Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №37 за 2020 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wybór między chwałą a hańbą

Zwrócenie. Do przewodniczącego TKG Leonida Krawczuka Wraz z dojściem do kierownictwa państwem prezydenta W. Zełenskiego ze swoimi „sługami” opór wobec rosyjskiego agresora znacznie osłabł. Społeczeństwo ukraińskie nie raz było świadkiem haniebnych ustępstw wobec rosyjskiego okupanta, począwszy od przyjęcia „formuły Steinmeiera” aż po tak zwane rozprowadzenie wojsk. Ukraińskie władze tak bardzo „zaprzyjaźniły się” z władzami agresora, że uwierzyły w możliwość szybkiego zakończenia wojny drogą porozumień z Moskwą. Prezydent W. Zełenski oświadczył, że Putin „rozumie, że trzeba kończyć tę wojnę”, a o sobie pan Zełenski wyraził się, że w swojej głowie wojnę już zakończył. Dlatego właśnie „zielona władza” zaczęła flirtować z Putinem i jego wojowniczym otoczeniem, nie zauważając, że „inicjatywy pokojowe” prowadzą do szerzenia wśród Ukraińców idei pacyfizmu, uśpienia niewielkiej liczby obywateli zaangażowanych w wojnę (na froncie i na tyłach), zmniejszenia uwagi władz do problemów uzbrojenia Sił Zbrojnych i innych formacji wojskowych (zwłaszcza w zakresie produkcji rakietowej), zacierania obrazu agresora, aktywizacji rewanżystowskiej działalności prorosyjskiej piątej kolumny, osłabienia więzi z zagranicznymi partnerami. Wszystko to negatywnie odbiło się na poziomie mobilizacyjnym społeczeństwa i rodzi bezpodstawne nadzieje na szybkie zakończenie wojny. Proces przewrotnego uśpienia społeczeństwa ukraińskiego zachęcił rosyjskiego okupanta do zwiększenia presji na Ukrainę, aby ostatecznie zmusić jej władze do dalszych ustępstw, a następnie do kapitulacji. W szczególności Moskwa zwiększyła nacisk na ukraińską delegację w Trójstronnej Grupie Kontaktowej ds. pokojowego uregulowania sytuacji na Donbasie. Domaga się od Ukrainy jak najszybszej politycznej subiektywizacji ORDŁO i naciska na przeprowadzenie wyborów na okupowanych terytoriach równocześnie z kolejnymi wyborami lokalnymi, które odbędą się w Ukrainie w październiku tego roku. Rosyjskie władze, jak wiecie, Leonidzie Makarowiczu, w ultymatywnej formie żąda od Kijowa odstąpienia od stanowiska, którego istota polega na tym, że wykonanie politycznej części porozumień mińskich ma być poprzedzone wypełnieniem przez Rosję zobowiązań dotyczących bezpieczeństwa w pełnym zakresie. Rosja w ten sposób dąży do tego, by zmusić ukraińskie władze do przyjęcia rosyjskiej interpretacji wojny jako wewnętrznego konfliktu Ukrainy, co pozwoliłoby jej uniknąć międzynarodowych sankcji. Aby osiągnąć te cele, Kreml nakłania W. Zełenskiego do rozpoczęcia priorytetowego wykonania politycznej części porozumień mińskich, przedstawiając miesięczne zawieszenie ognia jako realizację kluczowego punktu pakietu żądań dotyczących bezpieczeństwa. Czy nie jest jasne, że Putin szantażuje W. Zełenskiego możliwym zerwaniem kolejnego spotkania czwórki normandzkiej nie tylko na najwyższym szczeblu, ale też na szczeblu doradców? (Putin stara się grać na słabości W. Zełenskiego, który traktuje takie spotkania jako odpowiadające jego naturze samopotwierdzenie). Kluczowym narzędziem w technologii osiągania swoich celów Moskwa uczyniła Trójstronną Grupę Kontaktową. Zdołała ona już uzyskać od prezydenta Zełenskiego zmianę składu ukraińskiej delegacji w TKG. Chcąc przypodobać się Kremlowi, W. Zełenski wycofał ze składu ukraińskiej delegacji doświadczonych polityków i dyplomatów, co znacznie osłabiło pozycje Ukrainy. W związku z powołaniem Pana, Leonidzie Makarowiczu, na przewodniczącego delegacji Ukrainy w TKG wielu liczyło, że zajmie Pan stanowisko, które odwróci zagrożenie kapitulacji Ukrainy wobec rosyjskiego agresora. Jednak już pierwsze Pana wypowiedzi jako przewodniczącego ukraińskiej delegacji w TKG pokazały, że nie zamierza Pan naprawić sytuacji, a Pana lekkomyślne działania stały się zagrożeniem dla Ukrainy. Jeszcze bardziej pogorszyła się sytuacja w związku z powołaniem Wiktolda Fokina na Pana pierwszego zastępcę, który od razu zaczął śpiewać głosem Putina. Pana, Leonidzie Makarowiczu, działalność na stanowisku przewodniczącego ukraińskiej delegacji w TKG rozpoczęła się od oświadczeń, które świadczą o Pana gotowości nie tylko do złagodzenia stanowiska Ukrainy wobec rosyjskiego agresora, lecz w istocie do kapitulacji. Taką, w szczególności, była Pana deklaracja o dostarczaniu wody na Krym. Pana zastrzeżenia dotyczące możliwej hipotetycznej katastrofy humanitarnej, związanej z wykorzystaniem wody, są niczym innym jak usprawiedliwieniem i zachętą dla okupanta do dalszego niszczenia zasobów wodnych Krymu w interesie okupacyjnej armii. Gdyby Pan, panie przewodniczący, oświadczył, że dostawy wody do Krymu, zajętego przez Rosję, będą możliwe wyłącznie po deokupacji półwyspu, rodziłoby to wśród Krymczan nastroje proukraińskie i uderzało w agresora. Pana oświadczenie zaprzecza zasadzie, zgodnie z którą agresor sam odpowiada za sytuację na terytorium, które okupuje. Jeszcze w większym stopniu Pana gotowość do ustępstw wobec rosyjskiego agresora potwierdza list do Rady Najwyższej, w którym prosi Pan posłów ludowych o rozpatrzenie kwestii zgodności Uchwały „O wyznaczeniu kolejnych wyborów lokalnych w 2020 r.” z Ustawą Ukrainy „O szczególnym trybie samorządu lokalnego w niektórych rejonach obwodów donieckiego i ługańskiego” (z 16.09.2014 r. N1680-VII), a także z Kompleksem środków wykonania porozumień mińskich, poparty rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 2202 (2015). Zakończenie na str. 3 MARGARYTO DOWHAŃ! „ZAGRAŁA JESIEŃ POWAGĄ...” POZNAJCIE: PAUL MANANDIZ 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Mąż stanu, światło narodu. W 155. rocznicę urodzin metropolity Andrzeja Szeptyckiego

Niedawno w Iwano-Frankiwskim Domu Ludowym „Proświta” odbyła się regionalna konferencja naukowo-praktyczna „Metropolita Andrzej Szeptycki – duchowy ojciec, światło narodu ukraińskiego”, poświęcona 155. rocznicy urodzin wielkiego Ukraińca. Konferencję pobłogosławił ksiądz Orest Putko, podkreślając, że metropolita Andrzej Szeptycki to tytaniczna osobowość, zarówno jako działacz religijny, jak i narodowo-państwowy. W konferencji wzięli udział: przewodnicząca WGO „Związek Ukrainek” Oresława Chomyk, naukowcy Maria Fedun (Iwano-Frankiwsk), Ołeh Ohirko (Lwów), Ołeh Biłous (Iwano-Frankiwsk) oraz wielu innych naukowców, pracowników muzeów i działaczy społecznych. Konferencję powitał naczelnik wydziału kultury Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Fedorak. Wielebny ojcze, prezydium, szanowni uczestnicy konferencji! Metropolita Andrzej Szeptycki zajmuje szczególne miejsce w historii Kościoła Ukraińskiego i narodu ukraińskiego. Można stwierdzić, że jest on unikalną postacią historyczną, ponieważ nikt inny nie zrobił więcej dla Kościoła i narodu. Była to unikalna osobowość, której wpływ, zwłaszcza w Galicji, był kolosalny, a jej rola i znaczenie do dziś nie zostały w pełni należycie ocenione i uświadomione przez wielu naszych obywateli. Z pełnym prawem można go nazwać duchowym ojcem Ukrainy. Pochodził ze znamienitego ukraińskiego rodu Szeptyckich, który otrzymał tytuł hrabiowski i z czasem uległ spolszczeniu. W wieku 23 lat podjął decyzję o zostaniu mnichem, choć otwierały się przed nim możliwości kariery wojskowej lub państwowej. Czyż to nie dziwne? Nie było też zwyczajne to, że jego wybór padł nie na Kościół katolicki (polski), lecz na greckokatolicki. W tym najwyraźniej czuć uświadomienie sobie przez niego już od młodych lat swojej historycznej misji. Od września 1892 roku został wyświęcony na księdza. Wtedy też odprawił swoją pierwszą mszę w rodzinnym wsi. 2 lutego 1899 roku został nominowany na biskupa stanisławowskiego. Skierował do swoich wiernych sześć listów w języku ukraińskim, co było absolutną nowością jak na tamte czasy. 17 grudnia 1900 roku został nominowany metropolitą halickim i stał na czele Kościoła greckokatolickiego do 1944 roku. Zaczął od reformy edukacji teologicznej: zorganizował Seminarium Lwowskie, otworzył seminaria diecezjalne w Stanisławowie i Przemyślu, wysyłał najzdolniejszych studentów na uniwersytety w Rzymie, Wiedniu, Innsbrucku i innych znanych ośrodkach nauki. Założył Ukraińskie Towarzystwo Teologiczne, Lwowską Akademię Teologiczną, Katolicki Instytut Unii Kościelnej… Dbał o rozwój życia monastycznego: założył klasztor reguły studytów, zakon redemptorystów i to z tych jego członków, którzy przyjęli obrządek wschodni. Wielką wagę przywiązywał do działalności ekumenicznej. Wspierał rozwój rosyjskiego Kościoła greckokatolickiego, w 1917 roku, będąc siłą wywiezionym przez władze rosyjskie, zorganizował w Piotrogrodzie Synod Rosyjskiego Kościoła Katolickiego. Mianował księdza Leonida Fiodorowa egzarchą dla grekokatolików w Rosji. Był największym w tamtym czasie mecenasem: wydawał znaczne środki na założenie Ukraińskiego Muzeum Narodowego, kupił dla niego budynek, zebrał jedną z największych w Europie kolekcji ikon, zorganizował bibliotekę diecezjalną w Stanisławowie, dom akademicki, lecznicę ludową oraz Bank Ziemski we Lwowie (1910 r.), towarzystwo ubezpieczeniowe „Dniestr”, udzielał wsparcia mistrzom ukraińskiego malarstwa: O. Nowakowskiemu, M. Sysakowi, O. Kurylasowi oraz stypendia młodym ukraińskim artystom, pomagał sierocińcom, tworzył rezerwaty, wspierał otwieranie uzdrowisk (na przykład w Czerczu, na Iwano-Frankiwszczyźnie). Wszelako wspierał działalność „Proświty”, towarzystw sportowych „Sicz” i „Płast”, „Rodzimej Szkoły”, „Silśkoho Hospodaria”, organizacji, które niosły w sobie ideę ukraińską. Był niekwestionowanym autorytetem nie tylko dla wiernych – grekokatolików, ale i dla całej ludności ukraińskiej Galicji i Ukrainy w całości. Pouczał księży, by pracowali dla narodu, w szczególności znane są jego słowa o tym, że „ksiądz, który nawet na żądanie parafian nie chce utworzyć czytelni, sklepu, spichlerza, nie odpowiada swojemu stanowisku”. W czasach metropolity Szeptyckiego (a to prawie pół wieku) ksiądz był kimś więcej niż osobą duchowną i sługą Kościoła. Musiał być także działaczem społecznym i w pewnym sensie odpowiedzialnym za wspólnotę, w każdym razie za jej duchowość. Czyż to nie przykład dla księży ukraińskich kościołów? Wszelako wspierał ruch spółdzielczy, działalność gospodarczą, tworzenie banków, odpowiednio nakłaniał do tej działalności przede wszystkim księży i wszystkich wiernych Kościoła. Mając ogromny wpływ, brał aktywny udział w życiu politycznym kraju. Poparł utworzenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, brał udział w przygotowaniu jej małej Konstytucji – „Tymczasowej Ustawy Zasadniczej”. Wystąpił przeciwko Hołodomorowi, zorganizowanemu przez bolszewików, występował przeciwko niszczeniu przez Polaków cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Podlasiu, przeciwko przymusowej latynizacji miejscowej ludności. W 1938 roku wydał odezwę, w której nazwał działania polskich władz „oszałamiającymi”, a państwo polskie i Kościół – wrogami Kościoła Powszechnego, Chrześcijaństwa. Witał ogłoszenie przez OUN Aktu Odnowienia Państwowości Ukraińskiej 30 czerwca 1941 roku. Rozczarowawszy się intencjami Niemców i widząc ich metody w czasie okupacji, wystąpił przeciwko nazizmowi i bolszewizmowi w wielu wystąpieniach – listach pasterskich oraz osobistych apelach do Himmlera w sprawie niszczenia ludności żydowskiej Galicji, a także do Stalina i Chruszczowa. W 1942 roku skierował list do wiernych „Nie zabijaj!”, w którym potępiał morderstwa polityczne. Zorganizował system ukrywania Żydów w klasztorach przed fizyczną zagładą. Spotykał się z przywódcami państw europejskich: USA, Wielkiej Brytanii, Francji… Wszędzie i zawsze mówił o Ukrainie, potrzebie jej państwowego samostanowienia oraz odpowiedzialności ludzi przed Bogiem. Był jednym z najbardziej wykształconych ludzi w Europie, znał ponad 10 języków. Metropolita Andrzej pozostawił nam testamenty na wszystkie wieki. Jednym z nich, który był i pozostaje aktualny, jest następujący: „jaka by nie była Rosja, ona dobrowolnie nie wyrzeknie się swojej władzy nad Ukrainą. Ale jeśli Ukraina chce żyć wolnym życiem, to musi koniecznie oddzielić się od Moskwy, musi stać się niezależnym państwem, szukać sobie sojuszników wśród innych wolnych narodów”. Inny bardzo ważny testament. Czując swój bliski koniec, Wielki Metropolita proroczo mówił: „Nasz Kościół zostanie zniszczony, rozgromiony przez bolszewików. Ale trzymajcie się, nie odstępujcie od wiary, od świętego Kościoła Katolickiego. Będzie on piękniejszy, bardziej wpływowy od dawnego i będzie obejmował cały nasz naród. Ukraina wyzwolona ze swojego upadku stanie się państwem potężnym, zjednoczonym, wspaniałym, które będzie dorównywać drugim wysoko rozwiniętym państwom”. Pamiętajmy i przestrzegajmy wszystkich testamentów tej unikalnej osobowości, głęboko studiujmy jego działania! Metropolita Szeptycki był prawdziwym mężem stanu bezpaństwowego narodu. I władzy, i politykom warto by się od niego uczyć, jak budować państwo, oświecać naród, wytyczać mu drogę w przyszłość. Wśród organizatorów – Iwano-Frankiwskie Obwodowe Zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Poniżej przedstawiamy wystąpienie przewodniczącego zjednoczenia obwodowego Stepana Wołkoweckiego. Akcenty, akcenty postawione przez mówcę dotyczą przede wszystkim współpracy Cerkwi i „Proświty” nie tylko w przeszłości, ale także w teraźniejszości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

List otwarty do Zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Jego Błogosławieństwa Światosława Szewczuka. Dlaczego zamiast solidarności narodowej tolerujecie waśnie międzywyznaniowe?

Zacznijmy od przypomnienia powszechnie znanej prawdy, że przyczyną długotrwałych historycznych klęsk naszego narodu było jego rozbicie – działo się tak w czasach Ukrainy książęcej, w dobie kozaczyzny (Ruina) oraz w trakcie walki o Ukraińską Republikę Ludową. W nowożytnej historii zmagań o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo siły patriotyczne zdołały przezwyciężyć tę zakorzenioną wadę narodową. Przytoczmy kilka przykładów z relacji międzywyznaniowych ukraińskich prawosławnych i grekokatolików: w 1988 roku ponad stu prawosławnych kijowian podpisało apel do Rady Najwyższej ZSRR z żądaniem legalizacji Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Rok później gazeta Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego „Nasza wira – Prawosławja” opublikowała oświadczenie sekretarza wykonawczego Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Wiaczesława Czornowoła o wyłącznej przynależności Soboru św. Jura do grekokatolików. Podobnymi działaniami staraliśmy się ustanowić nowe, braterskie, chrześcijańskie nastawienie przedstawicieli obu ukraińskich Kościołów wobec siebie. W szerszym kontekście narodowym, mówiąc słowami wybitnego ukraińskiego polityka Mychajła Horynia, dołączyliśmy do symbolicznego zasypywania rzeki Zbrucz – wszystkiego tego, co dzieliło naddnieprzańców i galicjan; tego, co nasi wspólni wrogowie próbowali przez wieki kultywować, pogłębiać, rozdrapywać i wykorzystywać do utrzymywania nas w niewoli. Oczywiście, podobne solidarne działania wobec nas obserwowaliśmy również ze strony grekokatolików. W skomplikowanych okolicznościach politycznych teraźniejszości zwierzchnicy Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego i Kościoła Prawosławnego Ukrainy wielokrotnie demonstrowali solidarność we wspieraniu jedności narodowej narodu ukraińskiego. Niestety, zmuszeni jesteśmy stwierdzić przykry fakt rewizji tego solidarystycznego stanowiska narodowego. Jednym z najtrudniejszych regionów odrodzenia ukraińskiego prawosławia jest Słobożanszczyzna. Przez trzydzieści lat ukraińska społeczność Charkowa pracowała nad odrodzeniem ojczystego Kościoła w tym kraju. Pozytywnym skutkiem tych wysiłków stało się utworzenie wspólnoty św. Dymitra oraz rozpoczęcie odbudowy historycznej świątyni. Jesteśmy zmuszeni przyznać, że proces odrodzenia narodowego nie zawsze przebiega liniowo, nierzadko wystawiają go na próbę destrukcyjne wyzwania, upadki, a jednym z nich stała się prowokacyjna działalność biskupa-rozстриги (pozbawionego godności) Ihora Isiczenki. Który „18 marca 2020 r., w szczycie antywirusowej kwarantanny i wbrew obowiązującemu prawu – jak twierdzą przedstawiciele charkowskiej wspólnoty prawosławnej – imitował przeprowadzenie walnego zgromadzenia (soboru eparchialnego) Charkowsko-Połtawskiej eparchii UAKP, na którym, na jego naleganie, ogłoszono zamiar przyłączenia się do UKGK…”. Założyciele prawosławnej wspólnoty św. Dymitra, którymi jesteśmy, nie negują prawa do wolnego wyboru Ihora Isiczenki, nawet jeśli ten wybór opiera się na kłamstwie, oszustwie i zdradzie swoich towarzyszy, może on iść, gdzie mu się podoba, zabierając ze sobą nędzne „plemię judaszowe” naśladowców. Ale prawosławni Ukraińcy są kategorycznie „przeciwko nielegalnemu przekazaniu budynku cerkwi św. Dymitra w mieście Charkowie, która od lat 90. należy do wspólnoty prawosławnej, innej wyznaniowo wspólnocie”. Ponieważ cerkiew św. Dymitra nie należy do „garstki oszustów”, lecz do prawosławnych charkowian, należy do Kościoła Prawosławnego Ukrainy. Mamy nadzieję, Wasza Błogosławiona Wysokości, że rozumiecie to i będziecie działać w duchu Waszych wielkich poprzedników – Szeptyckiego, Slipego i Huzara, dla których interes chrześcijański i narodowy były miarą ich czynów. Jeśli jednak zwycięży krótkowzroczny egoizm wyznaniowy i zapadnie decyzja o przejęciu prawosławnej świątyni, zostanie to odebrane jako wrogie wyzwanie przez wszystkich prawosławnych chrześcijan Ukrainy. Jednocześnie ten akt wzmocni pozycję „ruskiego miru” w regionie, odda na pastwę Rosyjskiego Kościoła całą prawosławną Słobożanszczyznę. Stanie się namacalnym argumentem dla spekulatywnych twierdzeń rosyjskiej szowinistycznej propagandy o niedopuszczalności przejścia z RKP do PKU, ponieważ rzekomo jest to tylko „tymczasowa przykrywka dla przebiegłego szerzenia unii”. Jeszcze raz chcemy podkreślić, że zawłaszczenie przez UKGK prawosławnej cerkwi św. Dymitra w mieście Charkowie zmusi także nas – prawosławnych Ukraińców – do spojrzenia na nowo na relacje z grekokatolikami. Władyko, w Charkowie Wasz Kościół wybudował nową świątynię, która przeważnie stoi półpusta, nasuwa się logiczne pytanie: po co Wam jeszcze cudze mienie, skoro z własnym nie możecie sobie poradzić? Podkreślamy, zdobywając małe, stracicie wielkie – naszą braterską miłość. Bo nie może brat okradać brata, a ten udawać, że nic się nie stało. Niech Pan błogosławi Was na mądre i pożyteczne dla całej ukraińskiej wspólnoty czyny! Chwała Panu naszemu Jezusowi Chrystusowi! Chwała Ukrainie! Ołeksandr Hudyma, Arsen Zinczenko, Ołeksandr Tkaczuk, Ołeś Szewczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Wybór między chwałą a hańbą», s. 1

Wybór między sławą a hańbą

Zakończenie. Początek na str. 1. Pański list w istocie jest wnioskiem o rewizję polityki Ukrainy w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, która do tej pory polegała na wypieraniu moskiewskiego agresora z okupowanych przez niego terytoriów ukraińskich z zachowaniem prawa samych Ukraińców do określania swojego ustroju państwowego i drogi narodu w przyszłość, jak również stanowiska Ukrainy wobec interpretacji porozumień mińskich i ich wykonania, które polega na tym, że realizacja politycznej części porozumień mińskich jest możliwa tylko po stworzeniu warunków bezpieczeństwa, to znaczy, gdy Rosja wycofa z okupowanych terytoriów obwodów donieckiego i ługańskiego swoje regularne wojska oraz nieregularne formacje zbrojne, gdy Ukraina przywróci pełną kontrolę nad granicą państwową z Rosją itd. Panie przewodniczący! Nie może Pan nie wiedzieć, że przegląd uchwały Rady Najwyższej „O wyznaczeniu kolejnych wyborów samorządowych w 2020 roku” jest krokiem na rzecz wsparcia Rosji, która nieustannie pragnie przedstawić swoją zbrojną agresję przeciwko Ukrainie jako wewnętrzny konflikt ukraiński. Rosja pragnie stworzyć rękami ukraińskich władz warunki do zdjęcia z niej międzynarodowych sankcji i zapewnienia w przyszłości wpływu na Ukrainę poprzez legalizację za pomocą wyborów swoich administracji okupacyjnych, poprzez przekształcenie ORDŁO w terytorium o specjalnym statusie samorządowym, co otwiera drogę do federalizacji Ukrainy. Rosja pragnie wyczerpać Ukrainę i rozwiązać sobie ręce, aby w ostatecznym rozrachunku zlikwidować ukraińską państwowość jako rzeczywistość geopolityczną i zniszczyć ukraiński naród. Pan, panie przewodniczący, nie może nie wiedzieć, że ta uchwała Rady Najwyższej została przyjęta w ramach paradygmatu: najpierw „stworzenie warunków bezpieczeństwa (okupant musi odejść z ukraińskiego terytorium), a potem — wybory”. Nie może Pan nie wiedzieć, że zapisane w uchwale stanowisko jest wspierane przez naszych zachodnich partnerów, w szczególności w formacie normandzkim, i że wynika ono z obowiązującego ustawodawstwa, w szczególności z ustawy „O szczególnych cechach polityki państwowej w zakresie zapewnienia suwerenności państwowej Ukrainy na tymczasowo okupowanych terytoriach w obwodach donieckim i ługańskim” (nr 2268-VIII z 18.02.2018). To stanowisko bazuje na realnych faktach, uznanych przez społeczność światową, a mianowicie na fakcie zbrojnej agresji Rosji przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się 20 lutego 2014 r. na Krymie, na fakcie, że Rosja rozpętała tę wojnę w celu zniszczenia państwa ukraińskiego. Chcemy, panie przewodniczący, przypomnieć Panu treść tej uchwały. Punktem 1. uchwały wybory samorządowe wyznacza się na 25 października 2020 r. Drugi punkt uchwały zawiera wykaz terytoriów, gdzie wybory nie będą przeprowadzane. Wybory samorządowe nie mogą być przeprowadzane na okupowanych terytoriach — w ARK, mieście Sewastopolu, obwodach donieckim i ługańskim. Nie będą przeprowadzane także wybory deputowanych rad obwodowych donieckiej i ługańskiej (punkt 3 uchwały). W 4. punkcie uchwały ustawodawca określa warunki, pod którymi wybory odbędą się tam, gdzie nie zostały wyznaczone zgodnie z 2. i 3. punktem na 25 października 2020 roku. Warunkiem jest „zaprzestanie tymczasowej okupacji i zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, a mianowicie: wycofanie wszystkich nielegalnych formacji zbrojnych, kierowanych, kontrolowanych i finansowanych przez Federację Rosyjską, rosyjskich wojsk okupacyjnych, ich sprzętu wojskowego z terytorium Ukrainy; przywrócenie pełnej kontroli Ukrainy nad granicą państwową Ukrainy; rozbrojenie wszystkich nielegalnych formacji zbrojnych i najemników, którzy działają na tymczasowo okupowanych terytoriach Ukrainy; przywrócenie porządku konstytucyjnego i praworządności na tymczasowo okupowanych terytoriach Ukrainy; zapewnienie bezpieczeństwa obywateli Ukrainy, którzy zamieszkują na odpowiednich terytoriach ARK, obwodów donieckiego i ługańskiego oraz miasta Sewastopola”. Wybory zostaną wyznaczone „po pełnowartościowym zakończeniu na odpowiednich terytoriach procedur rozbrojenia, demilitaryzacji i reintegracji zgodnie ze standardami ONZ i OBWE”. Panie przewodniczący, które punkty tej uchwały są sprzeczne z interesami narodowymi i które chciałby Pan usunąć? Nie może Pan nie wiedzieć, że usunięcie z uchwały punktu 2. stworzy podstawy dla Federacji Rosyjskiej do żądania od ukraińskich władz natychmiastowego przeprowadzenia wyborów samorządowych na okupowanych terytoriach. Brak zakazu przeprowadzania wyborów samorządowych na okupowanych terytoriach ułatwi okupantom przeprowadzenie tam równoległych wyborów w celu legitymizacji administracji okupacyjnych. Pan, panie Krawczuk, nie może nie rozumieć, że usunięcie z uchwały punktu 3. jest związane z działalnością administracji wojskowo-cywilnych, które działają w obwodach donieckim i ługańskim. Wybór rad obwodowych donieckiej i ługańskiej zakładałby likwidację odpowiednich administracji wojskowo-cywilnych, co znacząco pogorszyłoby sytuację, w szczególności w sferze bezpieczeństwa w strefie przyfrontowej. Przeprowadzenie wyborów do tych rad obwodowych z pewnością zostałoby wykorzystane przez prorosyjską piątą kolumnę na Ukrainie, w szczególności jej przedstawicieli w Parlamencie, do rozkręcania nastrojów separatystycznych. Już dzisiaj widzimy, jak szaleją liderzy frakcji parlamentarnej partii politycznej „OPZZ” tylko dlatego, że wybory nie zostaną przeprowadzone w poszczególnych miastach i osiedlach strefy przyfrontowej. Spekulują oni prawami obywateli i całkowicie ignorują czynnik wojny. Nie może Pan nie rozumieć, że usunięcie z uchwały 4. punktu jest głównym życzeniem Moskwy, ponieważ właśnie tutaj obecny parlament określa Federację Rosyjską jako okupanta, który dopuszcza się zbrodni agresji przeciwko Ukrainie i dokonuje okupacji części ukraińskiego terytorium za pomocą regularnych wojsk i nieregularnych formacji zbrojnych oraz administracji okupacyjnej. Właśnie ten 4. punkt uchwały potwierdza stanowisko, że wybory na okupowanych terytoriach są możliwe tylko po zaprzestaniu okupacji i zbrojnej agresji Rosji przeciwko Ukrainie oraz reintegracji okupowanych terytoriów. Ustawodawca w tej uchwale jednoznacznie oświadczył, że właśnie w takiej kolejności widzi wykonanie porozumień mińskich. Nie może Pan nie zdawać sobie sprawy, że swoim listem do Rady Najwyższej z prośbą o rozpatrzenie uchwały pod kątem zgodności z postanowieniami ustawy „O szczególnym porządku samorządu lokalnego w poszczególnych rejonach obwodów donieckiego i ługańskiego”, a także Pakietu działań na rzecz wykonania porozumień mińskich, niszczy Pan konsensus polityczny w parlamencie zarówno w stosunku do wyborów, jak i w kwestii interpretacji porozumień mińskich. Przypominamy Panu, że za uchwałą zagłosowało 326 deputowanych ludowych. Zamiast działać w ramach jednolitego stanowiska z parlamentem, Pan, Leonidzie Makarowiczu, zgodził się Pan przed agresorem odgrywać rolę „dobrego policjanta”, a Radzie Najwyższej wyznaczył Pan rolę „złego policjanta”. Oliwy do ognia dolał także Pana pierwszy zastępca Witold Fokin, który przed otwarciem kolejnej sesji Rady Najwyższej wygłosił szereg antypaństwowych i łamistrajkowych oświadczeń. Witold Fokin w formie imperatywnej stwierdził, że „Rada podjęła decyzję, która jest wprost sprzeczna z porozumieniami mińskimi”. Dotyczy to uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „O wyznaczeniu kolejnych wyborów samorządowych w 2020 roku”, a przede wszystkim oświadczenie to przekreśla punkt 4. Co więcej, ten wyznaczony dekretem prezydenta W. Zełenskiego „negocjator” zaznaczył, że jeśli parlament nie zgodzi się na zmianę uchwały, będzie to oznaczać, że Rada Najwyższa w pewnej swojej głosującej części nie jest zbyt zainteresowana pokojowym uregulowaniem konfliktu w Donbasie. Po czyjej więc stronie Pan gra – Pana pierwszy zastępca i Pan, Leonidzie Makarowyczu?! Dodajmy do tego jeszcze oświadczenia W. Fokina o konieczności powszechnej amnestii, przeprowadzenia wyborów na okupowanych przez Rosję terytoriach ukraińskich, gotowości do negocjacji z przywódcami tak zwanych DRL i ŁRL oraz nadania Donbasowi specjalnego statusu, a przekona się Pan, że ten Pana zastępca w ukraińskiej delegacji w Trójstronnej Grupie Kontaktowej nie tylko nie uznaje obowiązującego ustawodawstwa Ukrainy, ale także transmituje rosyjskie stanowisko wobec wydarzeń na południowym wschodzie Ukrainy oraz wobec porozumień mińskich. Dla pana Fokina nie istnieje rosyjski agresor, który rozpętał i prowadzi już 7. rok wojnę na wyniszczenie Ukrainy. Zbrojna faza wojny rosyjsko-ukraińskiej jest dla niego wewnątrz-ukraińskim konfliktem. Zrozumiałe, że z takimi podejściami do problemów głównych negocjatorów ze strony ukraińskiej Moskwa wymusi na Ukrainie kolejne niebezpieczne ustępstwa, które wyprowadzą ukraińskie władze poza czerwone linie, których pod żadnym pozorem nie wolno przekraczać w obliczu zagrożenia utratą wsparcia zachodnich partnerów i możliwą kapitulacją kierownictwa Ukrainy przed Rosją. A pana Fokina nie trzeba usprawiedliwiać oświadczeniami o jego osobistym punkcie widzenia, lecz trzeba go natychmiast wycofać ze składu delegacji. Panie przewodniczący! Nie może Pan nie zdawać sobie sprawy, że Moskwa właśnie teraz będzie wywierać presję na ukraińskie władze i na Ukrainę w ogóle. Poprzez presję Moskwa liczy na stworzenie warunków, które znacząco osłabią Ukrainę i które będą dla niej korzystne do rozwinięcia zakrojonej na szeroką skalę agresji przeciwko naszemu krajowi. Moskwa jest zainteresowana tym, aby obniżyć potencjał mobilizacyjny Ukraińców w sferze obronności i bezpieczeństwa. I właśnie w tym celu domaga się od ukraińskich władz tych ustępstw, które doprowadzą do kapitulacji. Próby udobruchania Moskwy kolejnymi ustępstwami, pobłażanie rewizjonistycznym nastrojom prorosyjskiej piątej kolumny stwarzają śmiertelne niebezpieczeństwo dla naszego narodu. Musi Pan zdawać sobie sprawę: Rosja właśnie tego domaga się od ukraińskich władz – aby zniszczyć jej rękami (i Pana rękami również) niepodległą Ukrainę. Pana stanowisko, Leonidzie Makarowyczu, demobilizuje ukraińskie społeczeństwo do oporu wobec okupanta. Nie może Pan nie zdawać sobie sprawy z tego, że Moskwie opłaca się właśnie teraz wymusić ustępstwa od ukraińskich władz, gdyż liczy ona na korzystną dla niej sytuację międzynarodową (światowa recesja gospodarcza, pandemia koronawirusa, wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych Ameryki itp.). Moskwa liczy na to, że w tym czasie możnym tego świata nie będzie w głowie wojna rosyjsko-ukraińska, że nasi zachodni partnerzy całkowicie przerzucą się na swoje wewnętrzne problemy. A skorzystać z tego Moskwa będzie mogła tylko wtedy, gdy ukraińskie władze doprowadzą do wewnętrznych waśni. Musi Pan być świadomy, że to właśnie droga ustępstw i zdrad podczas wojny ze strony władzy jest najpotężniejszym czynnikiem niezgody wśród Ukraińców. Obrona państwa to święta sprawa, a kolaboracja – tym bardziej, bezpośrednia zdrada – to ciężki grzech. Zwracamy się do Pana, panie przewodniczący, aby ostrzec Pana przed zgubną dla Ukrainy i dla Pana drogą – drogą ustępstw i, nie daj Boże, zdrady. Nie niszczcie tego znaczącego państwowego osiągnięcia, które przypadło w udziale Panu w czasach odradzania się ukraińskiej państwowości. Nie liczcie na to, że w obecnej sytuacji – w czasach wojny rosyjsko-ukraińskiej – uda się Panu ponownie „przejść między kroplami deszczu”. Nie dajcie się wykorzystać w walce przeciwko Ukrainie. Nie wystawiajcie losu na próbę między sławą a hańbą, bo od miłości do nienawiści jest tylko jeden krok. Iwan Zajeć, Pawło Mowczan, Wołodymyr Wasylenko, Dmytro Pawłyczko, Jurij Kostenko, Bohdan Horyń, Jarosław Kendzior, Mychajło Kosiw, Ołeksandr Hudyma, Stepan Wołkowecki, Ihor Kałyneć. Podczas spotkania w Komitecie Rady Najwyższej do spraw organizacji władzy państwowej, samorządu terytorialnego, rozwoju regionalnego i budownictwa z Leonidem Krawczukiem (skrajny po lewej).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Język podał do sądu na mowę, a mowa wygrała z językiem

3 września 2020 roku, o godzinie 11.00, na ulicy Siczowych Strzelców we Lwowie, w Sądzie Szewczenkowskim odbyła się kolejna rozprawa sądowa w sprawie pozwu złożonego przez pochodzącego z Makiejewki B. Łubynskiego przeciwko profesor Irynie Farion za rzekomą „serię obraźliwych wypowiedzi w brutalnej i poniżającej formie pod adresem mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego” (program „Jurkewycz: akcenty” z 08.11.2019 r. na kanale telewizyjnym NTA). Iryna FARION, Lwów Powód domaga się przed sądem, aby Iryna Farion przestała „udzielać publicznej (takiej jak: publikowanie w prasie, przekazywanie przez radio, telewizję lub z wykorzystaniem innych środków masowego przekazu; rozpowszechnianie w sieci Internet lub z wykorzystaniem innych środków telekomunikacyjnych) negatywnej oceny, wyrażać swój poniżający stosunek lub w inny sposób naruszać prawa i wolności, cześć i godność rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy oraz mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego”, a także wypłaty 50 000 tysięcy hrywien zadośćuczynienia za straty moralne „za obrazę i poniżenie jego osobistej czci i godności członków jego rodziny jako przedstawicieli rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy oraz mieszkańców obwodu donieckiego”. Obrażony powód z okupowanej Makiejewki już po raz drugi nie przybył na rozprawę sądową, podobnie jak nie przysłał swojego adwokata czy przedstawiciela. Czekałam z niecierpliwością, aby opowiedzieć mu, czym jest „rosyjskojęzyczna ludność”, skąd się wzięła, do czego doprowadziła i co z nią robić. Mimo to dziękuję powodowi za „błyskotliwe” sformułowania w pozwie, które maksymalnie zachęcają do dalszego prowadzenia naukowej i politycznej, ponad 20-letniej walki o umocnienie statusu języka państwowego na Ukrainie oraz demaskowanie tak patologicznego zjawiska narodowego samozaparcia, jakim jest „rosyjskojęzyczna ludność Ukrainy”. Oto główne tezy mojego wystąpienia na zwycięskiej rozprawie sądowej: 1. Zgodnie z artykułem 11 Konstytucji Ukrainy, oprócz Ukraińców jako narodu tytularnego, na Ukrainie mieszkają jedynie rdzenne narody i mniejszości narodowe, a nie „rosyjskojęzyczna ludność”. Natomiast „rosyjskojęzyczna ludność” to skutek okupacji Ukrainy przez Rosję, począwszy od drugiej połowy XVII wieku, metodą lingwocydu. Po pierwsze, jest to lingwocyd poprzez setki ukazów zakazujących języka ukraińskiego, a w szczególności najnowszą decyzję tworów putinowskich na terytorium obwodów ługańskiego i donieckiego. W raporcie z 30 czerwca 2020 roku Specjalna Misja Obserwacyjna OBWE potwierdziła decyzję rosyjskich administracji okupacyjnych w Doniecku i Ługańsku o ustanowieniu języka rosyjskiego jako jedynego języka urzędowego. Przewiduje to usunięcie języka ukraińskiego z regularnych programów nauczania już od września 2020 roku. W ten sposób na okupowanej części obwodu donieckiego język ukraiński stracił status państwowego, a taki status zyskał rosyjski. Szef ukraińskiej misji przy OBWE podkreślił: taki czyn jest kolejnym dowodem pełnej kontroli ze strony Rosji nad terytoriami Ukrainy, które agresywnie okupowała (zob. https://schojno.com.ua/rosijska-bude-yedinoyu-ofitsijnoyu-movoyu-na-donbasi-ukrayinsku-skasovuyut-navit-u-shkolah/, 06.07.2020). Czyli język rosyjski to podstawowe i nieuniknione narzędzie kontroli Rosji nad Ukrainą, zapoczątkowane jeszcze w 1690 roku i wprowadzane teraz właśnie poprzez pseudopojęcie „rosyjskojęzyczna ludność”. Po drugie, jest to lingwocyd poprzez zabijanie Ukraińców. Wymownym przykładem jest morderstwo Artema Myrosznyczenki z Bachmutu 5 grudnia 2019 roku. Obecną wojnę moskiewsko-ukraińską ze skutkami nowej okupacji mamy tam, gdzie nie było języka ukraińskiego i historii Ukrainy lub było ich najmniej, w szczególności na jednej trzeciej okupowanego Donbasu i Krymu. Etnostruktura tych terenów została zmieniona poprzez terror, represje i Hołodomor wobec Ukraińców w latach 30.–70. XX wieku. Jeśli w obwodzie donieckim w 1926 roku mieszkało 64,1% Ukraińców i tylko 26,1% Rosjan, to w 1939 roku Ukraińcy stanowili już 59%, a Rosjanie – 31%. Na rok 1989 Ukraińców w obwodzie donieckim było około 50,7%, a Rosjan – 43,6%, czyli w ciągu 63 lat względna liczba Ukraińców w obwodzie zmniejszyła się o 13,4%, natomiast liczba Rosjan wzrosła o 17,5% (J. Radewycz-Wynnycki, „Mowa i nacja”, 2012, s. 51–52). W ten sposób dzisiaj Putin otrzymał gotowy pod względem socjolingwistycznym region do okupacji z wydatną pomocą tak zwanej „rosyjskojęzycznej ludności”. Jak poinformował były szef sztabu wojskowego UE generał Jean-Paul Perruche, zbrojna agresja Kremla opiera się na rosyjskojęzycznej ludności (https://glavcom.ua/world/observe/putin-zahistit-usih-urjad-rosiji-avtomatichno-viznav-usih-ukrajintsiv-rosijskomovnimi-633771.html, 19 października 2019 roku). Wszelkie preferencje językowe na rzecz języka rosyjskiego to pogłębiona okupacja Ukrainy i utrata państwa. Wspomniany pozew rozpatruję właśnie w kontekście agresji wojennej Rosji wobec Ukrainy w celu zniszczenia jej suwerenności i odtworzenia rosyjskiego więzienia narodów. Rosyjskojęzyczność to fundament putinowskiej agresji z motywacją ochrony tego kolonialnego zjawiska, które powstało poprzez zabijanie Ukraińców i trwa do dziś. Pozew w obronie „rosyjskojęzycznej ludności” obwodu donieckiego, a do tego od przedstawiciela z okupowanej Makiejewki, to nie tylko cyniczne zaskarżenie państwowego statusu języka ukraińskiego jako czynnika bezpieczeństwa narodowego i naturalnej jedności kraju, ale także otwarte wezwanie, by poprzez ukraiński sąd realizować politykę językową Putina na Ukrainie. Zatem wysunięte w pozwie oskarżenia są częścią lingwocydowej polityki Moskwy i jej rosyjskojęzycznych satelitów na Ukrainie. Właśnie ta systemowa polityka lingwocydowa przez 360 lat doprowadziła do zjawiska denarodowienia Ukraińców, co w moskiewskich gabinetach uformowało się jako „rosyjskojęzyczna ludność”. 2. Związek frazeologiczny „rosyjskojęzyczna ludność” powstał „w leksykonie politycznym jeszcze Związku Radzieckiego” i wybrzmiał z ust ministra spraw zagranicznych ZSRR Andrieja Kozyriewa. Wspomniany pseudotermin „wyrósł z łona KPZR i KGB, gdzie widziano, że ZSRR się rozpada i trzeba szukać punktów zaczepienia, które dawałyby prawo trzymać go w kupie. Wszystko to jest niezmienną linią postępowania Rosji” (zauważył to w swoim wystąpieniu dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego profesor Pawło Hrycenko podczas przesłuchania zainicjowanego przeze mnie wniosku do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy o uchylenie antyukraińskiej ustawy językowej „O zasadach państwowej polityki językowej” z 3 lipca 2012 roku nr 5029-VI, 13 grudnia 2016 roku, zob. https://www.youtube.com/watch?v=-dqhp6WjZXU, 13.12.2016). Język podał do sądu na Mowę, A sam do Lwowa nie doczołgał się. Stała nas ściana narodu Na straży swoich podstaw. Świeciły oczy, dłoni uścisk, Ramie w ramię, dystans, stuk serc. Czy jest świętsze zmaganie, Jak nieustępliwy językowy bój? Umocnim mowę – wróg zniknie. Pokażem siłę – chwała nam. To – walka o wieczne. 7 lipca 2020 roku podczas przesłuchania w Sądzie Konstytucyjnym w sprawie rzekomego naruszenia praw „dotyczących języka rosyjskiego i innych języków mniejszości narodowych, a nie rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy…” w ustawie „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (z 25 kwietnia 2019 roku) Pawło Hrycenko doprecyzował znaczenie tego sformułowania: „Rosyjskojęzyczni obywatele – to wyrażenie z retoryki potocznej, późnosowieckiej i rosyjskiej politycznej, które próbują utrwalić w Rosji jako normatywne i przepchnąć do ustawodawstwa” (https://hromadske.radio/publications/hibrydna-ataka-putina-chy-zakhyst-rosiys-komovnykh-iak-konstytutsiynyy-sud-slukhav-spravu-pro-zakon-pro-movu, 7.07.2020). 3. „Rosyjskojęzyczna ludność” – to główny instrument w rękach Putina do rozpętania wojny z Ukrainą. Motywacja Putina, by „bronić” „ruskoiazycznoie nasielienie”, została potwierdzona jego słowami: „Podkreślę, że byliśmy zmuszeni bronić rosyjskojęzycznej ludności w Donbasie, zmuszeni byliśmy zareagować na dążenia ludzi żyjących na Krymie do powrotu w skład Federacji Rosyjskiej” (https://www.unian.ua/politics/1568831-putin-zayaviv-scho-rosiya-bula-zmushena-zahischati-rosiyskomovne-naselennya-na-donbasi-ta-v-krimu.html, 12 października 2016). Czyli sformułowanie „rosyjskojęzyczna ludność” – to „część doktryny wojennej Putina” (przypomnę, że 7 lipca 2020 roku członek Sądu Konstytucyjnego Ihor Slidenko podczas rozpatrywania ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” na wniosek 51 parlamentarzystów retorycznie zapytał podmiot wnioskujący, regionalistę O. Dołżenkowa: „Czy wiadomo panu, że termin „rosyjskojęzyczni obywatele” jest częścią doktryny wojennej Putina?” (zob. https://www.umoloda.kyiv.ua/number/0/180/147878/, 07.07.2020). Za upadek – katom. Gdy tak szaleje wróg, To prawda nasza z niebios. Nie dajmy szansy już nigdy Im szaleć bez granic. To język twego panowania, Bezpieczeństwa, siły i życia. To twoja granica i rozkwit, I plecy od zapomnienia. I. F. Zatem ten, kto broni „ruskoiazycznoho nasielienia” lub występuje w jego imieniu – broni obecności Putina na Ukrainie. Właśnie przeciwko tej rosyjskojęzycznej obecności skierowane są moje wypowiedzi, przytoczone w pozwie rzekomo jako takie, które poniżają „godność i cześć obywatela Ukrainy”. Lojalni obywatele Ukrainy nie stwarzają warunków do ataku Rosji, lecz demonstrują swoją językową odrębność. Właśnie ci tak zwani „obrońcy rosyjskojęzycznej ludności” według najnowszych danych biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka za cały okres „konfliktu” (czyli wojny moskiewsko-ukraińskiej – I. F.), od 14 kwietnia 2014 roku do 31 marca 2020 roku, doprowadzili do około 44 tysięcy ofiar. Przez 6 lat wojny zginęło ponad 13 tysięcy osób, z nich około 4 tysiące 100 ukraińskich wojskowych oraz 5 tysięcy 650 członków formacji zbrojnych (zob. https://www.slovoidilo.ua/2020/04/14/infografika/bezpeka/shosta-richnycya-pochatku-ato-cyfry-fakty, 14 kwietnia 2020). Taka jest cena rosyjskojęzyczności tych, których przyszedł bronić Putin. Powód żąda ode mnie 50 000 tysięcy hrywien zadośćuczynienia moralnego „za obrazę i poniżenie jego osobistej czci i godności członków jego rodziny jako przedstawicieli rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy i mieszkańców obwodu donieckiego”. Zatem nie mogę wynagrodzić w żadnym ekwiwalencie tego, czego nie ma w powodzie: — czci i godności, ponieważ człowiek z godnością i czcią, mieszkając na Ukrainie, w czasie wojny moskiewsko-ukraińskiej nie staje się tubą polityki językowej Putina na Ukrainie, lecz broni z bronią w ręku swojej małej ojczyzny Doniecka, jak na przykład setki wojowników z batalionu „Donbas”; nie promuje putinowskiej ideologicznej rosyjskojęzycznej doktryny wojennej i idei „ruskiego miru” z językiem rosyjskim w podstawie, lecz staje w obronie państwowego języka ukraińskiego w Doniecku jako podstawy jedności ukraińskiego narodu; nie pragnie przez sąd zalegalizować pseudosowieckiego terminu „rosyjskojęzyczna ludność”, który jest główną bronią Putina w okupacji Ukrainy, lecz pracuje na wzmocnienie nowoczesnego narodu ukraińskiego; manipulacyjnie nie wyrywa z kontekstu pojedynczych fraz, aby celowo nadawać im subiektywne ocenne charakterystyki, lecz obiektywnie ocenia wkład profesor Iryny Farion w kształtowanie narodowej świadomości Ukraińców. Natomiast powód całkowicie bezpodstawnie oskarża mnie o obrazę własnej osoby i członków swojej rodziny, o istnieniu których nawet nie wiedziałam, oraz pragnie przez sąd ograniczyć moje ocenne wypowiedzi, które są instrumentem jednocześnie mojej zawodowej i politycznej działalności. Im bardziej absurdalne są te oskarżenia, tym w rzeczywistości bardziej realna jest obecność Putina na Ukrainie, którą sąd może zatrzymać w części swojego sprawiedliwego wyroku nie tyle na korzyść Iryny Farion, co w obronie Państwa Ukraińskiego z jego podstawą – językiem ukraińskim. Kategorycznie odrzucam wszelkie oskarżenia skierowane pod moim adresem, uważam je za politycznie zamówione, błędne w istocie, przedstawione na korzyść i w interesie wrogiego państwa – Rosji. Kierując się artykułem Kodeksu postępowania cywilnego Ukrainy, proszę o oddalenie roszczeń w całości. P.N. Sąd odmówił powodowi zaspokojenia jego żądań. Wygraliśmy. Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy przez dwa posiedzenia sądowe 31 lipca i 3 września wspierali nasz Język w sądzie przeciwko kolejnym zamachom na jego państwowy status ze strony przedstawicieli putinowskiej doktryny wojennej zniszczenia Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wieczór filmowy pamięci Wasyla Stusa — „Rutenia”

„Rutenia. Powrót kodu narodu” to naukowo-dokumentalny film-badanie o tysiącletnim autentycznym piśmiennictwie ukraińskim. Heorhij ŁUKIANCZUK. Film o powstaniu pradawnego ukraińskiego piśmiennictwa „Rutenia” pokazano 3 września pod gołym niebem na dziedzińcu Domu Kozackiego, który znajduje się w centrum ukraińskiej stolicy. Tym razem wydarzenie poświęcono pamięci Wasyla Stusa, który zginął w walce o język ukraiński i godność narodową narodu ukraińskiego, podobnie jak jego współwięźniowie polityczni Ołeksa Tychyj i Jurij Łytwyn, w radzieckich łagrach w przededniu odzyskania niepodległości przez Ukrainę. Nieprzypadkowo wybrano też miejsce pokazu, opowiadają organizatorzy — wcześniej przechodzili tu szkolenie bojownicy-ochotnicy batalionu (obecnie pułk) „Azow”, którzy w latach 2014-2015 bronili Ukrainę przed moskiewskimi okupantami. Obecnie prowadzi się tu nie szkolenie wojskowe, a duchową, kulturalną pracę oświatową. „Rutenia” to niezwykle ciekawy, pouczający film, który bada historię powstania piśmiennictwa na naszych terenach, zapoznaje widza z ukraińską szkołą kaligrafii oraz alfabetem „RUTENIA”, który jego autor Wasyl Czabanyk odtwarzał przez dwie dekady i który niedawno otrzymał wysoką Nagrodę Szewczenkowską. Pokaz filmu 3 września poświęcono pamięci więźnia politycznego, Bohatera Ukrainy — Wasyla Stusa, który w dalekim dniu 4 września 1970 roku w murach kina „Ukraina” podczas pokazu słynnego filmu Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków” wystąpił przeciwko radzieckiemu reżimowi totalitarnemu ze swoim słynnym wezwaniem: „Wszyscy, którzy są przeciwko dyktaturze – wstańcie!”. Na wieczór filmowy, poświęcony pamięci genialnego poety, przybyli znani więźniowie polityczni niegdyś breżniewowskich, a teraz już i putinowskich łagrów: Wasyl Owsijenko, Ihor Kozłowśkyj, Wołodymyr Bałuch, szestdziesiatnycia Marharyta Dowhan, Marija Stus — starsza siostra Wasyla Stusa, reżyserka filmu – Antonina Hotfrid, deputowani ludowi Ukrainy Sofija Fedyna i Mychajło Zabrodśkyj, Serhij Tamarin oraz inni weterani pułku „Azow”… Ukraiński arystokrata ducha, wielki poeta i bohater, Wasyl Stus stał się jednym z wielu ukraińskich więźniów politycznych, zamęczonych przez czerwony reżim. Paradoksalnie, ale dzisiaj jego kat zasiada w ukraińskim parlamencie i próbuje zakazać wydanej w zeszłym roku książki „Sprawa Wasyla Stusa”, która opowiada o sprawie Stusa oraz o haniebno-zbrodniczej roli wyznaczonego przez radziecki reżim „adwokata” Wasyla Stusa… W niej znajdują się dokumenty z odtajnionych archiwów KGB o drugim procesie sądowym poety w 1980 roku. Właśnie jej zakazania domaga się obecnie w sądzie „kum Putina”. Wcześniej walczył on ze scenarzystami filmu poświęconego Wasylowi Stusowi „Zakazany”. Więzień polityczny czasów radzieckich Wasyl Owsijenko, starsza siostra Wasyla Stusa Marija Stus, szestdziesiatnycia Marharyta Dowhan oraz autor odtworzonego alfabetu „RUTENIA” Wasyl Czabanyk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Tkacki szlak. W poszukiwaniu światła w mrocznych czasach

“Tkacki szlak” wieńczy trylogię filmów dokumentalnych, którą rozpoczęłam w 2015 roku. Pierwszym był “Spadkobiercy narodu” z Ołeksandrem Tkaczukiem i Ołeksijem Doleją o ludzkich losach wyszywanych koszul, drugim — “Słowik śpiewa” z Serhijem Krymśkim o burzeniu mitów wokół języka ukraińskiego. A “Tkacki szlak” — to pierwotnie kobieca ekipa do spółki z mistrzynią i badaczką tkactwa Daryną Ałeksejenko. Lesia WORONIUK, przewodnicząca organizacji społecznej “Światowy dzień wyszywanki”, reżyserka filmu “Tkacki szlak”. Mamy nadzieję, że w końcu uda nam się stworzyć soczyste, wyraziste i inspirujące kino dokumentalne o ludowym tkactwie jako części ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Dlaczego w końcu? Dlatego, że praca z tematami związanymi z historią ukraińskiej kultury i tożsamości to po pierwsze — świadome poddawanie się psychologicznemu samoskaleczeniu, albo po drugie — ponad wszystko pragnienie wydłubania ze świadomości współczesnych Ukraińców złośliwego nowotworu “jaka różnica”. Co mam na myśli mówiąc o pierwszym? Ciągłą pracę z dramatycznymi historiami ludzkich losów i tragicznymi wydarzeniami. Niszczenie, zakazy, upokorzenia, manipulowanie — to jest to, co każdy badacz koniecznie napotyka, biorąc się praktycznie za jakikolwiek temat dziedzictwa kulturowego. Drugi wariant — oczywiście bardziej życiodajny, wszak proces walki o prawdę — to droga zwycięzcy. Lecz w rzeczywistości przebywanie w ciągłym artystycznym stresie, przepuszczając przez siebie setki lat historii walki — to bardzo niełatwy stan. Rozumiem, że jest to niełatwy stan również dla widza. Dzisiaj, w najmroczniejszych czasach, Ukraińcy potrzebują jasnych historii, dobrych, życiodajnych, pięknych. Właśnie takim jest ukraińskie ludowe tkactwo — bogactwo różnorodności technik i wzorów, zastosowanie tkanych rzeczy w codziennym życiu i obrzędowości, wysoka estetyka wykonania, towarzysząca nadmiernemu pietyzmowi uwielbienia i zachowania tkanych rękodzielniczych wytworów. Zagłębiliśmy się w historię na kilka tysięcy lat i wydobyliśmy stamtąd sensacyjne artefakty tkactwa, które są oznakami wysokiego wymiaru cywilizacyjnego ukraińskiej tożsamości. O czym mowa — widz dowie się już z samego filmu. Nad filmem pracowaliśmy z przerwami trzy lata. Kiedy Daryna Ałeksejenko zwróciła się z pomysłem nakręcenia filmu o tkactwie, byłam przekonana, że takie filmy już istnieją. Ależ nie! Tak jak “Spadkobiercy narodu” — pierwszy dokument, w którym zebrano genezę i duchowość wyszywanych koszul z całej Ukrainy, tak samo i “Tkacki szlak” — pierwszy dokument, w którym utrwalono nie tylko jedną z technik czy jeden z wyrobów, czy jeden z obwodów, a bogactwo tkactwa całej Ukrainy — nie tylko wizualne i estetyczne, ale i obrzędowe. Nasze ekspedycje filmowe rozproszyły się po całym terytorium państwa — od zachodu na wschód, z północy na południe. Rozciągaliśmy zdjęcia w czasie, aby nakręcić wytwarzanie liżników w zielonych letnich Karpatach, kilimiarstwo na jesiennym Podniestrzu, strzyżenie owiec na wiosennej kozackiej Czerkaszczyźnie. Właśnie w takich miejscach, z dala od metropolii, miejskiego zgiełku, społeczeństwa konsumpcyjnego i zachowały się “wyspy” ludowych mistrzów oraz autentyczne rzemiosła. Mnie naprawdę głęboko porusza i oburza ten fakt, że przy tak niewyczerpanym bogactwie dziedzictwa kulturowego istnieje tak mało pełnometrażowych filmów. A większość tematycznego kontentu — to krótkie reportaże średniej jakości regionalnej produkcji telewizyjnej lub krótkie minutowe promo, stworzone, nawiasem mówiąc, również przez sektory społeczno-kulturalne, a nie państwowe czy telewizyjne, które mogą sobie pozwolić na kosztowną produkcję filmową. Nawiasem mówiąc, obecnie za pomocą społeczności Spilnokoszt próbujemy ukończyć film https://biggggidea.com/project/tkatskij-shlyah-dokumentalnij-film/ Ważne jest i to, że film nie tylko opowiada o mistrzach i rodzajach tkactwa, ale i demonstruje, jak tkactwo jest reinterpretowane dzisiaj, jak tworzone są nowe obrazy i wytwory na podstawie tradycyjnych form, i te eksperymenty są na tyle udane, że trafiają na okładki światowych magazynów, na przykład “Vogue”. “Tkacki szlak” — to historia o ukraińskiej tożsamości poprzez szlachetność i piękno ludowego tkactwa. I jeśli piękno uratuje świat, to ukraińskie piękno uratuje ukraiński świat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Apel do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego”, opublikowany w „Słowie Proświty” (nr 34), aktywnie popierają i podpisują się Ukraińcy. Dziś drukujemy imiona i nazwiska tych, którzy przyłączyli się w ubiegłym tygodniu. Ich podpisy zostaną opublikowane w nr 35, 36, 37 z 2020 r.

Mychajło Bahacki, Ihor Szewczuk, Halina Ohniowa, Jarosława Melnyczuk, Wasyl Szczerbyna, Ołesj Łupij, Larysa Kopań, Dora Tomaszewska, Wasyl Hłaholiuk, Nina Hejko, Ljubow Poluchowycz, Pawło Dinec, Olha Jaworska, Kateryna Nemyra, Alla Tkacz, Taisija Kowalczuk, Mykoła Budlanski, Switłana Orieł, Natalija Osmak, Iren Rozdobudko, Kateryna Dejnega, Ołeksandr Szyp, Ołeksandr Bożko, Iwan Bezsmertnyj, Wasyl Klicziak, Wira Kytajhorodska, Mykoła Petrenko, Alla Dyba, Wiktor Chomenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wać i porozumieć się). A w naszym domu była bieda, ciasnota. Było nas czworo dzieci, dziadek, babcia, tata i mama. Do tego – zimno. Było niewygodnie. Ale szybko to „niewygodnie” zniknęło, a fluidy sympatii rozrastały się… Szczęśliwe spacery po Kijowie, koncerty, wystawy, wspólni przyjaciele. Na całe życie… Borys jest artystą. A u mnie tata ładnie malował, brat Serhij – malarz. Jako dziecko lubiłam malować pejzaże. Mała zaczęłam uczyć się grać na fortepianie. Wojna, bieda przerwały tę świętą naukę… Romantyczna przyjaźń przerodziła się w miłość, która podarowała nam córeczkę Katię i wnuczkę Stefankę. Nasze wspólne życie było długie. Pokonywaliśmy nieszczęścia, cieszyliśmy się radościami. Przeżyliśmy razem prawie 66 lat. I oto rok i trzy miesiące, jak Borys mój jest gdzieś tam, daleko, chociaż czasem niby słyszę, niby widzę go… – Miała Pani okazję poznać i przyjaźnić się z wieloma znanymi artystami. – W mojej duszy jest tyle takich osób, że nie sposób zliczyć. Wymienię Wiaczesława Kłokowa, z którym Borys czasami razem pracował. Swoją drogą, Wiaczesław wykonał pomnik bohaterów „Słowa o wyprawie Igora” w Putywlu. Był synem poety Dołenhy i dziadkiem utalentowanego współczesnego młodego malarza Tarasa Krawczenki. Borys i Wiaczesław razem wykonali pracę godną podziwu – odrodzili pierwszy pomnik naszego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w Romnach. Ten pomnik w 1918 roku stworzył ukraiński rzeźbiarz Iwan Kawaleridze. W 92. roku życia postawił on swoje ostatnie arcydzieło – pomnik Hryhorija Skoworody w Kijowie na Podolu, przy którym teraz codziennie dosłownie kipi życie. A pomnik Szewczenki w Romnach był z bardzo nietrwałego materiału – niskiej jakości cementu. Z biegiem lat rozsypywał się, dosłownie rozpadał. Więc praca nie była łatwa. To fantastyczne, że ten pomnik dzięki twórczym wysiłkom dwóch wybitnych rzeźbiarzy współczesności powrócił z niebytu. Swoją drogą – w książce „Sumszczyna od starożytności do współczesności” ten pomnik jest. Napisano, że został odrestaurowany w 1982 roku, ale nie zaznaczono, kto był autorem renowacji. Jest mi z tego powodu przykro. Borys i Wiaczesław dobrze znali Kawaleridze. Mój mąż chodził do niego często, zwłaszcza w ostatnich dniach życia Iwana Petrowycza. Podtrzymywał ducha artysty, który przygotowywał się do odejścia. Rozmawiali o sztuce, a poza tym maestro Kawaleridze był wielkim humorystą. Więc dużo się śmiali. Od czasu, gdy Borys Dowhań wstąpił do Instytutu Artystycznego, jego całe życie było dosłownie połączone z życiem Ołeksy Zacharczuka. Kiedyś, na początku pierwszego roku, jednocześnie zatrzymali się przy antycznej rzeźbie w korytarzu instytutu. I połączyła ta grecka bogini twórcze dusze dwóch artystów na zawsze, a z czasem także ich rodziny i potomków. To była wielka przyjaźń spadkobiercy kozackich rodów z okolic Białej Cerkwi i kijowskiej Kureniówki oraz syna ukraińskiego Podola, któremu w czasie wojny, od małego, przyszło przeżyć niewiarygodne tragedie, które jednak nie złamały jego humanistycznego postrzegania świata, miłości do rodzinnej Ukrainy, której piękno Ołeksa mądrze, estetycznie i ciepło przekazał w swoim malarstwie. Kilka płócien Ołeksy zdobi nasz dom. Wśród nich – „Na Czerneczej Górze”, „Dwie kopki”, „Na Połtawszczyźnie” i jeszcze, i jeszcze… Ołeksa ma dwoje dzieci. Córka Julia jest obecnie historykiem sztuki, a syn, również Ołeksyj – biznesmenem. Są godnymi dziećmi swojego taty: stworzyli muzeum-galerię pamięci ojca „Niebieski wieczór”, szkołę artystyczną, stale zajmują się dobroczynnością. Na własny koszt wydają książki o sztuce. Razem wychowywaliśmy dzieci, razem podróżowaliśmy po Ukrainie. W domu Ołeksy bywali jego krajan Wasyl Stus, Lina Kostenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Margarita Dowhań: „Słowo decyduje o wszystkim!”

Znana ukraińska dziennikarka, szestdziesiatnycia, wieloletnia przyjaciółka naszej gazety Margarita Dowhań 11 września będzie obchodzić swoje 90-lecie. Dzisiaj pani Rita jest gościem „SP”. — Pani dzieciństwo minęło daleko od Ukrainy. A jak język ukraiński i ukraińska kultura weszły w Pani życie? — Wszystko to daje natura i rodowe korzenie. Wysiłki sowietyzmu, by wykarczować te korzenie, były daremne. Dla mnie powrót na Ukrainę stał się świętym wydarzeniem. Pamiętam, jak po raz pierwszy (1944 rok) przyszłam w Kijowie do szkoły. Jeszcze trwała wojna, a na władczym fotelu siedział potwór Józef Stalin. Zrozumiałe, że nauczanie było bojaźliwe, nieciekawe. Ale jedna nauczycielka, Ołeksandra Ihoriwna Biłocerkiewśka, do dzisiaj jest dla mnie świętym człowiekiem. Wykładała język ukraiński i literaturę. Umiała pobudzić centrum myślenia nastolatków – przytaczała fakty z życia Tarasa Szewczenki oraz wszystkich naszych geniuszy słowa i dyplomatycznie (czas tego wymagał), a zarazem prawdziwie, emocjonalnie, ciekawie! Ta mądra nauczycielka, ledwo rozpoczęła się nauka, zabrała nas na Mogiłę Tarasa do Kaniowa. W tych chwilach, kiedy wchodziliśmy na mogiłę Kobziarza, w mojej duszy obudziło się jasne i ciepłe uczucie do rodzinnej ziemi, na którą wstąpiłam już jako nastolatka – do Ukrainy. Ołeksandra Ihoriwna kierowała młodzież ku naszym wielkim Ukraińcom. I do teraz przy moim biurku wisi portret Łesi Ukrainki, która mówiła: „Słowo, moja ty jedyna broni, nie powinniśmy zginąć oboje…”. Już wtedy jakoś łatwo, bez problemów, zaczęłam mówić w języku ukraińskim w ukraińskich, co prawda nielicznych, towarzystwach. A czasami, żeby kogoś zaczepić, przechodziłam z zasady na ukraiński także w rosyjskojęzycznym otoczeniu. — A komunistycznych ideałów pozbyła się Pani zapewne nie tak szybko? — Długo nie znałam ani swojej historii, ani historii Ojczyzny. Byłam optymistyczną pionierką i komsomołką. Przypominam sobie, wszystkich nas – stadko siedmioklasistek – zaprowadzili do rejonowego komitetu komsomołu, coś tam skreślili i… stałyśmy się komsomołkami. Wszystkie byłyśmy szczęśliwe. Tak samo przyjmowano mnie i do partii. W dalekiej przeszłości jestem komunistką (uśmiecha się). To było na uniwersytecie w 1948 roku, ledwo ja, srebrna medalistka, wstąpiłam na wydział dziennikarstwa filologicznego. Absolwentów szkół wśród nas było niewielu, w zasadzie – chłopcy po wojsku. Trzech z nich wkrótce zniknęło. Później dowiedziałam się: aresztowano ich. Tydzień po wstąpieniu nas, niedawnych uczniów, zebrano i zaprowadzono, jak stado baranków, do rejonowego komitetu partii. Wszak – „radziecki dziennikarz musi być komunistą”. Takie rzeczy nie podlegały dyskusji. Ale nieuświadomiony niepokój był. Po śmierci Stalina od mamy i taty po raz pierwszy zaczęłam stopniowo dowiadywać się o strasznych historiach naszej rodziny. To był pierwszy impuls, który zmusił mnie do głębokiego przemyślenia wielu spraw. A impuls agresywnego stosunku do zdrowych poglądów poczułam, kiedy pracowałam w gazecie „Weczirnij Kyjiw”. Podczas jednego z dziennikarskich śledztw dowiedziałam się, że winnym tego, iż nie działał system grzewczy, był nie inżynier, a instruktor rejonowego komitetu partii. Jestem taka szczęśliwa, przybiegam i melduję redaktorowi, że sprawę wyjaśniłam i napisałam materiał. Rozmowę słyszał kierownik wydziału partyjnego gazety Lebiediew. Podszedł, uderzył pięścią w stół i głośno powiedział: „Zapamiętaj, komunista nigdy nie może być winny, zwłaszcza pracownik partyjny!”. Byłam oszołomiona. Zaczęłam wtedy pojmować treść słów – dyktator, terror… — Później pracowała Pani w redakcji gazety „Druhowi czytacha”. — To była gazeta, która zaczęła propagować słowo. Już wtedy rozumiałam, że słowo decyduje o wszystkim. Słowo trzyma naród. Nie będzie Słowa – nie będzie narodu, a robocza biomasa. Była króciutka chruszczowowska odwilż. Dlatego przeszłam do nowo powstałej gazety „Druhowi czytacha”. Zaczęliśmy propagować ukraińskie słowo poetyckie. W tym momencie jasnym, burzliwym strumieniem pojawiło się u nas całe grono wspaniałych poetów. Pierwsze wiersze Wasyla Symonenki, Liny Kostenko, Mykoły Winhrowśkiego, Wasyla Stusa, Mykoły Chołodnego, Borysa Mozolewśkiego, który, jeszcze mieszkając na południu, pisał po rosyjsku: „Ja tej kompanii Chruszczowów i Breżniewów swoją nazwać nie mogę”. Z radością pisałam recenzje na pierwsze zbiorki naszych wielkich. Czasami sama, a czasami szukałam autorów. Byli to tacy ludzie jak Iwan Dziuba, Hryhorij Koczur, Borys Antonenko-Dawydowycz, tłumacz Dmytro Pałamarczuk. I jeszcze wielu jasnych ludzi. I właśnie wtedy zdecydowanie przeszłam na język ukraiński – wszędzie, zawsze i ze wszystkimi. Zrozumiałam, że ci, którzy mieszkają na Ukrainie 20-30 lat, a może i całe życie, i nie nauczyli się ukraińskiego, to ci, którzy niszczą fundament narodu. Wielu nawróciłam na ukraińskie słowo, kulturę. Zajmuję się tym całe swoje życie. Jeszcze w latach 1960. stałym światłem dla mnie był Iwan Dziuba, wtedy redaktor w wydawnictwie „Mołod”. Właśnie Jemu najlepsi początkujący poeci przynosili swoje teksty. My z nim jakoś od razu się zaprzyjaźniliśmy. Dawał mi ciekawe rękopisy. My nawet troszkę oszukiwaliśmy. Pozwalano pisać recenzję dopiero wtedy, gdy książka wyjdzie. Ale rozumieliśmy, że cenzorzy w ostatnim momencie mogą zabronić książki. Zatem trzeba było działać dyplomatycznie. A jeszcze mieć odwagę ją wydrukować. Takim odważnym redaktorem był jasny człowiek – Wołodymyr Hnatowśkyj… W tamtych czasach w swoim domu zapoczątkowałam wieczory-spotkania z prześladowanymi poetami, kompozytorami, represjonowanymi artystami. Zbierało się niewielkie towarzystwo. Z czasem przyszła idea zajmowania się także młodzieżą, jak tylko stanęła na nóżki wnuczka Stefanoczka. Od tamtej pory przez dziesiątki lat w naszym domu kwitło życie twórcze – działał „Parnas na Wydubyczach”. Wystawy rysunków młodych artystów, inscenizacje utworów Szewczenki, Skoworody, Tyczyny, śpiewy ludowe i muzyka klasyczna, czytanie poezji dawnych i dzisiejszych wielkich, w szczególności poetów-neoklasyków – takimi były nasze wieczornice, gdzie czasami zbierało się… do pół setki ludzi… Przychodzili do nas na te święta i słynne osobistości – kompozytorzy Hrabowśkyj, Huba, wielki prozaik Wałerij Szewczuk, dzieci z rodzin rodu Tarasa Szewczenki: Babycze (teraz Mychajło i Wasyl – znani wiolonczeliści), Kosenkowie, Iwanenkowie, Dracz Iwan, Nina Hnatiuk, Borys Mozolewśkyj, Nadija Kyrjan, Mykoła Worobjow, i jeszcze, jeszcze poeci! A kobziarze! Całkiem młody grał w naszym domu słynny dziś Taras Kompanczenko, wszystkie młode talenty sławnej rodziny Łuzanów, czarująca Switłana Myrwoda, kobziarze ze szkoły w Stritiwce na czele ze słynnym Wasylem Łytwynem. Ukłon wszystkim innym, których nie wymieniłam! Moi czytelnicy, u których dzieci dorastają, nie leniuchujcie raz na miesiąc-dwa organizować u siebie w domu tego cudu – wieczornic. Ktoś jeszcze z rodziny, znajomi, sąsiedzkie dzieci, mniejsze, czy też nastolatki zaśpiewają, zagrają w Waszym domu, Słowo Szewczenkowe, na przykład powiedzą: „Orzyś że ty, moja, nywo, Dołom ta horoju! Ta zasijśja, czorna nywo, Woleju jasnoju…” I ogrzeje się dusza. I przekonacie się – „nie samym chlebem”… — A jak Pani poznała swojego przyszłego męża, później znanego rzeźbiarza Borysa Dowhania? — Nas poznała sztuka. To było na piątym roku. Ja w tym czasie pisałam pracę dyplomową. A temat wybieraliśmy nie sami. Mnie przypadło opowiadać o „Publicystyce towarzysza Kalinina”. I śmiesznie, i wstrętnie zarazem. Takie było życie, taka atmosfera. Początek wiosny 1952 roku. My z towarzystwem zbieraliśmy się po raz ostatni pochodzić na Margarita i Borys Dowhani na nartach w Hołosijewie. Wtedy nie było tam tak tłoczno, jak dzisiaj. Przyszłam do Instytutu Artystycznego, gdzie można było wypożyczyć narty. Słyszę muzykę w sali sportowej. Tańce! To był 7 marca. Pewnie już świętowali dzień kobiet. Do tańca zaprosił mnie wysoki, przystojny chłopak w czarnym chałacie z plamami od gipsu. Romantycznie! Nóżki robią eleganckie pa… Chłopak mówi: „Tańczymy poloneza Areńskiego”. A ja mu na to: „Nie Areńskiego, a Ogińskiego”. Zamyślił się. Obiecał, że jeśli przegra, to przyniesie mi cukierki. Przegrał i… Przyszedł z cukierkami. (To teraz można wcześniej zadzwonić

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Borys przyjaźnił się także z wybitnym rzeźbiarzem Wołodymyrem Łucakiem, barwnym, ostrym, dowcipnym człowiekiem, intelektualistą. Borysa nazywam klasykiem, a Wołodymyra – barokistą. Kijowianie mogą zobaczyć na Placu Kontraktowym, na starożytnym murze Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, wyrazisty bareliefy: „Halszka Hulewicziwna z pierwszymi studentami”. W rękach trzyma otwartą księgę. To klasyczna barokowa praca Wołodi. Stworzył on także wyraziste portrety Hryhorija Tiutiunnyka, wspaniałej śpiewaczki operowej Lidii Zabiliastej. Był pracoholikiem. Pracował, tak jak Borys, aż do ostatniego tchnienia. Również w naszym gronie był wielki propagator ukraińskiej pieśni Leopold Jaszczenko, w jego chórze „Homin” śpiewałam długo. Leopold i Lidia Orieł, mnie, mieszczance, odkryli wszystkie bogactwa ukraińskiej pieśni i sztuki ludowej. Miłość i moja wdzięczność wobec nich są bezgraniczne. Wielu młodych życzliwych twórczych przyjaciół zyskał mój Maestro w ostatnich latach swojej działalności. Są to Pawło Bocwin, Ihor Hłuchenkyj, Wołodymyr Koryń, Wołodymyr Mykytenko, Taras Cziupa… — Również łączyło Was przez wiele lat przyjaźń z Wasylem Stusem. — Wasyl jest z nami, z całą rodziną, i teraz w każdej chwili naszego życia. Często w gronie rodzinnym i przyjacielskim czytamy jego wiersze, rozmawiamy z Walą, z krewnymi poety. Przede mną zawsze jego zdjęcie, szczególnie mi święte. Wasyl wysłał je nie tylko nam, ale wszystkim przyjaciołom, gdy tylko przybył do Obwodu Magadańskiego, gdzie miał wreszcie możliwość, choć pod nadzorem czekisty, sfotografować się, a potem wysłać zdjęcia przyjaciołom i krewnym… Z Wasylem poznałam się w 1963 roku. A przyczynił się do tego Iwan Dziuba. W tamtym czasie, na fali odwilży, ukazał się zbiorek Mykoły Bażana, w którym była poezja „Walpurgiina noc”. Poeta w ciężkich czasach, aby przeżyć, pisał makulaturowe wiersze o partii, Leninie, Stalinie. Teraz te wiersze już zapomniano. Ale ten jego utwór pozostanie na wieki. Dziuba poradził, że właśnie błyskotliwy młody poeta i literaturoznawca, tłumacz Stus mógłby napisać o nowym wydaniu poezji Bażana. Przyszłam do ówczesnego dyrektora Instytutu Literatury AN Ukrainy Mykoły Szamoty. Usłyszałam od niego: „Stus to najlepszy aspirant!”. A wkrótce on, na polecenie KGB, zaczął nazywać Wasyla antysowieckim, niemal wrogiem ludu! Więc zapukałam do drzwi gabinetu. Usłyszałam głos – piękny baryton: „Proszę wejść”. Przemknęła mi myśl: „O, mógłby być dobrym śpiewakiem operowym”. Kiedy go zobaczyłam, na progu, zamarłam. Przypomniałam sobie, że już spotkałam tego chłopaka. Na stacji metra „Chreszczatyk”. Zapamiętał mi się surowy, piękny profil, podobny do Dantego, który przetrwał od dawnych czasów w wielu rycinach i rysunkach. Lekko garbaty nos, silny podbródek. A obok niego, z pochyloną główką, delikatny, piękny profil Walczyny. Ona później stała się moją przyjaciółką na całe życie. Wasyl oczywiście napisał recenzję nowego wydania poezji Bażana. Podczas twórczej, służbowej znajomości pojawiło się poczucie duchowego pokrewieństwa, wkrótce zostaliśmy przyjaciółmi. Od tamtej pory cała nasza działalność – moja i Borysa – zawsze była rozświetlona imieniem Wasyla Stusa. Borys bardzo przejął się zewnętrznym wizerunkiem i duchowością Poety. Stworzył kilka jego rzeźbiarskich portretów i projekt pomnika dla Kijowa, przy okazji zaakceptowany przez syna Wasyla, Dmytra, jego spadkobiercę. Projekt przyjęły władze. Nawet ustalono miejsce. A dalej… Zabrakło Borysa. Kwarantanna. Milczenie. Gorzko. Jednak chce się wierzyć w lepsze. Ale wróćmy do tamtych czasów. W 1965 roku wyrzucają mnie z pracy. Ich cierpliwość się wyczerpała, gdy zorganizowałam wieczór poezji w Instytucie Łączności. W tym czasie Instytut technicznie zapewniał okręty podwodne Floty Czarnomorskiej. Pracowali tam utalentowani ludzie, którzy tworzyli subtelną materię w technice. Współczesna kultura jednak była im mało znana. Pracowali tam mój brat Wadym i jego żona Natałoczka Zajcewscy, a bliską przyjaciółką jej była inżynier Inoczka Kuzniecowa. Zapytałam ją: „Czy odważysz się na wieczór współczesnej ukraińskiej poezji w instytucie?” „Tak!” – była odpowiedź. Za to „tak!” nie pozwolono jej obronić pracy kandydackiej. Ale przyjaciółkami pozostałyśmy! Na wieczór przyszli Lina Kostenko, Wasyl Stus, Mykoła Winhranowskyj, Wołodymyr Kordun, Borys Mozolewskyj, Mykoła Cholodnyj, Iwan Switlyczny, Hryćko Tomenko. O tym słynnym wieczorze w swoim czasie bardzo pięknie napisał mój świetlany przyjaciel, Mykoła Płachotniuk, twórca i dyrektor Muzeum Szestydziesiątnictwa, dawniej także więzień sowieckich obozów i psychiatryków. Sala aktowa instytutu znajdowała się na bulwarze Tarasa Szewczenki, w budynku dawnego gimnazjum, w którym uczył się Paweł Czubynski. Sala ogromna, ale ludzi przyszło tak wielu, że stali wzdłuż ścian, w korytarzu przy drzwiach. Oprócz pracowników instytutu przybyli studenci kijowskich uczelni artystycznych, nasi przyjaciele. Po wieczorze technicy mówili: „Nawet nie wyobrażaliśmy sobie, że na Ukrainie są tacy poeci, takie słowo, taka wysoka kultura!”. Byłam szczęśliwa, że odkryłam ludziom współczesne ukraińskie Słowo. Następnego ranka przyjechałam na dyżur do drukarni. Nie zdążyłam postawić stopy na progu, gdy wezwano mnie do telefonu. Po głosie redaktora naczelnego zrozumiałam – coś się stało. „Przyjeżdżaj. Przyszli do ciebie”, – to były słowa Wołodymyra Hnatowskiego, wypowiedziane głucho, z niepokojem. Chcę wspomnieć o tym światłym człowieku. Gdy głosowano za wykluczeniem mnie ze Związku Dziennikarzy Ukrainy, zwolnieniem z pracy i zakazem pracy w ideologii, ten z wyglądu cichy, spokojny, delikatny, a w istocie odważny mężczyzna zagłosował przeciw. I następnego dnia nie było go już w redakcji. Oprócz niego przeciw był Wiaczesław Czornowił, który krótko pracował razem ze mną. Wkrótce wyrzucono także jego. Później doszło do pokazowego pogromu z linii partii. Po dwóch tygodniach z aspirantury „wyleciał” Wasyl Stus. — Po tym pracowała Pani razem z Wasylem. — Był w trudnej sytuacji. Bezrobocie, małe dziecko. A w pierwszej fabryce obuwia postawiono go przy taśmie, gdzie produkowano kirzowe buty dla żołnierzy. I te buty polewano jakąś chemią, która bardzo śmierdziała. Tam upadł i zaczęło mu lecieć krwią. Ja najpierw byłam bez pracy. Borysowi też przestano dawać pracę. Przez mnie męża wzywano do organów na „obróbkę”. Bronił się jak mógł. W tym niespokojnym czasie pomógł syn zamordowanego w 1937 roku pisarza Iwana Mykytenki – Oleh. Teraz ma grubo ponad dziewięćdziesiąt lat, ale wciąż pracuje dla czasopisma „Wsesvit”. Niech Bóg da mu zdrowie. Oleh wtedy pracował w wydawnictwie „Mystectwo” i mieliśmy z nim relacje służbowe. Powiedział: „Przyjdź, coś wymyślimy”. A po pewnym czasie dzwoni Wasyl Prezentacja książki „Rzeka życia” Stus powiedział: „Wiesz, tam, gdzie ja pracuję, są wolne miejsca”. I po wszystkich mytarstwach przyjęto mnie do wydziału informacji Ministerstwa Przemysłu Materiałów Budowlanych. Ale dostanie się na wolne miejsce także nie było takie proste. Skorzystaliśmy z tego, że córka drugiego zastępcy ministra Uljanowa była malarką i trochę ją znaliśmy. Poszliśmy do Wali, a ona okazała się Człowiekiem. Nacisnęła na kochającego ojca i ja już jestem w pracy! Myślę, że za tą romantyczną historią kryje się jeszcze proza. Niemal naprzeciwko piwnicznego pomieszczenia, w którym pracowaliśmy na ulicy Włodzimierskiej, znajdowało się KGB. Wzywać wygodnie: wystarczy jeden czekista na dwóch dysydentów siedzących obok siebie w pracy. Oszczędność. Nasze z Wasylem biurka rzeczywiście stały obok siebie. Przynosił ciągle ciekawe książki poetyckie. Wtedy zachwycaliśmy się młodym Pawłem Tyczyną, z którym przeprowadziłam wywiad niemal w pierwszym roku swojej pracy w „Wieczornym Kijowie”. I teraz z drżeniem otwieram zbiorek Tyczyny „Zamiast sonetów i oktaw” wydany w 1920 roku, poświęcony Hryhorijowi Sawowyczowi Skoworodzie, który przyniósł mi Wasyl kilka dni przed swoim aresztowaniem. Otwieram i czytam: „Przekleństwo wszystkim, przekleństwo wszystkim, którzy stali się zwierzęciem!” albo „Na kulturach całego świata majowe gąbki obrosły…” albo „Wszystko można usprawiedliwić wysokim celem – byle nie pustkę duszy”. To było pierwsze odkrycie wczesnej twórczości tego poety. Drugie później nastąpiło dzięki mojej dobrej przyjaciółce Michajlinie Kociubyńskiej. Stus odkrył dla mnie także subtelnego liryka Wołodymyra Swidzinskiego, który potrafił niepowtarzalnie opisywać przyrodę. Wasyl zawsze cieszył się jak dziecko, kiedy odkrywał coś nowego. Zaprzyjaźniliśmy się rodzinami, wspólnie wypoczywaliśmy nad Prypecią. To była swoista prypeciańska republika. Bywali tam Iwan Switłyczny z żoną Lolą, a także – dla mnie święte rodziny Dworków i Telniuków. Nigdy nie zapomnę, jak pewnego razu zebraliśmy się 7 marca u Telniuków. Pijemy herbatę, czytamy wiersze. Nagle pukanie do drzwi – milicja. Zaczęli coś szukać. Byliśmy oszołomieni. Sąsiedzi rzekomo napisali, że „popijamy napoje alkoholowe i awanturujemy się”. Teraz wspominasz to z uśmiechem. Wtedy jednak było strasznie i obrzydliwie. Alkoholu nie znaleźli. Nastrój nam zepsuli. Napisali jakąś „bumagę” i poszli. Wasyl bywał też u nas w gościach. Zwłaszcza zawsze przychodził na urodziny. Jako drogocenna relikwia przechowujemy „Kobzarza” z dedykacją, którą Stus podpisał dla mojej córeczki Katarzyny. Był niezwykle czułym, ciepłym człowiekiem. Choć obcym wydawał się surowy, twardy i gniewny. A surowy i gniewny był tylko dla wrogów. — Pewnie wśród Waszych przyjaciół byli też inni szістdziesiątnicy? — Przyjaźniliśmy się ze Sławkiem Czornowołem, żonatym z piękną lwowianką, także dla mnie świętą osobą, Olenką Antoniw. Przez pewien czas mieszkali w Wyszhorodzie pod Kijowem. Wiaczesław pracował w redakcji gazety. Często bywali wtedy w Kijowie i u nas w gościach. Huśtaliśmy na rękach ich małego synka Tarasika. Potem przeprowadzili się do Lwowa. W dużej mierze właśnie dzięki Wiaczesławowi kijowskie środowisko dysydenckie dotknęło historycznego Lwowa, gdzie w latach sześćdziesiątych poznaliśmy braci Horynów, Ihora Kałynca, cały szereg artystów oryginalnej lwowskiej szkoły. Wtedy po raz pierwszy pojechaliśmy z Wiaczesławem i Olenką w Karpaty, które wkrótce stały się nam bliskie. Zamykam oczy – i teraz widzę przystojnych Sokołiuków, słyszę melodie, które na skrzypcach i cymbałach grają nam w Brustury ojciec i trzej jego synowie; pamiętam, jak z zachwytem oglądaliśmy wysoko w górach, we wsi Riczka, ręczniki Anny Wasylaszuk, na których genialną harmonią barw i wzorów splecione są i piękno, i miłość, i cała historia ziemi huculskiej. Nasza rodzina nigdy nie zapomni dobroci Orysi i Bohdana Bojczuków z Prokurawy, którzy przyjęli nas z wnuczką Stefanką i siostrzeńcem Denysem, kiedy wybuchł Czarnobyl. Naszymi największymi przyjaciółmi, powiedziałabym nawet rodziną, są do dziś Marijeczka Jakobczuk z Prokurawy i Mykoła Borynski z Szeszor. Mogłabym wymieniać jeszcze wiele imion przyjaciół, którzy szli i idą z nami w jednym rytmie drogami życia. Wszystkim im – dziękuję! — Czy była Pani w kinie „Ukraina”, gdzie miała się odbyć premiera filmu „Cienie zapomnianych przodków”? — Do kina nie weszłam, bo już nie było biletów. Cała fala ludzi siedziała w skwerze przy Teatrze im. Iwana Franki. Czekaliśmy na koniec filmu. Znajomi wyjdą i opowiedzą, co to za cud. Ale cudu nie było, stało się coś strasznego. Nasi najodważniejsi i najmądrzejsi chłopcy Iwan Dziuba, Sławko Czornowoł, Wasyl Stus ogłosili na sali, że rozpoczęły się aresztowania… Kiedy aresztowano Wasyla, szczególnie zbliżyłam się z jego żoną Walią. Dla naszej rodziny obowiązkiem było, by każdą Wigilię spędzać razem z nią. Przecież tego dnia urodził się Poeta. Przez wszystkie te lata byłyśmy z nią aż do 2017 roku. Wtedy Walia ciężko zachorowała. Syn zabrał ją do siebie, do wsi Dmytriwka. Teraz rzadko tam jeździmy z siostrą Walentyny, Szurочką, i jej córką Tamarą. Czasem poznaje, choć nie widzi. Po głosie. Czasem da się ją trochę rozweselić… Smutno, ale takie jest życie. …Kiedy zabrano Wasyla, zaczęłam jeszcze aktywniej rozpowszechniać jego Słowo. Przez kolejne lata na naszych wieczornicach, na które czasem przychodziło do 50 osób, zawsze czytaliśmy jego utwory. Dziś widzę, że Słowo Stusa stopniowo rozprzestrzenia się wśród naszego narodu. Pewnego razu w wojskowym szpitalu przysiadłam na ławce obok dwóch chłopców. Starszy był ciężko ranny, ale już mógł chodzić i wyszedł posiedzieć na słoneczku. Nazywa się Mykoła Mykytenko, jest kijowianinem, z zawodu prawnikiem, walczył na froncie jako ochotnik. Wiele strasznych rzeczy mi opowiadał. I kiedy zapytałam: „Jakie duchowe impulsy trzymają Pana na planecie Ziemia?” odpowiedział: „Trzyma mnie Stus”. Byłam wstrząśnięta! Byłam szczęśliwa! A on opowiadał dalej… Były też jeszcze niezwykłe, stusowskie spotkania. O tym piszę w moich książkach „Szpitalne notatki” i „Rzeka życia”. — Proszę podzielić się sekretami swojej twórczej długowieczności. — To miłość do ojczystej ziemi, do Ukrainy, którą dali mi moi przodkowie. Bo oni u mnie pochodzą – od Sanu do Donu. Ojciec – z Woroneżczyzny, a matka – z Wołynia. Ukraina przez ciężkie imperialne sąsiedztwo bardzo powoli zmierza do swojej pełnej i ostatecznej wolności. Ale wierzę, że w końcu nadejdzie! I staram się każdego dnia zrobić dla niej choćby małą dobrą rzecz. Czasem mówią mi, że to naiwny optymizm. Ale myślę, że nie jest on zbyt naiwny, bo w fundamencie naszego narodu jest Słowo Szewczenki, Franki, Lesi, Liny Kostenko, Wasyla Stusa, a za nimi: „Wierzę, że Bóg nie odwróci oczu od ukraińskiego płomienia świec”. To mnie właśnie trzyma, a poza tym – moja dobra i jasna rodzina. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Serhij OSOKA Jest światło jesieni… Ziemniaki wykopano zupełnie niedawno, jeśli liczyć suche dni kalendarzowe, i bardzo dawno temu, jeśli patrzeć na granice lata i jesieni, tę coroczną zimną linię podziału, za którą wszystko wydaje się już inne, niż było wczoraj. Niebo rozpływa się jak klapa, ryba nagle umyka w głębię i nie podpływa do twoich przemyślnych przynęt, łódź nagle zatrzymuje się na środku rzeki, puszczając pod sobą powolny nurt. I po tej stronie, i po tamtej, i z boku, na Czumakiwszczynie, i u góry, i na dole, i wszędzie teraz jest to, czego naprawdę nie ma. Oto, na przykład, krowa, którą przez całe lato przeganiano kijem, gdy tylko tam stąpnęła, teraz łatwo wpuszcza się na ogród: „Używaj, niech sobie, jedz, co widzisz!” Ona najpierw stoi, oszołomiona, podnosi na rogi zeschnięte kapuściane główki, próbuje żuć, próbuje ogrzać się w przedwieczornym słońcu, a potem długo i przeraźliwie ryczy, skarżąc się koleżankom na przewrotnych ludzi, których nie sposób zrozumieć – to poganiają, to przymilają się. Koleżanki z sąsiednich ogrodów radośnie, choć tęskliwie, odpowiadają: „…tak, niby tak – w oborze nudno, siano kłuje, pastwiska nie ma, a ludzie, ludzie, diabli ich wiedzą…” – Po co, ciociu, sadziłam tyle tych buraków? Teraz rozwiozę pocztę, siadam czyścić – i tak do zmroku. – Jak to po co? Dla siebie! – poważnie odpowiada baba, owinięta jak kapusta w dziesięć w kratę wełnianych chustek. – Czy ja jestem świnia, żeby buraki jeść? Masz, Serhij, gazetę, oddasz dziadkowi – listonoszka Nadia przerzuca nogę przez rower i jedzie dalej. W rowerze coś jest trochę zepsute – i on skrzypi jak żuraw, zachęcając psy, by też się odezwały, też mówiły, kłamały, szczekały, wychwalały jesienny dzień. Takie światło bywa tylko jesienią, tylko w pogodny dzień, tylko w czasie od południa do wieczora. Nie spływa z góry, nie otacza, nie, ono zastaje! Nagle, jak złodzieja przy cudzych jabłkach. Zmusza do zobaczenia wszystkiego jak po raz pierwszy. Każdy dźwięk w takim świetle bezlitośnie dźga po nerwach. Czekam na Katię. Wysyłam jej esemesy z „bomżykami”. Denerwuję się. Mieliśmy gdzieś iść. Czy to do kogoś w gości, czy tak – pochodzić gdzieś, czy po leszczynę. Kto wie. Klikam telefonem, klikam, klikam, ale on pod tym światłem nic nigdzie nie wysyła. Kręcę korbą studni, patrzę, jak szeleści stare drewno pod moją ręką. – Iiiiii, dokąd ty poszedłeś, draniu… ach, jaki… na kury tak i patrzy… całe lato uganiała się za kurczętami, a on znowu…. Na babę jesienne światło nie działa zbyt mocno. Kurczęta, głupie koty i inne codzienne sprawy mocno trzymają ją przy ziemi. – Cholerna Maniu… pewnie specjalnie podsunęła mi takiego utrapieńca, żebym nie żyła, a męczyła się. Serhijku, rzuć ten telefon i daj mu kijem! Już ja zaraz… Na kota nagle rzuca się czerwony z niebieskimi piórami na ogonie kogut, mocno bije skrzydłami i przeraźliwie kukuryku. Kot, podwinąwszy ogon, chowa się pod stodołę. On wcale nie myślał o niczym takim. On już nawet nie da rady zdrowym kurom, a i baba obok. On tak, bardziej z ciekawości, z myśliwskiego instynktu, tylko żeby się pobawić. W końcu i na niego działają te strumienie z nieba, zmuszają do miauczenia, skakania na bramę, wyciągania się w kurzu, podnosząc tumany pyłu, podczas gdy baba grozi: „Tarzaj się, tarzaj, a potem wlezisz do poduszek. Taki z ciebie łobuz! Wyrzucę cię na noc do krowy.” Wreszcie widzę Katię – idzie w jaskrawoczerwonej lekkiej kurtce, strzepując z spodni jakieś rzepy. Chód Kati jest tak piękny i tak niezależny, że ściernisko pod adidasami sprężynuje z zachwytu, a baby z okolicznych podwórek potępiająco cmokają językami, żegnają się za Katią, wzdychają i strasznie żałują utraconych lat. Włosy Kati są jasnorude, rozsypały się po czerwonej kurtce tak efektownie, że baby żałują jeszcze bardziej, a ja po kryjomu cieszę się, że zaraz pójdę na spacer pod rękę z tą lalką, z tą syreną, z tym ptakiem ognistym. – Jego nie ma w domu, poszedł gdzieś tam, do Załużka. Baba uważa Katię za wcielenie zła i stara się zastąpić jej drogę do ukochanego wnuka. Lecz Katia już z daleka widziała mnie. Obdarza babę uśmiechem królowej – niby: gadaj, gadaj, i tak trochę cię lubię, stara – i idzie prosto do mnie. Baba czyni ostatnią desperacką próbę: – Dokąd cię diabeł niesie… przecież dziadek mówił… i zaraz kolacja… chociaż krowę przejmij… Ale my już jesteśmy daleko. Pod naszymi nogami trzeszczy ściernisko. Wieś odpoczywa przed wieczorem, trochę czyści buraki, zostawiając na przyłbach ogromne kratkowane chustki, łamie kukurydzę, przykrywa dynie brezentem, przejmuje krowy na podwórko, znosi drzewo na opał, a wieczorami ostrożnie próbuje palić w chatach – dym wchodzi do gardła, zatyka piersi, i wtedy wieś dmucha na niego, dmucha, aż rozegna go, aż ściany wypełnią się innym, już nie letnim duchem. A my z Katią idziemy gdzieś, choć nie umówiliśmy się zawczasu – dokąd dokładnie, do kogo, po co. Zaskoczyło nas przedwieczorne jesienne światło – i w nim odczuwamy świat naprawdę ostro, jakoś chorobliwie młodo. Droga prowadzi nas przez Załużok do Leszkiwki, a stamtąd na Bajrak. Przecież jeszcze nie wiemy, gdzie się zatrzymamy. Dookoła tu i ówdzie ludzie w целофanowych płaszczach sprzedają ostatnie w tym roku arbuzy, już trochę przywiędłe, słodkawe, beznadziejne. Wiatr targa tymczasowe schronienia arbuzowych stróżów, chwyta i niesie łąką aż bóg wie gdzie. A my z Katią po prostu idziemy, rzadko rzucając słowa, które znaczą coś tylko tutaj, tylko dla nas i tylko teraz. Witamy się z przechodniami. Zatrzymujemy się, by zawiązać sznurowadła. Obieramy z ubrań rzepy. Ale wszystko to mimochodem, przypadkiem, jakoś żartem. A na serio niesiemy tylko siebie w tym przenikliwym jesiennym świetle gdzieś za las, za prawlas, za grzybne miejsca, za tajemnicze przecinki, za dalekie wsie. Trzymamy się za ręce. Widzimy to, czego naprawdę nie ma. Na Spasa jesień nadchodzi. W dzieciństwie Spasiwka zazwyczaj mnie nie cieszyła, tak jak inne sierpniowe święta, zaczynając od Ilii. I woda w rzece nie jest już tak łaskawa, jak dawniej. I ścierń zamiast kłosów. I przeklęty obowiązek – iść do przeklętej szkoły, lada chwila, jeszcze kilka dni, jeszcze kilka oddechów. To ostre przemijanie, ten wyschnięty ugór, to niebo, które z dnia na dzień staje się wyższe i otwartszy, a także przedjesienna trwoga zasłaniały wszystko, zaćmiewały, nie pozwalały dostrzec nic pięknego. Jakby przypominały się poświęcone jabłka na ceracie w podwórku, a jakby nie. W sierpniu – wszystko już było jakby nie ze mną. Mogłem tylko żałować lata. Właśnie na Jabłkowego Spasa zmarła Hapka. Moja prababka nie lubiła jej imienia. Mówiła: „Kiedy mówisz – Hapka! – to wargi się sklejają. Brzydkie…” Ta sama, o której mój przyjaciel z dzieciństwa Ałoszka śpiewał głupią przerobioną piosenkę z znanej bajki o bałwankach – „Hapuśka topnieje, topnieje…” Ta sama, która uparcie dawała kolędnikom po trzy kopiejki na całą grupę, wywołując jednomyślną pogardę całej dziatwy. Ta sama, o której we wsi w ogóle mało wiedziano. Hapka z nikim się nie zadawała. Nie plotkowała z sąsiadkami przez płot. Nie pożyczała pieniędzy. Nie brała udziału w hałaśliwych wiejskich weselach, imieninach i chrzcinach. Można ją było zobaczyć na ogrodzie i jeszcze przy sklepie – w czasie, gdy przywożono chleb. Oczywiście, jeśli człowiek tak uparcie nie chce pokazywać się światu, a jeszcze jeśli jest to kobieta, to na pewno nazwą ją czarownicą, opowiedzą o słońcu, które ona – przysięgam, tymi oczami widziałam! – wczoraj wieczorem połknęła, o czarowaniu na ciemnym cmentarzu ze starym kotem, o przyjaźni z diabłami, upiorami, domowikami itp. Hapka miała jednoznacznie ów nimb mrocznej tajemnicy, dlatego koło jej chaty starano się nie przechodzić nocą, a także w dzień. A mój przyjaciel Ałoszka, mówiąc prawdę, śpiewał swoją piosenkę tak, żeby Hapka przypadkiem nie usłyszała. Ona sama była, zdawało się, tak daleko od ludzkich rozmów, że one wcale jej nie dotykały. Hapka hojnie obdarowywała wieś co najwyżej szczerym złotem swojego milczenia. I bardzo jej to pasowało. Są twarze bogate w mimikę, ruchliwe, żywe, a Hapczyna – wprost przeciwnie. Jej rysy były wyciosane z kamienia. Jakby ktoś przywiózł skądś surowego i nieruchomego koczowniczego bożka i postawił go na straży jej obejścia. I oto umarła. Nie w ciemną noc sowią, jak by przystało na porządną czarownicę, lecz tak, przed obiadem. Przyniosła z cerkwi poświęcone jabłka, położyła tobołek na progu, a sama poszła na ogród – mówiono, że po pomidory. Położyła się koło nich, nawet objąwszy ścierń. Tak leżała, aż zobaczył ją traktorzysta Dmytro, który wiózł z lasu drzewo na słupy. Dlaczego pamiętam to wszystko w takich szczegółach? Co więcej – dlaczego to widzę w takich szczegółach? Palce, zaciskające uschłe łodygi, chustkę przekrzywioną na bok i bezmiar słońca nad nią. O świeżo zmarłych zawsze mówi się wiele. I nie tak, jak za ich życia, lecz z szacunkiem, jakby z ostrożnością. Mówiono też u nas w domu. Prababka opowiedziała, że Hapka miała chłopaka, ale zginął w pierwszych dniach wojny. Przystojny, jak i ona. I tak samo małomówny. Dobra, rzekomo, byłaby z nich para. – A czy ona… ładna? – zapytałem oszołomiony. Nawet nie przyszłoby mi do głowy myśleć o niej jak o ładnej. Hm. – Ojej-ojej-ojej, – cmoknęła językiem prababka, która kobiet w ogóle nie bardzo szczędziła pochwałami, – taka była, że chłopcy mdleli, i nie tylko tutaj, ale i w pobliskich wsiach. Po wojnie jeszcze tyle lat się do niej zalecali… – Ale wszystko nie te, ale wszystko nie te? – zripostowałem słowami znanej piosenki. – Jakie tam nie te… Gadanie! I nasi mężczyźni, i przewodniczący kołchozu, i wszelcy sekretarze. A ona – ani w ząb! Wyjdzie, bywało, na próg, a dalej nie idzie. Mówi, mniej więcej: idź sobie, dobry człowieku… Wtedy też jej nie polubiono. Ona do nikogo, to i do niej nikt. Tak przeżyła życie w samotności. Ale ja tego już nie słuchałem. Zbił mnie z nóg wtedy jeszcze niezrozumiały, dziki kontrast: jak to – Hapka? – i nagle piękna? Niewiarygodne. Niemożliwe. Wtedy umiałem jeszcze postrzegać świat tylko takim, jaki był, i tyle. A tu nagle… Następnego dnia chowano Hapkę. Zabierano dobytek z jej chaty – kto co chciał. Nikogo z Hapki nie było. Wśród ręczników, kożuszków i wełnianych chust znaleziono też pożółkłą fotografię. Zabrała ją babka Olena, sąsiadka. U niej zobaczyłem to zdjęcie – specjalnie przyszedłem i poprosiłem, żeby mi je pokazano tego samego dnia. Prababka kręciła palcem przy skroni, stukała się w czoło, lecz młoda Hapka nie dawała mi spokoju. Kopa siana, przykryta w kratkę rogożą, a przy niej dziewczyna – oczywiście w wyszywance i kierseciku, z długim ciemnym warkoczem. Podobna do jakiejś gwiazdy kina niemego. Do jakiegoś ptaka ognistego. Do królewskiego kwiatu, który od niechcenia postanowił zakwitnąć koło ubogiej Hapczynej chaty. „Dziwne, – myślałem, idąc do domu, – prawdziwe cuda. Jak to tak – ona i… ona? Tak nie bywa, tak nie może być.” A Spas dzwonił gdzieś nade mną swoimi dojrzałymi jabłkami, zapowiadał chłód, a przecież mówił to samo, obejmując ucichłe, wciąż ciepłe podwórza. Mówił, że nie warto zawsze wierzyć własnym oczom, że czasem trzeba patrzeć dalej. Że każdy widzi różne wycinki cudzego życia i często wyciąga zupełnie inne wnioski. Oto, widzisz, ścierń? A przecież była pszenica. I wszyscy kiedyś byli młodzi, wszyscy kiedyś kwitli, choć w to prawie nie można uwierzyć. I lato. I lato także… * * * Tam daleko lato zwołuje konie Z rzeki zaśniętych pragnień, Przykłada dłoń do fali, Woda na dłoni jest słona. Tam chmura – jak ptak, Jak skraj nocy – Wraca z pokosu, Na rzęsach niesie liść. A lato stoi nad polem, Wbiwszy grzebień w trawę… I jakby już wszystkiego dość, A jakby już nie trzeba Ani płynu zaśniętych oczu, Ani tęsknoty nieznanych dłoni. …Do grzywy dusza przytuli Czerwoną dalię rany. *** Nie ma ani drzwi, ani okien. Znikaj. Nie budź się. Śpij. Złowrogim, wysokim mężczyzną wychodzi sierpień na stepy. Weźmie strzelbę, ustrzeli ptaka, rozleje po polach przerażenie. Nagle na pościeli wystąpi głęboka rana, jak mak. I już nic… już na wieki – Oprócz strachu, oprócz grozy Przed wysokim mężczyzną, Który idzie do ciebie przez noc. *** Jesień zagrała powoli, wkrótce po wszystkich sadach, od bólu błękitnych. Aż grzech śmiertelny udał się łagodnym, aż śmiech przysiadł na schodach smutku. Obudziła się niema paproć, jak strażniczka zastygła nad skarbami. I bardzo, bardzo płakała za łodzią wierzba splątana w trzydzieści warkoczy. Leśnik zabłądził we wsie stogłosowe: "Takie czasy. Dokąd ja pójdę?" I nie zapytał, po co grała jesień, tak nadrywnie w błękitnym sadzie. m. Połtawa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mychajło PASICZNYK. Z książki «Kroki wieczornego ptaka»

HAFTOWANIE LOSU Żar-ptak, kiści kaliny grające, Wzory wyhaftowanego losu... W nici w igle wszystko jest sakralne – I moc, i jedwabny kolor. Przeszywszy raj ziemskiego świata, Zaczęta nie wiadomo skąd, – Przez wieki, przez stulecia Przez krew ciągnęła się ta nić... ...Pełzało wszelkie gadziejstwo, Z Ukrainy siłę ssało, Więc bardziej krzyżykiem, niż ściegiem, Kobiety płótna wyszywały. Na skrzyniach, poduszkach i łóżkach – Płatkami dalii i maków – Na ręcznikach i na koszulach – Kwitło pismo niebieskich znaków. Na zgromadzeniach nie paraduję W koszuli powściągliwo-wzorzystej, – Czerwone krzyżyki całuję, Łzę roniąc na czarne... W CIĄŻY W ELEKTRYCZNYM POCIĄGU Pod pociągiem szyny elektrowy Trzeszczą cicho. U kobiety w ciąży na brzuchu Rozłożona książka. Prowadzi kapelusz po salonie żywym Żebracza gitara, Agenci z wyuczonym tekstem prostym Roznoszą towary. Pieni się piwo w ciemnawych butelkach, Pachnie kawa, Ona zaś skupiona na stronach, Ciężarnych myślami. Gazety, talie zaklejonych kart Nieme oferują, A jej tak przejmująco od tego wzdychać, Co książka drukuje. ...Nie chce wpadać w paralele nijak Ta powiastka. Patrzę na ciężarną w pociągu ja, I życzę jej syna... MÓJ KONIU... Konia znalazłem. Teraz znaleźć by uzdę, Siodło i na zad rozgrzany wskoczyć! Tak chce się rutynę zwalczyć! Tak chce się w bok – ale nie zboczyć! Zastój mnie w tęsknotę tęskną wpędził, Nie będę mógł z tym pogodzić się nigdy... Tak chce się w prawo, w lewo, w górę, W przód, w tył, po okręgu i po kole... Brzmią struną duch, zwycięstwo i ciało, Pulsuje w żyłach niezgłębiona siła... Mój koniu, a po co nam uzda? Zlejmy się w porywie ciało w ciało! ŚNIEG STOPNIEJE. WSPOMNIENIA ODPŁYNĄ... Iskry słońca u sosny na rzęsach, Ułożył się, uspokoił śnieżyc... Jak wiele on mi nawiał Wspomnień dziecięcych, jasnych marzeń! ...Na mchy stare i młode brwi Padają – i zatrzymania im nie ma, Te płatki śniegu – anielskie pocztówki, Symbole niebieskiego pisma... Pisze Bóg nam, że dzisiaj święto, I ja umiem te listy czytać... Ślizgam się z grupą kolędować, Ślizgam się orzeszki zarabiać! Ładnie stukać stawem o buty, W który wbił się dziecięcy strach, A pod lodem – malowidła bajkowe, Podobne do tych, co i na szybach... Kto jeszcze tak zdolny uszczęśliwić, Jak ów dźwięcznokryształowy czas? Śnieg stopnieje. Wspomnienia odpłyną. Lecz do śmierci nie zostawią nas... WSZYSTKO CZEKA NA WYPEŁNIENIE Nam główne o Bogu nie zapomnieć, O duszy i jej wszechświatowym domu... Jest niebo, to i skrzydło w nim być musi, Jest serce, to i miłość jest dokładnie w nim! Niech chimeryczna śmierć nas nie straszy, Nie ma o czym nam z nią rozmawiać, Wszystko swojego wypełnienia czeka – I kielich, i rzeka, i wiek, i chwila... OŚWIECENI MIŁOŚCIĄ MY ROŚLIŚMY... Ciepleje dusza w miłych wspomnieniach, Staje się nagle taką samą, jak wtedy... Nie staliśmy się źli w niedostatkach, Nie przeszliśmy na bydło w biedzie. ...Zimą pachniały wyczekiwanym świętem, Którego my czekaliśmy tak, mali, Progi, pierogi i słomiane maty W najcieplejszej chacie na ziemi... Nam jasne dali w losie otwierały się, Mieliśmy na wszystko-wszystko prawa, Bo co Boże Narodzenie my na nowo rodziliśmy się I lepszymi stawaliśmy się co Boże Narodzenie... Nas szlak wielki w przyszłość wołał, Do niego my łąkami szliśmy I mimo całej hańby i nienawiści wieku Oświeceni miłością my rośliśmy! GDZIE SKARB ŻYCIA SCHOWANY... Gdzie słońcem z wody grążel, Gdzie z nim – największy ja bogacz, Miłośnik polatać kłusem, Fanatyk rżenia końskiego – Tam, gdzie studzienka w łonie olch, Gdzie słowików słodki świst Ja startowałem w biały świat Spod kurhanu scytyjskiego. Gdzie swojskie i dzikie gołębie I dziecięce do góry czoła, I wiosna każe – kochaj! kochaj! – Gdzie i z piołunami słodko, Staje się przydatne w życiu – W duszy jednak, a nie w worku! – Z połowieckiego piasku Wypłukane przeze mnie złoto... Gdzie bawi się w chowanego gąska, Gdzie tarłem kipi pustkowie, Gdzie i głóg-dzika róża kształtu ust, Bo ja wiecznie zakochany, – Tam ja i dotąd, dotąd tam, Choć i błąkam się po światach, Jednak lecę tam, jak ptak, Gdzie skarb życia schowany... BUDZIK NA WCZORAJ Wyłączywszy zdecydowanie „Internet”, W kurzowo-przymrozkowy wieczór Ja przyjechałem, chato, z zgiełków W twoją samotną pustkę. Nad okienkiem – przesechły kwiat. Gazowa butla przemarznięta w sieni. W chacie – łóżka dwa i trzy krzesła – Na dwa cienie i trzy rodzinne cienie... Gdzie ikony kurzem pokryły się, Wyblakły i wzory na płótnach, – Im nikt, zapewne, nie modlił się, Żeby one były tu nie samotne. A w komórce, gdzie szczury i krety Utworzyły ziemiorojną spółkę, Już i nie rada stopniom stromym, Wspomina znikłych wszystkich wódka... Przez szyby wchodzą noc i dzień – Drzwi im nikt nie otwiera, I choć zegar w chacie tej chodzi – Czasu jako takiego tu nie ma.. W piecu i iskry żywotności ognia, Z komina wietrzyk tylko popiół zgarnia... ...Ja zegar ten nie zatrzymam, Jeszcze i budzik wstawię. Na wczoraj. „PATRZĘ JA NA NIEBO”... Choć nieba nie ma – jednak ono cud, A cud bywa tylko w bajkach. Tęczami i ptakami niebo szczęśliwe, I słońcem w zenicie, i ludźmi w samolotach... Choć niebo takie wirtualnie-bezdenne, Na poziomach prastarych w nim chmury wiszą, Pstre ono gwiazdami, wschodem czerwone, Ale za podstawę u niego błękit... Ono opady śniegu i burze rodzi, Zmarłe zimą, żyje na wiosnę. Patrzę ja na niebo, i myślę sobie: Chciałbym ja żyć na nim czy nie... DYSKUSYJNE, ALE I AKTUALNE Herbata na trzech w moich Hryszkiwcach – bal, A w stolicy – bankietowe przyjęcia... Ja zawzięty ten prowincjusz, W kogo drwiny lecą, niby strzały... Mówią: wydał się trzeźwym czy i upił się, Wcześnie gwiazda jego zaszła... Gdzieś, powiadają, w głuszy zagubił się... Nie, to wy w miastach zagubiliście się! Każdy napotkany was tępo mija, A we wsi pod Berdyczowem, na skraju Sto procent populacji wie, Co zrobiłem i co zaczynam. Tam, gdzie szybciej przesuwa się czas I gdzie cenią minutkę-chwilę, – Sto klatek schodowych zamkniętych dla was, Sto podwórek obroni mnie w sile! Mogę ja, nadepnąwszy na próg, Po prostu tak, bez potrzeby i przyczyny Do sąsiada zapukać w nocy I nie bać się, że on nie otworzy. W tym świecie teorii, idei, Kto powie, co lepiej dzisiaj: Być w głuchym wsi między ludzi Czy w ludnym mieście samotnym?! STARY MOTOCYKL On stoi, jak złom, – smutny, przygnębiony, Ale chronią jeszcze dziarski styl Lusterko starego motocykla I prędkościomierz, pełen miłych mil. Tylnego siedzenia gumowe wygięcie, Na wózku pokrycie stare... Wytoczył sąsiad go na wygon – Może, ktoś z chłopaków zabierze... Ręce w mig przypominają prowadzenie, Wspomnienia młodzieńcze wchodzą w szał, – Otwiera prędkościomierz widzenia, W lusterku dudni kilometraż. Ja wracam w młodość jakby, I wspomnieniem podżegany tym, Wieczorem, żeby nikt nie widział, W myślach siodłam motocykl. Gazować w Żurbyńcach – to fajnie, Gala tam na ławeczce siedzi... I silnik, co wszystko na świecie kręci, U niego i u mnie już nie psuje się! Postronki grzeją siły końskie, Zakręty ciągną w pikowanie, I w zębach postukuje bruk, Wiatr wyrywa kierownicę zwrotną. ...Gaśnie wspomnienie – i znika Gala, Przyglądam się – a to sąsiad... Dziękuję mu za motoralli, Za ten wesoły bieg wsteczny! ZNALAZŁEM KLUCZ... Znalazłem klucz – i z nim stoję, głupieję: Kiedy i jak zgubił go ktoś? Znalazłem klucz – i pojawiła się nadzieja, I znak po sercu chłodem przeszedł... Jak mógł on z rąk niezdary po prostu wypaść? Niepewnie, ktoś nim wcale nie cenił... Jeśli ten kluczyk od czyjegoś szczęścia, To kto go tak łatwo zgubił? Snują się podejrzenia marne i daremne, Ja ich bym już i pozbyć się wolał... A może klucz ten od drzwi więziennych Czy od na wieki spalonych mostów? Znalazłem klucz – i inną droga Nagle stała się i zagulgotały gaje... …Znalazłem klucz – byle znaleźć do niego zamek, Byle tylko nie wejść w drzwi nie swoje! ŚNI SIĘ... Uchyliwszy skradnie furtkę, Ty do mnie idziesz W sukni, splecionej z wiatru, Koloru niebios. Świat brzmi, drży, czeka Na słodką chwilę, Jak dusza dotknie raju W rozkoszy kochać! Wkrótce, wkrótce, wkrótce, wkrótce Zgaśnie morela... Ty idziesz pod wieczne gwiazdy W świat wysokich ros. W żalu jeszcze niepoczętym, W trwodze cała... Śni się – całe życie od początku Zaczyna się! BERDYCZÓW – KOZIATYN Wytarta słońcem kolejowa linia, Droga stalą brukowana, bez dziur... Iwankowce, Hadomce, Kaolinowa – Z Berdyczowa do Koziatyna jadę ja... Kursują wagonami kobiety zawzięte, Napchane po brzegi ich torby różnościami: W minutach dwudziestu – i kozinaki, I dżinsy, i skarpetki, i płoć, I piwo, i bielizna, i obwarzanki, I swetry, i noże, i pierożki, I pasty do butów, i walonki, i piłki, I żyletki, i opaski, i łyżki... Obojętny na reklamy owe rutynowe – I to u nas najlepsze, i tamto, – Wciskam hrywien z pięć tylko dziecku, Co z rączką wyciągniętą wagonem idzie... „ROSYJSKOJĘZYCZNYM” OBYWATELOM UKRAINY Ile w nich treściwego i pięknego – Symbolach, które uznał cały świat! Nauczcie się języka własnego obywatelstwa, Żółto-niebiesko-trójząb błogosławcie! Jeśli zaś droższe wam inny sztandar, Inny język, herb, naród i hymn, – Odważcie się na prawo wyboru, Wybór można swój robić wszystkim... PRZYJACIOŁOM-FILOLOGOM. I NIE TYLKO... Terakt, termometr, cierlica, Dywan, dywizja, dziwy, Wiąz, powiązanie, wiązanka, więzienie, – Co te łączy słowa? U języka horyzont żółto-niebieski, W nim – leksykalna szlachetność: Krajina, kraj i Ukraina, Rodzina, ród, naród.... Osiedle Hryszkowce na Żytomierszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Mychajło Słaboszpycki kończy czwarty tom prozy wspomnieniowej „Z lustra zmierzchu”, która ujrzy światło dzienne, podobnie jak wszystkie poprzednie, w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Prezentacja wydania planowana jest na 24 września. Proponujemy fragment książki. Inaczej nie byłby to on Bohdan Horyń

Mychajło SŁABOSZPYCKI Czytam, że Bohdan Horyń przekazuje do bibliotek Lwowa swoją kolekcję książek, którą gromadził przez całe swoje dorosłe życie (z przerwą na lata uwięzienia). Sądzę, że nie jest mu zbyt łatwo rozstawać się z książkami, które były dla niego niemal jak członkowie rodziny. Ale po pierwsze, jest ich tak wiele, że niemal katastrofalnie zawęziły jego przestrzeń życiową. Po drugie, niemało lektury, którą gromadził do pracy nad tym tematem, który odszedł dla niego w przeszłość, zostało już wykorzystanych – zamierzona praca ukazała się drukiem. Do tych książek nie będzie już wracał. Zajmą miejsce w bibliotekach. Jeśli zdecydowana większość wzywa antykwariuszy, aby opisali i wycenili wydania, z którymi właściciel się rozstaje, i ma z tego jakiś zysk, to Horyń jest mecenasem bibliotek. I to jest dla niego charakterystyczne. Ma na koncie niemało takich dobroczynnych historii. Merkantylizm i Bohdan Horyń to rzeczy nie do pogodzenia. Spotykałem mało tak chętnych do bezinteresownych czynów ludzi. Nieprzypadkowo przecież Petro Jacyk mówił, że najtrudniej z ludźmi znajdować wspólny język w kwestiach finansowo-materialnych – niemal każdy szuka korzyści nawet tam, gdzie a priori jej być nie może. Kiedy przeczytałem o Mykole Horyniu – ojcu Bohdana – że był jednym z twórców „Proświty” w rodzinnej wsi i przez długi czas stał na jej czele, to utwierdziłem się w przekonaniu: mamy wszelkie podstawy, by powiedzieć: Bohdan Mykołajowycz jest synem swojego ojca nie tylko z krwi, ale i w dziedziczeniu wszystkich wartości duchowych. Okazuje się, że syn miał największą we wsi bibliotekę dziecięcą. Wiejscy rodzice pragnęli wtedy, aby dzieci od wczesnych lat przyjaźniły się z książką i nie szły w życie jako nieuki. Kiedy we wsi pojawili się radzieccy „wyzwoliciele”, ojciec, dobrze rozumiejąc, co jest grane, ukrył „proświtańską” i synowską biblioteki na strychu szkoły, gdzie zamaskował książki tak, że – jak sądził – nikt ich nie znajdzie. Znaleźli. Szpicle z NKWD darli i palili ukraińskie książki. Te brutalne szczegóły na zawsze zapamiętał Bohdan Mykołajowycz, który wyrósł na takiego bibliofila, jakich rzeczywiście bywa mało. Książki to i jego religia, i jego pociecha. Los Horynia układał się dramatycznie, bywały w nim czasy, kiedy nie było mu łatwo z książkami, bo przecież warunki w uwięzieniu miał wyraźnie niebiblioteczne, jednak książka zawsze była z nim obok. A jedną ze swoich prac o Opanasie Załywasze napisał nawet w niewoli. (Później Ukraińska Partia Republikańska opublikowała ten tekst jako osobne wydanie). Przeczytałem w prasie takie doniesienia. Bohdan Horyń zebrał bibliotekę, w której było ponad 12 tysięcy książek. I wszystko to – nie jakaś rozrywkowa beletrystyka na wzór lektury dla gospodyń domowych kulturalnego typu. Jakość wydań z księgozbioru Bohdana Horynia potwierdza choćby to, jak chętnie przyjmują jego książkowe dary autorytatywne biblioteki Ukrainy. Na początku lat 90. przekazał cztery i pół tysiąca tomów bibliotece naukowej Uniwersytetu Lwowskiego, co stało się tam osobnym funduszem, który nosi imię Bohdana Horynia. Z czasem trzy i pół tysiąca książek Bohdan Mykołajowycz przekazał bibliotece Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy we Lwowie. Oto już kilka lat jest tam osobne pomieszczenie z napisem „Biblioteka Bohdana Horynia”. Wiosną bieżącego roku Bohdan Mykołajowycz podarował całą swoją literaturę z zakresu historii sztuki oraz wszystkie albumy artystyczne Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Jak się domyślamy, są to bardzo drogie wydania. U antykwariuszy i na aukcjach książek ich ceny czasami oszałamiają. Tutaj muszę podać taką informację. Zbyteczne jest przekonywanie, że biblioteka może wiele opowiedzieć o swoim właścicielu. Opowiem tylko o jednym segmencie księgozbioru Bohdana Mykołajowycza. Wpadł mi w ręce katalog wydań, które przekazał w darze Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Nawet przy pobieżnym zapoznaniu się daje on wyobrażenie o szerokości zainteresowań Horynia. Znane powiedzenie Rogera Garaudy’ego o realizmie bez granic. Tutaj możemy sparafrazować: zainteresowania bez granic. Horyń chciwie gromadził wszystko, co związane ze sztuką. Drogie albumy z poligraficznie jakościowymi reprodukcjami, monografie, biografie artystów, wspomnienia, dzienniki, epistolografię, katalogi, zbiory tematyczne. Tutaj szeroko zaprezentowana jest zarówno światowa, jak i ukraińska sztuka. Krótka wycieczka po katalogu. Verhaeren „Rembrandt”, „Portret w twórczości Rembrandta”, „Rembrandt, jego poprzednicy i naśladowcy”. Życiorys Michała Anioła, Henri Perruchot „Cézanne”, Malewicz „Od kubizmu i futuryzmu do suprematyzmu. Nowy malarski realizm”, Bogomił Rajnow „Trzej samotnicy”, Louis Aragon „Matisse”, Vallantin „El Greco”, Graszczenkow „Rafael”, „Gustave Doré”, „Maillol”, „Dziennik” Delacroix, „Diego Rivera”, „Dziennik geniusza” Salvadora Dalego. Przerywam tę listę, która miała potwierdzić czytelnikowi estetyczną otwartość właściciela biblioteki, prawdziwy jego estetyczny pluralizm. Są ludzie, którzy kategorycznie deklarują: uznaję tylko impresjonistów. Albo: tylko mistrzów szkoły holenderskiej. Czy: mój ideał to pieriedwiżnicy. I tym, jak to mówią, z głową zdradzają swoją estetyczną ciasnotę, bo jawią się jako zaślepieni członkowie jakiejś sekty. Sztuka ukraińska jest u Horynia zaprezentowana jeszcze pełniej. Powiedzmy, cały szereg wydań o Ołeksandrze Archypence. Znany kolekcjoner, przestudiowawszy u mnie katalog, powiedział: „Tutaj są takie rarytasy, za które Horyń wziąłby na wielkich aukcjach duże pieniądze!”. Wymieniam tylko imiona artystów, zaprezentowanych różno-gatunkowymi wydaniami w tej bibliotece: Iwan Trusz, Anatol Petrycki, Oksana Pawłenko, Iwan Kawaleridze, Ołeksandr Nowakiwski, Hałyna Mazepa, Jakiw Hnizdowśkyj, Kateryna Biłokur, Hanna Sobaczko, Ołena Kulczyćka, Ałła Horśka, Dmytro Krwawycz, Wołodymyr Patyk, Mychajło Derehus, Teodozija Bryż, Jewhen Beznisko, Iwan Ostafijczuk, oczywiście też Sofija Karaffa-Korbut oraz Swiatosław Hordynśkyj, Bohdan Soroka, Lubomyr Medwid, Hałyna Sewruk, Mykoła Storożenko, Emmanuił Myśko, Witalij Zarećkyj, Serhij Sawczenko, Olha Krawczenko, Roman Bezpałkiw… Nie mogę wymienić tutaj wszystkich artystycznych imion z tej kolekcji książek Bohdana Horynia. Jeszcze przecież tyle wydań, poświęconych ikonie, sztuce użytkowej, architekturze, krajoznawstwu, w którym dominują akcenty artystyczne, przy tej okazji nie zostało wymienionych, bo cały rejestr rozrósłby się nadmiernie i pretendowałby do roli głównej części tego szkicu. Tego, kogo to zainteresuje, odsyłam do głównych bibliotek Ukrainy, dokąd przekazano powielony buklet z listą wszystkich przekazanych do NASPiA wydań. A zatem, trzy poważne kolekcje książek – dla trzech lwowskich bibliotek. Ważne, by pamiętać: wszystkie te wydania nie przyszły Bohdanowi Horyniowi tak łatwo. Nigdy nie miał grubych pieniędzy, by lekko wykupywać wszystko, co mu się spodobało. W jednym z wywiadów opowiedział o początkach swojej unikalnej kolekcji: „Ja swoją pracę zacząłem od tego, że zbierałem bibliotekę, oddając na książki całe swoje skromne stypendium, a potem także skromną pensję. Takimi skromnymi były zarobki i w Domu Twórczości Ludowej, w którym początkowo pracowałem, i w Muzeum Sztuki Ukraińskiej, gdzie pracowałem później. Zgromadziłem wielką bibliotekę. W ciągu życia liczba zebranych przeze mnie książek przekroczyła 10 tysięcy jednostek. Czy będzie 12, czy może 15 — trudno powiedzieć, bo do tej pory nie cała biblioteka została wpisana do katalogu, nad którym obecnie pracuje żona Oksana…”. Dosłownie przed kilkoma dniami do wydawnictwa „Jarosławiw Wał” przyszedł doktor filologii Jurij Kowaliw, który kończy autorską „Historię literatury ukraińskiej”. Potrzebuje kilku tomików poetyckich Hordynskiego, wydanych na emigracji. Nie ma ich nawet w bibliotece diaspory. Od razu powiedziałem: wszystko to ma Bohdan Horyń, który niedawno wydał w „Jarosławiwym Wale” fundamentalne dwuksiążkowe dzieło „Swiatosław Hordynski na tle epoki”. Nawiasem mówiąc, wyróżnione Nagrodą Szewczenki. Zadzwoniłem do Bohdana Mykołajowycza, który niemal zaczął się zamartwiać z powodu tego, że nie może nam pomóc: cały korpus wydań Hordynskiego i związanych z nim, przekazał już do biblioteki. W mieszkaniu nie ma wolnego od książek kąta – musi uwalniać przestrzeń życiową. Ktoś inny takie cenne wydania zaproponowałby antykwariuszom – i oni rzuciliby się na rarytasy, na które dosłownie polują kolekcjonerzy, gotowi płacić w tej sytuacji grube pieniądze. Wiem, że Horyń już upatrzył sobie inny temat i gromadzą mu się nowe wydania książkowe. Nawet do głowy mu nie przyszło handlować książkowymi skarbami. Dobrze pamiętam, że nawet w czasach jego deputowania (był zastępcą przewodniczącego komisji spraw zagranicznych Rady Najwyższej) zdążył pracować nad tymi tematami, które postawił sobie jako zadania domowe. Przede wszystkim przypomnę tutaj fundamentalny trzytomnik „Nie tylko o sobie”, który ma taką autorską definicję: „Dokumentalna powieść-kolaż”. Twierdzę bez żadnej przesady: to doprawdy bezcenna książka. Bo mamy tutaj nie tylko autobiografię Horynia. To szczegółowo skonkretyzowana opowieść o ruchu idei w społeczeństwie ukraińskim. O setkach działaczy ówczesnego społeczeństwa. O pasjonarnych ludziach idei, którzy wyraźnie zadeklarowali: występują przeciwko narodowym i społecznym krzywdom naszego narodu, zamaskowanym dymną zasłoną obłudnej demagogii. Najwyraźniej właśnie tak pracuje tylko Bohdan Horyń. On jest tym autorem, który nadaje niezwykle ważne znaczenie faktografii. O czymkolwiek by nie pisał – wszędzie ma masę faktów i dokumentów. Wszystko to tworzy wrażenie wszechstronnego naświetlenia tematu, maksymalnej konkretyzacji wszystkich jego składowych. Horyniowie to wyrazisty fenomen całego naszego ruchu wyzwoleńczego. Dziadek Mychajła i Bohdana, który miał na imię Mychajło, był przewodniczącym rady wiejskiej w Kniesiele w czasach Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i doświadczył prześladowań ze strony polskich władz. Jeszcze przed swoimi pięćdziesiątymi urodzinami zszedł do grobu. Ojciec braci Horyniów, Mykoła, jak już wspomniano, był organizatorem życia narodowo-kulturalnego i kierował wiejską komórką OUN. Trzykrotnie więziły go polskie władze. A kiedy w 1939 roku stało się to po raz ostatni, skazano go na rozstrzelanie. Wtedy tylko szczęśliwy przypadek go uratował – podczas bombardowania Lwowa wybuchła wielka panika. Horyń zdołał wykorzystać zamieszanie wśród strażników więziennych i uciec. Od 1944 roku jest w UPA. Historyk i politolog Taras Batenko w swoim ciekawym portrecie politycznym Bohdana Horynia „Osobistość opozycyjna: druga połowa XX w.” szczegółowo opisał tę rodzinę i jej miejsce we wszystkich wydarzeniach politycznych na przestrzeni kilku dziesięcioleci. Mowa tam również o rodzinie matki braci Horyniów, Stefanii Hrek, która była krewną Mykoły Łebedia. Ją, już matkę dwóch synów, wywożono ze wsi w celu wysyłki na Sybir. Bohdan Mykołajowycz wspomina: „Matka nakazała nam, żebyśmy za wszelką cenę uciekali. Ja pod wozami uciekłem jeszcze w rodzinnej wsi Kniesiele, a bratu Mychajłowi udało się odłączyć od kolumny we wsi Otynewycze, która jest koło Chodorowa…”. Ciężarną Stefanię Horyń wraz z rodakami trzymano w chodorowskim więzieniu. Mieli być wysłani na Sybir. Dwukrotnie próbuje uciec. I za drugim razem jej się udało. Ukrywa się we wsi, od której niedaleko w oddziale w lesie Dewiatnyckim w UPA jest jej Mykoła. Ale ona o tym nie wie. Tak jak nie wie, czy on żyje. Urodziwszy tutaj syna, nazywa go imieniem męża – Mykoła. Ojcu było pisane ocaleć i nie wpaść w łapy NKWD. I nikt go nie wydał. Cała rodzina osiedliła się w Chodorowie, gdzie ojcu udało się zatrudnić w cukrowni. Tam jego synowie-książkowicze pod wymagającym spojrzeniem ojca przygotowywali się do dorosłego życia. Ojciec uważał: synowie koniecznie muszą zdobyć wyższe wykształcenie. Przy tej okazji trzeba powiedzieć o rodowych korzeniach duchowych, zawsze ważnych w życiu każdego człowieka. Bracia Horyniowie nie wzięli się znikąd. I żaden z nich nie był Szawłem, który po przejrzeniu stał się Pawłem. Oni nie stawali się właśnie takimi, jakimi ich poznaliśmy. Oni dorastali właśnie takimi – dziećmi swoich rodziców. Odziedziczyli nie tylko rodzimą krew, ale i przekonania oraz siłę ducha. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

piśmiennictwa pozostawała „Eneida”, o której z zachwytem pisał w dzienniku na tle dość skąpych informacji o pierwszym „Kobzarzu”. Znał H. Hałahan także nieocenzurowaną twórczość Szewczenki. Komunikował się z poetą po jego powrocie z zesłania w Petersburgu, później obracał się w środowisku ukrainofilów. Jednak w liście do żony, maskując swój strach i utożsamiając ukrainofilstwo z lojalnością wobec imperium, opisał, jak rodacy zaprosili go na panichidę za Szewczenkę w soborze Kazańskim. Nie tylko nie poszedł na panichidę, ale też ostro odciął się od szkodliwych manifestacji, posuwając się do stwierdzenia, że nawet sam Szewczenko nie ma z ukrainofilami nic wspólnego. I to w prywatnym liście. Cóż więc mówić o sferze publicznej. O lojalności H. Hałahana wobec rosyjskiego cara i rezygnacji nawet z kulturalnej pracy ukraińskiej po ukazie emskim z 1876 r. świadczy także specyficzne zainteresowanie mecenasa Galicją, którą przejmował się przez całe swoje życie. H. Hałahan ofiarowywał pieniądze na galicyjskie instytucje oświatowe, wysyłał książki do bibliotek, pomagał Galicjanom, którzy znaleźli się w rosyjskiej Ukrainie. Jednak w jego zainteresowaniu Galicją zawsze dominowała świadomość polskich ucisków, których doświadczali ukraińscy Galicjanie, od których mogli ich uwolnić wyłącznie rosyjscy bracia. Ogólnie pozostawał na pozycjach rosyjskiego słowianofilstwa I. Aksakowa i F. Czyżowa. Zatem można z pewnością mówić o jego sympatiach do galicyjskich moskalofilów i udziale w rusyfikacji ukraińskiej Galicji. W niewyraźnym stosunku H. Hałahana do Szewczenki osobisty strach łączył się z lojalnością wobec imperium. Z jednej strony niby szanował Szewczenkę, wspierał pieniędzmi „Kijewskuju starinu”, był przewodniczącym Południowo-Zachodniego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, jednak z drugiej strony nigdy nie przekraczał granicy lojalności wobec rosyjskiego imperatora i imperium. Nie mniej interesujące jest także postrzeganie Szewczenki przez kompozytora-amatora i urzędnika Kijowskiego generał-gubernatorstwa Petra Sełeckiego, z którym poeta był zaznajomiony osobiście. W czasie ich spotkania w 1844 r. w majątku Riepninów powstała idea wspólnego napisania opery o Mazepie, jednak przyszli współautorzy od razu rozeszli się w kwestii języka libretta i interpretacji osoby hetmana. Petro Sełecki nalegał na język rosyjski i na zdradzie Mazepy. Szewczenko zaś taką możliwość odrzucił, więc zamysł tak i nie został zrealizowany. Kompozytor-amator przedstawił w swoich wspomnieniach mało sympatyczny portret poety, w którym czuć uprzedzenie obserwatora do portretowanego. Ten ostatni jawi się jako niezdarny, niezgrabny, nieuczesany, niemyty, niedbale ubrany, ospowaty, jego niegłupie oczy też budzą niepokój – są mętne. Artystycznej i poetyckiej twórczości

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ukraińska arystokracja w roli historycznego przegranego

Niniejszy artykuł jest polemiką z artykułem Jurija Tereszczenki „Taras Szewczenko i ukraińska arystokracja”, który był publikowany w kilku wydaniach gazety „Dzień”. Nasi intelektualiści obecnie intensywnie przemyśliwują historię, w której szukają potwierdzenia własnej tożsamości, często mówią o odnowieniu pamięci historycznej. Chcemy być tacy, jak cywilizowane narody. Pociągają nas narody sukcesu, te, które uformowały efektywne państwa i mają rozwinięte społeczeństwa. Dlatego staramy się przezwyciężyć tezę o niepełności ukraińskiego narodu, braku w nim warstwy przywódczej, bez której budowa efektywnego państwa jest efemeryczna. Myśl o istnieniu ukraińskiej arystokracji należy do rzędu ratunkowych. Jednak ukraińska arystokracja nigdy nie była ukraińska w pełni: nie była ona ukraińska ani w Rzeczypospolitej, ani w Imperium Rosyjskim. Ta arystokracja była polska i rosyjska, ale pochodzenia rusko-litewskiego lub ukraińskiego. Taki niuans w sformułowaniu jest istotny. Roksana CHARCZUK Skupię się wyłącznie na rosyjskiej szlachcie ukraińskiego pochodzenia, aby pokazać, jak niejednoznaczną ona była. Tę próbę zrealizuję na podstawie zrozumienia, częściowego przyjęcia czy wręcz całkowitego odrzucenia w środowisku szlacheckim postaci i idei ojca ukraińskiego narodu Szewczenki. Nie będę zatrzymywać się na tym, że nasz poeta przebywał w kręgu ludzi wykształconych, pisał przede wszystkim dla nich. Ukraińscy chłopi w XIX w. przeważnie byli niepiśmienni, dlatego teoria, według której Szewczenko jest poetą chłopów pańszczyźnianych, jest populistyczna, pozbawiona gruntu. Czyżby ktoś do dziś wierzył, że przesłanie „I martwym, i żywym…” zostało napisane nie dla inteligentnej publiczności? Mówiąc o recepcji Szewczenki, warto pamiętać, że w XIX w. jego twórczość dzieliła się na cenzuralną i ocenzurowaną, dozwoloną i zakazaną, dlatego prawdziwymi jego koneserami i czytelnikami, którzy mieli dostęp do wszystkich tekstów, byli tylko wybrani. Przede wszystkim należeli do nich uczestnicy Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Pantełejmon Kulisz, który tak i nie zdołał potwierdzić swojego szlacheckiego pochodzenia, przez co nie ukończył Uniwersytetu św. Włodzimierza, najgłębiej pojął poezję pobratymca. Konstatował: Szewczenko objawił światu nowy język, otworzył przed nim nowy naród. Mykoła Kostomarow, którego ojciec był szlachcicem o rosyjskiej tożsamości, a matka chłopką pańszczyźnianą o ukraińskiej, odczuł strach, czytając zakazane wiersze ukraińskiego poety. Właśnie temu historykowi należy się kolektywistyczna wizja Szewczenki, według której naród przemówił słowami swojego śpiewaka. Utwory Szewczenki i po jego śmierci krążyły w odpisach zarówno na Naddnieprzu, jak i w Galicji w środowisku studentów i seminarzystów, w tym środowisku, które można nazwać protointeligenckim. Dopiero po publikacji specjalnego tomu z utworami ocenzurowanymi (antycarskimi i antyrosyjskimi), który ujrzał światło dzienne w Pradze w 1876 roku, czytelnicy zapoznali się z twórczością ukraińskiego poety bez skreśleń, chociaż i bez zweryfikowanych tekstów. Ta czarowna książeczka (błękitna, ze złotymi tłoczeniami) trafiała do Rosji nielegalnie. I tym Szewczenko radykalnie różnił się od Puszkina — był inicjatorem zakazanej literatury podziemnego narodu. A takie narody zazwyczaj nie mają własnej arystokracji, dlatego w XIX w. nazywano je krótko i jasno — plebejskimi, albo używano eufemizmu, określając je jako niehistoryczne. Wiadomo, że pierwszym „Kobzarzem” (1840) najbardziej zachwycały się ukraińskie panny, których wyobraźnię ukraińskie ballady romantyczne opanowały w jednej chwili. Chociaż panny uczyły się w językach francuskim i rosyjskim, a za rozmowę w chłopskiej gwarze czasem zakładano im na szyje tabliczki z obraźliwym napisem, ukraińska poezja Szewczenki wywoływała w ich środowisku niekłamany entuzjazm. Warwara Riepnina nawet chciała nauczyć się ukraińskiego, żeby zrozumieć wszystko, co napisał Szewczenko. Chyba księżna nie może służyć za wzorzec czytelniczej recepcji poety choćby dlatego, że była w nim zakochana. Inna sprawa — Ołeksandra Biłozerska, żona Pantełejmona Kulisza. Najprawdopodobniej czytała ona także ocenzurowane wiersze przyjaciela swojego męża, które mogła ocenić zarówno od strony ideowej, jak i pod względem piękna wiersza, bo sama była obdarzona talentem pisarskim. Nie bez powodu chciała poświęcić własne wiano na edukację Szewczenki we Włoszech. Ołeksandra Pśoł, która pochodziła z drobnej szlachty, była sierotą, dlatego wychowywała się w rodzinie księcia Riepnina, pod wpływem Szewczenki zaczęła pisać wiersze w języku ukraińskim i stała się naszą pierwszą poetką. Jednak wśród wykształconych ukraińskich panien była też Kateryna Kersten z guberni połtawskiej, krewna cyrylo-metodiańczyka Opanasa Markowycza, która nie tylko nazywała utwory Szewczenki wstrętnymi, antyestetycznymi, ale i negowała samodzielność małoruskiego języka, rozpatrując Małorosję wyłącznie jako część większej całości — Imperium Rosyjskiego. Kateryna Kersten może służyć za archetyp małoruskiego odczytania Szewczenki. Zazwyczaj Małorusini zarzucali poecie niedostateczny poziom wykształcenia, uważano go za samouka, który pisze po ukraińsku wyłącznie dlatego, że nie potrafi rymować po rosyjsku. Właśnie w celu odparcia tych zarzutów Szewczenko stworzył kilka utworów poetyckich po rosyjsku. O poziomie wykształcenia poety świadczy przede wszystkim jego szeroka lektura, która na dzień dzisiejszy została zbadana dość wyczerpująco. Szewczenko czytał przez całe swoje życie, nawet w żołnierce. Świadczy o tym złożona struktura jego twórczości, w której folklor łączy się z Biblią, reminiscencje literackie — z echem prac historycznych. Naszego proroka w żaden sposób nie da się wcisnąć w schemat prostego ludowego śpiewaka. Warto także pamiętać, że Szewczence nie była obca historia sztuki. Oprócz tego uważano, jakoby w ogóle nie pracował nad swoimi wierszami. Ta teza nie wytrzymuje krytyki choćby dlatego, że utwory Szewczenki mają kilka redakcji, artysta wygładzał ich formę, przepisując poezje z tak zwanej Małej książeczki do Większej. Zatem wczesną twórczością Szewczenki zachwycały się przede wszystkim szlachcianki ukraińskiego pochodzenia, które brała za serce nie tylko tematyka kobieca, będąca jedną z centralnych w pierwszym „Kobzarzu” (dość wspomnieć poemat „Kateryna”), ale i cała romantyczna atmosfera tej niewielkiej książeczki. A co z arystokratami płci męskiej? W ich środowisku Szewczenkę również rozumiały jednostki. Oczywiście można wspomnieć, że pierwszy „Kobzarz” wydał na własny koszt ukraiński ziemianin Petro Martos. Jednak według świadectw Mykoły Markewycza, Nestor Kukolnik atakował sponsora „Kobzarza”, zapewniając, że kierunek tej książki jest szkodliwy. Petro Martos, przestraszywszy się możliwych nieprzyjemności, nie cofnął się przed wydatkami, dokonał przeredagowania, w efekcie czego większa część nakładu pierwszego „Kobzarza” wyszła na świat z opuszczeniami. Szczególnie ucierpiał wiersz „Do Osnowjanenki”, z którego wyrzucono wzmiankę o Moskiewszczyźnie i o tym, że w niej — wszędzie „obcy ludzie”. Właśnie Petro Martos później mistyfikował biografię Szewczenki, zamieniając ją w kiczowatą anegdotę. To on puścił plotkę o niedbałości i obojętności Szewczenki wobec formy poetyckiej. Czyż nie najlepiej w tamtym czasie rozumiał naszego poetę Jakiw de Balmen, człowiek, który wraz z Mychajłem Baszyłowym ilustrował i transliterował „Kobzarz” na język polski, aby tę książkę przeczytano na spolonizowanej Prawobrzeżnej Ukrainie. Właśnie Jakiwowi de Balmenowi Szewczenko zadedykował poemat „Kaukaz”. Bliscy poecie byli też bracia Zakrewscy, wojskowi w stanie spoczynku: Płaton, Mychajło i Wiktor. Nad nimi po rozgromieniu Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego ustanowiono nadzór policyjny. Ich, a także brata Jakiwa de Balmena, Serhija, wieziono do Petersburga razem z papierami po donosie marszałka szlachty piratyńskiej D. Sełeckiego. Co im inkryminowano? W 1848 r. na przyjęciu u starej ziemianki Wołchowskiej, której bale odwiedzał także Szewczenko, Mychajło Zakrewski wzniósł toast: „Niech żyje Republika Francuska!”. Brat Wiktor krzyknął: „Ura!”. Jednak obecni zaczęli syczeć, niektórzy opuścili przyjęcie. Wspomnianych byłych wojskowych w III Oddziale przetrzymano i wypuszczono, ale strach pozostał. Najbogatsi ówcześni Ukraińcy, oczywiście, czytali wiersze Szewczenki. Jednak dla H. Hałahana szczytowym utworem ukraińskiego Petro Sełecki dał Szewczence ocenę ambiwalentną. Na jego wspomnieniach wyraźnie odcisnęła się niechęć pamiętnikarza, który rozminął się z poetą w tak zasadniczych kwestiach, jak język i ocena historii Ukrainy. Ludzie nauki pokroju Mykoły Rigelmana (był on nawet przesłuchiwany w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego) i Tymofija Florinskiego w ogóle oddzielali Szewczenkę, którego szanowali za talent, od ukraińskiej inteligencji, którą w drugiej połowie XIX wieku przyjęło się nazywać ukrainofilami. Tymofija Florinskiego szczególnie drażnili Galicjanie. Obaj uczeni oddzielali Szewczenkę od języka ukraińskiego i nowej literatury ukraińskiej, chociaż bez poety ani język ukraiński, ani literatura ukraińska nie miały żadnych perspektyw. Ich poglądy podzielał także Iwan Kulżyński, znawca łaciny z Nieżyna, który uciekał się do bardziej brutalnego stylu, twierdził, że język ukraiński jest w rzeczywistości zepsutym rosyjskim, a wymyślili ten potworek uczeni ludzie z próżniactwa. Iwan Kulżyński, potomek mitycznego księcia wołyńskiego, negował prawo ukraińskich chłopów do nauczania swoich dzieci w języku ukraińskim, wyśmiewając pierwsze ukraińskie podręczniki Pantełejmona Kulisza i Szewczenki. Na najniższym szczeblu małorosyjskiej drabiny stoi arystokrata Mychajło Juzefowycz, który pisał donosy na ukrainofilów, pełniąc funkcje tajnego informatora III Oddziału, czasami składał pod donosami swój podpis. Historia o tym nie zapomniała. Wasyl Tarnowski (starszy) wspominał, jakie głębokie wrażenie wywarło przesłanie „I martwym, i żywym…” na gościach jego salonu w Kijowie. Efekt tego utworu można nazwać ostrym przejrzeniem. Wszak Szewczenko zdemaskował nie tylko kozackich hetmanów. Jego krytyka adresowana była do ukraińskich elit w ogóle i do każdego wykształconego Ukraińca z osobna. Szczególnie ciężkie wrażenie sprawiają listy Szewczenki z zesłania. Najwierniejszym jego przyjacielem był wtedy Andrij Lyzohub, który nie tylko czuł poezję Szewczenki sercem, ale i pomagał artyście: wysyłał mu papier, ołówki, farby, pieniądze. Minęło prawie 200 lat, jednak i dziś trudno stwierdzić, że tak zwana ukraińska arystokracja, która, z nielicznymi wyjątkami, przekształciła się w małorosyjską, nie zdołała w niczym pomóc ukraińskiemu geniuszowi na zesłaniu. Nawet Warwara Riepnina zaprzestała korespondencji z poetą po uwadze szefa III Oddziału Ołeksija Orłowa. I ta wina niedostrzegania Szewczenki na zesłaniu, jak i grzech „dwuduszności”, rozdarcia między ukraińską a rosyjską tożsamością, będzie obciążać ukraińską arystokrację zawsze. Rola historycznego przegranego jest mało przyjemna. Jednak innej, niestety, ukraińska arystokracja nie odegrała. Nie wypełniła swojego powołania, nie sformowała własnego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Czyste złoto» wiedzy historycznej

Od dawien dawna wiadomo, że historia jest matką wszystkich nauk, w tym także pedagogiki, o... Jurij RUDENKO, doktor nauk pedagogicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M.P. Drahomanowa. W tym, 2020 roku, mija chwalebne 700-lecie wyzwolenia znacznej części Ukrainy spod najazdu tatarsko-mongolskiego na Europę Wschodnią i Środkową. To wyzwolenie, pierwsze wielkie i rezonujące na całym kontynencie europejskim zwycięstwa wojsk ukraińskich (wielu do dziś myśli, że ich wtedy po prostu nie było, wszak niemało narodów, w tym Ukraińcy, było „uciskanych” przez przybyłe hordy), które połączyły się z sąsiednimi wojskami litewskimi, stały się prologiem do jeszcze większych zwycięstw, ostatecznego wygnania obcych z etnicznych ziem ukraińskich. Tak znaczący jubileusz należy szeroko obchodzić w skali ogólnoukraińskiej, wykorzystując jego potężny, faktycznie niewyczerpany potencjał poznawczo-wychowawczy dla wzmocnienia państwa ukraińskiego i ochrony go przed nieprzyjaciółmi, zamaskowanymi i bezpośrednimi wrogami. Aktywny udział uczniów i studentów w obchodach tej wiekopomnej daty przyczyni się do tego, że odkryją oni dla siebie wiele nowych faktów historycznych, duchowych skarbów „sławnych pradziadów wielkich” (T. Szewczenko), nową heroiczną kohortę Ukraińców-rycerzy miecza i honoru, którzy jeszcze w 1320 roku przelewali krew za wolność ojczystego narodu, jego narodową swobodę, państwowość. W celu pomocy działaczom Proświty, szerokim kręgom pracowników oświaty (a ona reformuje się niemrawo, bez jasno określonych punktów odniesienia, często „po omacku”) zalecamy sięgnąć do naukowo, ideowo i duchowo natchnionych materiałów jednego z najwybitniejszych dzieł kultury ukraińskiej, w tym nauki i oświecenia – „Historii Rusów” (czyli Ukraińców), która była wydawana w 1846 r. w Moskwie, 1956 r. w Kanadzie oraz 1991 r. w Kijowie. Ten wolumin kultury ojczystej wysoko oceniali T. Szewczenko, M. Maksymowycz, W. Antonowycz, P. Kulisz, M. Drahomanow, M. Hruszewski oraz inni wybitni uczeni. Jak uważają badacze, „Historia Rusów” została napisana pod koniec XVIII lub w pierwszych dziesięcioleciach XIX w. Imienia autora do dziś dokładnie ustalić się nie udało (najczęściej za autora „Historii Rusów” uważa się Ukraińca z pochodzenia i światopoglądu H. Konyskiego, który pracował, nawiasem mówiąc, jako rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej). Autor „Historii Rusów” koncentruje swoją uwagę na wybitnych wydarzeniach średniowiecza – zwycięstwach w 1320 roku wojsk litewsko-ukraińskich nad najeźdźcami tatarsko-mongolskimi. Obalając w swoim czasie narzucone nauce historycznej, systemowi oświaty i wychowania stereotypowe tezy o rzekomym zagarnięciu ukraińskich ziem etnicznych przez Litwę, później Polskę, autor „Historii Rusów” pisze, że z powodu najazdu tatarsko-mongolskiego, zaczynając od 1240 r., znaczna część Ukraińców zmuszona była przesiedlić się do sąsiedniej Białorusi i Litwy, wchodziła tam z miejscową elitą w związki małżeńskie, brała udział w życiu państwowym i politycznym Wielkiego Księstwa Litewskiego, szerzyła osiągnięcia ukraińskiej kultury i nauki. Ukraińska elita, która tymczasowo przebywała w państwie litewskim, porozumiała się z księciem Giedyminem o wspólnych działaniach wojennych przeciwko najeźdźcom tatarsko-mongolskim. Autor „Historii Rusów” pisze: „Dlatego Giedymin książę roku 1320-go, przybywszy w granice ukraińskie z wojskiem swoim litewskim, złączonym z ukraińskim, które pozostawało pod dowództwem wojewodów ukraińskich Pryncysława, Switołda i Bluda oraz pułkowników Hromwała, Turnyła, Perunada, Ładyma i innych, wyparli z Ukrainy Tatarów, zwyciężając ich w trzech bitwach i w ostatniej głównej nad rzeką Irpień, gdzie zabici Timur i Dywłat, książęta tatarscy, książęta hanowie” („Historia Rusów”. /Przeł. I. Dracz; wstęp W. Szewczuka. – K. – Rad. pysmennyk, 1991, str. 41). Te niezwykle ważne, historycznie wiarygodne tezy autora o wybitnych działaczach państwowych i wojskowych Ukrainy, rycerzach wyzwolenia ojczystego narodu, uduchowiają naszą daleką heroiczną przeszłość. Taka informacja naukowa wzbogaca pamięć historyczną, świadomość narodową, pogłębia narodowo-duchową tożsamość uczniów, ich ukraiński patriotyzm, napełnia ich serca godnością i dumą z naszych przodków, pragnieniem w nowoczesnych warunkach kontynuowania ich dzieł, testamentów bronienia wolności swojego narodu przed wszelkimi próbami ograniczenia czy zniszczenia jej. Ówczesna ukraińska elita patriotyczna była na tyle potężna, politycznie dojrzała, że po błyskotliwych zwycięstwach wojskowych nad wrogiem na wyzwolonych ziemiach ukraińskich zostało przywrócone „rządzenie ruskie pod dowództwem wybranych od narodu osób” (str. 41). Ukraiński język urzędowy stał się językiem oficjalnym zarówno na Litwie, jak i na wyzwolonych naszych terytoriach. Dzięki przytoczonym w książce faktom historycznym i wyjaśnieniom nauczycieli uczniowie nowej ukraińskiej szkoły uświadomią sobie, że w warunkach ciągłych zagrożeń wojennych ze strony Polski, Węgier i Tatarów „odbywało się dobrowolne połączenie Rusi z Litwą w jedno państwo, pod jedno prawo obopólne i zwierzchnictwo”, jak pisze autor, i to państwo zaczęło nazywać się Wielkie Księstwo Litewskie i Ruskie, jak zaznaczają współcześni badacze. Pedagodzy powołani są do odkrywania prawdziwych przyczyn i warunków przebywania naszego narodu w składzie państwa polskiego od 1386 r. Polska naszych miłujących wolność przodków nie podbijała. Prawda jest w tym, że w 1320 r. litewski książę Jagiełło ożenił się z królową Polski Jadwigą. Zgodnie z ówczesnymi europejskimi tradycjami i prawami ziemie ukraińskie stały się, za zgodą naszej elity, częścią składową zjednoczonego państwa. Jako głęboki myśliciel i ukraiński patriota, autor „Historii Rusów” pisze, że Ukraina „pod dawną nazwą Rusi połączyła się wtedy razem z Litwą w królestwo Polskie na traktatach i warunkach, które równomiernie wszystkim trzem narodom służyły, w których między rozległymi zasadami główna polegała na wszystkich wiekopomnych słowach: „Przyjmujemy i łączymy jako równych do równych i wolnych do wolnych”. To postanowienie od czasu do czasu każdy król przy koronacji potwierdzał pod nazwą Paktów Konwentów” (str. 42-43). Ciekawe, że przedstawiciele ukraińskiej elity i narodu byli zadowoleni w tamtym czasie z praw, warunków, które nie naruszały równości narodowej, połączenia w jedno państwo trzech narodów – polskiego, litewskiego i ukraińskiego (ówczesna nazwa ruska). Jednak później w Polsce rażąco naruszano ustawodawstwo, panowały nieład i anarchia, szlachta systematycznie ciężko eksploatowała, znęcała się nad Ukraińcami, zakazywała języka ukraińskiego i kultury, polonizowała i katolicyzowała ich. Ukraińcy masowo stawali się kozakami, z bronią w ręku podnosili się do walki z polskimi ciemiężycielami. Nasze media, nawet te patriotyczne, przemilczają tak okrągły jubileusz, jak 425. rocznica zwycięskiej, brzemiennej w skutki dla Europy bitwy połączonych wojsk zaporoskich kozaków pod dowództwem atamana Stepana Razvana (7 tysięcy wojowników) i hospodara Mołdawii Michała Walecznego (10 tysięcy wojowników) 13 sierpnia 1595 r. pod Calugareni, na południu Wołoszczyzny, z tureckimi najeźdźcami, których armia liczyła do 100 tys. Osmanów. Wielu Europejczyków dziwiło się takiemu zwycięstwu, ponieważ nie wiedzieli, że to właśnie zahartowani w bojach zaporoscy kozacy odegrali decydującą rolę w tym zwycięstwie. Niezauważeni zaszli Osmanów od tyłu, nagle i gwałtownie, z rycerską zaciętością, potężnie uderzyli na wroga. Armia turecka poniosła katastrofalną klęskę. Niestety, sława wielkiego zwycięstwa przypadła w głównej mierze księstwu Mołdawii. Pamiętając o licznych fałszerstwach naszej historii, należy aktywnie oczyszczać ją z wypaczonych faktów, nienaukowych ocen wydarzeń, ukrywania i przemilczania heroizmu ukraińskich wojowników podczas służby w składzie armii innych krajów. Tak, znaczna część polskich historyków, pisząc o zwycięstwach wojsk polskiego króla Jana Sobieskiego (nasi historycy piszą o jego ukraińskim pochodzeniu) pod Wiedniem i Parkanami w 1683 r., przemilcza, że w jego armii było 14 tysięcy wojowników, z czego 10 tysięcy stanowili ukraińscy kozacy. Do innej części polskiego wojska wchodzili dragoni i husarze, również zwerbowani na terytorium Ukrainy. Uczniowie z zainteresowaniem dowiadują się, że wojska króla J. Sobieskiego wracały po zwycięstwach przez stolicę Polski Kraków, jednak „w czasach średniowiecza poczucie sprawiedliwości historycznej było rozwinięte lepiej (jeszcze zachowywały się oznaki rycerskiej moralności! – Ju. R.), niż teraz, więc, tak jak po Grunwaldzie, większość trofeów pozostała na Ukrainie, w szczególności we Lwowie” (znany historyk S. Semeniuk). Niestety, współczesne nasze struktury władzy, wszystkie media „nie zauważyły” także wybitnego kamienia milowego historii Ukrainy, w szczególności takiego oświatowo-pedagogicznego, narodowo-patriotycznego i ideowo-politycznego zjawiska, jak 120. rocznica założenia pierwszej „Siczy” Kyryła Trylowskiego, współpracownika I. Franki. Pierwsza sportowo-przeciwpożarowa narodowo-patriotyczna organizacja „Sicz” została założona 5 maja 1900 r. we wsi Zawalów w obwodzie iwanofrankiwskim. U podstaw działalności „Siczów” położono wolnościowe kozacko-rycerskie tradycje, wartości. Po kilkunastu latach na Ukrainie, przede wszystkim w Galicji i na Bukowinie, na heroicznych kozacko-rycerskich tradycjach działało już, według jednych danych, 1056 „Siczów”, według innych – około 1500 „Siczów”, zapewne razem z tymi, które organizowały się w innych krajach, w diasporze w I połowie XX w. Setki tysięcy uczniów i studentów, pracującej młodzieży oraz ich sympatyków studiowało historię narodowowyzwoleńczej walki kozactwa przeciwko cudzoziemskim najeźdźcom, broniło swoich narodowych, socjalnych i politycznych praw, brało aktywny udział w wyborach. Wybierali na posłów (deputowanych) znanych rodaków-patriotów K. Trylowskiego, W. Stefanyka i innych do parlamentu Austro-Węgier i Sejmu Krajowego. Później, w warunkach I wojny światowej, na bazie „Siczów” utworzono wojskowo-patriotyczne towarzystwa „Ukraińscy Strzelcy Siczowi”, których członkowie stali się „jądrem” Ukraińskiej Armii Halickiej (UHA). Pod jej ochroną utworzono Zachodnioukraińską Republikę Ludową (ZURL), która połączyła się z Ukraińską Republiką Ludową ze stolicą w Kijowie (URL) w jedno soborne państwo ukraińskie 22 stycznia 1919 r. Dlatego ta brzemienna w skutki data historyczna co roku uroczyście obchodzona jest jako Dzień Jedności (Dzień Zjednoczenia) Ukrainy. Jak widzimy, 120-letni jubileusz powstania „Siczów” Kyryła Trylowskiego jest świadectwem fenomenalnego sukcesu – triumfu wychowania dorastających pokoleń Ukraińców za pomocą kozackiej pedagogiki. Wychowankowie „Siczów” wnieśli ogromny wkład w tworzenie Sił Zbrojnych niepodległej Ukrainy w latach 1917-1921, a później wielu z nich heroicznie walczyło w szeregach UPA z wojskami hitlerowskich Niemiec i stalinowskiego reżimu ZSRR. Obchodzenie dat historycznych, w szczególności jubileuszy, jesteśmy powołani w pełni wykorzystywać jako wysoce efektywne ścieżki, środki pogłębiania ukraińskiego patriotyzmu, duchowości dorastających pokoleń, wzmacniania jedności narodu, niepodległej Ukrainy. Należy zrobić wszystko, aby w nowoczesnej ukraińskiej szkole uczniowie poznawali „czyste złoto” prawdy historycznej. Oświecenia. Historia własnego narodu, Ojczyzny jest także wielkim pedagogiem życia, nauczycielem i wychowawcą dorastających pokoleń. Im głębiej znają historię Ukrainy, tym w wyższym stopniu, z reguły, będą wychowani. Jednak dlaczego wiedza historyczna jest niemal największą „białą plamą” w świadomości naszych obywateli, nawet wielu tak zwanych polityków, politologów, działaczy państwowych, w szczególności deputowanych i ich wszelakich ekspertów? Może dlatego, że historia Ukrainy do dziś pozostaje w wielu kwestiach nieprawdziwa, przesiąknięta wcześniej narzuconymi nam stereotypami, mitami, obcymi ocenami? I dlatego, że współczesna edukacja nie daje dorastającym pokoleniom gruntownej wiedzy historycznej?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...nych ogólnoukraińskich i światowych antenach; która tak profesjonalnie włączyła się w odnowienie pola informacyjnego drogiego każdemu Ukraińcowi kraju Szewczenki, w urzeczywistnianie najskrytszych testamentów Kobzarza. Jednak władza zlekceważyła także tę dawną ukraińską tradycję. Nie przyszła, nie oddała czci, nie uznała za stosowne przysłać w swoim imieniu choćby jakiegoś urzędnika z wydziału prasy obwodowej czy miejskiej administracji. Przemawiała jedna osoba – przedstawicielka zakładu pogrzebowego. Suchym, bezstronnym i monotonnym głosem odczytała krótką biografię, a potem, na cały arkusz, zaczęła publicznie wyliczać diagnozy zmarłej, na które, jak rzekomo, ona umarła. Niesłychane, po dzikusku. Takiego koszmaru nigdzie nie довелося słyszeć i widzieć... Nie znalazł się na tej sali nikt z czerkaskich dziennikarzy czy kolegów, kto dobrze ją znał, na czyich oczach odbywało się to faryzeuszowskie wypychanie jej z zawodu, kto powiedziałby społeczności wprost i uczciwie: Kateryna Pyłypiwna nie umarła od diagnoz; skróciły jej życie otwarci i ukryci przeciwnicy oraz zazdrośnicy, a także obojętność najbliższego otoczenia. I to jest gorzka prawda naszego bytu w zawodzie. Jeśli dla ciebie dziennikarstwo nie jest rzemiosłem, lecz powołaniem. I stanem duszy. I grupą krwi... Najbardziej bolesne i najbardziej niesprawiedliwe w tej dziwnej oficjalnej stypie było to, że oficjalna przedstawicielka zakładu pogrzebowego ukraińskiego miasta Czerkasy odczytywała ów suchy i prymitywny tekst… po rosyjsku. Językiem państwa-okupanta, które w chwili pogrzebu prowadziło już piąty rok przeciwko Ukrainie i ukraińskiemu językowi wojnę nieogłoszoną. Spowiedniczy charakter książki Uparcie walcząc z chorobą, nie zdążyła spełnić jednego z najskrytszych marzeń. W swoim ostatnim wywiadzie (dla czerkaskiej gazety „Nowa Doba”) wspomniała o tym pragnieniu tak: „Marzę o wydaniu książki pod wcześniejszym tytułem «Pomiędzy realiami a iluzjami». W niej — o moim życiowym doświadczeniu, pracy, planach i nadziejach, radościach i próbach. Ona właściwie jest prawie gotowa. Chciałabym jeszcze wydać zbiorek opowiastek pod kątem humoru...” Powiedziała to na rok przed śmiercią. Zatem do książki jej ręce już nie dotarły. Teraz my, dawni koledzy ze studiów i współmyśliciele, wraz z jej rodziną spełniamy to życzenie. Oddajemy w ręce czytelników tę książkę — „Pomiędzy realiami a iluzjami” — a poniższym wstępem utrwalamy dla historii Obraz i Czyn Dziennikarki i Osobowości. Podsumowując długotrwałą pracę nad wyborem, systematyzacją i redakcją obszernego archiwum dziennikarki Kateryny Taran, uważam za konieczne, jako redaktor, przytoczyć taki cytat znanego publicysty Mychajła Słaboszpyckiego: „Nasz czas ma niewesołą osobliwość. W nim szybko zapomina się o tych, których zabrakło. Trzeba raz po raz przypominać o nich, aby ich imiona nie wypadały z przestrzeni informacyjnej”. Jako prawdziwa dziennikarka i patriotka, nie słowami, lecz czynem walczyła o zohydzoną przez urzędników i ich pachołków „z ludu” Ukraińską Prawdę. Takich dziennikarzy u nas coraz mniej…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wyznając prawdę i honor

Przed ukazaniem się drukiem w kijowskim wydawnictwie „Nasza kultura i nauka” książki czerkaskiej dziennikarki Kateryny Taran, która przedwcześnie odeszła z życia. Mykoła TYMOSZYK „Jeśli czynisz dobro, ludzie oskarżą cię o potajemną interesowność i samolubstwo. A jednak – czyń dobro!” (Z przykazań siostry Teresy) O „Starszoklasniku” radzieckiej doby. Ziemniaczane wtajemniczenie w realia radzieckiego życia przechodził niemal każdy student tamtej epoki. Całymi rocznikami zrywano nas z wykładów, sadzano do autobusów, które zorganizowanie parkowały przy uniwersytecie, i wyjeżdżaliśmy na „nieogarnione kołchozowe łany”. Bywało, że na dzień lub dwa, a bywało – na miesiąc. W szczegółach pamiętam to nasze pierwsze poznanie sprzed ponad 45 lat na ciepłym wrześniowym polu pod browarskimi Zaworyczami. — Więc to ty jesteś tą komsorg z jakiejś czernihowskiej wsi, która opowiadała w „Starszoklasniku” o uczniach-drwalach dla samotnych babć? — jakby odkrycie wykrzyknęła na wiatr w moją stronę Katia, przedstawiając się, że jest z czerkaskiej Sachniwki. Słysząc słowo Sachniwka, odkrycia dla siebie dokonałem już ja. Wysypując do kopca napełniony bulwami kosz, wykrzykiwałem jej w odpowiedzi: — A czy to nie ty tak pięknie opowiadałaś w „Starszoklasniku” o kosmosie i gwiazdach, które widać wam prosto z klasy? „Starszoklasnik” – to audycja radiowa ówczesnego radia republikańskiego, która przez wiele lat cotygodniowo wchodziła na antenę we wtorki wieczorową porą i powtarzana była w piątki rano. Gromadziła milionowe audytoria, skłaniała słuchaczy do pisania listów, przygotowywania zestawień informacyjnych. Głównymi bohaterami tej legendarnej i dzisiaj audycji radiowej byli uczniowie starszych klas z całej Ukrainy. Aby zakończyć wątki ze „Starszoklasnikiem”, które najpierw korespondencyjnie, a później na żywo nas poznały, warto podkreślić również taki fakt. Czołowa korespondentka radia republikańskiego Hałyna Dmytrijenko, której głos do dziś pamięta starsze pokolenie ukraińskich radiosłuchaczy, odegrała niemal decydującą rolę w zawodowym kształtowaniu się Katii jako utalentowanej radiowej, a później i telewizyjnej dziennikarki. Kiedy studentów pierwszego roku kijowskiego wydziału dziennikarstwa, niedługo po powrocie „z ziemniaków”, dzielono na specjalizacje (dziennikarstwo prasowe, radiowe i telewizyjne), Kateryna Taran jednoznacznie zapisała się do grupy radiowej. Dowiedziała się bowiem, że master-class w tym kierunku naszego przyszłego zawodu prowadzić będzie właśnie Hałyna Dmytrijenko. Na radiowców i telewizyjnych konkurs był największy (z ponad stu studentów przyjmowano tam tylko po dziesięć osób). Przeszła bez najmniejszego wahania. Przede wszystkim dlatego, że od razu rozpoznała ją kierowniczka tej specjalizacji jako młodą i oryginalną współautorkę swojego wywiadu. Niedługo w grupie radiowców Taran zaczęto nazywać gwiazdą i wielką sympatią ich niezwykle gwiazdorskiej Dmytrijenko. Od czasu podziału pierwszego roku na specjalizacje rozpoczęła się prawdziwa nauka wymarzonego przez nas jeszcze ze szkolnych lat dziennikarstwa. Co kształtowało charakter. W rozbudzonym i różnorodnym środowisku studenckim trudno znaleźć takich, których kochałby lub którymi zachwycałby się cały rok. A nas na pierwszym roku dziennikarstwa naboru 1973 roku było aż 108. Ale moja koleżanka z roku Katia Taran od razu trafiła do niewielkiego grona tych, z którymi każdemu było łatwo, prosto, pewnie i wesoło. Swoją radością życia, pomysłowością, niezmiennym tajemniczym uśmiechem, zdolnością błyskawicznego odnajdywania potrzebnego słowa nawet w głębokiej kieszeni potrafiła zneutralizować najbardziej zawziętego dysputanta czy najbardziej wymagającego wykładowcę. Zawsze marzyła o romantyce dróg, na które tak hojny jest nasz dziennikarski zawód. Dlatego też wybrała się na trzy miesiące na praktykę przeddyplomową w rosyjskie bezdroża – na Tiumeńszczyznę. Mówiła, że chciała głębiej poznać tajemniczą syberyjską tajgę i ludzkie charaktery, które ona hartuje. Objechała (pociągami, powojennymi ciężarówkami, buldożerami), obleciała (śmigłowcami), przepłynęła (wojskowymi kutrami i zwykłymi samoróbkami łodziami) niemal cały ten nieprzejezdny Sybir z ciężkim jak na tamte czasy przenośnym aparatem radiowym do nagrywania żywych głosów. Jej głos rozpoznawano już w najdalszych zakątkach tajgi. Szczerzy i życzliwi radiosłuchacze pisali do Tiumeni pochlebne recenzje i podziękowania pod adresem młodej oryginalnej dziennikarki. Zwłaszcza rodacy-Ukraińcy, których w tamtych stronach były setki tysięcy i którzy w tamtym czasie jeszcze nie bali się przyznawać do swoich narodowych korzeni-źródeł. A tiumeńscy radiowi szefowie przekonująco zapraszali ją do pracy, obiecywali mieszkanie i szybki awans zawodowy. Ale miejscem drugiej, już samodzielnej, życiowej przystani świadomie wybrała rodzinne Czerkasy. Tam doświadczyła i wzlotów, i upadków – w naszym zawodzie zazwyczaj niezmiennie ze sobą sąsiadują. Dojrzałość zawodowa i obywatelska pokolenia dziennikarzy, o którym piszę, przypadła na czasy, gdy stary kompartyjno-totalitarny system, któremu pierwotnie powołani byliśmy służyć jako posłuszne trybiki jednego mechanizmu, łamał się na oczach. Na gruzach tego systemu tworzyło się nowe państwo, a nowe ukraińskie dziennikarstwo powołane było stanąć na czele tego nieprostego, wymarzonego przez setki lat naszych poprzedników, tworzenia nowej Ukrainy i nowego Ukraińca. Kateryna Pyłypiwna należała do kohorty nielicznych dziennikarzy, którzy ze szczerym przekonaniem i niezdolnym przez nikogo do złamania oddaniem idei ukraińskiego odrodzenia narodowego stanęli w szeregi twórców takiego dziennikarstwa. Miało to być przede wszystkim dziennikarstwo światopoglądowe, z ludzką twarzą i tolerowanymi Kodeksami Etycznymi różnych środowisk dziennikarskich różnych czasów i narodów. Takimi są przede wszystkim dokładność i prawdziwość faktu, niedopuszczenie do upublicznienia faktu w wyniku łapówki czy własnej korzyści, niekompatybilność oszczerstwa lub plagiatu z zawodem. Do tych cnót światowego dziennikarstwa wysokiej jakości prawdziwi ukraińscy dziennikarze-profesjonaliści dodawali jeszcze patriotyzm, wyraźnie wyrażoną ukrainocentryczną pozycję. Tacy nie przyjmowali narzucanych przez nowoczasowych teoretyków-komunikatorów standardów dotyczących tak zwanego balansu wiadomości. Bo głęboko rozumieli, że w warunkach sztucznie podciętego kodu genetycznego narodu nowe dziennikarstwo, jak swego czasu i literatura, ma wypełniać misję twórcy narodu i twórcy państwa. Zwłaszcza gdy na górnych szczeblach władzy – od rejonu do centrum – znajdowali się narodowo wykastrowani i bezmowni tchórze-karierowicze. Spójrzmy na bohaterów jej audycji radiowych i telewizyjnych, a także licznych szkiców i wywiadów w prasie: poeta i dziennikarz Wasyl Symonenko i jego ból o los ukraińskości na Ukrainie; rodzina artystów Narbutów, w dziełach których jakby odkrywasz kod narodowy narodu; kompozytor Anatolij Paszkewycz i jego „Stepem, stepem…”, który wywołuje oczyszczające łzy; miłośnik prawdy i patriota Ołeksandr Kułynycz, więzień dwóch obozów koncentracyjnych – radzieckiego GUŁAG-u oraz niemieckiego Dachau, który nie bał się przed kamerą prawdziwej dziennikarki wyjaśnić, dlaczego niewola u Niemców była dla niego lżejsza niż u Rosjan… Każdy taki materiał skłania do myślenia, analizowania, naśladowania. Jest ludzki i serdeczny. Potwierdza prawdę i wzywa do walki o nią. Z naturalnego pragnienia ochrony, potwierdzenia właśnie takiego dziennikarstwa, my z Hałyną Daciuk zabraliśmy się pod koniec lat dziesiątych do napisania swoistego podręcznika dla młodych dziennikarzy. Szukaliśmy, kogo jeszcze z kolegów z roku można by „podpiąć” do tej dobrej sprawy. Zgłosiła się Katia Taran z Czerkas. Teksty Katii w tej książce (a chodzi o „Historię jednego kursu dziennikarskiego”) wydzielone są w dwa osobne rozdziały: „Nasz wydział dziennikarstwa – prezent od losu” oraz „Podmiot w obiektywie”. Ten ostatni składają jej miniatury, które pragnęła później wydać osobną książką. W jej rozdziałach — szereg wymownych rozważań, przesłań, komentarzy, motto. One najlepiej charakteryzują niedoceniony należycie talent, niepoznaną w pełni Osobowość, którą dziś straciliśmy. „Metodyczka” wypierania z dziennikarstwa profesjonalistów i patriotów w działaniu Miała osobny charakter, hartowany losami niejednego pokolenia jej dumnego i nieujarzmionego przez nikogo rodu rolniczego. Tacy nie wyginają się, nie „tańczą” przed zwierzchnictwem, nie wypraszają nagród. Tacy zawsze mają swoje zdanie i nie boją się go bronić. Tacy wybierają miłość do prawdy i honor. I takich nie lubią. Do czasu do czasu ich tolerują, ale szukają okazji, by się pozbyć. Dziennikarkę wysokiej próby zawodowej wypierano z Czerkaskiej Telewizji Obwodowej — długo, podstępnie, uparcie. Różnych przeżyła szefów, ale najbardziej bolesne ciosy znosiła od tych, którzy mało rozumieli w zawodzie, ale umieli przyjaźnić się z władzą, dogadzać jej i „kapować” na niewygodnych. I takich, jak wiadomo, w naszym cechu jest zbyt wielu. Jej audycje telewizyjne i filmy dokumentalne pokazywano w światowej sieci telewizyjnej, wielokrotnie zapraszano ją na dziennikarskie warsztaty i fora do USA, Chin, Kanady. A u siebie w Czerkasach okazała się niepotrzebna. Dokładniej, niewygodna. Tutaj naprawdę jak według Biblii: „Nie ma proroka bez czci, chyba tylko w ojczyźnie swojej…” Próbowała przetrwać samodzielnie. Przywiozła „świeżą krew” do nowo utworzonego studia telewizyjnego „Roś”. Stworzyła potężne programy autorskie, wprowadziła transmisje na żywo, zapraszała do studia ludzi myślących, patriotycznych, którzy nie bali się mówić prawdy. Jednak dyletanci i nie-patrioci wkrótce i tutaj zrobili swoją czarną robotę: Kateryna Pyłypiwna zmuszona była zostawić swoje najlepsze dzieło twórcze. Z głową rzuciła się wykładać przedmioty zawodowe na specjalności „Dziennikarstwo”, którą otwarto na Uniwersytecie Czerkaskim. Zdołała szybko rozkochać w sobie studentów. Nazywano ją tam nie inaczej, jak legendą współczesnego dziennikarstwa. Jednak to było krótko, „pewien czas”. Wiem, że i tam należała do kategorii „nie przyjęła się”. Do nauki dziennikarskiej od połowy lat 10. na miejsce dziennikarzologów — wywodzących się z praktycznego dziennikarstwa — przyszli wychowankowie „komunikacyjno-kanalizacyjnych” technologii, piarowcy i reklamowcy. Tacy zdążyli już zastąpić naukę o dziennikarstwie komunikacją społeczną. Takim profesjonalne, porządne, patriotyczne dziennikarstwo Ukrainki z krwi i stanu duszy, moralności nieujarzmionej naszej wsi Kateryny Taran było obce, niezrozumiałe, niepotrzebne. Na tradycyjne spotkania co pięć lat z kolegami z roku (a od 1999 roku odbywały się one już nie w naszym żółtym gmachu, a w urzędowym pomieszczeniu wyższej szkoły partyjnej na dawnej ulicy Melnykowa) przestała jeździć od 2008 roku. Wtedy przypadało 30-lecie naszego rocznika. Fraza, którą powiedziała na moje pytanie o przyczynę takiej jej decyzji, została utrwalona w naszej wspólnej książce: „Czuję się białą wroną w czarnych piórach na cudzym święcie. Bo to show dla piarowców, reklamowców, bliskich władzy ludzi, którzy piszą głównie hosannę. Prawdziwi kronikarze nie mają tu czego szukać”. Władza nie szanuje i otwarcie ignoruje tych, którzy się nie uginają. W styczniu 2019 roku nie było jej już dane pojechać na Boże Narodzenie do swojej 90-letniej matki w rodzinnej Sachniwce pod Korsuniem Szewczenkowskim. Tam, do swoich źródeł, marzeń i natchnień, do swojej pierwszej życiowej przystani, właśnie w tym dniu spieszyła się za każdym razem jeszcze od czasów studenckich. Choć wtedy nie było to proste. Kto studiował na uniwersytetach w czasach radzieckich, dobrze wiedział, że pierwszy egzamin sesji zimowej zawsze przypadał na okres przedświąteczny lub nawet na sam dzień Wigilii. Tak wymyśliła władza. Żeby studenci nie przejmowali się „przeżytkami przeszłości”. Początek długiego, 64. roku swojego życia przeżyła zaledwie trzy dni… Jej serce przestało bić 5 stycznia, na dobę przed bodaj największym w chrześcijańskim świecie świętem – Bożym Narodzeniem. Żegnano Katerynę Taran 8 stycznia 2019 roku w specjalnie wzniesionym przez ukraińskie władze do takich ceremonii pomieszczeniu – Czerkaskim Domu Żałoby. Ci bliscy i przyjaciele, którzy jechali na ten pogrzeb do Czerkas z Kijowa czy innych stron, mieli nadzieję, że władze miejskie i obwodowe choć w jakiś sposób zareagują na to smutne wydarzenie, oddadzą ostatni hołd osobie, która przez dziesiątki lat wiernie i szczerze służyła rodzimemu krajowi; która potężnie rozsławiała go na różnorodnych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Paul MANANDISE: „Wszystko jest gotowe na wielką przyszłość Ukrainy. Trzeba tylko w nią uwierzyć”

Ludmiła PUSTELNYK, Global Village Najbardziej ukraiński Francuz o tym, dlaczego mamy wielkie szczęście do kraju. Przypomniał, że nasza pieśń jest również delikatna i zmysłowa. Z powodzeniem robi to już piąty rok na różnych scenach – od wielkich sal po domy kultury na prowincji czy tymczasowe miejsca koncertowe przed żołnierzami Sił Zbrojnych Ukrainy. Pomaga im nie tylko twórczością, ale i akcjami humanitarnymi. Kiedyś Paul zakochał się w kijowiance Olenie i przyjechał do niej do domu – by zakochać się jeszcze raz, w swojej nowej Ojczyźnie. Nauczył się języka państwowego, swobodnie się nim posługuje i śpiewa. Dziś małżonkowie nie są już razem, za to Paul – to stuprocentowo nasz chłopak. Jak przystało na prawdziwego Galla, „zaraża” rozmówcę pełnym życia optymizmem już od pierwszych minut dialogu. Jak przystało na szczerego Ukraińca, o swoim kraju mówi z dumą i bez żadnych wątpliwości co do jego wspaniałej przyszłości. Z Paulem porozmawialiśmy o tym, bez czego nie wyobraża sobie swojego życia: patriotyzmie, wolności i muzyce. „Ukraińcy są o wiele wolniejsi od Europejczyków” – Swego czasu nazwał Pan Ukrainę „moim rajem”, w tym także albumem pieśni o tym samym tytule. Czy zachowało się to samo odczucie po tym, jak przeżył Pan tutaj pięć lat? – Tak. Nawet zważając na wojnę na Wschodzie. Ukraina – to po prostu wielki raj i ani przez sekundę nie myślałem inaczej. To moje przekonanie. – Wielu Ukraińców nie zgodziłoby się z Panem. – A wielu, wręcz przeciwnie, potwierdziłoby, że mamy niezwykły kraj, który również musi być całkowicie wolny. Zwłaszcza ci żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy i ochotnicy, którzy są teraz na froncie. Oczywiście, są swoje problemy i postęp nie jest tak szybki, jak by się chciało, ale przecież na zmiany potrzeba czasu! Nie sądzę, by wielu ludzi powiedziałoby: „nie, to nie raj”. Ukraina – to jednak raj, jestem pewien. – Co Pan o niej wiedział, zanim przeprowadził się Pan, by tu zamieszkać? – Prawdę mówiąc, prawie nic. I być może dlatego też uważam ją za raj (uśmiecha się – red.). Wiedziałem, że to część Europy, która wcześniej była w Związku Radzieckim. Choć w Europie, nawiasem mówiąc, nie ma aż tak dużo informacji o Ukrainie. Ale oto przybyłem tutaj i dosłownie po pięciu minutach zrozumiałem: to niesamowita ziemia i tutaj jestem w domu. – Mimo tego, że Ukraina od Europy bardzo się różni. – Nie uważam, że ta ostatnia – to coś, na czym warto się wzorować. Nie wierzę w projekt „wielkiej Europy” i tak samo nie chcę, żeby kiedyś mój syn, jak podrośnie (teraz ma 12 lat – red.), zobaczył tylko to „coś wielkiego”. Było fajnie wcześniej – kiedy każdy kraj był sobie właściwie krajem, a nie składnikiem „europrojektu”. A co w tym czasie na Ukrainie? Notka: Paul Manandise (fr. Paul). W 2014 roku ożenił się z Oleną z... Niezwykle wolni duchem ludzie i szybko to zrozumiecie, choć trochę pożywszy wśród Ukraińców. Tak, oni są wolni, mimo brutalnej agresji wojny. Nie widziałem tu zasmuconych ludzi, choć dobrze zdają sobie sprawę ze wszystkich trudności. Jeśli zaś mówić o różnicy między Europą a Ukrainą – tutaj można się zrealizować, być sobą, mieć wielkie zrozumienie siebie. Odczuwać prawdziwą wolność i własną pozycję. W Europie, niestety, takie coś jest niemożliwe. – Poważnie? – Mówię tak, bo przeżyłem tam większą część swojego życia. Nie wiem, może to także kwestia edukacji czy czegoś innego, ale wielu Ukraińców z jakiegoś powodu postanowiło nie wierzyć w siebie. Są przekonani, że w Europie jest lepiej niż u nich w domu. Dla mnie – wręcz przeciwnie. Znam ludzi stąd, którzy pojechali do Paryża, ktoś – do Włoch czy Niemiec. Pożyli trzy miesiące, zobaczyli, że nie wszystko jest tak różowo. Choć niektórzy postanowili zostać na zawsze, „bo tam jest fajnie”. Ja zaś jestem pewien, że fajnie – jest właśnie na Ukrainie. – Zaryzykuję przypuszczenie: to również dlatego, że u nas nie ma tak ostrego jak we Francji problemu migrantów, na przykład. – Ludzie mają prawo żyć, gdzie im się podoba, ale bardzo ważne jest szanowanie tradycji kraju, w którym żyjesz. Bo one – to przyszłość. Tak jak ci, którzy stworzyli jego język, sztukę, literaturę, kulturę w ogóle. Oni są tym krajem. Jak łańcuch, trzeba go trzymać nieprzerwanym. U Ukraińców jest on bardzo mocny, jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej. I nawet Rosjanie zdołali dzięki niej otrzymać swój język (śmieje się – red.). Jeśli chodzi o migrację, to nie uważam jej za wielki problem. Ja też jestem imigrantem! Francuski Belg, Europejczyk, który mieszka na Ukrainie. – Jak Pan myśli – w którymś z poprzednich wcieleń był Pan Ukraińcem? – Bez wątpienia! Bardzo lubię ukraińską muzykę, myślę o wielu rzeczach tak jak Ukraińcy. Zresztą w innych sprawach moje gusta pokrywają się z miejscowymi. – Trudno przyszła nasza państwowa? – Wszystko zaczęło się jeszcze na weselu z Oleną, chciałem zrobić niespodziankę – nauczyłem się kilku wersów z pieśni „Kwiat-dusza”, którą wykonuje Nina Mytrofanivna Matwijenko. Usłyszała to, a następnie zaprosiła do udziału w jej trasie koncertowej po 15 miastach. Stało się to dla mnie niezwykłym zaszczytem. Nina Mytrofanivna pokazała mi prawdziwą Ukrainę, taką, jaka jest. Dzięki wyjazdowi zrozumiałem, że na Ukrainie naprawdę są dwa języki, ludzie mówią po ukraińsku, ale także po rosyjsku. Zacząłem uczyć się pieśni, czytać poezję, historię, to bardzo mnie zainteresowało. A wcześniej nie wiedziałem, że córka księcia Jarosława, księżniczka Anna, była francuską królową. Powoli zaczynałem rozmawiać. Nie było bardzo łatwo, bo w Kijowie, gdzie mieszkam, ludzie więcej mówią po rosyjsku. Ale jeśli odpowiadacie im po ukraińsku, oni też zaczynają w nim rozmawiać. Więc trochę ich „popychałem”. Dziś mogę mówić po ukraińsku choćby dwie godziny z rzędu, bez problemu podtrzymywać rozmowę. – Co poradziłby Pan dla pełnowartościowej ochrony języka na Ukrainie? – We Francji dziś wszyscy rozmawiają po francusku. To jeden z najpiękniejszych i najbardziej doskonałych języków świata. Bo u nas kiedyś był wspaniały król Ludwik XIV, który zdecydował: od teraz we wszystkich regionach kraju będą rozmawiać tylko nim. Było wiele teatrów i darmowych możliwości nauki właśnie po francusku. Na Ukrainie zaś nikt nie ma prawa narzucać rosyjskiego, bo wy już bardzo daleko odeszliście od Związku Radzieckiego. Jesteście niezależnym wolnym państwem, a nie regionem jakiegoś innego. I macie niezwykły, bardzo piękny język, więc po co mówić po rosyjsku? Być może ktoś się wstydzi albo myśli: „Rosja – to taki wielki kraj!”. No i co? Francja też kiedyś była znacznie mniejsza, ale mieliśmy nasz piękny język. Jestem przekonany, że Ukraina powinna mówić tylko po ukraińsku i zachowywać swoje tradycje – ponad wszystko. „Śpiewać po rosyjsku – to niszczyć przyszłość swojego kraju” – Wspominał Pan już w jednym z wywiadów o wpływie rosyjskiej propagandy na Zachodzie. Dlaczego pozostaje on znaczący? – To straszne, ale wielu Europejczyków do dziś nie wie, gdzie to jest – Ukraina. Nawet po Majdanie. Nawet wśród moich znajomych tacy są. Albo wciąż myślą, że Ukraina – to Rosja. W głowie się nie mieści. Po drugie, Federacja Rosyjska rzeczywiście inwestuje ogromne środki w swoją propagandę. Przypomnijcie sobie film francuskiego dokumentalisty „Maski Majdanu” Paula Moreira, gdzie wszyscy ochotnicy pokazani są jako naziści i szaleńcy. Choć nie rosyjski reżyser, ale ideę szerzył całkowicie rosyjską. Dokładnie tak, jak ich media, że Rosja – to przyszłość świata, choć wiadomo, że takiego czegoś nigdy nie będzie. Albo że ich prezydent – to taki sobie twardy facet, a nie zwykły nikt, były pracownik służb specjalnych. Europejczycy mają zbyt wiele idealizmu w stosunku do Rosji. Poza tym po prostu nie chcą się niczego dowiadywać. Wielu do dziś nie wie, że swego czasu Rosja zagarnęła część Gruzji, a następnie – ukraiński Krym. Albo też nie chcą się zastanawiać, dlaczego tak się dzieje, że Donbas, który w rzeczywistości jest tylko dwoma obwodami, a nie państwem – może prowadzić wojnę już sześć lat? Większość Europejczyków nie zna prawdziwej historii, w tym Rusi Kijowskiej, natomiast znają fałszywą, w rosyjskiej wersji. Wreszcie nie trzeba zapominać, że Ukraina, choć stara, jako państwo jest jeszcze bardzo młoda, ma zaledwie 29 lat. Aby mieć poczucie tożsamości narodowej, musicie mieć ideę nacjonalizmu. Nie chodzi tu o prawicowy radykalizm, który reprezentuje Marine Le Pen we Francji, nie. Mowa o potrzebie ochrony swojego – języka, idei, terytorium, przyszłości. Choć jest to bardzo trudne, bo u was występuje jeszcze takie zjawisko: w ukraińskim establishmencie i show-biznesie wciąż obecny jest język rosyjski! – Zamierzałam o to zapytać, ubiegł mnie pan. – Zbyt mocno kocham Ukrainę, żeby śpiewać po rosyjsku. Wyobraźmy sobie, że Niemcy wojują z Francją, a ja zaśpiewałem po niemiecku. Zabiliby mnie od razu, za coś takiego u nas ludzie są bardzo rewolucyjni. Tak samo występowanie teraz w Moskwie przez ukraińskich artystów – to nie jest po prostu smutne, to jest straszne. Zważywszy też na to, że wewnątrz Ukrainy wpływ Federacji Rosyjskiej jest bardzo silny. Śpiewanie w jej języku lub dla rosyjskiej publiczności w warunkach wojny, żeby zarobić pieniądze – jest kategorycznie niewłaściwe, to podważa ukraińską przyszłość. Chcecie po rosyjsku – proszę bardzo, jedźcie do Rosji i tam śpiewajcie. Na Ukrainie robi się to po ukraińsku, tak jak we Francji – po francusku czy po angielsku w Anglii. Tym bardziej, kiedy prowadzona jest przeciwko nam naprawdę straszna wojna, Ukraina stawia opór i giną ludzie. Wśród poległych byli też moi przyjaciele. „Wasyl Slipak – jedyny, który naprawdę rozumiał frazę „Sława Ukrainie!” – Jeden z nich – solista Opery Paryskiej Wasyl Slipak… – Znaliśmy się jeszcze przed wojną. Mam przyjaciela, Ivry Gitlisa (izraelski skrzypek-wirtuoz – przyp. red.), geniusza, tak jak Wasyl. Ivry pokazał mi wideo, jak Slipak śpiewał „Toreadora” z opery „Carmen”, to było imponujące. A kilka miesięcy później spotkaliśmy się na jakiejś imprezie artystycznej. Niedługo potem w Kijowie zaczął się Majdan i był to również okres, kiedy poznałem swoją pierwszą żonę, nawiązałem kontakty z ukraińską diasporą. Z Wasylem poszliśmy wtedy razem na piwo, dużo rozmawialiśmy o Ukrainie. Następne spotkanie miało miejsce miesiąc później. Wasyl całkowicie się zmienił, mówił, że wybiera się na wojnę. Dziwił się i oburzał: jak ludzie mogą się bawić, tańczyć, kiedy na wschodzie kraju jest front? To było zdumiewające obserwować: w Paryżu zdążył stać się Francuzem, ale potem znów kozakiem. To było jego prawdziwe oblicze. Wasyla, tak jak mnie, bardzo irytowało, że we Francji zbyt mało wiedzą o wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, o tym państwie w ogóle. Pewnie był jedynym śpiewakiem, który rzeczywiście rozumiał sens słów „Sława Ukrainie!”. On w pełni je uświadamiał. Trudno mi o nim mówić: to strata nie tylko dla rodziny i przyjaciół, dla całego narodu. – Jakie było Pana ostatnie spotkanie z nim? – Trwało około 20 minut, piliśmy kawę, żartowaliśmy z jakichś ukraińskich słów – już nie pamiętam jakich dokładnie. Ale chcę opowiedzieć jeszcze jedną historię, wydarzyła się niedawno. Poznałem ukraińskiego żołnierza, leżał w szpitalu po zranieniu. Chciałem jakoś odwrócić jego uwagę od fizycznego cierpienia, więc z przyjaciółką Ołeną kupiliśmy mu gitarę – chłopak pragnął nauczyć się na niej grać. Na Facebooku pisaliśmy do siebie i on jakoś powiedział: jedyną naprawdę twórczą osobą, którą znałem, był Wasyl Slipak. Dla mnie to wyznanie stało się niezwykłe i wzruszające. „Na wszystkich koncertach – Wynnyk i Polakowa. A gdzie młodzi artyści?” – Załóżmy, że został Pan mianowany doradcą naszego prezydenta do spraw kultury… – Nie jestem doradcą i nie chcę nim być. Ale zacznijmy od tego, że ukraińska przyszłość jest fantastyczna, to jasne. I wszystko jest dla nas w niej otwarte – wiem to. Manandise – francusko-ukraiński piosenkarz. Urodził się w Brukseli. Włada językiem francuskim, ukraińskim, angielskim i włoskim. Absolwent Królewskiego Konserwatorium w Belgii, które ukończył w 2002 roku ze Złotą nagrodą. Śpiewał w chórze kościelnym, występował na nabożeństwach bożonarodzeniowych, w których uczestniczyli członkowie rodziny królewskiej Belgii. W wieku 20 lat przeprowadził się do Paryża, gdzie wystąpił w reklamie Diesel. Współpracował z firmą EMI Music jako piosenkarz i kompozytor (2008-2011). Ukrainy. W 2015 roku przeprowadził się do Kijowa, gdzie mieszka do dziś (https://uk.wikipedia.org/).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jako patriota Ukrainy. Jako artysta, który walczy o nią i nie ma żadnych ograniczeń w swoim patriotyzmie. Dlatego śpiewajmy wszyscy po ukraińsku, to bardzo ważne. Wierzyć w nowe pokolenie Ukraińców – również. Jestem pod wrażeniem, jak wielu jest wśród nich niezwykle utalentowanych. Pracowałem w jury wielu międzynarodowych konkursów, także im przewodniczyłem, jak na przykład „Berlinafest”, ale przez całe swoje życie nie widziałem tylu utalentowanych ludzi, ilu spotkałem właśnie tutaj. To oni mogą pokazać piękno Ukrainy i jej dumę. Chcę podzielić się nie radami, a spostrzeżeniami. Pracuję w ukraińskim show-biznesie już pięć lat i widziałem wszystkich: artystów, producentów, kanały telewizyjne. Znam tę branżę od podszewki. Otóż kontrolują ją 3-4 firmy producenckie, są one ze sobą powiązane i nie dają nowym artystom szans na wyjście na wielką scenę i zdobycie sukcesu. To bardzo błędne. Gdy tylko odbywa się jakiś wielki koncert czy uroczystość – zawsze ci sami, Ołeh Wynnyk, Olha Polakowa i Dzidzio. A ja nie chcę ich słuchać jeszcze i jeszcze, mnie interesują nowi piosenkarze. Takich jest naprawdę bardzo wielu – młodych i utalentowanych, zasługują na to, by o nich wiedziano. Są wspaniali artyści, którzy znają historię i rozumieją ją, oni tworzą świetną muzykę, o wiele ciekawszą od rosyjskiej. Nie daje się im miejsca, zamiast tego otrzymują je ci, którzy na wszystko się zgadzają. Ci ostatni mają środki, a producenci, niestety, widzą tylko pieniądze i nie chcą widzieć wojny. – Pan również zetknął się z monopolistami ukraińskiego show-biznesu? – Mam inną sytuację. Po pierwsze, mam swoją publiczność. Oprócz tego mam pewną przewagę, bo Ukraińcy kochają kulturę francuską. Także nigdy nie zmieniałem swojego stanowiska, jest ono takie samo, jakie było pięć lat temu. Swego czasu odmówiłem kontraktów z „M-1” oraz „1+1”. Nie chcę dużo mówić o rynku muzycznym, ale znamienne jest oto co. Mam piosenkę „Leleky” (Bociany), która zawsze ma dobry odzew widzów. Nawet ci, którzy nigdy nie znali wojny, nierzadko płaczą, słuchając. Proszę znajomych w radiu – puśćcie tę piosenkę. Oni mówią: nie, nie możemy, mamy politykę, że nie powinno być smutnych rzeczy na antenie. Choć niczego zbyt smutnego tam nie ma, piosenka została napisana jeszcze 15 lat temu, jest w niej potężna metafora o człowieku, który jest daleko od swojej Ojczyzny. Właśnie ten utwór najczęściej proszą mnie wykonać nasi żołnierze na froncie, razem z „Wyruszali chłopcy”. Niektórzy fani specjalnie podróżowali na Ukrainę z Hiszpanii, żeby uścisnąć mi dłoń i podziękować za „Bociany”. „Przylatywały do domu bociany”… Podsumuję: jestem Francuzem i jestem wolnym artystą na Ukrainie. Mam producenta, ale od nikogo nie zalezę i nie potrzebuję niczyjej pomocy, żeby być popularnym. – Czy dochody z twórczości wystarczają na życie? – Tak. Mimo że teraz jest kwarantanna. Na razie pozostaje marzeniem zrobienie wielkiej zagranicznej trasy dla ukraińskiej diaspory, żeby na koncerty przychodziła nie tylko diaspora. Chcę pokazać światu piękno Ukrainy, jej języka… Ale do tego potrzebne są znaczne środki. kogoś oskarżać, ale przynajmniej miałem takie wrażenie. Rusłana Kwinty wspominać już nie chcę. A w „Eurowizji” jeszcze wezmę udział, koniecznie. – O Panu mówi się również jako o bardzo demokratycznej gwieździe, która zgadza się występować nawet w wiejskiej sali. – Tak, była historia. Miałem koncert w budynku teatru dramatycznego w Łucku na ponad tysiąc miejsc, wszystkie bilety zostały sprzedane. Tamtejsza publiczność przyjmowała bardzo ciepło. Potem człowiek, który organizował koncert, pyta: „Chcesz jeszcze raz wystąpić na Wołyniu?”. Oczywiście, zgodziłem się. Tylko okazało się, że tym razem to będzie dom kultury we wsi, który stał tam zamknięty jeszcze od czasów Związku Radzieckiego. Gdzieś na 200 miejsc. Ale dla organizatora było sprawą honoru przywieźć mnie w jego rodzinne strony. Nie byłem przeciwny – zgodziłbym się śpiewać nawet dla jedynego widza, który przyszedłby mnie posłuchać. Był niezwykły występ – w sali, gdzie dosłownie wszystko jest jeszcze z radzieckiej przeszłości, śpiewałem przy akompaniamencie bandury. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o Sprostowanie: W poprzednim numerze „Słowa Proświty” w liście darczyńców poprawnie jest tak: 2. Wsparcie wydania od Wasyla Hłaholuka. Przesłał Ołeksyj Hłaholuk. Widzowie, którym nawet nie wszystkim było gdzie usiąść, wykonywali ze mną hymn Ukrainy. „Pamiętajmy słowo „razem!” – Planuje Pan otrzymać ukraińskie obywatelstwo? – Tak, wciąż czekam na swój ukraiński paszport. To moje wielkie marzenie. Dokumenty złożyłem dwa lata temu, ale tam jest długa procedura… Wydaje mi się, że zasługuję, by być obywatelem: chcę eksportować tutaj przyszłość. Gdyby prezydent Ukrainy wykonał taki gest – dał mi obywatelstwo – byłoby wspaniale. – W czym jest największa różnica między Ukraińcami a Francuzami? Co mamy wspólnego? – Ukraina całkowicie się różni i to jest wspaniałe. Tych dwóch krajów nie da się porównywać. Naprawdę fajnie, że Ukraina to Ukraina, a Francja to Francja. Kilkaset lat temu ona też nie była taka jak teraz, ale wytrwale wywalczyła swoją przyszłość. Miejmy nadzieję, że Ukraina też wykaże się wytrwałością. Wszystko jest gotowe do tego, by mieć wszystko – po prostu trzeba to sobie uświadomić. – Swoją pierwszą wyszywankę pamięta Pan? – O tak, po raz pierwszy założyłem ją w drugim dniu swojego wesela. Pierwszy był zgodnie z francuską tradycją, drugi – po ukraińsku, w Pyrohowie pod Kijowem. Tam kupiłem swoją pierwszą koszulę. To było jak błysk, nagłe zrozumienie tego, czego nie mogłem odgadnąć wcześniej. Jak choćby, dlaczego na Ukrainie są dwie flagi: czerwono-czarna i żółto-błękitna? A spojrzałem na wyszywanki i zrozumiałem, jak te kolory przeplotły się w symbolice Ukrainy. Oprócz tego, że to wyjątkowa technika i bardzo piękne. Teraz mam całą kolekcję wyszywanek. Gdyby można było zakładać je na co dzień, tak właśnie bym robił. – Przeklina Pan jeszcze po francusku czy już po ukraińsku? – Tylko po ukraińsku, przecież jestem Ukraińcem! Oczywiście, kiedy jestem sam. Wasyl Slipak, nawiasem mówiąc, nauczył mnie kilku fajnych słów, których nie mogę teraz powiedzieć (śmieje się – red.). – Jest coś z Francji, czego brakuje na Ukrainie i za czym Pan tęskni? – Za niczym. A tęsknię za swoim synem, byłoby dobrze, gdyby mógł przenieść się do Kijowa. On już przyjeżdżał na Ukrainę i bardzo mu się podobało, że tutaj dla dzieci jest o wiele więcej możliwości. Był mile zaskoczony, że może bawić się, gdzie tylko chce. We Francji z tego powodu jest niemało różnych ograniczeń, a tutaj – wolność. Syn odwiedzał moje koncerty, chodziliśmy z nim na futbol, teraz kibicuje „Dynamu Kijów”. Marzy, by grać w tej drużynie. Myślę, że kiedy skończy 18 lat, przyjedzie żyć ze mną na Ukrainie, on tego chce. – Mimo wszystko – czego brakuje Ukrainie, żeby stać się jednością? – Oczywiście, tam gdzie chodzi o pieniądze, zawsze będzie problem, ale patrzmy nie w przeszłość, a w przyszłość. Ukraińcy to ludzie bardzo twórczy i zawsze, nieustannie tworzą coś nowego. A jeszcze w języku ukraińskim jest wspaniałe słowo „razem”. Więc teraz po prostu trzeba wszystkim wspierać siebie nawzajem. Sława Ukrainie! – Bohaterom sława! pomocy dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Andrijczuk Wiktor Hryhorowycz — 500 hrywien; 2. Łupij Ołeś Wasylowycz – 1000 hrywien; 3. Horaczkun Mykoła Opanasowycz – 1000 hrywien; 4. Mialnycia L. W. – 500 hrywien; 5. Kabyn Roman Wasylowycz – 100 hrywien; 6. Wowczenko Petro Trochymowycz – 500 hrywien; 7. Kondratij Iwanna Mychajliwna – 500 hrywien; 8. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 9. Melnyczuk Jarosława Bohdaniwna – 1000 10. Melnyczuk Bohdan Iwanowycz – 1000 hrywien; 11. Dawydenko Wałentyna – 300 hrywien;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Apel

“Śpiewałbym nawet dla jednego widza” – Pańskie piosenki cechuje miękki, wręcz przejmujący liryzm. A kiedy spodziewać się ukraińskojęzycznych kompozycji rockowych od Paula Manandise’a? – Mój album rockowy jest już gotowy, podobnie jak kolejny, liryczny, ale nie chcę zdradzać wszystkich sekretów. Czasem mówią mi, że moje piosenki są melancholijne, ja się z taką definicją nie zgadzam. Bo kiedy tworzę muzykę, opisuję pewną sytuację, żeby ludzie ją poczuli. W piosence koniecznie musi być uczucie. Jakieś 30 lat temu we Francji była straszna sytuacja z zalewem prymitywnej popkultury. Komuś wydawało się, że to jest super, choć w rzeczywistości wcale tak nie było. Kiedy robisz muzykę pop, to nie myślisz. Taki artysta to produkt producencki, jak kawał mięsa, nic więcej. Oczywiście można udawać, że jest inaczej, ale na scenie i tak będzie widać – nie, udajesz. Zmierzam do tego, że przyszłość ukraińskiej muzyki nie leży w popie, a w patriotycznych młodych muzykach. do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. – Kilka lat temu miał Pan reprezentować Ukrainę na „Eurowizji”, ale nie wygrał Pan w krajowych eliminacjach. Spróbuje Pan jeszcze raz? – Z tym konkursem była bardzo dziwna sytuacja. Kompozytor Rusłan Kwinta, w tamtym czasie przewodniczący jury, napisał dla mnie dwie piosenki, wymagały one jeszcze trochę aranżacji i dopracowania. Kanał „STB” zaprosił mnie na „Eurowizję”, żebym wystąpił jako gość. Mimo że nigdy tak nie występowałem, zgodziłem się, choć czułem się z tego powodu nie bardzo komfortowo. Przecież znaliśmy się z Rusłanem. Na konkurs stworzyłem kompozycję pop-rockową „O czym milczy moje serce”, tam były całkowicie moje słowa i muzyka. Spodobała się widzom, wielu ludzi mnie wspierało. Myślę, że byłoby fajnie, gdyby Francuz reprezentował Ukrainę. Ale potem zaistniała sytuacja, o której już mówiłem: firmy producenckie przepychają swoich i nie wpuszczają „obcych”. Możliwe, że mylę się co do tamtej konkretnej „Eurowizji”. Nie zamierzam 1000 hrywien; hrywien;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kobiece spojrzenie w sztuce

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Halyna Zoria to klasyk krajowej sztuki malarskiej. Była nauczycielką w szkole plastycznej. Przeżyła w sztuce wielkie i nasycone życie. Oprócz setek uczniów szkoły plastycznej zaszczepiła miłość do sztuki swoim trojgu dzieciom, które również zostały wspaniałymi artystami, kontynuatorami dynastii. Była poetycko delikatną, po kobiecemu subtelną i wyważoną mistrzynią. Kwiaty wypełniają jej płótna żywym i nieprzemijającym dywanem. Natura, pełna drżenia i znacząca, przemawia najbardziej wzniosłymi intonacjami, wyrażonymi artystycznie i szczerze z płócien Halyny Zorii. Malarstwu zasłużonej artystki Ukrainy Oksany Slety właściwe jest romantyczne spojrzenie na świat. Jako mistrzyni malarstwa przejmowała się samowystarczalnym pięknem rzeczy, ich zestawieniem, ich barwami. Być może właśnie dlatego nadawała przedmiotom w martwych naturach tak niezwykły wygląd, tak marzycielski stan, tak harmonijny koloryt. Artystka wysławiała nieśmiertelną siłę natury – trawy, kwiatów oraz radość wszystkich ziemskich owoców. Swoją twórczą wyobraźnią widziała wymarzone rajskie życie w ogrodach, gdzie wszystko wokół jest piękne i cenne. W obrazach Oksany emocjonalnie zabarwione przedmioty ucieleśniają kosmiczność przestrzeni. I ten wszechświatowy kosmos jest ucieleśniony w bezkresnym niebie, morzu, mgłach oraz dalekich zarysach brzegów. To kosmos własnej duszy artysty. – Na nowej wystawie przedstawiłam serię prac „Granice Wszechświata”, tutaj symbole pór roku są jak niewielkie granice wielkiego Wszechświata i piękna. To hymn wielowymiarowości naszego życia i jego piękna – opowiedziała Oksana Popinowa. – Na jednym z obrazów przedstawiony jest człowiek-ptak. Do stworzenia tego płótna zainspirował mnie starosłowiański epos o dwóch ptakach, z których jeden był śpiewakiem dobroci, miłości i wszystkiego, co najlepsze. Praca „Słońce południa” to wspomnienie o Krymie, wspaniałej naturze półwyspu. Oprócz twórczych poszukiwań nowych idei, nowych obrazów, od tego roku będę wykładać na Uniwersytecie Kijowskim im. Borysa Hrinczenki. Będę inspirować studentów do twórczości, myślenia plastycznego… – Ta wystawa była pomyślana jako dedykacja dla naszej mamy – Oksany Slety – kontynuowała Halyna Popinowa. – W tym roku skończyłaby siedemdziesiąt lat. Ale właśnie we wrześniu mija 9 lat, odkąd mamy nie ma z nami. Ze starszą siostrą Oksaną jesteśmy już czwartym pokoleniem dynastii artystów. Sztuką w naszej rodzinie zajmowali się i mężczyźni, i kobiety – tworzyli malarstwo, rzeźbę, plakat, repusowanie. A tym razem naszym zadaniem było pokazanie właśnie linii kobiecej. Cieszymy się z tego, że mamy możliwość przeprowadzenia tej wystawy w galerii „Myteć”. I nie tylko dlatego, że jest to najstarsza galeria Kijowa, która ma już ponad siedemdziesiąt lat. Swego czasu na drugim piętrze tego budynku mieszkała nasza rodzina, a dziadek Petro Slota miał w „Myteciu” wystawę indywidualną. Obrazy naszej babci Halyny Zorii powstawały przeważnie z natury. Malowała zarówno prace monumentalne, jak i dekoracyjne. Myślę, że wywarła na nią wpływ twórczość Matisse’a. W 1956 roku babcia miała możliwość wraz z naszym dziadkiem podróżować statkiem wokół Europy. Zapewne mieli możliwość zobaczyć zachodnie muzea. Ta podróż miała znaczący wpływ na całą dalszą twórczość. Jej malarstwo bardzo różniło się od twórczości wielu współczesnych wyrazistością i żywością pociągnięcia pędzla. W pracach czuć wolność. Są jasne i niosą pozytywną energię. Dalej prace naszej mamy – Oksany Slety. Była niezwykle liryczną artystką. Wiele swoich obrazów stworzyła w Zahrebelli na Sumszczyźnie. Tam mieliśmy niewielki domek, który kupiliśmy po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Piękno natury, wszystkiego, co ją otaczało, przepuszczała przez siebie, a potem przenosiła na malarstwo. Sztuka przechodziła czerwoną nicią przez całe jej życie. Bywała w domu pracy twórczej w Gurzufie. Krymska tematyka jest przedstawiona również na tej wystawie. Szczodre dary natury to symbol tamtego krańca. Jeszcze jeden wyrazisty obraz jej twórczości to czerwona kalina, która jest symbolem Ukrainy. Ten obraz również w swoich pracach wykorzystujemy my z siostrą. A ja przedstawiłam obrazy, które tworzyłam w różnych latach. Przed kwarantanną dużo podróżowałam zarówno po Ukrainie, jak i za granicą. Niemało prac powstało pod wrażeniem podróży do Austrii. Tam mieszkaliśmy w małej wiosce niedaleko Wiednia. Była możliwość porównania ukraińskiego i austriackiego życia. Na obrazie „Herbert – wesoły farmer” namalowałam człowieka, który przyjmował artystów z Ukrainy. Chciałam pokazać, jaka to barwna postać. Na innym portrecie – delikatna kobieta, śpiewa, uczy dzieci muzyki. To już zupełnie inny obraz. W 2017 roku, na 25-lecie nawiązania międzynarodowych stosunków między Ukrainą a Jordanią, wieźliśmy naszą wystawę do tego kraju. Namalowałam wiele jordańskich krajobrazów. Niektóre prace napisałam we Lwowie, gdzie wraz z rodziną przeżyłam ostatni rok. Na jednej ze ścian umieszczono po jednej pracy każdego autora. Siostra przedstawiła tutaj portret swojego męża, a ja obraz „Raz w Chinach”, który został napisany pod wrażeniem podróży do tego kraju. Artyści naszej rodziny kontynuują tworzenie sztuki, twórczo pracują artystki-kobiety. To taki sposób myślenia, życia. Ten proces trwa każdego dnia, nawet jeśli nie trzymasz w rękach pędzla, to i tak ciągle myślisz o obrazach. Teraz planujemy plener. Z Kijowskiej organizacji Związku pojedziemy do Siedniowa, do domu pracy twórczej Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Będzie nas 10 artystów, będziemy tam pracować 10 dni. Potem odbędzie się wystawa „Siedniowska jesień”. Podpisaliśmy umowę o wymianie twórczej między Kijowską organizacją NZAU a Fundacją Kultury Adżarii na pięć lat. Będziemy wysyłać ukraińskich artystów do Gruzji, a twórców z tego kraju będziemy przyjmować u siebie. Występuję jako kurator tego projektu. Bierzemy również udział w wielu wystawach, które odbywają się w Centralnym Domu Artysty NZAU. W szczególności przygotowujemy prace na Dzień Artysty. Stołeczna galeria „Myteć” zaprasza na wystawę malarstwa „Rozmowa poza czasem”, prezentując trzy pokolenia kobiet jednej rodziny. Halyna Zoria, Oksana Sleta, Oksana i Halyna Popinowy – laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród, konkursów krajowych, członkinie NZAU, uczestniczki wielu wystaw, plenerów i innych projektów artystycznych. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn