Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Oles ŁUPIJ: Dusza ojczystego języka

Слово Просвіти, №34 за 2018 рік

Rozmowa Tak budzą się szuwary, Tak skrzypek sprawdza struny. Odezwą się czułością w duszy, Przejdą do innych serc echem. Narodziło się słowo i popłynęło Między ludźmi, ono ma robotę. I zagadała cała wieś O pogodzie, planach i troskach. Ludzie niezwyczajni się stają W potocznym, w igraszkowym nurcie. Ci spokojni, ci ledwie zostają, Ci gorączkowi i nieustanni. Wybiegło na ulicę dziecię, Słowo — i odgłos daje dąbrowa. Z ust jego małych, jak życie, Przerasta ukraińska mowa. Bujnie i nieustannie przerastaj Ponad wygasłymi brzegami, Żeby zapełnił się ojczysty kraj Dawnymi świętymi kolorami. — Tato, nasz bocian przyleciał! Mamo, słyszysz mowę słowiczą?.. I zdaje się, tysiąc światów Słucha śpiewną Ukrainę. 08.04.1977 r. Jedno słowo Ukraina. W tym słowie dla mnie wszystko. Borys Hrinczenko. Dla ciebie wszystko w tym słowie: Rodzinny dom, pachnący sad, Nad polem dali chabrowe, Wysoki świat zielonych świąt. A tam, za sinymi lasami, Z dnia na dzień przez wieki Brzmią dźwięcznymi głosami Potomkowie dumnych kozaków. Oni jedną myśl mają, Jak wyjść z czarnej biedy, Lecz między sobą rozmawiają Po ukraińsku zawsze Pełnym głosem, żeby usłyszeli I panowie pyszni, gaspoda I niechcący nie zasnęli, Bo i do nich przyjdzie bieda... Lecz mowa – to jedyna broń, Jedyna pociecha, cichy raj, Oni stać będą murem Za nią, jak za ojczysty kraj. Jedno słowo – Ukraina Zawsze w sile, młode. Ono, jak złotopromienna Zorza, z niewoli ich wiedzie. 07.12.2003 r. Niepokorność litery Ґ Od dawna była sobie na świecie, Nic nigdzie nie przeszkadzało jej, I czuła się w ojczystym alfabecie, Jak sarna na polanie leśnej. Było w niej coś z gotyki starej, Coś z legendy, symboli pogańskich, Od dyrygenta pałeczki stromej Czy od magicznych znaków prasłowian. I przestraszyli się figlarze bezlicy, Chyba ona przypominała im, Że u nas byli władcy wielcy Z regimentem i herbem swoim. I naraz napłynęła fata morgana Na ukraińską mowę, uderzył grom, I wściekłe zamiecie, dzikie huragany Rozchwiały nasz rodzinny dom. Ludziki krzyczeli ledwie nie do szału, Tak okazywali uczucia swoje, Zabronili literę ukazem I z alfabetu wyprowadzili ją. Aby zabić nostalgię buntu I odgonić letargiczny chmiel, Pozbawić nas geniuszy i gruntu, I gwardii, i honoru pospołu I stała litera, jak gladiator, Z pigmejami na pojedynek i zwyciężyła, Nad alfabetem rozrzuciła kraty, W oryginale miejsce zajęła. 14.03.1991 r. Zamykają ukraińskie szkoły Tylko w ciągu czerwca 2003 roku zgodnie z rozporządzeniem miejscowych władz zamknięto ukraińskie szkoły w Doniecku, Dnieprze oraz innych miastach wschodnich i południowych obwodów Ukrainy. (Z gazet) Dożyliśmy, jak za cara Mikołaja, Zamykają ukraińskie szkoły. Płaczą dzieci, płaczą nauczyciele, Lecz komu potrzebne ich żale... W Doniecku, Charkowie, w Krymie Ukraińskie szkoły „niczemu”. Tam władają „gaspoda”, Mówią Ukraińcom: „Nikogda!” Uczyć ukraińskiego? „A zaczem?” I nikt nie powstrzyma tych nicości, I nikt nie powie: „Szowiniści, Dość już w nasze sprawy wchodzić, Dość naśmiewać się z nas, Rozpoczął się Ukrainy czas! Więc odtąd będzie tylko tak, Jak naród chce, nie inaczej... Dość narzekań, próśb i łez, Ukraińskie szkoły będą wszędzie, Gdzie w szacunku, szczerości i miłości Rozkwitać ukraińskiej mowie...” Ale jeszcze, jak za cara Mikołaja, Zamykają ukraińskie szkoły, Zamykają i zabraniają, I za to rangi wysokie mają. 10.07.2003 r. Mówcie Mówcie, jak kiedyś was uczyła mamusia, Mówcie, jak uczył w dzieciństwie tatuś, Lekko tak, wolno tak, żeby słowa były w ruchu, Nie trzymajcie słowa, oddawajcie komuś. Szczerze tak, miękko tak, zaczynajcie mówić, Jak chciałaby otworzyć się wasza dusza, Może chce się jej w słowach polatać, Przywitać kogoś albo dać odpór. Słów w mowie milion, wybierajcie najlepsze, Każde z nich, tylko dotknij, jak struna wygrywa, Zrozumiałe, ważne i wszystkie one nasze – Melodyjne, dźwięczne ukraińskie słowa. Omijajcie obce słowa koślawe, Co do naszej mowy zuchwale pełzną. Mówcie, czujcie się, jak na święcie, I natchnione słowa radość wam przyniosą. Mówcie o miłości i o wierze w szczęście, Unikajcie milczenia, nudy i narzekania, Mówcie, niech w rozmowie słowa się weselą, Mówcie i przedłużajcie mowie życie. 31.11.2002 r. Wrogowie ukraińskiej mowy Nasze słowo — to broń, tak mówiła Łesia I dlatego wy najbardziej go boicie się. Tak bali się go jeszcze carowie-krwiopijcy, Tak bali się go komuniści-zabójcy, Katowali za słowo, jedno jedyne słowo, Jeśli widzieli w nim choć kroplę miłości Do swojej ziemi, do wsi, do jeziorka, Do kaliny, która też Ukrainą się zowie. Ukraina — w mowie, Ukraina — w wierze, Ukraina straszna dla zaborców-bestii. Mowa może swojego przeciwnika zabić, Mowa może nauczyć Ojczyznę kochać, Dać młodemu sercu i siłę potężną, Aby kroczyć z nią w przyszłość. Boicie się, bo jest w niej coś niezgłębionego, Dla nas — czułe, delikatne, dla was — groźne, ogniste. Boicie się, bo wiecie: tak nie minie się I płacić za zbrodnię jednak przyjdzie się. A my będziemy kochać swoją ojczystą mowę, Swoją ukraińską, swoją kołysankę, A my będziemy codziennie jej bronić, Bo ona — Berehynia, bo ona — nasza Matka. 22. 08. 2011 r. Najdroższy skarb Kto wyrzeka się mowy swoich matek, Ten nie będzie wiedział, co to marzenie, Bo nigdy jego obcojęzyczne słowa Tak, jak ojczyste słowa, nie ogrzeją. Kto wyrzeka się mowy ojców i dziadów, Ten nie będzie wiedział, co to szczęście, Bo wokoło nikt nie usłyszy jego Słów zimnych i pełnych beznamiętności. Kto wyrzeka się mowy narodu swojego, Ten na wieki zubożeje duszą, — Wyrażać najwyższe żarliwe uczucia Można mową tylko swoją. Jak studnię, dla ciebie ją strzegli, Żeby natchnienie czerpał znowu i znowu. Strzeż i potomkom swoim przekaż Najdroższy ten skarb – ojczystą mowę. 07.08.2003 r. * * * Usłyszeć rano ukraińskie wieści W rodzinnym zrusyfikowanym mieście – To także radość, i raduję się, Bo wszystko to – Ukraineczka moja. Raduję się, choć nie ma z czego się radować, Wszędzie rozpacz i zwątpienie wszędzie, Jak senne, chodzą bezdomne dzieci, Na ich oczach dawno nie ma łez. I, dzięki Bogu, my jeszcze nie umarliśmy, Bo jak nie jak – z przodu żniwa, Że milionerzy nas jeszcze nie pożarli, I nasza Ukraina jeszcze żywa. I wierzy się, że ukraińskie wieści Brzmieć będą w ukraińskim mieście, I powiedzą wszyscy: spełnił się cud nad cudami – Naród siebie w mowie odrodził! 28.05.2003 r. DLA DZIECI Ukraińska mowa Bóg nam piękną mowę dał, żebyśmy nie milczeli, a wszystkie litery i słowa łatwo wymawiali. Każda litera — to znak, każda zagadkowa, one łączą się tak, że wychodzi słowo. Mowa nasz duszny kod, dany nam od rodu, a bez mowy nasz naród nie byłby narodem. Przez odległości wieków, jak siła potężna, mowa naszych pradziadów płynie w przyszłość. 12.02.1993 r. Mowa Mowa — nasza rozmowa, Mowa — nasza rodzina. Ja kocham ojczystą mowę, Bo to mowa moja. Mowa, jak powietrze W kwitnących sadach, Nam w każdej chwili potrzebna Dla życia w wiekach. Mowa świat otwiera I wolność daje, Mowa opowiada, Kto na świecie my jesteśmy. Słyszeć mowę pieśniarską W wielkich miastach, Słyszeć mowę we wsiach I małych chutorach, Gdzie gaje kędzierzawe, Cicha rzeka płynie. W Ukraińskim państwie Ojczysta mowa żyje. 27.06.2018 r. Nasze święto Mam mowę ojczystą I ziemię swoją bogatą, Mam państwo Ukrainę I Dzień Wolności — nasze święto. Od Ługańszczyzny do Lwowa, Od Wołynia do Dunaju, — Gdzie brzmi ojczysta mowa, Tam przyroda ożywa. Dopóki będzie tu brzmieć Ukraińska mowa ojczysta, Dopóty będzie nasze święto, Dopóty będzie Ukraina. 09.07.2018 r. Znany ukraiński pisarz, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Ołeś Łupij niemało swoich utworów poetyckich poświęcił ojczystemu językowi. Niedawno wydał zbiór „Mowa” (Centrum Techniczne Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, 2018 r., 48 s.), w którym zamieszczono poezje pisane w różnych latach, z których większość była publikowana w gazetach, czasopismach oraz w zbiorach poety. W osobnym wydaniu wiersze te tworzą swoisty poemat o języku ukraińskim, walce o jego przetrwanie oraz umocnienie w niepodległym państwie. Proponujemy uwadze czytelników wybór wierszy ze zbioru „Mowa”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn