Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Między dwoma światami

Слово Просвіти, №36 за 2017 рік

Margarita DOWHAŃ Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Żołnierz generała Kulczyckiego Przy oddziale neurochirurgii stoi dwóch żołnierzy — starszy i całkiem młody, jakby jego syn. Przedstawiam się. A mój fotoreporter Serhij niespodziewanie dodaje: pani Rita to szestdziesiątnica, przyjaźniła się z Wasylem Stusem… I wtedy stało się coś nieoczekiwanego! — Znaliście Stusa?! Przyjaźniliście się z nim?! W oczach starszego pojawiają się łzy. Obejmuje, bierze moje dłonie, całuje je i powtarza: „Czy pani naprawdę znała żywego Stusa?! Przecież to nasz Symbol, nasz Geniusz. Jak Szewczenko! Jeszcze jako nastolatek czytałem jego utwory w samizdacie! Staliśmy na Majdanie przy portrecie Wasyla, czytaliśmy jego poezję! Pani jest dla nas jak żywa więź z Nim…” Uściski, radosne zdziwienie… Mykoła i jego młody towarzysz broni Sasza Tryszczuk zapraszają do swojej sali. Rozdałam już swoje podarunki i książki na traumatologii, na chirurgii. I wtedy przypominam sobie: w ostatniej chwili, wychodząc z domu, z jakiegoś powodu wróciłam do stołu, wzięłam zdjęcie Wasyla i włożyłam do kieszonki torby. Mykoła Mykytenko Wchodzimy do sali. Wyjmuję to zdjęcie, pokazuję. Mykoła z nabożeństwem całuje portret. Prosi o podpis. Stawia zdjęcie nad łóżkiem. Długo się w nie wpatruje. Potem przypominamy sobie wersy poezji Wasyla: „Narodzie mój, do ciebie ja jeszcze wrócę…”, „Boże, nie litości — srogości, Boże, nie zemsty, a pomsty…”, „Ogrzany duch kipi jak zacier i pragnie iść w wieczność — na przełaj!”… Nagle Mykoła otwiera swój laptop: „Pokażę pani kadry wojny, których nie zobaczy pani nigdzie…” I zamarliśmy przy miniekranie. Jesteśmy tam — na froncie! Oto widzimy ostatnie przed śmiercią zdjęcie legendarnego generała Kulczyckiego przy helikopterze, którym zaraz wzbije się… w niebiosa, na wieki; widzimy wrogie ogniste czworokąty, z których leci śmierć na naszą ziemię; widzimy 25 legendarnych chłopaków, którzy utrzymali wysokości Karaczun i Małoczar. Oto obrazki surowego żołnierskiego życia — we wszystkim gospodarność, pomysłowość i… dobry, spokojny pies u nogi żołnierza. A na kolejnych kadrach: zastrzelony przez bandę spokojny rolnik i jego rodzina; na czarnym polu ocalali żołnierze zbierają zwęgloną broń, a obok tej broni leżą… zwęglone, aż czarne, ciała towarzyszy broni, z którymi przed chwilą rozmawiali, śmiali się, gniewali, działali! …Dzięki Wasylowi Stusowi Mykoła stał się dla mnie jak bliski. A do tego okazało się, że uczyliśmy się w tej samej szkole na Peczersku. Tylko z różnicą pół wieku! Kijowianin Mykoła Mykytenko, prawnik i wykładowca historii (ma dwa wyższe wykształcenia), stał na Majdanie od 2013 roku. Jego pierwsza walka — w listopadzie, kiedy Janukowycz chciał postawić „Jolku” (choinkę), a naród zaprotestował i poszedł pod pieśń Rusłany przeciwko „Berkutowi”… Od marca 2014 r. Mykoła jest już pod Kramatorskiem. Trudne okazały się pierwsze dni na froncie — mało broni, ani wody, ani jedzenia. „Ale był z nami wielki dowódca — generał Serhij Petrowycz Kulczycki!”… Pod koniec maja, kiedy generał zginął, dowódca plutonu Mykoła Mykytenko (pseudonim — „Woron”) został ciężko ranny w głowę. Przeżył cudem. Lewa strona była sparaliżowana. Medycy szpitala w Charkowie jako pierwsi przywrócili Mykołę do przytomności… Surowy żołnierz i pogodny człowiek Mykoła jest obecnie w kijowskim szpitalu. Ćwiczenia gimnastyczne. Specjalne leczenie. Zdrowie się poprawia. Relacje lekarzy i pacjenta stały się przyjacielskie. Mykoła pragnie wrócić na linię frontu. Z dumą dodaje: „Mam tam i zięcia, i córkę Julię — snajperkę!” I przypomniałam sobie, jak w wiadomościach telewizyjnych wspominano nieustraszoną i utalentowaną strzelczynię o pseudonimie „Julia”. To przecież bohaterska córeczka Mykoły! Cała w tatę. *** Chcecie — wierzcie, chcecie — nie, gdy idę do szpitala — spotykam Mykołę. Raz w gorący dzień poprowadził mnie rodak do szpitalnego bufetu… na chłodną okroszkę. Innym razem spotkaliśmy się na ławeczce przy punkcie urazowym. Mykoła ma na sobie czapkę amerykańskiego rangera, a lekka marynarka — niemieckiego Bundeswehry. Na ćwiczeniach kiedyś się wymienili. Mykoła, śmiejąc się, opowiada: kiedyś dla żartu na froncie przebraliśmy się w zagraniczne stroje. U bandytów panika: już natowcy do banderowców przyszli!.. A to niedawno — szłam do okulistyki, znów Mykoła mnie spotkał. Przedstawił głównemu okuliście: „Ten człowiek znał Wasyla Stusa!”… Jak spotykamy się z Mykołą, mam takie uczucie, jakby i Poeta był tu, z nami, choć niewidzialny! I Słowo Jego słychać: …niewolnicy dorastają do Synów swojej Ukrainy-matki… …Ty jeszcze wycierpiowujesz bólem, Ty jeszcze rozdarta na kawałki, Lecz już kręta i niepokorna, Ty wyprostowałaś się dla wolności, Ty gniewem wyrosłaś… Lubow PROĆ * * * Wierzę w siłę ducha… Iwan FRANKO Strzelana, katowana, krwawa, Słońcem wschodzi za każdym razem w duszy… To — moja ziemia. Moje Państwo. Obecnie ma — zaledwie dwadzieścia sześć. Całkiem młoda. Powiedzmy: dziewczynka. Jak niełatwo, Boże, jej rosnąć! Ci, co zwali się „braćmi” na początku, Teraz nazywają się — kaci. Cierpiętnico, twoja droga — krzyżowa, Kielich przygotowany cierpki, Bo do Sotni — tej, co Niebieska, Gwardia Niebieska przyłącza się. Wiktor Hołosnyj Z kozackiej Ziemi Sumskiej Żył sobie i spokojnie pracował w swoim Kamiansku technik-elektromechanik. I był szczęśliwy: czworo dzieci dorosło, aż pięcioro wnuków cieszy. Nagle na rodzinny kraj ruszył wróg. I 56-letni głowa rodziny Wiktor Pawłowycz Hołosnyj poczuł strach, zwłaszcza o małe wnuczęta. Przypomniał sobie swojego wujka — bohatera II wojny światowej, który walczył z faszyzmem. I ruszył do komisji wojskowej. Lekarze nie dawali „zgody”. Kardiogramy niepokoiły. I mimo wszystko 25 sierpnia 2016 roku poszedł Wiktor Hołosnyj na front bronić rodzinnego domu! Walczył w 53 brygadzie dywizjonu przeciwpancernego, a później — w 43 samodzielnym batalionie piechoty zmotoryzowanej. 18 czerwca 2017 roku na Łuku Switłodarskim wróg rozpoczął ostrzał naszych pozycji z zakazanej broni… Wiktor Pawłowycz został właśnie przywieziony z sali operacyjnej do 4 sali traumatologii. Już stracił rachubę, tyle operacji przeszedł. Wiktor Hołosnyj całe życie zajmował się sportem. Dla zdrowia. Narty, sztanga, drążek. Jak wyjdzie ze szpitala — ma nadzieję również na sport. I planuje pracować, i pomagać w wychowaniu maluchów. Boży dar 54-letni mieszkaniec Podola Mykoła Kowalenko — doświadczony marynarz. Długo pełnił ciężką służbę na atomowych okrętach podwodnych. Z czasem został marynarzem floty rybackiej. I Ocean Spokojny, i Atlantyk, i Morze Śródziemne — wszystkie wielkie wody planety są mu znane. A tutaj — wojna. I stanął marynarz Kowalenko w obronie rodzinnej zie- Bólu tego już nie ominąć. Och, dość długa w cierniach droga… I dzisiaj nie kwitną saluty — „Grady” i „Uragany” srogo biją. Płacimy najlepszymi… O Boże, Siły ducha wszystkim nam wspólnie daj! A Przeczysta Dziewica pomoże Uchronić od kata rodzinny kraj. …Oto takie snują się nieświąteczne Dumy w czasie „hybrydowej” wojny… Lecz z pieczęcią wiary w każdym słowie, Jaśnieją Zwycięstwem one! I znikną noce twoje czarne, Ukraino nasza przenajświętsza! Najdroższej, drogiej, sobornej — Pokoju, szczęścia, wielu lat! mi… W czerwcu został ciężko ranny. 21 dni na reanimacji. Operacje. Przebywanie między dwoma światami. Życie zwyciężyło. Z rozmów telefonicznych Nawracam kolegów na język ukraiński Porozmawialiśmy pod koniec lipca przez telefon z moim dawnym bohaterem, człowiekiem, który w dosłownym znaczeniu przeszedł piekło wojny. Jego, poparzonego od stóp do głów, ratowali, odnawiali doktorzy Ukrainy i Ameryki. I uratowali… Serhij Babski Z obwodu żytomierskiego, człowiek wszechstronnie wykształcony, patriotyczny, powrócił do pełnowartościowego życia w pokoju… A więc, słyszę od Serhija: „Przeprowadziliśmy się do Dniepr. Zaproszono mnie na stanowisko głównego inżyniera w poważnej korporacji. Tak jak w Korosteniu, pracuję w kamieniołomie. Wynajmujemy (Serhij z Oksaną mają dwóch synów) trzypokojowe mieszkanie. Wszystkie obowiązki wobec mnie jako uczestnika ATO państwo wypełnia sumiennie. Stałem się nawet właścicielem ziemskim! — radośnie oznajmił Serhij. — Oto tylko na ziemi na razie nie potrafię gospodarować. Prawda, rodzice, jak mogą, powoli gospodarzą na naszej rodzinnej Korostenszczyźnie. A oto tutaj, w Dnieprze, jest mnóstwo ludzi zniechęconych, obojętnych na wszystko, nawet na swoją naturę, swoją istotę. Zniszczone ukraińskie korzenie dają o sobie znać. Robię, co mogę. Nawracam moich nowych kolegów na komunikację w języku ukraińskim. Myślę, że dopóki władza jasno i radykalnie, bez wyjątków, sama nie zacznie mówić w języku państwowym i kategorycznie nie będzie wymagać od wszystkich urzędników i przedsiębiorców, od dziennikarzy i pracowników telewizji, od pedagogów mówienia naszym dawnym, przebogatym językiem, dopóty nie będzie ładu, harmonii w kraju. To przecież śmieszne i tragiczne — rozmawiać językiem napastnika, okupanta!” Potrzebna szkoła rehabilitacyjna Jeszcze pod koniec II wojny światowej Amerykanie otworzyli w Wiedniu szkołę rehabilitacyjną dla żołnierzy, którzy stracili na wojnie ręce, nogi. I, pomyśleć tylko, przez wszystkie te dziesięciolecia szkoła jest utrzymywana, modernizowana, pracuje niezawodnie i efektywnie! Pomogła ona także wielu ukraińskim żołnierzom, którzy zostali bez kończyn w tę przeklętą wojnę. I nagle… Kolejny raz przyjechała od nas grupa żołnierzy do stolicy Austrii, do tak potrzebnej im szkoły, aby nauczyć się pewnie chodzić na protezach, aby żyć dalej pełnowartościowym życiem w pokoju i… postanowili, widocznie, „świętować” przyjazd?! Słowem — upili się, urządzili awanturę. I Austriacy po tym więcej naszych żołnierzy przyjmować nie chcą. Powiedzieli — utrata reputacji jest dla nich droższa niż utrata pieniędzy. I słusznie powiedzieli! A u nas teraz przez kilku łotrów cierpi wielu żołnierzy-inwalidów, którzy mogliby w tej porządnej austriackiej szkole nauczyć się pewnie chodzić na protezach. Wśród tych, którzy lada moment mieli pojechać do Wiednia, był także Anatolij Horbenko z Sum, który został bez obu nóg. On to opowiedział mi tę smutną historię, kiedy zadzwoniłam do swojego bohatera, aby zainteresować się jego powojennym życiem. Anatolij jest optymistą. I w domu u nich wszystko dobrze. Ale temat szkoły rehabilitacyjnej go niepokoi. Po pierwsze, ostrzej trzeba walczyć z miłośnikami kieliszka w armii. Czas w Ukrainie także otworzyć poważną szkołę rehabilitacyjną dla ludzi, których okrutna wojna postawiła na protezy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn