Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wiktor Hrycenko. Ostatnie spotkanie

Слово Просвіти, №34 за 2018 рік

Był jednym z liderów organizacji społecznej kultury ukraińskiej „Mrija” w obwodzie iwanowskim Federacji Rosyjskiej. I nie tylko formalnie, ponieważ wybrano go na zastępcę przewodniczącego organizacji. Powstała ona z inicjatywy kilku osób, wśród których był on, a istnieje w znacznej mierze dzięki jego hojnemu wsparciu finansowemu. Nie było ani jednego projektu „Mriji”, którego nie wsparłby swoimi środkami. Czy to ukraińska szkoła niedzielna w mieście Tejkowo, gdzie mieszkał, czy ukraiński teatr amatorski „Mrija”, czy wydawanie ukraińskich gazet, których ważność na terenach Rosji szczególnie rośnie. Poznałem go wczesną jesienią w Iwanowie, dokąd przyjechałem na zaproszenie „Mriji”. Rzeczywiście z dumą opowiadał o tym, że organizacja Ukraińców obwodu ma nie tylko plany na przyszłość, ale i swoją biografię. To znaczy, że nie powstała wczoraj i już zdążyła zgrupować wokół siebie tych, którzy tutaj, w rosyjskim kraju, gdzie Ukraińcem być szczególnie trudno, nie wyrzekli się swojego narodowego korzenia. Nie przypadkiem kierownicy administracji miejskiej Iwanowa potwierdzili, że ukraińska diaspora jest najsilniejszą ze wszystkich tutejszych diaspor. Był oficerem Armii Radzieckiej. Służył w Rosji, dokąd go skierowano po ukończeniu szkoły wojskowej. W czasie gorbaczowowskiej „pieriestrojki” w jednej z ogólnozwiązkowych gazet pojawił się artykuł oficera Poburynnego o tym, że Ukraina niechybnie stanie się niepodległym państwem i że będzie miała nie tylko swój rząd, walutę narodową, ale i Siły Zbrojne. Dowództwo potraktowało to jako zdradę przysięgi oficerskiej, jako agresywny nacjonalizm. W biografii Poburynnego rozpoczął się już okres cywilny, który doprowadził go do biznesu. Założone przez niego przedsiębiorstwo otrzymało zasadniczo ukraińską nazwę: „Zapowit” (Testament). Tak nazwał Wołodymyr również drużynę piłkarską w mieście Tejkowo, którą finansował. Podczas tamtych spotkań jeszcze raz dało się odczuć, jaki ciasny jest świat i że w większości znamy się nawzajem, choć bywa, że formalnie nie jesteśmy ze sobą zaznajomieni. Poburynny opowiadał, że za wzór biznesmena i mecenasa uważa Petra Jacyka, którego poznał z mojej książki „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. To właśnie pod wpływem Jacyka zaczął ofiarowywać na ukraińskie sprawy, przyswoił filozofię silnych ludzi, którzy powinni pomagać słabszym. Poburynny zachwycał się rozmachem Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, postanowił ustanowić swoje nagrody dla jego uczestników na Ukrainie, dopilnować, aby do turnieju językowego dołączyła także Tejkowska ukraińska szkoła niedzielna. I jeszcze pojawiło się u niego marzenie, by zostać członkiem Ligi Ukraińskich Mecenasów. Jego rodzina w Czortkowie na Tarnopolszczyźnie czekała na Wołodymyra w gości. Napisał, że przywiezie młodszą córkę, której krewni nie widzieli. Nie przyjedzie. Kula postawiła w jego życiu kropkę, gdy ledwie przekroczył trzydziesty rok życia. Strata takich ludzi jest jak strata pięknych nadziei i możliwości. Obowiązkiem żywych wobec zmarłych jest przypominanie światu ich imion, aby nie odeszli w niebyt. Liga Ukraińskich Mecenasów ustanowiła dla uczestników Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego nagrodę imienia Wołodymyra Poburynnego. On tego chciał. I tak będzie. Trzeba o nim pamiętać. Zasługuje na to stokrotnie. * * * Boli świadomość, że jego — młodego, pełnego ambitnych planów na jutro — kula skosiła w locie. On już nie po prostu określił siebie, a spotkał samego siebie. Spodziewał się od siebie wiele (miał ku temu wszelkie podstawy!). Ale życie wyszczerzyło się do niego złowrogim grymasem. Rosja nie stała się przychylna dla Ukraińca Poburynnego. I to mimowolnie prowadzi do smutnych rozważań, w których nieuchronnie słowo przejmuje ponura symbolika sytuacji i nasuwają się szerokie uogólnienia. Zwłaszcza w kontekście hybrydowej wojny ukraińsko-rosyjskiej. Łatwo wyobrazić sobie, gdzie byłby dzisiaj Poburynny, gdyby nie zginął wtedy, kiedy dopiero wznosił się do swojego zenitu. To kolejna nasza strata tego ukraińskiego człowieka, który już potężnie wyrastał ponad przeciętne jednostki i mógł stanąć na jednym poziomie z tymi, na których trzyma się ukraiński świat. Dla nas to bolesna strata. A dla Rosji — codzienny fakt. Tam jednym morderstwem więcej czy mniej nie ma dla nikogo żadnego znaczenia. Credo Jestem poetą. Taka już wola Boga... Uznajcie ją — niczym prawo. I przez Najwyższego wybrana droga, która zawsze — oddzielnie od kolumn... Nie machałem nigdy flagami, i wodzem nikogo nie wybrałem, i przyjaźnię się dawno tylko z wiatrami, a na burzę już nie mam praw. Bóg wybrał i dla narodzin datę, sam ja wybrałem język i naród — Ukrainę, na krzyżu rozpiętą, i ludzi, co uprawiają ogród. Bożego zamysłu nie mnie sądzić — niech po prawdzie sądzi nas Pan. Czy ma kraj mój w Sądny dzień spalić?.. Niech moją dzisiaj spali ciało!.. Grób nieznanego poety Leżę, jak widzicie, pod mrocznym darniem, tylko na kamieniu zielenieje mech. Nie tutaj zasiane Pańskie ziarna, chociaż i dla mnie nie żałował ich Bóg. Pożądana cisza. Tylko w przeddzień czy rok temu śpiewały słowiki, lecz je zabrały anioły Pańskie, by nie niepokoił śpiew myśli moich. A na grobie — ani krzyża, ani kwiatów, ani napisu, że tutaj leży poeta. I płaczą nade mną tylko gałęzie, chociaż i na próżno: ja wyrwałem się z sideł!.. Nie ja, a wy czekacie Sądu Ostatecznego, bo nade mną już odbył się sąd: w dwóch sercach i dalej żyć będę i, może, nie będę leżał tutaj... * * * Znów się smucę — dusza krzyczy: świat umyty krwią i łzami, dlatego na próżno w Bożym domu organowa muzyka brzmi. W tej muzyce, oczywiście, siła… W duszy zaś odbija się: „Hańba!”, bo ktoś sprzedał-kupił niewolnika, a gdzieś brat brata wziął na widły. Gdyby z ikon nad ołtarzami pojawił się tłumowi Chrystus, płakać by, zapewne, przyszło Mu krwawymi łzami. Ewolucja Z morza bestie wypełzły na ląd, w niebo sine wzniosły się ptaki... Nam Najwyższy dał nieśmiertelną duszę, któż to — pień i topór ze stali?.. Co nie dzieło — znów gilotyna! I tacy będziemy do grobu: ciągnie się do wszechświata człowiek, a wraca z niebios twórcą potopu. My nie z gliny czy ziemskiego prochu: innego nauczył uczony Darwin. W przyszłość patrzymy bez strachu, choć czeka los dinozaurów. Nas, zapewne, czeka nowy program, najpewniej, bez zmian istotnych: wszystko zacznie się znów od Adama, tylko wąż w Raju nie skusi Ewy... * * * Nie wiersze piszę, a na siebie donos piszę, niczym tajniak, do komitetu bezpieczeństwa: za dawny mój grzech był rozpięty Chrystus, za mnie niewinnie umierali hajdamacy. Nie wiersze piszę, a notuję myśli i z kimś dzielę się swoim smutkiem: dla mnie mnisi wznieśli Sołowki, a inni za mnie siadali na pal. Nie wiersze piszę, a piętnuję siebie, bo długo chodziłem po drogach ślepy: oto znów grzebią, Ukraino, ciebie, a ja to tak późno, nieudacznik, zobaczyłem. Nie wiersze piszę, a psalm szepczę: oprócz serca, nie mam ja innej ofiary... Lecz wiem ja pewnie: Najwyższy tych słyszał, kto zdołał za Ukrainę godnie umrzeć. * * * Ja waszych, wrogowie, nie potrzebuję wspomnień, choć słowo w nich — jak z brązu odlew. Nie potrzebuję ja pochwały od hołoty, a jedynie nagany — i tylko za życia. Dzisiaj bądźmy szczerzy i otwarci: żyjcie, jakby poety i nie było. Niech wiersze będą z pamięci starte, jak z map rejonowych ojczysta wieś. Byliśmy z nim z jakiegoś powodu nieperspektywiczni (w Europie, mówią, nie ten rozmach) i czasem bardzo-bardzo, zapewne, dziwni, jak przodkom umorusany arab. Nikt nie będzie, wiem, gorzko płakać, i dębowego krzyża nie wyciosają mistrzowie. Więc nie trzeba zbędnie nagadywać, żeby wieści roznosiły wiatry. I nie zawiozą trumny do Ołeniwki — ani cmentarza tam, ani ludzi. Dlatego nie trzeba zbędnej polemiki — w jakim kraju zaznaczyć jubileusz... Ja waszych, nieprzyjaciele, nie lekceważę wspomnień — łzy wystarczy na oczach rodziny... Żyłem źle, bo dotykałem podłości — za to Najwyższy sam odpłaci mi... * * * Urodziłem się po raz pierwszy w dni surowe, kiedy sobory wznosił Jarosław. Uczył się lud chylić w pokorze, a ja w duszy świątynię budowałem. W życiu następnym w roli minstrela Pięknej Damie układałem pieśni. I od tamtych czasów biją w duszy źródła, w których żal — jak kamienie na dnie. Nie lubiłem rycerskich turniejów i szpady wcale nie wyjmowałem z pochew, więc śmierć znalazłem na czubku rapiera, kiedy moją znieważyli miłość. Moje modlitwy zaśpiewali śpiewacy, kiedy na zachód rozciągnęły się szlaki. Ja tam spotkałem się z czarodziejem z Vinci, który niósł pokutę za cudze grzechy. Sto lat później ja mosty już wznosiłem, torując nad przepaściami drogę, na pustyniach mogłem znaleźć podziemne wody, w formułach — życia ludzkiego istotę. Lecz nigdy ja nie zamieniałem na złoto cudzej woli oraz swoich nadziei, a jedynie chciałem nieustannie buntować i po drodze nie chodziłem krzywej. Możliwe, że w świecie tym żyję ostatni raz, bo siódme kręgi piekła ja przeszedłem, lecz znów dusza gotowa do powstania: ósmy raz idę, by poznać miłość. * * * “Największy grzech — ludzka pycha”, — cudzy ja wyczytałem wiersz, i wyrwałem ja kołek z płotu, chociaż na bunt już był zakaz. Chociaż uważałem siebie za pył, który spadł z kosmicznego szlaku (mnie życie bezlitośnie biło o twardź ziemską — twardą i suchą!). Ja już teraz nie zwę się poetą, jak w młodości nazwałem siebie, choć poznałem Poezji sekrety i od ziemi, i od Niebios. I znowu bunt. Z ramienia cudzy kostium — ten oto duchowy ból?.. Ja przecież nie prosiłem o nic Boga, a jedynie cierpienia rodzących, kiedy rodzę ja słowo, które żarem rozpieka mnie... A wróg mój plecie oszczerstwa, niczym koronkę z muliny... Że zazdrości ktoś, ja znowu winien, jak winien, że nie zazdroszczę sam? To cóż zrobić ja powinienem, żeby bólowi wierzyli i łzom?.. Buntuję, gwiezdną godzinę, jak pierwszy raz, czekam na swoim progu, chociaż już wiem o pysze, że to — mój grzech, największy grzech!.. * * * Ja nad przepaścią ptakiem polecę i w powszedniości upiję się bez wina, niech tylko pogłaszcze, jak małe dziecko, darowana od Pana żona. Wiatry miłości uderzą w żagle, i maszt zadzwoni, niczym struna, lecz pod warunkiem: żeby mnie kochała darowana od Pana żona. Ja jeszcze dokonać czynów zdołam, choć i pokrywa skronie siwizna: niczym kwiaty, sieje w duszy nadzieję darowana od Pana żona. I nie zginę ja w życiowym wirze: biedy skosztować — nam nie nowina. Pociągnie statek mój na holu darowana od Pana żona... Co w imieniu twoim? Żonie “Helga, Helga!” — jęk brzegami, po nim — blizny na twarzy: z przyjaciółmi, niczym z wrogami, o ster bili się wioślarze. “Olgo, Olgo!” — pokonani Drewlanie, jak w oczy spojrzała im śmierć, rzucali przekleństwa Oldze z jamy, w którą popchnął ich książęcy śmierd. Za cudzymi dla Rusi morzami przez kilka dziesięcioleci wyrywały to imię z rany stal wareska i bizantyjska miedź... Ja odrzucę wszystkie, które ludziom dane w cerkwi chrześcijańskie imiona: tylko twoje — wareskie! — w gardle ma smak stuletniego wina. m. Krzywy Róg

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn