W Horoszowcach odsłonięto pomnik T. Szewczenki (czytaj na str. 9)
UCZNIÓW NIE USŁYSZANO...
A W ŚWIĄTYNI RZĄDZI KTO?
Tłumaczenie maszynowe
Długotrwałe przygotowanie Ustawy Ukrainy „O edukacji” oraz jej burzliwe rozpatrzenie 5 września 2017 roku na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy wyraźnie nakreśliły głębokie rafy na drodze odnowy naszego Państwa, uzyskania przez nie prawdziwej, nieimitowanej samodzielności. Niepozorność jakiegokolwiek państwa w znacznej mierze zapewnia i symbolizuje przed całym światem istnienie jasnej ideologii językowego bytu społeczeństwa: jest to przede wszystkim określoność w Konstytucji, istnienie ustaw, które regulują relacje językowe dzisiaj i zakładają ich stabilność oraz nienaruszalność w przyszłości. Znając zasady językowego życia w kraju, obywatel albo je przyjmuje i przestrzega, albo wybiera dla swojego zamieszkania ten kraj, który maksymalnie odpowiada jego dążeniom, pragnieniom nie tylko w sferze ekonomicznej, ale i humanitarnej. To prawo każdego obywatela. Na szczęście pojęcie „żelazna kurtyna”, które powstrzymywało wybór miejsca zamieszkania człowieka, dzisiaj stało się już markerem historycznej przeszłości. Pawło HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Prawo człowieka jest nieodłączne od jego obowiązków, przede wszystkim w zakresie przestrzegania praw, w tym także w sferze używania języka. Jeśli ustawy regulujące relacje ekonomiczne między obywatelami a obywatelami i różnorodnymi korporacjami, państwem, przyjmowane są jako nieuchronność (nawet pomimo ich skierowania przeciwko obywatelom, ekonomicznej i politycznej niecelowości!), wywołując krótkotrwałe dyskusje, to kwestie języka pozostają w centrum uwagi na długo. I jest to naturalne z uwagi na rolę języka w życiu każdego człowieka i społeczeństwa ogółem: dla każdej osobowości język jest środkiem jej przynależności do swojego społeczeństwa; formą-powłoką myślenia i poznawania świata; nośnikiem narodowego kodu mentalnego. Jednocześnie priorytety językowe osobowości zdradzają jej polityczne orientacje, przychylność do jednych i nieakceptowanie innych idei oraz dróg budowy państwa. W Ukrainie kwestia budownictwa językowego jest obciążona długotrwałą wcześniejszą bezpaństwowością Ukraińców, koniecznością wywalczenia choćby minimalnych praw do realnego istnienia i rozpowszechniania języka ukraińskiego. Niepodzielna dominacja języka rosyjskiego w Ukrainie wykrzywiła narodowy kręgosłup Ukraińców na tyle, że wyprostowana postawa — naturalna cecha człowieka! — oceniana jest jako przejaw męstwa czy heroicznego czynu. Przezwyciężenie głębokich skutków korozji narodowej świadomości, wiekami upokarzanej i wykorzenianej, przezwyciężenie skutków tektonicznego rozłamu zmałorosyjszczonych dusz wielu naszych rodaków zabierze wiele czasu i wysiłku. Lecz ten ruch ku oczyszczeniu nie ma alternatywy: Ukraina na naszych oczach stopniowo staje się społeczeństwem nieobojętnym na swój język, historyczną przeszłość, narodową pamięć. Na tej drodze dają o sobie znać i kajdany przeszłości, i nieukraińskie interesy grup ekonomicznych, klanów z ich polityczną obsługą; zagłusza szelest wyblakłych i beztreściowych słów politycznego i „patriotycznego” leksykonu, że nierzadko trudno dobrać słowa, nieubrudzone i niezniesławione przez polittechnologów, z zachowaną prawdziwą treścią. Ten ruch jest nieodwracalny, wszak cel to budowa demokratycznej i potężnej Ukrainy! Jedna z ważnych dróg tworzenia nowego państwa to ukraińskojęzyczna i ukraińskocentryczna edukacja młodzieży, która będzie zdolna do świadomego budowania państwa w nowych warunkach geopolitycznych. Ustawa o edukacji nie tylko określa formy i techniki dydaktyczne, czas trwania nauki, oczekiwane zmiany wielkości wynagrodzenia pracy pedagogów, a przede wszystkim modeluje przyszłość Ukrainy. Od treści ustawy zależy, w szczególności, droga rozwiązania kwestii językowej w Państwie. Konstytuujemy, że młodzież demonstruje akceptację idei językowej transformacji Ukrainy, nabycia przez nasze państwo wyraźnego ukraińskojęzycznego oblicza. Warto przypomnieć, że jeszcze w 2012 roku, kiedy władza zdradziła swój naród i narzuciła prokremloską ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki, młodzież wykazała i polityczną narodową dojrzałość, i zdolność do ofiarnej pracy na rzecz pełnoformatowego upaństwowienia języka ukraińskiego, i kreatywność oraz pomysłowość w zakresie wykorzystania efektywnych form pracy. Przyjemnie było słyszeć słowa zasłużonej wysokiej oceny czynu młodych! Dzisiaj trwa formowanie aktywnego narodowo świadomego pokolenia — nowoczesnego, technicznie i technologicznie dynamicznego, bez obciążeń ludowością, która, pomimo że odegrała w swoim czasie kluczową rolę w samozachowaniu narodu na przestrzeni wieków jego celowego wynaradawiania, nie ma w nowoczesnych warunkach witalnej siły, elastyczności i dynamizmu. Ukraińska młodzież jest otwarta na świat zewnętrzny, jednak nie jest dotknięta obojętnością na narodowe tablice, swój język i kulturę. To, na szczęście, typowa sytuacja, chociaż próbują to przemilczeć i media, i sondaże socjologiczne jednodniówki, powielając w zamian różnorodne przejawy odwrotności, smakując ich żółć… Zakończenie na str. 2. GOŚĆ „SP” OŁENA ŁODZYŃSKA. KSIĄŻKA — TO ZAWSZE PROWOKACJA. RODZINNE PRZEPISY
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
niezależna i potężna Ukraina. Ale są też mniejsze, moralne zachęty, których nie warto ignorować, jeśli szczerze cenimy każdego uczestnika ruchu narodowego. Państwo zaczyna się tam, gdzie dba się i nie zapomina o poświęceniu swoich obywateli. W Ukrainie przystąpiono do wydawania wielotomowej encyklopedii niepodległej Ukrainy. Dołączyć do zachowania pamięci historycznej, naświetlenia roli „Proświty” w ruchu narodowowyzwoleńczym i odrodzeniu państwa ukraińskiego, mówili uczestnicy sesji, mogą nasi naukowcy-proświcianie, stając się autorami artykułów do encyklopedii. Iwan Dracz wniósł propozycję utworzenia Komitetu Organizacyjnego dla godnego uczczenia 30-lecia Ruchu. Poruszono także kwestię Nadawcy Publicznego, gdzie wraz z wyborem na prezesa Zuraba Ałasanii rozpoczęła się ruina ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Sesja poleciła przewodniczącemu Towarzystwa P. Mowczanowi, D. Łomaczukowi, H. Filipczukowi i K. Stecence spotkać się z kierownictwem Nadawcy Publicznego, a Rada Główna musi zwrócić się z odpowiednimi pismami do Prezydenta, Rady Najwyższej i Rządu. Dwie ostatnie kwestie sesji Rady Głównej dotyczące ustanowienia nagród proświciańskich: imienia Bohaterów Niebiańskiej Sotni – przy udziale Ministerstwa Obrony i Sił Zbrojnych Ukrainy, oraz Serhija Jefremowa za najlepszą publicystykę – przy udziale gazety „Rada” i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy – otrzymały należne poparcie. Według wyników pracy sesji i rozpatrzonych kwestii porządku obrad Rada Główna przyjęła odpowiednie uchwały. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Panie Prezydencie Ukrainy! Nad przyszłością Ukrainy ZAWISŁO ZAGROŻENIE! 5 września Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła Ustawę o oświacie. Siódmy artykuł tej ustawy dotyczy języka nauczania. W tym artykule wymodelowano rozwój sytuacji językowej państwa na przyszłość. Artykuł został sformułowany w taki sposób, że po pierwsze, jest sprzeczny z Konstytucją Ukrainy oraz decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy nr 10-rp/99 z dnia 14 grudnia 1999 roku, a po drugie, nie odpowiada dążeniom do budowy silnego, niepodległego państwa ukraińskiego. W szczególności siódmy artykuł Ustawy o oświacie jest sprzeczny z częścią drugą art. 10 Konstytucji Ukrainy, w której zaznaczono, że państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy, oraz z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy: „...w procesie nauczania, językiem nauczania w przedszkolach, szkołach ogólnokształcących, zawodowych oraz wyższych państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński. W państwowych i komunalnych placówkach oświatowych obok języka państwowego, zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, w szczególności części piątej art. 53, oraz ustaw Ukrainy, w procesie nauczania mogą być stosowane i nauczane języki mniejszości narodowych”. Z powodu niedostatecznego objęcia mniejszości narodowych nauczaniem w państwowym języku ukraińskim dochodzi do tworzenia narodowych gett na Ukrainie, dalekich od ukraińskiego państwowotwórstwa. Zwracamy Pańską uwagę, że próba pełnowymiarowego upaństwowienia języka ukraińskiego za pomocą wspomnianej Ustawy na terenach zamieszkiwanych przez mniejszości narodowe wywołała negatywną reakcję rządów Rumunii i Węgier, co jest formą nacisku i nieukrywanej ingerencji w sprawy wewnętrzne Ukrainy. Jak długo będziemy przygotowywać kadry dla państw obcych kosztem podatków ukraińskich obywateli?! Podpisanie Ustawy o oświacie z takim sformułowaniem siódmego artykułu jest w zasadzie niemożliwe. Prosimy Pana o zawetowanie, aby doprowadzić ją do zgodności z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Uczestnicy okrągłego stołu „Ustawodawcze zapewnienie statusu języka ukraińskiego i praw językowych mniejszości narodowych jako czynnik państwowotwórczy i bezpieczeństwa narodowego”, Pawło Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; Lubow Hołota, pisarka, laureatka Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki; Wiktor Szyszkin, sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy (w stanie spoczynku); Łarysa Nicoj, pisarka, członkini rady koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia; Dmytro Ponamarczuk, prezes Fundacji Wolnych Dziennikarzy im. W. Czornowoła; Krystyna Hołowaczowa, szefowa wydziału ds. ochrony praw etnicznych Ukraińców Ukraińskiej Wspólnoty Etnicznej; Andrij Łebycz, zastępca szefa sztabu 8. samodzielnego batalionu Ukraińskiej Armii Ochotniczej; Ołena Rozwadowska, obrończyni praw człowieka; Mykoła Hrycenko, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Rostysław Martynjuk, działacz społeczny; Ołeksandr Aroneć, działacz społeczny 08.09.2017, Kijów, ul. Bankowa 6-8. Rada Główna jednogłośnie zagłosowała za tym, aby przeprowadzić X zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” pod koniec bieżącego roku, 18 listopada. Normę przedstawicielstwa z każdego obwodowego i miejskiego (Kijowskiego, Sewastopolskiego) zjednoczenia ustalono w liczbie dziesięciu delegatów. Tę propozycję wniosła Kateryna Syczyk z rówieńskiej „Proświty”, chociaż były też inne propozycje — po 5 delegatów. Motywem niewielkiej liczby delegatów był niespotykany dotąd kryzys finansowy. I to w przededniu sławnego jubileuszu — 150-lecia Towarzystwa! Zatem kierownictwo wszystkich zjednoczeń stanęło przed poważnym problemem. Ale decyzja została podjęta i trzeba szukać możliwości jej rozwiązania. Oprócz tego sesja zagłosowała za rozszerzeniem swojego składu. Do Rady dokooptowano koordynatora związków twórczych Jewhena Szewczenkę i współprzewodniczącego organizacji społecznej „Ukraińska Alternatywa” Mykołę Hołomszę. Szczególną uwagę proświcianie poświęcili rozpatrzeniu sytuacji z uchwaleniem ustawy o języku ukraińskim. Siły antyukraińskie, w szczególności Opozycyjny Blok w Radzie Najwyższej, korzystając z niepewności i niezdecydowania Prezydenta i jego siły politycznej, robią wszystko, co możliwe, aby go zdyskredytować. Jeśli chodzi o Ustawę o oświacie, to „Proświta” stoi na stanowisku: nauczanie musi odbywać się w języku państwowym. Inne kwestie porządku dziennego dotyczyły zachęt moralnych — ogólnoukraińskich nagród, które na tle problemów finansowych, obecnej polityki humanitarnej władz i wojny na wschodzie nabierają w oczach ukraińskiego społeczeństwa szczególnie wielkiego znaczenia. Jak wiadomo, Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Zjednoczenie Społeczne „Ukraińska Alternatywa” i narodowe związki twórcze Ukrainy wystąpiły z inicjatywą założenia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Zakończenie. Początek na str. 1. Ustawa o oświacie kładzie grunt pod przezwyciężenie tego negatywnego, absurdalnego w swojej zasadzie stanu, kiedy znaczną część młodzieży udawało się izolować od języka ukraińskiego, a co za tym idzie — od ukraińskiego pola mentalnego. Nauczanie języka ukraińskiego, a wraz z nim — także historii ukraińskiej, kultury, w wielu szkołach jest albo sprowadzone do imitacji, albo oparte na fundamencie antyukraińskości. Realizuje się to pod przykrywką specyfiki oświaty w szkołach mniejszości narodowych. Przekręcając międzynarodowe zasady nauczania w takich szkołach nie kosztem nauki języka państwowego i wymogu Konstytucji Ukrainy o obowiązkowym rozpowszechnianiu języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach komunikacji społecznej na całym terytorium Ukrainy, obrońcy antyukraińskiej pozycji próbowali zakonserwować sytuację, w której znajomość języka ukraińskiego nie jest obowiązkowa, kiedy nauka wszystkich przedmiotów, oprócz języka ukraińskiego, prowadzona jest w języku mniejszości narodowych lub w języku rosyjskim. Skutki takiej działalności są oczywiste: nieznajomość języka ukraińskiego nawet w skromnych zakresach, niezbędnych do zdania testów zewnętrznej niezależnej oceny, niemożność — przede wszystkim z powodu nieprzygotowania językowego — podjęcia nauki na ukraińskich uniwersytetach. Zrozumiałe, że jest to niedopuszczalna sytuacja, kiedy świadomie toruje się drogę. Głównym kryterium w wyłanianiu laureatów jest znacząca praca na rzecz utrwalenia ukraińskiej państwowości. W tym roku przyznano ją Katerynie Motrycz, znanej pisarce, autorce utalentowanych wystąpień publicystycznych, w szczególności opublikowanych także w tygodniku „Słowo Proświty”. Wręczono jej odpowiedni dyplom i ekwiwalent pieniężny nagrody. Zaproponowano także rozszerzenie liczby nominacji nagrody do dwóch: oprócz literatury — za osiągnięcia w dziedzinie sztuki ludowej. Dla podniesienia prestiżu nagrody i obiektywizmu w ocenie zwycięzców sesja poparła propozycję przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana, aby dodatkowo wybrać do składu jury przyznającego Nagrodę Narodową znanych działaczy kultury i sztuki: Iwana Dracza, Mykołę Żułynskiego, Heorhija Filipczuka, Mykołę Kulczynskiego.
Żywa i gorąca dyskusja rozgorzała między członkami Rady Głównej, gdy mowa zeszła na wielki projekt proświtański — serię filmów narodowo-patriotycznych o historii Ukrainy i jej elity. Choć smutno to przyznawać, państwo niedostatecznie, delikatnie mówiąc, dba o ukraińską kinematografię. „Wspiera ona filmy w rodzaju „Moja babcia Fanny Kaplan” — mówił Dmytro Łomaczuk, znany reżyser filmowy i dziennikarz — i obojętnie odnosi się do prawdziwych narodowych bohaterów Ukrainy, którzy z oddaniem bronili interesów naszego państwa, wpisując w jego historię przykłady niebywałego patriotyzmu”. Towarzystwo „Proświta” za własne skromne środki nakręciło już kilka filmów, które tak i pozostają poza uwagą Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kinematografii. W kolejce czekają filmy o znanych i nieznanych narodowych bohaterach czasów Rewolucji Ukraińskiej 1917–1920 lat oraz drugiej wojny rosyjsko-ukraińskiej, w szczególności o Petrze Bołboczanie, dowódcy wojsk ukraińskich, który nie przegrał żadnej bitwy z wrogiem, wyzwalał Krym od okupantów itd. Z jakiegoś powodu takie osobistości, na życiu i działalności których można wychowywać obecne i przyszłe pokolenia, nie interesują władzy. Dlatego sesja poleciła kilku członkom Rady na czele z przewodniczącym „Proświty” Pawłem Mowczanem spotkać się z Pyłypem Illienką, przewodniczącym Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kinematografii. Stoimy na progu innej jubileuszowej daty — 30-lecia od czasu założenia Ludowego Ruchu Ukrainy. Wielu uczestników pamiętnych wydarzeń — walki o niepodległość Ukrainy końca lat 80. — odeszło już w wieczność. „Pomimo tego — mówił przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Swiatosław Wasylczuk — że działacze Ruchu pierwsi podnieśli się do walki z moskiewskim imperium, państwo do tej pory godnie nie oceniło ich zasług”. Oczywiście, największa nagroda dla każdego z nas — W przededniu kolejnego, X zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyła się sesja Rady Głównej — najwyższego organu Towarzystwa w okresie między zjazdami. W jej pracy wzięło udział 42 członków rady — 14 przewodniczących zjednoczeń obwodowych i Kijowskiego Miejskiego, 28 przedstawicieli twórczej inteligencji, naukowcy, pisarze, działacze społeczni, a także członkowie komisji kontrolno-rewizyjnej. W porządku obrad stała główna kwestia — zwołanie, zgodnie z postanowieniami statutowymi, kolejnego zjazdu naszej organizacji społecznej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Próba prawem: językowy składnik edukacji Ukrainy», s. 1
droga do tworzenia narodowych gett, tworzenia enklaw, dalekich od interesów Państwa Ukraińskiego, a w konsekwencji — gotowych do zmiany zarówno obywatelstwa, jak i granic międzypaństwowych. W utrzymaniu i pogłębianiu takiego stanu zainteresowane są te wewnętrzne siły, które są wykonawcami ideologii separatyzacji Ukrainy (choć nazywają to federalizacją) i dążą do ułatwienia podziału naszego państwa między sąsiednie państwa, które marzą o przekraczaniu granic według wzorców wielkich: odrodzenia Wielkiej Rosji, Wielkiej Rumunii, Wielkich Węgier. Bo opłaca się kosztem obywateli Ukrainy otrzymywać przygotowaną siłę roboczą, którą można manipulować jak pozbawionym praw zasobem; opłaca się trzymać w napięciu niepokorną Ukrainę, grożąc jej nowym Donbasem, jeśli nie będzie realizować programu madziaryzacji czy rumunizacji według wskazówek i w zakresie określonym z zewnątrz, nie mówiąc już o tradycyjnej rusyfikacji; opłaca się dominować, a nie współpracować na zasadach parytetu.
Presja na Ukrainę w związku ze sformułowaniem artykułu językowego Ustawy o edukacji była przewidywalna. Odrzucenia go w takiej postaci domagali się niektórzy eksperci, deputowani, którzy nie kryli swoich nieukraińskich orientacji, a co więcej — także swojej zależności od pozaukraińskich ośrodków wpływu (nie tylko ideologicznego). W tym kontekście przewidywalna okazała się także negatywna reakcja urzędników Rumunii i Węgier, która przybrała formy nieukrywanej presji i ingerencji w wewnętrzne sprawy Ukrainy. Groźby w rodzaju „węgierscy dyplomaci nie będą popierać żadnej ukraińskiej inicjatywy w organizacjach międzynarodowych, Węgry nie będą popierać ważnych dla Ukrainy decyzji” mają na celu utrzymanie izolacji Ukrainy, fragmentację spójnego kraju, który ma przygotować rewizję granic państwowych Ukrainy.
W tych dalece niesprzyjających warunkach Ukraina powinna zachowywać wyznaczony kurs — budować swoje niezależne państwo, wykorzystując doświadczenie innych narodów, opierając się na tolerancji i zrozumieniu naszych dążeń ze strony najbliższych sąsiadów. Kiedy zaś dialog z sąsiadami nabiera nienależytego tonu, kiedy przebijają się inne plany, dalekie od wspólnego budowania przestrzeni stabilności i dobrobytu, kiedy ambicje utraconej dawnej wielkości ważą więcej niż ludzkie życie, wtedy trzeba szczególnie dbać o precyzję i jasność naszego stanowiska. Tymczasem stanowisko Ukrainy w kwestii językowej od dawna jest jasno określone: zostało ono zapisane w Konstytucji Ukrainy, uzgodnione z międzynarodowymi paktami i rekomendacjami: na Ukrainie jedynym językiem państwowym jest język ukraiński; obowiązany jest go znać i stosować każdy obywatel Ukrainy; jednocześnie państwo wspiera naukę i zachowanie języków mniejszości narodowych, toleruje działalność narodowych towarzystw kulturalnych, które również mają na celu zachowanie narodowej tożsamości.
Wyjaśnienie do Konstytucji, udzielone przez Trybunał Konstytucyjny Ukrainy, określa językiem edukacji język ukraiński. Takie stanowisko znajduje wyraz także w ustawie o oświacie. Ta ustawa ma stać się dla społeczeństwa ukraińskiego nie deklaracją zamiarów, lecz skutecznym imperatywem.
Dziś „Ustawa o oświacie”,
a zwłaszcza jej składnik językowy, jest lakmusem, pozwalającym ocenić dojrzałość i mądrość naszego społeczeństwa oraz jego przywódców w prowadzeniu konsekwentnej polityki budowania silnej niezależnej Ukrainy na podstawach zachowania wartości narodowych, demokratycznych i humanistycznych.
Paweł HRYCENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pierwszej szkoły. Odpowiedzą przynajmniej przed sądem Bożym. Wielu uczniów rozumie: pomimo obietnic władz obwodowych i lokalnych, niektórzy z nich już tu nie wrócą. Nie po to ich stąd uparcie wypychano, żeby potem w pełnym składzie przywrócić. Po remoncie do szkoły z wielką pompą urzędnicy oświatowi wprowadzą gimnazjum, zrealizują swoje marzenie. Tylko ślepy nie widzi oczywistego: władze obwodowe i lokalne, których wizerunek ucierpiał przez ten konflikt, postanowiły wreszcie ukarać „buntowniczą” placówkę oświatową. Żeby inni nie poszli tą samą drogą i nie stawiali oporu urzędnikom. Szkoda, że dzieciom dano tak haniebną lekcję życiową. Patrząc na wydarzenia wokół rodzinnej szkoły, przyswoiły sobie, że można, nie wstydząc się, zdradzać zasady moralne, swoje obietnice, swoje słowo, wspólne oświadczenia, poniżać się i płaszczyć przed możnymi. Czego jeszcze nauczą takie „pedagogi” dzieci? I tutaj już żadne szkolne mury, swoje czy cudze, nie pomogą. Ale nie wszyscy rodzice ustąpili z zasad. Widząc zachowanie „silnych duchem” pedagogów, nie chcieli zostawiać swoich dzieci pod taką „opieką” i przenieśli je do innych placówek oświatowych. Niestety, niektórzy nie trafili do klas ukraińskojęzycznych, bo nie ma ich w każdej szkole, ale kogo z oświatowców obchodzą takie „szczegóły”? Ktoś przeniósł dzieci do szkoły rejonowej, gdzie uczy się wiele dzieci z… miasta, które dowozi się tam autobusami. I to, że rodzice wolą szkołę wiejską, a nie miejskie placówki oświatowe, zarządu oświaty w Konstantynówce z jakiegoś powodu nie martwi. Oto tak w Donbasie rozprawiają się ze szkołą ukraińskojęzyczną, stawiają przeszkody uczniom, którzy chcą uczyć się w języku państwowym i mieć nauczycieli-patriotów. Boli nawet myśleć o tym, że dzieci zmusza się do zdobywania wiedzy w języku agresora. A pierwszą szkołę w pośpiechu rozciągają na kawałki, zabierają do innych szkół komputery, chłodziarkę… Widocznie po to, żeby, jeśli sąd nawet uzna rację rodziców-aktywistów, to urzędnicy oświatowi rozłożą ręce: niby czy warto do takiej szkoły wracać dzieciom? Cynizm urzędników od władzy i oświaty nie zna granic.
Tłumaczenie maszynowe
Być może ten artykuł o długotrwałym konflikcie wokół ukraińskojęzycznej szkoły nr 1 w przyfrontowej Konstantynówce w obwodzie donieckim również będzie ostatnim. Przebieg zaciętej walki rodziców-aktywistów z konserwatywną, okrutnie bezwzględną biurokratyczną maszyną oświatową i urzędniczą tygodnik „Słowo Proświty” relacjonował prawie dwa (!) lata. Wsparcie informacyjne było bardzo ważne dla aktywistów: z tak wysokiego poziomu ukraińskie społeczeństwo informowano o szczególnej „wojnie hybrydowej” w edukacji na wschodzie Ukrainy. Miejscowe rosyjskojęzyczne media z różnych przyczyn potulnie stanęły po stronie wydziału oświaty i przez długi czas nie wydrukowały ani jednego wiersza nie to że w obronie ukraińskojęzycznej szkoły, którą władza bezlitośnie niszczyła, a nawet nie zapoznały społeczności z alternatywnym punktem widzenia. Mieszkańcy Konstantynówki słyszeli albo jawne kłamstwa urzędników, albo czytali o wydarzeniach przekręconych do niepoznania. W tak stęchłej atmosferze informacyjnej toczyła się walka o szkołę. Nawet dziwne, że bez należytego wsparcia aktywiści zdołali dość długo walczyć z urzędnikami, rozumiejąc, że szkoły nie będzie bronił już nikt. Emiliia FROŁOWA, członkini NSJU, członkini WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Niestety, nawet gdy za pomocą „Słowa Proświty” do konfliktu została przykuta uwaga aktywistów społecznych, przede wszystkim z Ukrainy Zachodniej, biurokracja oświatowa stała nieugięcie, na urzędników nie wpłynęły apele znanych ludzi, którzy żądali natychmiastowej interwencji w sytuację konfliktową i wsparcia szkoły, nie udzielili oficjalnej odpowiedzi na żadną publikację w gazecie. Zanim przejdę do opowieści o ostatnim akcie tego dramatu — kilka ogólnych wniosków. Pierwszy. Urzędnicy Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy pod kierownictwem Lilii Hrynewycz, Departamentu Oświaty i Nauki Donieckiej OWCA, któremu przewodniczy Nadija Oksenczuk, władze Konstantynówki (mer miasta Serhij Dawydow), miejscowego wydziału oświaty (naczelnik Olha Barabasz) — oto kto dołożył starań, aby szkoła stale znajdowała się w kręgu problemów. Niewiarygodne, ale NIKT z urzędników wymienionych instytucji nie spróbował rozeznać się w źródłach i przyczynach konfliktu, pomóc stronom znaleźć kompromis i porozumienie. Wysokie kijowskie instancje jedynie imitowały taką działalność, a faktycznie, jak świadczą wydarzenia, dały carte blanche władzom obwodowym i miejscowym na rozprawę z „buntownikami”. Międzyresortowa komisja, w składzie której byli specjaliści MONU oraz Państwowej Inspekcji Placówek Oświatowych Ukrainy, która w zeszłym roku przyjeżdżała do Konstantynówki w celu rzekomego zbadania konfliktu wokół szkoły, w ogóle „zgubiła” dokumenty oponentów naczelnik wydziału oświaty Olhy Barabasz, gdzie mowa była o jej „profesjonalnej” działalności. Urzędnicy, broniąc honoru munduru oświatowego, uparcie nie widzieli oczywistego: w Konstantynówce obrano kurs na likwidację ZOSz nr 1, a do jej pomieszczeń chcieli wprowadzić gimnazjum, w tamtym momencie rosyjskojęzyczne. I to w przyfrontowym mieście, gdzie każda ukraińskojęzyczna szkoła, każda ukraińskojęzyczna klasa jest na wagę złota. Inicjatorką cynicznej idei była O. Barabasz, która nieprawdami, szantażem, naciskiem, manipulacjami, umyślnym hamowaniem projektów dotyczących remontu szkoły, fałszowaniem aktu przygotowania ZOSz nr 1 do roku szkolnego, wprowadzaniem w błąd miejskiego komitetu wykonawczego robiła wszystko, aby zrealizować swój haniebny plan. Teraz władza zarzuca aktywistom coś takiego: rzekomo „zagrali się” w walkę z główną oświatowczynią miasta. Niejeden rodzic rzeczywiście uważa Olhę Wiktoriwnę za „zabójczynię” szkoły i mają ku temu podstawy: urzędnicy od oświaty przez dwa lata nie zaproponowali rodzicom nic konstruktywnego, alternatywnego, nalegali tylko na wątpliwe połączenie placówki oświatowej z gimnazjum, co oznaczało faktyczne zniszczenie ZOSz nr 1. Innych wariantów rozwiązania problemu tak zwanej optymalizacji nikt w obwodzie i mieście nie rozważał. Drugie. O konflikcie wokół szkoły wiedzieli w AP, KMU, SBU, ale urzędnicy państwowi, mając odpowiednie dźwignie wpływu, nie spróbowali rozwiązać węzła problemu, który z każdym miesiącem zaciskał się coraz mocniej. I wszystko oddali na osąd oświatowców, a to był ślepy zaułek. Trzecie. Wydarzenia wokół szkoły zademonstrowały wady nie tylko instytucji państwowych, przesiąkniętych obojętnością, ale i słabość społeczeństwa, brak własnej godności u wielu ludzi. Przykro, ale daleko nie wszystkim wystarczyło śmiałości, by bronić swoich praw, nie ustępować przed urzędnikami, nie poddawać się ich pustym obietnicom. A jeszcze być razem, stać jeden za drugim, żeby silniejsi duchem mogli wesprzeć słabszych. I w decydującym momencie, kiedy trzeba było rodzicom i nauczycielom wytrwać przed bezczelnym naciskiem urzędników (2—3 dni, nie więcej, i miejscowa władza, najprawdopodobniej, powróciłaby do przeglądu swojej decyzji), tych cech wielu osobom zabrakło. A kiedy dobro ustępuje — zło nadchodzi i zwycięża. Teraz o wydarzeniach ostatnich dni… Jeden z rodziców-aktywistów 1 września zwrócił się z pozwem do sądu, w którym poddał w wątpliwość decyzję Konstantynowskiego miejskiego komitetu wykonawczego z 16 sierpnia i rozkaz naczelnik wydziału oświaty O. Barabasz z 18 sierpnia o przeniesieniu uczniów ZOSz nr 1 do ZOSz nr 3. Pozew został przyjęty do rozpatrzenia, o czym świadczy odpowiedni dokument. 3 września główną oświatowczynię miasta poinformowano o istnieniu pozwu. Na ranek 4 września, kiedy nauczyciele pierwszej szkoły zapewnili powoda, że nie zawiodą rodziców i pozostaną w szkole razem z dziećmi, wydziałowi oświaty przekazano pakiet dokumentów dotyczących zwrócenia się do sądu. Widocznie pozew, a zwłaszcza to, że szkoła rozpoczęła proces nauczania w rodzinnych murach, a nie w ZOSz nr 3, jak tego wymagały władze oświatowe, stały się zimnym prysznicem dla władz obwodowych i miejskich, które nie są przyzwyczajone do wsłuchiwania się w głos społeczności. Wydarzenia rozwijały się gwałtownie. Po 10-15 minutach od otrzymania od rodziców dokumentów do szkoły przybyła O. Barabasz. W ofensywnym stylu zaczęła grozić zarówno rodzicom, jak i nauczycielom. Prawda, rodzice dali urzędniczce prawdziwą „bitwę”! To było początkiem gorących wydarzeń. Do miejscowego „Białego Domu” na dywanik pilnie „zaproszono” dyrektora szkoły Ołeksandra Mereżkę, z którym pojechało kilku rodziców. Tam w tradycyjnym chamskim stylu zaczął ich „obrabiać”, grożąc wszelkimi karami, sekretarz rady miejskiej Jurij Rozumnyj. Po „ciepłej” rozmowie dyrektora i rodziców spotkała w miejskim komitecie wykonawczym N. Oksenczuk, która zawsze przez palce patrzyła na wszystko, co robiła ze szkołą O. Barabasz. Zobaczywszy dyrektora, wiedząc, że proces nauczania rozpoczął się w ZOSz nr 1, a nie w ZOSz nr 3, nie powstrzymywała się. Według słów O. Mereżki, Nadija Wołodymyriwna podniesionym tonem oświadczyła, że zrobi wszystko, co od niej zależy, aby nie mógł znaleźć sobie pracy w Konstantynówce, że nauczyciele nie otrzymają pensji za dzień przepracowany w pierwszej szkole, że wszyscy będą… zwolnieni. Można sobie wyobrazić, jak kolejny skandal w oświacie Konstantynówki rozbrzmiałby na całą Ukrainę, gdyby
O. Barabasz przy wsparciu N. Oksenczuk rzeczywiście zwolniła wszystkich pedagogów szkoły. I na podstawie jakiego prawa miało to być realizowane? I kto by na to pozwolił? Ale kolana nauczycieli zadrżały jeszcze bardziej. W ciągu dnia większość z nich wielokrotnie zmieniała swoje zdanie: to zostają w swojej szkole, to idą w gościnę do obcej. Obserwowanie tego było skrajnie nieprzyjemne. A potem nadszedł najczarniejszy dzień w najnowszej historii szkoły — 5 września 2017 r. Pedagodzy, zdradzając rodzimą szkołę, siebie, rodziców, nie doczekawszy się wyroku sądu, poprowadzili uczniów do innej placówki oświatowej. I to po tym, jak rodzice trzykrotnie w ciągu ostatnich miesięcy na ogólnoszkolnych zebraniach wyrazili swój sprzeciw wobec planów władz, o czym są odpowiednie oświadczenia i protokoły. Pedagodzy się z tym zgodzili, napisali nawet odpowiedni list do wydziału edukacji — i niespodziewanie taki wyczyn. Nagle „zapomnieli”, że istnieją pisemne oświadczenia każdej rodziny o braku zgody na przeniesienie dzieci do szkoły ogólnokształcącej nr 3, a pisemnych oświadczeń o zgodzie nie ma. Lecz podobne „szczegóły” już ich nie obchodziły. Trudno o tym pisać, jeszcze trudniej było to widzieć. Świadkowie zeznają: niektóre dzieci płakały nie tylko wtedy, gdy opuszczały rodzimą szkołę, ale przez cały czas, gdy szły do obcej. Płakali pracownicy szkoły, którzy je odprowadzali. Tylko serca nauczycieli, którzy zmierzali do trzeciej szkoły, nie reagowały na dziecięce łzy. Może marzyli, że przedstawiciele władz powitają ich w nowym miejscu kołaczem? Prawda, kołacza tego dnia nie było, najprawdopodobniej sczerstwiał, przygotowywano go, by wręczyć „przesiedleńcom” 4 września. Spójrzmy prawdzie w oczy. Pedagodzy, prowadząc dzieci do obcej szkoły, myśleli nie o nich, a przede wszystkim o sobie, swoich przywilejach, dodatkach, pensji, emeryturach, bojąc się to wszystko stracić. A przyszłość uczniów, ich samopoczucie, stres, który przeżyli, to — puste słowa. Emocji i łez dzieci rękami nie poczujesz, one przecież nie szeleszczą jak pieniądze, które dla nauczycieli okazały się bardziej znaczące niż nawet własny honor i godność. Ale w rodzicach-aktywistach żyje nadzieja, że sprawiedliwość dosięgnie wszystkich, którzy przez dwa lata byli zaangażowani w prześladowanie szkoły ogólnokształcącej nr 1. I odpowiedzą za każdą łzę uczniów.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Chodzi o system edukacji w Ukrainie. Jest to ostatnie i główne źródło siły, które jeszcze nie zostało całkowicie utracone w ciągu ćwierćwiecza reformowania ukraińskiego życia. Oligarchiczny system władzy to na długo i zmienić go na państwo bardziej przychylne obywatelowi może tylko następne pokolenie Ukraińców pod warunkiem wprowadzenia autentycznego systemu edukacji. Bez wątpienia niektórzy liczą na pozytywne zmiany w strukturze państwa znacznie szybciej i siły ku temu są, ale jest to sprawiedliwe bez uwzględnienia tak zwanego czynnika globalnego. Niedawno opublikowano częściowo odtajnione materiały stenogramu negocjacji grupy Gorbaczowa i kierownictwa USA jeszcze w latach 90. Świadczą one o tym, że Ukraina jeszcze w latach 90. była uważana za zbędnego konkurenta na poziomie Wielkiej Siódemki i zrobiono wszystko, aby system państwowy i gospodarka miały poważne problemy z rozwojem. Najwyraźniej nasz oligarchiczny system władzy został stworzony przy niebezinteresownym udziale zglobalizowanego świata, dość mocno i przegranie dla nas wbudowany w ten świat. Większość z nas wciąż liczy na cud nowych rewolucji, atrakcję demokracji czy szczęśliwy przypadek, ale przez najbliższe 50 lat zmienić tendencje rozwoju państwa i gospodarki będzie bardzo trudno. Żyjemy w czasach światowej dominacji finansowego. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie autora
Na początku wydarzenia zasłużona artystka Ukrainy, potomkini rodziny deportowanych Łarysa Dediuch-Hrynkiw (bandura) wykonała pieśni „Słyszysz, bracie mój” oraz „Z dalekiego kraju”. Następnie obecni uczcili minutą ciszy i modlitwą żałobną niewinnie zabitych Ukraińców. Głównym wydarzeniem stała się prezentacja książki wspomnień deportowanych i ich potomków „W żarnach historii”. Publikację omówili i własnymi wspomnieniami lub wspomnieniami swoich bliskich podzielili się: Stepan Romaniuk, przewodniczący Kijowskiego towarzystwa „Chełmszczyzna”; Wołodymyr Wiatrowycz, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej; Wołodymyr Hrysiuk, bezpośredni uczestnik tragicznych wydarzeń lat 40. ubiegłego wieku, a także znani dziennikarze Arkadij Muzyczuk, Zoja Saliwska, Serhij Rudiuk i Natalija Klasztorna. Zaprezentowany zbiór „W żarnach historii” bazuje na wspomnieniach i świadectwach naocznych świadków – rodowitych mieszkańców Chełmszczyzny oraz ich potomków, których losem stała się deportacja Ukraińców w latach 1944–1946 do wschodnich i południowych obwodów Radzieckiej Ukrainy na osiedla specjalne w kołchozach, bez prawa powrotu do ojczyzny. W latach 1943–1945 stosunki polsko-ukraińskie na Chełmszczyźnie cechowały się szczególnie brutalnym stosunkiem do pokojowego kapitału ukraińskiego, gdzie ryzyka i zyski są skalkulowane, niebezpieczeństwa i niepowodzenia ubezpieczane potężną presją informacyjną na człowieka, dlatego szczęśliwy przypadek jest możliwy tylko jako wojna, kataklizm naturalny lub globalna dywersja informacyjna, której nie warto wywoływać. Żaden naród świata nie może już samodzielnie i oryginalnie rozwijać się w sensie tradycji ubiegłego wieku. To nie tragedia, a jedynie nowy porządek świata, który wciąż postrzegamy przez okulary XX wieku. Dlatego zmienić system państwa na korzyść interesów narodowych może tylko właściwie wykształcone następne pokolenie Ukraińców. Nauczyć się przeżywać w nowym świecie i nie stać się źródłem zasobów materialnych i ludzkich dla silnego i przebiegłego świata – to kluczowe zadanie autentycznego systemu edukacji. Świat niemoralnego zysku bez wątpienia zna ten kluczowy problem naszego przetrwania lepiej od nas, gdyż jego rozwiązanie pozbawi silnych konkurentów nieuprawnionych korzyści i zmusi do wzajemnie korzystnych relacji z Ukrainą. Dlatego powinniśmy oczekiwać ostatecznej, ukrytej bitwy o naszą edukację narodową. Odbywa się ona od momentu ogłoszenia naszej niepodległości, niezauważalnie dla nas. Nie jesteśmy na nią gotowi i prawdopodobnie przegramy, ale musimy wiedzieć o tym fakcie z wyprzedzeniem, co samo w sobie nie jest jeszcze pełną przegraną. Ukraińcy są zdolni do odradzania się z „ruiny”, ale za każdym razem historia sprowadza te wysiłki na manowce, ponieważ nie mamy cierpliwości i rozumu, by choć raz postawić analitykę przed emocjami. Jeśli system edukacji zostanie ostatecznie pozbawiony wbudowanego programu przetrwania narodowego, nie będzie miał kto tego zrobić i niezmiennie będą nas uczyć, jak żyć, obce państwa i mankurci-grantojady. To będzie po naszym pokoleniu, które nie ma już siły, by coś zmienić, ale możemy przekazać młodym słowa, które przydadzą im się w walce o własną i wspólną przestrzeń życiową na Ukrainie. Właśnie dla młodych muszę napisać ten krótki tekst – szkice do pokonania wielkiego problemu narodu. 1. Musimy nieustannie przypominać sobie o prawdziwym celu narodowego systemu edukacji – formowaniu wolnego, rozumnego i aktywnego obywatela, zdolnego stworzyć w ojczyźnie identyczne środowisko dobrobytu i pomyślności oraz zdolnego obronić ten ośrodek życia społecznego i osobistego przed zachłanną częścią świata, wszelkimi sposobami zdobywając w tym wsparcie wśród świata sumienia i pokoju. Będą nam proponować setki innych drugorzędnych, błędnych i fałszywych celów. Przyjmując je, stracimy zdolność do równoprawnej rywalizacji o własne interesy, bo wykształconego człowieka bez państwowotwórczego kręgosłupa, harmonijnego rozumienia obowiązków i praw, bardzo łatwo uczynić niewolnikiem informacji i cudzych interesów. Każdą ustawę czy program państwowy (nie tylko w dziedzinie edukacji) należy weryfikować z narodowym celem edukacji i walczyć o ten cel z całych sił. 2. Przyjmując formalnie bardzo atrakcyjne, popularne i pozornie bezdyskusyjne idee oraz wartości ze świata, nie musimy spieszyć się z wprowadzaniem ich do systemu edukacji, tym bardziej nie warto kopiować cudzych systemów edukacyjnych. Takie zewnętrzne dobre propozycje nieuchronnie będą obciążone cudzym interesem merkantylnym i nieuchronnie będą elementem światowej rywalizacji o zasoby, rynki, silny kapitał finansowy. Celem takich ukrytych inwazji zawsze jest osłabienie zdolności do konkurowania i przetrwania, co jest programowane przez system edukacji. Światowe innowacje i idee edukacyjne należy zawsze sprawdzać pod kątem korzyści dla wzmocnienia ukraińskiej tożsamości narodowej, przestrzegania praw i obowiązków obywatela oraz zasad chronionej gospodarki dla dobrobytu społeczeństwa. Na przykład tak zwane prawa człowieka nie mogą być wyodrębniane z kompleksu praw i obowiązków członka społeczeństwa – obywatela. Jeśli to nastąpi – będą nami manipulować na naszą szkodę, gdyż rusyfikatorzy z „ruskiego miru” apelowali przede wszystkim do praw człowieka. 3. Dobra edukacja to opanowanie umiejętności nie tylko zdobywania wiedzy, ale wiedzy i umiejętności niezbędnych do udanego życia w informacyjnym, zglobalizowanym społeczeństwie z umiejętnością przetrwania i zwyciężania gdziekolwiek na świecie. To wychowanie i opanowanie nauki ochrony środowiska życiowego i interesów narodowych w kompleksie. Wielki ciężar wiedzy i długi okres nauki nie sprzyjają temu, bo psychicznie wyczerpują młodego obywatela zamiast kształtować jego aktywne i zainteresowane postrzeganie rzeczywistości. Przeładowane informacją procesy nauczania trzymają młodzież w sugestywnym napięciu scholastycznego przyswajania materiału i po zakończeniu edukacji szkolnej wchodzą oni w świat jako nagle przebudzone do twardej rzeczywistości życiowej duże dzieci, a nie gotowi odpowiadać za siebie i państwo obywatele. 4. Dobry system edukacji musi być ultranowoczesną nauką oswajania ziemskiego świata i ekspansywnego wpływu na porządek świata w imię sukcesu życiowego oraz umiejętności ochrony interesów osobistych i narodowych w domu i gdziekolwiek na świecie. Globalna konkurencja to przede wszystkim „wojna” między systemami edukacji, próba uzyskania dostępu do wykształconego zasobu ludzkiego w celu wykorzystania go do tworzenia własnego produktu narodowego. Swój system edukacji należy nieustannie chronić przed tak zwaną „światową pomocą” i polegać tylko na samodzielnie zdobytym i opracowanym przez narodowy intelekt doświadczeniu edukacyjnym. Edukacja silnego światowego konkurenta jest zawsze otwarta i hojnie dzieli się technologiami. W rzeczywistości działa „efekt kukułki”, kiedy biedne państwa bezpłatnie przygotowują wykształcone kadry dla dominujących światowych konkurentów. W tym sensie Ukraina jest światowym donatorem aktywnych i wykształconych kadr, kontynuując otwieranie i „reformowanie” edukacji według rekomendowanych z zewnątrz wzorców. 5. I ostatnie – edukacja obywatela, którą finansuje obywatel, nie może odbywać się w innym języku niż państwowy. Państwo może wspierać edukację w innym języku tylko w tej części, która zapewnia zachowanie etnicznej tożsamości mniejszości. Edukacja zawodowa w języku mniejszości oraz w języku obcym realnie oznaczać będzie przygotowanie wykwalifikowanej siły roboczej dla innych państw-konkurentów za pieniądze ukraińskich podatników, choć nauka języków obcych w systemie edukacji w języku państwowym jest konieczna. Szczególnej uwagi wymagają dzisiejsze reformy edukacyjne, ich zgodność z celem społeczeństwa, a zwłaszcza przestrzeganie reżimu językowego edukacji w interesie społeczeństwa i państwa. Nie potrzebujemy bezmyślnego równania systemu edukacyjnego do formalnego zestawu standardów zglobalizowanego świata, lecz formowania Obywatela Ukrainy, gotowego zmusić świat do liczenia się z własnym i narodowym interesem i niepozwolenia na czynienie z siebie biedaka na własnej, błogosławionej ziemi.
ukraińską ludność na terytorium Polski, zniszczyła duchową i materialną kulturę najbardziej wysuniętej na zachód gałęzi ukraińskości. Książka „W żarnach historii” to swoista pamięć dla przyszłych pokoleń, które powinny wiedzieć o swoich historycznych korzeniach, strzec wspomnień o bliskich, na których los spadły ciężkie cierpienia. Jednocześnie do zbioru weszły materiały historyczne o działalności Kijowskiego towarzystwa weteranów „Chełmszczyzna” od dnia jego powstania. Na zakończenie wydarzenia jego uczestnicy przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy. Wręczono również legitymacje nowym członkom Towarzystwa „Chełmszczyzna”. Wśród nich jest dyrektor generalna Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Hałyna Soroka.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyły się obchody Dnia Pamięci ofiar deportacji rdzennych Ukraińców przez komunistyczne reżimy totalitarne Związku Radzieckiego i Rzeczypospolitej Polskiej w połowie XX wieku. Wołodymyr Hrysiuk i Stepan Romaniuk ludności. Zbrojne napady polskich podziemnych oddziałów oraz karne akcje niemieckich wojsk specjalnego przeznaczenia, połączone z morderstwami, krwawymi rozprawami, niszczeniem i grabieżą chłopskich gospodarstw, miały miejsce w 122 ukraińskich wsiach, z których 42 spalono. Symbolem męczeństwa ukraińskiej ludności Chełmszczyzny stała się wieś Sahryń. 10 marca 1944 roku, kiedy Chełmszczyzna czciła pamięć Tarasa Szewczenki, oddziały Armii Krajowej dokonały bestialskiej rozprawy nad jej pokojowymi mieszkańcami, która pod względem liczby ofiar jest największą na etnicznych ziemiach ukraińskich. W ciągu jednej nocy spalono 260 ukraińskich gospodarstw i zabito ponad 800 mieszkańców wsi oraz przybyłych z innych miejscowości, którzy mieli nadzieję znaleźć ochronę przed bandytami. Wysiedlenie odbywało się w latach 1944–1946 na podstawie Umowy między Rządem USRR a marionetkowym Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego „O ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski i obywateli polskich z terytorium USRR” z dnia 9 września 1944 roku. Mimo że umowa ta przewidywała zasadę dobrowolności, w rzeczywistości proces wysiedlania Ukraińców z ich etnicznych ziem, według licznych świadectw przesiedleńców oraz badań naukowych ukraińskich i polskich naukowców, był pozbawiony cech deklarowanej zgody i odbywał się z zastosowaniem metod przymusu, towarzyszyły mu represje polityczne, antyukraińska histeria, masowy terror wobec rdzennej ludności ukraińskiej ze strony polskich szowinistycznych band, palenie ukraińskich wsi, okrutne mordowanie tysięcy niewinnych mieszkańców. Był to zbrodniczy sposób wygnania Ukraińców ze względu na przynależność etniczną i religijną, wyjazd lub pozostanie w ojcowskim domu stawało się kwestią życia lub śmierci dla całej rodziny. Po tak zwanym „dobrowolnym” przesiedleniu poza granicami rodzinnych stron znalazło się 482 800 Ukraińców. A kolejne około 150 tysięcy, którzy pozostali, w wyniku skoordynowanej polsko-radzieckiej antyukraińskiej operacji „Wisła” z 1947 roku zostało wysiedlonych na zachodnie i północne ziemie Polski oraz rozproszonych w celu asymilacji wśród polskiego etnosu. I to brutalne wygnanie Ukraińców z rodzinnych ziem trwało do 1951 roku. W ten sposób władze polskie przy aktywnym współudziale radzieckich, dokonując bezpośredniego aktu ludobójstwa, praktycznie zlikwidowały
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła CYMBALUK Otwierając 8 września prezentację i przedstawiając autora w jednym z epicentrów Rewolucji Godności — Ukraińskim Domu w Kijowie, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan powiedział między innymi: — Mykoła Hołomsza dał się poznać wielu politykom w sposób nieoczekiwanie wyrazisty, jego stanowisko we wszystkich kwestiach życia państwowego i społecznego jest konsekwentne i pryncypialne. Obecnie, w przełomowym dla Ukraińców czasie, pojawiło się wiele nowych postaci, które pretendują do roli liderów politycznych na Ukrainie. Dzięki środkom masowego przekazu i mniej lub bardziej dostępnej przejrzystości życia tak zwanej „elity politycznej”, wiemy, skąd kto się pojawia, czyj to projekt, kto za nim stoi, a odpowiednio — skąd pochodzi jego finansowanie. A jak wiadomo, czyje pieniądze, tego i piosenka taka — polityczne stanowisko. Począwszy od lidera partii politycznej, która najbardziej „troszczy się” o Ukrainę i jej zubożały naród. Zazwyczaj zdecydowana większość tych, którzy pretendują do roli liderów politycznych, najgłośniej krzyczy o naszych prawach i przebiegłych, podstępnych oligarchach, którzy nie boją się deklarować, że nie mają żadnych zasad życiowych (np. Kołomojski). Wszyscy dobrześmy ich poznali, przestudiowaliśmy jak podręcznik. Teraz myśląca część społeczeństwa nieźle orientuje się w tym, co wydarzyło się i co dzieje się po Majdanie. Wydawało się, że na tej politycznej mapie nie ma nawet miejsca dla „nie-swoich”, wszystko jest rozpisane, wszystko wiadomo, gra zaplanowana, figury na politycznej szachownicy ustawione, wszystkie kombinacje zaplanowane. I nagle pojawia się lider ze swoją myślą, niestandardowym spojrzeniem, odczytaniem scenariusza „Ukraina przyszłości” (bo książka dotyczy właśnie Ukrainy, jej przeszłości i jutra). To Mykoła Hołomsza, który urodził się w sławnej i heroicznej, opiewanej jeszcze przez Iwana Frankę Tuchli. Zatem za plecami autora stoi jego rodowód, jego historia rodzinnych stron, jego wielkie doświadczenie ro- Dmytro PYŁYP CZUK Wszakże w kontekście prezentacji osobiście dla mnie Dmytro Pawłyczko był tam jednak niewidocznie obecny, bo dosłownie przed prezentacją na radiu 3. tom „Wspomnień” Pawłyczki, właśnie wydany przez „Jarosławów Wał”, otworzyłem w tym miejscu (s. 275), gdzie autor znamiennego zbioru „Prawda woła!” (1958) wspomina swoją podróż do Pragi, a w szczególności — słowa Jana Husa, wyryte na jego pomniku w stolicy Czech: „Miłujcie się i każdemu życzcie prawdy!”. A na 214. stronie prezentowanego „Przecierania lustra” Mychajło Słaboszpycki, wspominając Jurija Szerecha-Szewelowa i Petra Jacyka, mówi, że oni obaj (Sz.-Sz. i J.) mieli jedną wspólną, decydującą cechę: „Nie bali się być heretykami”. Sam Mychajło Słaboszpycki, jakby wychodząc z Husowskiego nakazu i życząc prawdy każdemu czytelnikowi, tak samo nie boi się być ani heretykiem, ani wszechobecnym i nieocenzurowanym enfant terrible współczesnej ukraińskiej krytyki. U niego nawet boty w organach ścigania — prokuraturze, a obecnie — jako lidera nowej patriotycznej siły politycznej. Zatem autor jest zawodowym prawnikiem, człowiekiem tej systemu, z którego rzadko kto wyłania się na lidera. Nie biorąc pod uwagę pojawienia się w zmierzchu tego nieboskłonu Jurija Łucenki. Ale to inna, nie mniej ciekawa historia. Sama w sobie Prokuratura Generalna jako instytucja państwowa jest zamkniętym, utajnionym systemem, który niweluje i pozbawia własnego oblicza każdą indywidualność. Nie tak stało się z autorem właśnie wydanej książki „Majdanowa Ukraina. Majdan jako zjawisko i proces”. Jego praca na stanowisku zastępcy Prokuratora Generalnego nie przypadła „do gustu” możnowładcom. Jego aktywność i bezkompromisowość w śledztwie w głośnych sprawach karnych ich przestraszyła. Dymisja nie kazała na siebie długo czekać. Jednak potrzeba przekazania społeczeństwu swojej wizji sprawiedliwej i uczciwej władzy, drogi budowy udanego kraju u niego pozostały. A przyjście do wielkiej polityki spowodowało potrzebę aktywnego dialogu ze społeczeństwem, upublicznienia swojego stanowiska. W książce Mykoły Hołomszy zebrane są jego rozważania o rezonansowych wydarzeniach państwowych i sprawach, które miały miejsce na Ukrainie w 2016 roku. Wszystkie wydarzenia polityk rozpatruje przez pryzmat bezpieczeństwa narodowego. Bada on poszczególne aspekty rozwoju i funkcjonowania gospodarki, instytucji państwowych i społecznych, analizuje skomplikowane relacje między państwem a społeczeństwem, które ukształtowały się na etapie budowy odnowionej Ukrainy w paradygmacie wartości Majdanu, a także przedstawia swoje propozycje dotyczące formowania środowisk życia i rozwoju różnych aspektów państwowości. Rozważania autora, jego oceny solidaryzują się z tym programem, z którym występuje organizacja społeczna Ukraińska Alternatywa, której jest jednym ze współprzewodniczących. Ona jeszcze pełnym głosem się nie ogłosiła. Chociaż partia „Patriota” pod kierownictwem M. Hołomszy, mimo całej skostniałości, zabetonowania systemu politycznego Ukrainy, zadziwia dynamiką rozwoju. Takie partie, ze względu na wyraźne narodowo-demokratyczne, antyoligarchiczne stanowisko, dzisiaj nie mogą pretendować na poważne miejsce pod kopułą. Większość myśli, stanowisk, działalność Mykoły Hołomszy naświetlał tygodnik proświatowy „Słowo Proświty”. Ale jeszcze więcej jego artykułów analitycznych, wystąpień, ocen bieżących wydarzeń, przyjętych przez Radę Najwyższą Ukrainy ustaw, tych czy innych decyzji rządowych pozostało poza szpaltami tygodnika. Dlatego zostały one po raz drugi opublikowane dla szerszego ogółu pod jedną okładką. Dają one całościowy obraz życia społeczno-politycznego kraju z minionego roku i jednocześnie — programy i zamiary jego siły politycznej, podstawy dla ogólnonarodowego poparcia. Wszystko razem zaświadcza, że na ukraińskich terenach autor — Mykoła Hołomsza, Pawło Mowczan, Iwan Zajec — pojawił się nieoswojony działacz polityczny, który mistrzowsko włada słowem nie dla manipulacji świadomością społeczną, a dla prawdy i postępu prawdziwie ukraińskiego i prawdziwie niepodległego państwa. Właśnie takich osobowości potrzebuje nasza narodowa elita. w swojej pierwszej, ale, jak zapewnia, nie ostatniej książce. Zdecydowana większość Ukraińców dzisiaj jest zdezorganizowana, upokorzona tą polityką, którą stale i celowo prowadzą apologeci klanów oligarchicznych i powiązanych z nimi sił międzynarodowego biznesu. Są oni przekonani, że są gospodarzami naszego kraju, a my — bezmyślnymi obserwatorami, statystami w ich igraszkach. „Będziemy obserwatorami dotąd, — refrenem brzmiało w dyskusji nad książką Mykoły Hołomszy, — dopóki nie zmobilizujemy się”. W tym zawiera się główne zadanie Mykoły Hołomszy jako lidera partii i jako publicysty. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy okazji zauważył, że narodowa elita — to ci, którzy formowali nie oligarchiczno-klanowe, podporządkowane moskiewskim interesom państwo ukraińskie. Nie bezpodstawnie Bohater Ukrainy, wieloletni więzień polityczny Stepan Chmara — i nie tylko on — oskarża wielu przedstawicieli obecnej władzy o to, że są sługami Moskwy. Wypłynęli oni i uczepili się władzy na krwawej fali Rewolucji Godności. Ale Rewolucja nie zakończyła się rozstrzelaniem Niebiańskiej Sotni. Proces majdanowy trwa, i nie tylko na froncie wschodnim, w Donbasie czy na Krymie. Rewolucja Godności nie postawiła jeszcze swojej kropki. Kontynuacja Majdanu jako nadziei, jako realnej szansy na zmianę Ukrainy jest wieloraka w swoich formach, ale jednolita w swojej ukraińskiej istocie. O tym pisze Mykoła Hołomsza Prezentacja książki publicystyki „Majdanowa Ukraina.
„Majdan jako zjawisko i proces” przy wsparciu i bezpośrednim udziale Towarzystwa „Proświta” będzie odbywać się na całej Ukrainie, przede wszystkim we wszystkich centrach obwodowych. To nie tylko temat do przemyśleń dla czytelników, to możliwość prowadzenia szerokiej dyskusji. I każdy z uczestników ma możliwość stać się współautorem kolejnej ogólnonarodowej rozmowy o teraźniejszości i przyszłości Ukrainy. przez wiele dziesięcioleci będzie wabić nowe i nowe pokolenia czytelników i badaczy literatury ukraińskiej. Miejsce „Przecierania lustra” jest wśród tak głębokich, niezwykle ciekawych i treściwych źródeł kulturologicznych, jak „Pisarze z bliska” Mychajła Rudnyckiego, „Opowieść o niepokoju” Jurija Smołycza, „Spotkania i pożegnania” Hryhorija Kostiuka, „Dzienniki” Olesia Honczara, „Największy cud — życie” Mykoły Rudenki, „Raport do apostoła Piotra” Jurija Illenki, „Wspomnienia” Dmytra Pawłyczki… Mimo tej celowo przerwanej, a zatem i niepełnej „obsady”, dobrze zdaję sobie sprawę z niepowtarzalności „Przecierania lustra” jako dzieła o wszechświecie literatury ukraińskiej, jako suplementu do niewydanej w całości 12-tomowej „Historii literatury ukraińskiej”. Już zaznaczano (w szczególności przez Wałerija Hużwę), że w indeksie osobowym do tego tomu znajduje się co najmniej półtora tysiąca nazwisk, a ponad tysiąc z nich to ukraińscy pisarze. Zatem możemy pogratulować autorowi zdobycia nowego szczytu twórczego! 08.09.2017, Kijów Bibliografia Rewolucji Godności przez trzy lata, które minęły, liczy ponad setkę książek i albumów, nie licząc publikacji gazetowych, czasopiśmienniczych i internetowych. Są to w większości wspomnienia jej bezpośrednich uczestników, dziennikarzy, utwory artystyczne. Są one różne pod względem gatunku, szerokości ujęcia i głębi przeniknięcia w różne strony tego przełomowego w życiu Ukrainy i, bez przesady, świata wydarzenia. Ale mimo wszystko zrozumienie przyczyn, przebiegu wydarzeń na Majdanie i skutków Rewolucji Godności dla Ukraińców jest jeszcze przed nami. Niedawno światło dzienne ujrzała nowa praca — zbiór artykułów publicystycznych „Majdanowa Ukraina. Majdan jako zjawisko i proces”. Jej autorem jest Mykoła Hołomsza, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący partii „Patriota”, współprzewodniczący organizacji społecznej „Ukraińska Alternatywa”. Uczestnicy prezentacji (od lewej do prawej): Heorhij Filipczuk, Mykoła Siryj,
Tłumaczenie maszynowe
7 października w studiu nagraniowym Ukraińskiego Radia zaprezentował swój tom wspomnień „Przecieranie lustra” znany intelektualista i rzecznik współczesnego, dążącego do prawdy i mówiącego prawdę pokolenia ukraińskich działaczy kultury, Mychajło Słaboszpycki. Program prowadził jeden z mistrzów naszej literatury, uczony i dyplomata Jurij Szczerbak, w wydarzeniu wzięli udział wybitni przedstawiciele ukraińskiej elity — uczeni, pisarze, artyści. Niestety, z obiektywnych przyczyn na tym wieczorze autorskim nie było patriarchy ukraińskiej krytyki, akademika Iwana Dziuby, oraz żywego klasyka naszej poezji, Dmytra Pawłyczki. W jednym z tekstów pojawia się taki termin-charakterystyka jak „charakter poszukiwacza prawdy” (s. 620), co jest w istocie autokarakterystyką. Przytoczę tylko jeden przykład uderzającej, nagiej prawdy w tych wspomnieniach Słaboszpyckiego (s. 385—386): „UKRS [Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna. — D. P.] próbowała coś robić, ale w zasadzie były to działania o charakterze paradnym. Zbyt już lubimy świąteczne bankiety, defilady i wiece. Wyznając szczerze — Dracz nie miał zapasu pomysłów dla przewodniczącego UKRS. Zresztą jest on działaczem bez inicjatywy. Kiedy nakręcali go Żułynski, Horyń albo Mowczan, brał się za tę sprawę, ale nie zbytnio się nią pasjonował. Jednym słowem, żadnych laurów na tym polu nie zdobył. Ale wydał gruby tom utworów pod tytułem „Polityka”, w którym wszystkie materiały (w większości przemówienia) o działalności UKRS są autorstwa Słaboszpyckiego, o towarzystwie „Ukraina” (on przecież był przewodniczącym) autorstwa Stanisława Łazebnyka, który był szefem sekretariatu Towarzystwa, a publikacje o Ludowym Ruchu i KUI [Kongres Ukraińskiej Inteligencji. — D. P.] sumiennie pisał dla Dracza jego doradca Wołodymyr Kowtun. Wyszło prawie jak u Kornijczuka czy Szczerbyckiego, którzy pasożytowali na cudzej pracy i wydawali zżynki (wyróżnienie moje. — D. P.) jako rzekomo swoje utwory. Nie oburzałbym się tak tym faktem i nie uważałbym za konieczne wspominanie o nim przy tej okazji. Ale jestem święcie przekonany, że Draczowi samemu byłoby po siłach napisać te przemowy. Dopuszczam nawet, że wyszłyby mu one lepiej niż nam wszystkim trzem, jednak oburza to pasożytowanie na bliźnich, zmałpowane od kompartyjnej burżuazji państwo i bezpardonowo kultywowane w kontekście wysokich patriotycznych słów” (s. 385—386). Jestem przekonany, że podobny tylko do samego siebie, ironiczno-samoironiczny Słaboszpycki-memuarysta, dzięki ładunkowi jego ziemskiej prawdy i ziemskiej moralności, dzięki jego encyklopedycznej erudycji, jego humorowi, jego wyczuciu fenomenu ciekawie-
Tłumaczenie maszynowe
Andrij BONDARCZUK, dziennikarz, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, Honorowy obywatel Wołynia, Łucka, wsi Serechowicze
Gdzieś w rodzinnej wsi, w polu spoczywa rodzony brat Teodozjusza, Parfen, powstaniec UPA. W 1947 roku nocą odwiedził rodzinny dom na chutorze. Lecz czekała już na niego zasadzka. I Parfen przyjął nierówną walkę. Śmiertelnie ranił jednego enkawudzistę, rzucił się do ucieczki. Kula dopadła go gdzieś w polu, niedaleko domu. Ojciec o świcie znalazł ciało syna, naprędce zbił trumnę i pochował bohatera. Oczywiście, nie oznaczył — nie te czasy. Jedynie przed śmiercią powiedział Teodozjuszowi o przybliżonym miejscu spoczynku syna. Teodozjusz Zacharowycz bardzo kochał i szanował starszego brata. Już za niepodległej Ukrainy kilka razy próbował odszukać miejsce pochówku: wynajmował specjalny kosztowny sprzęt, specjalistów. Jednak bezskutecznie. Wtedy postawił w polu, gdzie jest prawdopodobne miejsce spoczynku Parfena, wysoki krzyż, poświęcił go: „Śpij, drogi bracie, sprawa, za którą zginąłeś, zwyciężyła, niepodległa Ukraina jest”. I oto ostatni ze starszego i wielkiego rodu Mularczuków w 85. roku życia również legł w rodzinnej ziemi. Odprowadzić go w ostatnią drogę przyszło niewielu ziomków, wszak jego rówieśników w Zaborolu prawie nie ma, a ze wsi wyjechał po ukończeniu szkoły. Skądinąd przybyli krewni. Ks. Witalij odprawił żałobną panichidę… Ale życie trwa, niełatwe, niebezpieczne, z podwodnymi prądami, podstępnymi wirami, a czasem i ze słońcem, które błysnie czy też ogrzeje ciepłym promieniem. Lecz w tamtym dniu była ponura, deszczowa i wietrzna pogoda. Jednak dla mnie błysnęła ona wierzchołkiem nowej cerkwi, której jeszcze do niedawna nie było. „Cóż — pomyślało się — wieś duża, jednej świątyni, widocznie, mało. Wojna z moskiewskim agresorem podniosła wysoką falę patriotyzmu”. — Utrwala się nasza Ukraińska Cerkiew. Budujecie jeszcze jedną świątynię — mówię w soborze jego staroście Petrowi Mularowi. — To dobrze. — Pan o tej, co przy wjeździe? — dopytuje. — Ta toż moskale budują. A nasi ziomkowie jeszcze i pomagają. Nie uwierzyłem, bo to nie mieściło się w świadomości: w naszych czasach? I to jeszcze w tak patriotycznej wsi? W głowie nagle wyłoniły się telewizyjno-internetowe sceny: moskiewscy popi święcą broń, która nadchodzi z kraju-agresora; rosyjsko-separatystyczny snajper celuje w naszych chłopaków; aleja honorowych pochówków na miejskim cmentarzu; niepocieszeni rodzice, żony, przyjaciele tych, którzy patrzą na nas z długiej ściany smutku, która w centrum Łucka — portrety młodych obrońców Ukrainy. To oni bronili, a teraz żywi bronią nas ceną swojego życia przed uzbrojoną bandą „russkiego mira”, apologetą którego jest najwyższy władca Moskiewskiej Cerkwi Cyryl. Wiem, że wśród zwolenników UPC ten akapit wywoła negatywne emocje, a wśród parafian niezadowolenie: za co krytykują naszą Cerkiew, naszych księży? Mówią, nasza Cerkiew ukraińska, samodzielna, autonomiczna, niezależna od Moskwy, w świątyniach w języku ukraińskim modlimy się o pokój, nie wspominamy Cyryla, a ksiądz nasz jest wzorem zachowania i Bóg u nas jeden… Oto tutaj dam odpowiedź wszystkim „obrażonym”, aby zrozumieli istotę. Na wielki żal, podobne poglądy wiernych idą od nieznajomości sytuacji, roli RPC w polityce, utajniona jest jej historia. Ale powiedzmy wreszcie prawdę, bo dawno pora. Czyż Pismo Święte nie zwraca się do każdego z nas: poznajcie prawdę i prawda wyzwoli was? W tym przypadku chodzi o prawdę historii, współczesną rolę RPC. Zrozumiałe, jeśli ktoś chce pozostać niewolnikiem polityki, zamaskowanej pod Cerkiew i religię, to tutaj nic nie poradzisz. Czyż po to, aby zrozumieć, jaką powinna być na Ukrainie Cerkiew (moskiewska czy ukraińska), potrzebne jest wyższe czy nawet średnie wykształcenie? Nie. Wystarczy wyciągnąć wniosek z dwóch niezaprzeczalnych i znanych faktów: chrzest Rusi Kijowskiej — 988 rok, pierwsza wzmianka o Moskwie — 1147 rok. Chrześcijaństwo do dzikiej Moskowszczyzny przyszło z Kijowa. Kiedy tam powstała Moskiewska Cerkiew, ona podporządkowywała się Kijowskiej metropolii. Gdzież ona zniknęła? O tym już pisałem. Ona została zaanektowana (jak i obecnie Krym) jedynie bardziej chytrym i podstępnym sposobem, a dostępnym językiem — sprzedana RPC. Do tego, zgodnie z kanonami, każde państwo powinno mieć swoją Cerkiew i swojego hierarchę. Ktoż on i gdzie dla UPC MP? Wiadomo: patriarcha, onże oligarcha Cyryl z rezydencją w Moskwie. Wychodzi na to, że my nawet nie jesteśmy państwem? RPC, właściwie, tak i uważa. Bo zgodnie z jej statutem, Ukraina jest jej kanonicznym terytorium, czyli w składzie Rosji. A niedawne oświadczenie Cyryla nie pozostawia żadnych nadziei na przezwyciężenie rozłamu ukraińskiego prawosławia. RPC nigdy, mówią, nie zgodzi się na niezależność Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi. Zatem, rozłam na wieki. Oto i istota rozreklamowanej „samodzielności”, „autonomii”, „niezależnej” UPC MP. Ona jest absolutnie identyczna z byłą „niezależnością” Ukraińskiej SRR od Moskwy. Nieodpartym argumentem UPC jest oskarżenie o niekanoniczność UPC KP. Ciekawe, jaki procent wiernych wie, co oznacza ten termin. Uważam, że jest on znikomy, chociaż każdy parafianin UPC operuje nim. Kanon — to reguła czy dogmat w kwestiach wiary czy wykonywania obrzędów religijnych, ustanowione przez najwyższą władzę cerkiewną. To bardzo długi i szczegółowy dokument, przyjęty przez różne Sobory Powszechne. Od tego czasu w cerkiewnym, społecznym życiu pod działaniem obiektywnych przyczyn zaszły znaczne zmiany. Dzisiaj, jeśli wszystkie Cerkwie przepuścić przez sito ówczesnych kanonicznych wymagań, rzeczywiście kanonicznych cerkwi nie będzie. Kanoniczność chrześcijańskich cerkwi potwierdza dokument Patriarchy Powszechnego — Tomos. Do kanoniczności droga przeważnie leży przez niekanoniczność. W końcu, jasnych reguł, obowiązkowych dla nadania kanoniczności, nie istnieje. Moskiewska Cerkiew była taką, w statusie „rozłamowców” 141 lat. I oto zdarzyła się okazja. Patriarcha Powszechny przyjechał do Moskwy i zamiast gościnności został zesłany do klasztoru. Pod naciskiem cara i wydał Tomos. Przy okazji, tą samą drogą do kanoniczności idzie i Macedońska, Czarnogórska cerkwie. Teraz odnośnie kanoniczności samej UPC. Istnieje swoisty rejestr kanoniczności prawosławnych cerkwi „Diptych”. Znajdźcie tam UPC. Jej nie ma. Zatem, ona niekanoniczna, wychodzi na to? Tak, jeśli uważać ją za oddzielną. Kanoniczna ona jest jako składowa RPC, która w spisie jest na szóstym miejscu. Ale czy swoją przynależność do RPC UPC nie chce uznawać, protestuje przeciwko międzynarodowym normom: wskazywać przynależność do centrum kierowniczego innego państwa. Bo przecież wtedy wielu wiernym stanie się widoczna chytrość, której nie ma miejsca w Cerkwi, bo to oznaka polityki, a nie wiary. A odnośnie oskarżenia o brak łaski, to nie trzeba brać na siebie funkcji Najwyższego (to wielki grzech), który mówi: gdzie dwóch-trzech zbierze się w imię Moje, tam i Ja jestem pośród nich. A tutaj nie trzech — miliony. Jedynie On określa, kto ma łaskę, a kto — nie. Jednoznacznie traktuje Pismo Święte i status języka w nabożeństwie: to język, którym rozmawia naród. Ale gdzie tam! Niedawno w rejonie tiaczewskim na Zakarpaciu cerkiew UPC w swoim apelu twierdzi, że „charakterystyczną oznaką rozłamowców jest używanie przez nich w nabożeństwie języka ukraińskiego”. A Cerkiew nazywa siebie „ukraińską”! Absurd. Wydaje się, to są zrozumiałe dla wielu rzeczy. A oto wewnątrzcerkiewne stosunki dla wiernych pozostają utajnione, ich nie afiszują. Lecz one właśnie i są kluczem do zrozumienia roli Cerkwi w polityce: Cerkiew, szczególnie moskiewska — to głęboko scentralizowana autorytarna struktura z o wiele surowszą dyscypliną, aniżeli wojskowa. Wola patriarchy, hierarchy czy organu kierowniczego zaskarżeniu nie podlega, nawet sąd nie bierze takich spraw do rozpatrzenia. Cerkiew de iure jest oddzielona od państwa, ale de facto — jest jego częścią. Więc nie jest kwestią podporządkowanie zwierzchnika UPC MP Onufrego, jako członka Świętego Synodu RPC, temu organowi. A o tym, że moskiewska patriarchia dawno jest politycznym sektorem Kremla, dyktatora polityki imperium agresora (jej przypisana jest bardzo ważna rola w wojnie hybrydowej) nie wie jedynie ten, kto po prostu nie chce o tym wiedzieć i słuchać. A odnośnie modlitwy w świątyniach UPC MP o pokój, to to czysta prawda. Oto tylko jaką ceną? Jest pokój po zwycięstwie, jest pokój po kapitulacji. Oto za tym ostatnim i modlą się w UPC. I nawet Cyryl o pokój na Ukrainie, ale w składzie Moskiewskiego imperium. — Mnie jakoś przyszło słyszeć księdza Moskiewskiej Cerkwi z Majaków — opowiada syn F. Z. Mularczuka Ołeksandr Teodozjowycz. — On też modlił się o pokój i radził matkom-parafiankom nie oddawać swoich dzieci na wojnę… Ale czyż on jeden taki? Taki apel poparłby i sam Putin. I też pomodliłby się o to. Bo gdyby nasi patrioci nie zatrzymali jego band, on byłby już tutaj. To jego różowe marzenie, a nasza śmierć. Gdyby, nie daj Boże, to stało się rzeczywistością, gdyby wielbili, sławili tego kata w ukraińskich świątyniach Moskiewskiego Patriarchatu, gdyby wzniośle śpiewali „Mnohaja lita”! To zamknięte koło bezboleśnie mogą rozerwać świadomi wierni. Chociaż to niełatwo — w moskiewskich cerkwiach o prawdzie historii nie mówi się. Razem z tym jestem daleki od myśli, że w UPC MP wszyscy duchowni podzielają idee swojego patriarchy Cyryla. Wśród nich jest niemało prawdziwych patriotów Ukrainy. Do tego cerkwie wschodu, południa tejże UPC MP i zachodu Ukrainy nie są tożsame. Niezwykle niebezpiecznie dla losu Ukrainy, ukraińskiego prawosławia, kiedy w kierownictwie RPC, w jej pododdziale — UPC MP okazują się szaleni posłusznicy Putina w rodzaju patriarchy Cyryla, metropolity Agafangela i innych. Nie tak dawno byłem uczestnikiem obwodowego okrągłego stołu w Kowlu, gdzie omawiali problemy lekcji chrześcijańskiej etyki w szkołach. Potrzebna i ważna rozmowa: jak nauczyć nasze dzieci być życzliwymi, wrażliwymi na cudzy ból, szanować rodziców itd. A czego uczą w Moskowii? Jak nienawidzić nas, jak zabijać ludzi. Do tego dołącza się i RPC, za błogosławieństwem której trwa wojna na Ukrainie przeciwko swoimże prawosławnym, na jej kanonicznym terytorium. Nie wierzycie? Dosłownie prawie w tym samym czasie z przeprowadzeniem naszego okrągłego stołu, a później znów czytam w mediach apel księdza RPC ks. Wsiewołoda Czaplina: „Zabijać ludzi można i trzeba!.. Zabijać w imię Putina”… Okazuje się, to były jedynie kwiatki. Niedawno onże nazwał Stalina… „Bożym sługą, mścicielem w gniewie” i faktycznie odpuścił katowi grzechy, z winy którego zostało zabitych, zamęczonych, rozstrzelanych miliony ludzi. Zrujnowano, ograbiono, zbezczeszczono dziesiątki tysięcy świątyń, zabito, zamęczono tysiące duchownych różnego szczebla, nabrał rozmachu dziki ateizm. Można byłoby na serio to przyjmować jako oświadczenie pacjenta domu wariatów. Ale ten protojerej nie jest prostym sługą świątyni. On — niedawny przewodniczący wydziału RPC ds. współpracy ze społeczeństwem. I kiedy takie „duchowe” osoby okazują się w kierownictwie RPC, to staje się strasznie, bo to już nie Cerkiew… Na dziwo, ani patriarcha Cyryl, ani władyka Onufry nie potępili wypowiedzi tego fanatyka w sutannie. Podzielają je? Wygląda na to. Bo na cmentarzach Ukrainy — tysiące mogił naszych chłopaków. I żadnego potępienia agresora ze strony UPC… Synchronicznie działają i moskiewscy najeźdźcy: w Ługańsku pierwszy pomnik był też temu katowi. Ale wróćmy do sławnego Zaborola. Rzeczywiście, dlaczego w takiej wsi wyrósł „russkij mir” w postaci moskiewskiej cerkwi Cyryla? — Wiecie, to już nie ta wieś, która była — mówi ks. Witalij. — Niemcy, Polacy, a szczególnie bolszewicka władza niszczyli ukraińskich patriotów. Wielu zabito w Łuckim więzieniu w 41-ym, poległo w walkach za Ukrainę, wywieziono na Sybir, represjonowano. Ludność, jak i wszędzie, była zastraszona. Do tego jakże potężna była ideologiczna maszyna ZSRR! Zmieniły się pokolenia. We wsi osiedlają się ludzie z poleskich rejonów, gdzie przeważnie moskiewskie świątynie… Kto będzie popularyzował heroiczną historię wsi? Oczywiście, budowa świątyni w każdej wsi jest radosnym i historycznym wydarzeniem. Lecz u mnie, jak i u każdego narodowo świadomego człowieka, pojawienie się cerkwi państwa-agresora wywołuje smutek, szczególnie na tle obecnej wojny, którą wierzchołek RPC faktycznie pobłogosławił i nie potępia. Oczywiście, nasz demokratyczny Zakon o wolności sumienia i organizacjach religijnych daje możliwość wolnego wyboru wyznania. I to słusznie. Wyznawać tę czy
Na lewo od trasy Łuck—Włodzimierz Wołyński na wzgórzu wsi Zaborol wznosi się majestatyczna świątynia — sobór Najświętszej Bogurodzicy, który ma ponad 100 lat. Wiele widział w swoim życiu. Świątynia nie bez powodu nosiła i nosi taki status. Wieś była duża, narodowo i duchowo świadoma, patriotyczna. Zresztą i obecnie bliskość trasy, centrum obwodowego sprzyja temu, że przybywa w niej nowych mieszkańców. Chciałem odwiedzić tę świątynię wcześniej, ale nie było okazji. A niedawno się zdarzyła. Co prawda, dość smutna. Po ciężkiej i długiej chorobie odszedł w zaświaty nasz brat Teodozjusz Mularczuk z Maniewicz. Do przejścia na emeryturę był tam zastępcą głównego lekarza Centralnego Szpitala Rejonowego. Sam pochodził z Zaborola. Zostawił testament, by pochować go na wiejskim cmentarzu, obok grobu ojca.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...tę religię — sprawa indywidualna. To przejaw osobistego i duchowego przekonania, świadomości. Oto właśnie klucz do tego, dlaczego w Zaborolu, w trudnym dla Ukrainy czasie, buduje się cerkiew Kościoła Moskiewskiego, dlaczego hierarchowie UPC MP są przeciwko zjednoczeniu rozbitego ukraińskiego prawosławia, dlaczego wielu naszych rodaków również solidaryzuje się z nimi. Tak jak pisał poeta M. Cholodnyj: Ukraińców jest wielu, a Ukrainy-to nie ma… Przez długie wieki zniewolenia Ukrainy przez carskie, komunistyczne imperium sfałszowano nie tylko historię Ukrainy, ale i historię Kościoła Ukraińskiego, a dziś Moskwa wydaje szalone pieniądze, by nie tylko trzymać w tej hipnotycznej mgle narody Rosji, Ukrainy i innych krajów, lecz także wzmacniać oszustwo. Autor z szacunkiem odnosi się do parafian tego wyznania: to nasi obywatele, pracowici ludzie. Ale zdejmijcie moskiewską zasłonę z oczu, oświećcie swoją wiedzę prawdą historii, a świadomość — narodową dumą. Bo nikt dla nas nie zbuduje mocnego państwa, poza nami samymi. To właśnie najbardziej przeraża krwiożerczą Rosję. Bo Kreml zdaje sobie sprawę: zamożna i kwitnąca Ukraina to zguba imperium. A taka Ukraina jest możliwa tylko przy narodowej świadomości społeczeństwa, jego religijnej jedności. Moskwa natomiast chce widzieć nas jako swoich niewolników. Oto niedawne wypowiedzi tego samego protoprezbitera o. Wsiewołoda: „Główny problem współczesnego prawosławia… — to, że zapomnieliśmy, jak być niewolnikami… Dla niewolnika prestiż pana to jego osobisty prestiż. Aby pojąć prawdę, musimy przestać włączać mózgi i w praktyce zacząć wyobrażać sobie siebie jako nic i nazywać się nikim. Jednym słowem, powinniśmy pielęgnować w sobie niewolnika”. To coś nadprzyrodzonego: jakimże ludzkim organem „pojmować prawdę”, jeśli wykluczyć mózgi. Ponadto były przewodniczący wydziału eparchialnego Melitopolskiej eparchii UPC MP, który uciekł do Rosji, zupełnie poważnie usprawiedliwia bajeczne zbytki wyższych osób swojego Kościoła, zdobyte za pieniądze wiernych. Wierni mieliby się nimi jeszcze szczycić, jakoby to był także ich prestiż. Jakaś bzdura i średniowieczne ciemnogrództwo. Niedawno opublikowano ilustrowaną informację: настоятель Ławry Peczerskiej Kijowskiej, władyka Paweł (rodak z Równego), sprzedaje okazały majątek o wartości 34,2 mln hrywien. To przecież wasze pieniądze, wierni, które odrywacie z marnej emerytury czy pensji, rzekomo w imię Boga. Ależ nie, do bezdennej kieszeni. Prawda, władyka Paweł, jak i inni hierarchowie, ma z kogo brać przykład — oligarcha Cyryl, czyli patriarcha Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Wygląda na to, że Królestwo Niebieskie wymienili na ziemskie. Przecież łatwiej wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa niebieskiego… Jest nad czym myśleć. A rozbicie w ukraińskim prawosławiu jest na rękę tylko Moskwie. I jeśli nieznajomość prawa nie zwalnia obywatela z odpowiedzialności prawnej, to nieznajomość historii własnego państwa — z odpowiedzialności moralnej. Niedawno ukraiński poeta Serhij Borszczewskyj napisał swój „List do Boga”. Niska świadomość narodowa społeczeństwa jest rzeczywiście niebezpieczna. W jej wyniku państwo może stracić niepodległość. Tak, nowa cerkiew w Zaborolu to wydarzenie w życiu duchowym mieszkańców tej pięknej, bogobojnej wsi. Lecz w naszym trudnym czasie jej podtekst polityczny widać gołym okiem. Dwie cerkwie prawosławne we wsi to tlący się ogień niezgody. Przykro, że podsyca go także lokalny kierownik SVK, który powinien znać historię ukraińskiego Kościoła, jego aneksję przez Moskwę. W obwodzie jest kilka wsi z dwiema cerkwiami prawosławnymi dwóch wyznań. Nabożeństwa, obrzędy, święta są takie same. Zatem podłoża politycznego nie ukryjesz. Jedni odradzają swój prawdziwy ukraiński Kościół z centrum w Kijowie, któremu kiedyś podlegała moskiewska, inni wolą Moskowię, z którą Ukraina prowadzi wojnę. Co się dzieje, ludzie? A na koniec oto jaka kolizja: we wsi ukraińskiej Zabołoć zbudowano moskiewską cerkiew, a w pobliżu Moskwy, w Noginsku, jedyny (!) w Rosji Ukraiński Kościół Patriarchatu Kijowskiego siłą zamyka się…
...ale narusza własne pisemne gwarancje, zgodnie z którymi parafie UPŁ KP pozostaną nietknięte. Zaraz po aneksji w Sewastopolu Kijowskiemu Patriarchatowi odebrano świątynię Świętego Męczennika Klemensa Rzymskiego, która znajdowała się na terytorium Ćwiczebnego Oddziału Marynarki Wojennej Ukrainy. 1 czerwca 2014 roku we wsi Perewalne w rejonie symferopolskim uzbrojeni ludzie w mundurach „kazaków” zdemolowali (!) cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy. Napastnicy wdarli się do cerkwi z okrzykami „raskolnicy, faszyści, sataniści”. Rozbili samochód duchownego i zranili ciężarną kobietę. W biurze prasowym UPŁ KP oświadczono wówczas o faktycznej utracie świątyni z powodu stałych gróźb i presji ze strony tak zwanej „samoobrony Krymu”. I oto 31 sierpnia w okupowanym przez Federację Rosyjską Krymie rosyjscy funkcjonariusze siłowi napadli na cerkiew świętych równojednakowych apostołów książąt Olgi i Włodzimierza UPŁ KP, w wyniku czego został ranny arcybiskup symferopolski i krymski Klemens, który obecnie przebywa na półwyspie wraz z pięcioma duchownymi UPŁ KP. FSB Rosji przejmuje ukraińskie świątynie na okupowanym Krymie krok po kroku, obawiając się symetrycznej odpowiedzi ukraińskich radykalnych sił politycznych, które od dawna domagają się zwrotu większości świątyń UPŁ MP na Ukrainie do UPŁ KP, w tym ukraińskich prawosławnych sanktuariów — Ławry Kijowsko-Peczerskiej i Ławry Poczajowskiej… Jak rozwinie się ta sytuacja, niebezpieczna wybuchowo ze względu na trwającą rosyjską agresję przeciwko Ukrainie, pokaże czas. Uczestnicy konferencji prasowej ogłosili apel do instytucji międzynarodowych i kierownictwa państwa dotyczący działań w sferze polityki, kultury i edukacji w celu zapewnienia zachowania tożsamości etnicznych Ukraińców Krymu oraz ochrony ich praw humanitarnych, które codziennie rażąco łamią okupacyjne władze Krymu. Rosja już zniszczyła na czasowo okupowanym terytorium ukraińską infrastrukturę oświatową i medialną, bezprawnie zlikwidowała ukraińskie organizacje społeczne i polityczne, a teraz dobija ukraińskie organizacje religijne… Wśród propozycji: przekazanie wynajmowanego mienia Krymskiej eparchii UPŁ KP w Symferopolu na potrzeby odprawiania nabożeństw cerkiewnych na własność Kijowskiego Patriarchatu, wsparcie Państwowego przedsiębiorstwa „Krymski Dom”, rozszerzenie sieci zasięgu ukraińskich mediów na czasowo okupowanym terytorium Krymu, upamiętnienie 28–29 sierpnia 2018 roku 100-lecia pierwszego zjazdu ukraińskich organizacji Krymu oraz przeprowadzenie III Ogólnoukraińskiego (XIV Ogólnokrymskiego) konkursu młodzieży uczniowskiej i studenckiej „Walczmy o nowe życie!”, poświęconego Lesi Ukraince…
Tłumaczenie maszynowe
5 września w Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa na temat „Brutalny atak na cerkwie i pomieszczenia Krymskiej Eparchii UCP KP w Symferopolu oraz żądania organizacji społecznych Krymian dotyczące wprowadzenia osobistych sankcji wobec przedstawicieli administracji okupacyjnej – naruszających prawa wiernych”. W konferencji prasowej wzięli udział: doradczyni ministra polityki informacyjnej Julia Kazdobina, przedstawiciel organizacji społecznej „Krymskie Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej »Ukraiński Dom«”, dyrektor Narodowego Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego Andrij Szczekun, członek Zarządu organizacji społecznej „Związek Przymusowych Przesiedleńców” oraz koordynator organizacji społecznej „Tawryjska Platforma Humanitarna” Andrij Iwanec. Podczas posiedzenia dołączył do nich akademik Petro Wasylowycz Wolwacz — jeden z założycieli komitetu organizacyjnego, utworzonego w 1992 roku, który wywalczył wówczas przydzielenie pomieszczenia dla cerkwi Patriarchatu Kijowskiego w Symferopolu. Georgij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora 31 sierpnia 2017 roku przedstawiciele państwa-agresora napadli na główną cerkiew świętych równych apostołom Włodzimierza i Olgi, cerkiew Chrystusa Zbawiciela oraz pomieszczenia robocze Krymskiej Eparchii UCP KP w Symferopolu. Pracownicy struktur siłowych administracji okupacyjnej nielegalnie zablokowali budynek, w którym się one znajdują, wyłamali zamki, wdarli się do cerkwi, w szczególności do części ołtarzowej, i uszkodzili część mienia cerkiewnego. Ponadto napadli na arcybiskupa symferopolskiego i krymskiego Klemensa i zadali mu obrażenia ciała. Ten przypadek stał się kolejnym przejawem polityki okupantów, skierowanej na wypieranie z tymczasowo okupowanego terytorium wspólnot UCP KP oraz psychologiczną presję na wspólnotę etnicznych Ukraińców Krymu. Takie działania to brutalne naruszenie fundamentalnych praw i wolności obywateli Ukrainy oraz norm międzynarodowych. Aktywiści i działacze społeczni wymienili nazwiska tych, którzy 31 sierpnia kierowali zajęciem pomieszczenia UCP KP w okupowanym Krymie. Listę osób zaangażowanych w zajęcie ukraińskiej prawosławnej cerkwi odczytał na konferencji prasowej w Ukrinformie przedstawiciel organizacji społecznej „Krymskie Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej »Ukraiński Dom«” Andrij Szczekun. „Dzisiaj przeanalizowaliśmy, kto zajmował pomieszczenie cerkwi Patriarchatu Kijowskiego w Symferopolu, głównej cerkwi, w której dzisiaj zajęto nie tylko 112,6 metrów kwadratowych pomieszczenia cerkwi, ale około 400 metrów kwadratowych — praktycznie cały pierwszy piętro” — opowiedział A. Szczekun. Według jego słów, organizacją nielegalnych działań przeciwko ukraińskiej cerkwi zajmowali się „obywatele FR, którzy nigdy nie mieszkali w ARK”. Pierwszym wśród nich wymieniono nazwisko Igora Rudakowa. Rudakow Igor Anatolijowycz — obywatel Rosji, od 23 czerwca 2017 roku mianowany pełniącym obowiązki kierownika zarządu federalnej służby komorniczej na Krymie. Druga osoba, zaangażowana w zajęcie pomieszczenia ukraińskiej cerkwi, to obywatelka FR, naczelnik tak zwanego zarządu zabezpieczenia organizacyjnego i materialno-technicznego „ministerstwa majątkowych i ziemskich stosunków Republiki Krym” Proszkina Lidija Mychajliwna, która jest także „sekretarzem kolegium” tego „ministerstwa” i asystentką tak zwanego „ministra” Hanny Aniuchinej. „Faktycznie tego dnia kierowała ona komornikami, którzy popełnili to przestępstwo i mówiła, które pomieszczenia zajmować” — poinformował A. Szczekun. Oprócz tego, w wydarzeniach 31 sierpnia brał udział Wachtin Jurij Serhijowycz — obywatel Rosji, „zastępca kierownika oddziału komorników” Centralnego rejonu Symferopola. „Właśnie on napadł na Władykę Klemensa, wykręcał mu rękę i wyprowadzał go z pomieszczenia Patriarchatu Kijowskiego. Zarejestrowaliśmy to, mamy wideo, które już rozpowszechniliśmy w sieciach społecznościowych” — zaznaczył A. Szczekun. Według jego słów, ukraińscy aktywiści już zwrócili się do organów władzy Ukrainy w celu przeprowadzenia śledztwa w sprawie bezprawnych działań wyżej wymienionych osób i mają zamiar zwrócić się do międzynarodowych organizacji praw człowieka w celu wprowadzenia wobec nich osobistych sankcji. Poważne problemy Patriarchatu Kijowskiego na Krymie rozpoczęły się zaraz po aneksji półwyspu. W UCP KP oświadczali, że władze okupacyjne Krymu stale Dyrektor Narodowego Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego Andrij Szczekun, doradczyni ministra polityki informacyjnej Julia Kazdobina, członek Zarządu organizacji społecznej „Związek Przymusowych Przesiedleńców” oraz koordynator organizacji społecznej „Tawryjska Platforma Humanitarna” Andrij Iwanec podczas konferencji prasowej
Tłumaczenie maszynowe
Muzeum Szistdesiatnyctwa – filia Muzeum Historii Miasta Kijowa. – Jak tworzono Państwa muzeum? – Pomysł stworzenia muzeum należał do Nadiji Switłycznej, znanej obrończyni praw człowieka, byłej więźniarki breżniewowskich obozów koncentracyjnych (odbyła 4 lata w obozach, po czym wyemigrowała za granicę). Kiedy na początku lat 90. przyjechała na Ukrainę i spotkała się ze swoimi towarzyszami broni – szistdesiatnykami, powiedziała, że pamięć o tych ludziach, ich dorobek twórczy, ich idee trzeba zachować dla przyszłych pokoleń. Należy stworzyć muzeum, ponieważ ukraińskie szistdesiatnyctwo połączyło wybitne osobowości: literatów, działaczy teatralnych, artystów. Zaczęto gromadzić archiwa, formować zbiory przyszłego muzeum. W 1997 roku ruch społeczny szistdesiatnyków stał się organizacją społeczną o tej samej nazwie. Na jej czele stanął Mykoła Płachotniuk, towarzysz Nadiji Switłycznej. Odwiedził ją nawet w Ameryce. M. Płachotniuk – były więzień polityczny, aktywny szistdesiatnyk, absolwent Kijowskiego Instytutu Medycznego, naukowiec, interesował się naukami medycznymi, aktywnie działał w Klubie Twórczej Młodzieży. Aresztowania z 1965 roku ominęły Nadiję Switłyczną i Mykołę Płachotniuka, lecz 12 stycznia 1972 roku aresztowano również ich. Los Mykoły Hryhorowycza był tragiczniejszy niż jego towarzyszy. Znalezienie się w obozie nie oznaczało jeszcze utraty wszystkiego. Bo w obozie byli przyjaciele, ludzie o takich samych poglądach, którzy w warunkach strasznego reżimu obozowego pozostawali sobą, komunikowali się i przekazywali swoje myśli za kraty. Uważano, że siedzą w małej strefie, a Związek Radziecki to wielka strefa. I nie ma znaczącej różnicy. Nawet za drutem można czuć się wewnętrznie bardziej wolnym, bo nie ma się już czego bać, można już mówić otwarcie o tym, co się myśli. A ci, którzy zostali na tak zwanej wolności, w wielkim więzieniu, aby nie trafić za kraty, nierzadko łamali się. Ktoś się przystosowywał, ktoś szedł do podziemia. Lina Kostenko, na przykład, zamilkła na ten straszny okres represji. A Mykoła Hryhorowycz trafił z rozkazu KGB do więzienia psychiatrycznego. Początkowo była to Dniepropetrowska Specjalistyczna Szpitalna Placówka, potem Kazańska. Z czasem przeniesiono go do „psychuszki” typu ogólnego w mieście Smiła. Tutaj był prostszy reżim i pozwalano na widzenia. Przed wyjazdem z ZSRR odwiedziła go Nadija Switłyczna. Nie spodziewał się, że jeszcze się z nią spotka. Ale niepodległość dała Nadiji Switłycznej możliwość powrotu na Ukrainę i myślenia o stworzeniu muzeum. Mykoła Hryhorowycz odbył 12 lat więzienia. Po 9 latach „psychuszki” jeszcze 3 lata przebywał w ramach sfabrykowanej sprawy w obozie karnym. Po powrocie, odzyskawszy swój status, przez kilka lat pracował jako lekarz. Po tym zbierał zbiory dla przyszłego muzeum. Nadija Switłyczna zapisała Muzeum Szistdesiatnyctwa całe swoje archiwum: tysiące dokumentów, fotografii, albumy, dzieła sztuki (ceramika Sewruk, obrazy Załywachy), archiwa innych szistdesiatnyków, kolekcje samizdatu, utwory literackie. Wszystko to przynoszono do Mykoły Hryhorowycza. Początkowo zbiory przyszłego muzeum przechowywano w domu Leonidii Switłycznej. Po jej śmierci tym domem opiekował się Mykoła Horbal. Inna część zbiorów znajduje się w cerkwi Pokrowskiej na Podolu. A także w absolutnie nieprzystosowanych do przechowywania przedmiotów muzealnych pomieszczeniach szkoły imienia Wiaczesława Czornowoła, Instytutu Naukowo-Badawczego Uprawy Buraków itp. Potem organizację społeczną przygarnął Jewhen Proniuk w Ogólnoukraińskim Towarzystwie Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Mieli niezły budynek na Podolu i tam Jewhen Proniuk wydzielił dwa pokoiki dla organizacji społecznej „Muzeum Szistdesiatnyctwa”. Było miejsce, gdzie mogli się zebrać i przeprowadzić zebrania członkowie organizacji społecznej. Tam rozstawiono część biblioteki, rozwieszono część obrazów. W tej świetlicy przeprowadzono wiele wydarzeń: wieczory literackie i twórcze, spotkania z bohaterami, działała świetlica dziecięca, odbywały się wystawy artystyczne. Tak na przykład w Instytucie Politechnicznym jest galeria obrazów imienia Weniamina Kusznyra. Jest niewielka, ale tutaj można było wystawiać obrazy z muzeum. Organizacja społeczna stale zwracała się do władz Kijowa w sprawie oficjalnego otwarcia państwowego Muzeum Szistdesiatnyctwa. Oczywiście ta kwestia pociąga za sobą finansowanie, przydzielenie etatu, pomieszczenie. Jeśli chodzi o pomieszczenie, Ludowy Ruch Ukrainy obiecał je wydzielić. Było to zaniedbane piwniczne (suterenowe) pomieszczenie z gołymi ścianami. Przeprowadzić remont własnymi siłami ani Ludowy Ruch Ukrainy, ani organizacja społeczna nie miały żadnej możliwości. Poprzez korpus deputowanych – Iwana Dracza, Lesia Taniuka, Mychajła Kosiwa, Bohdana Horynia próbowano rozwiązać tę kwestię. Za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki były trzy dekrety dotyczące otwarcia muzeum. Ale tych dekretów nikt nie wykonywał. Wydawało się, że stracono wszelką nadzieję, wszak u władzy był już Wiktor Janukowycz, a wszystko co ukraińskie było niwelowane. Nagle przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandr Popow, myśląc o kolejnych wyborach, zaczął flirtować z kijowską inteligencją. I zaproponował wariant otwarcia filii Muzeum Historii Miasta Kijowa – Muzeum Szistdesiatnyctwa. I deputowani zgodzili się, że była to realna na tamten czas propozycja. Jeśli miasto daje środki na remont pomieszczenia przy ul. Honczara 33, to trzeba chwytać się tej możliwości. Nie do końca odpowiadało to organizacji społecznej, ponieważ status filii Muzeum Historii Miasta Kijowa nie odpowiada tematyce muzeum. Szistdesiatnyctwo to pojęcie ogólnoukraińskie, a kiedy się pojawiło, było nawet ogólnozwiązkowe. Wszak szistdesiatnycy byli w całym Związku Radzieckim. A Muzeum Historii Kijowa to pojęcie znacznie węższe. Nasze muzeum ma materiały z całej Ukrainy i nie jest czysto kijowskie pod względem tematycznym. Ale dla nas była to jedyna możliwość oficjalnego otwarcia muzeum i skorzystaliśmy z niej. Muzeum otwarto 22 sierpnia 2012 roku. – Jaki cel stawia przed sobą muzeum? – Naszym celem jest niesienie pamięci o bojownikach o niepodległość Ukrainy. Naświetlamy okres historii od lat 50. do Niepodległości. Bo ci ludzie, którzy pojawili się podczas „chruszczowowskiej odwilży”, nigdy nie zmieniali poglądów. Walczyli pomimo represji lat 60., 70., 80. i nadal pozostają społecznie i politycznie aktywni, pomimo wieku i chorób. – Co udało się zrobić przez pięć lat? – Ekspozycja pozostała ta sama, ale znacznie się powiększyła. Otrzymaliśmy archiwum Nadiji Switłycznej z Ameryki, a to setki skrzyń. Oprócz tego co roku zbiory powiększają się o nowe nabytki. Wystawy tematyczne zmieniają się co miesiąc. To oczywiście odciąga od pracy zbiorowej. A opracować ten wielki zbiór, który pozostał w spadku po organizacji społecznej, to praca nie na jeden rok. Przeplatamy wystawy fotograficzno-dokumentalne o bohaterach-szistdesiatnykach z wystawami artystycznymi. Obecnie eksponowane są obrazy Lubow Minenko, znanej na świecie artystki, naśladowczyni szistdesiatnyków. W latach 70.–80. jej twórczość przemilczano, nie dopuszczano do działalności wystawienniczej. A teraz jej talent rozwija się z pełną siłą. Umieściliśmy w sieciach społecznościowych raport o naszej pięcioletniej pracy: było 53 wystawy, ponad 50 różnorodnych wydarzeń, prezentacji książek, wieczorów twórczych. – A jak sprawy z frekwencją w muzeum?
— Początkowo zarzucano, że Muzeum Szistdesiatnyków istnieje samo dla siebie. Ale tak było tylko na początku, dopóki o naszej placówce mało kto wiedział. A teraz wszystko się zmieniło: w ciągu ostatniego roku dwukrotnie wzrosła liczba odwiedzających. Chciałoby się, żeby wiedzieli o nas więcej pracownicy oświaty, przyprowadzali tutaj uczniów szkół. Szistdesiatnyctwo wreszcie wróciło do programu szkolnego, a my mamy co opowiedzieć zarówno nauczycielom, jak i uczniom. Ale głównym problemem jest brak miejsca. Kiedy mieliśmy rozproszone po całym Kijowie zbiory, wydawało się, że mając chociaż dwa pokoiki, będziemy zadowoleni. Kiedy dano nam to pomieszczenie, myśleliśmy, że zdołamy się tu pomieścić. Ale eksponaty się nie mieszczą. Pomieszczenie zbiorów jest przepełnione. Szkoda, że wiele ciekawych materiałów pozostaje poza główną ekspozycją. Kiedy Ludowy Ruch Ukrainy zdecydował, że zwolni piętro nad nami i przekaże je na własność komunalną miasta, zwróciliśmy się z prośbą o umieszczenie naszej ekspozycji na tej powierzchni. Jeśli nie na całym piętrze, to chociaż na kilka pokoi dla personelu. Na drugim piętrze znajduje się część naszego muzeum — to pokój pamięci Wiaczesława Czornowoła. Prosiliśmy, aby właśnie pokoje naprzeciwko muzeum Czornowoła przekazano nam. Jednak na tę część pomieszczenia byli już inni chętni. I decyzją departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej dokwaterowano tam Mały Teatr Dramatyczny. Relacje z dyrektor teatru Walentyną Kimberską nie ułożyły się. Wtedy zebrało się zgromadzenie organizacji społecznej. Występowali Łeś Taniuk, Jewhen Swerstiuk i inni. Wszyscy wypowiedzieli się przeciwko dokwaterowaniu teatru do muzeum. Ponieważ są to dwie niekompatybilne ze sobą organizacje, a działalność teatru będzie przeszkadzać w działalności muzeum. Pomieszczenie jest stare, stropy się uginają. Kiedy na górze odbywają się próby, u nas sufit drży. To, delikatnie mówiąc, dyskomfort. Do tego na ich piętrze mieści się gabinet pamięci. Te myśli przekazano kierownictwu teatru. Ale konstruktywnej rozmowy nie było. Niemniej jednak do teatru należy pomieszczenie na drugim piętrze. Z czasem Walentyna Kimberska przeszła na emeryturę i teatr objął młody reżyser Dmytro Weselśkyj. Przyszedł do nas, wysłuchał wycieczki o ewa — stworzony z inicjatywy organizacji społecznej o analogicznej nazwie. Podstawą kolekcji Muzeum są prywatne zbiory ukraińskich szistdesiatnyków-dysydentów. W ekspozycji zaprezentowano dzieła sztuki utalentowanych i oryginalnych artystów, przykłady samizdatu, bibliotekę tematyczną (wydania ukraińskie i zagraniczne), rękopisy, unikalne fotografie i dokumenty, rzeczy osobiste szistdesiatnyków. Kolekcja liczy do 30 tysięcy przedmiotów o znaczeniu muzealnym. Niedawno muzeum obchodziło swoje pięciolecie. Dziś pełniącą obowiązki kierownika muzeum Ołena Łodzynśka oraz Wasyl Owsijenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
twórczość szestdziesiątników. Zaproponowaliśmy, aby szukać dla wystawień teatru czegoś z ich niezrealizowanej twórczości. Można robić jakieś zasadniczo nowe rzeczy. Na przykład wieczory literackie. Dlaczego pojawił się ten temat? Departament Kultury zapewnił nas, że będziemy pracować z teatrem jako jedyne centrum kulturalne. Że będą robić spektakle na tematy szestdziesiątnictwa, wystawią spektakl o Czornowile. Departament wymaga wspólnej działalności. Nie wiem, czy poprawnie jest wymagać czegoś od ludzi twórczych. Każda twórczość nie znosi przymusu. Dmytro przyznał, że polityka nie wchodzi w zakres jego zainteresowań twórczych. W tym czasie w teatrze wystawiono młodzieżowy musical. Oczywiście, młodzieżowy teatr rozrywkowy ma prawo do istnienia. Ale on w żaden sposób nie jest z nami tematycznie związany. Istotą ukraińskiego szestdziesiątnictwa jest walka o przyszłe państwo, tragiczne losy, spalone życia, czworo ludzi, którzy zginęli w obozach już w okresie działalności Grupy Helsińskiej. Z gatunkiem rozrywkowym to się w żaden sposób nie łączy. — Czy w ostatnim czasie ten problem się zaostrzył? — Do gabinetu Wiaczesława Czornowoła prowadzą piękne kręcone schody. Podejście do nich w foyer jest zagrodzone witrażem, kopią witrażu zniszczonego zaraz po jego stworzeniu (1964 r.). Odtworzyliśmy go według szkiców, to wizytówka naszego muzeum. Korzystamy z tych schodów, ponieważ prowadzimy wycieczki do gabinetu W. Czornowoła. A im zachciało się zrobić ze schodów wejście do teatru. Ale w jaki sposób? Przecież wychodzą one do naszego foyer. U nas z powodu naszej ciasnoty foyer to część ekspozycji. Tam umieszczona jest lista podziękowań dla założycieli muzeum i sponsorów, a także kolaż „Szerokie morze Ukrainy”, gdzie przedstawiono twarze ludzi, którzy brali udział w ruchu oporu. Tutaj też obraz Kutkina o tematyce kozackiej. Wchodzisz i widzisz, że to ukraińskie muzeum. Dla nas droga jest też tematyka Majdanu. Pokolenie szestdziesiątników to ludzie starsi, których, niestety, z każdym rokiem staje się coraz mniej. Ale w latach 2013—2014, pomimo chorób, wieku, wyszli na Majdan. Codziennie chodzili tam, kiedy wszystko wokół płonęło. Tutaj jest wybór fotografii z Majdanu. Nie możemy zrezygnować z tej części ekspozycji, bo to ich życie. Temat ATO też nie jest obcy Muzeum Szestdziesiątnictwa. Przychodzą do nas uczestnicy tej wojny, przynoszą kamizelkę kuloodporną bojownika, żelastwo z Donbasu, dziecięce rysunki, fotografie, flagi z autografami. To nasz temat i musi on być tutaj odzwierciedlony. Jeśli to foyer będzie wspólne także dla teatru, widz, który przyjdzie na rozrywkowy spektakl, nie zrozumie, dlaczego po prawej stronie od niego są łuski po nabojach, a po lewej — ponure portrety. Najwyraźniej niekompatybilność takiego anturażu dla teatru zrozumiano również w Departamencie Kultury. I powiedziano nam, żebyśmy wszystko usunęli z foyer. Można jedynie zostawić jakieś fotografie na ścianach, a wszystko inne zwinąć. Zawsze mieliśmy swobodę w prowadzeniu naszych wydarzeń, wystaw tematycznych, tego prawa nikt nam nie odbiera. Ale zarządzenia Departamentu Kultury nie możemy nie wykonać.
Tłumaczenie maszynowe
Ponieważ założycielem muzeum jest organizacja społeczna, zapoznaliśmy ją z sytuacją. Napisaliśmy list do Prezydenta Ukrainy, który podpisali Łewko Łukjanenko, Iwan Dracz, Ołeś Szewczenko, Dmytro Pawłyczko, Josyp Zisels, Anatolij Hajdamaka. Obecnie trwa zbieranie podpisów poparcia dla tego listu. — Jak przebiegły obchody pięciolecia muzeum? — Przyszli założyciele muzeum, członkowie organizacji społecznej. Odbył się niewielki koncert, w którym wzięli udział zasłużeni artyści Ukrainy Switłana Myrwoda i Taras Kompanczenko, a także Wasyl Lutyj. Szistdesiatnyky czytali poezje, mówili o osiągnięciach muzeum w tym czasie. Oprócz szistdesiatnyków przybyli członkowie ich rodzin, znajomi. Wśród gości — przewodnicząca Ukraińskiego Komitetu Pomocy w USA Łarysa Łozynśka-Kyj, siostra Askołda Łozynśkiego, który przez wiele lat stał na czele Światowego Kongresu Ukraińców. Pani Łarysa przywiozła nam cenny prezent — koszulę Niny Strokaty. Obecna była również przedstawicielka tego komitetu w Kijowie Wira Pryńko. — Lecz mimo wszystkich problemów muzeum ma mnóstwo planów twórczych? — Po zakończeniu wystawy Lubow Minenko otwieramy wystawę dokumentalną z okazji 110. rocznicy urodzin Petra Hryhorenki, który przez wiele lat kierował Zagranicznym Przedstawicielstwem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Mamy znaczną część jego archiwum, rękopisy, fotografie. Dalej zaplanowana jest konferencja poświęcona pamięci artysty Mychajła Bojczuka. Konferencja odbędzie się na tle dzieł jego naśladowców. W naszej kolekcji jest wiele ich prac, a obiecują dowieźć jeszcze obrazy z kolekcji prywatnych. Potem ma być wystawa ukraińskiego modernizmu. Krąg autorów jest jeszcze ustalany. Na grudzień — otwarcie odnowionego gabinetu Wiaczesława Czornowoła. Poprzednia wystawa została przygotowana jeszcze w 2000 roku, w pierwszą rocznicę jego śmierci. Musimy odnowić ekspozycję i uzupełnić ją materiałami z naszego funduszu. W styczniu pokażemy obrazy malowane przez więźniów obozów jeszcze w okresie stalinowskim. To niezwykle poruszające prace. Uzupełnimy wystawę dokumentami i fotografiami, które mamy na ten temat, a także obozowym haftem, przekazanym przez Nadię Switłyczną. Zakończymy donieckim żelazem. Ponieważ wszystko to są ogniwa jednego łańcucha. Orientacyjny tytuł wystawy „Precz od Moskwy”. Co więcej, opracowaliśmy dopiero dziesiątą część naszych zbiorów. A tam często trafiają się bardzo ciekawe znaleziska. Na przykład do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej nieznani ludzie przynieśli materiały związane z Iwanem Switłycznym. Wśród nich cztery pary okularów, jednych z nich używał podczas zesłania. Jego szkice i kartki do „Słownika języka ukraińskiego”. Fotografie z dedykacjami od najbliższych mu osób, które były z nim na zesłaniu. W zbiorach znaleziono fragment wspomnień Danyła Szumuka „Przemyślane i przeżyte”. Okazuje się, że właśnie ten fragment uważano za zaginiony. I nie wiadomo, jakie jeszcze tajemnice skrywają nasze zbiory. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO. Ludmyła CZERNIAK, Czerniowce. Horosziwci witały gości, których zaproszono na odsłonięcie pomnika Tarasa Szewczenki, a także przygotowywały świąteczny koncert z okazji 400-lecia od czasu pierwszej pisemnej wzmianki o osadzie. Do kompleksu edukacyjno-wychowawczego, gdzie rozpoczęły się uroczystości, przybyli zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wasyl Hostjuk, pierwszy zastępca przewodniczącego rady obwodowej Inha Makowećka, przewodniczący Zastawniwskiej rejonowej administracji państwowej Jurij Kitar, przewodniczący Zastawniwskiej rady rejonowej Serhij Kapicki, przewodniczący Czerniowieckiego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ostap Sawczuk, przewodniczący Bukowińskiego Towarzystwa Etnograficznego Heorhij Kożelanko, przewodniczący towarzystwa „Ukraina-Mołdawia” Wasyl Waskan, przewodniczący Czerniowieckiego towarzystwa obwodowego „Ziemiaństwo Zastawniwszczyzny” Mychajło Paziuk, przedstawiciele społeczności. Od dziś przed głównym wejściem do placówki oświatowej na wysokim postumencie będzie stało popiersie młodego Tarasa. Do odsłonięcia rzeźby, którą wykonał znany artysta Wołodymyr Rymar, najpierw zaproszono tego, kto zainicjował budowę pomnika Kobziarza w Horosziwcach — zastępcę przewodniczącego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, honorowego obywatela wsi, zasłużonego artystę Ukrainy Iwana Derdę, który się tu urodził, nauczył śpiewać od własnej matki i obecnie rozsławia bukowińską ziemię w bliskich i dalekich światach. Zwracając się do społeczności, rodowity mieszkaniec wsi zaznaczył, że Tarasowi Szewczence postawiono ponad 1200 pomników na różnych kontynentach. Horosziwiecki stał się siódmym na Zastawniwszczyźnie po Kadiubiwcach, Mytkowie, Kostryżiwce, Zastawnie, Wiknie. Podziękował Bogu, grupie inicjatywnej, ludziom o podobnych poglądach, w szczególności lokalnemu przedsiębiorcy, wiceprezesowi Czerniowieckiego Klubu Samochodowego „Bukowina” Iwanowi Melnyczukowi, społeczności wiejskiej, władzom rejonowym, które pomogły uwiecznić pamięć Proroka w tej wsi. Chór szkolny wykonał pieśni do wierszy Tarasa Szewczenki, a młodzi recytatorzy deklamowali utwory poety. Również przy wjeździe do wsi ustawiono stelę z herbem Horosziwiec, którą na zamówienie społeczności wiejskiej wykonał pochodzący ze wsi prywatny przedsiębiorca Iwan Curkan. Herb stworzył zasłużony artysta Ukrainy Orest Kryworuczko. Ten znak pamięci w symbolach heraldycznych odtworzył główne etapy rozwoju Horosziwiec. W centrum wsi na lewym brzegu rzeki Fundoja w uroczysku Oseredok odkryto zabytki archeologiczne kultury holihradzkiej i staroruskiej, należące do XII–XIV wieku, a 1,5 km na wschód w uroczysku Koropowa znaleziono artefakty kultury staroruskiej XII–XIII wieku. Studiując historię Horosziwiec, znany czerniowiecki artysta dowiedział się, że swego czasu stała tu wieża sygnalizacyjna, z której mieszkańcom dawano znak o niebezpieczeństwie podczas najazdów turecko-tatarskich. Ten symbol zajął swoje miejsce w jednej z czterech części herbu obok złotych kłosów, ponieważ mieszkańcy od dawna uprawiali zboża i zajmowali się hodowlą zwierząt. W tym, że na herbie pojawiła się lira, wielka zasługa ludowego zespołu folklorystyczno-etnograficznego „Horosziwczanka”, stworzonego w 1980 roku, i ich współmieszkańca — śpiewaka, kompozytora, pedagoga i działacza społecznego Iwana Derdy, który napisał „Hymn Horosziwiec” do słów znanego ukraińskiego poety Wasyla Waskana. Za symboliczną księgą i piórem na herbie stoją przede wszystkim imiona poety i księdza Hryhorija Worobkewycza, znanego pod literackim pseudonimem Naum Szram. W Horosziwcach urodził się ksiądz i etnograf Kornyło Łastiwka. Zmarł i został pochowany w Wiedniu, ale wiele zrobił dla popularyzacji ukraińskiej kultury ludowej, drukując swoje artykuły w wielu ukraińskich wydawnictwach na świecie. Herb wykonano w kolorach niebiesko-zielonych, obramowuje go złoty wieniec sławy i szacunku. Program koncertowy otworzyły zespoły amatorskie lokalnego domu kultury, w którym z okazji jubileuszu wsi przeprowadzono prace remontowe. W słowie powitalnym przewodniczący rejonowej administracji państwowej Jurij Kitar wyraził szczerą wdzięczność wszystkim mieszkańcom za miłość i oddanie rodzinnej wsi, którzy konkretnymi czynami pomagają w jej zagospodarowaniu, rozbudowują i upiększają swoje domy, podwórka i ulice, pomnażają dorobek twórczy. Z okazji 400-lecia wsi wręczył Honorowe Dyplomy rejonowej administracji państwowej aktywnym mieszkańcom Horosziwiec, a sołtysowi Illi Żytariukowi przekazał ikonę Najświętszej Maryi Panny — jako amulet dla całej społeczności. Odczytał list gratulacyjny deputowanego ludowego Ukrainy Maksyma Burbaka z okazji jubileuszowej rocznicy.
Swoich ziomków powitał były radny Rady Miejskiej w Czerniowcach Dmytro Sirman, który podarował zespołowi edukacyjno-wychowawczemu książkę czerniowieckich historyków Ołeksandra Dobrzanśkiego i Wołodymyra Staryka „Pragniemy do Ukrainy”, w której opisano wydarzenia I wojny światowej, ponieważ mieszkańcy Horosziwiec również brali udział w ówczesnych krwawych walkach. Na całą wieś rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu Iwana Derdy i jego córki Swiatosławy. Z muzycznymi życzeniami na święcie wystąpił zespół folklorystyczno-etnograficzny „Wasyłycha” z Kostryżiwki. Za dobry nastrój i chwile wytchnienia w niełatwym dla Ukrainy czasie publiczność nagradzała uczestników koncertu szczerymi oklaskami. Podarowali oni święto, które zapamięta się na długo. Z okazji 400-letniego jubileuszu w Horosziwcach odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki oraz stelę z herbem wsi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ks. Jurij MYCYK, dr hab. nauk historycznych, prof., Inna TARASENKO, kandydat nauk historycznych. Wasyl Awramenko (1895—1981) — słynny ukraiński choreograf, baletmistrz, popularyzator ukraińskiego tańca ludowego, był aktywnym uczestnikiem walk wyzwoleńczych 1917—1921 lat, w walkach o Ukrainę został ranny… Po klęsce wyemigrował do Kanady. Tutaj stworzył własną szkołę tańca i słusznie uważany jest za założyciela ukraińskich tańców ludowych w Ameryce Północnej. W Ottawie (Kanada) w centralnej bibliotece-archiwum zachowało się osobiste archiwum artysty, z dokumentami którego udało nam się popracować. Wśród różnorodnych dokumentów wyróżnia się korespondencja Awramenki ze swoją rodziną zarówno na Ukrainie (Stebliw, Kijów itd.), jak i poza jej granicami (Chiny-Harbin). Rodzina — to bratankowie i bratanice. Pisali oni do artysty z pobudek rodzinnych, chociaż nierzadko skarżyli się na ciężkie życie, a nawet prosili o pomoc materialną. Był wśród bratanków także Onysym Awramenko, który służył jako oficer w czerwonej armii aż w Zabajkalu i naprzykrzał się wujowi prośbami o pieniądze. Był z nim na „ty”, bo byli prawie rówieśnikami (Awramenko miał 33 lata, jego bratanek nieco mniej). Onysym chwalił się swoją służbą, sukcesami żony na scenie amatorskiej w bolszewickich sztukach i prosił o pieniądze, które rzekomo były niezbędne na jej podreperowanie zdrowia, przy czym wszystkie listy pisał po rosyjsku, chociaż znał ukraiński. Artysta początkowo milczał, a kiedy bratanek zaczął propagować „uroki” sowieckiego raju, wtedy Awramenko napisał do niego 28 czerwca 1928 r. gniewny list i tego samego dnia napisał cały traktat, w którym demaskował rosyjskie imperium kolonialne, przy okazji przytaczając fragmenty z „Kobziarza” Szewczenki, nieznacznie zmieniając tekst w niektórych miejscach (widać, cytował wiersze z pamięci). Wspomniany list warto wydrukować na łamach „Słowa Proświty”. Heorhij ŁUKJANCZUK. W kijowskiej księgarni „Je” zaprezentowano książkę „Kalendarz rozstrzelanych” Ołeny Herasymjuk. Jest to unikalna kronika represji politycznych w radzieckiej Ukrainie. Straszne wydarzenia naszej historii XX wieku — aresztowania, przesłuchania, zsyłki, rozstrzeliwania ukraińskich działaczy politycznych, wojskowych, naukowców, artystów, pisarzy, działaczy społecznych — przedstawione są nie w porządku chronologicznym, lecz powiązane z tradycyjnym kalendarzem. Na 432 stronach w formie codziennego kalendarza podano krótkie opowieści o represjach wobec ukraińskiej inteligencji. Tutaj nie tylko zapisano daty wydarzeń, ale także podano krótkie opowieści o losach ludzi, którzy doświadczyli prześladowań i tortur. Taka forma wykładu obrazowo pokazuje schemat pracy radzieckiej machiny represyjnej i zwraca uwagę na strony historii, które musimy znać i pamiętać. Historia „Kalendarza rozstrzelanych” zaczęła się od niewielkiej akcji na Majdanie Niepodległości, którą Ołena Herasymjuk z historykiem Tetianą Szwydczenko zorganizowały 3 listopada 2013 roku. Właśnie w rocznicę strasznej tragedii w uroczysku Sandarmoch w Karelii organizatorki akcji odczytywały nazwiska ludzi rozstrzelanych tam przez organy NKWD w 1937 roku. Oprócz aktywistów, historyków, więźnia politycznego radzieckich łagrów Wasyla Owsijenki (członka „Bractwa Sołowieckiego”) na spotkanie przybyli także krewni represjonowanych. Opowiedzieli rodzinne historie o ciężkim, wieloletnim poszukiwaniu prawdy o swoich bliskich w archiwach, które były ukrywane w czasach radzieckich. Wtedy też zrodził się pomysł projektu „Kalendarza rozstrzelanych”. Szczególnym osiągnięciem projektu już w pierwszym roku jego istnienia stała się rehabilitacja na mocy decyzji sądu nazwisk atamanów Chołodnego Jaru. [Fragment listu:] „...takich jak ty, co zapomniał wstyd i hańbę, co sam wie, że jest „nieudacznikiem” nieszczęsnym, a śmie wujowi swojemu, który cały czas pracował i walczył za ukraiński pracujący lud chłopski, który niszczył carski katowski ustrój podczas Rewolucji i od tego ani dnia, ani godziny nie miał spokoju, nie mam majątków, nie mam często ani centa przy duszy, ale żyję i pracuję dla idei odrodzenia narodu ukraińskiego! Ty, ośmieliłeś się rzucać oskarżenia o zdradę narodową, o „kontrrewolucję” itd. Ciężko mi, że taką żmiję dla narodu ukraińskiego, jaką stałeś się przez nieświadomość swoją, ziemia nosi. Naucz się najpierw mówić do mnie w języku ojczystym, języku naszej biednej matki, przeczytaj „Kobziarza” — poczuj jego żal za losem umęczonego kozackiego narodu ukraińskiego i bądź prostym człowiekiem — synem swojego narodu, a nie nikczemnym „oświecicielem z niezrozumiałej literatury darmowego państwowego wydawnictwa” — bo o tym wiele można mówić, lecz to nie moja sprawa. Niech u was będzie wszystko co najlepsze i wymalujcie się nie tylko wszyscy na czerwono, a nawet na ognisty kolor, nie w kolorze istota, a w tym, co Wy robić będziecie, czy długo na Ukrainę komisarzami będą posyłać „Bezrubachowych”, „Piatakowych”, „Pianych” itd., a Ukraińcy będą gdzieś w lasach Syberii czy w stepach Turkiestanu „oświecać w niezrozumiałym języku” „głupich” miejscowych mieszkańców — żeby prędzej stali się Rosjanami”. Mówią, że stworzenie, które przywykło pełzać — latać nie może. Tak i ty, przywykłeś już chodzić w jarzmie moskiewskim i chcesz jeszcze naród nasz w nim zostawić, „Wy jedni tylko kochacie” T. Szewczenkę, a czy szanujecie Testamenty jego, żeby „cudzego się uczyć — swego nie porzucać. Bo kto matkę zapomina — tego Bóg karze!..” Ale co tobie mówić o Ukrainie, o tym żalu, co działo się i dzieje tam — ty siebie „zabezpieczyłeś”, co tobie teraz Ukraina? Tobie moskiewski dudek (taki ptaszek na błocie) zakuka, po co tobie nasza szara kukułka w sadzie chłopskim. Życzę tobie sukcesu! Mimo wszystko, jeśli chcesz pisać do mnie, to stań najpierw Ukraińcem i pisz w naszym języku. Twój wuj”. (Maszynopis)
Tłumaczenie maszynowe
*** 1928, 28 czerwca. — List Wasyla Awramenki do Onysyma Awramenki
Do “proletariusza” — Onyska Awramenki. St. Diwizionnaja, obwód zabajkalski. 28 czerwca 1928 r.
ZSRR Szanowny bratanku! Dziękuję ci za przysłany mi twój historyczny dla mnie list, z którego dowiedziałem się o twojej świadomości, jako syna pracującego narodu ukraińskiego — wobec Ukrainy, a także o tym, jakim jesteś człowiekiem w ogóle.
No, napracowałeś się, bratanku! Powiedz tak, w duszy swojej, kto ci układał ten “komunistyczny manifest”, w którym wspomniałeś i o platynie, i o złocie, i o Chamberlainie, i o Sacco i Vanzettim, i wreszcie o tym, że jesteś jednak “nieudacznikiem”. A na koniec, “że my jedni kochamy tylko” Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę… Kto to “my jedni” — ta ohydna kreatura, jak ty, która wyrzeka się ojczystego języka ukraińskiego, która wyszła z biednego ukraińskiego chłopstwa, a teraz zaczęła “gawarit na obszczeponiatnom jazykie” i z Moskwy bierze patent oraz wskazówki, jak kochać i szanować naszego narodowego proroka, którego w swoim czasie Moskwa zamęczyła, wysyłając na 10 lat do strasznych ówczesnych koszar żołnierskich…
Śmiesz rzucać mi oskarżenia o zdradę naszego narodu. Ty, który stałeś się janczarem dla pracującego Narodu Ukraińskiego…
Ty “zdążyłeś zapewnić bezpowrotnie kosztem państwa” swoją rodzinę i milczysz, kiedy zapewniłeś, nie chwal się, że masy narodu, którym się opiekujecie, giną w biedzie, ciemnocie i chorobach, a wam żyje się dobrze… Bardzo się cieszę, że “zapewniłeś”, chciałbym, żeby wszystkim tam u was żyło się dobrze, rzeczywiście jak w raju ziemskim, ale coś jest nie tak… Szkoda, że tam u was nie zapisał się cały naród w 100% z całym gospodarstwem: z wozami, cielętami itd. do waszej partii (a to trzeba było zrobić), żebyście wtedy śpiewali. A ty też “gawariłby na obszczeponiatnom jazykie” i “zdążałbyś” kosztem tych “nie komunistów”?
Powiem ci słowami T. Szewczenki: “Zasnęła Ukraina…
Chwastem się okryła, pleśnią zarosła, W kałuży, w błocie serce zgniła. I w dziuplę chłodną żmije wpuściła, A dzieciom nadzieję w stepie oddała…”
(z poematu “Czyhyryn”)
A ty pod naciskiem, zapewne, “państwowej ukrainizacji” w “swobodnoj socyalisticzeskoj stranie Ukrainie” (gdzie z socjalizmu jest tylko nazwa) nie chcesz gawarit “na mużyckom” jazykie, a piszesz po pańsku — po obszczeponiatnom, a dalej
“Do walczyła się Ukraina Do samego kraju: Gorzej niż Lach własne dzieci Ją krzyżują Zamiast piwa sprawiedliwą Krew z żeber toczą. Oświecić, mówią, chcą Matczyne oczy Współczesnymi ogniami…”. Tak było, tak jest i teraz, co mówi ojciec Taras do Ukrainy:
“Stepy twoje wyprzedane Żydowi, niemocie, Synowie twoi na obczyźnie, Na cudzej robocie… Dniepr, brat twój, wysycha, a Mogiły twoje góry — Moskal rozrywa… Niech ryje, rozkopuje, Nie swojego szuka, A tymczasem wywrotowcy Niech podrastają. I pomogą moskalowi Gospodarować I z matki połataną Koszulę zdejmować…” I oto podzielili na 4 części Ukrainę sąsiedzi mili (Moskwa, Polska, Rumunia i Czechy zabrały trochę) i tak sobie miło “opiekują się” “chachłami”, “rusinami”, “rutenami” itd., wcześniej grabili Ukrainę, darli i zabijali, teraz łagodniej… Teraz zbierają tylko wielkie podatki w jednej części do “Polski”, w drugiej do “mateczki Moskwy” — dlatego że ona całemu światu głowa, zabierają młodych chłopaków z naszego narodu do swojego wojska, opanowali nasze szkoły i wychowują takich mo-
Tłumaczenie maszynowe
„Wspominając 80. rocznicę stalinowskiego terroru, nie można zapominać, że był on pochodną terroru leninowskiego, który w tym roku obchodzi 100-lecie. Maszynę bolszewickiego terroru jako metodę zarządzania państwem stworzył Lenin, a do „ideału” doprowadził ją Stalin. Stalin okazał się najbardziej utalentowanym uczniem Lenina, który, jak to nierzadko zdarzało się w historii, nawet przewyższył swojego nauczyciela. Żadnej przyszłości w Rosji nie będzie, dopóki nie zostanie wreszcie uznane, że i Lenin, i Stalin to kaci tego samego rzędu. Dopóki nie zostanie uznana za przestępczą organizacja WCzK-OGPU-NKWD-MGB-KGB-FSB, która zawsze była „karzącym mieczem partii”. Dopóki komunistyczna ideologia nie zostanie zrównana z faszystowską. Dopóki nie zostaną zakazane wszystkie organizacje, które wyznają te ideologie i wznoszą na swoje sztandary wodzów, którzy popełnili straszliwe zbrodnie. Należy pamiętać, że liczba ofiar komunistycznej ideologii jest znacznie większa niż ofiar faszystowskiej. I dopóki ta zaraza nie zostanie wykorzeniona, Rosja nie ma przyszłości”. Jaru i zdjęcia z nich piętna przestępców w sfabrykowanych sprawach! A sama książka właściwie wyrosła z elektronicznego projektu o tej samej nazwie na „Facebooku”, który wystartował 1 stycznia 2016 roku i stał się częścią wielkiej pracy nad szerzeniem pamięci o zamęczonych i poległych Ukraińcach w czasach kompartyjno-sowieckiego systemu. Wśród nich Mykoła Łeontowycz, Ostap Wysznia, Mykoła Woronyj, Mykoła Zerow, Mike Johansen, Mykoła Kulisz, Łeś Kurbas, Ahatanheł Krymski, Ołeksandr Muraszko, Wałerian Pidmohylny, Jewhen Płużnyk, Pawło Fyłypowycz, Mykoła Chwylowy… i dziesiątki innych wybitnych działaczy „Rozstrzelanego odrodzenia”! Historie, które trafiły do książki, są niewielką częścią całego zbioru opublikowanego na stronie „Kalendarz rozstrzelań” na „Facebooku”. Weszły do niej tylko najbardziej dynamiczne rzeczy, które są kroplą w oceanie więziennej i łagrowej historii sowieckiej Ukrainy. One, oczywiście, nie odtwarzają całego obrazu Gułagu, ale dają odpowiedź na wiele pytań, które z jakiegoś powodu boimy się nawet stawiać przed sobą… Wspólna z zawodowymi historykami (redaktor naukowy — kandydat nauk historycznych, wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy, członek „Bractwa Sołowieckiego” Oksana Jurkowa), dziennikarzami i wolontariuszami praca nie tylko przyczyni się do szerzenia strasznej prawdy o zbrodniach władzy sowieckiej, ale także pomoże zmienić stosunek społeczeństwa do posowieckiego systemu penitencjarnego, który zachował się w niezmienionej formie i nadal kaleczy więźniów w naszych czasach! W tworzeniu książki brali aktywny udział Tetiana Szwydczenko, Anastasija Jewdokymowa, Ołena Stepanenko, Ołena Kuchar, Ołeksandra Oczman, Kateryna Rudyk, Miła Moroz, Ołeksandra Statkewycz, Tetiana Hryhorenko, Iryna Skakun, Ołeksandr Seweryn. P. S. O autorce: Ołena Herasymjuk — poetka, eseistka i tłumaczka. Autorka tomu poetyckiego „Głuchota” (Kijów, Smołoskyp, 2014). Laureatka Pierwszej nagrody w konkursie pamięci Łeonida Kyselowia (2012), Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej imienia Ołesia Honczara (2013), Drugiej nagrody konkursu literackiego wydawnictwa „Smołoskyp” w nominacji „Poezja” (2013). Pierwsza gościni rezydencji dla pisarzy „Stanisławowski fenomen” (2013). Wybrane wiersze zostały przetłumaczone na język angielski, litewski, gruziński, włoski, niemiecki, serbski, polski, białoruski i rosyjski.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Лілія СЛЕДЗІНСЬКА, голова районного об’єднання товариства “Просвіта” імені Тараса Шевченка на Кременеччині
Переглядаю візитку Лосятинського церковного музею “Музей митрополита Якова (Панчука)” і замислююсь над тим, скільки талантів Господь Всевишній подарував отій людині — директору музею, протоієрею отцю Василю Хоміцькому. Це — мудрість, прекрасна пам’ять, багата ерудиція, високий художній смак, бажання усе знати, талант педагога за покликанням, уміння спілкуватися з учнями, великий патріотизм, безстрашність і мужність у двобої з ворогами, а їх сьогодні є чимало тут — на внутрішньому фронті України; талант у вихованні донечки і сина та ще і ще…
Отець Василь вже кілька років співпрацює з ВУТ “Просвіта” імені Тараса Шевченка, на одному із засідань районного об’єднання просвітяни обрали його своїм капеланом. Він бере активну участь у заходах Кременецької “Просвіти”. Зокрема 2015 року, коли було знайдено місце поховання сотенного УПА Ігоря Мислінського, отець Василь поїхав з нами в складі делегації від “Просвіти” за понад 30 км у село Великі Загайці Шумського району. На сільському цвинтарі відслужили панахиду, перепоховали тлінні останки сина в могилу матері Агафії Мислінської на хуторі Вірля Кременецького району, матері, яка усіх своїх трьох синів, два з них — Ігор та Борис — були
Едуард ОВЧАРЕНКО Фото автора
На виставці представлено 40
фотопортретів бійців. Світлини напівдокументального характеру. Портрети поєднані з цитатами воїнів, у яких відображені їхні думки, мотиви, переживання та військовий досвід. “Портрет солдата” — обличчя чоловіків, котрі добровольцями чи за призовом брали участь у військових діях на сході України. Протягом трьох років авторка записувала історії війни з вуст її учасників. Експозиція створена в березні 2016 року і відтоді мандрує найбільшими містами України, а також рідними містечками і селами бійців – героїв виставки.
А ось що розповіли самі герої виставки.
Андрій Моруга, м. Київ: “Територію аеропорту, яку ми тримали, обстрілювали з усіх видів артилерії з чотирьох сторін. Були дні, коли 10—15 касет “Града” лягали на наших позиціях. Касета — 40 ракет, це десь 400—500 штук на день. Вони, наче олівці, стирчали з землі. Як ми там виживали, не знаю. “Двохсотих” складали в холодильник з-під морозива “Ласунка” і підключали холодильник до генератора, щоб хоч якось зберегти пацанів і додому відправити. А останки тих 49 хлопців, що зібрали з літака, поки Червоний Хрест не забирав, лежали у причепі 5 днів. Ми їх туди поскладали. Окрім холодильників, загиблих складали в ящики з-під мін”.
сотенними, віддала на боротьбу за волю України. У відкритті та посвяченні пам’ятника у серпні 2015 року взяв участь отець Василь.
У селі Панасівка Зборівського району Тернопільської області зусиллями отця зібрано чимало матеріалу про нерівний бій повстанців армії УПА з енкаведистами в роки ІІ Світової війни і розміщено їх у кімнаті-музеї повстанської слави.
Делегація від нашої “Просвіти” відвідала цей музей і високу братську повстанську могилу, де спочивають вічним сном наші борці за волю і незалежність України. Приємно вражає інтер’єр Храму села Лосятин, де знайшлося місце для Державного і Бойового прапорів України.
На церковному подвір’ї Храму Архістратига Михаїла в селі Лосятин упродовж кількох років діє Музей митрополита Якова. Абсолютно все — документи, речі, розміщення експонатів — виконано зусиллями однієї людини, отцем Василем Хоміцьким.
Уже стало традицією проводити дитячий табір “Лісова школа на Вірлі” для просвітянських дітей, і в цих заходах разом з іншими священиками бере участь і отець Василь. 2016 року внаслідок пошукової роботи районного об’єднання визначили місце загибелі 1950 року останнього районного провідника армії УПА “Орла”, Феодосія Трофимлюка з села Кімната. На цьому місці діти встановили березовий хрест. Це в урочищі Воронуха, неподалік від с. Бережці. На відкритті та посвяченні повстанського пам’ятника був і отець Василь разом із намісником Свято-Юріївського чоловічого монастиря ієромонахом Полікарпом.
За порадою нашого капелана в світлиці “Просвіти” в м. Кременці облаштовано символічний іконостас. Час від часу за потреби тут проводяться під його керівництвом Служби Божі, переважно панахиди.
Так, 15 лютого 2016 року разом із просвітянами з м. Тернопіль у світлиці нашого Районного об’єднання відбулося урочисте засідання, присвячене Данилу Кулиняку — великому українцю, відомому письменнику та історику, заслуженому журналісту України, директору Всеукраїнського благодійного фонду імені Петра Калнишевського, головному редактору часопису “Зона” Всеукраїнського товариства політв’язнів і репресованих, за плечима якого стоять героїчні постаті “лицарів духу” — Петра Калнишевського, Данила Братківського, запорізького писаря Глоби, Івана Мазепи, мужніх січовиків і стійких спартанців, тобто тих, кого оживив Данило Кулиняк у слові, повертаючи їхні імена з “сутемного минулого”. Тоді ж отець Василь відслужив заупокійну панахиду на честь Данила Кулиняка.
Коли трагічно загинув наш
Богдан Головин — почесний голова Тернопільського обласного об’єднання товариства “Просвіта”, ми на дев’ятий день зібралися у своїй світлиці, і отець Василь провів заупокійну панахиду пам’яті про незабутнього друга і побратима Богдана Головина.
6 травня 2017 року на цвинтарі хутора Вірля на Кременеччині відбулося посвячення могили матері, куди вклали скриньку із землею, привезеною з Цуманських лісів, де загинув її найстарший син Борис Мислінський — сотенний Армії УПА.
На запрошення отця Василя збираємось і їдемо в с. Лосятин. Чи це святкування Дня Незалежності, проведене на подвір’ї Храму Архістратига Михаїла, чи посвячення ікони Святого Якова, чи відкриття музею.
Співпраця між протоієреєм отцем Василем і просвітянами Кременеччини триватиме. На жаль, таких священиків так бракує сьогодні Україні.
А ще о. Василь — неперевершений бджоляр.
Де ж бере сили, завзяття і натхнення ця людина!? Звичайно, від Бога. Бо Бог і Україна у нашого капелана понад усе!
Narodowe Muzeum im. Tarasa Szewczenki zaprezentowało wystawę prac fotograficznych dziennikarki i fotografki Viki Yasynskoyi „Portret żołnierza”. Artem Zayika, wieś Zińkiw, obwód połtawski: „Pewnego razu trafiliśmy pod ostrzał w rejonie Czerwonego Łymanu, musiałem swojego towarzysza, który broczył krwią, ciągnąć na sobie przez całe pole. Był ode mnie dwa razy większy, 2 metry wzrostu. Miał ranę postrzałową ręki i barku. Dobrze, że mieliśmy amerykańskie apteczki. Zasypałem mu jedną ranę proszkiem, a na drugą nałożyłem stazę. I postanowiłem go ciągnąć. Przeciągnąłem parę metrów — upadłem, znowu przeciągnąłem parę metrów — upadłem. Był wieczór i bardzo nas ostrzeliwali. To po prostu cud, że jakoś przeszliśmy to pole, bo trzeba było iść około dwóch kilometrów. Teraz ten bojownik żyje i już przeszedł rehabilitację”. Ołeksandr Zozulyak, wieś Banyliw-Pidhirnyj, obwód czerniowiecki: „Najgorsza jest utrata swojego oddziału wojskowego. Zwłaszcza jeśli mogę być temu winny. Właśnie tego bałem się bardziej niż śmierci. Dlatego, póki leżałem pod czołgiem, myślałem o swoich chłopakach, a nie o sobie. Czy wszyscy żyją. Ale przez okres działań bojowych nie straciłem ani jednego bojownika, a wszyscy ranni już wrócili do służby. Wydaje się, że teraz stałem się bardziej twardy i wojna mnie zahartowała. Musiałem dowodzić, dawać namiary. A wszystko to nie jest takie proste. Trzeba być pewnym na 100%, że podaje się poprawne współrzędne. Żeby nie było strat wśród ludności cywilnej, w artylerii trzeba być precyzyjnym”. Wasyl Kowalczuk, miasto Sławuta, obwód chmielnicki: „Kiedy pod Iłowajskiem zaczęły się rozmowy o korytarzu w zamian za jeńców, Rosja postawiła jeszcze jedno ultimatum. Chcieli, żebyśmy zostawili broń i sprzęt. Mnie ten pomysł się nie podobał. Wcześniej były już zawieszenia broni na kilka godzin, po to, by wywieźć rannych i zabitych. Rosjanie ich nie wypuścili, ostrzelali. I to już powinno być sygnałem, że im nie można ufać. Podnieśli nas o 5 rano, żebyśmy wyjeżdżali. Kolumna była ogromna. Większość jechała zwykłymi autami. Znaleźliśmy KAMAZ z metalową skrzynią ładunkową. Załadowaliśmy się tam całym oddziałem. Ta skrzynia uratowała nam życie. Chłopcy już w myślach byli w domu. Niektórzy spali, odłożywszy na bok automaty. Poruszaliśmy się niby swobodnie, ale wrogowie już powoli z boków zaczęli strzelać, jakby drwiąc. A po kilku kilometrach zaczął się prawdziwy ostrzał, miny leciały w samochody. Rozstrzeliwali z pasów leśnych. Wszyscy głośno krzyczeliśmy: „KORYTARZ, KORYTARZ!!! Nie strzelać!!!” Nikt z nas nie był gotowy na atak”. Yuriy Shipitko, miasto Czerniowce: „Wielu mówiło mi, że mogą mnie „wykręcić”. Odpowiadałem: „Co wy? To moja ziemia, a Rosja całkiem zuchwale się zachowuje, jeszcze tutaj na zachód dotrą”. Mieszkam teraz sam. Gdybym chciał, to miałem możliwość wyjazdu za granicę. Tam przez piętnaście lat mieszka i pracuje moja mama, a ojciec zmarł 4 lata temu. Chciałem tego, co wszyscy: spokojnego życia, pracy, rodziny. Po Majdanie miałem nadzieję na zmiany w kraju. Poszedłem do wojska. Jeśli nie będę mógł bronić Ukrainy fizycznie, to będę aktywistą. Ludzi trzeba pobudzać. Wielu pyta mnie, jaki pożytek z tego, że byłem na wojnie, poza tym, że zdobyłem kalectwo. Niektórzy myślą, że jeśli mieszkamy na samym zachodzie, to nas to wszystko nie dotyczy. Dlatego tłumaczę wszystkim, komu tylko można, że najstraszniej teraz — pozostawać obojętnym”. Na Czernihowszczyźnie po raz drugi odbędzie się Międzynarodowy festiwal integracji słowa w nowoczesnej przestrzeni artystycznej „Lytavry”. „Wojen nie wygrywają generałowie, wojen wygrywają nauczyciele i księża”. Te słowa kanclerza Niemiec Ottona von Bismarcka dotyczą nie tylko edukacji i duchowego napełnienia osobowości, ale także kultury, kina, literatury. Wielkie znaczenie dla oporu wobec agresora ma język, jako jeden z najlepszych rodzajów broni. A zapewniają jego napełnienie pisarze. To właśnie bojownicy frontu duchowego prowadzą walkę o dusze każdego obywatela. To od nich zależy wynik — zwycięstwo nad agresorem. I musimy dołożyć niemało wysiłków dla naszego zwycięstwa. Ukazują się nowe książki, a w dużych i małych miastach odbywają się spotkania z pisarzami, festiwale literacko-artystyczne. Od 18 do 22 września 2017 roku w Czernihowie, Niżynie, Warwie, Kulykiwce, Koriukiwce oraz Sedniowie odbywać się będzie II Międzynarodowy festiwal integracji słowa w nowoczesnej przestrzeni artystycznej „Lytavry”. 18 września — otwarcie (miasto Czernihów); 19 września (Koriukiwka, Kulykiwka, Warwa, Czernihów); 20 września (Niżyn); 21 września (Sedniów). W ramach festiwalu mieszkańcy i goście miast będą mogli delektować się nowoczesną literaturą światową. Organizatorem II Międzynarodowego festiwalu integracji słowa w nowoczesnej przestrzeni artystycznej „Lytavry” jest organizacja społeczna „Centrum najnowszych inicjatyw i komunikacji” (miasto Niżyn, Tetiana Vynnyk). Partnerzy festiwalu — Czernihowska rada obwodowa, Obwodowa Administracja Państwowa, Czernihowska, Niżyńska, Koriukiwska rady miejskie, OS „Media-centrum „Wolność słowa nowego stulecia” (miasto Koriukiwka, Viktor Tataryn), MGO „Alternatywa” (miasto Koriukiwka, Volodymyr Onyshchuk). Główny sponsor festiwalu — Partia Agrarna Ukrainy. Festiwal „Lytavry” wsparli także Yuriy Bolokhovets i Serhiy Okhonko. Festiwal „Lytavry” na terenach Ukrainy pojawił się w 2016 roku, zarekomendował się jako wydarzenie kulturalne poziomu międzynarodowego. W ramach projektu tradycyjnie zostanie wydany almanach „Lytavry”, do którego wejdą współczesne utwory pisarzy z takich krajów jak Gruzja, Bułgaria, Indie, Chorwacja, Serbia, Czechy, Polska, Chiny, Turcja, Białoruś, Słowenia, Armenia, Gruzja, Iran, Wietnam, Ukraina. Biuro prasowe Festiwalu „Lytavry”. Z poważaniem, Sekretarz prasowy Międzynarodowego festiwalu „Lytavry” Viktor TATARYN
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BARAN
Do lakonicznego formatu pisania podszedłem nie od razu, ale też nie przypadkowo. Zawsze irytował mnie nadmiar słów. Zapewne odpowiada to mojej konstrukcji psychicznej. Bo materiały poza trzema stronami były dla mnie męczarnią. Pierwszym, którego czytałem z twórców krótkiego gatunku aforystycznego, był Stanisław Jerzy Lec, potem — Chamfort. Ale największy wpływ na poszukiwanie formy wywarł Wołodymyr Bruggen ze swoimi „Notatnikami”.
Dzisiaj wydałem dwie książeczki pod tytułem „Niedopisana księga” (Iwano-Frankiwsk, 2016; rozszerzona wersja pierwszego wydania: Łuck, 2016; Iwano-Frankiwsk, 2017), w kolejce trzecia „Mówi Jewhen Baran” (Czortków: Złota Pektoral, 2017). Czy będzie następna i w jakim formacie — nie wiem. Nawet więcej. Nie przejmuję się. Żyję.
Te krótkie zapisy — medytacje dziennikowe, aforyzmy — drukowane były na łamach „Ukraińskiej gazety literackiej”, „Literackiej Ukrainy”; czasopism „Charków”, „Złota Pektoral”, „Przełęcz”.
• Książka — to zawsze prowokacja i zawsze nadzieja, że jej bohater ogrzeje cię ludzkim ciepłem…
• Kiedy ciemno i bez wyjścia, — ruch otwiera przestrzeń…
• Światopoglądowy wiatraczyzm to takie samo zło, jak morderstwo, rabunek, zgwałcenie. Dlaczego więc przestępcę oskarżamy, a wiatrakowi prawie zazdrościmy?..
• Kobieca uroda — to zmiana męskich wyobrażeń o perspektywie linii...
• Przykrywać własną marność problemem systemowym mogą tylko profesjonaliści.
• Mówić o twórczości trzeba w kontekście twórczości. Mówić o człowieku trzeba w kontekście grzechu. Jak połączyć grzech i twórczość, skoro Wąż i Ewa — to bardziej organiczna jedność?..
• We mnie żyje nie pragnienie prawdy. We mnie żyje cudza prawda, która od czasu do czasu mnie wypala, jak napalm. A potem odradzam się i nie wiem, kim jestem i dlaczego mam mówić cudzą prawdę...
• Wspominając Ludmyłę Małkowycz (1967—2011). Takie wspominanie jest ciężkie. Bo każdy ma swoje wspomnienie. Znałem ją tak mało, że mogę tworzyć mit. Ale ten mit nie będzie związany z kimś, kto nosi to nazwisko. To będzie mój mit o Ludmyle Małkowycz, która miała w sobie ukraińskiego idealizmu więcej niż wszyscy, którzy ją znali. Dlatego tak wcześnie odeszła. Żeby nie rozczarowywać się w tych, którzy szli za nią czy nawet obok niej.
• Ile byś się nie fotografował przy pomnikach, nie skamieniejesz i nie zrozumiesz ich skamieniałej tęsknoty...
• Zamknięte koło: władza wymaga ofiar, ofiary rwą się do władzy.
• Przestrzeganie „rzeczy protokolarnych” — to nie mieszczańska zachcianka. To przypomnienie o kulturze komunikacji, kiedy sama kultura jest w „odstawce”.
• Co najgorsze w śmierci bliskich — że ty ani nie wariujesz, ani nie przyjmujesz irrealnej oczywistości. Tylko „zawieszasz się” w kolejce do swojej pory.
• W wiecznej pogoni „pisanie-drukowanie” i wydawca, i pisarz — są zakładnikami. Tylko nie każdy wydawca i nie każdy pisarz chce być w roli ofiarnego jagnięcia.
• Źle, że władza nie nasza, ale i my na naszej ziemi nie po naszemu żyjemy.
• „Lwowskie śmieci” — strategiczne możliwości władzy.
• Nikt na tym świecie nikomu nie jest potrzebny. A kiedy jest potrzebny, — dziwny brak zbieżności sprowadza nasze pragnienie kochania do zera. My jeszcze tę egzystencjalną tragedię możemy przegadać. I tylko tyle.
• Serafyneckie: Rozmawiam z Wasyliną Babij (Zahorowską), która ma 97 lat. Patrzy na syna, który ma 68, i tak czule mówi: „Mój Wasylku, on u mnie najstarszy”... Co jest warte cały świat wobec matczynej miłości.
• Jestem jednak tradycjonalistą, w tym sensie, że szkoła i tradycja (rozumienie, zachowywanie, przekazywanie) — to jedyne, co może uratować człowieka przed pochłonięciem przez chaos.
• Człowiek — to granica; gdzie nie ma granicy, tam nie ma człowieka. Ostrożność — to nie granica, to płodowy strach. Trzeba umieć rozróżnić i mieć odwagę iść.
• Dzisiaj byłem świadkiem śmierci i zmartwychwstania. Śmierć wprawiła mnie i przyjaciół w zakłopotanie, a zmartwychwstanie wewnętrznie oburzyło rodzinę.
• Powiedziałbym coś o literaturze, przemilczałbym coś o osobistym. Oto, między słowem a milczeniem — jestem ja.
• Dziwimy się stalinowskiej tyranii. Tyrania wyrasta nie na strachu. Tyrania wyrasta na oczekiwaniu własnego dobrobytu za każdą cenę.
• Tak to jest: najpierw rozmawiasz z człowiekiem, a potem on wraca w dyplomach i medalach.
• Dzisiaj Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki — dla samurajów. Ale literacki samuraj jeszcze nie znaczy pisarz.
• Wszystko jest warte studiowania, tylko studiowanie nie jest warte wszystkiego.
• Umierają matki, i moi przyjaciele z zaciętych i kategorycznych młodzieńców zmieniają się w zmęczonych i siwowłosych mężów.
• Ludzkie życie, jak i ludzka śmierć, są warte tylko wtedy, jeśli stoi za nimi historia Człowieka. Kiedy zaś jest tam przemijanie konsumentów chleba, — to trzeba przyjąć jako kalendarzową prawidłowość.
• Ludzie się nie zmieniają. W najlepszym razie drobnieją, w gorszym sk... Nieszczęśliwi umierają płacząc. Stoicy umierają w milczeniu. I tylko samotnicy przed śmiercią uściślają: „To co, mi już p...c? ...”
• Egzystencjalne: są momenty, kiedy nie chcemy, aby bliscy odchodzili (tak jak były momenty, kiedy w zapale tego chcieliśmy), a teraz powstrzymać ich nie sposób.
• Wielkiej łodzi mądrego Charona. • Boże, daj cierpliwości mojej głupocie, bo mądrość, jeśli taka jest, poradzi sobie sama.
• Po to, aby pozostawać sobą, trzeba pozbywać się przypadkowych podróżnych, którzy myślą, że to właśnie oni regulują twoją drogę.
• Bywamy takimi nieprzejednanymi bojownikami o sprawiedliwość ludową, a przegrywamy przestrzeń rodzinną, oddając ją na pastwę wrodzonemu awanturnikowi.
• Oryginalnym łatwiej być niż uczciwym i dobrym.
• Nieliterackie. Zawsze wspierałem ludzi, którzy w estetycznym i światopoglądowym planie byli, co najmniej, wtórni. Bo uważałem i uważam, że każdemu człowiekowi trzeba dawać szansę wyrwania się poza granice własnej klatki. Mam przykład: Bóg każdego dnia daje nam szansę i nie pyta, czy jesteśmy jej godni. I chociaż często mylę się w ludziach, ale nie mylę się w wierze.
• Co my za naród taki? Nie ma o kim mówić, ale jest kogo wspomnieć.
• Jak połączyć buntowniczość z tradycją i szkołą? Kiedy zrozumiesz, że bez tych trzech składników nie ma twórczości.
• Zawsze ciekawie obserwować, jak z wierszopisa wyrasta poeta (jak z larwy motyl). Nie wszyscy przechodzą tę drogę. Wszyscy mają różne przyczyny niepowodzeń, tylko przełom wydaje się podobny.
• Każde pokolenie rodzi się ze swoim Bogiem. I albo wyrasta z Nim, albo degraduje bez Niego. O tych, którzy „zawiesili się” między wyrastaniem a degradacją, nie mówię. Chociaż jest ich większość.
• Słuchając Portyaka: nie ma wiecznych historii: są śmiertelni ludzie, którzy opowiadają banalne anegdoty jak biblijne wątki.
• Wszystko jest prawdą, dopóki nie jest literaturą.
Tłumaczenie maszynowe
Prośba
U Pana prosimy o wiele. Poproszę, jak proszą wszyscy:
Przemień moją żałobę w święto,
Abym pocieszył się w łzach.
Śmiesznie i tragicznie
Człowiek powtarza się w życiu.
Czy, umierając, znika na zawsze?...
Pytania dawne i zdawałoby się proste.
A odpowiedzi?..
Śmiesznie i tragicznie.
Stare klejnoty
Z przeszłości zdejmuję zasłonę.
W historii są też strony brudne:
Stare klejnoty nam Moskwa ukradła,
A uczy nas na podstawie tytułów kłamstwa.
Mój ostry Trójząb
Dwugłowy orzeł… Jesteś odwiecznym drapieżnikiem,
Niesiesz wszędzie nieszczęście, niesiesz wszędzie zgubę…
Lecz nie boję się twojego dzioba-noża,
Obetnę go swoim ostrym Trójzębem!
Taki to
Coś gorzknie, a coś łaskocze.
Na wszystko jest wola Boża…
Jeden może, lecz nie chce,
Inny chce, lecz nie może.
Najmilsze dzieci
Choć skrywa zagadkę życia
W swoich czułych stukach-grzmotach…
Dokonałem dla siebie odkrycia:
Najmilszymi dziećmi są wnuki.
A my żyjemy
Wiele bolesnych problemów
Codziennie zastępuje nam drogę,
Pcha łokciem i barkiem.
A my żyjemy… I chwała Bogu!
Tłumaczenie maszynowe
Aluzja Nie słyszałem, by ptak wyśpiewywał w duecie Czy pod oknem, czy z nieba, z wysokości... To aluzja, byście zrozumieli poetę — Dusza dla pieśni prosi o samotności. Formuła życia Jeden dzień — w radosnym współbrzmieniu, A inny — smuci się i płacze... W takiej kolejności wszyscy istniejący. A kto wymyślił coś inaczej? Wszystko — z miłości Kochajcie słońce i błękit, Południowy step i karpackie gęstwiny. Jedni drugich pokochajcie. Kochajcie — a świat stanie się lepszy! Prośba Wchodźcie do świątyni, która obfituje nowością, Niech was nie dotyka słowo wrogie. Bracia, módlcie się językiem ukraińskim — A Bóg was usłyszy i wam pomoże! Pszeniczne słowo W słowie, jak w chlebie, jest swój smak, Je szanuj, by nie zostało zniszczone. Więc nie bez powodu ludzie mówią tak: — Daj chleba żytniego, a słowa daj pszenicznego. Mówię ciekawości cudzej Obnażeni jesteśmy w delikatności swojej, Lecz spojrzą — to z myśli wyrzuć. Dlatego mówię ciekawości cudzej: Nie zaglądajcie w szczelinę naszych okien. On szedł On szedł ze znakiem prawości I nadziejom było ciasno. Teraz zrozumiał — idzie nie tam, Lecz zawrócić już późno. Uczmy się od pszczoły Zawsze dziwię się zawziętości pszczoły: Zbiera nektary, gdzie kwiaty zakwitły. Od niej się ucz... do tych starań dąż, Żeby po sobie zostawić coś podobnego do miodu. Ja nie zapomniałem Wszystko dobrze... Ale są momenty, Ja dotąd nie zapomniałem tych chwil: Poznałem i takie oklaski — Jak policzki bolesne po twarzy. Milczcie Wy wiecie, kto już wiele lat I chytro, i łukowo rządzi światem? Milczcie... Do ust swój palec przyłóżcie, Jeśli nie chcecie zostać antysemitą. Naiwność Naiwności nie nazywaj winą I nie wstydź się ty. Im więcej w duszy dziecięcego — Tym więcej i dobroci. Zapominajmy złe Wiele złego pod nogami, Lecz prawd nie gub nigdzie: Do tego, kto zapomniał złe — Dobre bez wahania przyjdzie. Najlepszy sędzia Najlepszy sędzia — to czas, Bo sądzi sprawiedliwie i szczerze, Pochlebstwo łączy z obrazą — A potem swój wydaje wyrok. Miłość — nie grzech — Między nimi — grzech, — mówią często, A ja uściślam słowa: Miłość może być nieszczęśliwa, Ale grzeszna — nie bywa. Zwracam się do siebie Zakończywszy wędrówkę ziemską, Zostaw w ostatnim posłowiu Nie pęk gorzkiego piołunu, A gałązkę bzowej miłości. Metamorfoza Wszystko po kolei — uśmiechy i łzy Ja wyjmuję z duchowych wysypisk. Lecz bywają jednak metamorfozy: Wołałem przyjaciół — wrogowie się odezwali. Poprośmy U nas porażek więcej niż zwycięstw, Chociaż my biliśmy się, walczyliśmy do nieprzytomności. Poprośmy, żeby w naszym losie Bóg Te dwa słowa zamienił miejscami. Bywa Życie nazywamy grą — Niepokojące śpiewy na klarnecie... Bywa, że zaciekle biją się dwaj, A zwycięstwo ma trzeci. Cień Cień od ściany, która dach trzyma, Od drzewa, które ma liście... Lecz cień bywa — i między dwojgiem, Którzy kochali się... I rozeszli się. Błędy Słowa te przypomniały się nie dla pociechy, Bo je zapomniałem z jakiegoś powodu... Mądrzy uczą się na błędach swoich, A ja, głupi, — nie uczę się.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zatem, czytając list, stwierdzamy, że jednym z pierwszych, który to zrobił, był Petro Rotacz w krytyce epistolarnej: „Wiesz, mnie osobiście imponuje twój stosunek do przeszłości naszego narodu: życzliwa ocena tego, co warte pamięci i miłości, wezwanie, by zachować to i nieść dalej, w przyszłość. Jednym słowem, napisałeś dobrą, uczciwą, prawdziwą książkę”. Szczególnie bliskim i drogim wśród pisarzy, których korzenie tkwią w ziemi połtawskiej, był dla Petra Rotacza zawsze Hryhir Tiutiunnyk, dlatego w jego listach o twórczości Hryhira Tiutiunnyka mówi się najwięcej. Są tam i rozważania o książkach: „Czemu by nie wydać tego wspaniałego (powiem — pierwszorzędnego) pisarza przynajmniej w 2 tomach, wydać w należytym, godnym tej prozy opracowaniu graficznym, a nie w takim, jak „Korzenie”; albo po ukazaniu się książki przekładów Wasyla Szukszyna „Kalina czerwona”: „...czytam go i wydaje mi się, że czytam Hryhira Tiutiunnyka. Oto prawdziwy przekład!”; i wielki smutek, gdy Hryhira zabrakło; i pewna pociecha, że tego, już pośmiertnie, uhonorowano Nagrodą im. Szewczenki. W liście z 5 grudnia 1984 roku Petro Rotacz dzieli się planami twórczymi: napisać badanie tekstologiczne o noweli Hryhira Tiutiunnyka „Derewij”, której, jego zdaniem, poprzedzał etiud „Paływoda”, jednak nie zadowolił on autora, gdyż „nie mógł on włożyć w ten obrazek wszystkiego, co miał na duszy”. Ten zamysł został błyskotliwie zrealizowany w artykule „Do wysokości arcydzieła: Hryhir Tiutiunnyk: od etiudu „Paływoda” do noweli „Derewij” (czasopismo „Ukraińska mowa i literatura w szkole”. — 1989. — nr 4). Tak samo uważnie Petro Rotacz odczytywał każdy nowy utwór Feodosija Rohowego, wypisywał z tekstu prawdziwe perły literackie, jednocześnie wyrażając obawy, że powieść „Poruky dla batka” będzie trudna w odbiorze, „nie dotrze do głębi duszy tym ludziom, którzy nie przeżyli ani głodu, ani aresztowań, ani krzywd niesprawiedliwych”. A ponadto, znając rękopis, narzekał na redaktorski i cenzorski ucisk, bo „...przezorowcy wyrzucają z powieści fakty prawdy”. W ostatnim liście z 14 września 1990 roku znów spotykamy aktualne do dziś rozważania o poziomie kultury czytelniczej, gdyż myślącego czytelnika trzeba wychować szkołą narodową, której jeszcze nie ma, jednak „pisarzowi grzech ustępować talentem przed nierozwiniętym smakiem jakiejś kategorii czytelników”. Korespondencja Petra Rotacza z Jurijem Rohowym rozpoczęła się 8 listopada 1992 roku, kiedy pojawiło się pragnienie wydania książki wspomnień o Feodosiju Rohowym. Przyjaciel ojca, doświadczony literaturoznawca, nie tylko pochwalił zamysł, obiecując napisać własne wspomnienie, ale i wspierał radami. Już w drugim liście czytamy: „Przypomniałem sobie o listach. Myślę, że do książki wspomnień o F. K. (czyli Feodosiju Kyryłowiczu — przyp. O. N.) warto będzie dodać i lepsze z jego listów, które pisał do swoich przyjaciół, ludzi, których szanował...”. Z biegiem lat ich epistolarna komunikacja stawała się coraz bliższa, bardziej profesjonalna, czyli literaturoznawcza, czasami już i Petro Rotacz radził się młodszego towarzysza, nawet prosił o pomoc materiałem faktologicznym, jak na przykład w pisaniu komentarzy do listów Feodosija Rohowego. Niestety, zamierzona książka listów pisarskich do Petra Rotacza, która przygotowywana była w kijowskim wydawnictwie „Krytyka”, tak i nie ujrzała światła dziennego. Szczególnie cenne są informacje o życiu literackim rodzinnego kraju — Połtawszczyzny, rozważania o planach twórczych, a wraz z tym i niepokoje o trudności materialne z wydawaniem książek, z których wiele pisał dziesięcioleciami. Najbardziej niepokoiło Petra Rotacza przygotowanie do druku najważniejszego wydania jego życia „Połtawskiej Szewczenkiany”, dlatego w przedostatnim liście z 7 marca 2007 roku informował, że egzemplarz sygnalny Księgi pierwszej trzyma w rękach. Ostatni list datowany jest na 25 marca 2007 roku: „Cieszę się, gdy czytam w listach, jak oddanie służysz pamięci Ojca”. Zatem pojawiła się jeszcze jedna książka, przygotowana wysiłkiem Jurija Rohowego, który, mimo trudności, nieustannie dąży do tego, aby spuścizna twórcza jego ojca Feodosija Rohowego, utalentowanego ukraińskiego pisarza, laureata Nagrody im. Szewczenki, była zbadana, przygotowana do druku i opublikowana, jak i wszystko, co jest z nią związane. Oprócz tego, jest on autorem oryginalnych utworów literackich, zdążył już wydać kilka zbiorów poezji, które przeważnie mają formę japońskich wierszy, jednak zawierają w sobie głęboką treść narodową, zrodzoną z rodzinnego odczuwania świata, właśnie z tego wiecznego duchowego źródła, które żywiło twórczość prawdziwych Ukraińców Feodosija Rohowego i Petra Rotacza.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij NEŻYWYJ, doktor nauk filologicznych, profesor Trzeba tylko przeczytać książkę, aby się upewnić: tytuł tej recenzji wcale nie jest przesadą życiowych dokonań przede wszystkim trzech osób, czyli jednego nadawcy i dwóch adresatów osiemdziesięciu trzech listów. Chronologicznie pierwszy list datowany jest na 2 sierpnia 1962 roku, a ostatni na 25 marca 2007 roku. Autorem tego oryginalnego epistolarium jest wybitny krajoznawca, literaturoznawca, pisarz, wydawca, działacz społeczny Petro Rotacz. Jego listy adresowane są do dwóch osób — ojca i syna: laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Feodosija Rohowego oraz pisarza, literaturoznawcy, opracowującego liczne książki swojego ojca Jurija Rohowego. Łącznie opublikowano sto dwadzieścia listów Petra Rotacza, z czego do Feodosija Rohowego trzydzieści siedem, a do Jurija Rohowego osiemdziesiąt trzy. Powodem rozpoczęcia korespondencji była prośba Petra Rotacza o przesłanie noty biograficznej do słownika „Literacka Połtawszczyzna”, gdyż do tego skłoniła go właśnie twórczość Feodosija Rohowego, ponieważ coraz częściej na łamach gazet i czasopism pojawiały się jego humoreski, artykuły, szkice. Co więcej, jak zauważa nadawca, w jego słowniku znajdują miejsce nie tylko członkowie Związku Pisarzy… Już w następnym liście z 3 kwietnia 1963 roku czytamy charakterystyczne dla Petra Rotacza wyznanie: „...stosunek połtawskich działaczy do mojej pracy jest wam, myślę, znany. Tutaj wydać nie można. A gdzie indziej nie wiem…”. Podobne wyznania nie są świadectwem zwątpienia czy nawet rozpaczy utalentowanej osobowości, lecz odzwierciedlają antyhumanitarną istotę totalitarnego systemu, dla którego Petro Rotacz i Feodosij Rohowy byli zawsze podejrzani, dlatego pozostawali pod stałym nadzorem organów karnych, gdyż w latach II wojny światowej najeźdźcy siłą wywieźli ich na roboty przymusowe do Niemiec. Na łamach gazety obwodowej „Zoria Połtawszczyny” pojawił się (16 stycznia 1970 r.) artykuł o złowieszczym tytule „Chwast”, w którym autor zaprezentował prawdziwy wzorzec demaskatorsko-oszczerczego donosu. Wspominając lata katorgi Petra Rotacza, koncentrował się na jego ówczesnych publikacjach, kwalifikując je jako mające antyradziecki kierunek. A jego wielostronną i płodną działalność literacką lat powojennych charakteryzuje ówczesną terminologią kryminalną, jak na przykład „nacjonalistyczne wnętrze”, „nacjonalistyczne oblicze”, wyciągając wniosek, że „takim utworom nie ma miejsca w radzieckiej prasie, powołanej do niesienia masom blasku leninowskich idei”. Od tego czasu aż do końca lat osiemdziesiątych żadna publikacja Petra Rotacza na Ukrainie nie została wydrukowana. Dlatego jego listy do Feodosija Rohowego warto rozpatrywać przede wszystkim jako swoisty rodzaj epistolarnej krytyki literackiej, która była pozbawiona ideologicznych dogmatów socrealizmu. Bezsprzecznie, że wnikliwego czytelnika i oryginalnego literaturoznawcę interesowała twórczość Feodosija Rohowego, którego losy twórcze układały się niełatwo. Pierwszy niewielki zbiór „Prowidyny” ukazał się w 1973 roku, i to dzięki stałej pomocy Hryhora Tiutiunnyka. Jednak w wydawnictwie „Mołod” długo przygotowywano go do druku (cztery lata), i w rezultacie redagowania z prawie dwustu stron maszynopisu pozostało około pięćdziesięciu. W liście z 22 maja 1973 roku Petro Rotacz wypowiedział się w charakterystycznym dla siebie stylu pisania: podziękował za książeczkę, powściągliwie stwierdził, że wrażenie jest ogólnie dobre, chociaż wymienił dwa słabsze opowiadania, zaznaczając, że jedno z nich jest autorską próbą sprawdzenia swoich możliwości w dziedzinie charakterystyki psychologicznej. Najważniejsze polegało na ogólnej ocenie dorobku twórczego Feodosija Rohowego: „Wreszcie powiem: jestem zachwycony takimi rzeczami, jak „W ob’jizd”, „Todos”, „Ponowyny”. Te opowiadania zostały ulepione w „tiutiunnykowskiej” pracowni. (Co by nie mówić, a to jedna „szkoła”, i będę to twierdził, nawet jeśli będziesz się sprzeczał). O języku nie ma co mówić — jest bezbłędny. W twoich opowiadaniach wyczuwa się dobrą znajomość materiału i miłość do tych ludzi, o których piszesz”. Wydawałoby się, że twierdzenie dotyczące miłości do ludzi nie wchodzi w dyskurs literaturoznawczy, jednak właśnie ta cecha, niezwykle trafnie określona, jest podstawą talentu zarówno Hryhora Tiutiunnyka, jak i Feodosija Rohowego. Na kolejną książkę F. Rohowy musiał czekać jeszcze dłużej. Jego pierwsza powieść „Święto ostatniego przemiału” ujrzała światło dzienne w 1982 roku. O wieloletnich redakcyjnych perypetiach (w 1974 roku powieść została ukończona) jednego z najlepszych prozaików w całej ukraińskiej literaturze Jurij Rohowy napisał osobne studium „Długa droga do „Święta” (Słowo dla Ojca)” (2000 r.). Ze swoją oceną nie zwlekał również Petro Rotacz. W liście z 31 października 1982 roku połtawski brat dzielił się z zachwytem prawdziwą radością z przeczytania utalentowanego utworu: „Powiem krótko: jesteś zuch! Dopiero teraz stało mi się jasne, dlaczego ta książka jest dla ciebie taka droga. Przeczytałem powieść — całą od początku do końca — nie odrywając się… Poszczególne strony godne są nazwania klasyką. […] Książka napisana równo, mądrze, silnie, mężnie, ciepło. Recenzji przeczytałeś na nią wiele, jeszcze przeczytasz w gazetach i czasopismach. Bardzo wyraźnie przeszedł obok swoich bohaterów autor z taką miłością do prostego człowieka, który sieje zboże i hoduje bydło, z pogańskimi skłonnościami do natury, z pełnym miłości spojrzeniem w przeszłość. Wiele cierpień przyniosła ci ta książka. Ale częściowo te cierpienia znalazły miejsce na jej stronach”. Potem krytycy odnotują środki artystyczne kreowania charakterów narodowych w powieści „Święto ostatniego przemiału”. Od-
Tłumaczenie maszynowe
Nagroda literacka w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłeckiego (założona w 1972 roku, nosi imię O. Biłeckiego od 1986 r.) jest nagrodą NSPU oraz Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy i ma na celu wspieranie rozwoju ukraińskiej krytyki literackiej, wzmocnienie jej aktywności w badaniu i naświetlaniu współczesnego procesu literackiego, jego tendencji, zjawisk i postaci. Nagrodę przyznaje się corocznie za najlepsze prace różnych gatunków w dziedzinie krytyki literackiej, uwzględniając zbiory artykułów i monografie. Propozycje dotyczące przyznania nagrody literacko-krytycznej wnoszą redakcje (kolegia redakcyjne) gazet i czasopism literackich oraz literaturoznawczych, wydań internetowych, a także czasopism i tygodników kulturoznawczych oraz społeczno-politycznych, które posiadają stałe działy lub rubryki krytyki literackiej. Zgodnie z nowym punktem statutu odtąd członkowie jury (a wszyscy oni są laureatami Nagrody imienia O. I. Biłeckiego) mogą sami zgłaszać kandydatury do nagrody. Redakcje (kolegia redakcyjne) wybierają kandydatury nominowanych na podstawie rocznego (od 1 października roku poprzedniego do 1 października roku bieżącego) dorobku swojego wydania i składają wnioski do 15 października roku bieżącego (wraz z krótką notką biograficzną krytyka oraz jego dorobku, w szczególności za ostatni rok). Jury nagrody (Przewodniczący jury — akademik NAN Ukrainy W. H. Donczyk) omawia zgłoszone kandydatury i w tajnym głosowaniu wybiera zwycięzcę. Osobie, której przyznaje się Nagrodę, wręcza się dyplom oraz nagrodę pieniężną. Wręczenie Nagrody odbywa się (1 listopada — dzień urodzin O. Biłeckiego) w pierwszych dniach listopada naprzemiennie w NSPU oraz Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy w obecności literaturoznawców, pisarzy, przedstawicieli mediów. Zwycięzca wygłasza krótki referat na aktualne, w jego opinii, pytanie współczesnego procesu literackiego. W skład jury nagrody literacko-krytycznej w liczbie 9 osób wchodzą jedynie krytycy i literaturoznawcy, wyróżnieni nagrodą im. O. I. Biłeckiego. Regulamin nagrody literackiej im. O. I. Biłeckiego oraz uchwały jury Nagrody zatwierdzają Prezydium NSPU oraz Rada Naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Adres do zgłoszeń: Szpital Anatolij Hryhorowycz, sekretarz jury Nagrody im. O. I. Biłeckiego, Instytut Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy, ul. Hruszewskiego 4, m. Kijów, 01001.
Tłumaczenie maszynowe
Kasza z siekiery A ugotuję-no kaszę z siekiery, Żeby kolacja wyszła nie nudna. Ziemniaków zostało cztery, Cebuli smutno, bo jedna. W bulionie z kurzej kostki Niech zmięknie miseczka prosa. Drobno trę cztery ziemniaczki, Kapustę kroję — pachnąca! Wspominam, kiedyś moja babcia Stawiała w żeliwnym garnku w piecu Potrawę tę, dlatego i nie boję się Bliskich niezadowolonych twarzy. A oni u mnie — bardzo łakomi, Jak smakuje — klaszczą uszami… Widzę, kaszka też mi się udała — I siekierę zjedli, i obuch. Może to kogoś zdziwi, ale czasami poświęcam rymowane wersy jednej ze swoich ulubionych spraw — kucharskiej. Kiedy gotujesz dla rodziny coś smacznego, dusza się cieszy, śpiewa, a czasem i rymuje. Oto i oda do babcinego kapuśniaku tak się narodziła, wszak to właśnie jego „zaszyfrowałam” w kulinarnej zagadce „Kasza z siekiery”. Pewnie wtedy, kiedy ja, jeszcze dziewczynka, byłam tylko na posyłkach u prawdziwej mistrzyni kuchni z wielkim piecem oraz glinianymi i żeliwnymi garnkami, babci Okseny, narodziła się miłość do ukraińskiej tradycyjnej kuchni. Lemiszka, zacierka, galareta, placki ziemniaczane, naleśniki, pierogi, pieczeń, kompot z suszu, kluski… A co już mówić o świeżym mięsie, różnorodności prostych, ale tak smacznych świątecznych potraw. „Chcesz pierożków z makiem?” — pytała wieczorem babcia. A jak można takiej pyszności nie chcieć? „No to kładź się wcześniej spać, będę cię budzić o świcie trzeć mak”. Tak samo bywało, kiedy rano trzeba było nalepić pierogów albo zetrzeć ziemniaki na moją ulubioną lemiszkę. Wszak piec to nie kuchenka gazowa, gdzie w każdej chwili można włączyć palnik czy piekarnik i przygotować, co chcesz. Piec rozpalał się wcześnie rano i każda potrawa „znała” swój czas — tam przegapić nie było wolno, bo potrawa albo się spali, albo nie zdąży dojść do gotowości. Wszystkie garnki, żeliwne naczynia babcia czy mama wstawiały do pieca rano, a wyjmowały niektóre z nich dopiero w porze obiadowej. Moja ulubiona lemiszka nabierała smaku już wtedy, kiedy wracałam ze szkoły. Wiedząc, że na obiad będzie moja ulubiona potrawa, nie mogłam doczekać się końca lekcji i po ich zakończeniu pędziłam do domu, niczym na skrzydłach, chociaż szkoła była dość daleko od domu. Ta pieczeń z tartej, jak na placki ziemniaczane, kartofli, do której babcia dodawała jajek, mleka, skwarek, zdążyła do obiadu tak zmięknąć, tak uparować się, a jeszcze i otoczyć rumianą skórką, że ślinka tak i ciekła, póki babcia nakładała moją ulubioną pyszność… A dzbanek parzonego mleka! Czy może równać się kupione w sklepie mleko zsiadłe z tym cudem, które wabiło delikatnym aromatem, brązową skórką, którą my z siostrami umiałyśmy dzielić na trzy? A upieczony w piecu chleb z mieszanki pszennej i żytniej mąki? To było prawdziwym misterium — obserwować, jak, niczym drogocenny skarb, przygarnia do piersi każdy bochenek babcia Oksena, jak obmywa, niczym dziecko, zawija w czysty ręcznik, i choć jak prosimy odciąć gorącą skórkę, żeby posmarować smalcem czy domowym masełkiem, ale nie pozwala: od gorącego chleba brzuchy będą boleć, mogą i kiszki się poskręcać… O, jak daleko we wspomnieniach ta złota marzycielska pora! Powiodły z dzieciństwa w dalekie podróże drogi w dorosłe życie. Nie ma dawno na świecie ani mojej nauczycielki życiowych mądrości babci Okseny, ani pracowitej wiejskiej kobiety mamy, ale przecież zasiane przez nie ziarenka miłości nie wysuszyły życiowe wiatry. Chyba od tych ziarenek wyrosła i moja miłość do kucharskiego rzemiosła. Nie mam cud-pieca, w którym przez pół dnia dochodziłyby galareta czy pieczeń. Ale mam wielkie pragnienie nakarmić rodzinę czymś bliskim, od babci poznanym, w duszy zachowanym. Lat, już przeżytych, nie zmienisz, stron życia nie przepiszesz. Ale gdyby przyszło znowu zaczynać życiową drogę, odważyłabym się wybrać zawód kucharza. Uważam go za jeden z najbardziej ludzkich. Lecz los ułożył się tak, że chociaż mam dwa wyższe wykształcenia — techniczne i ekonomiczne, to jednak często właśnie kucharską pracą muszę zarabiać na życie, organizując pikniki dla turystów, gości Zakarpacia, gdzie mieszkam od siedmiu lat. A za mną — i lata przeżyte w dalekim Kazachstanie, i dziesięć lat w stolicy. Zatem z kucharskich tradycji każdego regionu do skarbonki mojego kulinarnego doświadczenia wpadło coś ciekawego i bardzo smacznego. Szczególnie różnorodną, wielobarwną okazała się zakarpacka kuchnia, wszak ten malowniczy kraj jest wielonarodowy, więc każda z narodowości dodała mu swoich oryginalnych akcentów. Lubię w kuchni poeksperymentować, poimprowizować, stworzyć własną autorską „kaszę z siekiery”. Bywa, zajrzysz do lodówki, a tam — trochę kaszy gryczanej, trochę warzywnego gulaszu, trochę mięsnego sosu itp. A rodzina u mnie niemała, tutaj „trochą” się nie wykręcisz. Ale przecież nie wyrzucisz resztek wczorajszego obiadu czy kolacji, bo nie po gospodarsku to, a i nie po ludzku. Trochę fantazji i na śniadanie rodzą się smaczne gryczaniki czy placki ziemniaczane, „fasolniki” czy zrazy. Najbardziej udane improwizacje z czasem stają się „firmowymi przepisami”. Autorskie arcydzieła Ukochany lubi je do piwa, Ja — zamiast chleba do barszczu. — Ty gdzie przepis dorwałaś? — Zapytacie — skromnie pomilczę. A potem wypalę nieskromnie, Że to — mój autorski przepis, Jedna z dziesięciu udana próba, Lecz teraz mowa nie o tym. Starłszy topiony ser, Rozpuszczę drożdże w mleku. Dawno ciasta nie zagniatałam... — Mamo, ty pieczesz naleśniki? — Nie, będą serowe wymysły! — Godzinę ciasto podrośnie — Je rozwałkuję cieniutko, Zajęcie miłe i proste. Formuję paluszki z ciasta, W oleju smażę — i na stół. Doprawię barszcz i siądziemy jeść, Czekać już nie mam sił… A ja jeszcze nie zdążyłam nawet Obiadu podać dla rodziny — Już dzieciaki z herbatą zajadają Arcydzieła autorskie moje. A teraz — kilka ulubionych przepisów.
Paluszki serowe Z wiersza można zrozumieć, co i jak robić, aby upiec ten smakołyk. Te „wymyślności” piekę dość często. Ponieważ moja rodzina jest nieusiedząca, często ktoś z nas musi wyruszać w drogę, paluszki serowe prawie zawsze piekę na podróż. To danie jest uniwersalne. Stanowi dobry dodatek do pierwszych dań zamiast chleba, można je podawać także jako drugie danie do sosu mięsnego, grzybowego lub warzywnego. Będzie smakować również do herbaty. A co najważniejsze — mało kłopotu, niedrogo, a jaka pyszność! U mnie w domu te paluszki lubią i dorośli, i dzieciaki. Będziemy potrzebować: - ser twardy, może być wędzony, mogą być nawet zwykłe serki topione — 300 g; - drożdże prasowane — 25 g; - ciepła woda lub mleko — 1 szklanka; - mąka pszenna; - sól. Najpierw rozpuszczamy drożdże w ciepłej wodzie. Osobno do miski, w której będziemy zagniatać ciasto, ścieramy nasz ser na tarce o dużych oczkach. Wlewamy do niego rozpuszczone drożdże, dodajemy 1 łyżeczkę soli. Mąkę dosypujemy i zagniatamy stopniowo do czasu, aż ciasto przestanie przywierać do rąk. Gotowe ciasto odstawiamy na godzinę do wyrośnięcia. Radzę wam każde ciasto drożdżowe zostawiać do wyrastania w foliowym woreczku. Wtedy nie będzie się bało otwartych drzwi czy okien, czyli przeciągów, i będzie ładnie oraz szybko wyrastać, najważniejsze, żeby woreczek był większego rozmiaru niż początkowa objętość ciasta. Kiedy ciasto ładnie wyrosło, posypujemy mąką dużą deskę i rozwałkowujemy wałkiem ciasto do grubości 1 cm oraz kroimy na paseczki o szerokości 1,5-2 cm i długości 10 cm (w przybliżeniu). Czasami nadaję temu wypiekowi inny kształt — rozwałkowuję okrągły placek i rozcinam go po średnicy na 8 sektorów. Powstają spore trójkąty. Rozgrzewamy na kuchence patelnię, wlewając do niej dużo oleju, jak na pączki. Smażymy też tak samo, jak pączki, przewracając, żeby podsmażyły się równomiernie. Najważniejsze, żeby podczas smażenia w pobliżu nie kręcili się wasi domownicy, bo istnieje realne zagrożenie, że ani do pierwszego, ani na drugie, ani do herbaty waszych paluszków nie zostanie. Jak to danie uczynić bardziej zdrowym? Oczywiście, jeśli walczysz z nadwagą, paluszki serowe nie są dla ciebie. Jeśli po prostu starasz się odżywiać racjonalnie i dbasz, aby jedzenie było zdrowe, wciąż możesz przygotować paluszki serowe, biorąc wysokiej jakości twardy ser, mąkę pełnoziarnistą i piekąc paluszki w piekarniku, a nie smażąc w oleju. Lemiszka Chociaż wujek Google opisuje danie o takiej nazwie zupełnie inaczej, to mnie babcia właśnie taką lemiszkę przygotowywała. Taką też ja przygotowuję dzieciom. Obrać surowe ziemniaki i zetrzeć na najdrobniejszej tarce, jak na placki ziemniaczane. Na 1 kg ziemniaków dodać do startej masy dwa surowe jajka, pół szklanki mleka, trochę skwarek, posolić oraz dodać przyprawy do smaku. Ładnie wymieszać, wylać do głębokiej formy do zapiekania i wstawić do piekarnika przy temperaturze 180 stopni na pół godziny. Ja czasami przygotowuję to danie na patelni, a nie w piekarniku. Tak wychodzi szybciej, ale trzeba ciągle mieszać, żeby gęsta masa ziemniaczana nie przypaliła się. Przygotowując lemiszkę, możecie improwizować — dodać grzybków, mięsnej lub warzywnej okrasy, kawałków boczku itp. Można też sera twardego zetrzeć — danie zagra nowymi odcieniami smaku. Danie jest delikatniejsze niż placki ziemniaczane (zwłaszcza jeśli przygotowywać w piekarniku, a jeśli jest możliwość — to w piecu), a także jest dodatkiem, do którego można podawać kotlety, sos itp. Hombowce Leniwe pierogi — to ich rodzina, Bo to tak samo serowe kuleczki. Śniadanie codzienne czy gościna — Hombowce przygotowuję z ochotą. Dodam do sera jajka i szczyptę soli, Nie mąki, a kaszy manny, Ładnie wymieszam i na wolności Zostawię, żeby się przegryzło. Uformuję z ciasta kuleczki niewielkie, W osolonej wodzie pokipią. Podam na stół — wesołe będą buzie. Śmietana, cukier... cisza i błogość. Hombowce to zakarpacki odpowiednik leniwych pierogów. Dzięki kaszy mannie nie są twarde, a mięciutkie i delikatne. W kwestii smaku, można ciasto zrobić też słodkim. Ja osobiście robię bez cukru, a potem już gotowe cukrem posypuję. A „według scenariusza” trzeba je jeszcze w mielonych bułkach tartych z białego chleba obtoczyć. Ba-a-ardzo smaczne. Zatem na 1 kg twarogu — 2 lub 3 jajka (znacząco na wynik nie wpłynie), pół łyżeczki soli. Manki orientacyjnie 2 szklanki. Tutaj trzeba patrzeć w procesie, bo ser bywa tłusty lub suchy, więc pilnujemy, żeby ciasto było i miękkie, i nie kleiło się. Ja, dopóki nie „zaprzyjaźniłam się” z hombowcami, podczas zagniatania ciasta robiłam eksperymentalną kuleczkę i gotowałam ją w małym garnku. Jeśli się rozgotowała — dosypywałam jeszcze, bo kiedy manki jest za dużo — już nie to, twarde. No i dać naprawdę wolność ciastu na 15 minut, żeby manka napęczniała. Robimy kuleczki i gotujemy, jak pierogi, w osolonej wodzie. Ależ smaczne! I kłopotu niewiele. Łącząc wiedzę i upodobania, zdo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bycie jeszcze we wczesnym dzieciństwie, a także kulinarne tradycje kraju, w którym udało mi się przebywać i w którym mieszkam obecnie, czegoś ciekawego, czego dowiaduję się z Internetu; za każdym razem zabieram się do przygotowania zarówno codziennego śniadania, jak i świątecznego obiadu czy pikniku na łonie natury, z radosnym oczekiwaniem na tajemnicę. Bo „Dla mnie kuchnia to jak warsztat twórczy, a Miłość to najważniejszy składnik”. Mam jeszcze całkiem sporo ciekawostek, którymi chętnie się podzielę.
Maczenka. Klasyczny ukraiński przepis na gęsty sos do wareników, nalistników, halushok i tym podobnych potraw. Nazwa tego sosu pochodzi od słowa „wmaczać”, bo właśnie tak się robi — maczają w sosie tę lub inną potrawę. Maczenka może być słona albo słodka — w zależności od tego, w czym będzie maczana.
Najpopularniejszy przepis na maczenkę: Pokrójcie cebulę na drobniutką kostkę, posolcie i połóżcie na rozgrzaną patelnię z olejem, żeby ładnie się zrumieniła. Podczas smażenia rozprowadźcie w szklance mleka łyżkę stołową mąki z górką. Dokładnie wymieszajcie na jednolitą masę. Można dodać ulubione przyprawy. Kiedy cebulka nabierze złotego koloru, wlejcie na patelnię, cały czas mieszając, rozcieńczoną mleczno-mączną mieszankę. Mieszajcie, żeby mąka nie zbiła się w grudki. Przy dzisiejszych możliwościach kuchennych nawet zgrudkowaną maczenkę można uratować, dobrze ubijając już gotową mikserem. A nasze babcie mikserów nie miały — używały drewnianych kołotuszek. Jest to takie kuchenne przyrządzenie, wykonane z mocnej patyczki, który miał wiele gałązek. Te gałązki obcinano, zostawiając na końcu patyczka niewielkie kikuty (2—3 cm). Tym „jorżykiem” rozcierano na patelni podczas przygotowywania maczenki.
W czasie postu do wareników z ziemniakami czy kapustą maczenkę zaprawiano nie na mleku, a na wodzie.
Maczenkę można przygotować zarówno mięsną, jak i grzybową. W tym celu przed zaprawianiem można na patelni podsmażyć niewielkie kawałki mięsa z cebulką lub grzyby z cebulką. Możecie wymyślić także własny przepis.
Do serników, słodkich nalistników, wareników z wiśniami czy słodkim serem można przygotować słodką maczenkę — odpowiednik kremu waniliowego. Rozpuściwszy w naczyniu, które nie przywiera, kawałek masła, wlejcie, mieszając, mieszankę ze szklanki mleka, dwóch łyżek cukru i dwóch łyżek mąki bez górki. Smak takiej maczenki poprawi paczuszka cukru wanilinowego. Można też dodać kakao — wtedy otrzymacie maczenkę czekoladową.
Zatirka. Jeśli machenka pochodzi od słowa „wmoczać”, to zatirka – od „zatyrać”. Zatirka bywa tylko słona. Ma znacznie gęstszą konsystencję niż machenka i wykorzystuje się ją jako farsz do pierogów, pączków lub słonych naleśników. Tak samo jak przy przygotowywaniu machenki, najpierw trzeba na patelni podsmażyć drobno posiekaną cebulę (można dodać także inne ulubione warzywa – startą marchew, drobno pokrojoną słodką paprykę itp.). Ważne, aby podsmażone warzywa puściły dostatecznie dużo płynu, żeby zatirka nie wyszła sucha. Do suchej miseczki lub talerza wsypcie trochę mąki i powoli, mieszając, dosypujcie ją do podsmażonych warzyw. Ilość mąki określa się w trakcie. Trzeba jednak pamiętać, że przygotowana zatirka będzie gęstnieć także po ugotowaniu. Dlatego pod koniec smażenia zatirka powinna mieć konsystencję gęstej śmietany. Metodę zacierania można zastosować wtedy, gdy przygotowany farsz do pierogów wyszedł zbyt rzadki i się rozpływa. Wtedy można go podgrzać na patelni i zaciągnąć mąką, która wchłonie nadmiar wilgoci. (Na przykład w duszonej kapuście). Tak samo jak w przypadku machenki, zatirka może być przygotowana także na podsmażonym mięsie lub grzybach. Od dawna, jeśli nie był to post, dodawano do zatirki również skwarki.
Łazanki z naleśników. Z tym daniem trzeba trochę się napracować, ale będzie to prawdziwy przysmak! Zagnieć ciasto na naleśniki, tylko nie słodkie, lecz słone, na jajkach i mleku, bez dodatku cukru. Usmaż naleśniki. Gdy ostygną, pokrój je w cienkie paseczki. Włóż do garnka, rondla lub kociołka. Dodaj na wierzch ładny kawałek masła. Przykryj pokrywką i postaw w rozgrzanym piecu lub w niezbyt gorącym piekarniku na pół godziny. W tym czasie łazanki się sparzą, wchłaniając roztopione masełko. Przygotuj swój ulubiony sos, polewę lub machenkę. Taką łazankę można też jeść z podpuszczonym mleczkiem.
Kluski
Kiedyś we wsi nie było makaronu ani wermiszelu. Za to były inne smaczne potrawy z mąki. O kluseczkach z naleśników już wiecie. Jeszcze jeden smakołyk — kluski. Ta potrawa jest znana na całej Ukrainie i poza jej granicami. Tylko przygotowuje się ją na różne sposoby.
Babcia Ulianka robi kluski tak. Wlewa do miski szklankę ciepłej wody, dodaje szczyptę soli. Potem w łyżeczce octu gasi szczyptę sody. Jeśli kluski przygotowuje się nie w post, to jeszcze wbija jajko. I potem zagniata na tym płynie ciasto o takiej gęstości, jak na pierogi. Dobrze je wymieszać i formuje kluski. Najpierw toczy cienką kiełbaskę z ciasta, a potem kroi ją na niewielkie krążki.
Główny sekret babci Ulianki polega na tym, że najpierw smaży kluski na patelni z rozgrzanym olejem. Po tym można je nawet jeść tak, jak małe placuszki. Ale to jeszcze nie jest gotowa potrawa. Babcia gotuje wrzątek lub warzywny bulion. We wrzącym płynie wrzuca kluski, gotuje pięć minut i wyjmuje. To jeśli przygotowuje kluski jako dodatek. Jeśli zaś robi zupę z kluskami, to zostawia je w bulionie. W wodzie stają się miękkie, ale się nie rozpadają dzięki temu, że były wcześniej podsmażone.
Kluski jako dodatek to także smakołyk. Można je polać ulubionym sosem lub polewą albo maczać w maczance.
Tłumaczenie maszynowe
Olga JAWORSKA, obwód lwowski
Jurczyk lubi rysować. Siada przy stoliku z czasopismami i czyni cuda. Maluje jesień. Czerwonawe liście zasłaniają słońce, niebo pięknieje mieniącymi się rozchełstanymi chmurami, które przechodzą w czerwone łuny na horyzoncie. Kilka razy próbował namalować słoneczną Italię, mamę na brzegu morza, ale nic mu nie wyszło. Włoskie krajobrazy wydają się nieprawdziwe, a mama ma zawsze smutne oczy. Wtedy Jurczyk maluje deszcz. Niebo płacze wielkimi kroplami, które przypominają mamine łzy. — A jak namalować ból? — zastanawia się chłopiec. I nie wie. Posmutniawszy, maluje ulubione mamine kwiaty: nagietki, dalie, malwy. Kolorowe motyle latają między kwiatami i chłopcu robi się weselej. Mama uśmiechniętymi oczami patrzy na słońce, a w dłoniach trzyma czerwone róże. A na końcu Jurczyk maluje drogę. To droga do Italii. Jest tak długa, jak od ziemi do nieba...
— Jurczyku, wstawaj, do szkoły się spóźnisz — ciocia Nastia odkryła chłopca, który z głową schował się pod kołdrę. — A tata przyszedł? — Przychodził gdzieś w nocy i znów wyszedł z domu. Twój tata, przepraszam za słowo, rozpuścił się na całego. Przychodzi w nocy pijany, nie interesuje się tym, co i jak robisz. Myśli, że za te sto dolarów, które mama płaci mi miesięcznie, mam wszystko zdążyć. No dobrze, wyręczam was, gotuję jedzenie, sprzątam w pokojach, ale za twoje lekcje odpowiadać nie będę. Wczoraj znowu malowałeś do nocy, a matematyki pewnie nie rozwiązałeś? Jurczyk się nie odezwał. Zjadłszy śniadanie, pobiegł do szkoły. — Jeśli dasz mi списać matematykę, namaluję ci obrazek — szepnął do ucha Wiznikowej Neli.
* * *
Mołcząc podała zeszyt z zadaniem domowym. — Kiedy moja mama przyjedzie z Włoch, kupię ci piękny prezent — powiedział, oddając zeszyt. — Może przyjedzie, a może nie. Mówią, że tam jest tak pięknie, że mamy nie chcą wracać do domu. Jednej dziewczynki mama wyjechała, kiedy ta miała cztery latka. Teraz ma już czternaście, a mama wciąż nie przyjechała. Tam wyszła za mąż za Włocha. Jurczykowi jakby odebrało mowę. Pobiegł na szkolne podwórko, spojrzał w niebo, a tam w błękitnej dali lecą dzikie gęsi. Gęsi, gęsi, gąski, weźcie mnie na skrzydełka... Głośny dzwonek zawołał chłopca do klasy. Wróciwszy do domu, długo rysował, a wieczorem usiadł, by napisać list do mamy: „Kochana mamusiu! U nas z tatą wszystko dobrze. Ciocia Nastia gotuje jedzenie, pierze i prasuje bieliznę, sprząta pokoje, a wieczorem idzie do swojego domu. Źli ludzie mówią, że nie wrócisz z Włoch, ale im nie wierzę. Jeśli we Włoszech jest księżyc, to spójrz na niego o dziewiątej, a ja tu będę patrzeć. Namalowałem ci moją wiśnię, nad którą kwitnie wysokie niebo pełne gwiazd. A jeszcze chciałem namalować wiatr między niebem a ziemią, ale nie umiałem. W szkole pisaliśmy wypracowanie „Moja mama”, dostałem dziesięć punktów. Mamusiu, teraz wieczory są takie długie, dlatego jest mi tak smutno. Latem było weselej. Pani nauczycielka obiecała zorganizować wystawę moich rysunków. Taty jeszcze nie ma. Ciocia Nastia zostawiła kolację i poszła spać. Może ty śpisz, bo już późno, dziesiąta godzina? Zaraz zrobię zadanie z matematyki, a potem skończę rysunek. Namalowałem choinkę, kalinę i Ukrainę. Na obrazku jeszcze śpiewają słowiki, ale ich nie słychać. Teraz jesień, a ja maluję lato, bo chcę, żeby świat był słoneczny. Kochana mamusiu, bardzo cię kocham. Kiedy zadzwoniłaś do mnie do szkoły, byłem najszczęśliwszym chłopcem na świecie. Dzwoń do mnie jeszcze wiele razy. Całuję cię i obejmuję. Twój Jurczyk”. Złożywszy list na czworo, położył go na stole. — O tym, że tata wraca późno i prawie zawsze pijany, mama nie musi wiedzieć. Niania Marijka mówiła, że on romansuje z Leśką z Perutskiej, ale w to nie wierzę. Przyjedzie mama i tata zapomni o Leśce. Jurczyk rozwiązał zadanie z matematyki, napisał ćwiczenie z języka ukraińskiego. Zegar wybił dwunastą, a taty wciąż nie było. Położył się w swoim łóżeczku, nakrył się z głową. Zasypiając, myślał o przyszłym rysunku. Wyobraźnia tworzyła wieczorne niebo, Wielki Wóz i błękitny smutek mamy oczu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kozie — koźlątko! Niechże i u mnie, RODzie-piękny, będzie dzieciątko! Jak księżyc przybywa, tak niech i mój brzuch przyrasta! Chwała Tobie! Chwała Tobie! Chwała Tobie! Chwała!” Na surowej zaś nitce ciężarnej pożądane byłoby nosić nie krzyżyk, a żelazny kluczyk z dziurką w części otwierającej. Wtedy i ciąża, i porody przebiegną lekko. Ostrzeżenie. Ciężarnej kobiecie skrajnie zabrania się nosić spódnice powyżej kolan, pokazywać tłumowi pępka, patrzeć na kaleki, złorzeczyć. Być zazdrosną, skąpą, kłamliwą, leniwą, niechlujną — przekaże się noworodkowi. Babka lancetowata uzdrawia wszystkie narządy wewnętrzne. Hemoroidy. Grubo przemielić 1 łyżkę stołową ziarna babki. Wsypać do 100 ml ciepłej przegotowanej wody, rozmieszać i od razu wypić. I popić szklanką takiej samej wody. Raz na dzień. Pożądane wieczorem. Czas leczenia — trzy tygodnie. Orzeźwienie ciała. Babka lancetowata, rumianek, nagietek, waleriana, owoce dzikiej róży (rozłupane), liście borówki brusznicy, kocanki piaskowe — 50:100:30:50:50:100:50 gramów. Dobrze wymieszać. Dwie łyżki stołowe na 600 ml wrzątku. Zaparzyć na noc. Spożywać po 3/4 szklanki z łyżeczką (deserową) soku świeżej cytryny, trzy razy dziennie na 15 min. przed jedzeniem. Ten cudowny napar poprawia działalność całego ciała: czyści naczynia, usuwa blaszki cholesterolowe, poprawia pamięć, słuch, wzrok, siły obronne podwaja. Znika szum w uszach, a także pasożyty z żołądka. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PROSYANYK, zielarz
Ciąg dalszy.
Początek w nr 14—19 z 2017 r.
“Nigdy nie kłaniaj się
“Złotej ordzie”!
Słodki jej kumys,
lecz ciężkie kaca męki!”
Ojciec
Babka zwyczajna
Plantago major. Nazwy ludowe:
siedmiosił, siedmiożyłnik, przydróżnik, babka wielka, rannik, porzeznik, Boży ślad.
Tato nie raz mawiał: “Chcesz oczyścić duszę — spójrz w dzieciństwo!” Dopiero teraz, z wysokości lat, dojrzałem do tej mądrości. Lekcje tamtego szalonego, pasterskiego czasu niczym uzdrawiające źródło poją i oczyszczają duszę. I są pamiątką, znakiem na całe życie. Przeżułem babkę, wcześniej obmywszy ją, łapowatą, o siedmiu żyłach dłoń, przyłożyłem na stłuczenie — i do wieczora się zagoiło. Wszak babka ma niezwykle potężne właściwości odkażające, gojące, przeciwbólowe, tamujące krew. Znakomicie koi zgagę, jest niezastąpiona przy chorobach przełyku (nieżyt żołądka z obniżoną kwasowością), dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Przy zapaleniach jelita grubego, wrzodach żołądka i dwunastnicy stosuje się nasiona. Są one najlepszym środkiem ściągającym. I najlepszym lekarstwem na bezpłodność. A zielone liście zmniejszają zawartość cholesterolu we krwi. I jeszcze
— siedmiożyłnik, tak nazywał roślinę tato, to jedyna z roślin, która leczy raka płuc, nie mówiąc już o innych chorobach dróg oddechowych. Prawdziwie Boży ślad na naszej ziemi.
Zapalenie zanikowe żołądka z obniżoną, zwykłą kwasowością. Spastyczne zapalenie jelita grubego. Tato radzili pół kilograma umytych, osuszonych liści babki zwyczajnej włożyć do czystego, bez śladów rdzy garnka, przesypując warstwami cukru. Cukier sypać grubo, także na wierzch. Przykryć pokrywką. Nastawiać przez dwa tygodnie w ciemnym, chłodnym miejscu. Odcedzić, dobrze odcisnąć. Przechowywać w chłodzie. Spożywać po 2 łyżki stołowe na ćwierć szklanki odstanej zimnej wody dwa razy dziennie na 30 minut przed jedzeniem przez miesiąc. Miesiąc przerwy i powtórzyć. Tato zalecali ten przepis także w początkowym stadium wrzodów żołądka: na czczo sok z babki, a wieczorem, przed snem, sok z pokrzywy, dwie godziny po jedzeniu. Po łyżce deserowej.
Astma oskrzelowa. Wziąć po szklance soku z babki, żyworódki i miodu. Dobrze wymieszać. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie przed jedzeniem. Albo: 100 g płatków róży, 500 g tartej dyni, 5—7 pokruszonych liści babki, 3 łyżki stołowe miodu, 1 l wytrawnego wina. Dobrze wymieszać. Doprowadzić do wrzenia. Odstawić na dobę. Spożywać po 1 łyżce stołowej 5-6 razy dziennie. Albo: wziąć po szklance soku z babki, żyworódki, miodu. Wymieszać. Odstawić na tydzień. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie przed jedzeniem.
Bezpłodność. Tato radzili podczas przybywającego księżyca nazbierać nasion babki zwyczajnej i od razu rozpocząć leczenie. 1 łyżkę stołową nasion wraz z plewami (bez czubka, równo z brzegami) zalać 1 szklanką wody, bardzo gorącej (około 70°C). Odczekać 20 minut. Następnie podgotować na słabym ogniu do 5 minut. Parzyć godzinę pod wełnianą chustą. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie przez 7 tygodni. Przechowywać w lodówce. Albo: wziąć po 1 łyżce stołowej kwiatów lipy, wiązówki, koniczyny łąkowej czerwonej, zalać 1 l wrzątku. Parzyć pod przykryciem do całkowitego wystygnięcia (ale nie krócej niż dwie godziny). Przecedzić. Spożywać po 1 łyżce stołowej dwa razy dziennie na 30 minut przed jedzeniem. Albo: 10 suchych listków szałwii lekarskiej zalać litrem wrzątku. Parzyć pod przykryciem do wystygnięcia. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie przed jedzeniem. Albo: pół litra miodu pszczelego, 100 g nasion kopru, po 50 g nasion anyżu, świeżej łodygi selera, pokrzywy (wierzchołki z nasionami). Ziarno dobrze zmielić, utłuc ziele, wymieszać z miodem. Odstawić na tydzień. Spożywać po 3 łyżki stołowe mikstury trzy razy dziennie przed jedzeniem. Albo: 100 g czosnku zwyczajnego. Utłuc główki drewnianym tłuczkiem i zalać 0,5 l 60% spirytusu (mocnej oczyszczonej wódki). Odstawić na 18 dni. Spożywać po pół łyżeczki rano i wieczorem.
Od dawna, od czasów Rusi Kijowskiej, przy tej ciężkiej niemocy kobiety składały ofiarę starej dziuplastej lipie, która uosabiała Boginię Ładę, albo wierzbie, bo na jej gałęziach w Ogrodzie Busadu — Wyraju Niebieskim kołyszą się dusze niemowląt. Dziuplę owijały nowo wyhaftowanym ręcznikiem, do środka wkładały siarę krowią i żarliwie prosiły Ładę, by dała żonie uciechę. W domu zaś taka młódka w samotności, podczas nowiu, przed płonącym piecem, klękając przed nim, mówiła: “Jak ty, Babuniu, gliniana, Matko ceglana, wypuszczasz dym bez szkody, tak bym i ja, córka Twoja, przez wrota miłosne dzieciątko na świat wypuściła! RODowi od rodu cześć i chwała, a Tobie, Mateńko, sława!”
Jeszcze niedawno młodym kobietom, które pragnęły zajść w ciążę, babcie usilnie radziły modlić się do domowego inwentarza, który był cielny: “U kobyły — źrebaczek! U krowy — cielaczek! U
Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 8 15 września startuje prenumerata na 2018 rok
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA»
na czasopisma za drukowanym
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Zastępca redaktora naczelnego
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na „Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny we wrześniu — 15 200
Tłumaczenie maszynowe