Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

NA CZEŚĆ BUDZICIELA RUSI GALICYJSKIEJ

Слово Просвіти, №35 за 2011 рік

Iwan LYSYJ Wśród wydawnictw poświęconych 200-leciu urodzin Markiana Szaszkewycza uwagę zwraca praca znanego badacza spuścizny o. Markiana, współprzewodniczącego Komisji Szaszkewyczowskiej Wasyla Horynia „Przeniesienie szczątków Markiana Szaszkewycza”, która niedawno ukazała się we Lwowie. Skupiając uwagę przede wszystkim na upamiętnieniu pamięci sławnego Galicjanina, autor zdołał pokazać szerokiemu czytelnikowi ukraińskiemu ogólnonarodowy rozmiar postaci „galicyjskiego Bojana”, nieocenione znaczenie jego kulturalnego i społecznego dorobku literackiego. Treść książki potwierdza cytowaną tu myśl posła O. Barwińskiego, że Szaszkewycz „wskrzesił Ruś Galicyjską do nowego życia duchowego”. Wasyl Horyń od dawna i owocnie pracuje w szaszkewyczoznawstwie. Jest jednym z inicjatorów i redaktorów naukowego zbioru „Szaszkewyczjana” (6 numerów), a także szeregu wydawnictw w serii „Biblioteka Szaszkewyczjan”. W niej opublikowano również recenzowaną książkę, w której autor zwięźle i przystępnie streszcza wyniki swoich wieloletnich badań. W pierwszej części znajdujemy odtworzenie głównych etapów krótkiej, lecz bardzo ciernistej drogi życiowej i twórczej poety. Autor opiera się tu na ocenach Franki dotyczących dokonań Szaszkewycza i jego towarzyszy z „Trójcy Ruskiej” Iwana Wahylewycza i Jakowa Gołowackiego. Franko widział w Szaszkewyczu prekursora odrodzenia duchowej istoty narodu. W. Horyń, szeroko korzystając z mało znanych druków z ówczesnej periodyki zachodnioukraińskiej, materiałów archiwalnych, wyjaśnia, jak kształtował się kult Szaszkewycza – obok kultu Szewczenki – w Galicji, jak w drugiej połowie XX wieku czciła pamięć wybitnego rodaka galicyjska społeczność. Nie często, ale bardzo trafnie cytuje uderzające wiersze Budziciela. W drugim rozdziale książki autor krok po kroku śledzi, jak dojrzewał zamiar wzniesienia pomnika M. Szaszkewycza i przeniesienia jego doczesnych szczątków z obcego grobu w wówczas odległej wsi Nowosiółki Liskie na Cmentarz Łyczakowski we Lwowie. Inicjatorami przeniesienia zostały lwowskie koła studenckie. Do sprawy przystąpiły galicyjskie ośrodki kulturalno-oświatowe, przede wszystkim kamieniecki oddział towarzystwa „Proświta”, a następnie również Główny Oddział towarzystwa. Specjalny komitet ds. pochówku kierował ówczesny przewodniczący „Proświty” prof. Omelian Ohonowski. W skład komitetu weszli przedstawiciele Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, „Besiedy”, „Bojana”, „Zorii”, Towarzystwa Pedagogicznego i innych towarzystw kulturalnych. W. Horyń z żalem stwierdza, że ówcześni kierownicy większości tych ośrodków poddawali ostracyzmowi Iwana Frankę i nie zaprosili go do składu komitetu. Przeniesienie szczątków wyznaczono na tradycyjny dzień zadusznych, 1 listopada 1893 roku, łącząc je z 50. rocznicą śmierci Szaszkewycza i obchodami 25-lecia „Proświty”. Na wezwanie komitetu odpowiedziała cała świadoma galicyjska społeczność. Udział w ceremonii zapowiedział sławny śpiewak operowy Ołeksandr Myszuha. Salomea Kruszelnicka telegramem z Włoch przyłączyła się do uczestników uroczystości. W imieniu Ukraińców z Naddnieprza głos zabrał Ołeksandr Konyski, który wyraził wdzięczność Szaszkewyczowi „za ziarno, które zasiał na niwie odrodzenia naszego piśmiennictwa i rozwoju narodowego w Galicji”. Kolejne trzy rozdziały szczegółowo (czasem może nawet zbyt szczegółowo, biorąc pod uwagę liczne wyliczenia uczestników wydarzeń) odtwarzają same uroczystości. Najpierw – na miejscu pochówku poety 31 października 1893 r. Zgromadziły one bardzo szeroką społeczność, jak powiedział jeden z of współczesnych, „duchowe dzieci Markiana” ze wszystkich stron – inteligencję, duchowieństwo, chłopów, młodzież uczniowską i studencką. W tej części książki czytelnik znajdzie fragmenty przemówień, które wygłaszali uczestnicy wydarzenia. „Nie czas spoczywać, – wzywał jeden z nich, – nie czas marnować chwil, bo wielkie żniwa, a żniwiarzy garstka”. Ta myśl-wezwanie zachowuje aktualność na wszystkich etapach ukraińskiego samookreślenia się… Dalej – opis uroczystego przeniesienia szczątków Szaszkewycza we Lwowie. Dzięki jego tonacji, a jeszcze bardziej dzięki tekstom przemówień czołowych przedstawicieli galicyjskiej społeczności, przeniknionych głębokim szacunkiem dla poety i wiarą w jedność ruskoukraińskiej wspólnoty, autor zdołał oddać atmosferę tego licznego zgromadzenia, dominujące akcenty semantyczne uroczystości. Szeroko cytowane są listy i telegramy, które napłynęły z różnych regionów Ukrainy, a także z Polski, Czech, Austrii i Włoch. Ducha manifestacji W. Horyń oddaje trafnym, aforystycznym zdaniem: „Galicjanie szli na Cmentarz Łyczakowski Rusinami, a wracali z cmentarza Ukraińcami” (s. 58). Autor nie pominął także kontrowersyjnych momentów uroczystości, zwłaszcza protestów I. Franki, M. Pawlyka i radykalnej młodzieży przeciwko rządowym represjom wobec ukraińskości, a także przeciwko cenzurze duchownej, która przez 20 lat opóźniała zapoznanie Galicjan z „Rusałką Dniestrową”; dla Franki była ona „manifestem nowego ludowego kierunku literackiego”. Ostatni, szósty rozdział książki opowiada o upamiętnianiu pamięci Szaszkewycza na Ukrainie w XX i na początku XXI wieku. Przede wszystkim mowa tu o 100-leciu poety, z tej okazji na Białej Górze wzniesiono wspaniały pomnik, zaprojektowany przez architekta Ołeksandra Łuszpynskiego. W. Horyń podkreśla, że szaszkewyczowskie obchody trwały nieustannie – zarówno w czasach okupacji, jak i w latach podradzieckich – i zawsze wywoływały patriotyczne uniesienie społeczności, skłaniały Galicjan do „sięgania do źródeł swojej ukraińskości” (s. 91). Autor ma nadzieję, że także tegoroczne obchody 200-lecia galicyjskiego Budziciela staną się impulsem do duchowego zjednoczenia Ukraińców. W książce odczuwalny był brak paraleli z przeniesieniem szczątków T. Szewczenki na Czernecką Górę, chociaż rytuały tych przeniesień w wielu punktach się pokrywają. Do tych paraleli autor

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn