Był to ciężki tydzień. Nie będę wchodził w szczegóły, masa spotkań i rozmów po angielsku – i wydaje się, że wszystko się udało. Więcej HIMARS-ów, haubic M777, pocisków 105x, 150, amunicji krążącej switchblade 600, systemów obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej, różne transportery opancerzone, a także jeszcze coś nowego – w tym dzięki tym wysiłkom – będą do nas przyjeżdżać dalej, a Amerykanie nie zapomną tak szybko o tym, że pełnowymiarowa wojna rosyjska przeciwko Ukrainie jest jeszcze daleko od zakończenia. Myślę, że w ogóle nie zapomną. A teraz pamiętają, że czeka nas ciężka zima – i to bardzo ważne. Po długim czasie na froncie było niezwykle chodzić w
LISTY Z FRONTU
O rosyjskiej mobilizacji...
Roman SEMYSAŁ, aktor, poeta, ochotnik, żołnierz
Na początku pełnowymiarowej inwazji otrzymałem przepraszającą wiadomość od jednego rosyjskiego aktora, z którym kiedyś grałem w filmie. Przepraszał za zachowanie Rosji. Odpowiedziałem mu krótko: zabiliśmy już 4 tysiące rosyjskich żołnierzy, a zabijemy jeszcze więcej. To samo mówię teraz... Nam, ukraińskim żołnierzom, obojętne jest, ilu Rosjan przyjdzie do ich komisariatów wojskowych, z jakim nastrojem... ilu wyjdzie na protesty... czy zostali zagnani siłą, czy przybiegli chętnie... ile mają lat i ilu mają dzieci... łzy ich żon i matek... czy popiera on obecną władzę, czy nie... Ilu by ich nie przygnano na naszą ziemię, będziemy ich unicestwiać. Bo mamy czas i natchnienie.
Ihor Łucenko, starszy miotacz ognia, 72 OMBr, batalion OUN
Po ogłoszeniu mobilizacji Rosjanie już następnego dnia przeszli do natarcia na naszym odcinku. W naszej wojnie natychmiast zniknęła rutyna, kółka wszystkich armijnych mechanizmów zakręciły się na pełnych obrotach. Przeciwnik podrzucił nam w nocy pod nos pluton żołnierzy, którzy zalegli w starych okopach, tuż przy naszych. Atakujących wspiera transporter opancerzony w liczbie, jakiej wcześniej tutaj nie widziałem. Czołgi podjeżdżają pojedynczo, po dwa, po trzy, rozładowują się na naszych pozycjach i uciekają z powrotem. Bojowe wozy desantowe tak samo śmigają tam i z powrotem, dowożą uzupełnienia i wywożą rannych. Nie wszystkim z nich udaje się odjechać nietknięte. Nawiasem mówiąc, te „bechy” to dość kosztowny sprzęt, mają dwa sprzężone działa, 100 mm i 30 mm. Na wsparcie swojej piechoty Rosjanie wytaczają ciężkie miotacze, które strzelają niekierowanymi pociskami rakietowymi. Eksplozje od nich są bardzo głośne, jakby od bomb lotniczych. Miejsca w okopach dla przedniej straży piechoty jest mało, nabili się jak śledzie w beczce. Przy brustwerze jednego z ich okopów od wczoraj leży zabity Rosjanin. Podejrzewam, że jego ciało wyrzucono z ukrycia, bo tam i tak jest ciasno. Transporter opancerzony do nich podjeżdża – widziałem, jak ranny, który ledwo stał na nogach, rozpaczliwie machał rękami, a potem [...].
Fasadami Waszyngtonu i Kapitolem. Szacunek, jaki tam okazują senatorowie i kongresmeni obu partii wobec Ukrainy i naszej walki, podbudował. Bardzo się cieszę, że wreszcie wracam do swoich. Podziękowania dla Sztabu Generalnego i wszystkim, którzy sprawili, że nasza podróż do USA stała się możliwa, za to, że wykonujecie tak ważną sprawę na wysokim poziomie jakości. Dziewczyny-wojskowe, uczestniczki działań bojowych, z którymi razem jeździliśmy – Andriana, Daria Zubenko, Iwanna Czabaniuk i ja. Jaryna CZORNOHUZ, uczestniczka działań bojowych, Morska piechota Ukrainy wlazł na czołg – ale pewnie nie jest im tam do tego, żeby zbierać trupy. Ogólnie rzecz biorąc, walki tutaj przypominają Moszczun pod Kijowem – zarówno desperacją ataków, konfiguracją boju, jak i nawet sprzętem, który tu jest przeciwko nam. Tyle że na razie skala jest mniejsza.
***
Przez te ponad pół roku widziałem wszystko – natarcie wroga, jego szybki odwrót. Mój oddział atakował z walkami i bez, cofał się, prowadził walki pozycyjne. Wiem, jak upajająco pachną wyzwolone pola, jakimi oczami witają nas ludzie, którzy, być może, już stracili nadzieję. Widziałem też drugą stronę: jak dzikie zwierzęta gryzą ciała poległych, pozostawione po nieudanych atakach na polu bitwy – polu, które zostało wrogowi. Natarcia i odwroty przestały dla mnie wiele znaczyć. Dla siebie ustaliłem, że w tej wojnie najważniejszy nie jest dzisiejszy czy jutrzejszy wynik. Najważniejsze – wytrzymać tyle, ile trzeba – w natarciu czy w obronie. Wtedy linia losu na pewno doprowadzi do zwycięstwa. Trzeba być tylko jakościowym przewodnikiem sił, które kształtują przyszłość, nie popełnić błędu i nie stać się słabym ogniwem – a wtedy z chaosu otaczających wydarzeń, jak szron na szybie, bezwzględnie wyłoni się wzór zwycięstwa.
W 80. ROCZNICĘ UPA
WIERSZE ILLI CZERNIŁEWSKIEGO
8–10
HALINA DACIUK
LUBOW SERDUNYCZ
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...czy zatem ci intelektualni zwolennicy parodii „какаяразніца” odpowiedzą, dokąd znów dojdziemy? I kiedy znów orkowie „przyjdą” z „asvaboʒdzhenієm”? Bez cienia wątpliwości tacy właśnie znów prowadzą nas w moskiewskie jarzmo; ci, którzy jakoś dotąd nie zmyślili, że główną misją rosyjskich orków jest „zaszczita ruskojazykich”, „ruskago prawosławija”, „jedinorodstwa”. Im więcej takiego ludu rozplenia się w Ukrainie, tym dłużej będą trwały wojny, tym dłuższa będzie agonia imperium zła – faszystowskiego kacapstanu. Jednak wielu „naszych” kaznodziejów i ekspertów strasznie pokacapiało się, jakoby w dobrej wierze – „вєщать dla ukrainonjepanimajuszczich”. Czyżby ci blogerzy i doradcy wciąż mieli nadzieję, że ich z zachwytem słucha domorosła „wata”, zwłaszcza zombizowani Moskale? Jednak wyraźnie słyszą ich przede wszystkim Ukraińcy, jednoznacznie urażeni i poniżeni „swoimi”, którzy dla przysługi putinowskiej kliki całkowicie zniszczyli narodowe etery, gorliwie szczebiocąc po moskiewsku. Czyż tylko taki „zarobek”, zdradzając język ukraiński, ignorując Ustawę Ukrainy i decyzje Trybunału Konstytucyjnego, zaśmiecając językiem okupanta ukraińską przestrzeń informacyjną, skłania w czasie wojny do wciskania Ukraińcom tego bogoprzeciwnego, mocnego, materniego slangu, którym starano się niszczyć Ukrainę przez 400 lat? Za mało powiedzieć takim wybrykom, że „was” po rosyjsku nie trzeba słuchać, oglądać, „klikać”, a tym bardziej finansowo wspierać, aby moskiewscy youtuberzy stawali się „milionerami”. Takich trzeba gonić i przeklinać, bo bezpośrednio lub pośrednio są nosicielami „ruskomirstwa”. To nie jest emocja ludzi narodowo zaniepokojonych. W tym proteście zawarto konkretne społeczne żądanie – nie lekceważcie Ukrainy! Przypominam, że gdy putinowska rakieta 27 czerwca uderzyła w centrum handlowe w Krzemieńczuku, okrutnie zabijając i kalecząc pokojowych ludzi, to wtedy kanały telewizyjne FREEDOMu (finansowanego przez państwo ukraińskie na 165 milionów hrywien) zmusiły kierownika Połtawskiej OWA do przejścia na kacapski: „My wieszczajem dla mira na ruskom jazykie”. Ten wypad „tępą szpadą” oburzył wielu Ukraińców. Dlatego zwracając się do takich „krwiopijców” środków budżetowych, radzę tytułować, tłumaczyć wielojęzycznie, informować, ale nie zachwycać się kacapszczyzną, gdy orkowie zabijają twoich rodaków, matki, dzieci, a ty świadomie kudkudakasz, zmuszając też innych do przejścia na język kata. Mamy wielu przykładów popularności dziennikarzy piszących po ukraińsku (choćby Sternienko), którzy na swoich kanałach zyskują znaczące wsparcie widzów i słuchaczy. Ale nie czas na przekonywanie, bo trwa wojna. Ustawodawcy w interesie bezpieczeństwa narodowego są zobowiązani wreszcie uporządkować również ważny segment ukraińskich kanałów telewizyjnych i youtube, wspierając, chroniąc, broniąc wszystkiego, co ukraińskie, a jednocześnie wszędzie i nieustannie likwidując moskiewską treść „językowo-kulturalną”, niszcząc putlerowski „ideał jedinorodstwa”. A na pierwszej linii tej walki z dziczejącą hordą stoi nasz rodzimy państwowy język ukraiński. Nie pozwólmy go skrzywdzić ani Moskalom, ani Małorosom, ani „kakojeraznicom”. Bo, jak twierdził wielki syn Ukrainy Iwan Ohijenko (metropolita Ilarion): „I dopóki żyje język, będzie żył i naród jako narodowość”.
Tłumaczenie maszynowe
Raszyzm, putinizm, moskiewski nazizm, terroryzm jądrowy, „szczytowy” cynizm. „Jakości” konającej niedoimperium, które znajduje się poza granicami człowieczeństwa, połączone tłem zniszczonej mesjanistycznej ideologii „ruskiego miru”. Cała historia tego „głębinowego” narodu śledzi się bezbłędnie w jednym nieprzerwanym działaniu – przekazywaniu krwawej „pałeczki sztafetowej” od carów do bolszewików, od leninistów do stalinistów i putinistów. Nic nowego pod słońcem. Przypadkowe nieprzypadkowości. „Ideały” grabieży, przemocy, ludobójstwa, braku wolności. One, niestety, wegetują do dziś. Georgij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. 25 września. Absurd obrazu czasu. Putler „odwalił” grę w swoich carów. Nawet nie w „Piotra-Katarzynę”, a w nieco późniejszą – „w Aleksandra I”. Dlaczego by nie pograć, wszak ten ostatni to klasyczny imperialista, ideolog reakcyjnej „arakczejewszczyzny”, „reformator-zwycięzca”, który dotarł do Paryża, dzieląc Europę na najdłuższym szczycie w historii polityki międzynarodowej – Kongresie Wiedeńskim (1.11.1814 r. – 8.06.1815 r.). Wszak to on w okresie swojego panowania siłą i chciwie zagarnął Gruzję, Finlandię, Besarabię, Azerbejdżan, Księstwo Warszawskie… A w ujarzmionej Ukrainie zniósł wybieralność, wzmocnił rusyfikację, na wszelkie sposoby tłumiąc ukraińską kulturę, utrwalając kolonialne porządki. Czemu nie przykład do naśladowania?! Jednak czasy się zmieniły. Nawet nie zważając na to, że obecnemu miłośnikowi „gumowych pup” (Putinowi) „podarowano” dla bardziej pasjonującej igraszki jeszcze „jądrową pałkę”. Wszak w odróżnieniu od ówczesnego poprzednika (Aleksandra), który uchodził za prawodawcę politycznej „mody”, kiedy stosunki międzynarodowe państw rozwijały się w warunkach dominacji przemysłowej Anglii, wojskowo-feudalnej Rosji i półfeudalnego Cesarstwa Austriackiego, dla współczesnych kremlowskich „gibonów” wyznaczono zupełnie inne miejsce „pod słońcem”. Najbardziej wymownie przejawiło się to niedawno na samarkandzkim spotkaniu krajów Szanghajskiej Organizacji Współpracy, kiedy wszyscy szefowie państw (jakby zmówiwszy się) spóźniali się na dwustronne spotkanie z kremlowskim dyktatorem, a na wspólnym zebraniu musiał zadowolić się niewielkim kanapowym skrawkiem między Łukaszenką a prezydentem Tadżykistanu Rachmonem, ponieważ „centrum” było już „zarezerwowane” dla tureckiego lidera Erdogana. Zauważalnie, jak imperium rusni powoli ewoluowało przez ostatnie stulecia w gnijącą niedoimperium, a jej „liderzy” przekształcili się w niepodawalnych do ręki istot-pariasów, którymi gardzi się w porządnych ludzkich środowiskach, tracąc szacunek, legitymizację i wpływy w eurazjatyckich, amerykańskich, światowych przestrzeniach. W czym tkwi przyczynowość tej upadłej niemoralności? Znany dyplomata K. Metternich jeszcze w tamtych czasach potęgi Moskali twierdził, że Rosja zawsze wywołuje obawy przy takich (swoich) rządach, w których brak twardych zasad i które działają w zgodzie z kaprysami. Tylko kłamie, kradnie, grabi, podbija. Psychologia wściekłego koczownika, który przetrwa dzięki przemieszczaniu się i grabieży nowych ziem, który nie jest zdolny zaprowadzić porządku w miejscach tymczasowego osiedlenia. Panowanie nad „innym”, „obcym” i jest prawdziwym mesjanizmem tego złego, pysznego narodu i jego chano-carów. Kłamstwo, jego propagowanie wyznacza „grupę krwi” Moskali, która genetycznie zbliżyła ich z nazistowskim pomiotem. Raszyzm z „negatywno-pozytywnym” rezusem nienawiści do ludzi, nietolerancji, cynizmu. Wszak ten sam Aleksander-dworzanin jeszcze ponad 200 lat temu twierdził, że „kto nie kłamie i nie kradnie – ten nie Moskal”. Historyk Kluczewski pisał, że kradną wszyscy – od cara do żebraka, wszyscy o tym wiedzą, jednak nikt nie rzuci kamieniem w złodzieja. Prawdziwa „narodowa tradycja” kradzieży kur, kłamców i gwałcicieli, która dziś całkowicie dominuje w Rosji – od alko-żebraka do sołowjowowsko-skabiejewskich propagandzistów, od putinowsko-ławrowskich satelitów do gundiajowskich „kaznodziejów”. Kiedyś trafnie tę atmosferę działań w Raszy opisał M. Kostomarow w swojej znanej pracy „Zarysy życia domowego i obyczajów wielkoruskiego narodu…”. Zauważał on, że moskiewskie klejnoty państwowe są kradzione; w hymnie „Boże, cara chroń” słowa angielskiego hymnu (przekład Żukowskiego) oraz muzyka europejskiego kompozytora W. Gena; od dwugłowego orła, kolorów flagi i do nazwy swojej stolicy (Moskwy) – to „zapożyczenia” z Bizancjum, Holandii, Finlandii. „Ukraińcy założyli tam naukę, literaturę, szkołę…, a Akademia Kijowska dostarczała nauczycieli na całą Rosję”, – pisze w „Ukraińskiej kulturze” I. Ohijenko. Żeby czegoś jednak dobrego nauczyć. Nie udało się… Bo nawet nazwę dla swojego imperium i głębinowego narodu ukradziono od swoich nauczycieli, z Ukrainy. „Złodziejstwo, kłamstwo, zaborczość stały się narodowymi cechami Moskala”. Właśnie za pomocą takich „jakości” utrzymywała się (utrzymuje się) ta wyludniona despocja. Ale, w rzeczywistości, nie można nie widzieć też głównego wspólnego mianownika, niemal tożsamego upodobnienia między Putinem a jego „poprzednikami”. Wszyscy oni byli i są zarażeni nieuleczalną chorobą mesjanizmu, co oznacza „prawo” dzikusów do panowania fizycznie, militarnie, ekonomicznie, duchowo.
politycznie, tyranicznie nad narodami niemaskiewskimi. We wszystkich czasach byli obdarzeni jedynym „zrozumieniem”, że utrata władzy nad „innymi” oznaczać będzie krach ich istnienia, przekształcając się w marne, niepozorne, duchowo i materialnie ubogie stworzenie, które trudno nazwać państwem. Bo nie dla nich mądrość Pisma Świętego: „W pocie oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie…” (Księga Rodzaju 3, 19). Wszak ich istotą jest – kradnij, grab, ujarzmiaj, zabijaj i bądź faryzeuszem. A dlatego, kiedy bez przerwy słychać te świńskie groźby-skowyty krwiożerczych moskali i ich oslinionych wodzów, poczynając od putina, o manii niszczenia Ukrainy; o wojnie termojądrowej; o „heroizmie” mobilizacji „patriotycznych” moskali-buriatów; o „triumfie” szalonych pseudoreferendów na okupowanych terytoriach; o hałaśliwej idei, że „my za cenę nie stoim”, to przypomina się znane powiedzenie ichniego puszkina (herolda imperialności) odnośnie wizerunku takich przywódców „trzeciorzymskiego” narodu: „Władca słaby i przebiegły,/ Łysy elegancik…”. Tak, to o aleksandrze I, jednak w pełni (z szeregiem skrajnie negatywnych uzupełnień!) ta obrzydliwa charakterystyka dotyczy także konwulsyjnego „stratega”, oszusta i zboczeńca-gwałciciela putlera. A wszystkim, którzy należeli i należą do tej watahy ludobójców, ukrainożerców, pijano-krzyczących, że „Krym – nasz” i to także „nasze”, – warto powiedzieć tym małpopodobnym istotom słowem Stwórcy: „Wiedz dobrze, że potomstwo twoje będzie przychodniem w ziemi nie swojej. I będą ich (moskali, moskiewskich przybłędów) dręczyć cztery setki lat…”. Do końca dni. Jako krwiożerczych katów, zabójców naszych dzieci, ludzi, narodów. Bo „kto nie ceni życia, ten na nie nie zasługuje”. Tylko wtedy prawdziwie triumfować będzie Sprawiedliwość. I niech świętą Prawdą dla tej szlachetnej misji stanie się Miecz naszego Zwycięstwa! Zwycięstwa Ukrainy nad bezbożną moskowią! Mija ósmy miesiąc heroicznej walki Ukraińców przeciwko boguprzeciwnej, wściekłej ruzi. W każdej chwili, codziennie zachodzą uderzające zmiany, wydarzenia. Stałym pozostaje tylko jedno – uczucie, siła, marzenie o Zwycięstwie. Nim Ukraińcy żyli, żyją i wiecznie żyć będą. 5 lipca. …Bo kiedy słyszysz, widzisz, czytasz, jak niszczeni są moskale, ich broń, zasoby, zuchwała „wiara” w niezwyciężoność „drugiej armii świata”, to za każdym razem czujesz, jak krzepnie Duch Narodu Ukraińskiego. Na widoku nie po prostu wojna, a przede wszystkim heroiczny opór raszystom. Tutaj nie ma neutralnych, indyferentnych, obojętnych. Ukraińcy stoją przeciwko moskalom. A ci, którzy (co) są „za” albo „poza polityką”, to nie mają prawa nazywać się Ukraińcami. Nasza jedność formuje się tylko na gruncie tych dwóch antypodów. Walka z wszechświatowym złem neoimperialnej kacapszczyzny odbywa się we wszystkich segmentach życia ukraińskości. Tam, gdzie na pierwszy rzut oka niby nie wypada akcentować uwagi społecznej. Ale przyjrzyjmy się dokładniej przyczynowości tej barbarzyńskiej agresji kremla. Absolutnie oczywiste jest, że jedyną (a nie po prostu główną) jej motywacją, celem jest zniszczenie Ukrainy jako państwa, Ukraińców jako Narodu i Nacji. Historia ludzkości zaświadcza, że realizuje się ten ludobójczy zamysł przede wszystkim poprzez ruinę, likwidację Tożsamości (narodowo-kulturowej, językowej, historycznej, politycznej, religijnej, mentalnej). Nic „oryginalnego” nie obserwuje się i w obecnej wiarołomnej napaści moskowszczyzny, oprócz niespotykanych dotąd okrucieństw, zniszczeń, dzieciobójstw ze strony nazistowskiego orkostanu. O zadaniu zniszczenia ukraińskiej tożsamości i państwowości twierdzą liderzy i politycy wiodących krajów. Jeszcze w maju 2022 roku sekretarz stanu USA Blinken oświadczył, że „celem wojny Putina jest zniszczenie ukraińskiej tożsamości”. O tym otwarcie deklarują nieprzyjaciele i wrogowie. Jeden z kremlowskich propagandystów napisał: „Denazyfikacja nieuchronnie oznaczać będzie i deukrainizację…”. Rosyjscy faszyści rozumieją denazyfikację jako wykorzenienie ukraińskiej tożsamości narodowej i zastąpienie jej małorosyjską tożsamością. Ukraina (małorosja) ma stać się w najlepszym przypadku białorusią, czyli terytorium, gdzie moskiewska satrapia całkowicie zlikwiduje język ukraiński, utwierdzi gundiajowską cerkiew, wprowadzi i zmusi do uczenia się „historii” moskowszczyzny, „ruskiego miru” z kultem piotra, ekateriny, lenina-stalina i, bez wątpienia, putlera. Takim bełkotem dzisiaj „zatankowany” jest imperialny kremlowski politykier i wściekłe wojskowstwo. Przy takich niczym nie skrytych czarnych zamysłach dzisiaj mało deklarować wielu politykom, dziennikarzom, polittechnologom, ekspertom i blogerom swoją antyputinowską pozycję, konieczne jest wszędzie i zawsze nie dopuszczać do narodowo-państwowej przestrzeni jakiejkolwiek (najbardziej liberalnej!) ruskiej papki, chroniąc, pielęgnując, tworząc ukraiński kontent. Jednak, kiedy w tych brzemiennych dla Ukrainy czasach obserwuje się „ignorowanie” nawet przez wielu „patriotów” państwowego języka ukraińskiego, zastępując go (nawet nie angielskim, polskim czy słowackim) obowiązkowo kacap-
Tłumaczenie maszynowe
5 września 2022 r. na stronie RT opublikowano komunikat o apelu deputowanego Dumy Państwowej J. Fiodorowa do szefa Ministerstwa Nauki Federacji Rosyjskiej w sprawie utworzenia w Rosji Instytutu Regulacji Norm Języka Ukraińskiego. Czy jest to spóźniony odpowiednik tego, co Ukraina na początku swojej niepodległości tworzyła – Instytut Rosji na Ukrainie, Instytut WNP czy coś innego? A co najważniejsze: po co takie nagłe szczodrości w dodatku do codziennego bombardowania przez Rosję miast i wsi Ukrainy? Pawło HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor. Po otwartym ataku Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. poprzedni model wojny przeciwko Ukrainie – tak zwaną wojnę hybrydową – Rosja połączyła z nowymi metodami prowadzenia wojny. Połączyła, ale nie zrezygnowała z fajerwerków manipulacji, nieprawdy, technologii medialnego nacisku na Ukrainę i cały świat. Tak jak w poprzednim okresie wojny 2014 – początku 2022 r., Rosja kontynuuje aktywne podsycanie i implementowanie w świadomość milionów – zarówno w Rosji, jak i na Ukrainie oraz na całym świecie – swojej głównej ideologemy: „legalności” nowego zbierania i przyłączania do Rosji nowych zagrabionych terytoriów, które Rosja za każdym razem ogłasza „legalną przestrzenią swoich interesów narodowych”. Stąd – uporczywe promowanie nowych „referendów” na tymczasowo okupowanych ukraińskich terenach, próby uformowania iluzji legalności i perspektywiczności swojego pobytu na Ukrainie. Tak jak w poprzednich latach niewypowiedzianej wojny przeciwko Ukrainie, rosyjskie centra polityczne i informacyjne codziennie uporczywie narzucały myśli o nierealności Ukrainy jako państwa, braku we współczesnej cywilizacji Ukraińców jako odrębnego narodu, braku języka ukraińskiego jako lingwofenomenu współczesności, bo według doktryny Kremla istnieje tylko jeden naród, jedno państwo Rosja i jeden język rosyjski. Język ukraiński – substancja idealnej humanności – okazał się zbrukany krwią w takich skalach: Kreml zdecydował, że za język ukraiński trzeba karać i niszczyć Ukraińców, że Ukraińcy to naród rosyjskojęzyczny, w związku z czym jest to obiekt i przestrzeń ochrony ze strony Rosji. Że nie jest to retoryka medialna, świadczą ukazy Putina, uchwalenie szeregu nowych ustaw, rozpatrywanie różnorodnych inicjatyw w Dumie Państwowej. Ogólny narrat „was nie ma, a jest tylko jeden naród – rosyjski” podają w Rosji jako odkrycie naukowe i jako podstawę oraz wytyczne do konkretnej działalności ustawodawczej. Trzeba żałować, że w samej Rosji te szalone idee nie mają należytego zaprzeczenia i oporu nawet wśród członków Akademii Nauk Rosji i że wielu akademików publicznie już poparło podobne myśli. Były głosy i przeciw. Ale nie usłyszano ich w samej Rosji. Ideom zaprzeczenia ukraińskości Ukraińców poprzedzały wysiłki rozpuszczenia Ukraińców w rosyjskości, doprowadzenia do przyjęcia takiej zamiany nie tylko w wewnątrzrosyjskich dyskursach politycznych, ale i w światowych źródłach medialnych. Walka o niwelację Ukraińców, o ich utożsamienie z Rosjanami trwała przez stulecia. Stało się to decydującą ideologemą „russkiego mira” na Ukrainie. Jednak wszystkie próby Rosji stworzenia takiej przestrzeni na Ukrainie ostatecznie zawiodły 24 lutego. Zawiodły zuchwałe próby po raz kolejny poniżenia godności narodowej Ukraińców, potwierdzenia prawa Rosjan do nowego panowania. Wszystkim na Ukrainie i na świecie stało się jasne, że mimo niezakończenia aktywnej fazy działań wojennych, naród ukraiński moralnie zwyciężył! Zwycięży też faktycznie, militarnie! Na to zwycięstwo Ukraińcy złożyli już tysiące niewinnych ofiar. A jeszcze – miliony rodzin przesiedlonych z rodzinnych stron, zrujnowane miasta i wsie, zepchnięcie Ukrainy w głęboką przepaść gospodarczą… Mentalny wybór Ukraińców, ich mentalne samozachowanie we współczesnej cywilizacji światowej – dziś jest to to najwyższe osiągnięcie, które wynosi każdego Ukraińca ponad ciężkie okoliczności. W warunkach totalnej porażki politycznej, wizerunkowej i gospodarczej Rosji we współczesnym świecie, na tle nieukrywanego ludobójstwa narodu ukraińskiego, Kreml regularnie cynicznie inicjuje działania w celu stworzenia iluzji możliwych pozytywnych perspektyw dla Ukraińców, jeśli poddadzą się woli Rosjan. Te chorobliwe fantazje polityczne tryskają „nowymi ideami”: to i uproszczony tryb otrzymywania obywatelstwa Rosji przez wszystkich mieszkańców Ukrainy; to i uznanie wszystkich Ukraińców za rosyjskojęzycznych, których Rosja zobowiązuje się chronić (aż do fizycznego zniszczenia!) przed językiem ukraińskim, ukraińską pamięcią historyczną, mentalnością, naturalną ukraińskością. Zapomniawszy o doktrynie Putina, który mówił, że język ukraiński to wymysł, Rosjanie biorą się za porządkowanie samego języka ukraińskiego. Rosjanie chcą określać, jakim ma być język ukraiński dla Ukraińców na terytorium Rosji (czytaj – na terenach ujarzmionej Ukrainy)! Zniszczywszy wszystkie podręczniki języka ukraińskiego i w języku ukraińskim z innych przedmiotów, Rosjanie zabrali się za tworzenie swoich podręczników języka ukraińskiego dla okupowanych terytoriów. Imponująca „szlachetna troska” o edukację ukraińskich dzieci! Przytoczę kilka cytatów (w języku oryginału): „…ukraiński język jest nieodłączną, znaczącą częścią kultury Rosji, a na Krymie ma status państwowego obok rosyjskiego i krymskotatarskiego. Dla ochrony języka ukraińskiego ustawodawca proponuje stworzyć instytucję, która będzie regulować zasady jego używania na terytorium Rosji, będzie niezależna od decyzji politycznych i prób sztucznych reform języka ze strony Kijowa”. „W celach zachowania języka ukraińskiego i obniżenia sztucznego, politycznie zaangażowanego wpływu na niego proszę was o rozpatrzenie kwestii celowości stworzenia w Rosji instytucji (instytutu), regulującej normy języka ukraińskiego”. I dalej zaznaczono: „…w okresie formowania ukraińskich idei nacjonalistycznych na początku XX wieku, a także w nasze dni podejmowane są próby sztucznego zmieniania pisowni, fonetyki języka ukraińskiego, integrowania w niego nowej leksyki w celu oddalenia od rosyjskiego”. Przypomnijmy, że Ukraińska pisownia (2019) – to kodeks, którego przestrzenią działania jest przede wszystkim Ukraina, a także te poza-ukraińskie regiony, gdzie przyjmują taką pisownię i korzystają z niej. Nie jest to osobliwość właśnie tej pisowni, a tradycja używania pisowni jakichkolwiek języków. Ani ideologia Ukraińskiej pisowni (2019), ani jej cel, kierunek i treść nie są obiektem „troski i opieki” poza Ukrainą. A tym bardziej głęboko niemoralna jest troska Rosjan, którzy, przypomnijmy, jeszcze w XIX wieku totalnie zakazywali ukraińskiego słowa drukowanego, ukraińskojęzycznej edukacji, ukraińskojęzycznej twórczości. Przypomnijmy, że nawet grafika, dopuszczona do publikowania poszczególnych tekstów folklorystycznych, musiała być tylko rosyjska – „jaryżką”, nie mówiąc już o rozwoju i zachowaniu ukrai-
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie głównodowodzącego Sił Zbrojnych Ukrainy ukazało się z nagłówkiem: „Generał. Wałerij Załużny i ukraińska droga wojny”. Wałerij Załużny przygotowuje się do długiej i krwawej bitwy. „Wiedząc to, co wiem o Rosjanach z pierwszej ręki, nasze zwycięstwo nie będzie ostateczne” – powiedział. I dodał: „Nasze zwycięstwo stanie się okazją, by odetchnąć i przygotować się do następnej wojny”. Generał dogłębnie przestudiował doktrynę armii Federacji Rosyjskiej na długo przed wojną na pełną skalę, przeczytawszy wszystko, co kiedykolwiek pisał Gierasimow o prowadzeniu współczesnej wojny. Potem był bardzo zdziwiony rażącymi błędami rosyjskiego dowództwa. „Bałem się, że stracimy element zaskoczenia. Musieliśmy sprawić, by przeciwnik myślał, że wszyscy jesteśmy rozlokowani w swoich zwykłych bazach, palimy, oglądamy telewizję i postujemy na Facebooku” – wspomina przygotowania generał. Postawił przed Siłami Zbrojnymi Ukrainy dwa cele – utrzymać stolicę i sprawić, by wróg tracił podczas natarcia jak najwięcej sił. Pozwolić wrogowi posunąć się naprzód, a potem zniszczyć jego czołowe kolumny i tyłowe linie zaopatrzenia. Time pisze, że do szóstego dnia inwazji Załużny doszedł do wniosku, że taka taktyka działa: „Rosjanie nie zdołali zająć lotnisk wokół Kijowa i posunęli się dość głęboko, by linie zaopatrzenia zaczęły się rozciągać, co pozostawiało je bezbronnymi”. Dziennikarze zaznaczyli, że Załużny jest przedstawicielem ukraińskiego kierownictwa, który przez lata zajmował się przekształcaniem armii Ukrainy z niezdarnej radzieckiej w nowoczesną siłę bojową. Z sieciowej wymowy, fonetyki, gramatyki, leksyki… A w XX wieku totalne kierowanie procesem zrusyfikowania języka ukraińskiego, formowanie jakiejś szczególnej i nie-rosyjskojęzycznej, i nie-ukraińskojęzycznej przestrzeni na Ukrainie przybrało inne formy, miało wszechogarniający przejaw i wpływ nie tylko na określenie sfer minimalnego demonstracyjnego dopuszczenia języka ukraińskiego, ale także wpływy na strukturę języka ukraińskiego – fonetykę, gramatykę, leksykę, terminologię naukową. Autor cytowanego apelu zdradza swój główny smutek: Ukraińska pisownia (2019), jego zdaniem, oddala język ukraiński od rosyjskiego, zrzuca rosyjskie zwierzchnictwo z języka ukraińskiego, robi krok ku ukrainizacji języka ukraińskiego. Specjaliści wiedzą, że Ukraińska pisownia (2019) – to jeszcze bardzo nieśmiałe kroki do niezbędnej ukrainizacji, a o pełności procesu nie ma co nawet mówić! Krąg ukraińskich językoznawców, których świadomość opiera się na podstawach naukowych, wiedzy o historycznych głębiach języka ukraińskiego, jego określających cechach typologicznych na tle innych języków słowiańskich i rozumieniu państwowotwórczej roli języka ukraińskiego, z każdym dniem się poszerza. A perspektywa udoskonalenia i ukraińskiej pisowni, i ukraińskich słowników, i ukraińskiej terminologii jest całkowicie obiecująca! Nie ma potrzeby obciążać naszymi problemami rosyjskich deputowanych i rosyjską Dumę Państwową, bo język ukraiński jest obiektem troski Ukraińców! Jak troszczyli się o język ukraiński Rosjanie przez stulecia, już widzieliśmy! Dziękujemy, więcej nie trzeba się troszczyć. Język ukraiński jest i będzie dalej się rozwijać, rozprzestrzeniać w swoim funkcjonowaniu jako jedyny język państwowy Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
Niewiele czasu spędziłem w Wyszogrodzie pod Kijowem. Tutaj odbywają się ważne dla naszego państwa wydarzenia, żyją znaczący i interesujący ludzie. Jednego człowieka udało mi się wysłuchać trzykrotnie i postanowiłem porozmawiać z naukowcem, liderem Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, generatorem patriotycznych inicjatyw Wołodymyrem Semystiahą bardziej szczegółowo. Wiktor TIUTIUN W. Tiutiun: – Panie Wołodymyrze, o panu i słyszałem, i czytałem. Z biegiem lat nie traci pan ostrości myśli i dążenia do sprawiedliwości. Część ludzi, mimo rosyjskiej agresji, mimo naszych licznych ofiar, zachowuje się tak, jakby nic strasznego się nie stało i jakbyśmy żyli na ukwieconej polanie, gdzie trzeba tylko się radować i obejmować... W. Semystiaha: – Dobrze, jeśli tacy nie widzieli przypalonego wilka. W rzeczywistości w to nie wierzę. Żyjemy w nasyconym informacją świecie. Jeśli ktoś wie o nieszczęściu w rodzinie sąsiada lub w swoim kraju, ale obojętnie się przygląda, to taki człowiek jest zły i nawet niebezpieczny dla społeczeństwa. Spotkaliśmy się i poznaliśmy na lekcji języka ukraińskiego, którą prowadziła zastępczyni przewodniczącego administracji rejonowej Tetiana Wołotowska. Zwrócił pan uwagę, że zajęcia odbywają się pod hasłem „Kim jesteśmy bez ciebie, Ukraino?”. To kluczowe pytanie od wielu stuleci dla ludności naszych terytoriów. Odpowiadają na nie, bywa, niepewnie. Wystarczy powiedzieć: „Jestem Ukraińcem!” – i sakralny osobisty problem zostaje pomyślnie rozwiązany. Jednak bez języka i Ojczyzny jesteśmy nikim! Bezdomni i tułacze. Rusyfikacja w składzie moskiewskiego imperium, gwałtowna asymilacja okaleczyły część narodu, najeźdźcy przesiedlili ze wschodu i północy obce nam grupy etniczne. Dlatego należy umieszczać w państwowym porządku dziennym potężną dekolonizację. W. Tiutiun: – Tak. Zraziły mnie sądy niektórych uczestników tej lekcji. Jakby na początku lat 90. proponowali „ważnie i delikatnie przyzwyczajać obywateli do języka ukraińskiego”. Brzmi to niedorzecznie dla każdego państwa. Ukraina narodziła się nie w 91. roku, nie w 17. – my tutaj żyjemy i mówimy od tysiącleci. Tym bardziej, kiedy „dwujęzyczność” konserwują ponad 30 lat, żeby niczego nie zmieniać. Zwłaszcza na tle krwawego moskiewskiego terroru językowego względem nosicieli ukraińskiego słowa. Stworzona przez zespół opowiada 13 historii Ukraińców XX i XXI wieku, którzy ucierpieli od komunistycznej i współczesnej rosyjskiej władzy. Historie wybrano nieprzypadkowo – prowadzą paralelę między zbrodniami komunizmu i raszyzmu, a także zaświadczają, że metody, motywy Rosjan dotyczące niszczenia Ukraińców nie różnią się: to rozstrzeliwania, wysiedlenia, grabieże, deportacje, obozy filtracyjne. Na ośmiu planszach opublikowano archiwalne dokumenty o represjonowanych Ukraińcach w XX wieku oraz świadectwa o współczesnych zbrodniach rosyjskiej armii. Pierwszymi zwiedzającymi wystawę zostali wojskowi garnizonu, studenci wydziału historycznego uniwersytetu pedagogicznego, pracownicy obwodowego muzeum krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego, a także specjaliści instytucji archiwalnych Połtawszczyzny. Prowadząca ceremonię – profesor, kierownik katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ludmyła Babenko podkreśliła, że „Ukraińcy muszą dużo pracować nad samymi sobą, aby pozbyć się wpływu obcych tożsamości, poczuć swoją ukraińskość”. „W tym sensie ta wystawa jest bardzo ważna. Takie projekty oświatowe przybliżają nas do zakończenia formowania narodu politycznego. Społeczeństwo potrzebuje ważnych historycznych wiadomości dla formowania pamięci narodowej. Wspominam tragiczny los Wałerija Marczenki. (16 września skończyłby 75 lat, ale więzienia i łagry o zaostrzonym rygorze skróciły życie dzielnemu literatowi i obrońcy praw człowieka w 1984 r.). „W mojej śmierci w warunkach łagru będziecie winni wy, obywatelu sędzio. A oto tutaj, pod tym godłem Ukraińskiej SRR proponuję powiesić odcisk dłoni Iwana Switłycznego z „medycznym” stwierdzeniem, że na niej jest 5 palców” – z ostatniego słowa Wałerija Marczenki na sądzie (13.03.1984). Jeszcze jednego z naszych męczenników – Iwana Switłycznego – na katordze zmuszono składać żelazka z drobnych części. Było to sadystycznym znęcaniem się, gdyż Switłyczny miał tylko dwa palce. Ja i dzisiaj powielałbym taki odcisk: na naszych okaleczonych terrorem i wojną dłoniach pozostaje mało palców: jeśli uznać za narzędzia budowania państwa działające instytucje społeczne, to ich albo jeszcze nie ma, albo są już skorumpowane, albo zablokowane. Sądy nie pracują dla obywateli. Rozpatrywane są tylko sprawy „na zamówienie”. Organy ścigania „polują” na wolontariuszy. Deputowani i Biuro Prezydenta nijak nie podzielą „pomocy humanitarnej” i aresztowanych biznesów. Za to w warunkach stanu wojennego bezsilne organizacje społeczne, które cudem ocalały, milczą partie – działa zakaz akcji masowych, który z jakiegoś powodu nie rozciąga się na moskiewskich popów. W. Semystiaha: – Iwan Switłyczny – Królestwo mu Niebieskie – z kozackiego rodu, z Ługańszczyzny również. Zbyt dużo gadania o „przyszłym zwycięstwie”. A spraw mało! Z podobnymi oczekiwaniami witaliśmy „pieriestrojkę”, potem cieszyliśmy się Niepodległością. Jeszcze w
W 1994 roku w Ługańsku wraz z Dorą Tomaszewską stworzyliśmy potężne ukraińsko-kanadyjskie centrum. Po 20 latach działalności jego biblioteka liczyła do 200 tysięcy egzemplarzy książek. Stopniowo nasz kraj powracał do ukraińskiej rodziny. I to niepokoiło putinoidów w na Kremlu oraz ich marionetki w Kijowie. Proporcjonalnie w życiu politycznym kraju znikał naród ukraiński i nie wiadomo skąd pojawiał się „naród Donbasu”. Jeszcze wtedy Kuczmę i Janukowycza zaangażowano w „specoperację denazyfikacji”: patriotycznych liderów Juszczenkę i Tymoszenko zastąpiono pro-moskiewskimi gnidami. Anschluss Krymu według faszystowskich wzorców i zbrojna inwazja na obwód doniecki i mój, ługański, uszły Putinowi płazem. Aresztowano mnie i wrzucono „do piwnicy”. Ten żargon łagodzi odbiór przez nasze liryczne dusze świadomości tego, że człowieka torturują, aby go zniszczyć. Kogoś wtedy wykupiono od nieludzi – wymieniono. Mnie udało się uciec. Moskiewscy carowie zaczynali ujarzmianie Ukraińców i przywłaszczanie ich historii jako łowcy ludzi i barbarzyńcy. Bojarskie wojska zabijały w naszych miastach i wsiach starych i młodych, paliły książki. Wielu w szeregach patriotów nie doliczyliśmy się od 2014 roku. „Apołczency” zniszczyli nasze Centrum, spalili całą literaturę i periodyki. Ponieważ wina za tę zbrodnię częściowo spoczywa także na tych, którzy słownie rozprawiali o oddaniu „ogólnoludzkim wartościom”, byli gwarantami naszej integralności terytorialnej, to teraz jest pełno chętnych, by zapomnieć przeszłość. Tak rodzą się bardziej przerażające zbrodnie. W. Tiutiun: – Zapamiętałem pańskie wystąpienie podczas dyskusji nad esejem Jurija Szczerbaka „Wojna i mor”. Mówiąc o historycznej i analitycznej głębi pisarskiej myśli, wspomniał pan naszego uczonego Serhija Hruszewskiego, rozstrzelanego przez enkawudzistów w Sandarmochu w 1937 roku... W. Semystiaha: – W 2013 roku zaproszono mnie na konferencję naukową do Krasnodonu. Proszę zwrócić uwagę na temat: „Południe i Wschód Rosji w historii rosyjskiej państwowości”. Współcześni karamzinowie i sołowjowowie zniekształcali materiały historyczne i demograficzne, usuwając z obiegu naukowego wzmianki o zasiedlaniu tych ziem przez Kozaków zaporoskich i chłopów z Ukrainy Centralnej. W swoim referacie o pracy Serhija Hruszewskiego – bratanka pierwszego ukraińskiego prezydenta Mychajła Hruszewskiego – obaliłem część wrogich wymysłów. Powołałem się na jego pracę o „ukraińskim ludzkim morzu” (wyrażenie żydowskiego polityka Ze’ewa Żabotyńskiego – Aut.) na terenach Kubania oraz propozycje dotyczące dalszej „ukrainizacji ludności” w okresie tej bolszewickiej akcji. Zatem i „w piwnicy” znalazłem się nieprzypadkowo. Przypomniano mi udział w czterech z rzędu Forach Ukraińców Świata, przyjaźń z legendarnym Wasylem Kukiem. ...Teraz wątpię, gdy wzywają mnie, bym był bardziej powściągliwy czy tolerancyjny w ocenie wrogich knowań, czy mówi się to z powodu niedoinformowania, czy przypływu humanizmu. Wróg postrzega ludzkość jako słabość i atakuje. W. Tiutiun: – W Biurze Prezydenta „wrze” praca nad „pokojowym porozumieniem z RF”. Dowiadujemy się o niej „z tylnych ust”, jak wyrażał się jeden z szefów Ukraińskiego Radia. To Putin krzyknie na szczycie SzOS (Szanghajskiej Organizacji Współpracy), że w tym dokumencie był punkt o „niewstępowaniu do NATO”. To deputowany Spiwak wzywa, by „szybko godzić się z sąsiadami”. Rząd (wicepremier Iryna Wereszczuk) złożył do Rady Najwyższej projekt ustawy, faktycznie, o kooperacji z bandytami i mordercami... Władza mówi, że nie będzie negocjować z okupantami, dopóki nie wyzwolimy wszystkich naszych terytoriów. Ale przecież istnieją równoległe ruchy: to SBU kryje moskiewskich duchownych, to sądy „nie zauważają” deputowanych zakazanych partii. Kto zagwarantuje, że ta armia kiwów i saldo złożyła broń?! W. Semystiaha: – Lekkomyślnie jest myśleć, jakoby agresor po prostu przeliczył się, obiecując paradę w Kijowie w 3-4 dni. Wmawia się nam, jakoby wrogowie liczyli na popleczników Medwedczuka i kilku szpiegów. A „szaszłyk w weekend” – to tylko żart... „Wsie nie tak, riebiata!” – jak śpiewał Wysocki. I u wroga wszystko jest znacznie głębsze i straszniejsze. I będziemy jeszcze dokopywać się do przyczyn tego, dlaczego państwo osłabiano przez dziesięciolecia. Kto się nie pomylił, to dzielny i oddany naród ukraiński. Bronił państwa i swojego wyboru na Majdanach. Bronił każdej wsi w samoobronie i w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy także 24 lutego. Teraz naród-wojownik zwycięża. Bo za nim stoi historyczna i Boża prawda, jak powiedział Jego Świątobliwość Filaret. I zwycięży. „...nasi ludzie, którzy obecnie bronią granic Ukrainy, wrócą żywi i będą odbudowywać nasze państwo”. Wystąpili także dyrektor Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Iryna Udowyczenko, dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego Wałentyna Hudym oraz administratorka sali informacyjno-doradczej USBU w obwodzie połtawskim Ołena Jewdokimowa. Wystawę obecnym przedstawił gość z Kijowa, dyrektor Archiwum Pamięci Narodowej Ihor Kułyk. „Każdemu Ukraińcowi niezwykle ważne jest pamiętać, kto był i pozostaje naszym głównym wrogiem. Trzeba to wiedzieć, aby nie mieć żadnych złudzeń co do „dobrych Rosjan” i zrozumieć genetyczne dążenie Moskali do zniszczenia nas jako narodu za wybór europejskiego wektora rozwoju – zaznaczył pan Ihor – nie po prostu przeprowadzamy paralele między komunizmem a raszyzmem, stawiamy między nimi znak „równa się”. Przecież, jak widzimy, krwawe metody Rosji wcale nie zmieniły się w ciągu ostatnich stu lat. Fotodokumentalny projekt „Komunizm = raszyzm” opowiada o ofiarach dwóch reżimów: w XX wieku niszczył nas komunistyczny reżim totalitarny, a w XXI staliśmy się ofiarami raszyzmu. Chcemy pokazać, że skoro nie potępiliśmy w porę komunizmu, inni z tego korzystają i próbują wszystkie te najgorsze ludobójcze praktyki wcielić w życie na Ukrainie. Chcemy pokazać, że zło zostanie ukarane”. „Tę wystawę przetłumaczono już na język angielski, szwedzki, estoński i łotewski. Prowadzimy prace nad organizacją pokazu naszych fotodokumentów w krajach, które są naszymi wiarygodnymi partnerami. Będziemy także pracować dalej nad wzbogacaniem ekspozycji nowymi faktami i unikalnymi fotografiami” – wyjaśnił Ihor Kułyk. Wystawa językiem dokumentów naświetla los profesora Połtawskiego Uniwersytetu Rolniczego, ukraińskiego uczonego-pomologa, hodowcy, ogrodnika i kierownika sekcji ogrodnictwa, pedagoga, ofiary komunistycznych stalinowskich represji Wołodymyra Symyrenki. A wielu obecnych poruszyła opowieść o pochodzącym ze wsi Osniahy w hromadzie hadziackiej na Połtawszczyźnie 26-letnim traktorzyście Ołehu Hajdaburze. 11 maja 2022 roku uprawiał on pola rolnicze na Charkowszczyźnie. Pilot-okupant wrogiego rosyjskiego samolotu, przelatując na niskiej wysokości obok rolnika, wyraźnie widział cywilny sprzęt, ale celowo wystrzelił rakietę. Wkrótce Ołeh zmarł z powodu ciężkich obrażeń i oparzeń... Połtawskie biuro UINP (na podstawie materiałów agencji informacyjnej Ministerstwa Obrony „ArmijaInform” oraz oficjalnych stron UINP i Archiwum Pamięci Narodowej)
Tłumaczenie maszynowe
Departament kultury i turystyki obwodowej administracji wojskowej, rada obwodowa, Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP), katedra historii Ukrainy Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego oraz Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego zorganizowały prezentację wystawy „Komunizm = Raszyzm”.
kod, który musi być ukraiński” – powiedziała Ludmiła Babenko. „Strzeżmy Ukrainy, której niepodległości Ukraińcy wywalczali, bronili i nadal bronią po wysokiej cenie. Innej drogi niż wytrwać w tej okrutnej wojnie dziś nie mamy”, – apelowała rektorka Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Maryna Hryniowa. Na otwarciu wystawy pojawiła się także zastępczyni przewodniczącego rady obwodowej Lilija Rurojewa: „Serdecznie dziękuję Branżowemu Archiwum Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. To bardzo trafna i udana inicjatywa, aby ludzie mogli zobaczyć i zrozumieć skalę rosyjskiej propagandy. Znałam osobiście Ukraińców, o których opowiada wystawa. To Ołeksandr Kononow i Oleh Hajdabura, który mieszkał na Połtawszczyźnie. Przykro, że najlepsi ludzie zginęli z rąk ra-
Tłumaczenie maszynowe
Switłana KOŁODIAŻNA, proświcianka, m. Sumy Zdjęcie Jewhena Sazonowa
Trwała nawet wtedy, gdy sytuacja była beznadziejna, a ten, kto otwarcie występował przeciwko rusyfikacji, czuł się jak jeden wojownik w polu. Właśnie o takim okresie, końcu lat siedemdziesiątych, represjach i psychiatrii karnej opowiada film „Żeby Ukraina była” (wspomnienia lub prawdziwa historia), stworzony przez entuzjastę Jewhena Welesa (Taranenkę), aktywistę Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”. Film powstał na podstawie wspomnień Ołeksija Szewczenki – byłego więźnia szpitala psychiatrycznego we wsi Wysoke, w rejonie ochtyrskim obwodu sumskiego. Autor pomysłu, zdjęć wideo, scenariusza, oprawy muzycznej i artystycznej filmu to Jewhen Weles. Tekst czyta autor wspomnień Ołeksij Szewczenko. Rysunki autorstwa artysty z Burynia Mykoły Bondarenki. Wykorzystane materiały archiwalne i fotografie udostępnił krajoznawca Wiaczesław Artiuch. Wsparcie finansowe podczas tworzenia filmu zapewnił aktywista Towarzystwa „Proświta” z Charkowa Ihor Aleksiejew. Wsparcie techniczne zapewnił inicjator i organizator prezentacji Ołeh Tuliakow, docent Sumskiego Uniwersytetu Państwowego, koordynator projektu „Pokój w czasach cyfrowych”. Dzięki temu projektowi pokaz filmu odbył się przy użyciu dobrego sprzętu oraz w ładnym i wygodnym pomieszczeniu Centrum Kongresowego Sumskiego Uniwersytetu Państwowego. Oceny filmu przez widzów były wysokie. Obraz wywarł wrażenie, a wielu, jak sami przyznali, wstrząsnął. Po prezentacji dyskusja trwała ponad godzinę. Pomimo tego, że w tym dziele jest co udoskonalać, wszak tworzyć trzeba było za pomocą smartfonów, komputerów, mikrofonów, przy wsparciu ludzi zaangażowanych w tę sprawę. Szczególne wrażenie na widzach wywarła tematyka filmu oraz to, że wszystkie wydarzenia i postacie istniały naprawdę. Autor tekstu pisał bowiem tylko o tym, co wydarzyło się w rzeczywistości, maksymalnie unikając fantazji, twórczej fikcji i domysłów. Film przyciągnął również stylem ukraińskiego kina poetyckiego, umiejętnością połączenia tekstu z wideo, oprawą muzyczną i artystyczną, co tworzyło odpowiedni nastrój i atmosferę. W większości przypadków autorowi się to udało. Film zakończył się pokazem, na tle dźwiękowym pieśni „Czerwona kalina”, zdjęć rodaków-dysydentów, którzy najbardziej ucierpieli w walce o Ukrainę, ale nie poddali się i nie złamali, zdążywszy wiele zrobić, aby Ukraina była. Zrozumieć istotę obrazu tym, którzy go nie widzieli, pomogą teksty z początku i końca filmu, które przedstawiamy poniżej… Czym jest psychiatria karna w rosyjskim imperium radzieckim? Przede wszystkim – to okaleczone losy i utracone zdrowie tysięcy i tysięcy ludzi. I to nie byle jakich ludzi, a najlepszych, którzy spośród milionów obojętnych lub przerażonych odważyli się podnieść głos przeciwko niesprawiedliwości. Szczególnie okrutne „leczenie” i traktowanie stosowano wobec „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”. Imperium rozumiało bowiem, że odrodzenie narodowe ludów to jego śmierć. Przymusowe przetrzymywanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych w celu przemienienia ich w bezwolne warzywa było wówczas jedną z najpowszechniejszych kar. Główną masę skazanych i nieskazanych z artykułów „politycznych” opłacało się przedstawiać jako psychicznie chorych i tym samym ukryć niezadowolenie społeczne, a poprzez pobyt na leczeniu w psychiatrii kompromitować same idee, które niepokorni próbowali nieść. O tamtym czasie sumska poetka i kompozytorka Ludmyła Romen pisała tak: „Jak mało Ukrainy na Ziemi, choć ukraińskiej ziemi tak wiele…” I to była prawda. W Sumach zamykano ostatnie ukraińskie szkoły i przedszkola. W szkołach zawodowych, technikach i na uczelniach język ukraiński prawie nie brzmiał. Nie słychać go było na ulicach, w transporcie, sferze usług i urzędach państwowych. Ukraina topniała w oczach… Wtedy ja, elektromonter-spawacz zakładów imienia Frunzego, nie znałem nikogo, kogo martwiłby ten problem. Jak to możliwe – myślałem. Przecież bez języka nie ma narodu… Czyżby moje pokolenie było ostatnim? Skoro nikogo to nie obchodzi, znaczy, że coś muszę zrobić ja. Wymyśliłem. Kultura, moim zdaniem, była właśnie tym, za co od razu nie wsadzą do więzienia. Jeśli będę propagował najlepszą ukraińską twórczość naszych rodaków, to wszyscy zobaczą: Sumszczyzna była, jest i będzie Ukrainą… Ale najpierw napiszę coś sam. Będę dawał do czytania znajomym i przyjaciołom, niech ocenią, a przy okazji może znajdę wspólników. Powstały trzy niewielkie nowele, w których było o niebiesko-żółtej fladze, ojczystym języku i wyszywance. Myślałem, że wszystko dobrze zamaskowałem alegoriami. Ale… ...Na terenie Szpitala Obwodowego w Sumach pod ręce (co mnie zdziwiło) zaprowadzono mnie do jakiejś piwnicy. Wchodząc, usłyszałem, jak za plecami złowrogo szczęknął żelazny zamek. Obejrzałem się i zobaczyłem, że zamek jest nieproporcjonalnie wielki! Sala, do której trafiłem, była jedyną w tym wejściu do placówki szpitalnej. Z oknami zakratowanymi aż pod sufitem i żelaznymi drzwiami. Nikogo z pacjentów stamtąd z ich woli nie wypuszczano i nikt nie wiedział, kiedy stamtąd wyjdzie... Według odnalezionych w archiwach dokumentów, autor książki „Inaczej myślenie na Sumszczyźnie”, krajoznawca Wiaczesław Artiuch ustalił, że w ciągu ostatnich 30 lat przed Niepodległością otwarcie w obronie Ukrainy stanęło, rzucając wyzwanie rosyjskiemu imperium ludożerców, ponad 20 naszych rodaków. Szczególnie ucierpieli za „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” w nierównej walce: artysta (rzeźbiarz w drewnie) z Konotopu Petro Ruban, dziennikarz i pisarz Mykoła Dańko rodem ze Sławhorodu w rejonie krasnopilskim, dziennikarz i naukowiec Mychajło Osadczy z Kurmanów na Nedryhajłowszczyźnie, dziennikarz i krajoznawca Hryhorij Chwostenko ze wsi Ulaniwka Bi-
Autor filmu Jewhen Weles z rejonu jampilskiego, tłumacz i naukowiec z Królewca Mykoła Łukasz, poeta i nauczyciel z Wełykiej Czerneczczyny pod Sumami – Anatolij Semeniuta, aresztowani i ukarani uczestnicy podziemnego Klubu Ukraińskiego w latach 60. w Sumach: nauczyciele Wasyl Pestun i Iwan Melnyk oraz artysta Łeonid Bowa… W latach 60. – na początku lat 80. na badania psychiatryczne i przymusowe leczenie, zgodnie z decyzjami sądów, zostali skierowani nasi rodacy: W. Kalnyczenko, I. Kaszczenko, W. Maniwski, F. Hryhorow, M. Syzonenko, M. Onacki oraz Diaczenko. (Niestety w materiałach archiwalnych nie ma imion, podano tylko inicjały). Zapewne było jeszcze więcej tych, którzy jak mogli walczyli przeciwko radzieckiemu imperium, ale my o nich nie wiemy. Wszak władza, KGB, na wszelkie możliwe sposoby ukrywała przypadki oporu, a później, na specjalny rozkaz, dokumenty o nich zostały zniszczone. Ostatnia czystka dokumentów miała miejsce w 1990 roku, tuż przed samym rozpadem ZSRR. Znany „Rozkaz KGB ZSRR nr 00150 z 1990 r.” przewidywał „likwidację” dokumentów dotyczących inteligencji i dysydentów z lat 1960–1980. Do dziś żyją świadkowie, którzy widzieli, jak z sumskiego KGB wywożono „Kamazami” dokumenty do przeróbki w charkowskiej fabryce papieru. Czy wielu, czy niewielu było dysydentów wśród prawie półtoramilionowej populacji obwodu sumskiego tamtych czasów? Wydaje się, że prawie nikogo. A czy osiągnęli oni cokolwiek poza utratą własnego zdrowia, pracy, kariery, wolności, a czasem i życia? Wydaje się, że nie. Ale to nieprawda. Wszak wiele pokoleń, czasem pojedynczych patriotów-bojowników o wolność Ukrainy, mimo wszystko obaliło okrutne i bezlitosne imperium, które było postrachem całego świata. I dzięki właśnie ich poświęceniu, ich walce Ukraina była, jest i zawsze będzie. Zatem zapamiętajcie ich imiona: Mykoła Łukasz – tłumacz, naukowiec, Królewiec; Mykoła Dańko – dziennikarz i poeta, Sławhorod; Mychajło Osadczy – naukowiec, dziennikarz, Kurmany; Anatolij Semeniuta – nauczyciel i poeta, Wełyka Czerneczczyna; Hryhorij Chwostenko – dziennikarz, krajoznawca, Ulaniwka.Ołeh Tulakow, docent Sumskiego Uniwersytetu Państwowego, koordynator projektu „Pokój w erze cyfrowej” (po lewej) i autor wspomnień Ołeksyj Szewczenko
Tłumaczenie maszynowe
17 września 2022 r. minęła 83. rocznica pierwszej bolszewickiej okupacji Zachodniej Ukrainy. Ihor OLESZCZUK, m. Tarnopol. Leninowsko-bolszewicki eksperyment budowy „socjalizmu” we wrześniu 1939 roku został przeniesiony na ziemie zachodnioukraińskie. Jak wiadomo, faszystowskie Niemcy i Moskiewsko-bolszewickie imperium w sierpniu 1939 roku zawarły między sobą pakt o nieagresji z tajnym dokumentem, który podpisali Mołotow i Ribbentrop. Na jego mocy podzielono strefy wpływów okupacji narodów Europy. Gdy tylko na początku września 1939 roku faszystowskie Niemcy rozpoczęły agresję przeciwko Polsce, radziecka armia Timoszenki przekroczyła Zbrucz i zajęła Wschodnią Galicję. Byłem świadkiem, jak oddział czołowy Armii Czerwonej wkroczył do naszej wsi Czornyj Lis w rejonie zbaraskim. Rano przejechały obok naszej wsi czołgi, a my, chłopcy, chodziliśmy oglądać ślady ich gąsienic przez wzgórza i jary. Właśnie w tym dniu wypadła niedziela i nasza rodzina przebywała w domu wuja Marka, gdzie w nadzwyczajnych przypadkach zbierali się sąsiedzi na naradę. Z podziwem oglądaliśmy żołnierzy – nieogolonych, ubranych niezdarnie, przepasanych pasami, w czapkach budionówkach, na nogach kirzowe buty z owijaczami do kolan. Miałem wtedy 8 lat, a ponieważ była to niedziela, chodziłem ubrany w wyszywaną koszulę. Wuj poradził mi, bym zakrył koszulę, żeby nie było widać, bo „sowiety” nie lubią haftów. Wpadłszy do domu, oficer krzyknął: „Gdzie tu chowają się polscy panowie?!”. I od razu żołnierze rozpoczęli rewizję we wszystkich pokojach, na strychu, w szafie, a nawet podnosili pierzyny na łóżku. Ludzie próbowali częstować żołnierzy jabłkami, bo właśnie był sezon, ale ci odmawiali przyjmowania jakiegokolwiek jedzenia. W Zbarażu w sklepach było dużo tkanin, obuwia, odzieży. Żołnierze wszystko wykupywali, cieszyli się, że wszystko jest tanie. W ciągu kilku dni opustoszyły wszystkie sklepy. Najbardziej ludzie cierpieli z powodu braku mydła, soli, zapałek. Na pierwszych wiecach czerwoni komisarze zapewniali, że za frontem, w taborze, idzie „sklep” i wszystkich artykułów codziennego użytku będzie pod dostatkiem. Jak okazało się później, właśnie najbardziej potrzebnych towarów brakowało. Wtedy pojawiła się nawet satyryczna piosenka: „Ojcze Stalinie, daj nam mydła, bo już wszy mają skrzydła”. Część inteligencji, wiedząc, że NKWD nie oszczędzi świadomych ludzi-patriotów, dopóki granica, teraz już radziecko-niemiecka na rzece San, nie była wystarczająco zabezpieczona, emigrowała do okupowanej przez Niemców Polski i Niemiec. Bolszewicka propaganda szeroko rozreklamowała „zjednoczenie” wszystkich ukraińskich ziem w jedno państwo ukraińskie i nazwała ten akt „Złotym wrześniem”. Aby ostatecznie utrwalić okupację Galicji, nadano temu pozory zjednoczenia. 26 października 1939 roku we Lwowie odbyło się tak zwane Zgromadzenie Narodowe mieszkańców Zachodniej Ukrainy, na którym podjęto decyzję o ustanowieniu władzy radzieckiej i o wejściu jej w skład USRR. 2 grudnia 1940 roku w skład USRR włączono także Północną Bukowinę. Wtedy na wszystkich terenach ziem zachodnich sformowano nowy podział administracyjny i utworzono obwodowe, rejonowe i miejskie organy NKWD, kadry dla których przysłano z republik ZSRR. W obwodzie tarnopolskim sformowano 36 rejonów z oddziałami NKWD – z takim założeniem, aby przybliżyć wsie do rejonów i łatwiej prowadzić walkę z podziemną OUN. Władza radziecka zakazała wszystkich ukraińskich legalnych partii, które istniały za Polski, organizacji społecznych i gospodarczych, w szczególności „Proświty”, „Ridnej Szkoły”, „Związku Ukrainek”, „Silśkoho Hospodaria”, organizacji młodzieżowo-sportowych – „Płast”, „Sicz”, „Sokił”, „Łuh” i innych. Zamknięto wszystkie ukraińskie wydawnictwa, w tym gazety i czasopisma. Rozpoczęły się masowe represje przeciwko inteligencji, naukowcom, świadomym chłopom, studentom i księżom. Bolszewicka propaganda naklejała świadomym Ukraińcom etykietę „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”. Odbyły się masowe aresztowania patriotów i deportacje całych rodzin w rejony Syberii, Dalekiej Północy i Kazachstanu. Szczególnym tragizmem wypełniły się strony historii Zachodniej Ukrainy w 1941 r. w przededniu i w pierwszych dniach wojny, kiedy to przewyższono wszystkie okrucieństwa, dokonane na Wielkiej Ukrainie w latach 1920–1930. Fala aresztowań nakryła Zachodnią Ukrainę. Brano wszystkich, którzy kiedykolwiek należeli do jakichkolwiek organizacji politycznych, naukowych, młodzieżowo-sportowych lub mieli nieostrożność wyrazić własną opinię na temat wydarzeń w państwie radzieckim. Przed wojną 1941 r. takimi ludźmi były szczelnie wypełnione więzienia zachodnioukraińskich miast. Dziesiątki tysięcy ludzi bolszewiccy inkwizytorzy rozstrzelali i zamordowali w najbardziej okrutny sposób. Masowe tortury i rozprawy odbyły się we lwowskich więzieniach „Brygidki”, „Zamarstynów”, na Łąckiego, w drohobyckim, iwanofrankiwskim i złoczowskim więzieniach, na Wołyniu. W tarnopolskim więzieniu rozstrzelano i zamordowano prawie 1200 więźniów, 1790 więźniów przetransportowano do Magnitogorska. W Czortkowie rozstrzelano i zamordowano ponad 800 więźniów, 954 więźniów pieszo przetransportowano do Umania, gdzie ich stracono. Wielu więźniów rozstrzelano i zamordowano w Brzeżanach, Krzemieńcu, Buczaczu, Kopyczyńcach, w Zaleszczykach, Podhajcach, Zbarażu. W Zaleszczykach trzy wagony więźniów politycznych zepchnięto na zniszczony most przez rzekę Dniestr. W wielu więzieniach, gdzie znaleziono zamordowanych ludzi, były urządzone specjalne cele do znęcania się z szerokim zestawem narzędzi: szczypiec, kleszczy, młotków, krzeseł elektrycznych, specjalnych lamp elektrycznych... Więźniowie przed śmiercią doznawali niesłychanych mąk. Jak świadczą dane archiwalne, ogółem w latach 1939–41 na terenach Zachodniej Ukrainy aresztowano ponad 60 tysięcy ludzi, z nich 50 tysięcy rozstrzelano lub bestialsko zamęczono w katowniach więzień. Przez 20 miesięcy okupacji ziem zachodnioukraińskich deportowano w odległe rejony imperium i Kazachstanu około 600–700 tys. osób. Jak już wspominano wyżej, w czortkowskim więzieniu w ostatnich dniach czerwca 1941 roku bolszewicy rozstrzelali ponad 800 więźniów, aresztowanych 954 żywych 2 lipca pędzono na wschód, w kierunku Umania. W rozbitym zaś więzieniu w Czortkowie ludzie zobaczyli przerażający widok. „W celach było pełno krwi, nawet na drzwiach, bo byłam tam z tatą następnego dnia. Tata mi powiedział: oto jeszcze jeden skrawek naszej historii”. Ostatnie minuty porządkowania odnowionej mogiły ofiar więzienia w Tarnopolu z 1941 roku w przeddzień panichidy (od lewej): P. Kasinuk, J. Karpiak, M. Łewycki, M. Kuzemko, J. Hewko, A. Zarudny — budowniczowie mogiły ofiar represji politycznych na cmentarzu w Mikulińcach. Podwórze więzienia w m. Tarnopol, lipiec 1941 r.
rii, zapamiętaj, co takiego widziałaś” – opowiadała M. W. Potykewycz-Zabołotna, pielęgniarka UPA i poetka z Czortkowa. „Weszłyśmy na drugie piętro. Do ściany były przybite kobiety, wisiały też kobiety ukrzyżowane. Całkiem nagie. Piersi były wycięte, oczy wykłute” – a to już świadectwo R. Wynnyk, również z Czortkowa. „Na cementowej podłodze – tu i ówdzie – kałuże krwi, już zakrzepłej... Krwawe odciski ludzkich palców, dłoni na ścianach – na poziomie głowy i wyżej” – te wersy pochodzą ze wspomnień czortkowianina P. Bandurki. Tragiczny los spotkał więźniów politycznych pieszego etapu „Czortków – Humań”. Ludzi pędzono w kierunku Skały Podolskiej, dalej – na Kamieniec Podolski, Żmerynkę, Humań. Z tego etapu uratowało się tylko kilku szczęśliwców – Omelan Czerneha ze wsi Muszkatówka w rejonie borszczowskim, Wasyl Rosołowycz z Kopyczyniec, Mychajło Demkiw oraz Mychajło Szewczuk ze wsi Szydłowce w rejonie husiatyńskim. O tym strasznym lipcu Mychajło Demkiw pozostawił takie wspomnienia: „Wypchnęli nas na ciasny dziedziniec więzienny, ustawili w kolumnę i pędzili do Zbrucza, na wschód. Z obu stron szli ponurzy konwojenci z karabinami i wściekłe owczarki, gotowe w każdej chwili rzucić się na każdego, kto tylko spróbuje oddzielić się od grupy. Do tego nad głowami nieustannie wisiało groźne, ciężkie jak kamień: „Krok w lewo, krok w prawo – rozstrzelanie!”. A droga nam się ścieliła zaiste cierniowa. Szliśmy pod słońcem, obdarci i głodni. Towarzyszyły nam wybuchy bomb i huk armat, i nigdzie nie było gdzie skłonić głowy i choć trochę odpocząć. Za Kamieńcem Podolskim, jakby umyślnie, rzucili nam po śledziu i nie dali ani kropli wody. I im dalej szliśmy na wschód, tym straszniejsza stawała się droga. Głodni ludzie wybiegali z kolumny, rzucali się na liście buraków, groch, chwytali niedojrzałe kłosy i nierzadko płacili za to życiem. Czortkowski etap przybył do Humania 19 lipca 1941 r. Dotarło daleko nie wszystkich więźniów. 187 więźniów rozstrzelano w drodze. Po wyczerpującym przejściu ludzie nie mogli już nawet się ruszać, a na pięty kolumny nacierał niemiecki front”. Enkawudziści postanowili wszystkich rozstrzelać. 31 lipca 1941 roku zastępca naczelnika zarządu więziennego NKWD ZSRR Demiochin raportował naczelnikowi zarządu NKWD ZSRR kapitanowi bezpieczeństwa państwowego Nikolskiemu: „Etap podążał przez punkty Kamieniec Podolski, Żmerynkę, Tywrów, Sitkowce, Chrystynówkę, Humań. W drodze podczas próby powstania i ucieczek rozstrzelano 123 więźniów, członków OUN. W m. Humań na polecenie prokuratora wojskowego frontu i zastępcy ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego T. Tkaczenki rozstrzelano i zakopano 767 więźniów, skazanych i będących w śledztwie z artykułów kontrrewolucyjnych”. W humańskiej katowni złożyli kości całkiem młodzi chłopcy i dziewczęta w wieku 19–20 lat, wycieńczeni galicyjscy rolnicy, rodzima inteligencja, ścieląc trupami krwawy kremlowski szlak do socjalizmu. Część więźniów przebywała w śledztwie i nawet nie została skazana przez bolszewicką władzę. Niektórych z katów, którzy wtedy eskortowali więźniów, ich potomków i dziś nosi ukraińska ziemia. Bardzo interesujące jest badanie honorowego przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Petra Franki o losie dwóch przywódców Zgromadzenia Narodowego we Lwowie, Kyryła Studynskiego i Petra Franki, dokument autor otrzymał w 1917 roku, kopia rozszyfrowanego telegramu NKGB ZSRR Wch. nr 11569 z 6 lipca 1941 r. A gdzież się podziały te grzmiące gady, Co zajmowały dusigroskie służby i posady? Pogniły ludożercy tysiące narodu, Umyły ręce i schowały wszystkie końce w wodę. I w narodzie nie znalazło się uczciwych prawdomównych, Co składaliby imienne listy dusigroszy. Za faszystami ganiali po całej planecie, A swoją trzymali bandę w głębokim sekrecie. Lecz toczyli pogaduszki na ogólny temat O strasznej totalitarnej stalinowskiej systemie. Z książki: „Syn wielkiego Kamieniarza”. – Lwów, wydawnictwo „Hałycz-Pres”, 2018 r. – s. 150. Czortkowskie więzienie Szlak więźniów politycznych z Czortkowa do Humania (2–20 lipca 1941 r.)
Tłumaczenie maszynowe
Lidia KUPCZYK, m. Lwów
Daria Husak – Ukrainka, która całe swoje życie służyła Ukrainie, w ogóle nie dbając o własne interesy i potrzeby. Ukazała światu jasny przykład niezwykłej siły ducha i wytrwałości. Przez całe swoje świadome życie wyznawała najwyższe patriotyczne ideały, poświęcenie walce o ideę narodową i niepodległość Ukrainy. Tortury sowieckich sadystów i 25 lat więzienia nie złamały jej wolnego ducha. Daria Husak urodziła się 4 lutego 1924 r. w Truskawcu na Lwowszczyźnie w rodzinie świadomych narodowo rodziców, Jurija i Marii Husaków, dorastała w atmosferze wysokiej świadomości narodowej i patriotyzmu. Jej rodzina szczególnie wyróżniała się głęboko patriotycznymi tradycjami. Warto tylko wspomnieć, że jej matka była bliską krewną pamięci Wasyla Biłasa i Dmytra Danyłyszyna. Ojciec, Jurij Husak, był aktywny w życiu społecznym, kierował towarzystwem „Silśkyj hospodar”, był członkiem rady gminnej, śpiewał w chórze cerkiewnym, grał w kółku dramatycznym. Po przyjściu władzy radzieckiej społeczność wybrała go na przewodniczącego nowo utworzonej rady wiejskiej. Lecz wkrótce nowa władza „oceniła” jego osobowość, w 1940 r. został aresztowany i zaginął bez wieści w bolszewickich kazamatach. Tradycje ukraińskiego patriotyzmu i narodowe dążenia do zdobycia wolności dla Ukrainy kontynuowały jego żona i wszystkie trzy córki: Ołeksandra, Daria i Zynowija. Najbardziej ciernistą drogę przebyła właśnie Daria. Po ukończeniu szkoły ludowej w Truskawcu wstąpiła do Gimnazjum Handlowego w Drohobyczu, które ukończyła w 1943 r. Zaczęła pracować jako pomocnik księgowego w spółdzielni w Truskawcu. Mniej więcej od 1939 roku Daria utrzymywała stałe kontakty z członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, którzy, dobrze znając tradycje tej rodziny, stale wykorzystywali ich dom do swoich spotkań. Kuzyn Darii – Roman Rizniak, znany jako „Makomacki”, był aktywnym organizatorem UPA na tamtych terenach, o jego zręczności i bohaterstwie krążyły legendy, za jego głowę wyznaczono wysoką nagrodę. Przebywając wśród aktywnych członków OUN-UPA, Daria Husak coraz bardziej angażowała się w walkę narodowowyzwoleńczą. Powierzano jej zbieranie informacji i prasy, która była starannie analizowana przez podziemie, prowadzenie rozpoznania, kupowanie potrzebnych podziemiu rzeczy itp. Do 1947 roku mieszkała w rodzinnym domu, aż do momentu, gdy przyszli ją aresztować. Nie zastali Darii w domu, ale pozostanie w nim nie było już możliwe. Matka Darii sprzedała dom w Truskawcu i razem z córką zeszła do podziemia. Młodsza siostra była już w nielegalnej sytuacji, miała dokumenty na cudze nazwisko. W tym czasie „padł” (czyli został wykryty) zalegalizowany dom w Kniahynyczach, który stworzyła Katrusia Zaryćka dla Głównego Dowódcy Romana Szuchewycza, sama Katrusia została aresztowana w Chodorowie. Darii Husak powierzono stworzenie nowego domu-bazy na terenie miasta Komarno. Znalazła odpowiedni dom we wsi Hrimne w rejonie komarnieńskim. Daria z mamą oraz Marta Paszkiwska, podając się za przesiedleńców z Polski, zameldowały się w radzie wiejskiej jako jedna rodzina i otrzymały pozwolenie na zamieszkanie w zrujnowanym, pustym domu. Przeprowadziły odpowiedni remont, zbudowały kryjówkę dla Przywódcy, urządziły się. Wtedy potajemnie zamieszkał tam również Przywódca, przez pół roku ten dom był jego stałym miejscem zamieszkania. Lecz przykry przypadek zdemaskował ich i zimą 1948 roku musieli nagle, z walką, opuścić dom i wieś oraz uciec do lasu. Przenocowali w jakiejś wsi u księdza, a następnego dnia przybyli do Lwowa. Marią Husak zaopiekowała się Hałyna Dydyk, umieściła ją we wsi Dehowa w Karpatach jako gospodynię w rodzinie księdza Łopatynśkiego. A Darii powierzono zorganizowanie nowego domu-bazy dla Przywódcy. Początkowo urządzili taki u pewnego samotnego mężczyzny we wsi Zymnowidka, ale przekonali się, że jest on niepewny, i znów trzeba było szukać nowego miejsca, znaleźli dom we wsi Biłohorszcza. W Wielkanoc 1948 roku Roman Szuchewycz zainicjował przyjęcie do OUN Darii Husak, Hałyny Dydyk i Marty Paszkiwskiej. Odbywało się to w lesie w uroczystej atmosferze przy dużej liczbie powstańców. Wspólnie świętowali Wielkanoc i to wydarzenie, nastrój wszystkich był podniosły. Lecz praca stawała się coraz trudniejsza, coraz więcej członków OUN-UPA było aresztowanych lub ginęło w walkach z enkawudzistami. Ogromny represyjny system milicyjno-enkawudzistowski za swoje główne zadanie stawiał zniszczenie generała-chorążego Tarasa Czuprynki – Wielkiego Przywódcy narodu ukraińskiego Romana Szuchewycza – oraz jego otoczenia. Najwyżsi radzieccy dygnitarze układali różnorodne plany (o czym teraz mamy liczne dokumenty archiwalne), setki wojskowych brały udział w obławach, intensywnie i brutalnie werbowano dziesiątki prowokatorów, którzy naprowadziliby na ślad nieuchwytnych bojowników. Przywódca, jego przyjaciele i łączniczki zdawali sobie sprawę, że nie wyjdą zwycięsko z nierównej walki, ale wierzyli, że ich heroizm i poświęcenie są w stanie wzmocnić wolnościowego ducha narodu ukraińskiego, że ich sprawa znajdzie kontynuację w następnych pokoleniach. W tym celu gotowi byli umrzeć, zawsze przy sobie mieli truciznę, aby nie dostać się żywymi w ręce rozwścieczonego wroga. Stale ryzykowała życiem także Daria Husak, zawsze miała przy sobie truciznę i broń. Lecz wrogowie już dobrze o tym wiedzieli i dokładali wielkich starań, aby zdobyć patriotów żywymi. 2 marca 1950 roku Daria Husak została aresztowana we Lwowie, na ulicy niedaleko instytutu politechnicznego. Choć szła ostrożnie, przestrzegając zasad konspiracji, enkawudziści napadli na nią znienacka, od tyłu, dwoje od razu skręciło jej ręce, nie dając skorzystać ani z broni, ani z trucizny. Od razu wywieźli ją do NKWD na ul. Dzierżyńskiego, gdzie początkowo namawiali do skruchy i rehabilitacji poprzez współpracę, przekonywali o błędności i bezperspektywiczności wybranej drogi, potem uciekli się do bicia. Początkowo miała nadzieję nie przyznawać się, kim jest, tłumaczyć się jakimiś wymysłami, lecz przekonała się, że zbyt dobrze są zaznajomieni z jej osobą i działalnością, nie obyło się też bez zdrady złamanych podziemnych działaczy. Wtedy zamilkła, przestała odpowiadać na pytania i krzyki. Po dobie bezowocnych przesłuchań i tortur na Dzierżyńskiego przeniesiono ją do osławionego więzienia na Łąckiego. Śledztwo trwało dwa lata, doznała niewyobrażalnych tortur, różnorodnego wpływu psychologicznego i być może psychotropowego, bo nie raz miała jakieś dziwne halucynacje. Śledczy-sadyści robili jej konfrontacje ze zmordowaną, pogrążoną w żalu matką, przy niej bili sześćdziesięcioletnią kobietę. Nie potrafiąc złamać Darii, zmuszeni byli wysłać jej sprawę do Moskwy, gdzie zaoczny sąd OSO wyznaczył jej wyrok zgodnie z art. 54-1a, 54-11 – 25 lat więzienia. Ją, jak i inne łączniczki zmarłego Szuchewycza, przewieziono do więzienia w Kijowie. W Kijowie Daria Husak zaczęła chorować, dawały o sobie znać przebyte pobicia, zrobiono jej operację torbieli. Po szpitalu została etapowana do Wierchnieuralska w obwodzie czelabińskim, gdzie spędziła około roku, potem przeniesiono ją do miasta Włodzimierz, tam przebywała razem z koleżankami z walki: Katrusią Zaryćką, Hałyną Dydyk i Ołhą Ilkiw. Prawie 20 lat odbyła w więzieniu włodzimierskim. W tym czasie w ZSRR przyjęto nowy kodeks karny, w którym najwyższym wymiarem kary było 15 lat. Kierownictwo więzienia myślało, że tych, którzy już odsiedzieli ten termin, zwolnią. Lecz ich nie zwalniali, choć przeglądali sprawy. Zwolnili tylko Ołhę Ilkiw, która miała dwoje dzieci w domu dziecka. W wolnym świecie Europy i Ameryki zaczęto aktywnie interesować się losem ukraińskich więźniarek politycznych, które tak długo przebywają w odosobnieniu. Wtedy Katerynę Zaryćką, Hałynę Dydyk i Darię Husak przeniesiono z więzienia do obozu w Potmie w Mordowii. Obozu kobiecego już tam nie było, umieszczono je na terenie szpitala obozowego, gdzie przebywały 5 lat, w pełni odbywając w ten sposób zasądzony termin. Koniec kary odbywały już razem z nowymi więźniami – szestdziesiatnikami (Nina Strokata, Iryna Kałyneć, Iryna Senyk, Nadija Switłyczna, Stefa Szabatura, Oksana Popowycz). W marcu 1975 roku Daria Husak została zwolniona. Kateryna Zaryćka, która odbyła termin wcześniej i osiedliła się w Wołoczyskach w obwodzie chmielnickim (bliżej domu nie pozwalano przebywać), zaprosiła ją, by zamieszkały razem. Tam mieszkała od 1975 do 1995 roku. Obie były pod stałym nadzorem KGB, które czyniło im różne trudności na każdym kroku. Pracowała jako szwaczka w kombinacie usługowym, osiągnąwszy wiek emerytalny, emerytury nie dostała. Dopiero w 1991 roku Daria Husak otrzymała minimalną emeryturę. Od 1995 roku zamieszkała we Lwowie i od razu włączyła się w aktywną działalność polityczną i społeczną, została członkiem Głównego Prowodu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. Kiedy przewodnicząca KUN śp. Sława Stećko zaproponowała stworzenie kobiecej organizacji społecznej w celu aktywizacji ukraińskich kobiet, podniesienia świadomości narodowej i włączenia kobiet w procesy państwowotwórcze, Daria Husak chętnie podjęła się tej sprawy. Dzięki jej niestrudzonej i pełnej poświęcenia działalności została stworzona Ogólnoukraińska Liga Kobiet Ukraińskich. Z godną podziwu energią i pracowitością Daria Husak objechała całą Ukrainę, podrywała Ukrainki do świadomego ruchu obywatelskiego i stworzyła organizacje OLKU w 22 obwodach. Prawie 10 lat była Przewodniczącą Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Jako przewodnicząca OLKU reprezentowała Ligę w Narodowej Radzie Kobiet Ukrainy (NRKU). Brała udział w zjazdach i akcjach kulturalno-oświatowych NRKU, występowała na międzynarodowych konferencjach naukowo-praktycznych. W lutym 2000 r. na zaproszenie Związku Kobiet OCSU brała udział w obchodach Święta Bohaterek w USA, odwiedzając przy tym siedem miast Ameryki. 2–6 lipca 2000 roku była członkiem delegacji NRKU na 29. Zgromadzenie Ogólne Międzynarodowej Rady Kobiet w Helsinkach (Finlandia). W 2002 roku występowała na VIII konferencji SFUŻO w USA oraz w obchodach 60-lecia UPA w Kanadzie. Z prasy wiemy, że wielkie sale Ameryki i Kanady na stojąco biły brawo, witając pojawienie się Darii Husak. Chciałoby się, aby i na Ukrainie umiano tak szanować swoje bohaterki! W 2008 roku została odznaczona przez prezydenta Ukrainy Orderem Księżnej Olgi III klasy, a także „Orderem Lwa” od miasta Lwowa w 2010 roku. Do ostatnich dni Daria Husak śledziła wydarzenia polityczne na Ukrainie, modliła się za zwycięstwo. Pamiętajmy więc o jej poświęceniu i naśladujmy jej przykład oddanej i bezinteresownej służby Ukrainie!
12 sierpnia, w 99. roku życia, opuściła ziemski świat Daria Husiak – pełna poświęcenia ukraińska bohaterka, aktywna uczestniczka walki narodowowyzwoleńczej, długoletnia więźniarka sowieckich więzień, znana działaczka społeczna w Niepodległej Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Od redakcji. 7 maja 2022 roku w walce pod Awdijiwką zginął żołnierz Ilja Czernilewski – poeta, pieśniarz, tłumacz. Grobem stał się okop, w którym został zabity. Wieść o śmierci Ilka – dobrego, szczerego, hojnego młodzieńca, utalentowanego poety i muzyka, dzielnego żołnierza, obrońcy-bohatera – wstrząsnęła setkami ludzi, którzy go znali, szanowali, kochali, oraz dziesiątkami tysięcy tych, którzy po raz pierwszy usłyszeli o nim po śmierci bohatera na polu bitwy w donieckim stepie. Nagrania występów bardowskich, wiersze, piosenki wypełniły sieć – każdy przejął się wizerunkiem młodego ochotnika, który skończył (już bez niego) zaledwie 31 lat. Ilja Czernilewski to syn utalentowanego poety Stanisława Czernilewskiego, który został ciężko ranny na Majdanie Godności. Godność to główna cecha rodu Czernilewskich. Siła i niezłomność przeszły na Ilję od jego matki Olgi. Znalazła w sobie siły i minuta po minucie odtworzyła ostatnie dni życia swojego pierworodnego, którego dopadła śmierć w dniu jej urodzin. Każda śmierć na wojnie jest mistyczna. A zwłaszcza śmierć poety, który osiągnął swój artystyczny wzrost i duchową siłę. Jego szczerość daje możliwość każdemu, kto oczami dotyka jego wersów, poczuć i przekonać się, że taka nagość nerwu słowa, amplituda uczuć samego autora i niezwykła celowość świadczą: Ilja wiedział, że urodził się, by być poetą. Na naszą prośbę wiersze do „Książki w gazecie” dla „Słowa Proświty” przekazała pani Olga Czernilewska, mama Ilji. I zabrzmiała jeszcze jedna melodia w innej tonacji, ale o tej samej sile. Sile Miłości, ziemskiej i niebiańskiej, która nigdy nie opuści, nie zdradzi i wszystko będzie pamiętać. Nam nie pozostaje nic innego, jak tylko przytoczyć fragmenty wpisów pani Olgi w sieci, bo bez nich nasze krótkie słowo o Ilji Czernilewskim oraz nasze wyobrażenia o nim będą niepełne. Olga CZERNILEWSKA: 17 maja Ilja jeszcze od 2014 roku bardzo przeżywał, że jego wujek walczy, ryzykuje życiem, a on niegodnie, nie po męsku „przesiaduje”. I od razu mnie ostrzegł: jeśli będzie wojna (choć nie za bardzo w to wierzył), on pójdzie. Ilja nie służył w wojsku, zresztą z natury nie był wojskowym. Był artystą, dobrym, wrażliwym, nie miał w sobie ani brutalności, ani okrucieństwa, ale był odważny, dzielny, w dobrej formie fizycznej. Wszyscy, którzy go znają, mówili: „Ilja, nie idź, to nie dla ciebie”. Nie posłuchał... W dwóch komisjach wojskowych mu odmówili, a w trzeciej wzięli... 1 czerwca Mój syn był niezwykle utalentowany, sam nauczył się grać na gitarze, na pianinie, pisał cudowne wiersze w językach ukraińskim i rosyjskim. Pisał zdumiewające piosenki. Po rosyjsku. Kłóciliśmy się o to. „Synu, no jakże tak? Cała twoja rodzina jest ukraińskojęzyczna, my wszyscy pracujemy na rzecz zachowania i rozwoju ukraińskiej kultury, a tu takie coś. To przecież ich broń, zrozum wreszcie! I w twoich rosyjskich wierszach i piosenkach pełno ukrainizmów, (poprawialiśmy), czuć, że to nie jest twój ojczysty język!” „Mamo, no ja jeszcze w przedszkolu bardzo chciałem się komunikować, a nikt mnie nie rozumiał. Musiałem nauczyć się rosyjskiego, a tam rosyjska poezja, rosyjska muzyka... Ale przecież jestem Ukraińcem, jestem patriotą, myślę po ukraińsku, a piszę piosenki – i to jakoś samo. Nie wiem dlaczego... Może nadejdzie czas”. I ten czas nadszedł. 24 lutego Ilja wszystko zrozumiał. Opublikował apel do swojej publiczności, odtąd wszystkie jego piosenki miały być po ukraińsku. Moskale zdołali zrusyfikować jego twórczość, ale nie zdołali zrusyfikować duszy. Jesteś prawdziwym Ukraińcem, synu, naszą dumą. 8 czerwca Miesiąc my, twoja rodzina, twoi bliscy żyjemy bez ciebie, nasz Iljusiu... Słuchamy twojego głosu w starych wiadomościach, w już archiwalnych wideo, w piosenkach... Ubóstwiałeś swojego ojca, Stanisława Czernilewskiego, chyliłeś czoła przed jego talentem i jednocześnie opiekowałeś się nim jak małym dzieckiem, znając jego niepraktyczność i dziwactwa. Łączyła was poezja, ta dziedzina, gdzie rozumieliście się bez słów. Obaj artyści, obaj zdumiewająco obdarzeni. Kiedy zwyciężymy, synku, wierzę, że i twoje wiersze, jak obecnie wiersze twojego ojca, dzieci będą uczyć się w szkole. Jesteś godnym synem swojego ojca-poety, poetą o absolutnie oryginalnym stylu. Bardzo kochałeś mnie, swoją mamę, synku, i nie raz mi o tym mówiłeś. Byłeś dumny z tego, że twoja mama jest „mądra, nowoczesna i silna”. Ze wszystkimi poważnymi pytaniami przychodziłeś do mnie, mnie jednej z pierwszych czytałeś nowo napisane wiersze i śpiewałeś nowe piosenki. Wcześnie dorosłeś, zmężniałeś i wydawałeś się starszy, niż byłeś w rzeczywistości. Kilkakrotnie różni ludzie błędnie myśleli, że jesteśmy małżeństwem – to cię strasznie śmieszyło. „Boże, czyżbym był taki stary?” – udawanie biadałeś. „To ja przy tobie jestem taka młoda” – śmiałam się. Teraz już nie, synku, teraz już nie, żal postarzył mnie. „Dziękuję, że zawsze grasz na moim polu” – mówiłeś. Kochałeś swoich przyjaciół, życie, miałeś miłość. Ale ty wszystko poświęciłeś dla Ukrainy, dla nas. Nasza ostatnia rozmowa zakończyła się tak: „Pamiętaj, że bardzo cię kochamy, synku”. „I ja was strasznie kocham, moi drodzy”. Odleciałeś w wieczność z naszą miłością, zabrałeś ją ze sobą... Moje ukochane dziecko... 2 sierpnia Kiedy po raz kolejny idę do twojego mieszkania, jakaś cząstka mnie ma nadzieję, że otworzysz mi drzwi, zaproponujesz coś do zjedzenia, usiądziemy z tobą w kuchni i porozmawiamy o wszystkim na świecie. Ale otwieram drzwi i wita mnie puste mieszkanie, wypełnione twoim bliskim, tak przyjemnym zapachem... To takie dziwne – ciebie nie ma, a twój zapach jest... Wtykam nos w twoje swetry i koszule, wdycham twój zapach i nie mogę się nim nacieszyć... Ból nigdzie nie zniknął, po prostu wcześniej pazurami rozdzierał serce, a teraz jakby przyczaił się i kąsa, kiedy czytam twoje wiersze, słucham piosenek, patrzę na zdjęcia... I w twoim mieszkaniu wciągam powietrze jak wilczyca, której zabrano jej wilczę, i cicho wyję... Tak, byłeś dorosłym mężczyzną, żołnierzem, ale też moim bliskim wilczęciem, dzieckiem, które z kijowskiego chłopca, który wyrósł w komforcie, którego bronią były słowo, muzyka, gitara, zmienił się w dzielnego żołnierza... Twój towarzysz broni przekazał mi waszą rozmowę niedługo przed twoją śmiercią. Poskarżył się, jak go wszystko wkurza, jak chce do domu, a ty odpowiedziałeś: „A ja o niczym nie żałuję, jestem szczęśliwy, że jestem tutaj, na swoim miejscu, nie jest mi ciężko, będę walczył do zwycięstwa”. Dokonałeś swojego wyboru, wyboru prawdziwego mężczyzny. Wiedz, że bardzo cię szanuję i jestem z ciebie dumna. Dzisiaj dzień twojego anioła, Ilji, ty sam teraz jesteś wśród nich, mój obrońco, mój stróżu... * * * Pod ostrzami jesiennej faktury Zielone i drżące, jak geranium, Cienkie i romantyczne natury Przygotowują się płynnie na cierpienie. Oto liście im – nie liście, a włosy Ukochanych, co znikają na zawsze. Deszcze – to szczęście, co się nie zdarzyło. A wcale nie brudne strumienie wody. I błądzą dzikie, młode i skacowane cienie Brukiem Podola i Krzyża, Naiwne w swoim drżeniu, Naiwne w swoim zmartwychwstaniu I latarniami zgarbionych postaw, z papierosem, co tli się przy ustach, natury błądzą, niby drony bez pilota, jak zwolnieni aktorzy bez przedstawień. Jak wskazówki, co zapomniały o minutach. Jak krwionośne jesieni naczynia. Niby wszystkie ich wiersze, ich rymy Do nas przemawiają Pana usta. Wrzesień 2017
* * * Gdy wyobrazisz sobie, że znasz mnie, Wtedy wyciągaj gilotynę. Jestem ptakiem między sieciami, Słowiczym sonetem, Ręką, która maluje obraz. Gdy wyobrazisz sobie, że słyszysz mnie, Spójrz na wysokie drzewa. Czy słyszą one, jak brzmi polonez Albo przedśmiertny krzyk lwa? Myślisz, że widzisz mnie. I milczysz. Jesteś młoda. Milczenie – już siwe. Ogień nie ogarnie granicy twoich chat, Jeśli o to nie prosiłaś. Ogień nie ogarnie kochanka pióra, Które wiecznie maluje żagle. Skórę duszy przez setki nocy zdzierałem, Brudną. Szorstką. Obgorzałą... Gdy wyobrazisz sobie, że tak chciałem, Nie wierz: wysłałem w wyraj lekkich i smutnych samotności ptaków, ogrzawszy tylko ściany w mieszkaniu, Ogrzawszy tę przestrzeń, gdzie w fotelach we dwoje gwiazdę tak niedbale szukaliśmy. Gdzie wygodnie usadowił się nad nami nasz Bóg, Westchnął i nalał sobie kawy. Gdy wyobrazisz sobie, że ulicy nóż odetnie od nocy ostatnie, Nie wierz: byłaś, by pojawił się ten wiersz W nieprawdziwej niby miłości. Bo Wszechświat szepcze o dziwnych światach, Wyraźnych, jak wzór w pajęczynie, A ja urodziłem się, by szept znaleźć w sobie. I z nim być na równi. Płynie nad papierem sypki dym, Krąży kontuzjowanym zwierzęciem, Niby przestępca, który niszczy ślady Ze złamanym stoperem. Luty 2019 * * * Wracał do domu. Droga była jak sen. Pragnął kamuflaż zmienić na dziury w starej koszuli. Gdy czekał na swój pociąg – cały gwarliwy peron Jakby przypadkiem od niego odwracał oczy. Buchnął i szarpnął się nagle stary wagon, Kalejdoskop twarzy. Smród, papieros, Kijów. I gwar nakrył go całkowicie, jak habit. Tu miał być spokój. Dlaczego wszystko wokół wyje? Neonowe szyldy, babcie i shawarma. Terkot plakatów reklamowych, jak terkot radiostacji. Wrócił zimą. Lecz to – nie taka zima. Zima bez okopów. Zima wyprzedaży i akcji. Szedł przejściem. Usłyszał, jak brzęczy struna. Młodzieniec w skórze śpiewał: “A nasz batiuszka Lenin...” I stało się wstrętnie. I złość – jak głębia, Z której nie wypłynąć tu, w metropolii. I jeszcze jedna stacja. Oddychać – jakby znów spust naciskać. Czyż tego trzeba się uczyć? Dlaczego ta tablica czerwona, jak krew?! Czy mogą te przeklęte drzwi nie otworzyć się?! Wyszedł na placu. I nagle siebie poczuł Małym-małym ziarenkiem w ekspresie do kawy. Ból – to wolność wyboru. Lecz ból nie ucichł ze śmiechem ludzi na zapełnionej Leningradzkiej. Tylko wszedł do marszrutki – i zrozumiał: ten nie weźmie. A legitymacja tutaj na nic.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Legitymacje – łzy, błoto i śmierć braci. A wąsy kierowcy – jak wskazówki, które szaleńczo drżą. Dają do zrozumienia, że nie w tę stronę niesiesz strzelaninę, zgrzyt opon i swoje szewrony. Tu ludzie dawno zmęczyli się wieściami o nieszczęściu. Tu każda wojna jest jak namiętność, która w tobie ostygnie, kiedy rano radośnie dzwoni «Privat» i mówi: na kartę wpłynęły pieniądze. Działa internet, a ogrzewanie ma setki watów. Z ekranów – wojna. Przed snem «Zachowaj ich, Boże». Modlili się – i zrzucali jakby swoją winę, modlili się i obżerali się, uciekali przed komisarzami wojskowymi, oglądali wiadomości, a łzy – jak własny bicz, chwytali się i bili się, rozpiąwszy kołnierz. Wychodź! I ucz się chodzić jak niemowlę, porzuć swoje piekło. Czyściec jest tu, wszędzie. Niedawno to jeszcze jakby była twoja ziemia. Teraz jakby nie. Kto winien? Ty sam? Czy ludzie? «Żołnierzu, wysiadaj!». Wzdrygnął się, kierowca krzyczy: «Już koniec trasy. Nie mogę tego wszystkiego czekać». Uraza wychodziła na wierzch, jakby ropa przez wrzód. «Gdybyś wiedział, przyjacielu, co to naprawdę znaczy czekać». Ledwo się nie potknął, opuścił stary «Bohdan». I nagle zwilgotniały oczy, jakby od pieprzu. Zobaczył dziecko o oczach – jak cały Majdan. Które przyłożyło palce prawej ręki do serca. Patrzyło w milczeniu poważnie, jakby życie I zaczęło się zszywać rozdarte nadwieczorze. I niósł, jak sztandar, wspomnienie tego dziecka, A za zakrętem czekało na niego podwórze. I stukały berce po miastach, gdzie jakby pokój. Ślady zarastały pyłem, śniegiem, brudem, A tymi śladami obojętnie chodziliśmy my. Obojętni dorośli i zbyt wesoły lud. Luty 2019
* * *
Jeśli się spotkamy, co ci powiem? Czy kamienie osłonią pancerzem zgarbione ramiona? Byłaś granicą, a ja przekroczyłem granicę – o takich rzeczach przyjdzie nam mówić? Czy to będzie farsa? Czy codzienność, ciepła, wieczorna, jak szyba okna, w której zgasł okrągły ognik gorącego słońca. I gwiazdy dostały nimby. Nie wiem. Chyba powiem «cześć». I to «cześć» jak kula odbije się od opancerzonych ran. I napełni świat niewymownie cudowny szept wolności. Marzec 2019
* * *
Nie, uwierz, wcale nie jestem przybyszem.
Nie szukałem fałszywych światów,
Choć moje podeszwy ciemnych ulic
Długo nie dotykały bez celu.
Nie wybieram miejsca objawienia,
Arytmii, spojrzenia, wersu,
Gdzie w zmierzchu płowieją włosy
Zapachem ogniska dotyku.
Jeszcze nie poznałem mechanizmów
Wszechświata, który drga strunami.
Zdrada to niewidoczny tętniak
Na aorcie srebrnej struny.
Lecz nocą, wyłaniając się z miasta
Jak zjawa z dłonią na kierownicy,
Poczuję, jak treścią płoną
Palce w zimnym jarzmie.
I tu, oczywiście, tertium non datur,
Uświadamiam sobie już po raz kolejny, znów i znów,
Że jestem skazanym strofą gladiatorem.
Bój między słusznym a tym, co karmi krew, się nie skończy.
I czara nie minie
I upoi nie gorzej niż wino,
Dopóki uśmiech z oczami rezonuje,
Dopóki cicho dzwoni struna.
Kwiecień 2019
* * *
Gdy trochę zejdziesz z mielizny,
Brzegi są już niewidoczne.
Myśli wszelkiego rodzaju jest zbyt wiele, więcej, niż powinno być.
Ciekawe, czy wśród poetów są głupcy.
Chyba jednak nie ma. I szkoda.
I znów wzlatuje wiersz górą kruchych rozważań
i ozonowych wniosków, gdzie tylko, powiedzcie, skąd na to paliwo?
Wydawało mi się, że już dawno naświetliłem siebie na tle fotografii,
na których jest tylko jedno pragnienie.
Tak dziwnie: szukając chmury olśnień, nieważkiej pośród śmiesznych, niezdarnych, obrzydliwych westchnień,
Od tych rozmyślań odczuwam zazwyczaj tylko zmęczenie,
Cichą ironię wobec wszelkich miłości i cierpień.
Wszystko uporządkowane znakami
w udanych spotkaniach. Lecz zszywacze logiki ścisną tylko nicość,
A ja medytuję, podnoszę hantle i zimny prysznic, jak wałek, biorę, by rozprostować napięcie pleców
Rozwinąć żaglem między masztami. Lecz serce nie ściska się, gdy wszystko jest proste i logiczne,
Gdy wszystko jest proste i logiczne – oddaj swój znaczek członka klubu tych, którzy po północy drapią białą, bezcenną kartkę tanim długopisem.
A wszystko po to, by ognisko płonęło, by głowa krążyła w obrocie, koniecznie bez dokładnych przyczyn.
Spotkać którąś i stworzyć w niej obertón,
I poczuć dotyk dłoni na ramieniu
I mdleć. I rozsypując z słów gwiazdy,
Milczeć – wołając, być chłodnym – pragnąc.
Maj 2019
* * * Ty obudzisz się rano
W złudzeniu czasów,
Czując pat na szachownicy
I myśli, jak stado
Wściekłych psów,
Odgonisz łopatą świadomości.
Wypali cię deszcz,
Jak rozpalony wosk,
Twoje rany małe i powściągliwe.
I potoczy się złamany wóz pamięci
Z drogocennymi skrzyniami wspomnień.
Poeci Ilja i Stanisław Czernilewscy. Syn i Ojciec
I upadnie na podłogę niezgrabny wiersz
I powstanie, jak antygen
Przeciw geniuszowi lat,
Który splata kłębek
Niewypowiedzianych pieśni w płucach.
I odejdzie adresat moich wierszy i rymów
Lokatorem
Z pokoi sfermentowanych. Ja pozostanę głuchy,
Trzymając ten rytm,
Jak płuca wstrzymują wydech. Lipiec 2019
* * * Wiedz, nasza młodość nigdy za nic nie wróci,
Nawet nie zdążysz nacieszyć oczu jej chodem.
W dłoni trzyma butelkę wina, we włosach zawierucha,
Która topnieje, na chwilę zderzywszy się z tobą.
Ta młodość odeszła, zostawiwszy judaszowe pocałunki,
Refren niezaśpiewany, nasze złe spojrzenia.
Ta młodość niesie w rękach beznadziejnie przestarzałe komputery,
Legitymację studencką i portwein w plecaku za plecami.
Po raz pierwszy niegolone policzki
Z nienabytą maszynką,
Po raz pierwszy odsłonięte maszty
Obojczyków pod tobą. Po raz pierwszy pognieciona pościel
Z miękkimi pierzynami
I puch z poduszki jak sztandar po długiej bitwie. I nie, nie próbuj szukać najmniejszego zaczepienia
W grupkach studentów, w taniej znajomej kawiarni,
Tam inne rozmowy. I oczy. I ubrania. I fryzury.
Przyspieszywszy krok. Twoje próby znalezienia jej są daremne.
Ta młodość odeszła
Z piracką płytą CD,
Gitarami za trzysta hrywien,
Których nie da się nastroić,
Rozbitymi w puch latarniami
Nad naszymi łysinami,
Dwoma hipisami, którzy wrośli w skórę tabloidów.
Żyj swoją młodością,
Młodością, jeśli się przyjrzeć,
Od tamtej młodości różniącą się tylko zmianą ogniskowej,
Szalonymi planami, bliznami na karkach,
Spokojnymi nutami w gardzieli gorącego głosu,
Umiejętnością wybaczania, umiejętnością
Podnoszenia się z kolan,
Umiejętnością znoszenia ciosu,
Nieuciekania w konfliktach,
Umiejętnością wypełnienia tłumnego, współczesnego Chreszczatyku
Swoimi bezludnymi, wzruszająco-zabawnymi flashbackami,
Z szacunkiem dla odcisków kierowcy kombajnu,
Umiejętnością składania w myślach
Wszystkich znanych nam liter.
Wszystko będzie dobrze, uwierz,
I tak bardzo dobrze,
Że w młodości, wybuchając śmiechem,
Nie uwierzylibyśmy w to.
Lipiec 2019
* * *
Ponieważ ktoś założył obrożę na mój język,
Ponieważ nikomu nie można teraz powiedzieć „I’m missing”,
Ponieważ prawda – w rzeczywistości nie drogowskaz,
Ponieważ na świecie w ogóle nie ma żadnych prawd,
Dlatego jest twoje „dziś”
Tylko dziś,
I słońce, które liże nogi ziemi jak szczeniak,
Ponieważ wszystkie nasze łzy, gorzkie i słone,
Na zawsze wyemigrowały do kraju samoponiżeń,
Ponieważ gwiazdy są miękkie jak pięty niemowląt,
Ponieważ cały świat, aż do ostatniej kropli, eksploduje codziennie i wraca z powrotem do łona,
Jak ślady, które zostawiły sandały Jezusa.
Ponieważ słowo i rym już dawno
Straciły status broni masowego rażenia,
Ponieważ pojawiły się zmarszczki
W spojrzeniu na okno,
Których nie zauważyłeś
W codziennym odbiciu.
Lipiec 2019
* * * Las trzeszczy zielenią za oknem. Laminat zimny jak marmurowe płyty. Każda moja kobieta stawała się moim wierszem, No przynajmniej od kiedy rzuciłem picie. Każdej z nich nalewano, Choć to nie karczma. Każda z nich siadała Na zielony puf, Każda z nich coś zostawiała W skrytce moich mieszkań. Każda coś zabierała z mojej duszy, Każda z nich tuliła się do papierosów, Jak oskubana kotka do sieroty. Absolutnie każda z moich kobiet Odchodziła ode mnie tylko dlatego, Że miała dokąd pójść. Mieszałem niebo i kawę w swoich myślach, I ta mieszanina, parząca jak ogień, lała się w dłonie, I wtedy studziłem dłonie z bólu w wersach, I wiersze opadały na ręce jak zimne rzeki. I gdzieś tam, gdzie kamienie, w brudnych alfabetycznych głębinach, Między dnem notesu a westchnieniami Bożego Syna, Znajdowałem, że każda z nich musi mi coś dać, Dając im to wszystko, o co żadna mnie nie prosiła. Każda z nich mówiła o zimnie moich palców, Prawie żadna z nich nie zamierzała się od tego trząść. I dopiero wtedy, gdy opuszczały próg, Rozumiałem, czym mogę teraz wyjaśnić ten chłód. Ich kontury topniały, Jak śnieg w marcu, Szły w nieznane. Spałem, przykrywając się kocami. Wszystkie stawały się wierszami. Tych, których nie zdołałem rozpoznać, Te stawały się smutnymi, lekkimi Akordami. Lipiec 2019
* * * Kiedy twój chłód stanie się lodowaty, Kiedy zerwą się strachu nietoperze, Kiedy wszyscy, których tak pragnąłeś, Zmyją się z brzegów piaskowym napisem,
Ciąg dalszy na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «„Wyrastałem tylko na tego, kim już jestem” Wiersze Ilji CZERNILEWSKIEGO», s. 8
Zakończenie. Początek na str. 8—9
Kiedy przetnie błonę ciemnych cisz Skrzydło twego wycia, jak późny jerzyk, Kiedy wchłonie zmarszczki siwych chmur Ręka, co przywarła do kierownicy, – Wtedy napluj na wszystko, ubierz się, wychodź, Idź przez Obwodową, obok dziwek, Przechodź wszystkie alkoholowe punkty kontrolne, Gdzie u każdego strażnika – dawny ty. Idź w kolorowy, ciepły prąd, Spójrz na noc, jakby na siostrę. W płaszczu, który nosił Keanu Reeves, Ona podkreśli podobieństwo waszych rysów Idź, jak lunatyk, jak starzy Szli na zew pierwszej gwiazdy, Nie myśl o przystanku. Twój szlak Zaczął się tutaj, Skończy się także tutaj. Idź i uśmiech uczyń swoim kluczem, Poczuj, jak rozprostowuje się ramię, Jak cięciwa, jak naoliwiony spust, Jak suknia księżyca, co okryła cały staw. Idź w swój kolejny, długi rok. Ona przyjedzie, by nowe stworzyć daty, By lilię świtu przykładać, Jak gazę do rozpalonych powiek. Sierpień 2019
* * * To pierwsza jesień ze wszystkich, której Nie rozcinam ja rozpaczliwym “hej” Bursztynowa katownia koniaku Dwa lata nie chłoszcze biczem W powietrzu, gdzie nurkuje w niebo wzrok Światło prześwituje czarowne I dziwny stosunek asów Do szóstek nie niepokoi już mnie Przez serce, co poznało walkę Przez każdy mój obrzydły anturaż Ja wyrastałem tylko na tego, kim już byłem Ja wyrastałem tylko na tego, kim już jestem. I każdy splamiony asfalt Gdzie krew moja płynęła niczym rzeka Uwagę losu przyciągał na kształt Czerwonej płachty dla byka I każdy przeze mnie wycięty las I każdy demon w talii kart Tarota Pojawiał się, by swoją palącą złość Ja mógł przekształcić w dobro Słyszysz, jak łączy nas dar? Słyszysz, że już niedługo pierwszy śnieg? Ja umiałem rozszyfrować kalendarz Kiedy czytać nawet jeszcze nie mogłem Mój szlak lekki Bo zmarszczki zdjęły z ust We mnie otchłań dźwięków przemawia Jak finisz w ruchu narciarza, gdzie zjazd Stał się kropką przez nieba okular. Wrzesień 2019
* * * I oto staliśmy się dorośli i niech Wszystko inne nas nie martwi Chłoszczą bogowie w niebieski hang Chorują ludzie. Rozum, zagłębiony w samotność Znajdzie w głębi kogoś Razem napiszemy sagę tutaj Żeby wszystko w niej się wydarzyło. Na ostrzach błyszczących, październikowych katan Wronami czarna krew Połyskuje miasto przez tę mgłę Niczym na Harleyu chrom. Dzieciom garbią małe kręgosłupy Zakładając plecaki Ja więcej nie będę sam wiosłował Galerą przez lata Daj, my porzucimy ten low-cost Żegnając się z bagażem Świtanek gwardzistą wszedł na posterunek I szlak on twój strzeże Zapomnij wszystkie nauki i wyrzeknij się teraz Koranu, Talmudu, Wed Spójrz, jak natarczywie nasz dom chimer Tkaninę gwiazdozbioru rwie. Spójrz na podeszwy. Twoje ślady Prowadzą do mojego bytu Spójrz na drogę Do prawdziwych cudów
Wiezie cię parowóz Twój wzrok czystszy od wszystkich zbiorników I większy od wszystkich brzegów I ja bym zapomnieć nie mógł go Nawet, gdybym chciał. Lipiec 2020
* * * Noc – jedyna, która nigdy mi się nie odda Sama decyduje, czy dać sen czy rymy Pierwsza moja miłość była w siedemnastu Wszystko inne – tylko próby jej powtórzenia Przedrzeć się przez łapy krzaczaste Lat. I spojrzeć w oczy młodości Nie, to nie tragedia tych miesięcy, nie covid To coś z przeszłości nie wróciło. Ciężar niedonoszony w porę zdołałem zniszczyć Dokładniej, przekształcić w lekką wdzięczność Wyhodowałem nowe serce, promieniami wyszyte Samemu sobie latarnię przez jesienną mgłę Ale czy nitki nie te były, czy gorzej – te. Czy może wzór promienia dobrany był nieudolnie Lecz z bólu miłości moje wszystkie wyszyte I z posmaku w ustach złamanego metalu. Ze stękania, łez i żadnej tutaj codzienności Że nie relacje – to dramat jak u Remarque’a Że nie iskra – tak z dotykiem szaleństwa Tak jakby kij w ręce wzięła niezdarna małpa. Do czego i do kogo prowadzą te atramentowe schodki? W każdym wierszu pytanie stoi nieme My lubimy w innych dawnych siebie znajdować A piszemy obłudnie o błyskach od komet. Płynie w mroku nieokreślona, dziwna łódź Rozpłynie się ona widziadłem, wbijając się w górę lodową-poranek W moim nazwisku zakodowane słowo “czarny” Tak i zapisz sobie Na koniec. Styczeń 2021
* * * I niech bicz rozumu las uczuć posiekł Terytoria tych lasów do tej pory szerokie I wiedz: gdybym mógł, ja bym zastrzelił wszystkich swoich wewnętrznych cyników i proroków
Oddałbym potrzeby, uczucia i smutek W najdalszy kąt bym to wszystko wsunął Żeby duszę twoją i jej piękno Nie torturowało odwieczne “smutno”
Żeby uśmiech nie był, jak świeże cięcie Żebyś nie szukała sobie odkupienia Lecz widzę obraz. Czerwony most Prowadzi w powietrze. Prowadzi w donikąd
I każdy dedykowany tobie utwór Historię tę nie puszcza, szerzy Lecz czas nieubłagany i on zetrze Wszystko, co w duszy próbuję zszyć
Podłoga zapomni twoje ślady Z receptorów zniknie upojny twój zapach Lecz w pamięć o nas, ja proszę, świeć Choć sobie, bo inaczej wszystko stanie się zamachem
Na niedobyt, który uczyniłem.
Niedopałki gwiazd – w rękach wieczornych I prawda w tym, że znowu słów Brakuje Zostały same przyczyny
Ty znikniesz. I znowu pójdą deszcze Zejdą śniegi. I zmartwychwstanie upał
Ty znikniesz, jak każda z moich przyczyn Które wymagały od wszystkiego się odczepić
Ty znikniesz. I ja odepchnę się od dna Odrzucę przyczyny swoje, jak kule Ale pozostanie główna Przyczyna. Co w tym życiu nie zmieni się
I gdzieś, w równoległych światach, miastach My chodzimy w gości, idziemy spacerować Albo na wycieczkę do Reichstagu Albo wybieramy mi okulary
Albo siedzimy gdzieś, gdzie jest fontanna I babcia, co grzeje na słońcu kości I ja pocałuję twoje usta A babcia uśmiechnie się Takiej zakochaności
Słowem, w zmyśleniu tonie jawa I jak śpiewali w jednym zespole rockowym To wszystko, prawdopodobnie, mogłoby być “Jeśli by ty nie ty, jeśli by ja nie ja”
I jakże mi wrócić do raju Gdzie poranek – obiad. I ja warzę tobie kawę I ty tak piękna, do diabła Z bez obrazów, masek i bez makijażu
Gdzie ja, jak rzep, za ciepło chwil Chwytam się. A czas sarkastycznie – “figa” Gdzie wiersze, pieśni, jak wino płynęły I ja całowałem cię po francusku
Kiedyś ty znikniesz I w sercu cień Sparaliżuje mnie przejrzystością
Nigdy, słyszysz, nigdy ty Nie znikniesz całkowicie Zupełnie całkowicie 12.09.2021
* * * Ciągnie się cicho pasek świtu Przez dziurę w ziemiance. Poranek do ataku Już rwie się Rzucając promieni serie Przez chmurę, co wygięła się w kształt maczety
Żołnierze wstają. I dzwonią kubkami Latryny budka przeszyta kulami Instynkty ratują. Pierwotne, zwierzęce Towarzysz mój nie nadział się na minę
Ten dziwny nastrój. Ten spokój w sercu Co tylko silniej rośnie w niebezpieczeństwie Poczucie, że ja tam, gdzie chciałem i gdzie muszę. Życie, co śmignęło nabojem w kałużę
Życie, które każdy z nas jeszcze nie wywalczył Życie, co prostuje zwykłe nam wymiary Nadzieja w kwiatuszku na bezdrożu Myśli, że postawiłem na bezpiecznik
Celownik, co szuka łapczywie kropki. My znów zwyciężymy. Ja obiecuję. 03.04.2022
* * * Tańczy w powietrzu, świszcze przy nogach Odłamków i kul nieludzka zawieja I mój karabinowy mówi mi “Chodźmy powalczymy trochę, Ilucha”
I widzimy my, jak życia nasze Bóg W tej chwili podgania pod rozmiar okopu
A ja ładuję się i myślę “och” Jak chce się snickersa i coca-coli
Jak chce się ciszy, bez min, bez arty Jak chce się po prostu ją objąć Lecz pokojowe myśli odsuwają się na tyły I palce zasysa chłód granatu
My z Jurą wczoraj paliliśmy na dwoje I Jura dzielił się sekretami samogonu A z rana nawiedził separatystyczny granatnik I Jurę niedługo dwusetnym zabrali
Wojna nie wybacza dwuznaczności, kłamstwa Wojna – to trujący ukąszenie salamandry I serce swoje ja chowam w pancerz Którego nie zerwać. Mnie – nie złamać
I słońce wstaje I mówi wszystkim Kwietniową, żarliwą i drżącą mowę Że niedługo czasy nabycia, zmartwychwstań Że wierzyć musimy my w zwycięstwo
I palec prawicy pierścień obejmuje Tak mocno, jak matka dziecko I słysząc salwy świńskich armat Mówię sobie pewnie: Wrócę 30.04.2022 * * * Od bezsensownych konfliktów gorzko Szykuję się do warty Te kłótnie wyryją dziurę W duszy, jak w ziemi pocisk Przebłysk światła, dzwonek, lecz ciemność Otula, by promień umierał Kim kiedyś dla ciebie zostanę? Po prostu ocalałym weteranem. Jak w stepach Donbasu uparcie Nie rośnie wiosną trawa Tak i fejkowi relacji umrzeć Nie wyrosnąć w lodowatych słowach Nie wspominać cię nocami. A tobie – nie uchwycić sedna Że z wesołego tutaj – tylko mewy Co poszarpane niebo rwą Nie żalę się. I nie wołam. Niech co miało odejść – odejdzie Jak po prostu szkodliwy nawyk Naszych wspomnień tło blade Żeby imię, co piekło wrzątkiem Z ziemi mojego serca kawał Nie urwało. I krew nad okopem Żeby zapomniała się, jak koszmar Żebyśmy byli żywi, zdrowi Zwycięstwo było i pokój Patrzę na plamy krwi Rozmyślam, kim jesteśmy w paranoi. W wyścigu. W łapach kryjówek i trwóg... Poprawiam ponuro kamizelkę. Niech cię strzeże twój bóg. 06.05.2022
Tłumaczenie maszynowe
Nasze dni przesiąknięte są wojną, a wojna – życiem. W tym przetopionym, jak magma, świecie nie poddajemy się. Kultura staje się potrzebą nie tylko przetrwania, ale życia pełnokrwistego. Ostry ból strat rodzi nową sztukę. Ukraina, a wraz z nią Kijów, wybuchła życiem kulturalnym z wszechpotężnym pragnieniem bycia i utwierdzania się. A jeśli Bóg zsyła złoty niedzielny dzień, to warto przeżyć go w rajskim Mieście. Halina DACIUK, dziennikarka 21–25 września w Ukraińskim Domu trwała wystawa „Maria Prymaczenko. Ocalone” – 14 ocalałych obrazów. Rosyjska bomba zniszczyła muzeum pamięci światowej sławy artystki z Bołotni w rejonie iwaniwskim. Jednak miejscowym wieśniakom udało się uratować z płomieni niektóre arcydzieła Marii. I oto są w Kijowie, tylko na cztery dni. Mało! Kolejka na wystawę – aż od placu Europejskiego – dzieci, młodzież, ludzie starsi. Ocalone dzieła zachwycają talentem, ukraińskością, które uwydatniają nas na kulturalnej mapie świata. Obrazy artystki są niepowtarzalne i sofijne. „Dobra kasza z mlekiem, dobrze żyć z kozakiem”, „Oryna żyto żnie. Wilk do torby wkłada”, „Bajkowy kogucik” – tutaj jest szczere i niepodrobione ukraińskie bytowanie. Piękno Marii ratuje i uzdrawia nas, wzmacnia wiarę w naszą niezniszczalność. Wiele wydarzeń kulturalnych jest obecnie naznaczonych markerami samoidentyfikacji. Reagujemy na sztukę z emocją, stokroć silniejszą niż „pokojowa”. – Każde wydarzenie w życiu kulturalnym Ukrainy jest teraz postrzegane zupełnie inaczej niż przed wojną. Są one pożądane, napawające nadzieją – opowiada pisarka, laureatka nagrody imienia Łesi Ukrainki Zirka Menzatiuk, która była na otwarciu wystawy starodawnych ręczników w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla dzieci. – Teraz te ręczniki postrzegasz nie tylko jako piękną ozdobę. To jest to, o co walczymy. To nasza tożsamość, którą chce zniszczyć wróg. W pierwszych miesiącach Wielkiej wojny teatry, kina, muzea stolicy nie pracowały. Ale dzisiaj życie kulturalne jest pełnokrwiste: otwarte są teatry, odbywają się spektakle. Większość wydarzeń kulturalnych skierowana jest na zbiórkę funduszy dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Chyba że w salach jest mniej widzów, bo oblicza się je na liczbę miejsc w schronach na wypadek alarmów przeciwlotniczych. Jednak w Kijowie są dni bez syren. I chociaż wypuścić wojny z serca się nie uda, jednak naładować ducha można. Ewakuowane trupy teatralne z Siewierodoniecka, Mariupola, a jeszcze wcześniej z Doniecka, Ługańska wystawiają nowe spektakle we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Użhorodzie, Mukaczewie, Czerniowcach, dokąd przeniosła się część aktorów. Niedawno artyści teatru autorskiego, którzy wyjechali z Mariupola przed okupacją, zagrali w Kijowie spektakl „Twarze koloru wojny”. Piękny budynek Teatru w Mariupolu doszczętnie zrujnowali rasiści, ale zachował się potencjał twórczy teatru, pragnienie tworzenia. Po to, by po raz 150. wyjść na scenę Narodowego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki w monodramie „Moment miłości”, narodowy artysta Ukrainy Jewhen Nyszczuk przyjechał z frontu. Głos Majdanów, Rewolucji Godności, minister kultury Ukrainy w latach 2014–16 i 2017–19, w pierwszych dniach pełnoskalowej wojny znalazł formację ochotniczą, rozpoczynając działalność frontową. Na trzy miesiące wraz z innymi został zatrzymany Teatr Franki. Pierwsze spektakle zaczęto grać pod koniec maja. Jewhen tymczasem znalazł się na południu Ukrainy i aby wykonywać zadania bojowe na pierwszej linii frontu, podpisał kontrakt z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. Teraz łączy służbę w wojsku i służenie w Teatrze Franki. Dowództwo rozumie, że trzeba bronić także frontu kulturalnego, dlatego aktora na kilka dni wypuszczają do Kijowa. Szczęśliwcy mogli zobaczyć Jewhena Nyszczuka w spektaklu „Moment miłości” według utworów Wołodymyra Wynnyczenki. Fabuła monodramu jest współbrzmiąca z czasem. Aktor uważa, że „gatunek monodramu to oddawanie krwi”, jest on bardziej wyczerpujący niż trzygodzinne spektakle, powiedzmy, „Figaro”, „Trzej towarzysze” czy „Eryk XIV”. Ale jeśli sztuka grana jest po raz 150., to znaczy, że spektakl jest żywy. Teraz na tle uwolnionych bohaterów „Azowstali”, którzy wrócili z niewoli, po prostu rezonuje. Kiedy azowcy mówią: „Umieszczono nas w celach jednoosobowych, nie mieliśmy możliwości usłyszeć ani jednego ludzkiego słowa”, to jest to tekst ze spektaklu. Pod koniec sztuki wprowadzono cytat, którego wcześniej nie było, dotyczący „Azowa”, z fragmentem piosenki Swiatosława Wakarczuka „Miasto Marii” jako dedykacja dla wszystkich bohaterów. Wszystko to daje natchnienie, podsyca wytrwałość zarówno tych, którzy przychodzą na salę, jak i artystów. Tymczasem Ukraina godnie uczciła 150-lecie sławnej śpiewaczki operowej Sołomii Kruszelnickiej. Główne wydarzenia odbywały się we Lwowie. W dniu urodzin Sołomii odbył się grandiozny galakoncert „Sołomia. Brava!”. Pod koniec jego reżyser, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Lwowskiej Opery Narodowej Wasyl Wowkun poinformował, że transmisję na żywo oglądano na wszystkich kontynentach w dziesięciu krajach świata. I przytoczył kilka opinii: „To, co robicie, Ukraińcy, podczas tak strasznej wojny, jest niesamowite, jest oszałamiające!”. Tak, ten jubileusz stanie się jeszcze jednym wzorcem utwierdzania ukraińskości na świecie, o czym ani na chwilę nie zapominała Sołomia, gdziekolwiek występowała... W programie na dwie części, które, na szczęście, nie były przerywane przez alarm przeciwlotniczy i nie trzeba było schodzić do schronu, zabrzmiały fragmenty z oper „Madame Butterfly” i „Manon Lescaut” G. Pucciniego, „Faworyta” G. Donizettiego (w której debiutowała Kruszelnicka), „Carmen” G. Bizeta, „Faust” Ch. Gounoda, „Salome” R. Straussa, „Trubadur”, „Ernani”, „Otello” G. Verdiego, „Tannhäuser”, „Lohengrin” R. Wagnera. Widowisko rozpoczęło się wykonaniem hymnów Ukrainy i Włoch pod batutą gwiazdorskiego gościa, włoskiego maestro Alberto Veronesiego, dyrektora artystycznego i muzycznego międzynarodowego festiwalu Giacomo Pucciniego w Torre del Lago. Współpracuje on z teatrami operowymi i festiwalami Wiednia, Aten, Bukaresztu, Brukseli, Savonlinny, Berlina, Bolonii, Tokio, Tiencinu, Tel Awiwu, Nowego Jorku. A tego wieczoru dyrygował sławną orkiestrą Opery Lwowskiej. „Bravo bravissimo, Sołomio – zachwycony podsumował to, co zobaczył, pisarz Ołeksandr Bałabko, autor książki „Kimono dla Butterfly. Z życia Sołomii Kruszelnickiej”. Jej prezentacja z wielkim sukcesem i zainteresowaniem odbyła się w Sali Lustrzanej, „z której niebios bacznie obserwowała spowita lekką mgiełką, z baneru na fasadzie teatru, sama bohaterka, która rozsławiła ukraińskość na całym świecie”. We wrześniu we włoskim magazynie internetowym o kinie i kulturze L’FGE D’OR pojawił się piękny wywiad Ticiany Colusso z pisarką i tłumaczką Walentyną Dawydenko „Wojna i opór kulturalny”. Walentyna Dawydenko, dziennikarka, artystka, pisarka, badaczka i tłumaczka literatury włoskiej mieszkała w Kijowie od początku wojny, nie opuszczając miasta. Przed samą wojną Walentyna przygotowała do druku potężną Antologię poezji włoskiej od XIII–XXI w., której przeważająca większość wcześniej nie była tłumaczona, jednak wojna przeszkodziła wydaniu książki. Dzisiaj, zdaniem Walentyny, „w Europie wszystko wiadomo o strategiach wojskowych, ale bardzo mało wiadomo o codziennym życiu ludzi, którzy pozostali na Ukrainie. I jeszcze mniej wiadomo o życiu kulturalnym kraju”.
czy działają biblioteki, co z teatrami… Nie wspominając już o poezji i literaturze, które zawsze były niszowymi biznesami, niemal niezauważalnymi”. Wałentyna działa. Wzięła najaktywniejszy udział w stworzeniu charytatywnej antologii „Soniasznyky” (Słoneczniki), którą wydaje @TAG i która „ma na celu wzmocnienie głosów pisarzy przeciwko rosyjskiej inwazji na Ukrainę oraz wsparcie ukraińskich spraw”. 30 września czasopismo zostanie zaprezentowane na festiwalu czytania i słuchania w Pałacu Królewskim w Neapolu. Perełką pracy artystycznej Wałentyny jest projekt „Herbatka na werandzie”. Sobotnie poranki tematyczne gromadzą przy przytulnym stole na werandzie Muzeum Mykoły Łysenki artystów i gości. W ubiegłą sobotę na werandzie pito herbatę na temat „Łysenkowie. Nieoficjalni”, okraszając aromatyczną herbatę ciekawymi historiami z życia wybitnego kompozytora i jego rodziny. Dalej na gości czekała wirtualna podróż śladami bohaterów utworów literackich Łesi Ukrainki oraz wykład Tiny Peresuńko o Ołeksandrze Koszyciu i jego nieśmiertelnym „Szczedryku”. Te wzruszające spotkania intelektualne po raz kolejny przekonują, że kultura ukraińska jest pełnowartościowa i samowystarczalna. I dziś najważniejsze jest nie tylko deklarowanie niechęci do rosyjskiej, ale wzmacnianie ukrainocentryczności na świecie, godnie o sobie przypominając. Bo gdybyśmy przemilczeli ukraińskiego „Szczedryka”, świat do dziś uważałby go za nieznanego „obcokrajowca”. Wkrótce w wydawnictwie „Komora” ma ukazać się esej „Najdłuższa podróż” Oksany Zabużko, który zostanie przetłumaczony na sześć języków. Zdaniem pisarki: „Siły Zbrojne Ukrainy robią teraz promocję nam wszystkim, włącznie z Łesią Ukrainką na londyńskiej scenie… Wszyscy my, ukraińscy artyści-pisarze-dziennikarze itd. – jesteśmy bezpośrednimi beneficjentami zwycięstw naszej armii, wobec której jesteśmy dłużni po uszy do końca swoich dni”. Wielu artystów, którzy wyjechali poza granice Ukrainy, prezentuje za granicą naszą kulturę. Na IX Międzynarodowym Festiwalu Teatru Ukraińskiego „WSCHÓD – ZACHÓD” w Krakowie z ogromnym sukcesem odbył się spektakl według sztuki Nedy Neżdanej „Otvetka@ua”. Świadkowie zaświadczają, że absolutna cisza na sali podczas spektaklu wybuchła pod koniec oklaskami. Reakcja świadczyła o jedności świata z Ukraińcami, wsparciu i solidarności. Główny bohater sztuki – Bohater Ukrainy, światowej sławy śpiewak Wasyl Slipak, który zginął w wojnie rosyjsko-ukraińskiej i któremu ten spektakl jest dedykowany, stał się uosobieniem naszych wojowników, którzy bronią naszej ziemi i chronią świat przed rosyjską nawałą. Dlaczego Wasyl poszedł na front, kiedy mógł śpiewać, mając boski głos? Bo wybrał Ukrainę. Tak jak poeta Borys Humeniuk. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę prac malarskich pisarza i artysty, obrońcy Ukrainy od 2014 roku. Człowiek twórczy, wspaniały poeta, pracuje na dwóch frontach – bojowym i kulturalnym. Jego prace plastyczne są spontaniczne i szybkie jak czas. To skupisko chwilowego uczucia w niepowtarzalnym kolorze. Płótna jakby wizualizują jego poezję, tak samo ekspresyjną i silną, osobistymi przeżyciami wojny, losem Ukrainy, myślami o tym, co nas czeka. Wojna Borysa Humeniuka – to świadomy wybór obrońcy na froncie i przemyślane odzwierciedlenie jej w słowie oraz na płótnie. Słowa prawdziwe, straszne i bezstraszne. Bez fałszu. I obrazy jego są takie same. Chowamy się za ziemię Siedzimy w niej cicho Jak małe dzieci za plecami mamy Słyszymy jak bije jej serce Jak ona zmęczona oddycha Jest nam ciepło i przytulnie Jeszcze żywi. Jesteśmy żywi i niezwyciężeni, bo należymy do narodu niezłomnych kobiet, które walczą, wolontariują i tworzą jednocześnie. Jak na przykład historyczka sztuki Oksana Hordijec, starsza pracownica naukowa Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy. Oksana organizuje wystawy, wycieczki, bada sztukę ludową i nie przestaje pleść siatek maskujących oraz ochronnych „kikimor” dla naszych wojowników. Ten kulturowy szyk „na tle potężnej arty” trzyma od czasów Rewolucji Godności. Nasz tygodnik opowiadał o unikalnej wystawie „Kochajcie się, czarnobrewe...” ze zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy w galerii „Chlibnia” Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Wśród najaktywniejszych organizatorek wystawy, poświęconej ukraińskiemu weselu, jest pani Oksana. Dawny obrzęd wesela urządzono wojskowym parom małżeńskim, które przybyły na wydarzenie prosto z frontu, za pozwoleniem Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerija Załużnego. Opowiadaliśmy o weselnym święcie Rodu w towarzystwie pieśni, z majestatycznym korowajem, w strojach weselnych. Ale nie opowiedzieliśmy, że każdej parze pani Oksana podarowała ciepłe skarpetki, które uplotły jej przyjaciółki, z którymi razem plotą siatki ochronne i „kikimory” dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Czy ktoś pokona taki naród? Artefakty na wojnie nie poddają się, jak prawdziwi wojownicy. Historia ceramicznego kogucika stała się powodem do zorganizowania w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej wystawy „Ukraiński feniks. Majolika wasylkowska”. Zorganizowana przez Narodowe Muzeum Rewolucji Godności, wystawa przyciągnęła uwagę tysięcy zwiedzających. A najważniejszym eksponatem stał się ceramiczny kogucik, który ocalał wraz z kuchenną szafką podczas bombardowania Federacji Rosyjskiej miasteczka Borodzianka w obwodzie kijowskim. Od tego czasu ten ceramiczny kogucik stał się symbolem niezłomności i wytrwałości narodu ukraińskiego. I właśnie dzięki uwadze poświęconej osobie borodziańskiego bohatera rozpoczęto odrodzenie Wasylkowskiej Fabryki Majoliki, której unikalne wyroby należą do narodowego dziedzictwa kulturowego. ...Zakończyć ten artystyczny dzień można było w Narodowej Operze Ukrainy, gdzie odbył się wspaniały galowy koncert, poświęcony 90-leciu jednego z najsłynniejszych ukraińskich śpiewaków operowych XX wieku Anatolija Sołowjanenki, ludowego artysty Ukrainy, posiadacza niezwykłej urody i siły tenora. W koncercie galowym z udziałem solistów, chóru i orkiestry zabrzmiały najpopularniejsze arie światowej klasyki, które wykonywał kiedyś niezapomniany Maestro rodem z Doniecka.
Tłumaczenie maszynowe
Ljubow SERDUNICZ, członkini NSPU, NSŻU, NSKU, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, osiedle typu miejskiego Stara Synjawa (Chmielnicczyzna)
„Jak bezmierne są językowe skarby, które przechowuje nasza wieś!.. Wracam z rodzinnych stron i z pamięci wstają na nowo półzapomniane, przez miejską krzątaninę zatarte, serdeczne i mądre podolskie słówka. I jestem już kimś innym. Jestem bogatszy. Kto wie, może i w tym tkwi – wieczna tajemnica żywego, nieskalanego słowa” Piotr Perebyjnis. Tak i ja się bogacę, kiedy usłyszę półzapomniane, rzadkie, ale nasze, ojczyste słowo, znane mi z dzieciństwa. W czasach sowieckich nazywano je dialektami. Dlaczego obcym słowem? Może po to, by ukryć ich istotę, żeby wydawało się, że to coś zbędnego? Słowniki piszą też inaczej: przestarzałe. Po to, byśmy stronili od takich słów, bo to przecież stare. A jeszcze nazywano je archaizmem… Wszystko po to, by przybliżyć ukraiński do „obszczeponiatnego”, usuwając z niego, naszego, prastarego, tak bardzo bogatego, te słowa, których nie ma w języku moskiewskim, ubogim, winegretowym, zbitym z języków wielu podbitych narodów, który nie należy nawet do grupy tzw. języków słowiańskich (aryjskich, oryjskich, czyli dawnoukraińskich). Lecz lingwicyd, jakiemu język ukraiński został poddany przez złe imperium moskiewskie, oraz rozwój postępu naukowo-technicznego zniszczyły wiele naszych słów. Setki ukazów zakazujących języka ukraińskiego, od Piotra Szalonego (I) po Wałujewa i Juzefowicza, wykonały swoją czarną robotę. Stronienie od dialektów prowadzi do unikania przez mówców rodzimej gwary, a w konsekwencji do wyrzeczenia się języka matki. Tak właśnie niszczy się osobowość i mnoży się mankurty, a naród staje się bezimienną masą. Język to zjawisko nierozerwalnie związane z losem narodu, bo los języka kształtuje również los narodu. Język ludowy przesycony jest mądrością przodków, wypolerowany wiekami, przetrwały w czasie, zachowany dla przyszłych pokoleń. Język, jak wiadomo, przechowuje duszę narodu. Ale także duszę każdego konkretnego mówcy, bo jaka jest twoja mowa, taka jest i dusza, i odwrotnie. Język każdej okolicy przekazuje również ducha jej mieszkańców. Każda gwara ma swój własny zasięg. Każda wieś ma własne, tylko jej właściwe słowa, przysłowia, pieśni… Często są one takie same w mowie kilku, a nawet wielu wsi, a nawet obwodów, co świadczy o wspólnocie pochodzenia. Jak zauważa M. Doczynec, „nasze dialekty to zakonserwowany dawny język ruski. Czyli jesteśmy jednym środowiskiem, jednego pnia, jesteśmy ludźmi jednej płaszczyzny i jednego ducha”. To właśnie dialekty są podstawą każdego ogólnonarodowego języka. Są doskonałym źródłem uzupełniania ukraińskiego języka literackiego, szczególnie gdy niszczy go nieustannie omoskiewszczenie, anglicyzacja i surżyk. Dziś gwary zapisane są w odpowiednich słownikach. Przykre, że wiele leksyki zaliczono do tzw. przestarzałej, oznaczonej jako dialektalna. Jednak budzi radość, że choć w ten sposób tę leksykę zachowano. Dialekty, gwary i gwarki – to mowa ludowa, którą przechowuje wieś. Dlatego nie przestajemy dziwić się bogactwu wiejskiej mowy. Takie same emocje pojawiają się we mnie, gdy wspominam swoje dzieciństwo. Właśnie w dzieciństwie słyszałam wiele słów, których dziś używa coraz mniej ludzi, dlatego chcę je zachować, by nie odeszły w niepamięć. Tak narodził się mój zamysł stworzenia słownika gwar mojej rodzinnej wsi. Dialekty wsi Teliżyńce, a także całej Starosyniawszczyzny (obwód chmielnicki)… Używali ich moi przodkowie. Nimi bogaci się język ukraiński. Kocham, używam, zbieram, odradzam, rozpowszechniam! Bo w teliżynieckiej leksyce zawarta jest pamięć wielu pokoleń tutejszych mieszkańców. Odchodzą nosiciele ludowej gwary, a wraz z nimi znika cenna leksyka. Jednak te słowa, które są w zaraniu rodu i narodu, te, od których pachnie dzieciństwem, – żyją! Dlatego bardzo mam nadzieję, że ta publikacja przedłuży ich życie, bo wśród teliżynieckich dialektów są słowa jeszcze z czasów dawnoruskich! Zatem są one na ustach Ukraińców także z innych stron. Niektóre gwarowe wyrażenia u nas są kalkowane (niepoprawnie przetłumaczone z moskiewskiego). Niektóre mają znaczenie pogardliwe, co świadczy o stosunku ogółu do ludzkich wad. A ogólnie ludowa mądrość słowna jest bogata, lecznicza i niewyczerpana. Podaję część gwarowych wyrazów, którymi w epoce sowieckiej pogardzili redaktorzy słowników języka ukraińskiego, dlatego wielu z nich tam nie znajdujemy. Ale na szczęście są one na ustach moich krewnych, sąsiadów, rodaków. Między innymi takie: babka – 1. Świąteczny chleb wielkanocny (okrągły); dziś babkę kupuje się tylko na Wielkanoc i na Radunicę, nazywając ją obcym słowem „paska”. 2. Wielka długoskrzydła owad. 3. Mniszek lekarski. 4. Zapiekanka z tartych ziemniaków z zasmażką. belka, kłoda – 1. Belka (kłoda). 2. pogard. Ograniczony człowiek. bałabucha, pogard. – głupi człowiek, nieudolny uczeń. bambuła, pogard. – głupia, nieważna osoba. bamburić – rzucać, sypać coś. barabolia – kartofel. barabolianik – placek z tartych kartofli. barachlić – pracować źle (o mechanizmie lub zdrowiu); utworzono od słowa „barachło”. basom, basiukoju (patrzeć) – patrzeć spode łba. bez niejedzenia – o głodzie. berdlik – kwitek, etykieta. binda – wstążka. bić bajdyki – nic nie robić. bilioucha – czereśnia lub morwa, która rodzi białe (jasne) jagody. bomki (bomok) – ciężkie owady. Bić bomki – leniuchować. borozniak – larwa chrabąszcza w bruździe, na roli. bublacha – pączek, zawiązek kwiatu, liścia, pędu. budeji – dość, wystarczy, dosyć. Wezwanie (rozkaz) do zaprzestania czegoś robienia. bunda, bundia – dziecięca sukienka, sorotczka. bunia – babunia, babcia (skrót od babunia). bureiko, wyzw. – 1. zdrob. od bureja (jesienny wiatr, który niesie burze). 2. pogard. Łobuz, chuligan, chłopiec-urwis. burmyło, pogard. – nieprzyjazny, szorstki człowiek, leń. budzim, budzimto – jakby, niby, jakoby, niejako. buszować – bić się, urządzać psoty. wankyr – kątowy pokoik, oddzielony od dużego pokoju („trzeciej izby”) i od kuchni; służył za sypialnię i pokój dziecięcy. wargi – pogard. usta, wargi. waryjat – zła, niezrównoważona, agresywna osoba. wwichatysia – być w ciągłych kłopotach, w pracy; porządkować wszystko. wgowtatysia – uspokoić się; przestać robić coś niepożądanego. widkosia, widnosia – widać, widzi się, widać. wykabelować się – dać się prosić, dać się długo namawiać. wyprowadzanka – świąteczna wieczornica z okazji pożegnania przed wcieleniem do wojska. wyczachnąć – zgasnąć (o ogniu w piecu).
**wydać wszystkie pieniądze, popaść w długi** – wyszeptać… (wyraz: *вишептатись*): wydać wszystkie pieniądze, popaść w długi.
**zarozumiały, nieskromny** – gonorowy, zarozumiały, nieskromny, chwalipięta; kokieteryjny.
**odciąć** – 1. Odciąć część czegoś. 2. Ostro coś powiedzieć.
**zmęczyć się** – zmęczyć się, wycieńczyć się, namęczyć się.
**ornament na czepcu** – górna część kaftana lub koszuli (nad kołnierzem) z ostrokątnym dołem, do nakładania na głowę poszanówek; w poszanówce – ostrożnie, rzadko, w święta nosić ubranie lub obuwie.
**wepchnąć się** – wepchnąć się tam, gdzie nie proszono, albo zająć dużo miejsca.
**jeżyna** – jeżyna.
**łotr** – 1. Łotr, awanturnik, rozbójnik, chuligan, bandyta. 2. Obraźliwe, wyzywające określenie na leniwe dziecko.
**schować tak, by nie dało się znaleźć** – schować tak, że nie można znaleźć.
**przekl. wyrażenie niezadowolenia** – przekl. wyrażenie niezadowolenia, skierowane pod czyjś adres.
**przekl. wyraz niezadowolenia** – przekl. wyraz niezadowolenia; ostre słowo.
**niepoważny, bzdurny** – o kimś lub o czymś niepoważnym.
**lekkomyślny człowiek** – lekkomyślny człowiek, krzykacz, łgarz, kłamca.
**dyniowy** – żeński od dyni.
**walczyć, buszować** – walczyć, buszować, swawolić; od słowa „herc” (pojedynek).
**dostarczać bez miary** – dostarczać, dawać czegoś bez miary.
**dzban** – dzban, glinane naczynie wysokiej formy na mleko.
**pogard. głuchy człowiek** – pogard. człowiek głuchy.
**szmatka** – szmatka, ścierka.
**mówi (skorodzi, nosi, kocha itp.)** – mówi (skorodić, nosić, kochać itp.).
**lekko ubrany człowiek** – człowiek lekko ubrany w zimną porę.
**torba na paszę** – szeroka torba zawieszona na drążku, do której wkłada się koniom paszę.
**garnuszek** – niski gliniany garnek, w którym gotuje się jedzenie.
**gąsienica** – gąsienica.
**derka tkana w paski** – domowego tkania, pasiasta narzuta na łóżko.
**rodzinny notes pamiątkowy** – rodzinny notes pamiątkowy z imionami zmarłych.
**szklanka z grubego szkła** – szklanka z grubego szkła, z szlifowanymi krawędziami; naczynie fasetowane.
**hańbić, besztać** – hańbić, besztać kogoś.
**grusza** – grusza.
**ości, kolce** – ości, kolce.
**sakiewka z drobnymi pieniędzmi** – portmonetka z pieniędzmi, głównie drobnymi.
**natrętnie dopytywać się** – natrętnie dopytywać się, dokuczać pytaniami.
**kogut, kura** – kogut, kura dużej rasy o ciemnożółtym lub jasnorudym upierzeniu.
**narzekać** – narzekać na coś, negatywnie się o czymś wypowiadać.
**pogard. wielka noga** – pogard. wielka noga, łapsko.
**z trudem iść** – z trudem iść, ciężko stąpać.
**pogard. usta** – pogard. usta, wargi.
**gęś** – gęś dużej rasy z długą szyją i narośla na dziobie i na głowie.
**gęś (żeńsk.)** – żeńsk. od „gerhun”.
**iron. pisać byle jak** – iron. pisać pośpiesznie i źle.
**dziobać** – dziobać, kłuć coś (o ptaku dziobiącym ziarno).
**otręby** – otręby z grubo mielonego zboża.
**dwie okna (wiadra, ręce, siostry)** – formy dwójliczby, do niedawna używane tak samo jak liczba pojedyncza i mnoga.
**rękojeść** – rękojeść łopaty, wideł, motyki, grabi itp.
**sito** – sito o rzadkim splocie do przesiewania omłóconego ziarna.
**wyrazy „dzieci” (ludzie)** – osobne wyrazy, wymawiane z wyraźnym „y” w miejsce akcentowanego „e”.
**nadmiernie wymagający** – nadmiernie wymagający, natrętny.
**kożuch** – futro, półkożuszek noszony na wsi do końca XX wieku.
**przeszkadzać** – przeszkadzać, dokuczać, niepokoić, boleć.
**galareta** – galareta, od słowa „drżący”, czyli taki, który drży, chwieje się.
**miotła z gałęzi** – miotła z gałęzi do zamiatania podwórza.
**zbyt rzadka strawa** – zbyt rzadka potrawa, nieudana zupa.
**długo spać** – długo spać.
**bić** – bić kogoś.
**pognieciony** – pognieciona odzież, zebrana w kupę, nieskładana.
**pogard. zaglądać** – pogard. zaglądać, gapić się.
**zamarznąć (na śmierć)** – zamarznąć (na śmierć).
**bardzo ubrudzić** – bardzo ubrudzić.
**wystająca część pola** – część pola wystająca na bok w porównaniu z innymi częściami.
**dopóki** – dopóki.
**zamarznąć (na śmierć)** – zamarznąć (na śmierć).
**zziębnąć** – zamarznąć.
**bardzo ubrudzić** – bardzo ubrudzić.
**gdzieś zapodziać** – gdzieś zapodziać; schować tak, że samemu nie można znaleźć.
**rozczochrany** – rozczochrany, z rozczochranymi włosami; utw. od „pelecha”.
**ubrudzić** – ubrudzić.
**w znaczeniu „niewiele pomoże”** – w znaczeniu „niewiele pomoże”.
**gdzieś zapodziać** – gdzieś zapodziać; schować tak, że samemu nie można znaleźć.
**łopata** – łopata do kopania.
**zasłona do pieca** – żelazna zasłona (z rączką) do pieca.
**1. poplątać się, 2. zapracować się** – 1. Poplątać się w czymś. 2. Zapracować się.
**bardzo ubrudzić (ubranie)** – bardzo ubrudzić (ubranie).
**ubrudzić** – ubrudzić.
**z trudem wykonać** – z trudem coś wykonać.
**grzebień do bydła** – grzebień do czesania bydła.
**pozbyć się** – pozbyć się czegoś lub kogoś nieprzyjemnego, znudzonego.
**niedojrzała jagoda** – zielona, jeszcze niedojrzała jagoda.
**źle, marnie** – źle, marnie, niewygodnie.
**powiedzieć bzdury** – powiedzieć coś niezrozumiałego lub bezsensownego.
**zobaczyć** – zobaczyć.
**chłód bez mrozu** – chłód bez mrozu na dworze; przenikliwe zimno.
**patrzeć rozmarzonym wzrokiem** – patrzeć długo, rozmarzonym wzrokiem.
**pokarm** – pokarm, strawa dla bydła.
**na Boga** – na Boga; przysięgam na Boga (od: przysięgam Bogu).
**przewód kominowy** – wymurowany przewód z pieca lub piecyka do komina, który po paleniu zasłania się dla zachowania ciepła.
**zdaje się** – wtrącenie: zdaje się, jak dla mnie. Prawdopodobnie utworzone od rosyjskiego „każetsja” (wydaje się).
**mówili (tata), byli (babunia)** – mówił (tata), była (babunia). Uprzejma forma mówienia o starszych.
**kałuża** – kałuża.
**kolendra** – kolendra (roślina ogrodowa).
**waga** – domowa waga z hakiem do użytku domowego.
**narzuta** – narzuta na łóżko.
**korale** – korale, naszyjnik.
**kark** – kręgosłup, rzadziej plecy.
**kubek** – kufel, duży kubek.
**studnia** – studnia.
**ile, kilka** – 1. Ile; 2. Kilka.
**kilogram** – kilogram (forma skrócona).
**nóż** – duży nóż do odcinania natki z buraków.
**zły ząb** – zły ząb.
**nisza** – nisza, zagłębienie przy piecu na drobne naczynia kuchenne.
**kij, niezgrabny człowiek** – 1. Duży, krzywy, niewygodny kij. 2. Iron. Niezgrabny człowiek.
**kapryśny człowiek** – niezadowolony, kapryśny, marudny człowiek.
**korba** – koło, za pomocą którego wyciąga się wodę ze studni.
**koniczyna** – koniczyna.
**watowana kurtka** – watowana kurtka.
**wykręcać się** – wykręcać się, afiszować się, okazywać kaprysy i koketować.
**wiejski sklep** – wiejski sklep (magazyn); uproszczone od „kooperacja”.
**krzak** – dowolny krzew; krzak ziemniaka z plonem pod nim.
**worek** – worek większy niż zwykłych rozmiarów (od słowa Kuba).
**drucik** – drucik, który wbija się w ryj prosiaka.
**kolczyki** – kolczyki.
**kumać** – rozumieć.
**przygotowywać** – przygotowywać jedzenie, torbę; szykować w drogę.
**łakocie** – wykwintne jedzenie, które wieśniacy jedli rzadko; smakołyki, łakocie.
**worek** – duży worek. Niezamożni zabrali nawet pusty worek.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
łachy – pogard. stare ubranie
leglejda, pogard. – 1. Nierób. 2. Nieczyściocha
pura, leżyboka – nierób; ten, kto lubi leżeć, a nie pracować
lemdziaty – jeść źle (mało)
łybytysia – ironicznie, nieprzyjaźnie: pasować, kręcić się
mihatysia
lindyk – uczta, na której można bezpłatnie coś zjeść; od „lindy” (rzadka potrawa z wody i mąki), powstałe w głodowych latach 30. XX wieku, nadal używane w znaczeniu „być na uczcie, bezpłatnie coś zjeść”
ligara – gruba kłoda pod mostem lub podłogą, do której przybija się deski
powilno – powoli, pomału
lira – nierób; ten, kto robi coś powoli, pomału; utw. od porównania do muzycznego instrumentu liry, która gra powoli
lirycha – pogard. kobieta, która pracuje lub mówi powoli
lichokrup – skąpy człowiek, skąpiec; ten, kto liczy nawet kaszę
łuszpajka – skórka obranych, obranych z owoców lub warzyw
łopa – pogard. nadmiernie gadatliwy człowiek
łoszczyk – mała piwnica; jama przystosowana do przechowywania płodów ziemi
naobrydnuty – znudzić się
ljada – klapa w suficie, przejście z sieni na strych
lampa – lampa
magazyn – spichlerz zbożowy
magazynier – kierownik spichlerza
mantulity – robić coś długo, byle jak; grzebać się przy czymś, często bez skutku
marwa – morwa
marykowania – skargi, wyrzuty, narzekania
marudytysia – nie móc zasnąć (o niemowlęciu)
machluwaty – oszukiwać, nabierać, szachrować
mej (swej, twej, cej, tej), zaim. mojej (swojej, twojej, tą, tą)
merwa – sprasowana słoma lub siano
metryka – akt urodzenia
moloduha, moloda – narzeczona
monkatysia – zwlekać z czymś, przeciągać sprawę, powoli pracować
monczycha – człowiek, który powoli coś robi
moskal – 1. Mieszkaniec Moskwy („Rosji”). 2. Owad, pluskwa-żołnierzyk. 3. Wiatr północny
mocuwatysia – męczyć się, szamotać się, wkładać wszystkie siły; utworzone od moc
mudochatysia – zwlekać z czymś, przeciągać sprawę, powoli pracować
nabamburyty – dużo nakładać
nawidli – nawidlig (bić nie dłonią, lecz kostkami palców)
naglogatysia – najeść się ponad miarę; napić się do syta
nadudlytysia – zbyt się upić czymś
nakalakaty – źle napisać
nakrepyty – pobić kogoś
nakrywka – to, czym przykrywa się naczynie
naminaty – z zapałem jeść coś
namirytysia – zebrać się do robienia czegoś
nanowo – znowu
napowratytysia – nalegać na coś, upierać się, stać się natarczywym
napiałyty – nałożyć coś brzydkiego, nie swojego lub za małego
narik – w przyszłym roku
nastrenczyty – nastroić, nakierować kogoś lub na pewne działanie
nacycjnyk – rzadko używany stanik, biustonosz (od słowa cyca: pierś)
nacz powty – solidnie kogoś pobić
niedochencja (komuś) – coś komuś nie w smak
niewierzący – człowiek, który ma wątpliwości co do wszystkiego
neraja – pogard. nierób, niechluj, brudas
nyczwyda, nicz wida – lunatyk, lunatyczka
nynky – teraz
nigdy – nigdy
niemczur, niemiec – milczek, milczący człowiek, niegadatliwy człowiek
nura (iść) – skakać do wody z głową; utworzone od „zanurzać się”
niunjaty – płakać, skarżyć się; utw. od słowa „niuni” (łzy)
obdertuz – pogard. obdarty, biednie ubrany
obchrabaty – doprowadzić do porządku, uprzątnąć, przystroić
operenczia – poręcz, oparcie w drewnianym lub żelaznym łóżku
orgińja, warhonija – dalia
ostołop – ciamajda, głupiec
osd'o, oso – oto; utworzone od „ось-део”, „ось-о”
pawonija – piwonia (roślina)
palindandry – astry
palki – twarda kość, z której rośnie pióro; pozostaje na młodej tuszce ptaka
paszywyj – brzydki, nieurodziwy, kiepski
pasamugy (basamugy) – długie pasy czegoś
pasijować – kłócić się, gniewać się
pasija – 1. Wściekłość, gniew, złość. 2. Ukochana, ukochany
patelnik – naleśnik smażony na patelni
pelechy – rozczochrane, rozczochrane włosy
perechiszczyny – parapetówka, wprowadzenie; utworzone od słów „perechidczyny”, „perechid” do nowego domu
pierwsze – kiedyś, wcześniej
(nie) pierszyna – (nie) pierwszy raz, nie po raz pierwszy
robić coś
petrat – rozumieć
pyndyk – mały, krótki ubiór
pyskla, pyskliatko – noworodek
pysok – 1. Twarz. 2. Usta
podgarla – podgardle, „druga broda” u grubasów
podsandryka, iron. – dziewczyna lub kobieta w zbyt krótkiej spódnicy
podjuzuwaty – podburzać do agresywnych słów lub czynów
pindżak, pinżak – marynarka
„pod miseczkę” – dawna forma przycinania włosów, krócej niż „pod garnek”
pił – dawne drewniane łóżko, grubo zbite
pisiak (pisiaki) – niejadalny trujący grzyb
piczyk – coś małego z ubrania
pliacok – cienki, nieudany, przypalony placek
pobabczyć się – o skórze rąk (nóg), która stała się nierówna od długiego przebywania w wodzie
pokład – jajko złożone z dwóch skorup, włożone jako przynęta dla kur, by wiedziały, gdzie znosić
połudnować – spożywać posiłek w południe
poprawka – przedłużenie biesiady następnego dnia
porać – karmić bydło
popórać – nakarmić bydło
po tim – skrócone od „pogotów” (tym bardziej)
potuwać – wspierać, milcząco się zgadzać
pochaptunyk – ten, kto często chodzi po domach, odwiedza każdego bez zaproszenia
poszpandżyty – iść szybko, zdecydowanie
prawyty – 1. Odprawiać nabożeństwo. 2. Żądać czegoś
pranyk – drewniany wałek do wybijania bielizny podczas prania
prywarok – coś jadalnego dodawane do chwastów, trocin, kory
prydybacha – pogard. o człowieku, który przyszedł (przyszedł)
prykładno, składnie – obecność udanego rymu w wierszu
prypynda – pogard. nieudacznik, niezdara
prysakatysia – dobrać się do czegoś smacznego
pryhapci – robić coś w pośpiechu, byle szybko, urywkami
prycepa – nieocieplona przybudówka przy oborze (szopie) lub oddzielna budowla z desek; to samo co szopa
pryszelepuwaty – 1. Człowiek niezrównoważony. 2. Pogard. Głupi
prybliżany – ostra osoba, która zachowuje się nieadekwatnie, robi szkody nagle
probywny – człowiek, który sam potrafi wszystko osiągnąć
probomkaty – zmarnować czas
namarnie – nakładać dużo ubrań
rozfitkaty – roztrwonić
rapaty, repaty – nierówny, popękany (o jabłkach, dłoniach); utw. od słowa „porepany”
rozdebendiuwaty – dużo mówić, bez sensu paplać
rozdzjaplak – niedbały, nieuważny człowiek
rozpustyty – roztrwonić pieniądze, wydać na próżno
rumincki – ciepłe dziewczęce buty w latach 50.
rum'anok – romanek (zioło o aromatycznym zapachu, podobne do rumianku)
sachok – marynarka
świżyna – świeże słonina i mięso ze świeżo zabitego dzika, świni
skażyna – zła, wściekła, rozwścieczona osoba
skaraskatysia – pozbyć się czegoś nieprzyjemnego
skilkoro, kilkoro – kilka
skulczyty – zgiąć nogi
skuperda, skupierdiag(k)a, skupierdij(ka) – skąpy człowiek
śliwnia – śliwa
śliapaky – pogard. oczy
śliapaty – źle widzieć
śliapondiaka, pogard. – człowiek, który czegoś nie zauważył, nie dostrzega
słoik – szklane naczynie z nieco zwężoną górną częścią
śmiecholudnik – pogard. ten, z którego śmieją się ludzie
sołoneszmik – słonecznik
sochowyla – widły; być może utw. od „socha” i „wyły”
socha – droga wybrukowana kamieniem (od szosy)
spytłować – drobno zemleć mąkę
sprawunki – wyjaśnianie stosunków (rzadziej – sprawy)
stelmasznia – stolarnia
stepirja – młode pióro cebuli lub czosnku
stowpczyk – strofa w wierszu (zazwyczaj 4 wersy)
strachnuty – częściowo podeschnąć, z wierzchu (o ścieżce po deszczu)
suszyna – suszone owoce sadowe
syudoju – tą (drogą)
tudoju – tamtą (drogą)
kudoju? – którą drogą?
śiodni – dzisiaj
tamecki – tam
tutecki (tut'a) – tu
tapczan – dawne drewniane łóżko, grubo zbite
tarahajka – pogard. stary lub połamany środek transportu
twardołobyj – człowiek, który czegoś nie rozumie; uparty człowiek
temniażyty – męczyć kogoś długim trzymaniem, czekaniem
tynkuwaty – smarować gliną część ściany, która się osypała
teperecki, tepera – teraz
tyndyu-ryndyu – ironiczna odpowiedź na coś nic nieznaczącego, nieprzydatnego
tik'o, tik'y-no, tik'y-szczo – dopiero co, właśnie teraz; przed chwilą
topiro – dopiero, przed chwilą; utw. od „do tych por” lub „teraz”
tra', tre' – skrócone od „trzeba” (potrzebnie)
trzecia chata – największy pokój w chacie, świetlica
trynkaty – trwonić pieniądze lub coś innego bez potrzeby, zbyt
trójka – trucizna
turok numerowany – głupi człowiek lub taki, który czegoś nie rozumie
tiupkom – szybko, truchtem iść; utw. od „tiupaty”, „tiupky”
tiahota – ciężkość fizyczna lub moralna
tiazio, tiazeczko – zdrob. ciężko (lamenty)
fajerka – w kuchennej płycie żeliwny pierścień, który się zdejmuje
fanaberiki – fanaberia: dziwactwo, pycha, wybryki, kaprysy
farmazon – niechlujny, brudny człowiek
fastryhuwaty – tymczasowo zszywać tkaninę ręcznie
fintifkliuszky – drobiazgi, bezwartościowe rzeczy
fitykaty – bezmyślnie i szybko trwonić pieniądze
fica – lekkomyślny, niepoważny człowiek (częściej o kobiecie)
furman – woźnica
furmanka – przejazd wozem; utw. od słowa „furman”
chamany plesty – dużo mówić, zmyślać to, czego nie było
chyma hraje w hrudiach – szmer w płucach podczas oddychania w czasie choroby
chlastyk – krótki pasek przyszyty z tyłu (w poprzek) dwoma guzikami
chmolostaty – bić ostro, mocno, długo
chodowyj – często używany, ulubiony (o rzeczy)
chopta – ogrodowe ziele, chwast
chuczi, chutczie – szybciej, prędzej
cwonczyk – narząd płciowy chłopca
cydylok – cedzidło (tkanina do cedzenia mleka)
czalapa – ślad stopy; czasem stopa; utw. od „czalapaty” (iść)
czapity – pogard. długo stać
czasniczok – narcyzy
czwanytysia – chwalić się czymś
czwanka – człowiek, który się czymś chwali, puszy
czornocha – czereśnia lub morwa, która rodzi czarne jagody
szalyk – zdrob. szalik, od słowa szal
szalywka – cienkie deski do obicia ścian, sufitu, pokrycia dachów itp.
szaruwaty (bараboliu) – pielić (ziemniaki)
szkarbuny – stare obuwie
szkełko – szkiełko
szkiritysia – pogard. śmiać się
szkło – szkło
szklyty – oszklić
szkurłat – 1. Źle utuczone bydło. 2. Niskiej jakości słonina lub mięso
szmarowydło – smar z produktów ropy naftowej do wozu: maź, smoła
szmattia – ubrania (bielizna), wyprane lub zdjęte do prania
szniarty – szukać czegoś
szopa – drewniana przybudówka do obory lub oddzielny budynek
szportaty – wybierać spod krzaka młode ziemniaki
sztykulhaty – kuleć na chorą lub krótszą nogę lub łapę
sztyry – cztery
sztyrpak – pogard. ignorant, tępak
szuchla – szeroka, kwadratowa łopata do śmieci, obornika itp.
szuszwarki – resztki jedzenia; graty
justyty – płynąć, mocno płynąć (o krwi)
jagrust, jagrest – agrest
jalywka – jałowa cielica
japonka – letnia sukienka bez rękawów, modna w latach 1960–70
Tłumaczenie maszynowe
Spotkanie klubu konwersacyjnego języka ukraińskiego Siczosławskiej „Proświty” odbyło się w formacie klubu filmowego. Pierwszy seans kinematograficzny w Jekaterynosławiu odbył się 24 kwietnia 1897 r., półtora roku po pokazie braci Lumière w Grand Café na bulwarze Kapucynów w Paryżu w grudniu 1895 r. A w 1906 roku w mieście pojawił się pierwszy „elektro-oryginał-bioskop”, czyli cały kino! Uczestnicy rozmowy poznali historię pierwszego filmu fabularnego Siczosławszczyzny. Mowa o pionierze ukraińskiego kina, urodzonym w Jekaterynosławiu, działaczu Siczosławskiej „Proświty” – Danyle Sachnence. Wydarzenie moderowała siczosławska proświcianka Iryna Hodowanec, koordynatorka kursów języka ukraińskiego i prowadząca blog filmowy.
Iryna HODOWANEC, m. Dniepr
Radziecka machina propagandowa jednym ruchem ręki „zniszczyła” wszystko, co było, a odliczanie ukraińskiego kina prowadzono od 1919 roku. Istnieją jednak argumenty na przekór temu.
Josyp Tymczenko – odkrywca ukraińskiego kina Latem 1893 roku (dwa lata przed odkryciem braci Lumière) wraz z fizykiem M. Lubymowem opracował mechanizm skokowy „ślimak”, który został wykorzystany do udoskonalenia stroboskopu. Zasada działania tego mechanizmu stała się podstawą nowego aparatu „kineskopu”, w którego stworzeniu brał udział wynalazca Mychajło Freudenberg. A już w listopadzie w odeskim hotelu „Francja” (na rogu ul. Derybasowskiej i zaułka Kołodiaznego) odbyła się publiczna demonstracja dwóch filmów, nakręconych „kineskopem” na Odeskim hipodromie: „Jeździec” oraz „Miotacz oszczepu”. W styczniu 1894 roku na IX zjeździe badaczy przyrody i lekarzy Imperium Rosyjskiego J. Tymczenko za pomocą swojego aparatu demonstrował obraz na ekranie. Uczestnicy zjazdu przychylnie przyjęli aparat Tymczenki i wyrazili podziękowanie wynalazcy. Stało się to rok przed pojawieniem się komercyjnego kinematografu w Europie Zachodniej. W ten sposób Josyp Tymczenko wyprzedził zachodnioeuropejskich wynalazców, wśród których byli także Lumière. Ale jego aparat nigdy nie został opatentowany. „Kineskop” J. Tymczenki do dziś przechowywany jest w magazynach Muzeum Politechnicznego w Moskwie.
Historia kina w Dnieprze Pierwszy seans kinematograficzny w Jekaterynosławiu odbył się 24 kwietnia 1897 r., półtora roku po pokazie braci Lumière w Grand Café na bulwarze Kapucynów w Paryżu w grudniu 1895 r., to właśnie wtedy widzowie poznali nowy rodzaj sztuki w ojczyźnie nowej muzy – we Francji. A w 1906 roku w mieście pojawił się pierwszy „elektro-oryginał-bioskop”, który przywiózł niemiecki biznesmen filmowy Seiler, i wtedy też otwarto tak zwane kino.
Bioskop Seilera Rok 1906. Kino w tamtym czasie nazywano i „biografem”, i „kinematografem”, i „sinematografem”, i „bioskopem”. Zostało zbudowane na rogu Fabrycznej i Prospektu, czyli na rogu współczesnej ulicy Stoljarowa i prospektu Dmytra Jawornyckiego, naprzeciwko byłego kina „Rodyna”. I oto rozpoczęły się seanse. Seiler, rzecz jasna, zachowywał tajemnicę działania paryskiego „cud-aparatu” i pracował na nim sam. Jednak kręcenie seans po seansie korbą aparatu było ponad jego siły, więc przypomniawszy sobie o bystrym pracowniku (jeszcze z czasów budowy) o imieniu Dańko, wziął go do budki kinowej, by przynajmniej częściowo wykonywał za niego tę niełatwą pracę. Jak pisała 11 stycznia 1911 roku jekaterynosławska gazeta „Russkaja prawda”: „Bioskop Seilera dla miłośników ruchomej fotografii daje tak wiele ciekawych obrazów wszelkiego rodzaju: historycznych, obyczajowych, komicznych i widowiskowych, że jego odwiedziny sprawiają wielką przyjemność miłośnikom. Niektóre obrazy są tak dobre, że można je oglądać bez zmęczenia po kilka razy. Wystawiają czasem na jeden seans po dwa, a czasem i po trzy obrazy historyczne. Tak, wystawiali „Antonio Foscariniego, ulubieńca satrapy”, balet-żart, dziecięcy kaprys z czasów Ludwika XV. Wszystkie trzy obrazy historyczne. Dzięki czysto niemieckiej dokładności i sumiennemu stosunkowi do publiczności, antrakty skrócono do minimum. Ciekawy wybór obrazów staje się w pełni zrozumiały, ponieważ na czele tej sprawy stoi p. Henzel, człowiek inteligentny, który wcześniej był współpracownikiem niemieckich gazet. Życzmy mu i w dalszym ciągu pełnego sukcesu w sprawach. Bioskop odwiedza bardzo wielu widzów, tym bardziej, że cenowo jest bardziej dostępny od innych kinematografów”.
Danylo Sachnenko – pionier ukraińskiego kina Danylo Fedorowycz Sachnenko – chłopak z Mandrykiwki, urodził się w 1875 r. Już pół roku po rozpoczęciu pracy u Seilera Sachnenko został mianowany kinomechanikiem, bo „nauczył się przeładowywać aparat dwa razy szybciej, niż wychodziło to właścicielowi”, jak pisze proświcianin Mykoła Czaban. Pewnego razu pod koniec seansu kinoaparat przestał działać, ale Sachnenko nie stracił głowy, całkowicie go rozebrał, wypiłował pilnikiem nową część zamiast złamanej, wstawił ją na swoje miejsce, złożył wszystko razem i przykręcił wszystko na swoje miejsce. I aparat zaczął działać, chyba nawet lepiej niż przed awarią. Po tym Seiler awansował Sachnenkę na starszego mechanika.
W latach 1908–1911 Danylo Sachnenko pracuje jako kronikarz francuskiej firmy „Pathé”, spółki akcyjnej „A. Chanżonkow i K°”. Historyk kina Wołodymyr Mysławski pisze: „26 grudnia 1908 roku operator filmowy Danylo Sachnenko dokonuje w Jekaterynosławiu nagrania swojego pierwszego filmu kronikalnego „Pierwszy przypadek cholery w naszym mieście”. W tamtych czasach w Paryżu rozkwitało wielkie przedsiębiorstwo filmowe „Bracia Pathé i K°”. Jego popularność wzmacniało regularne wydawanie kroniki filmowej pod hasłem: „Pathé-journal wszystko widzi, wszystko wie!”. A po to, by kronika filmowa rzeczywiście wszystko widziała i wszystko wiedziała, potrzebowała dużej liczby korespondentów filmowych, nim właśnie stał się Sachnenko. W 1908 r. Dańko otrzymał od przedstawiciela francuskiej firmy aparat zdjęciowy i kilka pudełek taśmy filmowej, a także instrukcje i praktyczne porady. A już później otrzymał wiadomość od firmy „Pathé”: „Wartość przesłanego za miniony rok materiału pokrywa koszt aparatu, więc od teraz aparat przechodzi na własność korespondenta”. Właśnie ten aparat stał się wkładem Sachnenki w sprawę spółki akcyjnej. Udziałowcy, wkładając w sprawę swój majątek i pieniądze, nie bez podstaw liczyli na szybkie wzbogacenie się. Wierzyli w „złote ręce” mandrykiwskiego chłopaka Danyla Sachnenki, korespondenta firmy „Pathé”. W ten sposób Sachnenko i jego partnerzy założyli pierwszą w Jekaterynosławiu produkcję filmową, pierwsze przedsiębiorstwo filmowe na Ukrainie – kinoatelier „Rodyna”, albo jeszcze spotyka się nazwę „Południoworosyjskie sinematograficzne towarzystwo akcyjne Sachnenko, Szczetinin i K°”. A weteran ukraińskiego kina Arnold Kordium o tym zaznaczał: „Pierwsze przedsiębiorstwo filmowe na Ukrainie zostało stworzone w Jekaterynosławiu i nazywało się ono „Jużnorusskoje sinematograficzeskoje akcjonernoje obszczestwo Sachnenko, Szczetinin i K°” („Poprzez kinoobiektyw czasu. Wspomnienia weteranów ukraińskiego kina”. – Kijów: Mystectwo, 1970. – S. 18).”
Wiadomo, że w ciągu lat swojego życia Danyło Sachnenko kręcił zarówno finansowo nieudane filmy o ukraińskiej przeszłości, jak i drugorzędne komedie oraz agitki z czasów I wojny światowej. Sachnenko nakręcił filmy kronikarskie „Po Dnieprze” (1910), „Graniczne progi dnieprowskie” (1911). Latem 1911 roku, podczas występów gościnnych teatru Mykoły Sadowskiego w Jekaterynosławiu, operator filmowy utrwalił na taśmie filmowej najlepsze inscenizacje trupy: sztuki „Najmyczka” Iwana Karpenki-Karego z Lubow Linicką oraz „Natalka Połtawka” Iwana Kotlarewskiego z Marią Zańkowiecką w roli głównej. Wiadomo, że w 1912 r. D. Sachnenko nakręcił film fabularny „Miłość Andrzeja” (według „Tarasa Bulby” Mikołaja Gogola), w 1913 r. – film fabularny „Mazepa” (według poematu Aleksandra Puszkina „Połtawa”), w 1914 r. – ekranizację sztuki Mychajła Staryckiego „Bohdan Chmielnicki”. Z ogólnej liczby 23 nakręconych filmów w całości zachował się tylko jeden – dramat „Umer biedniaga w bolnice wojennoj” (1916), który Sachnenko kręcił jako operator. Oryginał filmu przechowywany jest w archiwum kinofotodokumentów w mieście Krasnogorsk (obwód moskiewski, Federacja Rosyjska). Istnieje jednak prawdopodobieństwo, że kopia została zwrócona do Dniepru. W styczniu 1912 roku odbyła się premiera pierwszego pełnometrażowego ukraińskiego filmu fabularnego „Sicz Zaporoska”. Zdjęcia natomiast odbywały się od jesieni 1911 r. 24 września 1911 roku jekaterynosławskie czasopismo „Dniprowi chwyli”, a 30 września kijowski tygodnik „Zasiw” doniosły: „Znana firma kinematograficzna braci Pathé chce wypuścić obraz „Napad Tatarów na Sicz Zaporoską”. „Aby obraz ten miał prawdziwy wygląd, firma chce urządzić pokazową bitwę na brzegu Dniepru, na miejscu byłej Siczy. W tym celu agenci firmy przeprowadzili badania Dniepru na całym odcinku między Aleksandrowskiem (Zaporożem) a Jekaterynosławiem (Dnieprem) i zatrzymali się na Łocmańskiej Kamience jako najbardziej odpowiednim miejscu. Na brzegu Dniepru w pośpiechu budowane są kurenie, chaty i tym podobne. Prawie połowę mieszkańców wsi zaproszono do udziału „w bitwie”; dla wszystkich, którzy wezmą udział „w bitwie”, firma uszyła odpowiednie stroje. Bitwa ta miała się odbyć 14 września” – czytamy w materiale. Muzeum historii łocmanów progów dnieprowskich: „50-minutowa taśma opowiada o wyczynach zaporoskich kozaków i koszowego Iwana Sirki, którzy bronili Ukrainy przed Tatarami i Turkami. Film kręcono przy udziale pół tysiąca ludzi – mieszkańców Łocmańskiej Kamianki. Konsultantem ekipy filmowej był historyk Dmytro Iwanowycz Jawornycki. Film powielono w ponad 20 kopiach”. Jawornycki rzekomo zaprowadził Sachnenkę do miejscowego ukraińskiego milionera i kolekcjonera Wołodymyra Chrinnykowa, aby ten pożyczył kolekcjonerskie stroje i broń do zdjęć (z artykułu Iwana Szapowała „Kino o zaporoskich kozakach” w czasopiśmie „Borysfen”, 1995, nr 9). A dekorator filmu Jełysej Szapłyk był aktywnym działaczem Proświty, o czym nie zapominał podkreślać jego pasierb Arnold Kordium (to właśnie dzięki niemu zachowało się wiele informacji – tak cennych wspomnień). Pokazowi obrazu towarzyszyła orkiestra muzyczna pod kierownictwem Wekslera-Stryżewskiego, jak zaznaczały afisze tamtego czasu. Film odniósł sukces – dochody 5-krotnie przewyższyły koszty produkcji. Niestety, obecnie nie ma żadnej zachowanej kopii filmu, jedynie kilka ocalałych kadrów. Pamięć o Danyle Sachnence W Dnieprze ustanowiono tablicę pamiątkową na budynku dawnego kina „Rodyna”, przy prospekcie Dmytra Jawornyckiego. W 2012 roku przeprowadzono teatralizowaną rekonstrukcję filmu Danyła Sachnenki „Sicz Zaporoska” – z inicjatywy Wałentyny Słobody. A w 2015 roku – w 140. rocznicę urodzin D. Sachnenki – stworzono film dokumentalny „Danyło Sachnenko” (reżyser – Ihor Rodionow), który pełen jest wspomnień o zdjęciach do „Siczy Zaporoskiej” w 1911 roku oraz trudnych kolizjach w życiu ukraińskiego filmowca.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraina po raz pierwszy zwyciężyła w najbardziej prestiżowym europejskim konkursie dziedzictwa kulturowego European Heritage Awards / Europa Nostra Awards (wśród konkurentów byli przedstawiciele ponad 30 krajów europejskich).
Lesia WORONIUK, założycielka Światowego Dnia Wyszywanki, Czerniwce
Przywozimy z Pragi na Ukrainę zwycięstwo w nominacji „Zaangażowanie obywateli i podnoszenie świadomości”, a także nagrodę sympatii publiczności – Public Choice Award oraz 10 tysięcy euro na Muzeum Ukraińskiej Wyszywanki. To jest dokładnie ta nagroda, którą wygraliśmy wspólnie – każdym głosem. Nasze zwycięstwo jest wynikiem ponad 15-letniej pracy współmyślących: Ołeksandra Tkaczuka, Mychajła Pawluka, Oksany Dobrzańskiej, Romana Kliczuka, Serhija Bostana, Iryny Mitnowycz, Walentyna Grinberga, Taisy Paraszczuk, Ołeksandra Jurkowa, „Wyszywanki w odzieży wybitnych Ukraińców”, „Batkiwskiej Chaty”, Oksany Murawlowej, Oksany Polonec, Julii Pauk oraz przyjaciół-kolegów-mistrzów, którzy często wbrew, a nie dzięki, z natchnieniem i odpowiedzialnie wykonywali swoją pracę. Dziękuję za wkład każdego. Ta wygrana jest przykładem tego, jak bardzo
„Życie P.S.” – spektakl na podstawie autobiograficznej książki weteranki wojny rosyjsko-ukraińskiej Walerija Burłakowa. Po śmierci bliskiej osoby, ukraińskiego wojskowego, kobieta-żołnierz, aby nie odebrać sobie życia, zaczyna pisać dzienniki, w których przez czterdzieści dni przekazuje swoje myśli i przeżycia. Spektakl opowiada o dwojgu ludziach, o miłości, śmierci i wojnie, wojnie, która niszczy wszystko. Pokazane są w nim działania bojowe oczami kobiety, która na linii frontu znalazła ukochaną osobę. Widz ma możliwość poznania prawdy o wojnie przez pryzmat wspomnień Walerii. I jak wspomnienia czasem przypominają sen, tak i przedstawiona rzeczywistość przypomina życie we śnie, gdzie główna bohaterka wie wszystko, co ma przeżyć, lecz nie może odwrócić nieuchronności wydarzeń. „Fabuła spektaklu, który stworzyli Olha Annenko (redakcja sceniczna), Nazar Pawlyk (reżyser), Natalia Tarasenko (scenografia), aktorzy Marjana Kuczma – Lera i Oles Fedorczenko – Moriaczok (wojskowy pseudonim), rozgrywa się na granicy tego, co prawdziwe, i tego, co nierzeczywiste; to jakby sen, który całkowicie ogarnia serce i umysł widowni – pisze o spektaklu gruziński krytyk teatralny Makami. Silne, gdy zjednoczone. Wyszywanka jednoczy Ukraińców, a odtąd także cały cywilizowany świat. To jedno z上 zwycięstw przed główną – Zwycięstwem Ukrainy w wojnie.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RIZNYKOWA, miasto Odessa
Do końca września potrwa VII Międzynarodowy Festiwal Sztuk „Aksamitny sezon w Odeskiej Operze”. W tegorocznej, pełnoskalowej wojennej edycji jego motywem przewodnim jest „Sztuka zwycięstwa” („The art of Victory”). Obecny sezon festiwalowy otworzyła prapremiera opery „Katerina” – monumentalnego, głęboko filozoficznego spektaklu, zrealizowanego przez zespół Odeskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu mimo wszystkich zagrożeń czasu wojny. Nad jego powstaniem pracował potężny zespół – utalentowani aktorzy i muzycy, malarz Ihor Anysenko, choreograf Oleksij Sklarenko, główny dyrygent Wiaczesław Czernuchо-Wolicz, libretto i muzykę napisał znany ukraiński kompozytor, absolwent odeskiego konserwatorium Ołeksandr Rodin, proces inscenizacyjny opierał się na potężnej energii twórczej reżyserki Oksany Taranenko, a inicjatorką i kierowniczką artystyczną projektu była dyrektorka generalna teatru Nadija Babicz. Emocjonalna dramatyczność materiału Tarasa Szewczenki, wykorzystanego do napisania libretta, wzmocniona piękną muzyką we wszystkim jej melodyjnym bogactwie i fakturalno-orkiestrowej różnorodności, od pierwszej minuty przykuła uwagę widza. Głębi i charakterystycznej rytmiczności akcji dodały wysokoprofesjonalna praca ze światłem i wideo, składnik choreograficzny, rozbudowane sceny chóralne. Udaną scenografię podkreśliły wyszukane rozwiązania kostiumowe. Na scenie tworzyła się prawdziwa magia ukraińskiej autentyczności, odległa od notorycznej „szarawarszczyzny”. Osiągano to zarówno przez zanurzenie widzów w splot dźwiękowych, fakturalnych, kolorystycznych obrazów, jak i przez udane włączenie w fabułę elementów ukraińskich obrzędów ludowych, a także autorskie odwołanie się do ustalonych ludowych symboli – kalina, dom, kołyska, mawka, słońce, zawierucha, Śmierć, studnia itd. Kompozytor, rozwijając linię fabularną, jakby „nanizał” i wzajemnie uzupełnił brzmieniem instrumentów ludowych elementy archaicznych, tradycyjnych i współczesnych form muzycznych, a chór wokalnie i dramatycznie wypełnił przestrzeń sceny życiem. Niezwykle owocny okazał się pomysł wykorzystania bohaterów klasycznego ludowego noworocznego wertepu (Śmierć, Diabeł, Wiedźma, Cygan, Szynkarka, Anioł i lirnik Perebendia) do opowiedzenia historii głównej bohaterki. Pojawili się na scenie od pierwszej minuty i pozostali obecni przez cały spektakl, wzmacniając jego aforystyczność. Aktualne i mistrzowsko przemyślane mizanscena z rosyjskim wojskiem – dziką, agresywną, pijaną, szarą masą żołnierską, pozbawioną indywidualności. Przy tym, moim zdaniem, sam wizerunek moskala Iwana, szczególnie w pierwszym akcie, wymagał wyraźniejszej artykulacji. Mimo to sensowne paralele literackie, muzyczne i wizualne trzymały widzów w stanie emocjonalnego napięcia, a finałowa scena chóralna a cappella tej jakościowo i utalentowanie wystawionej opery została przyjęta przez wielu ze łzami w oczach. Być może dzięki tragicznemu losowi ukraińskiej dziewczyny Kateryny widzowie zdołali dostrzec coś bardziej uogólnionego i globalnego – nieszczęście ufnego ukraińskiego narodu, zrozumieć, że walka „swojego” i „obcego” rozgrywa się nie tylko na poziomie poszczególnych postaci (Katerina – Iwan, „czarnobrewi” – „moskale”). To starcie przebiega w sferze ontologicznej – jako konflikt dobra i zła, życia i śmierci, Boga i Diabła. Dzieje się tak zarówno w duszach ludzi, jak i w społeczeństwie w ogóle. Podczas otwarcia festiwalu artystycznego „Aksamitny sezon w Odeskiej Operze. Sztuka zwycięstwa” minister kultury i polityki informacyjnej Ołeksandr Tkaczenko wyraził podziękowanie i szacunek Siłom Zbrojnym Ukrainy. Bo właśnie dzięki naszym obrońcom widzowie w czasie wielkiej rosyjsko-ukraińskiej wojny mają możliwość być świadkami wydarzenia historycznego – prapremiery konkurencyjnej opery „Katerina” w języku ukraińskim, autorstwa ukraińskiego kompozytora, na podstawie fabuły poematu Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Łesi Ukrainki pokazano spektakl Narodowego Ukraińskiego Akademickiego Teatru im. Marii Zankowieckiej (Lwów) „Życie P.S.”. Tę inscenizację kijowianie mieli zobaczyć już 26 lutego, ale stanęła na przeszkodzie wojna.
WASADZE. – Podczas występu aktorów emocje grzęzną w gardle, dławią, a wir egzystencjalnych myśli nie pozwala odpocząć. W Ukrainie trwa wojna. Giną ludzie, giną dzieci, ci, którzy powinni kontynuować życie ludzkości. Cały cywilizowany świat jest przeciwko tej wojnie, ale…” Kilka słów o wykonawcach spektaklu. Mar’jana KUCZMA ukończyła Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki na specjalności „aktor teatru dramatycznego i filmu”. Wśród jej pedagogów byli ludowi artyści Ukrainy Bohdan Kozak i Hryhorij Szumejko. W teatrze zagrała ponad 60 ról. Pracuje z dziećmi, prowadzi kurs „Dykcja i harmonia”. – Dla siebie osobiście szukałam monospektaklu o życiu kobiet w ATO, – wspomina Mar’jana. – Interesowało mnie, jak zachowuje się kobieta i jakie ma życie w tych warunkach. Obejrzałam film dokumentalny „Niewidzialny batalion”. Pisałam do wszystkich dziewczyn, które były w tym batalionie. Jedna z nich odesłała mnie do Walerii Burlakowej, a ta od razu przesłała mi swoją książkę. To dziennik czterdziestu dni po tym, jak zginął jej ukochany Tolik. Gdy przeczytałam książkę, zrozumiałam, że to jest temat, którego szukałam: miłość i strata ukochanej osoby. Podczas prób stale utrzymywałam kontakt z autorką, rozmawiałam z uczestniczkami działań bojowych, zapoznawałam się z ich informacjami, uczyłam się broni, aby wejść w stan bohaterki, jej atmosferę. To prawdziwa historia, która dzieje się tu i teraz. Wojna pełnoskalowa z Rosją dla mnie zaczęła się w 2016 roku. Walczył mój ojciec i wiedziałam, czym jest wojna. A wydarzenia 24 lutego mnie nie zaskoczyły, choć oczywiście jest to znacznie większa agresja... Sam spektakl w ciągu ostatnich pół roku nabrał jeszcze większej aktualności, stał się bardziej wrażliwy. Kiedy mówię, że w mojej ojczyźnie trwa wojna, te słowa nabierają innego znaczenia. Jeździliśmy z tym spektaklem do Iwano-Frankiwska, gdzie była obecna matka prototypu bohaterki. Z festiwalu w Gruzji przywieźliśmy nagrodę „Za najlepszy zespół aktorski”. Gruzini przyjęli spektakl ciepło, bariera językowa nie stanęła na przeszkodzie. Ten temat jest im bliski, przeżyli własny ból i straty spowodowane agresją Rosjan. Cieszę się, że mój partner sceniczny Oleś Fedorczenko po wypadku drogowym zdołał wrócić na scenę. Podczas prób do tego spektaklu ledwo trzymał się na nogach, a dziś porusza się po scenie idealnie, gra także w innych spektaklach teatru. Podczas pracy nad scenografią Natalia Tarasenko wykorzystała rysunki z dziennika Walerii Burlakowej. A skrzynię jako scenografię na scenie przywieźli uczestnicy ATO, jest naprawdę postrzelana. Oleś FEDORCZENKO pracował jako dziennikarz, następnie ukończył wydział kultury i sztuki Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, kierownikiem kursu była ludowa artystka Ukrainy Taisija Łytwynenko. Od 2012 roku – aktor Narodowego Teatru im. Marii Zańkowieckiej, w którym zagrał ponad 40 ról. W związku z przeżytym wypadkiem w jego twórczości była długa przerwa. Po raz pierwszy po rehabilitacji wyszedł na scenę w spektaklu „Życie P.S.”. – Zanim zacząłem pracować nad swoją postacią, ponownie przeczytałem dzienniki Walerii Burlakowej, – kontynuuje rozmowę Oleś. – Przeglądałem zdjęcia, przez wspólnych znajomych starałem się dowiedzieć, jaki był mój bohater – wesoły czy smutny. Niestety, ten chłopak już nie żyje. Najtrudniej było grać w Iwano-Frankiwsku. Podczas finału słyszałem, jak na sali gorzko płacze kobieta. Gdy pracowaliśmy nad spektaklem, pomógł mi ten trudny doświadczenie, które zdobyłem podczas leczenia po wypadku drogowym. Obok leżeli chłopcy, których bolała dusza i ciało. Dzięki temu sam nauczyłem się grać ból. Za każdym razem podczas spektaklu otwiera się rana naszego narodu. A odkąd zaczęła się wojna, ta rana zaczęła otwierać się jeszcze głębiej. Mnie zaś, młodego tatę, najbardziej rani liczba zabitych dzieci. To po prostu straszne. Ważne, że na scenie gramy „oko w oko”, żyjemy jak jedna całość. Dziękuję za to Mar’janie. Przyznaję, że kiedy zaczynała się praca nad spektaklem, miałem wątpliwości, czy się uda, a Mar’jana mnie wspierała. Rozumiemy, że obecnie spektakl stał się dla ludzi jeszcze bardziej potrzebny niż przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK, dziennikarz. Odważę się stwierdzić: na niespotykanej fali wzrostu uwagi świata wobec Ukrainy, która już rośnie w oczach, o tej niepoznanej w domu Wielkiej Ukraińce pisać będą książki, wydawać albumy biegli w słowie autorzy-cudzoziemcy. A do jej muzeum w Iwankowie ustawiać się będzie kolejka turystycznych autobusów z różnorodnymi tablicami rejestracyjnymi. Jestem przekonany: chętnych do dotknięcia niepoznanego jeszcze u siebie w domu geniusza-samorodka z poleskiej wsi Bołotnia będzie nie mniej, niż obecnie do muzeów Van Gogha w Amsterdamie czy Picassa w Barcelonie. I wszyscy oni będą próbowali odgadnąć, niczym niepowtarzalny uśmiech Giocondy z paryskiego Luwru, energetykę jej dziwnych płócien, z których niewidocznie i nieodczuwalnie przelewa się w duszę każdego nieobojętnego obserwatora tajemnica genokodu przez nikogo i nigdy nieujarzmionego ukraiństwa. Obecnie jest powód, by o tym powiedzieć, bo w Ukraińskim Domu (Kijów) otwarto wystawę o wymownym tytule „Maria Prymaczenko. Ocalone”. To prawdziwa sensacja na skalę ogólnonarodową – przedziwna, uduchowiona, naznaczona Niebiańskim Znakiem: z płonącego od bombardowania raszystowskich zwyrodnialców muzeum krajoznawczego w Iwankowie nieobojętni mieszkańcy miasteczka, ryzykując życie, wynieśli i ukrywali w bezpiecznym miejscu przez długie tygodnie marcowej okupacji wszystkie 14 dotąd niewidzianych ogółem obrazów Marii Prymaczenko! I oto teraz te ocalone od prawdziwych bestii-drapieżników obrazy ruszyły w podróż po Ukrainie. Aby napełnić nasze znieczulone serca niesamowitym baśniowym światem. W tym świecie od pradawnych czasów od pracowitych i biegłych, dobroczynnych w myślach i czynach rąk Ukraińców ojczysta ziemia-żywicielka buja przedziwnym kwieciem i szczerymi plonami. A obok pokojowo sąsiadują uwiecznione przez naszych przodków w baśniach i legendach nie mniej przedziwne zwierzęta i ptaki. Z boskiej wyobraźni mistrzyni-artystki „Wania konia poił” powstają one przed nami w nieziemskich formach – ze skrzydłami, zawadiackimi grzywami, rączymi kopytami, koronami, innymi niezwykłymi ozdobami i kolorami. Wszystkie one jakby napojone tajemnicą i czarami przyrody, obdarzone dobrocią, zdolne pokłonić się, przytulić i dobrego człowieka, i każdego czarującego kwiatka. Każdy na tych zniewalających wyobraźnię obrazach widzi swoje. Ale jestem przekonany, że tak samo każdy wychodzi za próg wystawy innym. Coś odczuwalnie osiedla się w duszy po wyobrażonym dotyku do tego czy innego wątku, coś jasnego i pełnego nadziei wywyższa cię ponad zadawnioną codzienność i nowoczasowe, wypalające serce niepokoje. Jeśli chodzi o moje osobiste wrażenia z obcowania z ocalonymi wolą Niebios i odwagą miejscowych śmiałków-patriotów obrazami, to nie ma żadnego, który by nie zapadł w duszę. Ale najbardziej, pod względem treści i tytułów, podobają mi się takie. Na początku – obrazy z wątkowymi fragmentami przejmującego znawstwa Ukrainy: „Petryk pszenicę włóczy”, „Wania konia poił”, „Dobra kasza z mlekiem, dobrze żyć z kozakiem”, „Papużka karmi swoje dzieciątko”, „Dary chleb i sól Iwankowu na 400-lecie”, „Oryna żyto żnie. Wilk torbę kradnie”. Tytuły niepowtarzalne, trafne, wymowne. Przecież wymyślała je sama artystka. Osobno o obrazach z filozoficznymi zagadkami ukraiństwa w kontekście wszechświata: „Konik-Garbusek”, „Ognisty smok”, „Baśniowy kogucik”, „Tancerze” (gęś i paw). I, oczywiście, dotąd niewidziane arcydzieło – „Ukoronowany baran”. Wielu współczesnych wysokich urzędników (od tych, którzy na Pieczersku, aż po mniejszych rozmiarami władców-tymczasowców państwowych gabinetów w regionach) mogłoby, gdyby przyszli tutaj, rozpoznać w tym wstrząsającym obrazie samych siebie… Wracam do rzeczywistości. I czuję, jak niepokoją duszę, niczym kłujące gwoździe w żywym drewnie, kilka nieuniknionych pytań. Pytania do kierowników naszej wykrwawionej, wyludnionej i zdenacjonalizowanej dziennikarstwa. Dlaczego TO nie stało się topową wiadomością dla wszystkich ogólnonarodowych mediów? Dlaczego aktywnie powielane z ust przefarbowanych dziennikarzy z „jednolitych wiadomości” całodobowe paski czy nie wszystkich portali informacyjnych znowu przepełnione są pustymi sentencjami o życiu osobistym naszych nie zawsze patriotycznych i porządnych piosenkarzy i piosenkarek, o ich strojach, wypowiedziach, daczach, rozwodach i rodzinnych kłótniach? Dlaczego nie ma preferencji dla prawdziwej (a nie tylko prymitywnie-ubogiej popowej) kultury, która tworzy, utwierdza, broni, reprezentuje naród, o jej nosicielach, opiekunach? Pytania do organizatorów wystawy (a jest to przede wszystkim Kijowska Obwodowa Administracja Państwowa i dyrekcja Ukraińskiego Domu). Dlaczego dla tego znaczącego wydarzenia przeznaczono tylko 4 (cztery) dni? Czyżby te przestronne, dawno puste i wyludnione powierzchnie tak zwanego UkrDomu, gdzie do dziś nie wywietrzał kompartyjny duch, są już zaangażowane do czegoś innego? Czyżby taka wystawa komuś przeszkadzała, gdyby potrwała miesiąc lub dwa? Nieznaczna cena biletu (50 UAH) pozwoliłaby zebrać większą sumę na odbudowę spalonego przez raszystowskich wyzutych z kultury dzikusów domu-muzeum w Iwankowie. Przecież w pierwszym dniu nie było gdzie szpilki wcisnąć. I kiedy brałem bilet, odstałem jednak kolejkę do kasy. Czy ktoś w naszym czy nie w całości zdenacjonalizowanym Ministerstwie Kultury na czele z takim samym ministrem Tkaczenką – zagorzałym obrońcą bułhakowców i ich „rosyjskiego świata” – jest w stanie dać odpowiedź? Może z bardziej patriotycznego władczego kijowskiego domu na Chreszczatyku jest inny pogląd na tę prawdziwie społecznie znaczącą sprawę? Zapraszamy!
Tłumaczenie maszynowe
Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
K o l e g i u m r e d a k c y j n e
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Pawło MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Halyna DACIUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279 39 55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279 41 46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe