Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Czemu płaczecie, niewidomi? / Zgasł blask złoceń / Na dawnych bramach Jarosława, / I słońce jak wytarty dukat, / I sława jak gorzka niesława. Myhajło Draj-Chmara, 1929

Слово Просвіти, №38 за 2005 рік

trzema wersami z kilku słów: „Saniami//bezgłośnie//kożuch przejechał”. Wracając do „materialnych” elementów, warto podkreślić, że u Draj-Chmary mają one cechy rodzajowe prawdziwej poezji: z jednej strony zaskakują, a z drugiej potrafią sprawiać wrażenie, jakby czytelnik sam je odczuł, tylko nie zdążył tego powiedzieć. „Pola – jak chustka w frędzlach…”, „…jak plasterek arbuza,//ubywający księżyc”, mówić „…babie lato »w powietrzu«//Komuś na śmierć koszulę tka”, „młyn, niby przypięty motyl”, „Wącham światło i dźwięk”, „Rozłożystych klonów młody batalion…”, „Żądlą i całują flety żarliwe osy//lgną aksamitne szerszenie hobojów”, „Motyl//niezwinnie skrzydlaty plącze się w powietrzu”. Ogólnie rzecz biorąc, wśród neoklasyków Draj-Chmara był, najwyraźniej, najmniejszym „profesorem” w tym, co dotyczy jego własnej twórczości, i miał intuicję poetycką, która na szczęście nie podlega akademickiej tresurze. Na początku 1928 r. poeta zapisał w dzienniku: „31 stycznia, 1 i 8 lutego spotykałem się z M., która ma oczy jak ieromnich Piotr”. Nic nie wiem o tym ieromnichu, ale doskonale rozumiem, kim w tamtych dniach była M. dla Draj-Chmary. Echo tej miłości czytamy zarówno w dalszych zapisach w dzienniku, jak i w wierszu, i to choć kilka rytualnych ukłonów w stronę „marksistowskiego kierunku” w pracach radzieckich uczonych, autor bez niedomówień wyraża myśli, które wystarczyłyby, by kilka lat później zainteresować NKWD: „Że radziecka slawistyka bardzo upadła, dowiadujemy się ze artykułu R. Jakobsona […] Nie dziwi to, jeśli przypomnimy, że stara rosyjska nauka w większości wrogo odnosiła się do zachodnioeuropejskiego pozytywizmu, rozwijając zamiast tego osobliwe, specyficznie rosyjskie, idealistyczne tendencje […] Musimy studiować kulturę zachodniosłowiańską, wychodząc z naszych interesów. Właściwie w carskiej Rosji slawistyki nie było – była tylko słowiańska frazeologia. Ku wielkiemu żalowi, u nas także i teraz plącze się te dwa różne pojęcia. Świadczy o tym obojętny stosunek do slawistyki zarówno naszych kierowniczych kół, jak i szerokich warstw społeczeństwa […] Na Ukrainie slawistyka zupełnie zamarła. W Kijowie, na Donbasie nie ma wcale kultury ukraińskiej, dyscyplin słowiańskich w żadnej placówce naukowej…” Wśród „neoklasyków” Draj-Chmara był jedynym fachowym slawistą. W artykule, o którym mowa, napisał słowa zrozumiałe – więcej, wręcz banalne dla slawisty – ale dla bolszewickiej hołoty pełne dywersyjnego sensu: „Narody słowiańskie są bogate, a poezji jak kot napłakał”, a ta, która jest, nudna „ze swoimi młotkami i traktorami”. Ze swoim wyrokiem nie zwlekali też partyjni bonzowie: czerwcowy (1926 r.) plenum KC KP(b)U oskarża neoklasyków o propagowanie „burżuazyjnej ideologii”. Draj-Chmara widzi wszystko to, co widzą wszystkie żywe oczy: „Nuda mroczna i stara,//jak historia Ukrainy,//wysysała serce… To – zjawa,//to demon siwej ruiny”. Pierwszy „biorą” Rylskiego (1931 r.), ale wkrótce wypuszczają: jeszcze nie czas. Później Maksym Tadejowycz musiał kupić sobie życie „Pieśnią o Stalinie” – chwała Bogu, nie ona określa jego miejsce w literaturze. W lutym 1933 r. aresztowano Draj-Chmarę; trzy miesiące walki ze śledczymi, ale jeszcze nie nadeszła pora rozrachunku „za Parnas”. Proponują współpracę, Draj-Chmara odmawia zostania „kapusiem”, i zostaje wypuszczony, uprzednio rozesławszy cyrkularz – do pracy nie przyjmować. Nigdzie go nie przyjmują; profesor biega po mieście w poszukiwaniu przypadkowego zarobku. Pod koniec 1934 r., wkrótce po zabójstwie Kirowa, w Kijowie rozstrzeliwują pierwszych 28 działaczy

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn