Wciągnięcie flagi państwowej Ukrainy na maszt nad budynkiem Rady Najwyższej 24 sierpnia 1991 roku. Uroczysty marsz orkiestr dętych na Chreszczatyku podczas obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 1993 roku. Uroczyste złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki z okazji 3. rocznicy Niepodległości Ukrainy. 24 sierpnia 1994 roku. Występ zespołu pieśni i tańca odeskiego okręgu wojskowego przy Odeskim Teatrze Opery i Baletu podczas obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy. Odessa, 24 sierpnia 1992 roku. Pokaz lotniczy podczas obchodów 2. rocznicy Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 1993 roku. Obchody 4. rocznicy niepodległości Ukrainy na Majdanie Niepodległości. Program koncertowy „Ukraino, my twoi synowie”. 24 sierpnia 1995 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Parada samochodów retro podczas widowiska teatralnego na Chreszczatyku z okazji 7. rocznicy Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 1998 roku. Czołgi biorące udział w defiladzie wojskowej na cześć 8. rocznicy ogłoszenia Niepodległości Ukrainy przejeżdżają przez Chreszczatyk. 24 sierpnia 1999 roku. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wraz z żoną Kateryną i dziećmi idą do Soboru Sofijskiego na Modlitwę za Ukrainę. Kijów, 24 sierpnia 2006 roku. Ukraina obchodziła Dzień Niepodległości w atmosferze konfrontacji między demonstrantami opozycyjnymi a funkcjonariuszami organów ścigania. 2011 rok. Parada sportowców na Chreszczatyku podczas obchodów 7. rocznicy Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 1998 roku. Żołnierze armii ukraińskiej maszerują uroczystym krokiem przez centrum Kijowa podczas defilady wojskowej poświęconej 13. rocznicy Niepodległości Ukrainy. 24 sierpnia 2004 roku. Kolumna pojazdów Humvee 95. Brygady Aeromobilnej przejeżdża przez Chreszczatyk podczas parady na cześć Dnia Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 2008 roku. Parada wyszywanek. Kijów, 24 sierpnia 2012 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Parada wyszywanek. Kijów, 24 sierpnia 2014 roku. W Kałuszu odbył się tradycyjny marsz w wyszywankach z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. 24 sierpnia 2015 roku. Defilada wojskowa z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 2014 roku. Defilada wojskowa z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 2015 roku. W Kijowie 24 sierpnia na cześć Dnia Niepodległości Ukrainy odbył się Marsz Niezłomnych. 2017 rok. Defilada wojskowa z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia 2016 roku. Parada wyszywanek. Kijów, 24 sierpnia 2016 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HRYŃ, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, laureat Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Pantelejmona Kulisza, rejon bobrowicki, obwód czernihowski. Zrozumiałe, że list „wodza” nie przeszedł obok uwagi komunistów z Kobyszczy. Na wspomnianym już wyżej zebraniu komórki bolszewików miasteczka wysłuchali oni sprawozdania kierownika wiejskiego domu kultury Pawła Klowy, który opowiedział, że z biblioteki, gdzie jest dwa tysiące egzemplarzy książek, „skonfiskowano” stare materiały. Jakie dokładnie, można się tylko domyślać. A oto o masowej pracy wiejskiego domu kultury z tamtego okresu dokument archiwalny opowiada nam, że zwerbowano do niego 87 osób. Są oni zjednoczeni w kółko rolnicze (40 członków) oraz dramatyczne, do którego zapisały się 42 osoby. Jest jeszcze sekcja młodzieżowa. Liczy ona 96 osób i przy niej utworzono kółka śpiewacze oraz muzyczne. Jak widzimy, w rolniczej Kobyszczy okazało się więcej miłośników dramaturgii niż rolników. Uważam, że wieśniacy jeszcze raz potwierdzili swoje oddanie amatorskiej sztuce gry na scenie, która zrodziła się w Kobyszczy od dawna. O wiejskiej dramaturgii siwej starożytności istnieją tylko podania. A oto o rozwoju sztuki scenicznej wraz z powstaniem w dawnym centrum sotni kozackiej pułku niżyńskiego, a później kijowskiego, komórek organizacji „Proświta” świadczą także dokumenty. Ale najpierw o samej „Proświcie” w naszym kraju. Jeszcze 19 sierpnia 1908 roku tajny agent policji o pseudonimie „Petersburg” donosił przełożonym o tym, że w pomieszczeniu czernihowskiego ukraińskiego towarzystwa „Proświta”, które znajduje się w domu Bohdanowej przy ulicy Mikołajewskiej, pod pozorem czytania referatów, wykładów publicznych, rozmów, wieczorków, śpiewów, prób teatralnych zbierają się seminarzyści, gimnazjaliści, a nawet uczniowie miejskich szkół parafialnych, gdzie członkowie towarzystwa „Proświta”… zaczęli wzmożenie prowadzić wśród nich antyrządową propagandę… Z czasem to zrzeszenie społeczne zaczęło działać także w Kobyszczy — jednej z największych w tamtym czasie wsi Ukrainy. W państwowym archiwum obwodu czernihowskiego udało się znaleźć dokument, w którym wskazano, że komórki „Proświty” istnieją w Bobrowicy od 20 marca 1917 roku, w sąsiednich z nią wsiach Bryhyńcach — od 22 maja 1919 roku, w Branycy — od października 1920, a oto w Kobyszczy — dopiero od listopada 1921 roku. W dokumencie wskazano, że głównym charakterem działalności komórki prośwician było bycie rozsadnikiem oświaty mieszkańców miasteczka. Tutaj trzeba powiedzieć o znacznym potencjale intelektualnym miasteczka, które miało nie tylko rozwiniętą sferę rolną z rozgałęzioną spółdzielczością rolniczą i konsumencką, tutaj działały przedsiębiorstwa przemysłowe, artele rzemieślnicze, cztery cerkwie prawosławne, synagoga żydowska, dom modlitwy baptystów, placówki oświatowe, miasteczko było centrum gminy. W oddolnej komórce „Proświty” w tamtym czasie zjednoczyły się 43
mężczyźni i 21 kobiet. Członkowie Proświty w ciągu dwóch miesięcy tamtego roku przeczytali trzy wykłady, w których uczestniczyło 107 osób. W ciągu dwóch miesięcy swojej działalności wystawili także trzy spektakle, które obejrzało 288 osób. Aktywność jest imponująca. Mimo to uważam, że w dokumencie znajduje się nieścisłość dotycząca daty założenia „Proświty” w Kobyszczy. Na poparcie swojej opinii przytoczę publikację z „Czernihowskiej gazety ziemstwa” z 1917 roku. W numerze 64 mowa jest o otwarciu w guberni ukraińskich gimnazjów. Z taką prośbą do Generalnego Sekretariatu Oświaty zwrócono się również z Kobyszczy. Gazeta pisze, że wnioski wpłynęły od zgromadzeń wiejskich i gminnych, komitetu wykonawczego „Proświty” oraz zarządu ziemstwa. Wiadomo, że w 1917 roku w Kobyszczy otwarto ukraińskie gimnazjum — jedno z niewielu na ówczesnych terenach guberni. Myśleć o błędności w sprawozdawczości dotyczącej daty założenia „Proświty” dają podstawy także twierdzenia autora książki „Szkice z historii kijowskiej »Proświty«” Jewhena Buketa, wydanej w 2014 roku. Przedstawia on listę istniejących bibliotek-czytelni „Proświty” według stanu na 1918 rok i na podstawie dokumentów archiwalnych twierdzi, że w powiecie kozieleckim w tamtym czasie „Proświty” były w Bobrowicy, Kobyszczy, Kozielcu, Łycholitkach, Nowej Basani, Czemierze, Szapowaliwce, Jarosławce. Przedstawię jeszcze jeden dokument z 1920 roku, odnaleziony w Państwowym Archiwum Obwodu Czernihowskiego. Jest to sprawozdanie statystyczne kozieleckiego wydziału oświaty ludowej dotyczące zespołów szkolnych, nauczycieli i uczniów. Powiedziano tam, że w Bobrowicy istnieją dwie „Proświty” — jedna z nich przy cukrowni, a także Kobyszczańska w Kobyszczy, dwie w Nowym Bykowie (jedna również przy cukrowni). Działają także organizacje: Kozacka, Pustotyńska, Nowobasańska, Bryhyńciwska, Szczasniwska, Markowećka, Jarosławśka, Starobasańska, Moczalyszczeńśka. Swoją drogą, ten sam dokument mówi nam, że w Kobyszczy działają dwie chaty-czytelnie. Jedna z nich — na Szapowaliwce, biblioteki w Kobyszczy oraz na chutorze Płatonówka, podległym tej wsi. Podczas swojego „triumfalnego pochodu” władza radziecka niemal jako pierwszą w swoje żelazne objęcia na Ukrainie wzięła „Proświtę”. Aby usprawiedliwić swoje kroki, komunistyczno-bolszewicka władza nazwała te ogniska kułacko-nacjonalistycznymi. Te objęcia były dość mocne i w nich towarzystwo uduszono. Według wspomnień najstarszych mieszkańców wsi, pod koniec 1921 roku w Kobyszczy likwidowali ją politinspektor kozieleckiego powiatowego wydziału oświaty ludowej z udziałem przedstawiciela miejscowej komórki KSM Fedira Hłuszki. Jednak jeszcze jeden dokument archiwalny pozwala twierdzić, że ognisko „Proświty” w miasteczku utrzymało się do 1923 roku. Właśnie 21 marca tego roku datowane jest zapytanie kierownika wydziału oświaty ludowej rejonu kobyszczańskiego (a Kobyszcza w tamtym roku stała się centrum rejonowym) do rady wiejskiej kurenia Zamośkiego. Prosi się w nim o przesłanie danych, czy w tej radzie jest chata-czytelnia „Proświty” i jaka jest w niej liczba członków. W zapytaniu interesują się, czy „otrzymuje wasza »Proświta« literaturę i jaką dokładnie?”, czy prowadzone są „rozmowy w »Prośvicie« i chacie-czytelni oraz czy należą do »Proświty« biedni i jaka jest ich liczba w procentach?”. Przykro, że w teczce archiwalnej nie zachowały się odpowiedzi na te pytania. Ale logicznie można twierdzić: gdyby „Proświta” nie istniała już dwa lata, to wiedziałby o tym kierownik wydziału oświaty rejonu lub jego urzędnicy i ta kancelaria nie zajmowałaby się papierkową robotą. Jak by nie było, ale zasiane przez stare „proświtańskie” kółka dramatyczne w świadomość chłopską pędy miłości do ukraińskiego teatru klasycznego władzy tak i nie udało się udusić w objęciach. Tak jak przed przewrotem październikowym, w Kobyszczy kontynuowano wystawianie amatorskich przedstawień teatralnych z wyrazistymi strojami ludowymi na tle niemal realnych dekoracji. W repertuarze zaś były spektakle o kozaczyźnie, hetmańszczyźnie. Występy amatorów wiejskiej sceny stały się zwykłym zjawiskiem i brało w nich udział ponad stu miejscowych teatralów. W imię sprawiedliwości należy powiedzieć, że na początku lat 20. ubiegłego wieku dawne tradycje teatralne mieszkańców Kobyszczy wsparli także poszczególni przedstawiciele nowej władzy. 19 września 1923 roku przewodniczący komitetu wykonawczego rejonu Kebkał odpowiedział na telegram z nieżyńskiego okręgowego wydziału finansowego, że nie będzie mógł tam przyjechać 21 września „z okazji otwarcia w Kobyszczy teatru...”. O otwarciu teatru przy kobyszczańskim domu wiejskim mowa była również w sprawozdaniu kobyszczańskiego komitetu wykonawczego rejonu. Mówi się w nim w szczególności, że „w dniu siódmej rocznicy Października odbył się spektakl wyłącznie z udziałem uczniów miejscowych szkół, a wieczorem — z udziałem amatorów-artystów. Zbiór pieniężny na tym ostatnim wyniósł 4970 rubli”. W końcu spektakle o tematyce narodowej, które zmuszały widzów do myślenia o swoich źródłach, o losie rodziny i Ukrainy, stały się kością w gardle nowo objawionym łotrom z jedynej rządzącej partii. Nawet obecność w repertuarze utworów ukraińskiego Proroka Tarasa Szewczenki nie uratowała amatorskich artystów przed rozgromem, a w przyjętej decyzji genialny poemat nazwali „jakimiś tam »Hajdamakami«” i zmusili ich do wyrzucenia go z repertuaru, a „cieszyć” widzów sztukami o charakterze rewolucyjnym. Lata 30. ubiegłego wieku to okres, kiedy, według słów jednego ze współpracowników „wodza narodów towarzysza Stalina”, życie stało się weselsze. Władza inicjuje przeprowadzanie olimpiad amatorskiej twórczości artystycznej. A swoistym dodatkiem do nich — zbiór kulturalny. Jeszcze jeden podatek na ludzi pogrążonych w żałobie po wielkim głodzie. Zebrane pieniądze miały iść na rozwój kultury. Choć ciężko, mieszkańcy Kobyszczy, którzy kochają sztukę, czynem wykonują warunki socjalistycznego współzawodnictwa z rejonem nosiwskim. Gazeta rejonowa opowiada, że rady wiejskie Czerwono-partyzanska i Woroszyłowska miasteczka przedterminowo wykonały zadanie ze zbiórki kulturalnej i ich pracę powinny naśladować wszystkie wsie rejonu. Jak by nie było, ale zasiane przez stare „proświtańskie” kółka dramatyczne w świadomość chłopską pędy miłości do ukraińskiego teatru klasycznego władzy bolszewickiej tak i nie udało się wyrwać z korzeniami. W przedwojennym roku amatorzy sceny z miejscowego kołchozu „Bolszewik” na scenie swojego domu kołchozowego przedstawili widzom 18 spektakli. Wierność tradycjom potwierdzili amatorzy kobyszczańskiej sceny także w kolejnych latach. Nawet w najczarniejsze dni breżniewowsko-susłowskiej ideologii radzieckiego zastoju pozostawali wierni spektaklom o tematyce narodowej. Swoją drogą, młoda Ukraińska Republika Ludowa jeszcze w 1918 roku zaczęła dbać o rozwój czasu wolnego ludzi. Wtedy „Czernihowska gazeta ziemstwa” pisała o rozwoju domów ludowych w powiecie kozieleckim. Gazeta opublikowała opinię powiatowego zarządu ziemstwa, że budowa domów ludowych, jako instytucji, które wspierają i jednoczą kulturalno-oświatową amatorską twórczość ludu, jest pożądana w każdym osiedlu gminnym. Zarząd uważa za konieczne, oprócz już działającego domu ludowego w Nowej Basani i w Nowym Bykowie, gdzie jest budowany, przede wszystkim zbudować dom ludowy szerszego typu w miasteczkach Bobrowicy, Kobyszczy, Ołysziwce, Kozielcu. Potem budowa domów ludowych mniejszego typu była zaplanowana... w Czemierze, Derżaniwce, Woronkach, Jarosławce, Mostyszczach, a później — w Kozarach, Szczasniwce, Jadliwce. Domów ludowych w Kobyszczy i wyżej wymienionych wsiach bolszewicy tak i nie zbudowali. Czyż mogli oni poprzeć ideę Ukraińskiej Republiki Ludowej, którą utopili w ludowej krwi. Za to w 1939 roku w Kobyszczy pompatycznie przeprowadzili otwarcie domu kultury. Właśnie tak bolszewicy nazwali dom kołchozowy i otworzyli go w budynku cerkwi, którą zamknięto „na żądanie pracujących wsi”, bo, jakoby, jej dzwony przeszkadzają uczniom pobliskiej szkoły w nauce. Na otwarcie tak zwanego ogniska życia kulturalnego nawet zawołali patronów z Darnickich Zakładów Remontu Wagonów, którzy przyjechali z orkiestrą dętą. Komuniści nie bali się nawet kary Bożej za takie świętokradztwo.
Zrobili oni to na walnym zgromadzeniu członków Kobyszczańskiego oddziału partii komunistycznej 27 stycznia 1926 roku. Właśnie w tym czasie w ówczesnym ZSRR rozpoczął się nowy etap dokręcania śruby poprzez wygaszanie procesu ukrainizacji. Moskwa bardzo uważnie śledziła proces odrodzenia kulturalnego Ukrainy. Obawiała się wzmocnienia tendencji do jej usamodzielnienia. Dlatego zaczęła hamować ukrainizację już w samym zarodku. Właśnie w tym roku Stalin w liście do Kaganowicza ostrzegał przed odchyleniem Mykoły Chwylowego, który rzucił hasło „precz od Moskwy” i żądał pełnej ukrainizacji proletariatu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nia ważnych decyzji państwowych — niewybaczalne, błędne wnioski, niemądre słowa i czyny, nawet przestępcze działania wysokich rangą urzędników. Potwierdzeniem tych słów są taśmy zapomnianego już majora ochrony państwowej Melnyczenki, z których cały świat dowiedział się, jak podejmowano decyzje, w szczególności dotyczące dziennikarza Gongadzego i gazety internetowej „Ukraińska Prawda”, przez byłego prezydenta Kuczmę, szefa Administracji Prezydenta Łytwyna oraz szefa MSW Krawczenkę. Nigdy nie pragnął dla siebie bogactwa, zaszczytów i nagród. Dlatego nie dorobił się ani majątku, ani posiadłości. Dożywał swoich dni nie w luksusowym pałacu, a w prostej wiejskiej chacie. Nieraz mówił: bycie bogaczem w biednym kraju to najwyższy stopień niemoralności dla każdej osoby, a dla bojownika o jego niepodległość, polityka, męża stanu — tym bardziej. Słusznie uważał za wielkich grzeszników wszystkich możnowładców, którzy przez ćwierć wieku rządzili i rządzą naszym państwem. Nieudolna, nierozumna polityka władzy jest bardzo korzystna dla Moskwy. Wróg cieszy się, obserwując narastanie nastrojów protestacyjnych w naszym społeczeństwie. I najwyraźniej bardzo chce, aby zamiast narodu statecznych gospodarzy, uczciwych, troskliwych i starannych pracowników, Ukraińcy stali się wiecznymi buntownikami i powstańcami. Aby, dobrze nauczywszy się przeganiać starą antynarodową, kłamliwą, złodziejską i skorumpowaną władzę, nigdy nie zdołaliśmy się zjednoczyć, skonsolidować i wybrać jakościowo nową — swoją, ukraińską, patriotyczną, kompetentną i uczciwą. Rozliczalną i podlegającą kontroli naszego narodu. Przecież permanentny chaos w państwie, międzyklanowe swary, wzrost biedy, śmiertelności, alkoholizmu i innych klęsk społecznych, lekceważenie ludzi przez urzędników, niezdolność (czy brak chęci?) licznych funkcjonariuszy organów ścigania do opanowania przestępczości rodzą w społeczeństwie strach i niepewność, wzmacniają nastroje emigracyjne. Dla odwrócenia wielkiego niebezpieczeństwa, które zawisło nad Ukrainą, musimy polegać tylko na zdrowych, patriotycznych i mądrych siłach naszego narodu. Uświadamiamy sobie: bez zjednoczonego ukraiństwa społeczność międzynarodowa, zagraniczni przyjaciele i ich hojna pomoc nie uratują naszego państwa przed zagładą. Ł. Łukjanenko należał do kręgu wybitnych osób, które słusznie uważaliśmy za autorytety moralne narodu. Ludzi z tak szerokim zakresem społecznie znaczących pozytywnych cech, którymi hojnie obdarzyła go natura, nigdy i nigdzie nie ma wielu. Rodzą się oni nieczęsto, ale żyją jasno. Nie ma żadnych wątpliwości: gdyby Ukraina miała obecnie kilkuset młodych heroicznych Łukjanenków, Czornowołów i Stusów, sprawy w państwie gruntownie i szybko zmieniłyby się na lepsze. Dlatego wielcy Ukraińcy — a nie bandyci-oligarchowie, nie zdradzieccy i kłamliwi politykierzy, nie niemrawi, złodziejscy, oszukańczy i skorumpowani urzędnicy, nie sprzedajni funkcjonariusze organów ścigania (całą tę wstrętną hołotę musimy zdecydowanie zmieść!) — powinni stać się dla naszej młodzieży godnym przykładem i wzorem do naśladowania. Łewko Łukjanenko i jego towarzysze broni, niczym niegasnące pochodnie, zawsze jasno płonęli, oświetlając drogę tym, którzy szczerze pragnęli służyć Ojczyźnie i rodzimemu narodowi. Oni, jak meteory, jasno błysnąwszy, przemknęli w niebieskich wysokościach na tle miriad nieruchomych dalekich gwiazd. Kulminacyjnym, najszczęśliwszym momentem całego pełnego poświęcenia życia Łewka Łukjanenki stał się 24 sierpnia 1991 r. W dniu swoich 63. urodzin, kiedy w ekstremalnych warunkach rozstrzygała się kwestia państwowości Ojczyzny, napisał dokument o historycznej wadze — tekst Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. Konstytucyjną większością przyjęła go Rada Najwyższa (jako uczestnik tamtych wiekopomnych wydarzeń stwierdzam: większość deputowanych głosowała „za”, przebywając pod szalonym naciskiem psychologicznym prawie 200 tysięcy zdecydowanie nastawionych patriotów, którzy na wezwanie liderów Rady Narodowej przybyli tego dnia pod mury Rady Najwyższej i wzięli ją w oblężenie). Dzięki temu Ł. Łukjanenko złotymi zgłoskami na zawsze wpisał swoje imię w historię Ukrainy i stał się jednym z ojców-założycieli naszego Państwa. Łewko Łukjanenko — postać historyczna, legendarna, znacząca, gigantyczna, monumentalna. On jest pomnikiem i jasnym symbolem epoki. Wierzymy: obecne pokolenie Ukraińców zorganizuje się i, mobilizując wszystkie siły, zwycięży przeklętych, przesiąkniętych satanizmem wrogów, obroni i na zawsze zachowa nasze państwo. Samodzielna, suwerenna, Soborna, demokratyczna, potężna, socjalna, zamożna Ukraina na zawsze stanie się najwspanialszym pomnikiem Łewka Łukjanenki i wszystkich bojowników o jej Niepodległość!
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij KOWALCZUK, członek Proświty z miasta Boryspol
Skazany za działalność patriotyczną na karę śmierci, 32-letni Łewko (nie morderca, nie zabójca, nie terrorysta, a spokojny, inteligentny, wysoko wykształcony człowiek!) 72 doby spędził w celi śmierci — ciemnym, ponurym, przypominającym grób kazamacie, w każdej chwili oczekując rozstrzelania. Ponad dwa miesiące przebywał w niezrozumiałym dla większości ludzi stanie psychoemocjonalnym, kiedy każda minuta, godzina i każdy dzień życia odbierane są jako ostatnie. Jednak władza komunistyczna, niespodziewanie demonstrując „wielki humanitaryzm” wobec młodego wykształconego Ukraińca, łaskawie oszczędziła go, uchylając wyrok śmierci (istnieje wersja, że za swojego rodaka wstawił się ówczesny prokurator generalny ZSRR Rudenko, również pochodzący z Czernihowszczyzny). Ale okupanci bali się wypuścić na wolność niezłomnego Ukraińca, dlatego nie uznali go za niewinnego, nie uniewinnili. Zamiast tego uczestnika działań wojennych w II wojnie światowej, prawnika z dyplomem wydziału prawa Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego na 15 lat wtrącono do obozu koncentracyjnego. Długie 27 lat — prawie jedną trzecią swojego życia — wycierpiał Ł. Łukjanenko w komunistycznych katowniach. I za co? Za niechęć bycia niewolnikiem i sługusem sowieckiego antyukraińskiego reżimu, za próbę w praktyce zrealizowania gwarantowanych ówczesną Konstytucją praw ludzkich i narodowych. W szczególności — prawa do wyjścia Ukrainy ze składu ZSRR. Czym drogi jest dla nas Łewko Łukjanenko, za co my, Ukraińcy, jesteśmy bezgranicznie wdzięczni jemu i wielu setkom jego towarzyszy broni, mężnym patriotom i obrońcom praw człowieka — byłym więźniom politycznym reżimu moskiewsko-komunistycznego, dlaczego jesteśmy z nich dumni? Przede wszystkim za to i dlatego, że ci ludzie wysoko podnieśli poprzeczkę wymagań moralnych wobec siebie i swojego otoczenia. Nie mogli i nie chcieli żyć w codziennym kłamstwie i obłudnej hipokryzji. Kryształowo czyste sumienie nie pozwalało im brać przykładu z posłusznie milczącej większości, stawać się bezkręgowymi konformistami, potulnymi sługusami wrogów i nosić maskę lojalności wobec znienawidzonych okupantów. Swoim uczciwym życiem, bezkompromisową walką o wolność Ojczyzny Ł. Łukjanenko i jego współpracownicy zademonstrowali światu: pomimo strasznego, długotrwałego niszczenia przez Moskwę ukraińskości, najlepsi przedstawiciele naszego narodu zawsze zachowywali (także i obecnie pielęgnują!) wolnego, niepokonanego, nigdy i przez nikogo niepokonanego kozacko-hajdamackiego heroicznego ducha. Pamiętajmy: właśnie dzięki potężnemu rewolucyjnemu duchowi, „który ciało rwie do boju, rwie za postęp, szczęście i wolność”, powstała Niepodległa Ukraina. Niestety, nasze Państwo obecnie wcale nie jest takie, o jakim marzyły pokolenia Ukraińców, o które walczyliśmy — zawzięcie, z natchnieniem i odważnie, z wielką wiarą we własną słuszność i triumfalne zwycięstwo, z pewnością w to, że władza i własność w Wolnej Ukrainie na zawsze przejdą w ręce naszego narodu, że dobro i prawda ostatecznie zwyciężą i na wieki wieków zapanują na ojczystej ziemi. Obecnie byłoby błędnie i niesprawiedliwie uważać Ł. Łukjanenkę oraz innych surowo ukaranych przez moskiewskich okupantów aktywnych uczestników ruchu oporu przeciwko władzy komunistycznej jedynie za niewinne ofiary represji politycznych. Akcent należy stawiać nie tylko i nie tyle i nie tak na ogromnym poświęceniu bojowników o Ukrainę, co na ich bezgranicznej, nieodpartej synowskiej miłości do ojczystego narodu, do świętej prawdy, dobra i sprawiedliwości. A także na rzadkim heroizmie, na wybitnych cechach wojownika. Na niezachwianej wierze w Boga, która zawsze dodaje sił i wspiera nawet w, wydawałoby się, beznadziejnej walce o świętą sprawę. Wielu uczestników walki o Wolną Ukrainę, wśród nich Ł. Łukjanenko, nie jedną dekadę wycierpiało w komunistycznych więzieniach. A niektórzy — wśród nich i Wasyl Stus — już nigdy więcej nie zobaczyli ojczystej Ukrainy. Bo nie zdołali przeżyć w zimnym, zgniłym klimacie dalekiej obczyzny, nie wytrzymali codziennych znęcań i upokorzeń ze strony administracji obozowej. Wszyscy, którzy osobiście znali Ł. Łukjanenkę, konstatujemy: długotrwała ciężka niewola, wieloletnie przymusowe oderwanie od Ojczyzny, izolacja od rodziny, niemożność komunikowania się z towarzyszami broni — ludźmi wysoko wykształconymi, kulturalnymi i humanitarnymi, którzy wyznawali ukraińskie i ogólnocywilizacyjne wartości moralne, nie doprowadziły do utraty przez niego wrodzonej ludzkości i dobroci, wiary w ostateczne zwycięstwo sprawiedliwości. Nie stwardniał duszą. Nie znienawidził tych, którzy łamali jego życie (swoich wrogów) i, jak prawdziwy chrześcijanin, nie pragnął zemsty. Bo rozumiał: właśnie oni, jego opętani kaci — to największe ofiary moskiewskiego komunofaszyzmu. Nawet na wolności byli ci zwyrodnialcy nikczemnymi tchórzami, podłymi, podłymi niewolnikami satanistycznego reżimu kremlowskiego. A on, ponad ćwierć wieku przebywając za drutem kolczastym, zawsze pozostawał duchowo wolny. Po wszystkich horrorach przeżytych w uwięzieniu, Ł. Łukjanenko już niczego i nikogo, poza Bogiem, się nie bał. Nigdy nie miał osobistej ochrony. Jako polityk i poseł, zawsze był z narodem, przy każdej okazji spotykał się z ludźmi, wysłuchiwał ich opinii i propozycji. Imponowały nam jego rozsądek i mądrość, życzliwość i delikatność, spokój w każdych okolicznościach. A także jasność myśli, niespieszność, argumentacja, zwięzłość i precyzja mowy. Nigdy się nie denerwował, na nikogo się nie gniewał i nie krzyczał. Nie używał zgniłych, wulgarnych słów. W odróżnieniu od wielu kolegów-polityków — częściowo grubiańskich, zimno-bezdusznymi, nieczułymi, niezrównoważonymi, obłudnymi i cynicznymi, był prawdziwym, a nie udawanym, najwyższej próby ukraińskim inteligentem, prawdziwym Europejczykiem. Jako mąż stanu, Ł. Łukjanenko był mądrzejszy i bardziej dalekowzroczny od większości kolegów. Nigdy nie wierzył obłudnej Moskwie, w odróżnieniu od niektórych nowo upieczonych „patriotów i patriotek”, gardził jej plugawymi kagiebowskimi przywódcami. Wskazywał na potrzebę zdecydowanego, szybkiego i ostatecznego wyjścia ze sfery wpływów politycznych Kremla. Dostrzegał wielkie niebezpieczeństwo w zależności ekonomicznej od Moskowszczyzny, w szczególności od jej nośników energii. Zawsze mówił i pisał: ideologiczna, informacyjna, kulturowo-duchowa i językowa ekspansja odwiecznego wroga — to bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Dlatego wzywał władzę do ochrony i rozwijania ukraińskiej kultury, odrodzenia narodowej kinematografii, ukrainizacji telewizji. Nalegał na wzmocnienie zdolności obronnych Ukrainy, uważał, że nasze dobrze wyposażone i zabezpieczone Siły Zbrojne muszą zawsze znajdować się w stałej gotowości bojowej do odparcia ataku potencjalnego agresora. Podkreślał: wektor cywilizacyjnego ruchu naszego państwa powinien być skierowany na Zachód, a strategicznym celem Ukrainy — wstąpienie do NATO i UE. Oburzał się tym, że władza jest zaśmiecona liczną moskiewską agenturą (minister obrony i szef SBU za władzy „regionałów” byli obywatelami Moskowii, a osobisty tłumacz urzędującego premiera i byłego prezydenta, niejaki Jeżow — czyżby potomek stalinowskiego komisarza NKWD? — moskiewskim szpiegiem). Niestety, wszyscy narcystyczni, zdemonizowani wielką władzą wysokiej rangi urzędnicy mają wspólną wadę: nigdy nie wsłuchują się w wnioski i rady niezależnych, mądrych (lepiej wykształconych, doświadczonych i większych patriotów niż oni sami) przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. W szczególności o tym z bólem mówił także Bohdan Hawryłyszyn i inne szanowane osoby. Zamiast tego przywódcy całkowicie ufają swoim „analitykom” (nie wiadomo, z której kieszeni wyjętym). Smutne rezultaty nieudolnej polityki kadrowej i obrzydliwego mechanizmu podejmowania-
Nie dożywszy półtora miesiąca do dziewięćdziesiątej rocznicy, która przypada na 24 sierpnia — dzień 27. rocznicy Niepodległości Ukrainy, odszedł w zaświaty Łewko Łukjanenko — wyjątkowy Człowiek, Wielki Ukrainiec, Bohater Narodowy, który poświęcił swoje życie szlachetnemu celowi: pełnej poświęcenia, bezkompromisowej walce o państwową niepodległość Ojczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
„Wydawanie książek, ich rozpowszechnianie i popularyzacja były jednym z priorytetów przez cały czas istnienia naszej organizacji. A obecnie szczególnie. Przecież Rosja prowadzi wojnę nie tylko o terytoria, ale i o świadomość Ukraińców, potwierdzeniem tego jest kultywowana przez wrogich propagandystów teza Putina o »jednym narodzie«. Nasze wydawnictwa mają na celu demaskowanie moskiewskiej propagandy, odradzanie historycznej pamięci narodu. Jestem przekonany, że taka praca jest obecnie niezwykle ważna, biorąc pod uwagę wojnę rosyjsko-ukraińską” — skomentował mediom tę oświatowo-patriotyczną akcję przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Mykoła Kulczynski. Uczestnicy Operacji Połączonych Sił (OOS) otrzymali książki wydane przez Połtawską «Proświtę» przy wsparciu finansowym Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago (USA), w szczególności rodziny Bohdana i Wiry Bodnaruków — «1709» oraz «Symon Petlura i Rewolucja Ukraińska 1917–21 lat». Wydanie książki «1709» jest kontynuacją działalności połtawskich proświtian w sprawie demaskowania kłamliwych imperialnych rosyjskich mitów o bitwie połtawskiej 1709 roku i postaci Iwana Mazepy. Autorem wydawnictwa jest dziennikarz radia «Swoboda» i radia «Głos Ameryki», dramaturg, redaktor wydawnictw emigracyjnych Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów banderowskiego skrzydła, poeta dziecięcy, członek emigracyjnego związku ADUK — Stowarzyszenia Działaczy Kultury Ukraińskiej Leonid Parchomowycz. Znalazłszy się daleko od rodzinnych stron, przyjął jako pseudonim literacki nazwę małej ojczyzny — Połtawa — i godnie poniósł go przez świat. „Symon Petlura i Rewolucja Ukraińska 1917–21 lat” — to zbiór dokumentów, listów, wspomnień, artykułów z tamtego burzliwego, heroicznego i zarazem tragicznego czasu. „Opublikowane listy, dokumenty, wspomnienia o Głównym Atamanie armii URL i o tamtym burzliwym czasie zbrojnej walki z naszym odwiecznym wrogiem — rosyjskimi białymi i czerwonymi zaborcami, albo, jak pisał Symon Wasylowycz w »Rozkazie Głównego Dowództwa wojsk URL z 26 sierpnia 1919 roku nr 131«, czarnosetnikami i czerwonosetnikami (jedna ciemna zgraja). Wiele myśli Symona Petlury, wyrażonych w jego listach, dokumentach, jest zadziwiająco aktualnych nawet po 100 latach. Bo przecież i dzisiaj wróg jest ten sam, a jego drapieżne zamiary są takie same, jak 100 lat temu” — zaznaczył M. Kulczynski. W wydarzeniu wziął udział Mykoła Łysenko — jeden z liderów Czornuchyńskiego rejonowego oddziału towarzystwa «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki, szef «Czornuchyńskiego Ziemstwa» — organizacji społecznej, która jednoczy ziomków Onykija Bohuna i opiekuje się odnowieniem pamięci narodowej. „Kiedy pojawiła się mała informacja o Onykiju Bohunie, stworzyliśmy grupę na Facebooku, która stała się platformą do poszukiwania i systematyzacji wszystkich informacji. Tak ustaliliśmy jego autobiografię. To była sensacja w środowisku czornuchyńskich krajoznawców” — opowiedział Mykoła Łysenko. W książce po raz pierwszy opublikowano tekst autobiografii starszyny administracyjnej ministerstwa wojskowego Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) Onykija Bohuna. Swój życiorys stworzył w obozach internowanych w latach 20. XX wieku. Przebywał w epicentrum ukraińskiego życia społecznego, kulturalnego, politycznego, pracował na wystawach ziemskich w Jekaterynosławiu i Kijowie, brał udział w I wojnie światowej, w ukrainizacji armii rosyjskiej, pierwszej wojnie bolszewicko-ukraińskiej, w dwóch Wyprawach Zimowych armii URL. Autobiografia jest unikalnym źródłem historycznym, które szczegółowo opisuje szereg wątków historii ukraińskiej początku XX wieku. Dla badaczki historii kozackiej, 83-letniej Ludmyły Bohun, poszukiwanie informacji i upamiętnienie swojego dziadka Onykija stało się sprawą całego życia. Wojna oraz rosyjsko-bolszewicka okupacja Ukrainy przerwały... Dzięki «Proświcie» i Ukraińskiemu Instytutowi Pamięci Narodowej (UIPN) gabinety przygotowania humanistycznego szeregu jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy w strefie OOS wzbogaciły się o plakaty «Wojownicy Wojska Ukraińskiego». „To materiał ilustracyjny, który podaje informacje o historii Wojska Ukraińskiego od czasów Rusi Kijowskiej-Ukrainy, kozaczyzny, Hetmanatu, URL, ZURL do współczesności” — poinformowano w UIPN. Oprócz plakatów, «Proświta» otrzymała i podarowała obrońcom Ukrainy książki UIPN. O tym powiadomił pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Ołeh Pustowhar. Krótko opowiedział o książkach UIPN: „Broszura »Symon Petlura. 1879–1926« — to biografia w popularnym formacie, zdjęcia i najsłynniejsze cytaty o naszym wybitnym rodaku, głównym atamanie wojsk URL. »Ugory Rewolucji Ukraińskiej. Druga zimowa wyprawa armii URL« — broszura o heroicznej karcie antybolszewickiej walki. »Historia mówiona wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2014–16« — to opowieści ochotników, wolontariuszy i innych uczestników zbrojnego oporu wobec rosyjskiej agresji. U podstaw wydawnictwa »II wojna światowa w pamięci historycznej Ukrainy. Na podstawie materiałów Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej« leży idea walki narodu ukraińskiego o własne państwo. Przez jego brak Ukraińcy podczas II wojny światowej znaleźli się po różnych stronach frontu. Przeanalizowano walkę UPA oraz inne wydarzenia, które miały miejsce na terytorium Ukrainy, począwszy od proklamacji Ukrainy Karpackiej w marcu 1939 roku. W książce »Nasz Krym. Nie-rosyjskie historie ukraińskiego półwyspu« pracownicy UIPN obalają mit o Krymie jako »odwiecznie rosyjskiej ziemi«, który stał się kamieniem węgielnym propagandowej kampanii Moskwy zarówno w przededniu aneksji półwyspu, jak i obecnie. Monografia profesora Tarasa Chuchliba »Kozacy i monarchowie« — to naświetlenie relacji wczesnonowożytnego państwa ukraińskiego 1648–1721, w szczególności stosunków rządów hetmańskich z władcami Rzeczypospolitej, Moskowii, Chanatu Krymskiego, imperiów Osmańskiego i Austriackiego, Królestwa Szwedzkiego oraz przeanalizowano międzynarodowy status polityczny Ukraińskiego Państwa Kozackiego w II połowie XVII — na początku XVIII wieku; praca naukowa »Czeka—GPU—NKWD na Ukrainie« — to zbiór dokumentów, które odkrywają »kuchnię« struktur czekistowskich w prowadzeniu terroru przeciwko elicie narodu ukraińskiego; w broszurze »Hołodomor nie złamał« z przedmową Wołodymyra Wiatrowycza opisuje się kremlowski ludobójstwo narodu ukraińskiego w latach 1932–33. »Współpraca z UIPN trwa, więc żołnierze mają teraz jeszcze intelektualną broń — książki, które niosą prawdę historyczną zamiast rosyjsko-imperialnych bajek« — podkreślają proświtianie Połtawszczyzny. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa «Proświta». Proświtianie Połtawszczyzny przekazali do jednostek wojskowych obwodów donieckiego i ługańskiego duży wybór literatury historycznej i pięknej (łącznie ponad sto tytułów), portrety Symona Petlury autorstwa urodzonego na Połtawszczyźnie, australijskiego artysty Fedora Habelki, a także plakaty o historii wojska ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Starszyzna Armii UNR, rodem z rejonu czornuchynskiego na Połtawszczyźnie, Onykij Bohun stał się główną postacią 7. tomu księgi „Zrehabilitowani przez historię. Obwód rówieński”. Jej wydanie zostało poświęcone 100. rocznicy Rewolucji Ukraińskiej w latach 1917–1921. Prezentację książki przeprowadził „Dobroczynny Fundusz im. Iwana Bohuna” w Ukraińskim Centrum Medialnym Kryzysowym w Kijowie.
związek między rodziną, która pozostała na Połtawszczyźnie, a Onykijem. Pozostały jedynie wspomnienia o ojcu Iwanie, który również walczył w Armii UNR, za co spotkały go represje ze strony rosyjsko-komunistycznych władz i został uwięziony na 10 lat w stalinowskich łagrach. W czasach sowieckich prowadzenie poszukiwań było praktycznie niemożliwe, a wersje o Onykiju Bohunie wskazywały jedynie, że ten wraz z wojskami Symona Petlury przekroczył granicę i przebywał na terytorium Polski. Nieobojętni regionaliści Rówieńszczyzny utworzyli Fundację Charytatywną im. Iwana Bohuna, aby w sposób bardziej systematyczny prowadzić sprawę poszukiwania danych, upamiętniania pamięci ukraińskich Bohaterów, represjonowanych oraz ofiar Hołodomoru-ludobójstwa. Książka jest wynikiem wspólnej pracy tej fundacji pod kierownictwem Ludmiły Bohun oraz naukowo-redakcyjnej grupy „Zrehabilitowani przez historię. Obwód rówieński”. Jej kierownik, docent Katedry Historii Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanitarnego im. akademika Stepana Dem’janczuka Andrij Żyw’juk zauważył, że tekst autobiografii pozostawiono praktycznie bez zmian — w szczególności zachowano leksykę, pisownię, formy gramatyczne, przyswojone przez autora pod koniec XIX — na początku XX wieku na Połtawszczyźnie, Słobożanszczyźnie oraz w Kijowie. We wstępie do książki „Życiorysy działaczy UNR jako źródło do badania rewolucji ukraińskiej” doktor nauk historycznych, profesor Katedry Historii Ukrainy Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, kierownik naukowej redakcji naukowo-redakcyjnej grupy książki „Zrehabilitowani przez historię. Obwód rówieński” Ruslana Dawydiuk wskazuje na ciężkie warunki życia i niełatwy los przymusowego emigranta — uczestnika Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 r.: „Urodzony we wsi Biłousiwka powiatu łochwyckiego guberni połtawskiej, uczestnik dwóch Zimowych Pochodów Onykij Bohun w walkach z bolszewikami był dwukrotnie ranny i kontuzjowany, w wyniku czego stracił 75% zdolności do pracy i słuch, lecz nadal walczył o wyzwolenie Ukrainy. Administracyjnemu starszyźnie Armii UNR Onykijowi Bohunowi udało się uniknąć rozstrzelania pod Bazarem i „przedostać” przez granicę do Polski. 24 listopada 1921 r. trafił do obozu internowanych w Kaliszu, przebywał tam do sierpnia 1927 r. Marzył, aby jego dzieci zdobyły wykształcenie w ukraińskim gimnazjum, kształciły się w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach, zabiegał o przeprowadzkę swojej rodziny do Polski, nieustannie starał się o to przed władzami, choć to „było niełatwe i nietanie”. W listopadzie 1929 r. wojskowa komisja lekarska w Łucku uznała Onykija Bohuna za inwalidę z prawem do renty wojskowej IV kategorii, jednak rentę tę nie mógł otrzymać, ponieważ nie posiadał obywatelstwa polskiego. Zmarł 7 września 1937 r. w Ostrogu i dwa dni później został pochowany na cmentarzu prawosławnym przy ulicy Bielmaż, lecz grób nie zachował się. Mimo to badacz i artysta-konserwator Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu miasta Ostroga Mykoła Bendiuk, regionaliści i historycy nie zaprzestają prób odnalezienia miejsca pochówku Onykija Bohuna. Na łamach „Ostrogskiego Zbioru Regionalnego”, gdzie zamieszczono artykuł o postaciach uczestników ruchu narodowo-wyzwoleńczego pierwszej połowy XX wieku, Mykoła Bendiuk zwrócił się do starожytnych mieszkańców Ostroga: „Onykij Bohun, dawny petlurowiec i wielki patriota, zmarł i został pochowany w mieście Ostrogu. O tym jest wzmianka w periodyku „Szlach”, który wydawano w Łucku. Niestety, gdzie dokładnie znajduje się grób, na razie nie wiemy.
Jeśli ktoś z dawnych mieszkańców Ostrogu może coś o tym wiedzieć, prosimy o kontakt z grupą redakcyjną”. „Państwowa postawa oraz walka o umocnienie idei narodowej we wspomnieniach dziedzicznego kozaka Onykija Bohuna przekonywająco odzwierciedlają wysokie wartości patriotyczne i duchowe ukraińskiego kozactwa”, — przekonany jest Hetman Ukraińskiego Kozactwa Mykoła Panteluk. Prawnuk Onykija Bohuna Wiaczesław Redko zaznaczył, że publikacja wspomnień Onykija Bohuna ma nie tylko wielkie znaczenie historyczne, lecz także istotne znaczenie społeczne, ponieważ każdy, kto podejmie wysiłek, ma szansę odnaleźć swoje rodowe korzenie, zachować i przekazać kolejnym pokoleniom pamięć o przodkach. Na zakończenie uczestnicy prezentacji obejrzeli slajdy obrazów malarza-batalisty Artura Orlonowa, wśród dorobku artystycznego którego są portrety znakomitych postaci walki o wyzwolenie, na przykład Przewodniczącego Dyrektoriatu UNR Symona Petlury. Dodatkowo, aby upamiętnić pamięć Onykija Bohuna, ukraińscy malarze-bataliści rozpoczęli projekt portretowy. „Rok temu pojawił się pomysł stworzenia projektu — „Historia jednej rodziny”, już powstało 7 portretów, a na kolejce jest najważniejszy portret Onykija Bohuna”, — opowiedział Artur Orlonow.
Na podstawie materiałów Ukraińskiego Centrum Medialnego Kryzysu przygotowało centrum prasowe Połtawskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
W roku obchodów 150-lecia Dnia Założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na terenach smagłej Tawrii organizowane są nie tylko imprezy kulturalno-oświatowe i literacko-artystyczne, ale także integracyjne zawody sportowe. 11 sierpnia bieżącego roku w mieście Skadowsk, nad gościnnym brzegiem Morza Czarnego, odbyły się Ogólnoukraińskie zawody sportowe wśród przewodniczących rad wiejskich i osiedlowych, przewodniczących i starostów zjednoczonych terytorialnych gmin.
Oleh OLEKSIUK, Przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki do organizacji i przeprowadzenia imprezy przyłączyli się Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Kultury Fizycznej i Sportu «Kołos», Ministerstwo Młodzieży i Sportu Ukrainy oraz komitet Wierchownej Rady Ukrainy ds. rodziny, polityki młodzieżowej, sportu i turystyki. Wiejscy i osiedlowi wójtowie, starości oraz przewodniczący zjednoczonych gmin terytorialnych z 18 obwodów Ukrainy wzięli czynny udział w zawodach sportowych w 8 dyscyplinach, a mianowicie: szachach i warcabach, tenisie stołowym i siatkówce, minipiłce nożnej i darcie, bilardzie i podnoszeniu kettlebell. W sportowym hartowaniu zjednoczyli się przedstawiciele samorządów lokalnych Ukrainy w jedną rodzinę, w której priorytetem jest zdrowy styl życia.
Wśród 18 szachistów absolutnym mistrzem, zdobywając 14 z 14 możliwych punktów, został przedstawiciel obwodu lwowskiego Ihor Ilnycki. Drugie miejsce zajął Serhij Rozsocha z obwodu mikołajowskiego (10 punktów), a zaszczytne trzecie miejsce zdobył Mychajło Diakiw z obwodu iwano-frankiwskiego (9 punktów).
Jeśli w szachach rywalizowali mężczyźni, to w warcabach swoje zdolności intelektualne zaprezentowały przedstawicielki płci słabszej. Pierwsze miejsce wśród 17 uczestniczek zajęła przedstawicielka obwodu winnickiego Olena Mazurenko (12 punktów), drugie wywalczyła Iryna Jaremenko z obwodu kijowskiego (11 punktów), a trzecie — Ljubow Dudno z obwodu zaporoskiego (10 punktów).
Wśród 14 zawodników podnoszących kettlebell najlepszy okazał się Mykoła Paur z obwodu czerniowieckiego, drugie miejsce zajął Leonid Chomycz z obwodu równieńskiego, a trzecie — Wiktor Jakymowycz i Wiktor Riabokoń z Połtawszczyzny.
W tenisie stołowym wśród mężczyzn z 18 uczestników najzręczniejszy okazał się przedstawiciel obwodu lwowskiego Oleh Stankiewicz, drugie miejsce zdobył Wiktor Ławryk z obwodu zaporoskiego, a trzecie — Mykoła Łysiuk z Żytomierszczyzny. A w tenisie stołowym wśród kobiet z 13 uczestniczek pierwsze miejsce wywalczyła przedstawicielka obwodu zaporoskiego Wira Rulewska, drugie zdobyła przedstawicielka obwodu czerniowieckiego Kateryna Tanasijczuk,
a trzecie miejsce zajęła przedstawicielka obwodu kirowohradzkiego Olga Jaceńko. W zawodach w rzutkach dartsowych wśród 16 kobiet najcelniejsza okazała się Nadija Masalitina z obwodu sumskiego, drugie miejsce zajęła przedstawicielka obwodu mikołajowskiego Tetiana Kuczer, a trzecie — Tetiana Iłczuk z obwodu żytomierskiego. Spośród 17 mężczyzn najbardziej wprawnym bilardzistą okazał się Jurij Żywycia z obwodu zaporoskiego, drugie miejsce zdobył Ołeksandr Smitiuch z obwodu kijowskiego, a trzecie wywalczył Ołeksandr Korzunt z obwodu żytomierskiego. Wśród 8 drużyn siatkarskich zwyciężyli mężczyźni z obwodu winnickiego, drugie miejsce wywalczyli przedstawiciele obwodu czerniowieckiego, a trzecie — siatkarze z obwodu kirowohradzkiego. W zawodach w minifutbolu (futzalu) wśród 11 drużyn tytuł mistrzów zawodów zdobyli przedstawiciele obwodu iwano-frankiwskiego, drugie miejsce zajęli piłkarze obwodu żytomierskiego, a trzecie — piłkarze z obwodu połtawskiego. Te zawody zapoznały i zjednoczyły kierowników organów samorządu lokalnego z różnych regionów Ukrainy i sprzyjały rozwojowi społeczno-gospodarczych relacji między nowo utworzonymi gminami soborowej Ukrainy. Proświta zawsze występuje jako siła jednocząca rodaków z różnych terytoriów, dlatego też we współpracy z Ogólnoukraińskim Stowarzyszeniem Sportowo-Fizycznym „Kołos” to nie jest ostatni projekt, który sprzyjać będzie zjednoczeniu obywateli soborowej, niepodległej Ukrainy. W roku obchodów 150-lecia Dnia założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, którego działacze stali u początków odrodzenia państwowości ukraińskiej, przyczynili się do kształtowania fundamentu odrodzenia ukraińskiej duchowości i kultury narodowej, chcemy wyrazić słowa wdzięczności przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, posłowi do Rady Najwyższej Ukrainy sześciu kadencji, laureatowi Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, zasłużonemu działaczowi sztuk Ukrainy Pawłowi Michajłowiczowi Mowczanowi, który poparł inicjatywę przeprowadzenia wyżej wymienionych Ogólnoukraińskich zawodów sportowych, ufundowując pamiątkowe nagrody, wykonane w Centrum Wydawniczym „Proświta”.
Tłumaczenie maszynowe
Głoprystańską Czurajiwną nazywali mieszkańcy południowego miasteczka swoją sławną krajankę — znaną ukraińską poetkę, proświtankę Natalię Kołomijec. Jej utwory skłaniały do refleksji, inspirowały do prawdziwych czynów, dodawały sił do czynienia dobra. Dzięki jej piosenkom wśród mieszkańców Tawrii szerzyła się miłość do rodzinnego kraju oraz duma z uznania krajanki na literacko-piosenkarskim Olimpie. Wszyscy bowiem słyszeli, to w różnych kanałach telewizyjnych, to w stacjach FM, piosenki napisane do tekstów Natalii Kołomijec w wykonaniu znanych ukraińskich śpiewaków, wśród których byli: Raisa Kyryczenko, Nadija Szestak, Ałła Kudłaj, Pawło Dworski, Mykoła Swydiuk i inni. Oleg OLEKSIUK, poeta, członek NSPU, NSŻU, przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Hymn Ogólnoukraińskiego dziecięcego festiwalu bandurzystów „Tawryjskie spotkania” (muzyka Anatolija Skuratiwskiego), Hymn Ogólnoukraińskiego charytatywnego festiwalu twórczości ludowej „Kupałskie zorze” (muzyka Mykoły Bezwuliaka), wizytówka amatorskiego ludowego zespołu pieśni ludowej „Makiterka” z wiejskiego domu kultury w Pamjatnym (muzyka Mykoły Bezwuliaka), piosenki o bliskich sercu wsiach Dołmatiwka, Dobropilla, Kardaszynka oraz o Hołej Prystani i dziś rozbrzmiewają w duszach rodaków. Kompozytorzy Wałerij Druhałow, Ihor Połewikow, Wołodymyr Teluk, Mykoła Swydiuk, Wałentyn Płaksejew, Anatolij Skuratiwśkyj, Mykoła Bezwuliak, Andrij Biłećkyj, Pawło Dworski tworzyli i tworzą ukraińskie szlagiery, dzięki tekstom poetki Natalii Kołomijec. W tym roku pani Natalia świętowałaby swoje 55-lecie, ale minęły już 4 rocznice od tego zimowego dnia, kiedy znana ukraińska poetka Natalia Kołomijec odeszła w zaświaty. Dlatego we wrześniu 2016 roku na brzegu Morza Czarnego odbył się Pierwszy Otwarty charytatywny konkurs-festiwal słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec, w którym ponad 300 uczestników festiwalu ze wszystkich zakątków sobornej Ukrainy swoim śpiewem i poetyckimi wersami oddało hołd wielkiej patriotce, poetce z bożej łaski, proświtance Natalii Kołomijec. Walentyna SZEMCZUK, członek NSŻU, kawaler orderu Najświętszej Maryi Panny. Zdjęcie Tatiany HRYHOROWEJ. Z błogosławieństwa Jego Eminencji Atanazego, Arcybiskupa Charkowskiego i Połtawskiego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, młodzi połtawianie w czerwcu-sierpniu po raz drugi uczyli się i wypoczywali w Iwoncencach. Charytatywny dziecięcy plener patriotyczny „Odkryj siebie! Letnia szkoła dzienna-obóz” został zorganizowany w osadzie przez proboszcza cerkwi św. Michała Charkowsko-Połtawskiej Eparchii UAKP, księdza Ołeksandra i matuszkę Ołeksandrę Horajów wraz z pedagogami, działaczami społecznymi i rodzicami. Uczniowie szkół miasta Połtawy z entuzjazmem zdobywali nową wiedzę i twórczo się bawili. Dziecięce rysunki promieniały szczerością komunikacji, młodzi aktorzy zadziwiali kunsztem, rozbrzmiewały radosne wiersze! Za urządzenie boiska sportowego zasłużony pracownik... A w tym roku, właśnie w dniu imienin Natalii, 8 września, w dużej sali widowiskowej Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury odbędzie się II Otwarty charytatywny konkurs-festiwal słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec. Jak zaznaczył przewodniczący komitetu organizacyjnego, pierwszy zastępca przewodniczącego Hołoprystańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiktor Bohaczuk: „Musimy dołożyć wszelkich starań, aby w jubileuszowym roku Natalii Kołomijec festiwal jej pamięci odbył się na należytym poziomie”. W piątek, 3 sierpnia 2018 roku, odbyło się kolejne posiedzenie Komitetu Organizacyjnego festiwalu, na którym uczestnicy ustalili, że tury kwalifikacyjne należy przeprowadzić w kilku lokalizacjach, a mianowicie: recytatorzy utworów Natalii Kołomijec i utworów patriotycznych innych ukraińskich poetów będą mieli okazję zaprezentować się w świetlicy Biblioteki Miejskiej w Hołej Prystani, poeci i kompozytorzy — w miejskim muzeum krajoznawczym. Soliści-wokaliści, grupy wokalne, duety, tria i kwartety, zespoły wokalne i chóry będą rywalizować przy altanie na nabrzeżu miasta Hoła Prystań (w razie deszczu zawody wokalistów odbędą się w sali widowiskowej miejskiego Pałacu Kultury „Suzirja”), a Gala-koncert zwycięzców i honorowych gości festiwalu ucieszy miłośników ukraińskiej piosenki w dużej sali widowiskowej Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury. Ukraińscy mecenasi odpowiadają na propozycje komitetu organizacyjnego festiwalu. Mamy nadzieję, że grono partnerów w kwestiach organizacji i przeprowadzenia festiwalu będzie się poszerzać. Dlatego szanowni poeci i kompozytorzy, śpiewacy i zespoły wokalne, prosimy nie zwlekać, a już dziś przesyłać zgłoszenia uczestnika festiwalu na adresy elektroniczne: [kontakt ukryty] lub [kontakt ukryty]. Z Regulaminem Otwartego konkursu-festiwalu słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec oraz wzorem zgłoszenia uczestnika Festiwalu można zapoznać się na stronie: www.go-pri-kultura.pro.kherson.ua lub na stronie Hołoprystańskiej Rejonowej Administracji Państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…nik kultury Ukrainy, przewodnicząca Połtawskiego Miejskiego Prawosławnego Sióstrzeństwa św. Księżnej Olgi Walentyna Szemczuk podziękowała generalnemu dyrektorowi PAT „Połtawski Zakład Autoagregatów” Adrianowi Łytowczence. Ze szczególnym skupieniem dzieci powitały wzorowy występ swoich rówieśników, wychowanków organizacji społecznej „Połtawska Obwodowa Federacja Kyokushin Karate”, mistrzów i wielokrotnych medalistów Ukrainy, Białorusi i Polski, pod kierunkiem prezydenta Ołeksandra Kostenki i trenera Dmytra Iszczenki. Uczestnicy dobroczynnego patriotycznego pleneru starali się naśladować swoich wychowawców – specjalistów Oddziału Ratowniczego Specjalnego Przeznaczenia Głównego Zarządu Państwowej Służby Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych w obwodzie połtawskim. Dzieci były uważnymi uczniami. Dziewczynki też nie były gorsze! Serdecznie dziękujemy szefowi ORSP GZ PSU ds. Sytuacji Nadzwyczajnych na Połtawszczyźnie, pułkownikowi służby ochrony ludności Romanowi Kyryłence. Po pełnym wrażeń dniu – na staw w sąsiednim osiedlu Tachtauliwe! Aby tam dotrzeć, należało pokonać 3 km ścieżki rowerowej! Odpoczynek wypadł wesoło i pożytecznie! Dzieci miały również czas, by łowić karasie – pięćdziesiąt ryb wobec dwunastu w zeszłym roku! Za tę możliwość dziękujemy Połtawskiej obwodowej organizacji społecznej „Towarzystwo Ochrony Przyrody i Wędkarstwa Amatorskiego «Świtanok»” oraz jej przewodniczącemu Andrijowi Woroncowowi, a także parafianinowi Ołeksijowi Hryhorjewowi.
Tłumaczenie maszynowe
9—13 sierpnia 2018 roku na Wołyniu z powodzeniem odbył się VIII Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ukraińskiego „Berehynia”. Jest to niezwykle ważne, nieprzeciętne i oryginalne wydarzenie kulturalno-artystyczne nie tylko dla Wołynia, ale i dla całej Ukrainy. Celem festiwalu jest zachowanie skarbów sztuki ludowej jako podstawy niematerialnego dziedzictwa kulturowego, odtworzenie obrzędowości kalendarzowej cyklu letnio-jesiennego „Od żniwek do Przeczystej”, popularyzacja tradycyjnego rzemiosła ludowego, a przede wszystkim — wychowanie światopoglądu narodowego. Switłana CZORNA, Heorhij ŁUKIANCZUK, Kijów-Łuck-Plaszewa-Beresteczko-Łobaczówka-Wowczak-Kijów. Nieoficjalnym hymnem VIII Festiwalu Folkloru Ukraińskiego „Berehynia”, który przez cztery dni tętnił życiem w Łucku, Beresteczku, Plaszewej oraz uroczysku Wowczak w rejonie turzyskim, a także we wsi Łobaczówka w rejonie horochowskim, stała się pieśń „Wołyniu mój, piękno moje, ziemio moja słoneczna”. Zachwyceni gościnnością i hojnością wołyniaków, wiekowymi tradycjami i dawną historią wołyńskiej ziemi, malowniczymi krajobrazami, 2,5 tysiąca uczestników wydarzenia — artyści ludowi, bandurzyści, uczestnicy amatorskich zespołów artystycznych, folkloryści, etnolodzy, mistrzowie z całej Ukrainy oraz przedstawiciele Francji, Słowacji, Białorusi i Polski wpletli w wieniec ukraińskiej kultury narodowej swoje pieśni i obrzędy, tradycje, słowo poetyckie. Wszak na gościnę do „Berehyni” przybyło tylko z obwodu wołyńskiego ponad 100 zespołów twórczych i grup, a do tego ponad 30 z innych regionów i z zagranicy! Wielkoskalowy festiwal, który zgromadził pod swoimi sztandarami przedstawicieli z obwodów kijowskiego, mikołajowskiego, kirowohradzkiego, donieckiego, Podkarpacia, czernihowskiego, czerkaskiego, chmielnickiego i innych, wreszcie odrodził się po pięciu latach przerwy. Euromajdan, aneksja Krymu, wojna rosyjsko-ukraińska, na którą jako ochotnicy poszło niemało wołyniaków, wprowadziły swoje korekty do programu festiwalu. Ale nic tak nie jednoczy ludzi, jak dobra pieśń. A wspaniała ukraińska pieśń, usłyszana od dziadów, powstańców UPA, która zrodziła się właśnie na Wołyniu i która została ułożona pod „Gradami” w Donbasie, właśnie wychowuje szczery ukraiński patriotyzm. Festiwal „Berehynia” rozpoczął się pochodem główną ulicą Łucka — prospektem Woli i kontynuował się na wiecu pieśniarskim w zamku Lubarta. — To mobilizacja poprzez kulturę — mówi deputowana ludowa Rady Najwyższej Iryna Konstankewycz. — Taki festiwal jest potrzebny, abyśmy zobaczyli swoją siłę i potęgę. Ukraińcy powinni utwierdzać siebie, nie tylko chroniąc swoją przeszłość, ale i pokazując, że ukraiński potencjał światopoglądowy ma wielką przyszłość. — Długo wahaliśmy się — czy festiwal jest potrzebny, czy nie w tak trudnym dla Ukrainy czasie, jak dzisiaj — zaznaczył przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandr Sawczenko. — Trwa wojna, giną nasi patrioci. Z Wołynia chyba najwięcej poszło ochotników na front. Udowodnili oni, że Ukraina potrafi się bronić i zwyciężać, wszak zatrzymaliśmy silnego wroga. Obecnie nasza ziemia potrzebuje odnowy, a odnowa jest możliwa tylko poprzez tradycje, w które tak bogaty jest Wołyń. Jak zaznaczył pełniący obowiązki mera Łucka Hryhorij Pustowit, „naszym prawem i obowiązkiem jest chronić to, co pozostawili nam w spadku przodkowie”. Pod wieżami dawnego zamku rozegrało się widowisko, które zachwyciło obecnych swoim kolorytem: „Wołyniu, błogosławionaś ty w wiekach”. Wydaje się, że na tej ziemi nic nie zmieniło się przez minione stulecia: stukają kowale, rozkręcają koło garncarskie garncarze, a dziewczęta i chłopcy, kobiety i mężczyźni zaczynają to jedną, to drugą pieśń. Na scenie ludowy amatorski zespół troistych muzyk „Wusacz” i zespół folklorystyczny „Kralycja” z obwodu winnickiego, zespoły „Nadweczirja” z Zaporoża i „Berehynia” z obwodu mikołajowskiego, teatr pieśni folklorystycznej „Dywynia” z obwodu donieckiego. Na Wołyń przyjechało kilka zespołów twórczych z Donbasu, w szczególności z rejonów jasynuwackiego i wołnowaskiego. Wołnowacha, pod którą na początku wojny zginęła grupa wojskowych z Wołynia, jest teraz miastem partnerskim Łucka. Wołyniacy aktywnie pomagają tym, którzy mieszkają niedaleko linii frontu. Jak zaznaczył Ołeksandr Sawczenko, kosztem lokalnych przedsiębiorców w Wołnowasze wzniesiono nową, wspaniałą świątynię. Z wyjątkową serdecznością powitali widzowie zespół „Wołyniany” Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo” w mieście Kijowie. „To jedyny zespół przy stowarzyszeniach regionalnych w stolicy, który z sukcesem występuje na stołecznej scenie i koncertuje po Wołyniu — zaznaczyła zastępczyni przewodniczącego MSS Żanna Szunrenko. — Solistki zespołu Hanna Jarmoluk i Hanna Makowska to laureatki ogólnoukraińskich konkursów, opiekunki ukraińskiej pieśni”. Niespodzianką stał się występ Wałerija Marenycza — lidera słynnego trio „Marenycze”, którzy aktywnie popularyzowali w tamtych odległych czasach ukraińskie pieśni ludowe… Główna reżyserka festiwalu, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Iryna Chmilewska zaznaczyła: „Ukraińska pieśń jest wyjątkowa, ma ona historię, to prawdziwa kronika. Festiwal jest potrzebny, aby nie przerwać tradycji ludowej. Zebraliśmy się nie tylko po to, by pośpiewać dla duszy, ale i pokazać widowiska świąteczno-obrzędowe, które kiedyś funkcjonowały na Ukrainie: dożynki, wesela, wiązanie diduchów. A każdy obrzęd to swój strój, swoja pieśń”. „Osobliwością tegorocznego festiwalu jest również to, że „Berehynia” zaczęła podróżować — powiedziała dyrektor Wołyńskiego Obwodowego Centrum Naukowo-Metodycznego Kultury Lubow Rożnowa. — Dlatego jej areną stały się miejsca związane z historią regionu — Beresteczko, gdzie w 1651 roku odbyła się bitwa kozaków Bohdana Chmielnickiego z polską szlachtą, uroczysko Wowczak w rejonie turzyskim — miejsce stworzenia legendarnej UPA. W programie festiwalu po raz pierwszy odbyło się także wielkie dziecięce widowisko świąteczno-obrzędowe „Wieniec dożynkowy spleciemy”. Lecz najwięcej oklasków na tegorocznym festiwalu otrzymali goście z Białorusi, Słowacji oraz z Francji. Chór franko-słowiański z Tuluzy pod kierownictwem Marie-Suzanne Debruille wykonał ukraińskie pieśni, a kiedy Francuzi, ubrani w wyszywanki, zaśpiewali „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”, tysiące ludzi wstało, jak wstają podczas wykonywania hymnu państwowego. Marie-Suzanne Debruille mówi, że w chórze są tylko Francuzi, śpiewają różne pieśni, ale 70—80% z nich to ukraińskie, bo Ukraińcy mają „silną, potężną i piękną kulturę”. A w centrum Łucka można było nabyć ciekawe autentyczne wyroby mistrzów na wystawie sztuki ludowej „Od rodu do rodu. Sztuka ludowa Wołynia”. Następnego dnia uczestnicy VIII festiwalu kontynuowali pieśniarskie widowisko w Beresteczku zrealizowanym widowiskiem „Kozacka sława w wiekach”, wcześniej odwiedzając miejsce heroicznej bitwy ukraińskiego kozactwa w Plaszewej, gdzie złożyli kwiaty pod pomnikiem Bohaterów Bitwy pod Beresteczkiem, odwiedzili także Narodowy Rezerwat Historyczno-Pamiętnikowy „Pole Bitwy pod Beresteczkiem”. W...
Artystka, projektantka i mistrzyni twórczości ludowej Oksana Marczenko podczas malowania w odnawianej chacie-sztabie UPA w Wowczaku w cerkwi św. Jerzego pomodlili się za dusze zabitych obrońców ukraińskiej ziemi. Tego samego dnia na zaproszenie artysty ludowego Ukrainy Petra Panczuka (artysty kijowskiego teatru im. Iwana Franki) w jego rodzinnej wsi Łobaczówka w rejonie horochowskim zespół „Wołyniany” Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo” w mieście Kijowie dali dla współmieszkańców aktora koncert „Wołyniu mój, piękno moje, ziemio moja słoneczna”. Dalej w programie „Berehyni” legendarne miejsce: uroczysko Wowczak w rejonie turzyskim. Właśnie tutaj, gdzie „gdzieś tam daleko na Wołyniu, zrodziła się armia UPA!”, odbyło się artystyczne widowisko teatralne „Wowczak — Wołyńska Sicz” z udziałem zespołów wołyńskich, zagranicznych oraz z obwodów Ukrainy, a także akcja artystyczna „Jesteśmy potomkami swoich bohaterów” (wystawowe materiały dokumentalne, fotografie z chronologii wydarzeń historycznych itp.). Brzmiały pieśni strzeleckie i powstańcze w wykonaniu zespołów chóralnych i wykonawców piosenki autorskiej. Z wielkim sukcesem odbyły się występy wolontariuszy: artystki ludowej Switłany Myrwojdy, poety-pieśniarza z Łucka Mykoły Bilsewycza, zasłużonego artysty, bandurzysty Tarasa Syłenki. W Wowczaku goście z zainteresowaniem zwiedzili zrekonstruowany bunkier powstańców z rzadką bronią oraz chatę-sztab UPA. A „Berehynia” zakończyła się galakoncertem „Ukłon tobie, Ukraino”, podczas którego nagrodzono uczestników festiwalu i uraczono świąteczno-obrzędowym widowiskiem „Złoty wieniec”. Pieśni strzeleckie i powstańcze w wykonaniu wolontariuszy: artystki ludowej Switłany Myrwojdy oraz poety-pieśniarza z Łucka Mykoły Bilsewycza w Wowczaku. Uczestnicy zespołu „Wołyniany” Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo” w mieście Kijowie składają kwiaty pod pomnikiem Bohaterów bitwy pod Beresteczkiem. Uroczysty pochód uczestników artystycznego widowiska teatralnego „Wowczak — Wołyńska Sicz” do pomnika bohaterów UPA.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nadawał jej życiowej siły. Na wysoki szczebel wzniósł ukraińską literaturę. Cały świat zna jego płomienne słowo, które wszędzie rozbrzmiewa w ojczystym języku. Właśnie dzisiaj musimy szukać swojego słowa, swojego kraju, swojej rodziny. I to wszystko dla narodu. Jeśli w wieczności jest duch, który nie traci mocy i siły Ukrainy, to jest to duch Szewczenki”. A potem obecni słuchali żarliwego słowa członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, radnego rady rejonowej, zastępcy przewodniczącego zjednoczenia proświtańskiego Jewhena Bezusa, który czytał wiersze Kobziarza. Wystąpili też inni proświcianie: Wołodymyr Semysał, Olha Krasota. Do słowa Kobziarza dołączyli także nasi miejscowi poeci: Iwan Demczenko, Mykoła Jakowczuk, Tetiana Tyszczenko, Nina Kremenczucka i inni. Na zakończenie przewodniczący Wierchniodniprowskiej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej Łeonid Kaliniczenko opowiedział, że słowo Kobziarza słyszał jeszcze od dzieciństwa, ponieważ wychował się w nauczycielskiej rodzinie Hałyny Iwaniwny i Wiktora Markowycza. Na wierszach Kobziarza uczył się przez całe życie. I teraz stara się wcielać testamenty Tarasa Szewczenki w życie wspólnoty. Przy pomniku Tarasa Szewczenki wzniesionym w 2012 roku (inicjatywa i projekt należą właśnie do prośwician) obecni skłonili głowy przed Ukrainą. Razem powtórzyli testamentowe słowo Szewczenki: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Boga proście. autor hitów „Ty podobajesz się mnie”, „Ani obietnic, ani przebaczeń” Serhij Łazo, piosenkarka, prezenterka telewizyjna i doradczyni ministra kultury Anżelika Rudnyćka, piosenkarka, prezenterka telewizyjna i pedagog Ałła Popowa, aktor Wołodymyr Tałaszko, założyciel i kierownik artystyczny zespołu „Drewlany” Jurij Hradowśkyj oraz wiceminister młodzieży i sportu Ołeksandr Jarema. Oprócz tego do jury weszli także międzynarodowi eksperci: kierownik artystyczny Teatru Piosenki zasłużonej artystki Białorusi Iryny Dorofiejewej Jurij Sawosz oraz uczestnik festiwalu San Remo, włoski piosenkarz Bruno Maccari, który wysoko ocenił umiejętności wokalne uczestników konkursu. „Z tego, co tutaj usłyszałem, powiem od razu, że kilku śpiewaków już może pretendować do międzynarodowych konkursów” — zaznaczył. W tym roku na uczestników festiwalu czekała niespodzianka: w no
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Богдана ГАЙВОРОНСЬКА Фото Олександра ЯХТЕРА
Більше п’яти тисяч людей 18—19 серпня в селі Моринці відY відали безкоштовний п’ятий ВсеY український фестиваль Тараса Шевченка “Ше.Fest”. Фестиваль був заснований на 200Yрічний ювілей Тараса Шевченка у рідноY му селі поета. Подія вже втретє відбувається за підтримки МінісY терства молоді та спорту України та Черкаської облдержадмінісY трації. Для глядачів фестивалю вдень і вночі працювали 10 локацій. З музичної сцени лунали виступи суY часних українських гуртів: Тінь Сонця, Нумер 482, Mysterya, КоY лір Ночі, GoDA, ВІЙ, MniShek, Ангажемент на вівторок. На просвітницьку галявину заY вітали письменники — Василь Шкляр з презентацією своєї ноY вої книжки “Самотній вовк” і Сашко Лірник із авторськими та народними казками; відбулися лекції, зокрема від дослідниці Ольги Шарапи на тему “ОсучасY нення Шевченка в музейних реY ліквіях”, професора Ірини СавY ченко “Кавказ” Т. Шевченка як літературний твір і політологічY ний текст”, мовознавця Миколи
Зубкова “Заборонений і цензуроY ваний “Кобзар”. На галявині звуY чали музичні виступи від гуртів та бардів: “Тільки Світло”, “СуперY 8”, “adm:t”, “Pororoka”, Богдана Тарасюка. Відбулася презентація поетичної збірки ЗлатиYЗоряни Паламарчук та гутірки від гроY мадських діячів: Сергія ВасилюY ка, Андрія Рибалка та інших.
мінації естрадної пісні журі виріY шило виділити фольклорну підY номінацію. “Справді дуже багато конкурсантів звернулося до наY родної пісні, до етномотивів, осуY часнивши їх, вдихнувши нове життя. Але ми зіткнулися з тим, що в естрадній пісні і в етнопісні існують зовсім різні критерії. Так з’явилося рішення розділити ці стилі. Сподіваюся, наступного року нових сучасних обробок етY нопісень буде більше”, — зазнаY чила Анжеліка Рудницька. Цікаво, що етнообробку пісні Володимира Шинкарука “Ой, на Івана, ой, на Купала” запропонуY вала і володар гранYпрі — 17YрічY на білоруска з Мінська Яна НекY людова. Вона отримала головний приз — стилізованого півникаYсY крипічного ключа із яблуком у центрі та професійний мікроY фон. “Пісенний Спас” стає полем для творчих експериментів. ЗокY
А також на галявині відбувся традиційний поетичний Ше.Батл на визначення найкращого поета фестивалю. Театральна сцена запропонуY вала глядачам зустріч “Поет і княжна”, присвячену дивовижY ній історії стосунків Тараса ШевY ченка і княжни Варвари Рєпніної за участю Романа Веретельника (Національний універсиY тет “КиєвоYМогилянська академія”) та Галини СтеY фанової (Центр театральY ного мистецтва ім. Леся Курбаса), та виставу “НаY зар Стодоля” за одноY йменною п’єсою Тараса Шевченка від КіровоградY ського академічного обY ласного українського муY зичноYдраматичного театY ру ім. М. Л. КропивницьY кого (режисерYпостановY ник: Євген Курман). Нічна програма фестивалю, для тих, хто не спить, запропонуY вала нічну акустику біля мальовY ничого Морин ставу. Ніч під зоY рями розділили зі слухачами укY раїнські гурти “Незабуті”, “СонY Це”, “July 8” і “Ауд.238”. На учасників фестивалю таY кож чекали екскурсії, майстерY
рема на галаYконцерті для шануY вальників “Пісенного Спаса” справжньою несподіванкою стаY ли два дуети, які народилися на фестивалі і вкотре підтвердили місію “Пісенного Спасу” щодо спадковості поколінь, зокрема й творчої: переможець у номінації естрадна пісня Катажина КлоY совська вийшла на сцену разом з членом журі Юрієм Градовським, а минулорічний володар другої премії в номінації авторська пісY ня Максим Гаврилишин заспівав у дуеті з Іриною Антонович пісню про війну. Насиченою була і програма фестивального містечка, яке розY горнулося в центрі Житомира на оновленій вулиці Михайлівській. Ця вулиця нагадувала повноводу річку, а очі розбігалися від розмаY їття хендYмейду та виробів майсY трів народних мистецтв. Свою поезію на фестивалі презентуваY ли і лауреати відомого літературY
класи, дитяча галявина, виставка народних майстрів і художників. Кожен зміг відчути себе земляY ком Шевченка, оселившись у наY метовому містечку поблизу МоY ринців. Організатори здивували всіх учасників і відвідувачів фестиваY лю кулінарним сюрпризом: зваY рили найбільший казан улюблеY ної страви Тараса Шевченка — борщ з карасями, яким пригощаY ли всіх безкоштовно. Окрім того, кожен зміг долучитись до пригоY тування сакральної страви. ГасY троYакція відбулася за підтримки Галини Лосевої і заміського сіY мейного клубу “Трипільське Сонце” (шефYкухар Вадим ПодY покровний). На відвідувачів чекав ще один сюрприз: захід, у якому учасники об’єднали Україну словами ТараY са Шевченка. Лозунг цьогорічного фестиваY лю — “Талант бути вільним”. ОрY ганізатори вважають, що ШевY ченко, попри непросту життєву історію, мав унікальний дар бути вільним. Цитата Тараса ШевченY ка, що лягла в основу фестивалю цього року: “І возвеличимо на диво І розум наш, і наш язик...”
ного конкурсу “Коронація СлоY ва”. 2010 року Володимир ШинY карук отримав першу премію “Коронації” у жанрі “Пісенна ліY рика”. Гостем “Пісенного Спаса” став козацький фестиваль “Стежками козацької слави”. Головна ідея фестивалю “ПіY сенний Спас”Y2018 — спадкоY вість поколінь. Завдяки потужній творчій енергії та наставництву Володимира Шинкарука відбулоY ся становлення багатьох творчих особистостей різних поколінь. І ця традиція має продовження: цьогоріч у фестивалі активну участь брали двоє синів Ірини Шинкарук — Єгор та Віктор. ТаY лісманом фестивалю стала і двоY місячна Катруся — у травні Ірина втретє стала мамою, і донька суY проводжувала її на всіх підготовY чих заходах фестивалю. Наступного року чекаємо ноY вих несподіванок. Отож до зусY трічі на “Пісенному Спасі”!
Walentyna NOWODON, przewodnicząca centrum prasowego Wierchniodniprowskiego Rejonowego Zrzeszenia «Proświta» im. T. Szewczenki
Odbyły się drugie szewczenkowskie czytania „Czytajmy nieśmiertelne słowo Tarasa”, zorganizowane i przeprowadzone przez proświtian Wierchniodniprowskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki z Dniepropetrowszczyzny. Czytania odbyły się przy pomniku Kobzarza. Obecnie te czytania, począwszy od 9 sierpnia br., odbywają się co czwartek od 17 do 18. Na drugie czytania uczestnicy wydarzenia przyszli w eleganckich strojach, a nawet w wyszywankach. Najpierw w wykonaniu obecnych zabrzmiał Hymn Ukrainy, a potem do uczestników czytań z wstępnym słowem zwrócił się przewodniczący Wierchniodniprowskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Wołodymyr Pryszczepa, który zaznaczył, że Taras Szewczenko nie tylko położył na ołtarzu Ukrainy swoje życie, lecz także przewidział przyszłość swojego kraju. Ponadto całą swoją energię twórczą skierował na odrodzenie Ukrainy, jej bohaterskiej przeszłości. Szewczenko dobrze wiedział, że wskrzesić swój naród i podnieść jego narodową godność może jedynie rodzimym słowem. Dalej czytania kontynuowała przewodnicząca centrum prasowego rejonowej «Proświty» Walentyna Nowodon: „Taras Szewczenko ratował ojczystą mowę, rozwijał ją, utwierdzał,
Tłumaczenie maszynowe
Natalka Pozniak-Chomenko, służba prasowa festiwalu
Festiwal „Pieśniowy Spas” zapoczątkowała w 2015 roku rodzina znanego barda, poety i pedagoga Wołodymyra Szynkaruka, jako uosobienie idei, którą on nie zdążył zrealizować za życia. Organizatorką i inspiratorką festiwalu jest jego córka, znana piosenkarka Iryna Szynkaruk. Festiwal tradycyjnie przypada na weekend zbliżony do 19 sierpnia, czyli dnia urodzin Wołodymyra Szynkaruka. W ciągu czterech lat istnienia „Pieśniowy Spas” stał się zjawiskiem artystycznym ogólnokrajowego poziomu, a jego uczestnicy demonstrują wysoki profesjonalizm. Zmienia się także geografia festiwalu: w tym roku na konkurs wpłynęło ponad sto zgłoszeń z 16 regionów, łącznie z obwodami donieckim i ługańskim oraz Krymem, a także z zagranicy. W konkursie wzięły udział Jana Nekliudowa z Białorusi i Mariam Paczulija z Gruzji. Poziom konkursantów oceniało profesjonalne jury: dziennikarka i prezenterka telewizyjna i radiowa Iryna Antonowycz, poeta i kompozytor,
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna BILIACKA, doktor nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego im. O. Honczara
Początek 2018 roku ucieszył wielbicieli eposu poetyckiego Mykoły Tiutiunnyka, znanego ukraińskiego poety, prozaika, dziennikarza, tłumacza, laureata wielu krajowych i międzynarodowych nagród literackich, wydaniem trzech historycznych powieści wierszem (w jednej książce). „Historyczna powieść wierszem” — takie podtytuły gatunkowe nadał swoim utworom „Marusia Bohusławka” (2007), „Buntownicza galera” (2015), „Iwan Sirko” (2016) Mykoła Tiutiunnyk. Zwrócenie się pisarza ku tematom i obrazom przeszłości w liryce epickiej to powrót autora do siebie, do swoich korzeni. Struktura fabularna każdej powieści wierszem poety to żywy obraz ukraińskiej historii XVI–XVIII w., w który autor, według spostrzeżenia W. Swyrydowa, przenosi środek ciężkości swojego życia duchowego, nie wychodząc z realiów współczesnego świata, częściowo utraconych cech tożsamości narodowej, to interpretacja losów nieprzeciętnych postaci ojczystej ziemi. We wszystkich powieściach pisarza wyczuwalne jest przywiązanie do matrycy folklorystycznej, która aktywizuje pierwiastek informacyjny i wyrazisto-obrazowy, pogłębia elementy narracyjne, tendencję do kompozycyjnego wyodrębnienia gatunków, była i pozostaje źródłem tego, co epickie. Wzorce ludowo-poetyckie, zwłaszcza epos heroiczny, określają koncepcję powieści wierszem M. Tiutiunnyka i są swoistym punktem odniesienia estetycznego w tworzeniu fabuł, charakterów. Jego powieści to opowieść o bycie Ukrainy XVII w., kiedy grabieżcze najazdy koczowniczych hord były szczególnie aktywne, a nasz naród cierpiał od ucisku społecznego, narodowego i religijnego; to wiara autora, że przetrwamy i wojny, i ruinę, i zobaczymy „wolną Ukrainę — / Bez różnych janczarów i pachołków”. Utwory zbudowano według klasycznych kanonów gatunku, podzielono na części o wymownych tytułach, napisano przeważnie czterostopowym jambem. Tekstem wierszowanym, zdaniem pisarza, łatwiej przyciągnąć uwagę czytelnika, do duszy przemawia proces pisania eposu poetyckiego, poszukiwanie rymu, wzorców folklorystycznych, obrazów-symboli, czynników narodowo-historycznych, moralno-psychologicznych. Bohaterowie jego powieści — branka Marusia Bohusławka, koszowy Siczy Zaporoskiej Iwan Sirko, uczestnik wojny wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego Roman Katorżny — to wzorce wolnościowego ducha naszych przodków, uogólnione obrazy ideału mentalnego. Powieści wierszem M. Tiutiunnyka wyróżniają się etnoestetyzacją tekstów folklorystycznych przez etyczny pryzmat historii narodowej i światopoglądu. Nie będziemy zagłębiać się w teorię tradycji folklorystycznej i indywidualności autorskiej, wszak utwory folklorystyczne i literackie różnią się znaczeniem funkcjonalnym, estetyka utworu ludowego ma więcej modulacji niż estetyka autorskiego (W. Buriak), ustalmy, w jakim stopniu gatunkowi folklorystycznemu pisarz nadał „cechy indywidualne” (P. Biłous). W powieściach „Marusia Bohusławka”, „Buntownicza galera”, „Iwan Sirko” M. Tiutiunnyka rozszerzono przestrzeń historyczną utworów w porównaniu ze wzorcami eposu heroicznego, zmodyfikowano i filozoficznie uzasadniono nową koncepcję ideowo-estetyczną, związaną nie tylko z obrazami głównych bohaterów, ale i z istotą historyczną. Retrospektywa historyczna powieści wierszem M. Tiutiunnyka odsłania nie tylko wielkoskalowe uogólnienia epickie: „siłę i niepokorność kozaków”, bitwy w wojnie wyzwoleńczej pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Piławcami, które stały się symbolem wolności „w pamięci ludzi”, ale i skłania do filozoficznych rozważań o przyszłości rodzinnego kraju, który „kiedyś jeszcze stanie się na tej ziemi rajem!”. Powieść wierszem „Marusia Bohusławka” M. Tiutiunnyka ma głęboką treść, daleką od powtarzania fabuły znanej dumy. Chociaż na początku powieści autor pisze, że przeczytawszy dumę, tak wyraźnie zobaczył brankę o niebiańskiej urodzie, że nie mógł rozstać się z nią do ostatniego wersu swojego utworu, wskazując tym na jego podstawę folklorystyczną. Fabuła powieści rozwija się na tle ważnych wydarzeń historycznych XVII w. (przeważnie na Ukrainie i w Turcji, jak w większości utworów o Marusi Bohusławce), związanych z walką narodu ukraińskiego o wyzwolenie ojczystej ziemi od zniewolenia społecznego i narodowego, wyróżnia się bogactwem myśli i problemów. Od pierwszych wersów powieści „Marusia Bohusławka” odbiorca dowiaduje się, że główna bohaterka jest już piąty rok w niewoli, do tureckiej niewoli trafiła jeszcze „zielona, jak liść kapusty”. Obrazy nieludzkich warunków przebywania branków-zaporoskich w niewoli, wyśpiewane w folklorze, wyraziście przedstawiono także w tekście powieści wierszem M. Tiutiunnyka „Buntownicza galera”: Wioślarze siedzą po czterech na ławce, I tak przykuci, że nie oderwać. Jak zaczynają wiosłować rano — I aż póki straż nie zacznie drzemać. I to nie dzień, nie dwa, a lat... trzydzieści! Choćby prędzej jakiegoś tam końca! Już i dom nikomu się nie śni, Już i rodziców nie przypomnieć z twarzy! „Marusia Bohusławka” — pierwsza historyczna powieść wierszem M. Tiutiunnyka, która otrzymała niemało pochlebnych recenzji od kolegów po piórze, literaturoznawców (I. Dziuba, A. Dimarow, P. Zahrebelny, L. Łukjanenko, M. Słaboszpycki, H. Sywokiń, Wał. Szewczuk itd.) i stała się ważnym wydarzeniem w życiu kulturalnym Ukrainy, przyniosła szczególną popularność pisarzowi. W fabułach powieści wierszem M. Tiutiunnyka naświetlono wydarzenia przeważnie XVII w., ale, jak w większości utworów historycznych, są one skupione na współczesności. Na przykład szósta część „Majdan” w „Marusi Bohusławce” opowiada o wydarzeniach 4 lata po kozackiej Czarnej radzie 1663 roku, czyli o 1667 roku. Wybory przekazano w ocenie bohaterów-naocznych świadków, którzy mieli nadzieję, że na wieki znikną „krzywda i kłamstwo!”, ale „...zdrada hetmanem majdanu / Wszystkich tych ludzi zarżnie bez noża”. Wybory hetmana, które odbyły się przez przekupstwo (nawiasem mówiąc, takie też stało się życie na Ukrainie po wyborach) zapisano w ustach niejednego bohatera. Wymowny tytuł części skojarzeniowo przypomina wydarzenia Majdanu 2004 roku (powieść wydrukowano w 2007), kiedy Ukraińcy zademonstrowali przebudzenie niezależnego państwa, wyszli zaświadczyć o mentalnym umiłowaniu wolności, buntowniczym duchu walki z niesprawiedliwością. W opisie wydarzeń XVII w. widać jaskrawe obrazy Pomarańczowej rewolucji: To był triumf! Triumf całego narodu. Jak powiewały dumnie flagi! Takiego wzlotu nie było jeszcze nigdy, I takiej sławnej pory!
A w konsekwencji — ogólnonarodowe rozczarowanie zarządcami i głoszonymi przez nich ideałami, postmodernistyczny mit po raz kolejny zastępuje realne nierealnym, prawdę zmyśleniem. Słowa ojca Marusi, księdza, a odpowiednio i autora, który spoglądając w przyszłość, powiedział: „Niech będzie, chłopcy, nie jeden majdan jeszcze, / Lecz nas znowu oszukają. I nie raz!”, — są prorocze, zwłaszcza wobec zamachu na demokratyczne prawa i wolności narodu. Odzwierciedlenie życiowej prawdy za pomocą środków folkloru w powieściach historycznych wierszem M. Tiutiunnyka ma tradycyjne i całkowicie indywidualne, autorskie cechy. Powieść „Iwan Sirko” — to wysoki styl epicki pieśni ludowych, legend i podań, to artystyczna interpretacja realnych faktów historycznych o koszowym, który jest uosobieniem bohatera narodowo-kulturowego, odważnego wojownika, człowieka o nadprzyrodzonych zdolnościach, a przede wszystkim — patrioty Ukrainy. W powieści wierszem interpretowane są pieśni o Sirce: „Trzcina szumi, wierzbowina huczy” (o wyborze go na koszowego), „A w Oczakowie Turcy płakali”, „Hej, rąbali kozacy!”, „A oj jak krzyknąłże kozak Sirko”, „Hej, toż to nie grzmot w stepie huczy” (o odwadze i śmiałości atamana oraz jego wojska). W legendach i podaniach, które sprzyjały lepszemu zrozumieniu wydarzeń historycznych, często mowa o niezwykłych narodzinach narodowego ulubieńca i jego nadprzyrodzonej sile. W powieści M. Tiutiunnyk zaproponował oryginalną artystyczną wersję legendy o narodzinach koszowego: Kiedyś mówili, niby to zębaty I ja urodziłem się, w święto, jak na złość. I sąsiedzi długo zaglądali do chaty, A ja leżałem i gryzłem sobie pieróg. Dla narodu koszowy był niepokonany, przypisywano mu siłę nawet po śmierci. Na przykład w podaniach „Siła ręki Sirki”, „Przykazanie Sirki”, „Wielki charakternik”, „Sirientij Praworęczny” mowa o odciętej ręce koszowego, która przez siedem lat pomagała kozakom zwyciężać wrogów. Kiedy niesiono ją przed wojskiem, nieprzyjaciel sam siebie rąbał. W powieści „Iwan Sirko” M. Tiutiunnyka legendy i podania o sile ręki Sirki zinterpretowano w ostatniej, dziewiątej części „Ręka atamana Sirki” blisko tekstów ludowych: rękę zachował ataman Neklypa (był kiedyś dżurą u koszowego), i jak przykazał Iwan Sirko, kozacy wozili ją: Trzymając w boju, jak chorągiew. Wojna zaś wtedy toczyła się na wszystkie strony: I Tatarzy podchodzili, i Lach. Ujrzawszy zaś tę rękę, w świat szeroki Uciekali, jak od płomienia wszy. Przewijającym się w historycznych powieściach wierszem M. Tiutiunnyka tematem jest zdrada. Autor porusza bolesny problem społeczny i przeprowadza paralelę między przeszłością a teraźniejszością, potwierdzając filozoficznymi rozważaniami kluczową myśl, że zdrajcami są nie tylko janczarzy, z których większość: „Maleńkimi „mamusiu” krzyczeli, / No a teraz tylko — „Allah akbar!” / I takich ich — choćby nimi groblę usypać! / I przez minione już pięćset lat / Było ich tysiące i będzie znów wielu”, ale także ci, którzy do buławy się wyrywali, którzy gotowi byli za łakomy kąsek handlować tym, co najdroższe — honorem, zasadami moralnymi, ojczystą ziemią. Powieść „Buntownicza galera” M. Tiutiunnyka bazuje na skąpych informacjach o wydarzeniach i faktach uwolnienia kozaków-jeńców w 1642 roku z jednej z najlepszych konstantynopolskich galer, która znajdowała się dwie mile od Stambułu na Morzu Marmara. Autor odtworzył ducha historii, przedstawiając losy zwolennika Bohdana Chmielnickiego, który stanął na czele buntu na galerze — Romana Katorżnego. „Skąpe” fakty historyczne powieści „Buntownicza galera” graniczą z treścią ludowo-poetyckich wzorców o wydarzeniach tamtego czasu. Czułe na cudzy ból serce kozaka nie pozostawia obojętnym ukraińska pieśń, która przypominała dzieciństwo i przytulność rodzinnego domu, dawała siły i wiarę w najtrudniejszych sytuacjach: A tam śpiewali znowu tę, kozacką, Co ożywiała, pewnie, i umarłych. I oto teraz przypomniała się znienacka — O tych, galernych, znowuż, jeńcach. Śpiewali, dogadzając pułkownikowi, Rozkołysując się, jakby w czółnie. „Zatroskała się Ukraina, / Że nie ma gdzie żyć; Hej, wydeptała horda końmi / Małe dzieci!... — A cóż to my takiej już smutnej? A no, dawajcie, chłopcy, o miłości! „Oj, czego ty, dębie, / Na jar pochyliłeś się? Oj, czego ty, kozaku, / Nie śpisz, zatroskałeś się?” I tu — cały pułk: „Hej, mnie czarują / Gwiazdy wśród nocy. Nie dają zasnąć / Sercu piwne oczy. Hej, leć, mój koniu, / Stepem i jarami. Rozbij moją tęsknotę / W boju z wrogami!”. W powieściach wierszem M. Tiutiunnyka na poziomie ludowo-poetyckim odkryto także zjawiska historyczne i odzwierciedlono pewien poziom światopoglądu społeczeństwa, problemy narodowe: Tak to już jest: o czym by tam nie śpiewano, A choćby co — troska ogarnia. Już i o miłości oto zaczęli, zdawało się, A wszystko na wrogów tych zawraca!.. Dlatego i pieśni u nas takie żałosne. Ależ i melodyjne — aż do łez! W tekście powieści „Buntownicza galera” najbardziej wprowadzono wzorce liryki ludowej. Pieśń była niezastąpiona w środowisku i ludu, i kozaków, dlatego M. Tiutiunnyk aktywnie wprowadza je do swoich powieści. M. Tkacz o powieści „Buntownicza galera” pisał: „Jak wyraziście i artystycznie wyważono przedstawiono ówczesne wydarzenia! Wszystko tu zachwyca: niesamowita autorska fantazja i wyraźna wyobraźnia, bezbłędny miękki, zbliżony do ludowego, język, idiomatyczne skrzydlate wyrażenia, metaforyczne połączenia, obrazy, wzorce folkloru”. W powieściach wspomniane są oryginalne ludowe zwyczaje i obrzędy (żniwa, swaty, Zielone Świątki, Pokrowa), wierzenia, które nabierają filozoficznego podłoża, wiarygodnie oddano cechy ludowego stroju, podkreślono jego elegancję, estetykę, sakralność. W celu prawdziwego zrozumienia narodowego kolorytu, osiągnięcia ideowo-estetycznego celu teksty powieści wierszem M. Tiutiunnyka napełniono paremiami, które aktywnie funkcjonowały w środowisku ludowym i wśród rycerzy-kozaków, uwydatniały ich życie, zwyczaje, tradycje. Na przykład w „Marusi Bohusławce” — „Było i minęło, jak niecka za wodą / W jakąś taką — aż strach! — dal!”; „Bez Boga zaś — ani do progu, / Choćbyś sam był olbrzymem-atlantem”; „— I dzieciaczki zaś, zapewne, już są? / Czy jeszcze w kapuście psocą zające?”; „Teraz już dobrego nie ma co czekać, / Dusza drży, jak ostrzyżona owca”; „Pańskie drogi — niezbadane. / Lecz przypadkowych żadnych nie bywa”; w „Buntowniczej galerze” — „Jeśli śmiałość, mówią, i górę bierze, / To trzeba coś robić, towarzysze”; „W boju śmierć — pewna droga do raju”; „A wiadomo zaś: u syna palec przytrzaśnie, / A u ojca zaboli od razu serce”; „My mimo wszystko sami nie w ciemię bici — / To i walczyć będziemy z rozumem!” itp. „Marusia Bohusławka”, „Buntownicza galera”, „Iwan Sirko” Mykoły Tiutiunnyka mają etnokulturowe obrazy-znaki, obrazy-koncepty z mentalnym znaczeniowym wypełnieniem, w nich odczuwalny jest wpływ tradycji ludowej: odwołanie do poezji epickiej i ludowej stylizacji, fabuł, tropiki, rytmiki z wyraźnymi cechami pieśni ludowej; transformowanie ludowo-poetyckich elementów w artystyczne; stosowanie reminiscencji i aluzji ze źródeł folklorystycznych. Jego powieści historyczne wierszem — to „niski ukłon” tym, którzy „naszą ziemię zasłaniają sobą”, przypomnienie współczesnym o wolnościowym duchu naszych przodków, silne więzi, które jednoczą heroiczną przeszłość i sławią ród, utwierdzając narodotwórczą ideę.
Koniec XX i początek XXI wieku stały się okresem odrodzenia w ukraińskiej literaturze pięknej jednego z najtrudniejszych gatunków, powieści wierszowanej. Tylko od 2010 roku wydano takie dzieła jak: „Mazepa” (2010), „Mamaj” (2010) Leonida Horlacza, „Moskiewski czas” (2010) Wasyla Marsiuka, „Berest” (2011) Anatolija Szkulipy, „Asmilla” (2011) Ołeksandra Kuźmenki, „Nasz wielki prorok Taras Szewczenko” (2013) Witalija Mateusza, „Buntownicza galera” (2015), „Iwan Sirko” (2016) Mykoły Tiutiunnyka, „Sarmatka” Ołeha Bermana, „Pielgrzym” (2017) Ihora Pawluka, „Dywohraj” (2017) Ołesi Omelczenko. Powieść wierszowana aktywnie wchodzi w przestrzeń kulturową, ulega pewnej transformacji wskutek wpływu tendencji postmodernistycznych jako logicznego następstwa historyczno-politycznych warunków życia społeczeństwa. Na modyfikację form gatunkowych współczesnej ukraińskiej powieści wierszowanej (historyczna, autobiograficzna, powieść-pieśń, powieść-medytacja, wirtualna powieść wierszowana, historyczno-filozoficzno-fantastyczna powieść-esej, powieść-spowiedź), której większość form poetyckich zaadaptowała się w różnych kontekstach eposów heroicznych i homeryckich, średniowiecznej powieści rycerskiej oraz innych gatunków syntetycznych, wpływają formy genetyczne i typologiczne, tradycja oraz poziom „wiedzy kulturowej”. Czynniki estetyczne i przesłanki ich powstania, zwłaszcza historycznych, rodzimi badacze upatrują w tradycji ludowej.
Tłumaczenie maszynowe
Petro SOROKA
Stepan Puszyk urodził się we wsi Wiktorów w rejonie halickim w obwodzie iwanofrankiwskim, którą współmieszkańcy nazywają jeszcze Wychtorowem. „…Matka mi opowiadała, że wieś była kiedyś tam, gdzie las, zarośla, pokazywała wysokie mogiły, które dwoma łańcuchami ciągną się przez wieś i górą wzdłuż Książęcego (wierzchowego) gościńca z Kryłosa, gdzie grodzisko halickie. A jeszcze lubiła opowiadać o Osmomysle i królu Danielu, pokazywała zamek, wały, fundamenty świątyń, studzienki, miejsca grzybowe, Łysą Górę, partyzanckie kryjówki, okopy i szance strzelców siczowych… Ja dopiero teraz rozumiem, jak silni byli moi krewni…”1 Zrozumiałe, że te opowieści głęboko zapadały w duszę ciekawskiego chłopca, zostawiały w niej głęboki i niezatarty ślad, stawały się jej nieprzemijającym skarbem. Właśnie tam są źródła jego przyszłej twórczości, licznych odkryć i duchowych olśnień. W dzieciństwie przyszło także uświadomienie, że Ukraina to bogaty i nieszczęśliwy kraj, że od wieków dzielą ją i rozrywają silniejsi i podstępni sąsiedzi. „Ojciec urodził się za Austrii. Dziadek z babcią pobrali się za Ukrainy. Matka urodziła się za Polski. Ja — za Niemców. Wtedy była druga wojna światowa, którą Wielką Wojną Ojczyźnianą nazywali. A jeszcze byli »pierwsi« sowieci, kiedy Armia Radziecka przyszła w 1939. A wtedy już »drudzy« sowieci Niemców i Madziarów gonili”2. Data urodzenia poety — 26 stycznia 1944 roku. Ona określiła i podarowała mu imię — Stepan, bo właśnie trwał ten sławny „trzeci odpust — świętego Stepana” w jasnym cyklu wielkich świąt zimowych: Kolędnicy idą! Bo dzwoni gdzieś dzwonek! Dzień imienin moich! To święto na koniec! Moje imię Stepan! Po naszemu — Wieniec! Moje imię — Wieniec! Po grecku Stefanos! („Wieniec”) „…Matki nas po stodołach, po komorach, po chatach, po ścierniskach, po rolach, po miedzach, po lasach, po potokach, po kryjówkach rodziły; kogo wiosną, kogo latem, kogo jesienią, a mnie — w styczniu, kiedy mrozy srogie trzeszczały, w czwartek, przed wschodem słońca, kiedy Słońce przyjechało w gości do Wodnika”3, — czytamy w jednej z biograficznych nowel. Na świcie życia zdarzył się z nim dziwny przypadek. Opowiadają, że niemowlę 12-letnia ciotka (lub teta) położyła w stodole na sianie spać, a sama pobiegła bawić się z rówieśniczkami. Kiedy wróciła, zobaczyła na piersi u niego żmiję, którą ojciec przywiózł z lasu razem z sianem. Przerażona teta Natalka krzyknęła, i na krzyk przybiegła sąsiadka, która cudem uratowała dziecko. „Mój ojciec swatał matkę w 1943 roku. To było mamine poświęcenie, żeby nie pomarli z głodu jej bracia i siostry…” „Teraz dużo literatury dla dzieci, dużo piosenek, a my uczyliśmy się nie tylko piosenek dziecięcych. Nasze kieszenie dziurawiły znalezione naboje, szrapnel, proch, granaty, a pieśni przychodziły do serc naszych różne i poważne. My rośliśmy z pieśniami strzelców siczowych, z pieśniami Ukraińskiej Powstańczej Armii, z pionierskimi i komsomolskimi pieśniami na ustach. My wyszliśmy z wielkiego tygla”4. Kiedy Stepankowi wybiło 13 lat, zmarł ojciec, matka została sama z pięciorgiem dzieci (trzy córki i dwóch synów). „Mój ojciec był ranny w Alpach na froncie włoskim w pierwszej wojnie światowej, dokąd go cesarz austriacki zagnał, — pisze Stepan Puszyk w noweli »Klucz-ziele«. — To szedł, to jechał z wojny do domu. Ukrywał się przed polskimi żandarmami. A na wielką wojnę ojczyźnianą pojechał ze swoją kobyłą i sąsiedzkim konikiem — broń radzieckim żołnierzom podwoził, naboje. W Karpatach, gdzie na linii Arpada kamień płakał, mało nie wysadził się na zaminowanym moście. Jeszcze zapisał się do kołchozu, choć i pisać nie umiał, przygnał do stajni siwą kobyłkę, i został koniuszym i walczył-chronił, żeby jego miłości nie zjadły kołchozowe świnie, — wybrakować chcieli ją, narowistą… Na 43. roku życia, w trzydziestym dziewiątym, kiedy likwidowali analfabetyzm, usiadł za ławką, nauczył się liter, ale nie nauczyła się stara głowa z liter słowa składać. Ojciec przed śmiercią trzy wieczory z rzędu opowiadał o swoim życiu, jakby się spowiadał. A matka urodziła się wtedy, kiedy ojciec pierwszy raz się żenił. Potem jego żoną została. Ona pod- „Ciekawych ludzi kochają i szanują ciekawi ludzie. Nieciekawy człowiek nie kocha i gardzi ciekawym. Jego zainteresowania nie sięgają dalej własnego »ja«. Znam jedno: kiedy ty czymś się interesujesz, obowiązkowo zainteresują się tobą. Już tego dosyć, żebyśmy pragnęli być ciekawymi. Lecz nie może człowiek być ciekawym tylko dlatego, że on nim chce być. Życie wielkich ludzi czasem ciekawsze od ich odkryć. Nowe odkrycie przeczy staremu, a oto jedno życie człowieka innego życia nie zasłoni. Ciekawość ma siłę. Człowiek, który stale czymś się interesuje, — to przede wszystkim dobry nauczyciel. On umie zrobić najważniejsze — zainteresować ucznia, zapalić pochodnię. Ciekawość — to poszukiwanie. Każdy poszukiwacz w nieprzejezdnych chaszczach idzie tam, gdzie nikt jeszcze nie szedł, albo ktoś nie doszedł”. Stepan Puszyk W tegorocznych numerach „Słowa Proświty” drukowaliśmy szkic Stepana Puszyka o jego rodzinnej wsi „Napisy z historii Wiktorowa” (w trzech numerach gazety — 5—7 z 2018 r.). I nikt nie myślał, że właśnie na Makowija, 14 sierpnia uderzy w nasze serca wieść o śmierci Stepana Hryhorowycza… Nasi czytelnicy dobrze pamiętają i tęsknią za jeszcze jednym naszym stałym autorem — Petrem Soroką. Wśród nieopublikowanego zostawił i dokumentalną książkę o Stepanie Puszyku, napisaną w ścisłym kontakcie z niezapomnianym poetą, folklorystą, badaczem rodzinnego kraju. Czcząc obu — Stepana Puszyka i Petra Sorokę, podajemy urywki z nieopublikowanej książki „Drogami losu”, napisanej wtedy, kiedy ci pisarze żyli wśród nas.
namawiała starego, żeby wąsy zgolił, — myślała, że będzie młodszy”. Ostatnie dni majowej wiosny płynęły deszczem, wielką wodą. Na cmentarz konie ojca odwiozły, A ja wróciłem z nimi sierotą… (“Pogrzeb”) “Nas czworo małych bez ojca — z matką. Zapłakała wdowa-matka aż góry zadrżały, rzeka Słozawa popłynęła od naszej chaty, a ja poszedłem wzdłuż niej szczęścia-doli szukać. Ja przy kołchozowym stogu na mrozie sieczkę tnę i wiozę ją na fermę krowom. Wchodzę do jamy z kiszonką, narzucam na wóz w jarzmie, wiozę do stajni, gnój wywożę, bykom ogony kręcę, w kantorze dni pracy liczę…”5. Niezmiennie, ze szczególną czułością, wspomina pisarz matkę, jej jasny obraz wyłania się w wielu jego utworach i cichym górskim światłem opromienia całą jego twórczość. Ostro czuć, że matka przez całe życie była dla niego i pozostaje najdroższą, najbliższą osobą. “Mama lubiła śpiewać, grała w kółku dramatycznym, deklamowała wiersze. Nosiła mnie na rękach pod lasem, nad rzeką, a w najgorszej chwili utopić się ze mną chciała… Ona mi Szewczenkę, Frankę, Łesię Ukrainkę pokazywała i za rękę poprowadziła do nich, i uczyła jak na świecie żyć”6. Przyszły poeta swoją chatę zamienił w klub. Tutaj zbierał przyjaciół na próby. Początkowo chodzili kolędować i szczodrować po dwóch-trzech, chodzili siać-winszować, a dalej zbierali się w “Gwiazdę”, “Jasełka”, “Małankę”. Młody Stepanko był to Carem, to Żydem, to Małanką, ale najbardziej Brzozą, bo nikt nie znał tyle szczodrówek, kolęd i winszowań, jak on. A jeszcze śpiewał w chórach, brał udział w kółku dramatycznym, czytał wiersze ze sceny. Kochał literaturę, poezję ludową, ale ponad wszystko — historię. Czy nie od pierwszej klasy był redaktorem dziesiątek gazet ściennych, gazet świetlnych, radiogazetek, “Kolców”, “Pieprzów” itp. I takim mnie wyrobił czas: Rosłem pod Haliczem synem wdowim, I krowy, i kozy pasłem Na mogiłach książąt i wojów. Zaprzęgałem ja konie w pług Na tym polu, gdzie bitwy kipiały, Był ten czas mi wrogiem i przyjacielem Dla mojej duszy i ciała. Byłem dziki, niczym Dniestr, Mnie los nieraz bił. I jeśli ja inny teraz — Mnie książka takim zrobiła. 1 List z 25-30 sierpnia 2001 roku. 2 Stepan Puszyk. Watra na Czarnej górze. — Iwano-Frankiwsk: Nowa zorja, 2001. — S. 6—7. 3 Stepan Puszyk. Watra na Czarnej górze. — S. 11. 4 Stepan Puszyk. Pióro Złotego Ptaka. — S. 51. 5 Stepan Puszyk. Pióro Złotego Ptaka. — S. 54. 6 Puszyk Stepan. Klucz-ziele. — S. 12. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy
„Ja nie umrę. Mój duch pozostanie w górach, na stepach, w równinnych dąbrowach i puszczach, na rzekach, jeziorach i morzach. Pozostanie na ziemi i będzie stał na straży i w obronie Ukraińskiej Prawdy”. Stepan Puszyk
…Idziemy ze Stepanem do Kryłosa, leżącego obok Halicza, gdzie archeolodzy i konserwatorzy pracują na ruinach książęcego zamku. Był on posłem ludowym Ukrainy (I kadencja) i właśnie opublikował powieść „Halicka brama”. Wcześniej czytelnicy zachwycali się jego poematem „Złoty Tik”, tak nazywał się plac, na którym w czasach książęcych zbierało się wiece. Idziemy do źródła, które zna od dzieciństwa. Szemrze na wysokim lewym brzegu Dniestru. Poniżej rzeka i przestrzeń szerokiej doliny. Jako radiowiec nagrywam jego szmer na magnetofon. „Śpiewa? Posłuchaj…” Rano odwiedzam Kryłos sam, żeby się upewnić, że żywe źródło śpiewa… A nad Dniestrem – tęcza. Cuda! Ten zapis stanie się ozdobą-prologiem do autorskiego programu Stepana Puszyka „Halicka brama”. Autor uważał, że prolog jest dobrą radiową metaforą i chętnie komentował rozdziały książki, które aktorzy czytali przez dwa lata przed jubileuszem kiedyś potężnej stolicy Księstwa Halicko-Wołyńskiego, w skład którego wchodził Kijów, zniszczony przez Złotą Ordę, a ziemie księstwa rozciągały się aż do ujścia Dunaju… Miałem zaszczyt przygotowywać z poetą w bezpośredniej transmisji audycje literacko-dramatyczne Telewizji Lwowskiej. Przedtem prawie rok odbywałem praktykę w obwodowej gazecie iwanofrankiwskiej. Obok Stepana w wydziale kultury pracował jego znajomy z tej samej wsi, przyszły lwowski profesor i literaturoznawca Taras Saliha. Wtedy obchodzono setną rocznicę jubileuszu sławnego nowelisty Wasyla Stefanyka (1971). Stepan, studiując zaocznie w Moskiewskim Instytucie Literackim, stworzył wspólnie z reżyserem i aktorem Wołodymyrem Smoliakiem inscenizację arcydzieł Stefanyka „Ziemio moja”. Pięć lat wcześniej nakręcono film „Kamienny krzyż” Leonida Osyki na scenariusz Iwana Dracha. Po premierze w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym z przedstawienia usunięto patriotyczne epizody z noweli „Maria”. Z czasem ukazał się zbiór nowel i opowiadań „Ognisko na Czarnej Górze”: „Kocham hale. Kocham odnajdywać i zbierać ludowe skarby. A gdy zazieleni się zieleń, udaję się na Czarnohorę do połoninnego żywego ogniska, które nie może zgasnąć, dopóki wokół niego są ludzie. A żeby ognisko nie gasło, potrzebny jest ktoś, kto będzie je doglądał. Dorzućcie do ogniska jeszcze drew…” To ostatnie zdanie pochodzi z opryszkowskiej pieśni z Czarnohory. Bez poznania arcydzieł ojczystego języka, bez mamy i jej bajek oraz pieśni, bez jej udziału w wiejskim kole dramatycznym, bez setek spotkań z mistrzami opowieści, bez licznych wędrówek po połoninach i przysiółkach nie wyrósłby poeta i nowelista Stepan Puszyk. „Szukałem w górach edelweissu, a znalazłem lubystek na połoninie”… To Ołeksandr Biłasz wyczuł zachwycającą muzykę do słów Stepana Puszyka z karpackimi akcentami: „Trzeba iść ku jesieni”, „Nad górą księżyc pełny”, „Lubystek”. Ponad 150 wierszy poety ubrali w muzykę kompozytorzy – Wołodymyr Iwasiuk „Szumi pszenica jak Dunaj”, Anatolij Paszkiewicz „Kozak hula”, Borys Buiewski „Perelesnyk” i inni… Te pieśni na cały świat zaśpiewali Dmytro Hnatiuk, Anatolij Mokrenko, Mykoła Kondratiuk, Mychajło Sływocki, Mychajło Kriwień, Wołodymyr Pirus, zespoły i chóry… W dorobku pisarza pozostało do 300 tomów (każdy po 200 stron), zbiory wierszy, pieśni, bajek. Pewnie pamiętacie publikację w czasopiśmie „Dzwin”, która stała się podstawą rozprawy „Słowo o pułku Igora” a słowiańska mitologia”. Poeta przedstawia przekład tego literackiego skarbu i przekonująco dowodzi, że autorem utworu jest książę Wołodymyr, syn halickiego księcia Jarosława Ośmiomysła i brat Jarosławny, żony Igora Światosławicza. Literacko-historyczne studium o karpackich korzeniach Tarasa Szewczenki „Sławny przodek Kobzarza” jest interesującym wkładem autora w szewczenkoznawstwo. S. Puszyk napisał także eseje o Iwanie Mykołajczuku, Wołodymyrze Iwasiuku, Jarosławie Barnyczu… Utalentowanie współpracował z fotografikiem Wasylem Pyłypiukiem. Poetę i prozaika cenili wydawcy. Zbiór szkiców „Pióro złotego ptaka” ukazał się pięciokrotnie. A powieść „Straż-góra”, nagrodzona Nagrodą im. Szewczenki (1990), czerpiąca z ludowej mowy, wydawano sześciokrotnie. Poeta odszedł w Pierwszy Spas, kiedy w cerkwiach święcono zioła: lubystek, bławatki, a w Karpatach – połoninne kwiaty. Prochy pisarza razem z ciałem spoczną obok cerkwi w rodzinnej wsi Wiktorów pod Haliczem, na „Puszykowej górze”, jak sam Stepan ją nazywał. Niech mu ziemia lekką będzie!
17 sierpnia 2018 roku
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 33 z 2018 r.
Oficer wojsk rakietowych Poburynnyj został cywilem. Trzeba było na nowo urządzać swoje życie. Wtedy wszyscy marzyli o biznesie. Ta idea pochłonęła również jego. On, jak to było z wieloma neofitami tej sprawy, zaczął próbować wszystkiego — i wszystko przychodziło z trudem. Lecz miał w sobie nieprzeciętną wolę i wytrwałość. Trudności nie zmiażdżyły go i nie odstraszyły. Zapisał się na specjalne kursy przedsiębiorców, wyuczył się tam najważniejszych podstaw prowadzenia biznesu. Postanowił stworzyć sieć sklepów, która będzie handlować sprzętem biurowym. W końcu powstała jego firma komercyjna o wymownej nazwie „Zapowit” (Testament). Jej sklepy pojawiły się w pięciu miastach. Rzeczywiście stała się wzorowa. Poburynnyj osobiście dobierał personel, sam szkolił każdego nowicjusza, sam testował wszystkich po szkoleniu. Wpajał swojemu zespołowi taką filozofię: „Pieniędzy nie trzeba kraść, a zarabiać”. „Zapowit” pracował tylko „na biało”. Żadnego „cienia”, żadnej równoległej księgowości. Wywierali na niego nacisk zarówno urząd skarbowy, jak i milicja, i rakietnicy, którzy oferowali za odpowiednią opłatą „ochronę”, ale on nie ulegał. Kilka razy do niego strzelano, ale zastraszyć wczorajszego oficera się nie udawało. Wytrwał. „Zapowit” prosperował. Poburynnyj miał już środki, by finansować niedzielną szkołę ukraińską oraz dziecięcą i dorosłą drużyny piłkarskie „Zapowit”. Opowiedział, że właśnie w tym czasie spotkał się z moją książką „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Filozofia Jacyka nie mogła pozostawić go obojętnym. Byli z żoną na urlopie w Hiszpanii. Żona Elwira z humorem opowiadała: wszyscy leżą na plaży zrelaksowani, kto ogląda kształty chmur na niebie, kto marzy, kto drzemie, a Wołodia, obwiązawszy głowę ręcznikiem, poci się nad książką, coś tam podkreśla, wypisuje, cytuje na głos. Radośnie było mi to usłyszeć, bo utwierdziłem się w przekonaniu, że książka jest naprawdę pożyteczna. Jacyk marzył, by wyszła właśnie taka. Nie męczył się powtarzaniem, kiedy nad nią pracowałem: chce, żeby młodzi ludzie, którzy ją przeczytają, zapamiętali filozofię i zasady etyczne uczciwego biznesu. W Poburynnym Jacyk spotkał tego spragnionego czytelnika, który pragnął nauczyć się tego wszystkiego do cna. Wołodymyr powiedział, że wtedy, w Hiszpanii, pojawił się u niego pomysł pojechania do Kanady, by poznać Jacyka i wziąć od niego mistrzowską lekcję biznesu. Wiele mnie wypytywał o Jacyka, bo chciał wiedzieć o nim wszystko. Bardzo żałował, że nie zdążył wyrwać się do Kanady — Piotra Jacyka już nie było. Miał jedyne źródło informacji o wybitnym biznesmenie i mecenasie — mnie, i on, bez ustanku cytując postulaty Jacyka, prosił o skomentowanie tego czy innego momentu z biografii Jacyka. Wołodia interesował się, czy zebrania Ligi Mecenasów uznają go za godnego, by zostać jej członkiem. Ja, już dobrze zaznajomiony ze skalą jego dobroczynności, zapewniałem go, że „zespół” Zahorija przyjmie jego kandydaturę przychylnie i będziemy pracować razem w Lidze. Naprawdę w to wierzyłem. Intuicja nie podpowiedziała mi, że w przyszłości wydarzy się taka tragedia… Nadszedł dzień prezentacji rosyjskiego przekładu „Marii Baszkircewej”. Nie mogłem sobie wyobrazić, że „Mrija” zorganizuje go na tak wysokim poziomie. Prezentacja odbywała się w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym. Zebrali się nie tylko przedstawiciele różnych narodowych towarzystw kulturalnych (od żydowskiego aż po czeczeńskie), z którymi ściśle współpracowali Ukraińcy i solidarnie bronili swoich praw. Przyszła grupa obwodowych władz (zbliżały się wybory i tym tłumaczy się ich — rzekomo całkowicie szczere — zainteresowanie wydarzeniem całkiem lokalnym, jak na duże miasto). Powiedziano mi tyle komplementów, że o mało się od nich nie upiłem. Podziękowałem Natalii Kubłanowskiej za pomysł wydania i przekład, Jurijowi Kubłanowskiemu za przedmowę. Powiedziałem, że jestem dumny z Ukraińców, którzy żyją tutaj i nie zatracili swojej ukraińskości. Potem był poczęstunek, który zorganizowała „Mrija”, a konkretniej — „Zapowit”. Jednym słowem, miałem wszelkie powody do radości. Nie jest tajemnicą, że pisarzom takie rzeczy nie są obojętne. A jeszcze bardziej uderzyło mnie, że z udanej prezentacji szczerze cieszył się Poburynnyj — tak, jakby to była jego książka i świętowano właśnie jego. Był obdarzony unikalną życzliwością i zdolnością cieszenia się z czyjegoś sukcesu. To taka sama rzadkość, jak talent. Potem w wąskim przyjacielskim gronie zarządu „Mriji” gratulowaliśmy Switłanie Koronence pojawienia się w języku rosyjskim jej „Wróżb na wierszach”. Ciekawy zbieg okoliczności: wydano ją w Iwanowie, a tłumaczem jest Nikołaj Iwanow. Prawda, przekłady są „takie sobie” — bardzo dużo strat artystycznych i błędów. Poburynnyj i Kubłanowska prosili Switłanę, by czytała poezje w oryginale. Następnego dnia w grupie odwiedziliśmy Muzeum Rodziny Cwietajewów (w tej wsi pod Iwanowem dziadek poetki był księdzem, sama zaś Marina nigdy tam nie bywała). I oto — ostatni dzień w Iwanowie. Poburynnyj zaprosił nas na wycieczkę nad Wołgę, do Plosu — starodawnego miasteczka z drewnianymi domkami, jakby zanurzonego w dawnych czasach. Wołodymyr zręcznie wyjechał ze splotu wąskich uliczek — i znaleźliśmy się na brzegu szerokiej, ponurej Wołgi, która leniwie rozłożyła się pod ołowianym niebem. Rozumiem, że to odczucie wielkiej rzeki w znacznej mierze było uwarunkowane ponurą pogodą, emocjonalnym wyczerpaniem. I, jak myślałem już później, kiedy z Iwanowa przyszła wiadomość o zabójstwie Poburynnego, nieuświadomionymi złymi przeczuciami. Następnego dnia o świcie wyjeżdżamy z Iwanowa. Wołodia przyjechał do hotelu, by się z nami pożegnać. Ostatnie słowa o niedalekim spotkaniu w Kijowie. Przyjacielskie uściski. Wiozę w duszy odczucie, że znalazłem nowego przyjaciela… W drodze do domu zdarzyła się taka przykra przygoda. W nocy zatrzymaliśmy się, by coś przekąsić w jakiejś przydrożnej kawiarni, gdzie Switłanie ukradziono torebkę z paszportem zagranicznym i wewnętrznym, pieniądze, klucze do mieszkania i jeszcze jakieś dokumenty. O jej ówczesnym stanie — nie ma co mówić. Przed nami — granica. Jak bez dokumentów dostać się na Ukrainę? Starałem się ją uspokoić, jak mogłem. „Coś wymyślimy — bezwyjściowych sytuacji nie ma…” Ale im bliżej granicy, tym bardziej jej niepokój i przerażenie narastały. Gdzieś po drugiej w nocy jesteśmy na granicznym punkcie kontrolnym, w ogonie długiej kolejki do kontroli. Switłana, jak to mówią, ani żywa, ani martwa. Podchodzę do pogranicznika i mówię mu o tym, że mojej koleżance ukradziono paszport. On radośnie informuje mnie: zatrzymamy ją i niech jedzie do Moskwy, do ukraińskiej ambasady, gdzie muszą potwierdzić jej tożsamość i dać odpowiedni papier na przekroczenie granicy. Starałem się dotrzeć do jego współczucia, jednak w odpowiedzi natknąłem się na wielopiętrowe przekleństwa. Prawdziwie rosyjski człowiek! Kajam się, że nie byłem elokwentny, ale mam usprawiedliwienie: to on mnie sprowokował. Wykrzyknąłem coś w rodzaju: „Kozioł, wołaj starszego, bo inaczej źle ci będzie!”. Taki ton i słownictwo są rosyjskiemu człowiekowi bliskie i zrozumiałe. Tylko zanim poszedł budzić „starszego”, ostrzegł mnie: „Ale to będzie kosztować dużo rubli! Zielonych…”. „Nie problem”, — powiedziałem, w myślach przeliczając, ile dolarów mi zostało. Przywlókł się, ziewając, „starszy”. Krótko opowiedziałem mu istotę sprawy i zapytałem o „cenę pytania”. „Czterysta”, — powiedział. „Trzysta”, — odpowiedziałem. „Zgoda”, — powiedział. Zażądałem, by przeklinający pogranicznik wsiadł z nami do mikrobusu i przejechał aż do ukraińskiej strony. Żeby nas nie porzucili. I oto jesteśmy na ukraińskim terytorium. Stałem się biedniejszy o trzysta dolarów i z niepokojem myślę, czy wystarczy mi, by zapłacić, żeby Switłanę wpuścili do domu. Uprzejmie proszę naszego pogranicznika, by obudził dowódcę. Waha się, a ja, by zrobić na nim wrażenie, z całych sił nadymam się i mówię, że niby nie wiesz, z kim masz do czynienia. Nie posłuchasz mnie — bardzo ci się oberwie. Po dziesięciu minutach pojawia się młodziutki starszy lejtnant. Opowiadam mu o służbowym wyjeździe do Ukraińców w Iwanowie i o kradzieży dokumentów. Pokazuję paszport służbowy. Czyta moje nazwisko i od razu pyta: „Czy pan jest deputowanym ludowym?”. Nie zdążam zaprzeczyć, jak on dodaje: „Dobrze znam pańskie nazwisko”. Wyjaśniam: jestem pisarzem, często występuję w radiu i telewizji. „Pisarz? — radośnie pyta. — To bardzo dobrze!”. Nie wiem, dlaczego w takiej sytuacji to bardzo dobrze. A on pyta: „Może ma pan ze sobą jakieś swoje książki?”. Mam. „Ukraińscy mecenasi”, „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym” i „Maria Baszkircewa”. Jest zadowolony. „Moja teściowa jest dyrektorem szkoły i wykłada literaturę, a żona jest filologiem. Chyba to od nich słyszałem pańskie nazwisko. A teściowa ma jutro urodziny. Podpiszcie jej książki. I żonie podpiszcie”. Podpisuję. Jak dobrze, że były w samochodzie. Mówię mu, że jego rosyjski kolega wziął od nas trzysta dolarów. Odpowiada, że żadnych pieniędzy ode mnie nie weźmie. Ale muszę wiedzieć, że idzie na wielkie naruszenie instrukcji służbowej. Bo w naszej sytuacji powinien odkonwojować osobę bez paszportu do aresztu tymczasowego i ona przebywałaby tam tak długo, dopóki prowadzone byłoby wyjaśnianie, kim ona jest i co. Przepuszcza nas, ale ostrzega: jeśli gdzieś pochwalimy go za ten czyn i to dotrze do jego przełożonych, będzie miał wielkie nieprzyjemności. Wdzięcznie ściskam jego prawicę. Nigdy nigdzie nie mówiłem o tej historii na granicy, by nie podpaść oficerowi. Ponieważ od tego czasu minęło już piętnaście lat, wreszcie piszę o niej — jestem pewien, że mu to już niczym nie zagraża. Ale na tym wtedy nasze przygody się nie skończyły. Czyhał na nas jeszcze jeden napięty wątek. Kiedy dopiero zbieraliśmy się do Rosji, mój kierowca Stanisław, człowiek miękki i delikatny, wpadł w panikę: „Ja boję się aż tam jechać — to przecież przez Moskwę trzeba w tym tłumie samochodów przedzierać się — moje nerwy nie wytrzymają…”. Zaproponował swoją zastępcę na wyjazd — męża swojej siostry Wołodię, który niejednokrotnie jeździł do Rosji (jest kierowcą długodystansowym), chętnie przysłuży się w tej sprawie. Wołodia — człowiek wypróbowany, zaradny, z pełnymi ustami przekleństw i anegdot, zapewnił mnie, że może dojechać do Iwanowa nawet z zamkniętymi oczami, i ja radośnie zgodziłem się na tę zamianę. Całą drogę do Iwanowa upominałem Wołodię, by zmniejszał prędkość, bo pędził tak, że nasz „Sobol” mógł rozsypać się w drodze. Mówiłem: „Wołodia, nie mamy pasów, by przypiąć się przed startem, i przy okazji, to nie samolot; przypominam ci, że to domowej roboty pseudo-samochód”. „Wytrzyma on i sto czterdzieści kilometrów”, — uspokajał mnie Wołodia. A drogi wtedy były w Rosji takie, jak nasze obecne magistrale imienia Hrojsmana. Więc kiedy w końcu przekroczyliśmy granicę, Wołodia dał start. Nasz „Sobol” żałośnie zapiszczał, zaskrzypiał, zadrżał jak samolot w strefie strasznych turbulencji. Lecieliśmy przez ciemną noc, latarni nigdzie nie było, a księżyc i gwiazdy świeciły tak skąpo, że prawie ich nie było widać. Nasze światła niechętnie przebijały gęsty wilgotny mrok. Strofowałem Wołodię, a on mi wyjaśniał: nie może spóźnić się na chrzciny. Wołodia to prawdziwy Ukrainiec — wódka na chrzcinach jest dla niego droższa od jego — i naszego — życia.
I nagle przed nami wyłonił się radiowóz milicyjny. Stamtąd padł rozkaz zatrzymania się. Ale Wołodia ominął go i jeszcze mocniej wcisnął gaz. Byłem już zupełnie zdezorientowany jego nieobliczalnością. „Nie dogonią – wykrzyknął z zapałem – nie raz już za mną psy gończe ganiały, ale gdzie im tam do mnie!” Drogówka goniła nas i coś krzyczała przez megafon. Najwyraźniej już nie rozkazy zatrzymania, a groźne ultimatum. A Wołodia śmiał się i wyciskał z biednego „Sobola” nawet to, co dla tego skromnego pod względem mocy autka było nieosiągalne. Drogówka została w tyle. Wołodia triumfalnie powiedział: „Co i trzeba było udowodnić! Z kim się chcieli ścigać?!” I nagle nasze światła oświetliły dwa samochody, które zagrodziły nam drogę. Oczywiście, milicyjne. „Czy ty nie rozumiesz, że przez radio przekazali, iż jakiś wariat nie posłuchał ich rozkazu? – powiedziałem z irytacją i radośnie dodałem: – Zaraz cię zakują – i słusznie zrobią”. Zatrzymaliśmy się i wyszedłem do funkcjonariuszy. – Dlaczego uciekaliście? Przewozicie nielegałów? Dokumenty! Przypomniałem sobie, że Switłana nie ma dokumentów i wewnętrznie zamarłem. A ona, jak mysz, przerażona przyczaiła się wewnątrz „Sobola”. Uczciwie zacząłem im opowiadać, że mieliśmy odpowiedzialną i ważną podróż na zaproszenie ukraińskiej organizacji w Iwanowie. Pokazałem swoje dokumenty. Wyjaśniłem, że kierowca chyba nie ma wszystkich w domu, bo tak pędził na chrzciny. Podarowałem kilka swoich książek. Skrzywili się i z uprzejmości przyjęli absolutnie niepotrzebny im dar. Rozumiem, że czekali na znaki pieniężne. Szczególnie „zielone”. Ale byłem już zupełnie spłukany i uczciwie im o tym powiedziałem. Nie ukrywali swojego rozczarowania. Ale mówiłem bez przerwy, bo poczułem, że nie powinienem stracić inicjatywy. Słuchali nieuważnie, niecierpliwie wymieniając spojrzenia. A ja już zacząłem ich chwalić: jakimi są oddanymi swojemu obowiązkowi ludźmi i jak mi się poszczęściło, że trafiłem właśnie na nich. Zobaczyłem, że to im się jednak trochę spodobało. Bez żadnego przejścia poprosiłem, żeby ograniczyli się tylko do pracy wychowawczej z naszym samochwalczym kierowcą, który w tym czasie jakby język połknął i ponuro milczał. Wołodii odczytano surową reprymendę. Słuchał jej bez szczególnego entuzjazmu, nerwowo zerkając na zegarek: przecież chrzciny! W końcu nas wypuścili. Powiedziałem, że drugi raz go nie wybłagam, jeśli znowu przez przekroczenie prędkości trafi w objęcia drogówki. I uspokoiłem: wódki dla niego nawet po chrzcinach wystarczy. Tak oto wydostaliśmy się z tych tarapatów. Fortuna okazała nam swoją przychylność. „Nielegałkę” Switłanę Koronenko bez przeszkód dowieźliśmy do domu. Opowiedziałem o Poburynnym Wołodymyrowi Zahorijowi, szczegółowo wykładając cały dorobek młodego mecenasa. Zahorij zainteresował się Poburynnym. Zamierzaliśmy zaprosić go na kolejne zebranie Ligi Ukraińskich Mecenasów, jeśli wcześniej nie wybierze się do Kijowa. Bo przecież zamierzał odwiedzić rodzinę w Czortkowie w obwodzie tarnopolskim. Zamierzałem napisać o Poburynnym szkic. Ale przyszło pisać nekrolog. Poranny telefon od Natalii Kubłanowskiej. Łzy w głosie. I długie pauzy między słowami. Wołodymyra Poburynnego już nie ma. Stało się to wczoraj w nocy. Tak oto przyszło mi pisać gorzki postscriptum do radosnej historii znajomości z Poburynnym, która stała się odkryciem tego wyrazistego człowieka. To bardzo bolesny obowiązek – męczyć się nad nekrologami o tych, do których przylgnęło się sercem. Człowiek ciągle się boi, żeby nie zacząć mówić zbyt literacko. Ciągle szuka najprostszych słów… Pamięci Wołodymyra Poburynnego Zabito go o północy przed drzwiami własnego mieszkania. Za drzwiami spały już dwie małoletnie córki i, oczywiście, czekała żona, która przywykła, że mąż wraca do domu późno. Wiedzieli o tym także zleceniodawcy morderstwa. A że morderstwo było na zlecenie, funkcjonariusze organów ścigania stwierdzili od razu, ledwo zacząwszy badać fakty: o kilka kroków od progu postawili killera, który z zawodową zimną krwią wycelował pistolet w głowę Wołodymyra Poburynnego.
Tłumaczenie maszynowe
Był jednym z liderów organizacji społecznej kultury ukraińskiej „Mrija” w obwodzie iwanowskim Federacji Rosyjskiej. I nie tylko formalnie, ponieważ wybrano go na zastępcę przewodniczącego organizacji. Powstała ona z inicjatywy kilku osób, wśród których był on, a istnieje w znacznej mierze dzięki jego hojnemu wsparciu finansowemu. Nie było ani jednego projektu „Mriji”, którego nie wsparłby swoimi środkami. Czy to ukraińska szkoła niedzielna w mieście Tejkowo, gdzie mieszkał, czy ukraiński teatr amatorski „Mrija”, czy wydawanie ukraińskich gazet, których ważność na terenach Rosji szczególnie rośnie. Poznałem go wczesną jesienią w Iwanowie, dokąd przyjechałem na zaproszenie „Mriji”. Rzeczywiście z dumą opowiadał o tym, że organizacja Ukraińców obwodu ma nie tylko plany na przyszłość, ale i swoją biografię. To znaczy, że nie powstała wczoraj i już zdążyła zgrupować wokół siebie tych, którzy tutaj, w rosyjskim kraju, gdzie Ukraińcem być szczególnie trudno, nie wyrzekli się swojego narodowego korzenia. Nie przypadkiem kierownicy administracji miejskiej Iwanowa potwierdzili, że ukraińska diaspora jest najsilniejszą ze wszystkich tutejszych diaspor. Był oficerem Armii Radzieckiej. Służył w Rosji, dokąd go skierowano po ukończeniu szkoły wojskowej. W czasie gorbaczowowskiej „pieriestrojki” w jednej z ogólnozwiązkowych gazet pojawił się artykuł oficera Poburynnego o tym, że Ukraina niechybnie stanie się niepodległym państwem i że będzie miała nie tylko swój rząd, walutę narodową, ale i Siły Zbrojne. Dowództwo potraktowało to jako zdradę przysięgi oficerskiej, jako agresywny nacjonalizm. W biografii Poburynnego rozpoczął się już okres cywilny, który doprowadził go do biznesu. Założone przez niego przedsiębiorstwo otrzymało zasadniczo ukraińską nazwę: „Zapowit” (Testament). Tak nazwał Wołodymyr również drużynę piłkarską w mieście Tejkowo, którą finansował. Podczas tamtych spotkań jeszcze raz dało się odczuć, jaki ciasny jest świat i że w większości znamy się nawzajem, choć bywa, że formalnie nie jesteśmy ze sobą zaznajomieni. Poburynny opowiadał, że za wzór biznesmena i mecenasa uważa Petra Jacyka, którego poznał z mojej książki „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. To właśnie pod wpływem Jacyka zaczął ofiarowywać na ukraińskie sprawy, przyswoił filozofię silnych ludzi, którzy powinni pomagać słabszym. Poburynny zachwycał się rozmachem Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, postanowił ustanowić swoje nagrody dla jego uczestników na Ukrainie, dopilnować, aby do turnieju językowego dołączyła także Tejkowska ukraińska szkoła niedzielna. I jeszcze pojawiło się u niego marzenie, by zostać członkiem Ligi Ukraińskich Mecenasów. Jego rodzina w Czortkowie na Tarnopolszczyźnie czekała na Wołodymyra w gości. Napisał, że przywiezie młodszą córkę, której krewni nie widzieli. Nie przyjedzie. Kula postawiła w jego życiu kropkę, gdy ledwie przekroczył trzydziesty rok życia. Strata takich ludzi jest jak strata pięknych nadziei i możliwości. Obowiązkiem żywych wobec zmarłych jest przypominanie światu ich imion, aby nie odeszli w niebyt. Liga Ukraińskich Mecenasów ustanowiła dla uczestników Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego nagrodę imienia Wołodymyra Poburynnego. On tego chciał. I tak będzie. Trzeba o nim pamiętać. Zasługuje na to stokrotnie.
* * * Boli świadomość, że jego — młodego, pełnego ambitnych planów na jutro — kula skosiła w locie. On już nie po prostu określił siebie, a spotkał samego siebie. Spodziewał się od siebie wiele (miał ku temu wszelkie podstawy!). Ale życie wyszczerzyło się do niego złowrogim grymasem. Rosja nie stała się przychylna dla Ukraińca Poburynnego. I to mimowolnie prowadzi do smutnych rozważań, w których nieuchronnie słowo przejmuje ponura symbolika sytuacji i nasuwają się szerokie uogólnienia. Zwłaszcza w kontekście hybrydowej wojny ukraińsko-rosyjskiej. Łatwo wyobrazić sobie, gdzie byłby dzisiaj Poburynny, gdyby nie zginął wtedy, kiedy dopiero wznosił się do swojego zenitu. To kolejna nasza strata tego ukraińskiego człowieka, który już potężnie wyrastał ponad przeciętne jednostki i mógł stanąć na jednym poziomie z tymi, na których trzyma się ukraiński świat. Dla nas to bolesna strata. A dla Rosji — codzienny fakt. Tam jednym morderstwem więcej czy mniej nie ma dla nikogo żadnego znaczenia.
Credo Jestem poetą. Taka już wola Boga... Uznajcie ją — niczym prawo. I przez Najwyższego wybrana droga, która zawsze — oddzielnie od kolumn...
Nie machałem nigdy flagami, i wodzem nikogo nie wybrałem, i przyjaźnię się dawno tylko z wiatrami, a na burzę już nie mam praw.
Bóg wybrał i dla narodzin datę, sam ja wybrałem język i naród — Ukrainę, na krzyżu rozpiętą, i ludzi, co uprawiają ogród.
Bożego zamysłu nie mnie sądzić — niech po prawdzie sądzi nas Pan. Czy ma kraj mój w Sądny dzień spalić?.. Niech moją dzisiaj spali ciało!..
Grób nieznanego poety Leżę, jak widzicie, pod mrocznym darniem, tylko na kamieniu zielenieje mech. Nie tutaj zasiane Pańskie ziarna, chociaż i dla mnie nie żałował ich Bóg.
Pożądana cisza. Tylko w przeddzień czy rok temu śpiewały słowiki, lecz je zabrały anioły Pańskie, by nie niepokoił śpiew myśli moich.
A na grobie — ani krzyża, ani kwiatów, ani napisu, że tutaj leży poeta. I płaczą nade mną tylko gałęzie, chociaż i na próżno: ja wyrwałem się z sideł!..
Nie ja, a wy czekacie Sądu Ostatecznego, bo nade mną już odbył się sąd: w dwóch sercach i dalej żyć będę i, może, nie będę leżał tutaj...
* * * Znów się smucę — dusza krzyczy: świat umyty krwią i łzami, dlatego na próżno w Bożym domu organowa muzyka brzmi.
W tej muzyce, oczywiście, siła… W duszy zaś odbija się: „Hańba!”, bo ktoś sprzedał-kupił niewolnika, a gdzieś brat brata wziął na widły.
Gdyby z ikon nad ołtarzami pojawił się tłumowi Chrystus, płakać by, zapewne, przyszło Mu krwawymi łzami.
Ewolucja Z morza bestie wypełzły na ląd, w niebo sine wzniosły się ptaki... Nam Najwyższy dał nieśmiertelną duszę, któż to — pień i topór ze stali?..
Co nie dzieło — znów gilotyna! I tacy będziemy do grobu: ciągnie się do wszechświata człowiek, a wraca z niebios twórcą potopu.
My nie z gliny czy ziemskiego prochu: innego nauczył uczony Darwin.
W przyszłość patrzymy bez strachu, choć czeka los dinozaurów.
Nas, zapewne, czeka nowy program, najpewniej, bez zmian istotnych: wszystko zacznie się znów od Adama, tylko wąż w Raju nie skusi Ewy...
* * * Nie wiersze piszę, a na siebie donos piszę, niczym tajniak, do komitetu bezpieczeństwa: za dawny mój grzech był rozpięty Chrystus, za mnie niewinnie umierali hajdamacy.
Nie wiersze piszę, a notuję myśli i z kimś dzielę się swoim smutkiem: dla mnie mnisi wznieśli Sołowki, a inni za mnie siadali na pal.
Nie wiersze piszę, a piętnuję siebie, bo długo chodziłem po drogach ślepy: oto znów grzebią, Ukraino, ciebie, a ja to tak późno, nieudacznik, zobaczyłem.
Nie wiersze piszę, a psalm szepczę: oprócz serca, nie mam ja innej ofiary... Lecz wiem ja pewnie: Najwyższy tych słyszał, kto zdołał za Ukrainę godnie umrzeć.
* * * Ja waszych, wrogowie, nie potrzebuję wspomnień, choć słowo w nich — jak z brązu odlew. Nie potrzebuję ja pochwały od hołoty, a jedynie nagany — i tylko za życia.
Dzisiaj bądźmy szczerzy i otwarci: żyjcie, jakby poety i nie było. Niech wiersze będą z pamięci starte, jak z map rejonowych ojczysta wieś.
Byliśmy z nim z jakiegoś powodu nieperspektywiczni (w Europie, mówią, nie ten rozmach) i czasem bardzo-bardzo, zapewne, dziwni, jak przodkom umorusany arab.
Nikt nie będzie, wiem, gorzko płakać, i dębowego krzyża nie wyciosają mistrzowie. Więc nie trzeba zbędnie nagadywać, żeby wieści roznosiły wiatry. I nie zawiozą trumny do Ołeniwki — ani cmentarza tam, ani ludzi. Dlatego nie trzeba zbędnej polemiki — w jakim kraju zaznaczyć jubileusz... Ja waszych, nieprzyjaciele, nie lekceważę wspomnień — łzy wystarczy na oczach rodziny... Żyłem źle, bo dotykałem podłości — za to Najwyższy sam odpłaci mi... * * * Urodziłem się po raz pierwszy w dni surowe, kiedy sobory wznosił Jarosław. Uczył się lud chylić w pokorze, a ja w duszy świątynię budowałem. W życiu następnym w roli minstrela Pięknej Damie układałem pieśni. I od tamtych czasów biją w duszy źródła, w których żal — jak kamienie na dnie. Nie lubiłem rycerskich turniejów i szpady wcale nie wyjmowałem z pochew, więc śmierć znalazłem na czubku rapiera, kiedy moją znieważyli miłość. Moje modlitwy zaśpiewali śpiewacy, kiedy na zachód rozciągnęły się szlaki. Ja tam spotkałem się z czarodziejem z Vinci, który niósł pokutę za cudze grzechy. Sto lat później ja mosty już wznosiłem, torując nad przepaściami drogę, na pustyniach mogłem znaleźć podziemne wody, w formułach — życia ludzkiego istotę. Lecz nigdy ja nie zamieniałem na złoto cudzej woli oraz swoich nadziei, a jedynie chciałem nieustannie buntować i po drodze nie chodziłem krzywej. Możliwe, że w świecie tym żyję ostatni raz, bo siódme kręgi piekła ja przeszedłem, lecz znów dusza gotowa do powstania: ósmy raz idę, by poznać miłość. * * * “Największy grzech — ludzka pycha”, — cudzy ja wyczytałem wiersz, i wyrwałem ja kołek z płotu, chociaż na bunt już był zakaz. Chociaż uważałem siebie za pył, który spadł z kosmicznego szlaku (mnie życie bezlitośnie biło o twardź ziemską — twardą i suchą!). Ja już teraz nie zwę się poetą, jak w młodości nazwałem siebie, choć poznałem Poezji sekrety i od ziemi, i od Niebios. I znowu bunt. Z ramienia cudzy kostium — ten oto duchowy ból?.. Ja przecież nie prosiłem o nic Boga, a jedynie cierpienia rodzących, kiedy rodzę ja słowo, które żarem rozpieka mnie... A wróg mój plecie oszczerstwa, niczym koronkę z muliny... Że zazdrości ktoś, ja znowu winien, jak winien, że nie zazdroszczę sam? To cóż zrobić ja powinienem, żeby bólowi wierzyli i łzom?.. Buntuję, gwiezdną godzinę, jak pierwszy raz, czekam na swoim progu, chociaż już wiem o pysze, że to — mój grzech, największy grzech!.. * * * Ja nad przepaścią ptakiem polecę i w powszedniości upiję się bez wina, niech tylko pogłaszcze, jak małe dziecko, darowana od Pana żona. Wiatry miłości uderzą w żagle, i maszt zadzwoni, niczym struna, lecz pod warunkiem: żeby mnie kochała darowana od Pana żona. Ja jeszcze dokonać czynów zdołam, choć i pokrywa skronie siwizna: niczym kwiaty, sieje w duszy nadzieję darowana od Pana żona. I nie zginę ja w życiowym wirze: biedy skosztować — nam nie nowina. Pociągnie statek mój na holu darowana od Pana żona... Co w imieniu twoim? Żonie “Helga, Helga!” — jęk brzegami, po nim — blizny na twarzy: z przyjaciółmi, niczym z wrogami, o ster bili się wioślarze. “Olgo, Olgo!” — pokonani Drewlanie, jak w oczy spojrzała im śmierć, rzucali przekleństwa Oldze z jamy, w którą popchnął ich książęcy śmierd. Za cudzymi dla Rusi morzami przez kilka dziesięcioleci wyrywały to imię z rany stal wareska i bizantyjska miedź... Ja odrzucę wszystkie, które ludziom dane w cerkwi chrześcijańskie imiona: tylko twoje — wareskie! — w gardle ma smak stuletniego wina. m. Krzywy Róg
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i blisko do wydziału nagród komitetu obwodowego partii. Pamiętam, jak w teatrze pracowaliśmy nad „Mewą” A. Czechowa. Reżyserem był Wołodymyr Opanasenko, który dobrał sobie grupę najlepszych aktorów — inteligentnych i wysoce intelektualnych. Mirus grał Sorina — rolę nie szczególnie, zdawałoby się, zauważalną, zresztą na próbach nie bardzo wdawał się w wysoce intelektualne rozmowy na tematy „delikatnej czechowowskiej duszy”. Ale na premierze spektaklu ten właśnie Sorin wyszedł niemal na pierwszy plan. Pamiętam ze spektaklu tylko Bohdana Stupkę w roli Trieplewa i Borysa Mirusa w roli Sorina. Chyba nie bardzo się myliłem, bo kiedy byliśmy na gościnnych występach w Moskwie, na omówienia spektakli przychodzili do nas najlepsi rosyjscy teatrolodzy i reżyserzy i wszyscy oni za najlepszą uznali pracę Borysa Mirusa w roli Sorina. Aż dziwnie pomyśleć, że Borysowi Mychajłowyczowi stuknęło już dziewięćdziesiąt lat. O nim do dziś nie napisano badań godnych jego wielkiego talentu. A Mirus to unikalne zjawisko w ukraińskim teatrze. To wielki mistrz, który oddaje całe swoje życie tylko scenie. Kiedy czasami jadę do swojej Szulhaniwki, to obowiązkowo przejeżdżam przez wieś Borysa — Syniakową. Droga biegnie w dół do rzeki Seret, naprzeciwko — piaszczysta skała Berdo, po prawej stronie — Czortków, po lewej widać nad błyszczącą wstęgą Seretu wieś Uhryń, a dalej nad rzeką malownicze wsie Rozsochacz, Sosuliwka, Ułaszkiwci. Piękno Ukrainy — Podole. W Czortkowie obok Domu „Proświty” stoi pomnik genialnej ukraińskiej aktorki Kateryny Rubczakowej. Ona też urodziła się tutaj w bogatej w talenty rodzinie Kosaków i choć późno, doczekała się uznania od ziomków. Borys Mirus cieszy się wielkim szacunkiem tych, którzy znają go jako aktora i kochają jako człowieka. To właśnie jest najwyższy szacunek dla aktora.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij BRYŁYŃSKI, zasłużony artysta Ukrainy, Lwów. Oczywiście wtedy nie mogłem nawet pomyśleć, że będziemy z Borysem pracować w jednym teatrze, a na dodatek dzielić jedną garderobę. Nie zamierzałem być aktorem, bo ten zawód wydawał mi się bardzo skomplikowany i wymagał szczególnego daru. Ale tak się stało. W 1963 roku spotkaliśmy się już na próbach spektaklu „Hajdamacy” według T. Szewczenki w inscenizacji Lesia Kurbasa. Spektakl wystawiał Wołodymyr Hrypycz. Z czasem dowiedziałem się, że Borys błyskotliwie ukończył studio przy teatrze imienia Marii Zańkowieckiej, był ulubionym uczniem reżysera Wiktora Iwchenki, zrządzeniem losu brawurowo zagrał rolę Bieługina w spektaklu „Wesele Bieługina” i po tym, wydawałoby się, droga do kariery była otwarta. Sam Czabanenko, rektor Kijowskiego Instytutu Teatralnego, zaprosił go na swój kurs. I oto Kijów, instytut, występy gościnne MChAT-u, na wszystkie spektakle którego zastępca dyrektora teatru własnoręcznie dał młodemu Borysowi zaproszenia. Szczęście — bezgraniczne! A nagle zamiast tego — więzienne prycze w celi przy Wołodymyrskiej, przesłuchania, tortury i daleka Workuta. Kiedy Mirus opowiada o tym wszystkim, zawsze dziwię się, jak on przeżył. Pomogło mu, zapewne, szczęście. Bardzo towarzyski, pełen radości życia charakter i umiejętność nawiązywania kontaktów z ludźmi. On jest aktorem i zawsze nim był, mimo okoliczności. Jego opowieści o strasznych latach obozowych są zawsze pełne humoru. A te lata nie były humorystyczne. Myślę, że to bardzo przyciągało ludzi, którzy go otaczali. Wystarczyło, że przyjechaliśmy na występy do jakiegoś miasta byłego Związku Radzieckiego, a Borys miał tam obowiązkowo kogoś ze znajomych, kto „ciągnął wózek” na Workucie. Pamiętam, w Krzywym Rogu pojawiła się cała „delegacja”: mieszkała tam swoista kolonia wołyniaków, którym po stalinowskich obozach zabroniono wracać do domu, więc osiedli w Krzywym Rogu. Po jednym ze spektakli nas (Borys, Bohdan Antkiw i ja) zaproszono w gości. Chodzenie po spektaklu w gości do „wdzięcznych widzów” to zwykła sprawa dla aktorów, a zwłaszcza na wyjazdach. Ale trzeba znać Krzywy Róg z jego niewiarygodną strukturą. Odległości są niewiarygodne, ale pojechaliśmy. Ludzie z Wołynia okazali się niezwykle dobrzy i towarzyscy. Noc minęła na rozmowach, śpiewach. Płakaliśmy ze śmiechu, kiedy Borys barwnie odgrywał sceny z życia obozowego. Gospodarze, którzy razem z Mirusem przeżyli te okropności, też śmiali się do łez. Z rozmów dowiedziałem się, że większość z nich to bojownicy oddziałów UPA, niektórych skazano na rozstrzelanie, a potem „ułaskawiono” na 25 lat. Nie wiem, czy został jeszcze ktoś z tych ludzi w Krzywym Rogu. Ale jasną pamięć o nich zachowałem na zawsze. Piszę o tym, oto dlaczego: Borys w najcięższych czasach swojego życia miał szczęście trafić do środowiska takich ludzi. Strasznie jest, kiedy opowiada o tym, jak wiozą go w wagonie towarowym, a on widzi w nocy jakieś ogrodzenia, latarnie, wieże, drut kolczasty i znowu mnóstwo latarni — i wtedy zdziwiony chłopak pyta kogoś ze starszych: „A co to — miasta takie?”. A w odpowiedzi słyszy, że to już zaczęły się obozy. I pociąg jedzie i jedzie przez te nieskończone obozy. I w tę straszną niewiadomą jedzie młodzieniec, przed którym otwierała się niezwykła kariera artystyczna, na którego czekały, wydawałoby się, wszystkie ziemskie radości. I nagle wszystko przepadło, i nie wiadomo dlaczego, za co... Czasami próbuję wyobrazić sobie ten horror, postawić się w podobnych okolicznościach, ale nie mogę, chociaż sam przeżyłem niemało. Myślę, że Borys nie złamał się wtedy właśnie dlatego, że miał tam wyjątkowych przyjaciół. Wielu z nich znałem. Jestem wdzięczny Borysowi zawsze, że wprowadził mnie, dużo młodszego chłopaka, w krąg tych niezwykłych ludzi — mądrych, inteligentnych, odważnych, pewnych swojej racji. Oni nie stracili tych cech w bolszewickich obozach. Piekło GUŁAG-u tylko dodało im wiary, wzmocniło ich wytrwałość i podsyciło nadzieję. Wszystko stało się wbrew oczekiwaniom komunistycznej ideologii. Tam, w obozie, jego marzeniem było trafić do KWC (część kulturalno-oświatowa), i on tam trafił. Jego opowieść o tym, jak przygotowywali koncert na „październikowe święta”, godna jest pióra najlepszego humorysty. Kiedyś w latach 60. opowiadałem Borysowi, że Les Taniuk (w tamtym czasie młody reżyser, który marzył o zreformowaniu ukraińskiego teatru) wystawił w Teatrze w Odessie „Szelmenkę-podwładnego”, i wszystkie role w tym spektaklu, nawet kobiece, grali mężczyźni, na co Borys spokojnie powiedział: „Pomyśl, u mnie w obozie jeszcze w 1952 roku w tym samym „Szelmence” grali sami mężczyźni, bo kobiet nie było”. Już wspominałem, że Borys Mirus był ulubionym uczniem Wiktora Iwchenki. To ten Iwchenko, który swoją inscenizacją „Wiej, wietrzyku!” według dramatycznego poematu łotewskiego poety Jana Rainisa zadziwił nawet Łotyszy. Byli zachwyceni spektaklem, kiedy teatr występował w Rydze. Jak zaznacza autorka książki — znana filmoznawczyni, redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr” Łarysa Briuchowećka, celem badania było „poznanie przestrzeni filmowej tamtego czasu”. „Było strasznie ciekawie ją badać, polować na szczegóły i fakty, budować strukturę. Książka „Przerwany lot. Ukraińskie kino czasów WUFKU: próba rekonstrukcji” zawiera wiele nieznanych współczesnym informacji” — podkreśla badaczka. Według słów Briuchowećkiej, jeszcze w latach 80. po raz pierwszy natrafiła w Centralnej Bibliotece Naukowej na czasopismo „Kino”, które wychodziło na Ukrainie w latach 1925—1933. Odkrywało się nieznane: okazuje się, że w latach 20. w Odeskiej Fabryce Filmowej, a z czasem i w nowo wybudowanej Kijowskiej, powstawało wiele filmów, miały one sukces w dystrybucji, kupowały je kraje europejskie, a film Heorhija Stabowego „Dwa dni” jako pierwszy przeniknął do dystrybucji w USA. Teksty czasopisma były zupełnie niepodobne do tekstów, które przychodziło czytać we współczesnych radzieckich książkach o kinie. „Poczucie humoru, jakaś lekkość, swoboda w formułowaniu problemu (przede wszystkim — scenariuszowego), nieustraszona śmiałość w kwestii niesprawiedliwych ataków rosyjskiej prasy na udaną działalność WUFKU oraz prób Rosji zniszczenia niezależności ekonomicznej WUFKU” — pisze badaczka. Zaznacza, że wróciła.
Po wielu latach słynna łotewska aktorka Vija Artmane wspominała ten bajkowy spektakl i mówiła, że lepszej interpretacji perły ich dramaturgii nie widziała. Z opowieści Borysa wyłania się zupełnie inny obraz wspaniałego reżysera Borysa Tiahna, ucznia Łesia Kurbasa, który przywrócił teatr na europejską drogę. Ale przychodziło mu to z wielkim wysiłkiem duchowym i fizycznym. Pozostał obcy w tym prowincjonalnym zespole, który próbował wyciągnąć z bagna małostkowości, rodzinnych kłótni, grupowania się na wysoki poziom. Borysowi Tiahnowi się to udało. Ale ile krwi zepsuli mu miernoty z legitymacjami partyjnymi. Nawet ci, których siłą swojego talentu wyciągał na szczyty sztuki teatralnej, często pluli na niego. Wspominam ze szczególnym ciepłem naszą wspólną pracę przy spektaklu „Damy i huzary” według sztuki A. Fredry. Spektakl reżyserował Zbigniew Chrzanowski — reżyser Lwowskiego Studia Telewizyjnego i Polskiego Teatru Ludowego. Zebrała się wspaniała grupa realizatorów: scenograf — Myron Kyprijan, kompozytor — Anatolij Kos-Anatolski, teksty piosenek napisał Roman Łubkiwski, Borys Mirus grał Majora, Bohdan Stupka i Bohdan Koch — Rotmistrza, Bohdan Kozak — Porucznika, ja grałem Kapelana. Spektakl odniósł szalony sukces. Mirus w roli Majora był nieprześcigniony. Potem miałem okazję widzieć na ekranie telewizyjnym ten spektakl w wykonaniu teatru imienia Wachtangowa w Moskwie oraz polskiego teatru z najlepszymi komikami Polski. Nie dlatego, że każda pliszka swój ogonek chwali, ale naprawdę te spektakle nie dorównywały naszemu. A co do Mirusa — tym bardziej. Słynny Jurij Jakowlew był przy nim bardzo mizerny. Zresztą nawet ostatni film „Damy i huzary”, który zrobiła słynna polska aktorka Krystyna Janda i w którym grają najlepsi polscy aktorzy, nie dorównuje naszemu spektaklowi. Do Borysa szybko przyszło uznanie widzów, a bardzo późno — uznanie władzy, które, jak wiadomo, przejawia się w tytułach i nagrodach. Zrozumiałe, że jako „wróg ludu”, choć zrehabilitowany, nie był dopuszczany. W tym roku prawie jednocześnie dwie bliskie mi osoby obchodzą 90. rocznicę urodzin. Obaj byli więźniami stalinowskich obozów koncentracyjnych. Jeden z nich — mój kolega Borys Mirus. Po raz pierwszy zobaczyłem go na ekranie w filmie „Iwanna” Wiktora Iwczenki. Było to we wsi Jaholnycia w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, i kiedy na ekranie pojawiał się bardzo niesympatyczny, zgodnie z zamysłem scenarzysty, nacjonalista Kabłak, na sali szeptano: „Ten — z Syniakowej”. Trochę dziwnie było to słyszeć, bo w Syniakowej bywałem często jako pracownik brygady budowlanej kołchozu „Radziecka Ukraina”. Jeździliśmy tam po piasek. Ale wkrótce w Czortkowie zobaczyłem żywego B. Mirusa, który stał w centrum miasta i prawdopodobnie na kogoś czekał.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...do WUFKU, w 2016 roku, kiedy kontury tamtego czasu były już wyraźnie zarysowane, konkretne fakty świadczyły o tym, że ukraińskie kino jako część Rozstrzelanego Odrodzenia było kolejną ofiarą bolszewickiego terroru. „Jego los jest dziś aktualny, wyraźnie pokazuje to, co robi obecna rosyjska władza w wojnie hybrydowej z Ukrainą. Wtedy to także była wojna, od połowy 1929 roku, kiedy zaczęto aresztować przedstawicieli ukraińskiej elity naukowej i twórczej. Odnoszące sukcesy kino WUFKU w ciągu roku czy dwóch zostało zniszczone, przekreślone, a aż do lat 60. nikt o nim nie wspominał. W latach 60. ukazało się kilka książek wspomnień, ale nie było mowy o odtworzeniu pełnego obrazu. Zresztą filmy z lat 20. zaginęły, zostały zniszczone” — informuje kinoznawca.
Briuchowiecka opowiada, że obecnie pojedyncze taśmy, które przetrwały w zagranicznych archiwach i magazynach filmowych, wracają na Ukrainę — udało się obejrzeć niektóre z nich. Pojawiły się wydania-katalogi, zawierające informacje o osobach oraz filmografię. Ten materiał faktograficzny przydał się jako fundament, na którym można było rozpocząć rekonstrukcję. Kropla po kropli zbierano wspomnienia kinematografistów tamtego czasu, ale głównym źródłem były wydania z lat 20.
Wiele stawało się zrozumiałe, zwłaszcza w świetle represji wobec ukraińskich kinematografistów i niszczenia odnoszącego sukcesy ukraińskiego kina. „Metoda rekonstrukcji okazała się przyjęta, praca wymagała skupienia, ale przynosiła satysfakcję. Nie tylko jako poznanie: przywracano sprawiedliwość, kinematografiści wracali z zapomnienia, wyłaniał się zbiorowy portret. Choć i w czasach radzieckich, i w czasach Niepodległości dużo uwagi poświęcano Dowżence — ukazywały się książki, filmy dokumentalne, a nawet fabularne. I słusznie, bo za czasów radzieckich zrobiono z niego swoistą prorosyjską ikonę” — zauważa badaczka.
Tym, którzy interesują się tym kinem, redakcja czasopisma proponuje zamówienie książki — zostanie wysłana jako „książka-pocztą”.
Nota: Wszechukraińskie Foto-Kinematograficzne Zarząd (WUFKU) — państwowa organizacja kinematograficzna, która działała w latach 1922–1930.
Tłumaczenie maszynowe
Rozmowa Tak budzą się szuwary, Tak skrzypek sprawdza struny. Odezwą się czułością w duszy, Przejdą do innych serc echem. Narodziło się słowo i popłynęło Między ludźmi, ono ma robotę. I zagadała cała wieś O pogodzie, planach i troskach. Ludzie niezwyczajni się stają W potocznym, w igraszkowym nurcie. Ci spokojni, ci ledwie zostają, Ci gorączkowi i nieustanni. Wybiegło na ulicę dziecię, Słowo — i odgłos daje dąbrowa. Z ust jego małych, jak życie, Przerasta ukraińska mowa. Bujnie i nieustannie przerastaj Ponad wygasłymi brzegami, Żeby zapełnił się ojczysty kraj Dawnymi świętymi kolorami. — Tato, nasz bocian przyleciał! Mamo, słyszysz mowę słowiczą?.. I zdaje się, tysiąc światów Słucha śpiewną Ukrainę. 08.04.1977 r. Jedno słowo Ukraina. W tym słowie dla mnie wszystko. Borys Hrinczenko. Dla ciebie wszystko w tym słowie: Rodzinny dom, pachnący sad, Nad polem dali chabrowe, Wysoki świat zielonych świąt. A tam, za sinymi lasami, Z dnia na dzień przez wieki Brzmią dźwięcznymi głosami Potomkowie dumnych kozaków. Oni jedną myśl mają, Jak wyjść z czarnej biedy, Lecz między sobą rozmawiają Po ukraińsku zawsze Pełnym głosem, żeby usłyszeli I panowie pyszni, gaspoda I niechcący nie zasnęli, Bo i do nich przyjdzie bieda... Lecz mowa – to jedyna broń, Jedyna pociecha, cichy raj, Oni stać będą murem Za nią, jak za ojczysty kraj. Jedno słowo – Ukraina Zawsze w sile, młode. Ono, jak złotopromienna Zorza, z niewoli ich wiedzie. 07.12.2003 r. Niepokorność litery Ґ Od dawna była sobie na świecie, Nic nigdzie nie przeszkadzało jej, I czuła się w ojczystym alfabecie, Jak sarna na polanie leśnej. Było w niej coś z gotyki starej, Coś z legendy, symboli pogańskich, Od dyrygenta pałeczki stromej Czy od magicznych znaków prasłowian. I przestraszyli się figlarze bezlicy, Chyba ona przypominała im, Że u nas byli władcy wielcy Z regimentem i herbem swoim. I naraz napłynęła fata morgana Na ukraińską mowę, uderzył grom, I wściekłe zamiecie, dzikie huragany Rozchwiały nasz rodzinny dom. Ludziki krzyczeli ledwie nie do szału, Tak okazywali uczucia swoje, Zabronili literę ukazem I z alfabetu wyprowadzili ją. Aby zabić nostalgię buntu I odgonić letargiczny chmiel, Pozbawić nas geniuszy i gruntu, I gwardii, i honoru pospołu I stała litera, jak gladiator, Z pigmejami na pojedynek i zwyciężyła, Nad alfabetem rozrzuciła kraty, W oryginale miejsce zajęła. 14.03.1991 r. Zamykają ukraińskie szkoły Tylko w ciągu czerwca 2003 roku zgodnie z rozporządzeniem miejscowych władz zamknięto ukraińskie szkoły w Doniecku, Dnieprze oraz innych miastach wschodnich i południowych obwodów Ukrainy. (Z gazet) Dożyliśmy, jak za cara Mikołaja, Zamykają ukraińskie szkoły. Płaczą dzieci, płaczą nauczyciele, Lecz komu potrzebne ich żale... W Doniecku, Charkowie, w Krymie Ukraińskie szkoły „niczemu”. Tam władają „gaspoda”, Mówią Ukraińcom: „Nikogda!” Uczyć ukraińskiego? „A zaczem?” I nikt nie powstrzyma tych nicości, I nikt nie powie: „Szowiniści, Dość już w nasze sprawy wchodzić, Dość naśmiewać się z nas, Rozpoczął się Ukrainy czas! Więc odtąd będzie tylko tak, Jak naród chce, nie inaczej... Dość narzekań, próśb i łez, Ukraińskie szkoły będą wszędzie, Gdzie w szacunku, szczerości i miłości Rozkwitać ukraińskiej mowie...” Ale jeszcze, jak za cara Mikołaja, Zamykają ukraińskie szkoły, Zamykają i zabraniają, I za to rangi wysokie mają. 10.07.2003 r. Mówcie Mówcie, jak kiedyś was uczyła mamusia, Mówcie, jak uczył w dzieciństwie tatuś, Lekko tak, wolno tak, żeby słowa były w ruchu, Nie trzymajcie słowa, oddawajcie komuś. Szczerze tak, miękko tak, zaczynajcie mówić, Jak chciałaby otworzyć się wasza dusza, Może chce się jej w słowach polatać, Przywitać kogoś albo dać odpór. Słów w mowie milion, wybierajcie najlepsze, Każde z nich, tylko dotknij, jak struna wygrywa, Zrozumiałe, ważne i wszystkie one nasze – Melodyjne, dźwięczne ukraińskie słowa. Omijajcie obce słowa koślawe, Co do naszej mowy zuchwale pełzną. Mówcie, czujcie się, jak na święcie, I natchnione słowa radość wam przyniosą. Mówcie o miłości i o wierze w szczęście, Unikajcie milczenia, nudy i narzekania, Mówcie, niech w rozmowie słowa się weselą, Mówcie i przedłużajcie mowie życie. 31.11.2002 r. Wrogowie ukraińskiej mowy Nasze słowo — to broń, tak mówiła Łesia I dlatego wy najbardziej go boicie się. Tak bali się go jeszcze carowie-krwiopijcy, Tak bali się go komuniści-zabójcy, Katowali za słowo, jedno jedyne słowo, Jeśli widzieli w nim choć kroplę miłości Do swojej ziemi, do wsi, do jeziorka, Do kaliny, która też Ukrainą się zowie. Ukraina — w mowie, Ukraina — w wierze, Ukraina straszna dla zaborców-bestii. Mowa może swojego przeciwnika zabić, Mowa może nauczyć Ojczyznę kochać, Dać młodemu sercu i siłę potężną, Aby kroczyć z nią w przyszłość. Boicie się, bo jest w niej coś niezgłębionego, Dla nas — czułe, delikatne, dla was — groźne, ogniste. Boicie się, bo wiecie: tak nie minie się I płacić za zbrodnię jednak przyjdzie się. A my będziemy kochać swoją ojczystą mowę, Swoją ukraińską, swoją kołysankę, A my będziemy codziennie jej bronić, Bo ona — Berehynia, bo ona — nasza Matka. 22. 08. 2011 r. Najdroższy skarb Kto wyrzeka się mowy swoich matek, Ten nie będzie wiedział, co to marzenie, Bo nigdy jego obcojęzyczne słowa Tak, jak ojczyste słowa, nie ogrzeją. Kto wyrzeka się mowy ojców i dziadów, Ten nie będzie wiedział, co to szczęście, Bo wokoło nikt nie usłyszy jego Słów zimnych i pełnych beznamiętności. Kto wyrzeka się mowy narodu swojego, Ten na wieki zubożeje duszą, — Wyrażać najwyższe żarliwe uczucia Można mową tylko swoją. Jak studnię, dla ciebie ją strzegli, Żeby natchnienie czerpał znowu i znowu. Strzeż i potomkom swoim przekaż Najdroższy ten skarb – ojczystą mowę. 07.08.2003 r. * * * Usłyszeć rano ukraińskie wieści W rodzinnym zrusyfikowanym mieście – To także radość, i raduję się, Bo wszystko to – Ukraineczka moja. Raduję się, choć nie ma z czego się radować, Wszędzie rozpacz i zwątpienie wszędzie, Jak senne, chodzą bezdomne dzieci, Na ich oczach dawno nie ma łez. I, dzięki Bogu, my jeszcze nie umarliśmy, Bo jak nie jak – z przodu żniwa, Że milionerzy nas jeszcze nie pożarli, I nasza Ukraina jeszcze żywa. I wierzy się, że ukraińskie wieści Brzmieć będą w ukraińskim mieście, I powiedzą wszyscy: spełnił się cud nad cudami – Naród siebie w mowie odrodził! 28.05.2003 r. DLA DZIECI Ukraińska mowa Bóg nam piękną mowę dał, żebyśmy nie milczeli, a wszystkie litery i słowa łatwo wymawiali. Każda litera — to znak, każda zagadkowa, one łączą się tak, że wychodzi słowo. Mowa nasz duszny kod, dany nam od rodu, a bez mowy nasz naród nie byłby narodem. Przez odległości wieków, jak siła potężna, mowa naszych pradziadów płynie w przyszłość. 12.02.1993 r. Mowa Mowa — nasza rozmowa, Mowa — nasza rodzina. Ja kocham ojczystą mowę, Bo to mowa moja. Mowa, jak powietrze W kwitnących sadach, Nam w każdej chwili potrzebna Dla życia w wiekach. Mowa świat otwiera I wolność daje, Mowa opowiada, Kto na świecie my jesteśmy. Słyszeć mowę pieśniarską W wielkich miastach, Słyszeć mowę we wsiach I małych chutorach, Gdzie gaje kędzierzawe, Cicha rzeka płynie. W Ukraińskim państwie Ojczysta mowa żyje. 27.06.2018 r. Nasze święto Mam mowę ojczystą I ziemię swoją bogatą, Mam państwo Ukrainę I Dzień Wolności — nasze święto. Od Ługańszczyzny do Lwowa, Od Wołynia do Dunaju, — Gdzie brzmi ojczysta mowa, Tam przyroda ożywa. Dopóki będzie tu brzmieć Ukraińska mowa ojczysta, Dopóty będzie nasze święto, Dopóty będzie Ukraina. 09.07.2018 r.
Znany ukraiński pisarz, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Ołeś Łupij niemało swoich utworów poetyckich poświęcił ojczystemu językowi. Niedawno wydał zbiór „Mowa” (Centrum Techniczne Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, 2018 r., 48 s.), w którym zamieszczono poezje pisane w różnych latach, z których większość była publikowana w gazetach, czasopismach oraz w zbiorach poety. W osobnym wydaniu wiersze te tworzą swoisty poemat o języku ukraińskim, walce o jego przetrwanie oraz umocnienie w niepodległym państwie. Proponujemy uwadze czytelników wybór wierszy ze zbioru „Mowa”.
Tłumaczenie maszynowe
Od połowy czerwca do połowy sierpnia obrazy lwowskiego artysty Ihora Hawryszkewycza były prezentowane w Muzeum-domu T. H. Szewczenki w centrum Kijowa, a od 17 sierpnia — w przeddzień Dnia Niepodległości — rozszerzona wystawa jego prac została otwarta w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Obrazy Hawryszkewycza prezentowane są w miejscach związanych z genialnym prorokiem Ukrainy, gdyż seria prac „Ścieżkami Tarasa Szewczenki” powstała w wyniku jego udziału w ekspedycji „Lwowscy artyści śladami Tarasa Szewczenki”, w szczególności jego wyjazdu do Twierdzy Nowopietrowskiej, znajdującej się w forcie Tarasa Szewczenki w Kazachstanie. Heorhij ŁUKIANCZUK Wśród twórczej i intelektualnej elity obwodu lwowskiego zasłużonemu działaczowi sztuki Ukrainy Ihorowi Stepanowyczowi Hawryszkewyczowi, jako artyście, pedagogowi i działaczowi społecznemu, należy się szczególne miejsce pośród współczesnych malarzy. Należy on do plejady ukraińskich twórców, którzy zdobyli uznanie dzięki temu, że zachowali wiarę w ogólnie przyjęte ideały narodowe. Jako malarz rangi narodowej, opiera swoją twórczość na tradycjach ukraińskiej sztuki ludowej, która sięga głębin historii narodu ukraińskiego. Dorobek twórczy artysty to setki dzieł sztuki. Głęboka wiedza o kulturze ukraińskiej skłoniła artystę do stworzenia cykli malarskich: „Przodkowie” oraz „Kozackimi ścieżkami”, które powstały w wyniku jego podróży po Ukrainie. Na szczególną uwagę zasługują dzieła: „Na kozackiej czajce”, „Między Sanem a Donem”, „Miecz przodków”, „Stara wola”, „Magma przodków”, „Wola”, „Freski Chołodnego Jaru”, „Od przodków”, „Wymodlona świątynia” i inne… Ihor Hawryszkewycz to artysta o wyrazistym temperamencie malarskim. Jego dzieła są pełne życiowej energii i miłości do Ukrainy. Obrazy lwowskiego artysty łatwo rozpoznać, przypominają freski lub witraże… Widz, który choć raz widział prace Ihora Hawryszkewycza, zapamięta je na zawsze. Znaczna część dzieł artysty znajduje się w wielu muzeach i zbiorach nie tylko Ukrainy. Wiele prac artysty rozleciało się po świecie i zdobi poważne instytucje oraz domy znanych ludzi. Ihor Hawryszkewycz jako pedagog profesjonalnie wykłada studentom Akademii Sztuk Pięknych podstawy twórczości. A jako dyrektor muzeum-rezerwatu „Cmentarz Łyczakowski” (przez 15 lat z rzędu) dołożył wielu starań, aby uporządkować i artystycznie opracować pomniki oraz miejsca pochówku znanych ukraińskich działaczy — Markijana Szaszkewycza, Iwana Franki, Ołeksandra Barwińskiego, Iwana Krypjakewycza, Omelana Ohonowskiego. Jest jednym ze współautorów odbudowy Memoriału żołnierzy Ukraińskiej Armii Halickiej oraz Pola honorowych pochówków, a także inicjatorem i autorem stworzenia historyczno-dokumentalnego filmu pełnometrażowego „Ścieżkami Łyczakowskiego Nekropolii” (2009 r.). Autorski film Ihora Hawryszkewycza „Ścieżkami Łyczakowskiego nekropolii” to nie tylko dokument naukowo-artystyczny, ale i historyczny, który wyznacza jeden z ważnych okresów narodowej samoidentyfikacji Ukrainy. Jednym z najważniejszych tematów stało się wzniesienie Memoriału żołnierzy Ukraińskiej Armii Halickiej, wśród autorów którego (jako artysta) był (we współautorstwie z architektem M. Fedykiem, rzeźbiarzami D. Krwawyczem i M. Posikirą). Ideę upamiętnienia bohaterów ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych, którzy walczyli o ideały państwowości w różnych formacjach wojskowych I i II wojny światowej, wcielał w życie nie tylko jako kierownik muzeum-rezerwatu, ale jako artysta i działacz społeczno-polityczny! Hawryszkewycz to patriota swojego państwa, bo tak go wychowano. To właśnie matka, która jeszcze przed II wojną światową była aktywistką „Proświty”, zdołała zaszczepić synowi miłość do historii. Pan Ihor był wśród czołowych aktywistów „Towarzystwa Lwa” (od 1987 roku), Ludowego Ruchu Ukrainy (od 1989 roku). A od końca lat 80. XX wieku pracował nad odrodzeniem na Ukrainie wertepów, kolęd, rzemiosł ludowych, takich jak hawarecka czarnodymiona ceramika oraz jaworowska zabawka ludowa. We wszystkich swoich twórczych i społeczno-kulturalnych wcieleniach artysta zawsze potwierdza swoją niezłomną wiarę w Ukraińską Perspektywę, w strukturze tych wartości, które genetycznie przejął od rodzinnego ogniska. W latach 2014–2015 Ihor Hawryszkewycz przekazał na aukcje szereg swoich dzieł, środki ze sprzedaży których przekazał żołnierzom ATO, a także na budowę we Lwowie pomników metropolity Andreja Szeptyckiego oraz autora muzyki Państwowego Hymnu Ukrainy Mychajła Werbyckiego.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyczne wydania za drukowanym na periodyczne wydania za drukowanym
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Ogólny nakład w sierpniu — 16 000
Tłumaczenie maszynowe