Symferopolska rodzina oryginałów o wymownym nazwisku Dywo wychowuje swoje ośmioro dzieci w domu według własnej metodyki osiągania ludzkiego szczęścia. Wiele nieszczęść, które spotykają ludzi w życiu, bierze się z nieumiejętnego wychowania i nieprawidłowych porodów, uważa 50-letni odnoszący sukcesy zawodowy reżyser teatralny, iluzjonista z wieloma tytułami, psycholog, pedagog i sportowiec Walerij oraz jego 33-letnia żona Diana. Stworzyli oni swój udany prywatny «Teatr Cudów» i szkołę-studio czarodziejów, gdzie uczą chętnych maksymalnie wykorzystywać cały potencjał, którym natura obdarzyła człowieka. U jej podstaw, jak i w szkole rodzinnej dla własnych dzieci, leży fantazja i dobroć. DZIWACY CZY GENIUSZE? Ta kategoria obecna jest nawet w imionach młodych Dywów: Dobrontusa, bliźniaków Dobronca i Dobronta, Dobryny, Dywiny, Dobronrawy. A imię swojego pierwszego syna Walerij usłyszał we śnie — Alkrysznus (Allah-Kryszna-Jezus), drugiemu dał imię Bohdano. Dlatego dobroczynne cuda w ich zwykłym trzypokojowym mieszkaniu, które wynajmują w Symferopolu, zdarzają się często. Tutaj ich zgranym, życzliwym i pełnym radości dzieciom nie jest ciasno ani smutno. Zawsze razem eksperymentują, wymyślają, tworzą, próbują i realizują. Starsi troskliwie opiekują się młodszymi. Wszyscy zachwycają rozumem i dobrocią, zdrowiem i siłą, nie potrzebują lekarzy, nie zrobili żadnego szczepienia, nie mają nawet kart medycznych. „Mamy własny system uzdrawiania, który zaczyna się od pierwszego dnia narodzin maluchów” — zapewnia smukła i gibka, jak wszystkie jej dzieci, mama-Dywo, która wszystkie swoje „dziwiątka” rodziła w domu w wannie, a porody odbierał ojciec. Wszystkie dzieci Dywów do roku potrafiły pływać, chodzić i biegać, w wieku roku — zaczęły mówić, w wieku dwóch lat — już czytały, w wieku trzech — liczyły i pisały. Pięciu chłopców i trzy dziewczynki (najstarsza ma 15 lat, najmłodsza półtora roczku) całorocznie kąpią się w morzu, pod wodospadami, w lodowatych górskich rzekach i codziennie — w wannie, nie znają chorób, a ich hart fizyczny zadziwia nawet trenerów sportowych. Rodzice uważają, że pomaga w tym również piramidoterapia. Trójściennych piramid w ich mieszkaniu jest mnóstwo. Według tego niezwykłego, silnego i pracowitego kręgu rodzinnego, dokonują one energetycznego doładowania ich domu i organizmów, chronią przed wszelkimi szkodliwymi czynnikami. Walerij — oprócz wszystkiego — jest także mistrzem wschodnich sztuk walki, uczy rodzinę wszystkich tajników umiejętności obrony siebie. Ale główną tezą ich metodyki jest przemyślany optymizm, życzliwość oraz bezkonfliktowość. Głównym celem jest rozwinięcie naturalnych skłonności i predyspozycji, fantazji i humoru dziecka, przekonani są rodzice, którzy nazywają siebie „energetycznymi połówkami, które akumulują się nawzajem i ciężko przeżywają nawet najkrótsze rozłąki”. Dzieci Dywów nie uczęszczają ani do przedszkoli, ani do szkół, uczą się bez pomocy państwa czy sponsorów tak zgodnie i z zapałem, że przewyższają wiedzą swoich rówieśników z placówek ogólnokształcących. Do pełnoletności będą biegle władać językiem ukraińskim, rosyjskim, angielskim, francuskim i greckim. Wiedzę zdobywają w domu według indywidualnych programów, których podstawą jest spartańskie wychowanie. Rodzice i korepetytorzy wykładają główne przedmioty: erudycję, fantazję, logikę, prawa przyrody i możliwości fizyczne organizmu, kierownicy różnych kółek zainteresowań zaspokajają i pogłębiają ich wszechstronne skłonności. A poza tym wszystkie dzieci z zapałem biorą udział w występach cyrkowych rodziców-iluzjonistów. Tak oto, pozbawione pewnego standardu, który istnieje w szkołach ogólnokształcących, zdobywają wiedzę, umiejętności, nawyki zdrowego stylu życia, etykiety, samodoskonalenia i rozwoju duchowego — w sumie rozwijają się jako harmonijne osobowości. W rodzinie uważają: studiowanie szczegółowo przedstawionego w ich książkach „Dziwna rodzina” i „Fundamentalna wiedza” unikalnego doświadczenia, gdzie propagowane są zasady systemu uzdrawiania „Pełnowartościowy rytm życia”, może pomóc Ukraińcom w przejęciu zasad wychowania zdrowego pokolenia. Dlatego zapraszają do współpracy wszystkich zainteresowanych i nieobojętnych na los własnych dzieci rodaków. Zakończenie na str. 14. Prezydent gotów wziąć odpowiedzialność na siebie. Deputowani — nie. Str. 3. Zachowajmy ideały rewolucji narodowej! Str. 6—7. „Wśród książek, w książkach, dla książek”. Str. 12. Kwiaty w metropolii. Str. 15.
Tłumaczenie maszynowe
WIZYTA Prowadzona jest ona takimi środkami, jakby walka toczyła się nie na życie, a na śmierć. Z wcześniejszym ostrzałem informacyjnym przez środki masowego przekazu, najazdami kawalerzystów z obnażonymi szablami, stosowaniem śmierdzących gazów, które cuchną nieprawdą i półprawdą, z bezkrytycznym angażowaniem sojuszników, zarówno rodzimych, jak i zagranicznych, ze stosowaniem „ciężkiej artylerii” sensacyjnych oskarżeń, z wymianą ciosów poniżej pasa. Gorzko i smutno. Wygląda na to, że czegoś takiego nie było w najgorszych dla niepodległej Ukrainy czasach. Nasza społeczność jest zdezorientowana i oszołomiona tym wszystkim. Oczywiście, to nie jest koniec świata, ale — koniec ideałów Pomarańczowej rewolucji, ponieważ to właśnie jej liderzy dali sygnał do startu. Przynajmniej dla wielu z tych, którzy w nich uwierzyli. A w rzeczywistości — to banalny początek kolejnych wyborów do Rady Najwyższej, które są tuż-tuż. Wojna toczy się o miejsce w politycznej arce-parlamencie, który może pomieścić tylko 450 dusz, a chętnych, by się tam dostać — bez liku. Bo właśnie tutaj przeniesie się centrum władzy państwowej i wpływów politycznych, ponieważ zaczną już działać wymuszone, przegłosowane w swoim czasie — w pakiecie (?!!) ze zwykłymi, ale koniunkturalnymi ustawami — zmiany i uzupełnienia do obowiązującej Konstytucji. Początek tej haniebnej wojnie nie według reguł dał kryzys polityczny, wywołany dymisją rządu i odsunięciem najbliższych Prezydentowi ludzi, oskarżonych o korupcję. Dziesięć dni wyznaczył Wiktor Juszczenko organom, które kiedyś nazywano kompetentnymi, na sprawdzenie tych oskarżeń. Kiedy pisane są te słowa, jeszcze nie ma informacji, czym zakończyła się ta kontrola. Jednak mało kto wątpi w możliwe wnioski: mianowicie, że oskarżenia są bezpodstawne, żadnej korupcji w otoczeniu Prezydenta nie ma i być nie może. Przecież o swojej wątpliwości, że ona istnieje, napomknął sam Prezydent, wydając polecenie przeprowadzenia śledztwa. A główny prawnik — Prokurator Generalny Piskun — pospieszył jeszcze przed kontrolą zaszczepić w świadomości społecznej myśl, że w materiałach przekazanych przez byłego szefa Sekretariatu Prezydenta Zinczenkę dotyczących korupcjonerów nie ma faktów, a same oświadczenia. Tymczasem, pomimo optymistycznych deklaracji byłej premier Julii Tymoszenko, że kierowana przez nią siła, choć nie będzie teraz blokować się z Ludowym Związkiem „Nasza Ukraina” Juszczenki, a pójdzie do wyborów samodzielnie, ale równoległym do niego kursem, konfrontacja nie tylko nie malała, ale i narastała. Nie, sama Julia Wołodymyriwna osobiście Prezydentowi wotum nieufności nie wyrażała, ale jej aktywni zwolennicy przypuszczali na niego poważne ataki. W końcu obie ekipy prześcigały się w oskarżycielskiej elokwencji. Przemówił też płomienny adept Julii Tymoszenko, były szef Służby Bezpieczeństwa Turczynow: na konferencji prasowej przedstawił szereg faktów, które (jeśli są wiarygodne) świadczą jednak o korupcji. Turczynow również otwarcie nie atakował Juszczenki, jednak wymieniał fakty, kiedy ten nie reagował na sygnały SBU, innymi słowy, krył korupcjonerów. Wspomniał także o tym, że sztucznie zwleka się ze śledztwem w sprawie otrucia Prezydenta i że on sam rzekomo nie jest nim zainteresowany. Słowem, rezonans po tej konferencji prasowej był tak głośny, że dotarł do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie przebywał w tym czasie Juszczenko, i zmusił go zza oceanu do sprostowania tego, co powiedział Turczynow: to, mianowicie, „brednie psie” i że kierownictwo SBU „z powodu zbierania kompromatów na przyjaciół po prostu nie miało czasu na racjonalną pracę”. Pewnie Wiktor Andrijowycz, po pierwsze, zapomniał o ludowej mądrości: powiedz mi, kto jest twoim przyjacielem, a powiem ci, kim jesteś. Przecież jeśli na przyjaciół są kompromaty, to czy mogą oni być przyjaciółmi? A po drugie, nawet nie zauważył, że osobiście wciągnął się w wątpliwą dyskusję, tłumacząc się, czego, można się domyślać, oczekiwali oponenci. Tłumaczyć się zawsze jest stratą, atakować jest o wiele korzystniej. Sprzeczności i kolizje na szczytach nowej władzy niezwykle ucieszyły tak zwaną opozycję w osobie liderów esdeków(o) Medwedczuka i regionalnych Janukowycza, którzy nijak nie mogli znaleźć punktu oparcia dla swojego oponowania i, nie mając płodnych idei, posługiwali się ogólnikami i po cichu marnieli. A tu proszę — jakby sam Pan Bóg zesłał koło ratunkowe: jest za co się chwycić. Chrustu do ogniska podrzucił Łeonid Krawczuk, zapominając, że tak niegodnie postępować pierwszemu ogólnonarodowo wybranemu prezydentowi Ukrainy. W końcu nie bardzo to zdziwiło, ponieważ Łeonid Makarowycz dawno już przekształcił się w zaufaną osobę Surkisa i adwokata Medwedczuka. Zatem, podchwyciwszy internetową informację, jakoby rosyjski oligarcha w niełasce Bieriezowski piętnastoma mln dolarów finansował blok Juszczenki w minionych wyborach, nawet zadzwonił do Bieriezowskiego do Londynu, aby ten potwierdził ten fakt. Z jaką rozkoszą Chytry Lis, jak nazwali Krawczuka w ludzie, wykładał, że to naruszenie ustawodawstwa, które może pociągnąć za sobą impeachment prezydenta, chociaż jest on mało realny, ponieważ ani procedura nie jest wypisana ustawowo, ani głosów w Radzie Najwyższej nie wystarczy. Więc po co było o tym mówić? A po to, żeby jeszcze bardziej zaostrzyć konfrontację i zdestabilizować sytuację polityczną. Nie chce się streszczać wszystkich perypetii tej awantury. Dziesiątki nazwisk wypłynęły na powierzchnię: Bieriezowski, Brodski, Czerwonenko, Żwania, Poroszenko… Już samo zestawienie imion nasuwa przypuszczenie, że prowadzona jest zakrojona na szeroką skalę operacja mająca na celu zdyskredytowanie nie tylko zwycięzców Pomarańczowej rewolucji, ale i Ukrainy w ogóle, zaplanowana przez prawdziwych mistrzów czarnej roboty, którzy mają na to ogromne środki i którzy słyną z niestandardowych ruchów w przeprowadzaniu różnego rodzaju prowokacji. W ostatniej dekadzie września ma zostać sformowany nowy rząd. Na stanowisko premiera Prezydent proponuje Jurija Jechanurowa, kompromisowego specjalistę, który w różnym czasie z sukcesem pracował i z Juszczenką, i z Kuczmą. Niełatwo będzie zdobyć w parlamencie niezbędne 226 głosów dla zatwierdzenia Szefa rządu, ale wszystko robi się po to, żeby przeszedł. I, najwyraźniej, przejdzie. Ale raczej nie doda to autorytetu Prezydentowi. W telewizji pokazano, z jakim entuzjazmem rzucił się kandydat na premiera ściskać i całować byłego prezydenta Kuczmę na lotnisku w Dniepropietrowsku — i to przez wielu ludzi, zwłaszcza na zachodzie kraju, zostało odebrane jako jeszcze jeden wymowny fakt restauracji starej władzy, co przypisuje się Juszczence. Niestety, wojna kompromatów wkracza w tę fazę, kiedy zawrócić już będzie niemożliwe. Wszystko to przygnębiająco wpływa na ukraiński ogół: ludzie są rozczarowani i przybici. Mój przyjaciel, rozważny uczony, znany pro-
profesor, człowiek świadomy narodowo, który wszystkimi włóknami duszy wspierał Pomarańczowy Majdan, z żalem wskazał na swoje biurko i z goryczą powiedział: „Widzicie, usunąłem pomarańczową symbolikę…”. Tysiące ludzi dzwoni do redakcji i do kanałów telewizyjnych, aby wyrazić swój negatywny stosunek do tego, co dzieje się w kraju. Nawet moja żona z bólem serca rzuciła: „Nie pójdę na wybory — i koniec!..”. I takie nastroje przeważają. Wszystko to wywołuje smutne refleksje. Ukraina jest obecnie rozdarta nie na pół, jak podczas minionego wyścigu prezydenckiego, lecz na części. Pomarańczowy elektorat jest rozdwojony. A te obiecujące prognozy, że w jednolitym bloku zwolennicy Juszczenki i Tymoszenko łatwo uzyskają w przyszłym parlamencie większość, obecnie wydają się fantazją. Chcemy tego czy nie, ale coś na szczytach władzy dzieje się nie tak. Wiktor Juszczenko własnoręcznie przekształcił swoją gorliwą zwolenniczkę, jeśli wyciągać wnioski z jej dawnych deklaracji, w potężną rywalkę. Walka toczy się o polityczne zniszczenie. Wojna kompromatów zniweluje obie siły. Wiadomo przecież: kiedy dwóch się bije, trzeci korzysta. Oto już i Partia Ludowa, którą Juszczenko wzywał do sojuszu, tworzy swój, tak zwany Blok Ludowy Wołodymyra Łytwyna. A są jeszcze komuniści, socjaliści, regionaliści… A są jeszcze janukowycze, korczyńscy, witrenki… Prawdziwie, obecna sytuacja, pogłębiając się, może doprowadzić do całkowicie przewidywalnych skutków: walczą jedni, a cierpieć będzie naród. Co więc robić? Najpierw — obu stronom pomyśleć przede wszystkim o Ukrainie. Po drugie: natychmiast wprowadzić moratorium na wylewanie kompromatów. Po trzecie: zaprzestać wzajemnego zwalczania się; iść swoimi drogami, ale do jednego celu. W przeciwnym razie nie zrozumie naród i nie wybaczy historia. A może rzeczywiście rację mają dowódcy polowi, dokładniej — majdanowi, deputowani ludowi Taras Steckiw i Wołodymyr Filenko, którzy wzywają, by 20 listopada, w pierwszą rocznicę Pomarańczowej rewolucji, zwołać ponownie Majdan i niech władza złoży sprawozdanie przed narodem, który ją obronił, jak realizuje rewolucyjne hasła i założenia? Witalij KARPENKO
Tłumaczenie maszynowe
Podczas wizyty Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w USA w dniach 14—18 września został on odznaczony Medalem Wolności w Filadelfii, którym co roku wyróżnia się osoby lub organizacje, które osiągnęły szczególne sukcesy w obronie uniwersalnych praw i wolności człowieka. Wśród dotychczasowych laureatów Medalu Wolności są Kofi Annan, Václav Havel, Nelson Mandela, Lech Wałęsa i inni. „Dedykuję tę nagrodę narodowi ukraińskiemu, obywatelom wolnego i demokratycznego kraju — powiedział Wiktor Juszczenko. — Demokratycznego wyboru dokonała nie grupa ludzi czy siła polityczna, lecz cały naród”. Ponadto Prezydent Ukrainy wziął udział w jubileuszowej sesji ONZ, a także spotkał się z kierownictwem kilku państw oraz z ukraińską diasporą. Wiktor Juszczenko oświadczył, że Ukraina nie rezygnuje z kursu integracji europejskiej, a wstąpienie do WTO jest realne dla naszego państwa jeszcze w tym roku. Głowa Państwa Ukraińskiego podkreśliła, że stosunki Ukrainy z USA, NATO i Unią Europejską w ciągu ostatnich miesięcy „radykalnie się poprawiły”. Wśród pilnych zadań polityki zagranicznej Ukrainy Prezydent wymienił uzyskanie statusu kraju z gospodarką rynkową, podpisanie z USA dwustronnego protokołu o wzajemnym dostępie do rynków towarów i usług oraz zniesienie poprawki Jacksona-Vanika. W związku z tym już w przyszłym roku Ukraina planuje rozpocząć rozmowy z Unią Europejską o utworzeniu strefy wolnego handlu. Przebywając w USA, Wiktor Juszczenko wygłosił kilka oświadczeń politycznych. W szczególności obiecał, że drugi etap śledztwa w sprawie zabójstwa Georgija Gongadze nieuchronnie da odpowiedź, kto zlecił zabójstwo dziennikarza. „Zostanie postawiona kropka w kwestii tego, kto zabił i kto zlecił zabójstwo”, — powiedział dziennikarzom w Nowym Jorku. Uczestnicząc w „okrągłym stole” „Wspieranie efektywnego zarządzania: tworzenie warunków wstępnych dla efektywnego zarządzania” w ramach konferencji „Globalna inicjatywa Clintona”, Prezydent Ukrainy przedstawił swoją wizję reformowania ONZ w kontekście nowych wyzwań czasu. Otóż zdaniem Wiktora Juszczenki z problemami ubóstwa oraz ochrony zdrowia trzeba walczyć nie tylko wąsko sektorowo: „Globalną odpowiedzią na takie wyzwania jest demokratyzacja systemów politycznych, dialog społeczności i władzy… Dopóki nie będziemy mieć zdrowego systemu politycznego, który odpowiada demokratycznym zasadom Organizacji, w tym na Ukrainie, nie damy odpowiedzi na te wyzwania”.
z
О. С.
Tłumaczenie maszynowe
Fot. O. Halata
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zajęcia o 57%, emerytury po raz pierwszy w historii Ukrainy zostały doprowadzone do wskaźnika minimum socjalnego, programy dotyczące dzieciństwa zostały ukształtowane na przyroście 3—4-krotnym, jeśli mówić o programach dla matek, to wzrosły one od 5 do 11 razy. Potem, do tego kursu zaczęto dzielić zasoby, których nie ma, zaczęto obiecywać dać to, czego w kraju nie ma. Gospodarka zaczęła reagować na taki kierunek polityki. Ponieważ padło tutaj pytanie, abym wyjaśnił, za co zdymisjonowałem poprzedni rząd, chciałbym podać kilka liczb. W ciągu 8 miesięcy 2005 roku tempo wzrostu produktu krajowego brutto spowolniło się 2,32 raza. Jeśli na początku roku wynosiło ono 6,5, to dzisiaj wynosi 1,6%. Mamy do czynienia z praktyką gospodarczą, której nie będzie. Nie będę wdawał się w szczegóły innych wskaźników ekonomicznych, na przykład wskaźnika inflacji koszyka konsumpcyjnego, gdzie, jak wszyscy rozumiemy, są poważne zachwiania w budżecie. Poważne, wywołane wzrostem cen na tę czy inną grupę towarów konsumpcyjnych. Zadłużenie z tytułu wynagrodzeń wzrosło o 15,9%. Mówię o tendencjach z 8 miesięcy. Wolumen importu wzrósł o 24%, wolumen eksportu — o 7,6%. To są pretensje biznesu. Podsumowując to, chciałbym powiedzieć, szanowni koledzy, że na tle tych procesów, które zaczęły zachodzić, zwłaszcza począwszy od drugiego kwartału bieżącego roku, szereg negatywnych momentów przejawił się w systemie relacji zespołu, który reprezentował władzę na Ukrainie. Ci wyborcom ani emerytur, ani pensji, ani stabilnych cen. I dlatego te dwa punkty, jestem przekonany, są bezpośrednim obowiązkiem politycznym elity, niezależnie od koloru sztandaru, pod którym się znajduje. I trzecie. Wiele dyskusji powstaje wokół wyborów 2006 roku. Daję wam słowo, administracyjny zasób nie będzie pracował. Daję wam słowo, żaden kanał finansów publicznych odtąd — ani środki NAK „Naftohazu”, ani środki Ministerstwa Transportu, ani środki „Związku” — żadne środki budżetowe na wybory 2006 roku pracować nie będą. Daję wam twarde słowo! Wybory będą uczciwe, przejrzyste i publiczne. W negocjacjach z OBWE zająłem stanowisko, które pozwoliło przedłużyć monitoring demokratycznych drogowskazów Ukrainy do wyborów do parlamentu w 2006 roku. Musimy zachowywać się maksymalnie otwarcie. Niech u nas będą obserwacje ze wszystkich instytucji, które chcą sprawdzić czystość i publiczność naszych wyborów w przyszłym roku. Jako Prezydent Ukrainy zrobię wszystko, aby powstrzymać destabilizację. Teraz Rada Najwyższa może stanąć ze mną ramię w ramię w przezwyciężeniu tego kryzysu. Może zająć inne stanowisko: podsycać go dalej. Jestem przekonany, że mądra decyzja, odważna decyzja — to stanąć na stanowisku jak najszybszego ustabilizowania sytuacji na Ukrainie. My, szanowni przyjaciele, podpisaliśmy z wami deklarację i zademonstrowaliśmy tym samym, że zdajemy sobie sprawę z tej odpowiedzialności, którą mamy przed Ukrainą. Chciałbym zatrzymać się na tych rzeczach, które niektórych niepokoją. Gwarantuję wam, że nie dopuszczę do represji politycznych, prześladowań politycznych (okrzyki na sali). Tę ironię mogę skomentować w ten sposób. Że w tej sali, być może, bardzo rzadko między niektórymi zespołami było porozumienie, a główne wydarzenia tworzyły się za kulisami, poprzez awantury. Powiem, że to nie jest moja polityka, przyjaciele. Wierzę, że każda strona, która podpisała umowę, będzie dotrzymywać swojego słowa. Jeśli dzisiaj istnieje pytanie o wypełnienie tej deklaracji, prosiłbym wszystkich, aby usiedli do stołu i wypełnili ją konkretną treścią, w tym także tezami, które dotyczą niedopuszczenia do prześladowań politycznych. Jestem gotów wziąć całą odpowiedzialność na siebie, przyjaciele. Następne. Co dotyczy mechanizmu formowania rządu. Mechanizm formowania rządu jest otwarty poprzez prowadzenie wzajemnych konsultacji politycznych z frakcjami. Podkreślam, że w zasadach formowania rządu nie będzie osób, które powiązały się z biznesem, które się zdyskredytowały, osób, które nie są w kontekście tych ustaleń politycznych, które formujemy w ramach tworzenia rządu. Następne. Co dotyczy reformy politycznej, przyjaciele. Ja, jako Prezydent, daję wam gwarancję, że będzie taki przebieg reformy politycznej, jaki został nakreślony — nie będę podejmował działań o charakterze destrukcyjnym. Nie będę. To, co potwierdzono na papierze, będę tą stroną, która będzie wykonywać te działania. A teraz, szanowni przyjaciele, proszę rozpatrzyć przedstawioną kandydaturę Jechanurowa Jurija Iwanowicza na stanowisko Premiera Ukrainy i proszę o poparcie. Dziękuję. kto zapewnia swoich wyborców o oddaniu interesom ludowym, własna koszula polityczna okazała się bliższa. Wciąganie zaś kraju w dalszy scenariusz pilnego wprowadzenia w życie reformy politycznej, przepisów przejściowych i przedterminowych wyborów parlamentarnych ani państwu, ani narodowi korzyści nie przyniesie, bo praca w trybie kryzysowym jeszcze nigdy stabilności nie dodawała. Przykro, że własna „obrażalność”, pragnienie rewanżu oraz zaściankowa mściwość odbiją się na Ukraińcach. z Radmiła KORŻ
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni przyjaciele! Szanowni przedstawiciele środków masowego przekazu! Jestem przekonany, że w każdym kraju są czasy, momenty, kiedy istnieją wyzwania, wobec których elita narodowa, a przede wszystkim polityczna, musi sformułować swoje skuteczne stanowisko i reakcję. To, co dzisiaj dzieje się na Ukrainie, jest właśnie, moim zdaniem, tym momentem, kiedy elita polityczna narodu musi się zjednoczyć, kierując się wyższymi interesami kraju i dać ocenę oraz odpowiedź na te wyzwania, które przed nami stoją. Jestem przekonany, że poza ludźmi, którzy są w tej sali, tej pracy nikt nie wykona. Dlatego dzisiaj wzywam was nie do intryg, nie do wojny, nie do rozszarpywania kraju, nie do zajmowania się procedurą zatrudnienia kilku osób, a do uczciwej rozmowy o interesach narodu i państwa. Jestem przekonany, że to jedyna baza, przyjaciele, na której wszyscy możemy wygrać w imię interesów narodu i ludu. Cała reszta to kroki, które prędzej czy później zdewaluują te siły polityczne, które będą się temu sprzeciwiać. Często przychodzi mi na myśl sytuacja z 1948 roku w Niemczech, kiedy po trzech latach okupacji w kraju nie szły ani reformy gospodarcze, ani reformy humanitarne, cena wszystkiego mierzona była albo paczką papierosów, albo pudełkiem zapałek. Naród nie wierzył w nic. Dopiero elita, zebrawszy się, podpisała Pakt o stabilności i zaczęła demonstrować sobie nawzajem, partnerom w polityce, w biznesie, związkom zawodowym, bankierom itd., rzeczy, wokół których można się zjednoczyć. Chciałbym przedstawić swoją wizję procesów, które zachodzą, i, oczywiście, pewną ocenę. Jestem przekonany, szanowni przyjaciele, że dzisiaj nie rozstrzyga się los Jechanurowa — czy ma być premierem, czy nie. Dzisiaj rozstrzyga się nasz los, los Parlamentu, Prezydenta — czy skutecznie, adekwatnie reagować na zdolność zapewnienia stabilności Ukrainy. To test, który musi przejść parlament. Uwierzcie, wiem, jak dzisiaj minęła noc, i w jakim lesie, i z jakimi trudami, niestety. Nie chciałbym, żeby znów pracowały pieniądze. Proszę was, przyjaciele, abyście dzisiaj przysięgli, kierując się wyłącznie względami moralnymi. Przyjaciele, proszę, aby dzisiaj pracowały dźwignie państwowe i moralne. Teraz chcę wyjaśnić, co się dzieje. Jestem przekonany, że w kraju uruchomiony został cyniczny plan zniszczenia władzy. Cyniczny plan! Przy czym do tego planu włączyli się niektórzy z Majdanu i niektórzy z tych, którzy chcieli go rozpędzić. Taki dziwny sojusz, i zmierzamy ku ruinie, szanowni przyjaciele. Ten autorytet, ten wizerunek, który mieliśmy, dzisiaj nieubłaganie maleje. I to jest test dla nas wszystkich. Dlatego chciałbym wyjaśnić szereg kroków, które przeze mnie, jako Prezydenta, zostały podjęte, w tym wobec rządu. Poprzedni rząd dał się wciągnąć w niegodną grę, w część tego scenariusza. Ale zacznę od początku. Rozpoczęliśmy rok finansowy, gospodarczy i polityczny od tego, że stworzyliśmy program gospodarczy, budżet, którego celem było, na bazie zasobów, które mieliśmy na początku roku gospodarczego, skierowanie ich w pierwszej kolejności na wynagrodzenia, emerytury, finansowanie programów dzieciństwa i macierzyństwa. To były jasne cztery priorytety. Wynagrodzenie zgodnie z budżetem pod-
Głosując 20 września, Rada Najwyższa Ukrainy skutecznie „oblała” kandydaturę Jurija Jechanurowa na stanowisko niższe od poprzedniego roku. Albo w całości spadło tempo wzrostu produktu krajowego brutto ponad pięciokrotnie. To baza tworzenia budżetu, programów socjalnych i tak dalej. Po drugie. Tempo wzrostu produkcji przemysłowej spowolniło 2,4 raza, a rolnictwa — 1,7 raza. Jeśli mówimy o innych bazach i wskaźnikach — handlu, eksportu, importu, za 7 miesięcy tego roku, saldo handlowe, które było na styczeń—lipiec poprzedniego roku i wynosiło 2,6 mld hrywien, dzisiaj spadło praktycznie do zera. Zostaliśmy z dwutygodniowym zapasem dodatniego salda. To wynosi 118 mln dolarów. Jestem przekonany, że ogromną przysługę w tym zrobiła też ta nieudolna polityka rewizji stawek celnych, która została przeprowadzona kilka miesięcy temu. Idziemy dalej, szanowni przyjaciele. Pozostaje duża część podatków, które przedsiębiorcy płacą z góry. Za pierwsze półrocze nadpłaty wzrosły do 6 mld hrywien, czyli 29,3 % wpływów zmobilizowanych przez państwową administrację podatkową Ukrainy za pierwsze półrocze. To — pretensje biznesu. Niezwrócona kwota VAT na 01.09 wynosi 2,6 mld hrywien. To są te rzeczy, przyjaciele, które obiecywałem, występując zarówno przed Majdanem, jak i przed ukraińskim parlamentem, że ich u nas w konflikty formowały się na zakulisowych, nieprzejrzystych i niezrozumiałych decyzjach, które od czasu do czasu prowadziły do powstawania publicznych konfliktów. Ostatnią kroplą w tym wątku był konflikt wokół prywatyzacji Nikopolskiego Zakładu Stopów Żelaza, gdzie, o czym wiecie, została podjęta unikalnie sprawiedliwa decyzja sądu. Ale przez zakulisowe wysiłki rządu na ulice wyszło kilka tysięcy ludzi na konfrontację. Tam zostały wprowadzone pododdziały Ministerstwa Spraw Wewnętrznych po to, aby przeprowadzić akcję zatwierdzenia nowego dyrektora, którego nikt na zakład nie wpuszczał. Staliśmy o krok od rozlewu krwi. To był anty-Majdan. To nie jest moja polityka, przyjaciele. Nie chcę, żeby na Ukrainie rozstrzygano spory z biznesem, kierując się unikalnymi decyzjami sądowymi, na takiej podstawie. To dyskredytuje Ukrainę. Dlatego mamy spadek inwestycji, dlatego mamy kolosalny brak zaufania biznesu do ukraińskiej władzy i jesteśmy tego świadkami. Koniec końców w zespole władzy powstały zakulisowe intrygi, oszczerstwa — bezpodstawne, a może i podstępne wzajemne oskarżenia. System życia w intrygach ustalił się jako zwyczajny. Starałem się poświęcić ostatnie 8—10 dni, pracując do późnej nocy, aby przynieść porozumienie w zespole władzy. Włącznie — wewnątrz rządu, między rządem a różnymi instytucjami. Przez jakiś czas udało mi się poczuć, że to porozumienie jest bliskie, ale, jak to bywa, przez noc zostało zdradzone. Znowu zakulisowymi konsultacjami. I dlatego, szanowni przyjaciele, chcę powiedzieć co następuje. Wspierałem rząd, inne instytucje władzy, pracę RBNiO, pracę Sekretariatu Prezydenta, ceniłem wysiłki moich kolegów, które są skierowane na dobrobyt i na dobro narodu. Ale nie mogłem, szanowni przyjaciele, schować głowy w piasek i patrzeć, kiedy niszczycielskie procesy weszły w instytucje władzy i z każdym dniem dewaluowały wizerunek i reputację kraju. Kiedy nie udało się znaleźć tego porozumienia, podjąłem decyzję o dymisji wszystkich stron, które nie potrafiły znaleźć rozwiązania w tym konflikcie. Jeszcze raz podkreślam: problem konfliktu nie leży w relacjach Juszczenko—Tymoszenko, nie w relacjach Juszczenko—Poroszenko czy nie w relacjach Juszczenko—Zinczenko. Nie w tej płaszczyźnie było nieporozumienie. Ale zostałem wciągnięty w rozwiązywanie tych kwestii swoimi aktywnymi działaniami i naraziłem się na nieporozumienia z wielu stron. Ale zaświadczam wam, że ten krok robiłem dla Ukrainy, a nie dla jakiejś części ekipy rządzącej. Proszę to zrozumieć jako kluczowy kierujący moment motywacji moich działań. Teraz, szanowni przyjaciele, mój plan stabilizacji, który dzisiaj z wami należy omówić i przyjąć. Po pierwsze, szanowni przyjaciele, jeśli chcemy maksymalnie szybko ustabilizować sytuację w kraju, musimy przyjąć, rozpatrzyć na dzisiejszym posiedzeniu i zatwierdzić ten wniosek, który dzisiaj oficjalnie wam przedstawiam — wniosek o mianowanie Jechanurowa Jurija Iwanowycza Premierem Ukrainy. Musimy wszyscy dołożyć starań, aby ten rząd był upolityczniony, bezpartyjny. Rozumiemy, że musimy siedem miesięcy przeżyć w pragmatycznej pracy. Właściwie mówiąc, mamy dwa wybory: siedem miesięcy przetrwać, żyć w stagnacji albo żyć w rozwoju. Żyć w rozwoju możemy wtedy, kiedy sformujemy na ten czas i damy wszystkie możliwości efektywnego działania rządowi. Jestem przekonany, że tylko rząd, który dzisiaj zostanie sformowany z pragmatyków, może te siedem miesięcy efektywnie pracować dla ludzi. Dlatego prosiłbym o waszą zgodę na poparcie takiego rozwoju scenariusza w sprawie zatwierdzenia nowego rządu. Po drugie. Stabilizacja gospodarki, stabilizacja handlu, klimatu inwestycyjnego i innych bazowych rzeczy rozwoju 2006 roku będzie wynikać z naszego profesjonalnego, obiektywnego i terminowego rozpatrzenia budżetu 2006 roku. Jestem przekonany, że terminowe rozpatrzenie budżetu-2006 da dobre sygnały na rynek ekonomiczny, inwestycyjny, inwestorom, zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym, po to, aby zaktywizować swoje działania w ramach gospodarki narodowej. Musimy, przyjaciele, jasno zrozumieć — żadne skandale i kryzysy nie zastąpią na-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
du premiera Ukrainy. Zabrakło trzech głosów. Mimo apelu Prezydenta o konsolidację całej elity politycznej, prośby o zapomnienie o podziałach partyjnych i osobistych urazach oraz o podejście do sprawy w sposób państwowy. Rano, przed rozpoczęciem posiedzenia, prawie wszyscy byli pewni, że kandydatura Prezydenta zdobędzie potrzebne 226 głosów. Atmosfera na sali była rzeczowa, spokojna. Posiedzenie przebiegało sprawnie, rozważnie, w normalnym trybie pracy. Przed głosowaniem… Głosowanie według frakcji pokazało następujący obraz: frakcja komunistów — 0, „Regiony Ukrainy” — 3, „Nasza Ukraina” — 45, Ludowa Partia Łytwyna — 44, blok Tymoszenko — 1, Socjalistyczna Partia Ukrainy — 25, Ukraińska Partia Ludowa — 22, „Jedna Ukraina” — 4, SDPU(o) — 0, „Naprzód, Ukraino!” — 20, „Reformy i Porządek” — 6, Partia Przemysłowców i Przedsiębiorców Ukrainy — 15, Ludowy Ruch Ukrainy — 14, NDP, „Trudowa Ukraina” — 11, posłowie pozafrakcyjni — 13. Jak obiecywali, i w tym okazali się konsekwentni, nie głosowali komuniści i esdecy. Z „Regionów Ukrainy” zagłosowało trzech deputowanych. Nawet jeden z BJuT, mimo że wcześniej frakcja podjęła decyzję, iż nie poprze kandydatury premiera. Oparł się „wyrokowi” Serhij Hołowatyj. Istnieje opinia, że porażka Jechanurowa to po prostu błąd techniczny w obliczeniach możliwych głosów „za” —
kilku deputowanych z „Naszej Ukrainy” tego dnia przebywało w delegacjach lub chorowało. Ale gdyby nawet tak nie było, Ukraina pozostała bez rządu na nieokreślony czas, co może wywołać ostry kryzys: zbliża się termin zatwierdzenia budżetu na przyszły rok, a prace nad tym dokumentem utknęły. Deputowanych nie przekonało nawet szczere, przemawiające do serc słowo Prezydenta o zagrażającej sytuacji rodzimej gospodarki: tym,
Tłumaczenie maszynowe
POLITTECHNOLOGIE Właśnie w apokalipsę, i nic mniej, będą starannie grać wszyscy figuranci ukraińskiego politycznego świata. Taką prognozę przedstawili specjaliści z Agencji Modelowania Sytuacji na konferencji prasowej w UNIAN. Ich zdaniem dzisiejsze polityczne show jest odgrywane przez polityków i polittechnologów dla nich samych, ponieważ wyborcy, zmęczeni poprzednimi kampaniami wyborczymi, w swojej większości przestali już reagować na technologiczne i informacyjne bodźce, które w ten czy inny sposób dotyczą polityki. Aby podtrzymać mit o konieczności swojego istnienia w społeczeństwie, polityczni figuranci rzeczywiście mogą dojść, słowami Prezydenta, „do rozmiarów bomby jądrowej” w swojej próbie wywołania reakcji społeczeństwa, godnej minionego listopada. Politolodzy twierdzą, że Pomarańczowa rewolucja rozpieściła polityków, dając im poczuć się w roli prawdziwych „wojennych wodzów” narodu. Dlatego pośród monotonnych dni powszednich będą oni próbować zimą za wszelką cenę przywrócić sobie choćby surogat tego odczucia. Dzisiejsze wezwania do powrotu na Majdan czynią prognozę politologów z AMS realną. Zważywszy na to, że obecnie nikt z politologów nie jest w stanie przedstawić jednolitej prognozy na przyszłość, mimo wszystko można przewidzieć niektóre główne momenty tego show, które czeka Ukrainę. Wybory 2006 będą brutalne i brudne, tym bardziej, że oponentami będą wczorajsi sojusznicy; wyborcy, którzy odczuli znaczne zmęczenie psychiczne poprzednią kampanią, na tle narastającego kryzysu Zdjęcie Ołeksandra Hałaty od wygórowanych oczekiwań, będą bardziej bierni. I „rozbujać” ich do zeszłorocznego poziomu nie zdołają wszystkie partie razem wzięte. W warunkach, gdy wszyscy figuranci procesu wyborczego wreszcie uświadomią sobie, jakie możliwości dla partii otwiera politreforma (choć w jakiej formie i na jakich warunkach zostaną wcielone jej zasady, wciąż nie jest jasne), konfrontacja się zaostrzy. Jednak wszyscy uczestnicy dobrze zorganizowanych i opłaconych akcji mimo wszystko pozostaną wobec polityki obojętni. GŁOS LUDU
Tłumaczenie maszynowe
Również całkowicie oczekiwanym i realnym będzie ożywienie działalności “małych partii”, dla których “przeczołganie się” przez 3-procentowy próg jest jedyną szansą na dalszą egzystencję. Zważając na wszystkie przedwyborcze konfiguracje, politolodzy z Agencji Modelowania Sytuacji, prezentując swoje badanie “Partie polityczne Ukrainy: przygotowanie do wyborów parlamentarnych 2006”, podają dziesięciu głównych graczy kampanii: “Ludowy Związek Nasza Ukraina”, “Batkiwszczyna”, Partia Regionów, Komunistyczna Partia Ukrainy, Socjalistyczna Partia Ukrainy, Partia Ludowa Ukrainy, PSPU, SDPU(o), “Trudowa Ukraina”, Partia Zielonych Ukrainy. Oczywiście można polemizować co do możliwości samodzielnej gry czterech ostatnich sił politycznych. Szczególnie interesujące jest to badanie tym, że bodaj po raz pierwszy na Ukrainie podaje się otwarte informacje o zasobach kadrowych, finansowych, organizacyjnych, technologicznych i medialnych wymienionych wyżej potencjalnych graczy. Co w ogóle daje wystarczająco poważny klucz do zrozumienia zagmatwanej gry ukraińskiego politycznego środowiska. Niestety, nie jest on dostępny dla szerokiego kręgu wyborców. My, mieszkańcy Dniepropetrowska, żądamy wreszcie stworzyć normalne warunki dla odrodzenia ukraińskiej kultury, historii i świadomości narodowej, które przez wieki były gnębione przez Rosję. Zarówno poprzednie, jak i obecne kierownictwo obwodowej administracji państwowej, mer miasta nie dokładają wysiłków dla tej szlachetnej misji. Co więcej, idą oni w nurcie proimperialnych zachcianek, teraz już niby sąsiada Ukrainy, Federacji Rosyjskiej. Pomimo tego, że już od ponad 10 lat istnieją na różnych szczeblach komisje, kierowane przez p. S. Kostiuczenkę i A. Bolebrucha, ds. przemianowania totalitarnych i proimperialnych nazw miast, ulic, prospektów, placów, różnych instytucji i zakładów, prawie nie ma żadnego postępu w tym kierunku: z wielkim trudem przemianowano 4 pozycje z ogromnej listy. Wszystko, jak w czasach radzieckich, rozstrzyga się potajemnie i nie na korzyść narodu ukraińskiego. Co więcej, dniepropetrowscy hierarchowie cerkiewni podchwycili z Moskwy nową ideę o tym, że niby nasze kozackie miasto zostało nazwane nie na cześć rosyjskiej imperatorowej-prostytutki i gnębicielki Katarzyny II, a na cześć św. Katarzyny. Tak to odwrócili — ni mniej, ni więcej!!! Chociaż sam Potiomkin, jak świadczą źródła historyczne, nazwał to miasto właśnie na cześć Katarzyny II. A obecnie, podczas letnich urlopów, ni z tego, ni z owego pojawia się już nawet “zalegalizowana” nazwa Jekateriniński Bulwar (ku radości rosyjskich szowinistów) na miejscu nowo wzniesionego kompleksu budowlanego pod wymowną nazwą Arbat. Niby nic takiego, ależ to bezwstydna rosyjska polityka przy przyzwoleniu lokalnych władz. Przecież na jego otwarcie przyjeżdżał z Moskwy sam Łużkow… I gdzie ten bulwar jest położony? A wprost wpada w ulicę Tarasa Szewczenki. Jakie niesłychane bluźnierstwo!!! Kontynuuje się zrastanie i zrusyfikowanie dniepropetrowskiej władzy z tzw. Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego w osobie jego władyki Ireneusza. Nie jest wykluczone, że ten wysoki dostojnik jest inicjatorem tzw. idei o św. Katarzynie, o której nikt przez tyle wieków nie słyszał. Na początek władyka Ireneusz zaproponował wzniesienie pomnika tzw. św. Katarzyny. Do roli sponsorów zaangażował nawet naszego szanowanego p. J. Jechanurowa wraz z jego żoną, który, nie rozeznawszy się w perypetiach tej intrygi, poparł tę decyzję. Jeśli to dotyczy świętej, to po co władyka zwraca się do całej wspólnoty miasta, a nie do swojej owczarni? Znowu jak w przysłowiu — “nie kijem go, to pałką”… Znowu, jak podczas wyborów, cerkiew ingeruje w walkę polityczną, przy czym nie na korzyść Ukrainy. Zatem żądamy jeszcze na wstępie zaprzestać manipulowania i zniekształcania prawdziwych faktów, w celu niedopuszczenia do przemianowania naszego miasta czy jego zakątka, związanego z odrażającym imieniem i postacią Katarzyny II. Uważniej czytajcie historię i szanujcie to, co rodzime, jeśli podjęliście się rządzić tym narodem. — Proponujemy natychmiast usunąć krzyż, który ustawili przed wjazdem do Dniepropetrowska. Co to za krzyż nałożono na całe miasto? Świat takiego jeszcze nie widział. — Prosimy wyższych urzędników miasta Dniepropetrowsk o wsłuchanie się w propozycje ukraińskiej inteligencji i nadanie nazw ulicom, prospektom, placom oraz zakładom, które są związane z imionami rdzennych mieszkańców i zasłużyły na to swoją pracą na rzecz narodu ukraińskiego. W szczególności nazwać główny prospekt miasta imieniem D. Jawornyckiego itd. — Stanowczo żądamy zmiany składu komisji oraz ich przewodniczących, którzy zajmują się przemianowywaniem nazw, i postawienia ludzi nieobojętnych na przywrócenie świadomości narodowej Ukraińców i na przeszłość naszego narodu. Poprzedni skład bał się tej prawdy, wykonując rozkazy prorosyjsko nastawionej władzy w Dniepropetrowsku. Długo milczeliśmy, teraz nadszedł czas, aby sprawiedliwość zatriumfowała i liczymy na wsparcie Prezydenta, rządu, całej społeczności Dniepropetrowszczyzny oraz Ukrainy. Radmiła KORŻ Zdjęcie Ołeksandra Hałaty Radmiła KORŻ jeśli wszystkie sprawy znikną, to on dość szybko pomoże je znaleźć. Chce się zapytać: jak? Jeśli wszystko powyżej powiedziane odpowiada rzeczywistości, to kopie istnieją. Ale czy można ufać kopiom? I jeszcze: jeśli popełniono przestępstwo służbowe, to istnieje bezpośrednie zagrożenie ujawnienia tajemnicy państwowej. Jakie jeszcze sprawy z kancelarii SBU mogą wypłynąć na światło dzienne? A to już poważniejsze przestępstwo niż oskarżenie wysunięte przeciwko Petrowi Poroszence o wymuszenia. I wreszcie: jeśli pan Turczynow jest taki już uczciwy, dlaczego nie wyszedł na konferencję prasową znacznie wcześniej, jeszcze w statusie szefa SBU? Kiedy dokumenty i sprawy były jeszcze dostępne bez popełnienia “przestępstwa służbowego”? Pytania, na które każdy powinien dać sobie swoją samodzielną odpowiedź… Zrozumiałe jest tylko jedno: wojna trwa i będzie bezlitosna… Skrzywdzona Julia Wołodymyriwna wraz ze swoim zespołem obecnie pragnie tylko jednego: władzy… A ponieważ publiczne przeprosiny od Prezydenta i łzawa prośba o powrót i pokierowanie nowym rządem nie nadejdą, to możemy oczekiwać wszystkiego: kontynuacji wojny kompromatów (którą już wykorzystują na swoją korzyść siły, które przegrały w zeszłym roku), rozegrania karty reformy politycznej (co doprowadzi do pełnej destabilizacji politycznej i prawnej w kraju), próby powtórzenia Majdanu (nie zapominajmy aksjomatu, że historia powtarza się tylko w formie farsy). Jedno jest zrozumiałe: popełniono bardzo wiele błędów. Ale ludzie, którzy na rzecz swoich własnych interesów poświęcają stabilność państwa w trudnym okresie przejściowym, zaufania już nie budzą. T. KOWALCZUK, W. BOHOWYK i inni. Łącznie 51 podpisów. Zbiórka podpisów trwa
Tłumaczenie maszynowe
SKANDAL
Wojny przygotowywano. Co najmniej jedna ze stron… Już na początku roku, kiedy Julię Włodzimierzównę mianowano premierem, eksperci ostrożnie przewidywali przyszłą dymisję rządu, przy czym Tymoszenko miała odegrać rolę ofiarnej owieczki, na którą zrzucone zostaną wszystkie nieuniknione porażki zrujnowanej ukraińskiej gospodarki. Pani Julia nie mogła nie przewidywać tych perspektyw. A ponieważ podniesienie gospodarki jednak się nie udało, jest całkiem prawdopodobne, że trzeba było działać według z góry przygotowanego scenariusza. Wystarczy, że błędy popełniły obie strony. Jednak to lady J. okazała się sprytniejsza. W przeczuciu dymisji pierwszy cios zadała z jej strony przy pomocy Ołeksandra Zinczenki. Teraz nie jest to dla nikogo tajemnicą, bo Zinczenkę pani Tymoszenko już zaprosiła do kierowania swoim przedwyborczym sztabem. Takie propozycje w wielkiej polityce nie składa się pod wpływem nagłego olśnienia. Dobrzy politycy, jak i utalentowani biznesmeni, kalkulują swoje działania znacznie wcześniej. Ranna konferencja prasowa Mykoły Tomenki w UNIAN-ie 8 września dodała wydarzeniom niezbędnego stopnia podgrzania. Tak, czysta emocja. Jak mówią w show-biznesie: „odpracował na rozgrzewce”. I wreszcie ostatnie wystąpienia w tym politycznym koncercie, które pozostały za reżyserem-organizatorem, Julią Włodzimierzówną, były wyraźnie i wyważenie zaplanowane zgodnie ze wszystkimi prawami populizmu i propagandy. Pominiemy wystąpienie samej pani Tymoszenko w „Interze”. Warto jednak zaznaczyć, że wizerunek „obrażonej i pokrzywdzonej” jest niemal najpopularniejszy w naszym kraju — zapewne jeszcze od czasów księżnej Olgi, która metodycznie niszczyła Drewlan. I wreszcie pierwszy strzał „ciężkiej artylerii”: dymisja Ołeksandra Turczynowa i jego konferencja prasowa 15 września. Rachunek matematycznie precyzyjny: po pierwsze, jezuicko trafnie wybrany czas wystąpienia pana Turczynowa. Prezydent z wizytą w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Zatem szeroko zakrojonej odpowiedzi nie będzie. Za to być może Juszczenko będzie musiał wysłuchać kilku nie do końca przyjemnych pytań dotyczących demokratycznych przemian na Ukrainie. Po drugie, SBU, cokolwiek by mówiono, jest bezpośrednim następcą wszechobecnego KGB, o którym w mentalności narodu na stałe zakorzeniło się przekonanie, że „oni wiedzą wszystko”. Zatem cokolwiek powiedziałby pan Turczynow, to „prawda, prawda i tylko prawda”. Na taki odbiór liczyli właśnie organizatorzy show. Nieprzypadkowo na samym początku swojej konferencji prasowej Ołeksandr Turczynow zaznaczył: „Można stwierdzić, że zaufanie obywateli do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy wzrosło”. Dalej nastąpił długo oczekiwany „kompromat”, dla którego w sali UNIAN zebrała się rekordowa liczba dziennikarzy. Obecni znieśli lawinę błota, którą rzekomo przykryto korupcję i inne przestępcze działania otoczenia Prezydenta. Są to, po pierwsze, rzekomo szantaż i groźby ze strony pana Tretiakowa pod adresem samego Turczynowa i Tymoszenko, jeśli pierwszy wyjdzie na konferencję prasową, a druga nie zaprzestanie swoich działań; po drugie, ciągła demonizacja Petra Poroszenki, który bogacił się zarówno na drobnym wymuszaniu od właścicieli osławionej w Kijowie budowy przy ulicy Bankowa 9-a, jak i poprzez swoich protegowanych w ukraińskiej służbie celnej (Skomarowskiego i Wowka), dzięki którym została storpedowana program „Kontrabanda, stop!”, a także na wszelkie sposoby sprzyjał rozkładowi systemu sądowniczego na Ukrainie. Po trzecie, rozkradanie zasobów państwa (tu nie pominięto Jewhena Czerwonenki). I najważniejsze — zagrożenie dla sfery energetycznej Ukrainy, poprzez działanie „zbrodniczego transnarodowego systemu, który pasożytuje na konsumpcji przez Ukrainę gazu ziemnego”, ukształtowanego jeszcze za prezydenta Kuczmy. Nad nim nadzoruje obecnie kolejny „demoniczny przedstawiciel otoczenia Prezydenta” — pan Tretiakow (który, nota bene, tego samego dnia odrzucił oskarżenia).
Ale wszystkie te oskarżenia nie były skierowane przeciwko osobom, które już wcześniej "zostały wyświetlone" w oświadczeniach Zinczenki. Głównym bohaterem skandali wystąpienia pana Turczynowa był sam Prezydent Ukrainy, który, według słów byłego szefa SBU, wiedział o wszystkich naruszeniach. Co więcej — w "sprawie gazowej" rozmawiał z szefem SBU i polecił Ołeksandrowi Turczynowowi "zaprzestać prześladowania jego chłopaków", zauważył, że "SBU działa przeciwko jego drużynie". Ogólnie rzecz biorąc, pan Turczynow na wszelkie sposoby starał się podkreślić główny cel swojego wystąpienia: wszystkie te przestępcze schematy, które zostały stworzone przez poprzednią władzę, płynnie przeszły pod patronat obecnej, a naród Ukrainy otrzymał w osobie obecnego Prezydenta nic innego, jak "Kuczmę-2". Było to tak oczywiste, że od dziennikarzy padło naturalne pytanie: czy pan Turczynow rozumie konsekwencje swojej konferencji prasowej? Nastała długa pauza, podczas której ktoś powiedział: "Nie rozumie…" Wydaje się, że po tym opamiętali się sam Turczynow i audytorium. Pierwszy zrozumiał, że nieco przesadził, a inni zaczęli odbierać wypowiedziane słowa bardziej sceptycznie. Tym bardziej w odniesieniu do dziennikarzy: jeśli pytania, zdaniem pana Ołeksandra, zabrzmiały nie w zamierzonym kluczu i "nie tym tonem", to został wypowiedziany dość agresywny pogląd: "Proszę, nie takim tonem, rozumiem, że musicie odpracować…" Dlaczego od razu tak kategorycznie? Ogólnie rzecz biorąc, oświadczeniom Ołeksandra Turczynowa można zarówno ufać, jak i zupełnie im nie ufać, zaliczając je do tej samej demagogii i jezuickiej, geббelsowskiej półprawdy: ponieważ dziennikarzom nie przedstawiono żadnego dokumentu, który potwierdzałby słowa pana Ołeksandra. I nie mogły one zostać upublicznione, chyba że były szef SBU popełnił przestępstwo służbowe i skopiował odpowiednie dokumenty, aby odejść ze swojego stanowiska rzeczywiście z "walizkami kompromatu". Od przestępstwa służbowego Ołeksandr Turczynow się odciął, ale obiecał, że
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zwycięstwo. I tym samym zaszczepił pewność i animusz wśród tych, którzy wspierali namiestnika kuczmiowskich popleczników. Pan Janukowycz niezwłocznie powrócił do Kijowa, a niektórzy politycy otwarcie oskarżają Juszczenkę o niezdolność do pełnienia funkcji prezydenta i proponują rozpoczęcie procesu impeachmentu. Kulminacyjnym momentem w tej tragikomedii stało się wstawiennictwo byłego prezydenta Leonida Kuczmy, który wypowiedział się przeciwko impeachmentowi Juszczenki. Tak ojciec wstawia się za synem, tak kolega współczuje i wspiera kolegę. Były prezydent, którego reżim zakończył się Majdanem, teraz wspiera wybranego przez naród przedstawiciela, któremu naród uwierzył i poszedł za nim na Majdan. Co się dzieje? Pokrewieństwo dusz ukraińskich prezydentów, byłego i obecnego? Dożyliśmy czasów! Zawsze ukraińską niepodległość gubiły wewnętrzne swary, ambicjonalność i nadmierna chciwość nowo objawionych hetmanów, którym perspektywa władzy mąciła świadomość i zagłuszała głos serca. Biblijna historia z niedokończoną wieżą Babel stała się pomnikiem ludzkiej głupoty i pychy. Bardzo nie chciałoby się zobaczyć ponownie sparaliżowanego wielkiego marzenia narodu ukraińskiego o wolności i niepodległym państwie. Tymoszenko i Juszczenko nie powinni iść na wybory różnymi, choćby i równoległymi drogami, jeśli naprawdę chcą prawdy i dobra dla ludzi, dla kraju. Niezależnie od żadnych perypetii losu, żadnych trudności i ingerencji sił wyższych, muszą mieć jeden język komunikacji — język zaufania narodu. Działając zgodnie, harmonijnie, nie sięgając po cudze, można zrealizować najskrytsze, najśmielsze marzenia: przecież wszystko tak pięknie się zaczynało… Oksana JEWSIEJENKO, m. Chersoń M. WERBYCKA, O. SEMYDUB, m. Charków Mówią, że Kuczma to dobry człowiek, że sam nie kradł (po prostu sami dawali mu łapówki). Może i tak, ale przyzwoitości w nim o wiele mniej niż w Leonidzie Makarowyczu. Jak zachował się Kuczma, kiedy po Kijowie chodzili po aferze kasetowej protestujący z hasłami: „Kuczmę precz!”? Siedział do ostatniego momentu i na wszelkie sposoby kombinował, by pozostać na trzecią kadencję prezydentury! Tak, zapewne coś zrobił, ale ileż zła! Rozplenił korupcję, zmarnował rolnictwo. A jeszcze narzucił całkowitą rusyfikację, ogłaszając, że nie warto spieszyć się z ukrainizacją, niech przejście odbywa się stopniowo. Jednym słowem, wzywał, by żałować języka rosyjskiego… Rezultaty? Obecnie w Charkowie jest tylko jedna ukraińska gazeta, a i nią kieruje przedstawiciel mniejszości, która liczy 100 tysięcy osób. Jak my, ukraińscy patrioci Charkowa, czekaliśmy na dojście do władzy Juszczenki! A nagle Wiktor Andrijowycz w swoich przedwyborczych wystąpieniach, oprócz obietnicy „bandyci będą siedzieć w więzieniach”, obiecał jeszcze: „Nie zamknę żadnej rosyjskiej szkoły. Będę pomagać rosyjskiej prasie”. No, co do pierwszej obietnicy, to bandyci rozbiegli się po całym świecie. A oto rosyjskojęzycznej prasie pomaga. Tak i szkołom, jeśli brać przypadek w Czuhujewie, też (inaczej tam tak pewnie nie wysuwaliby hasła: „Ręce precz od rosyjskich szkół!”). Nie, u nas jeszcze nie wszystko stracone. Jeśli nie wyszła ukrainizacja „od początku”, można ją zacząć „od końca”, a mianowicie: przenieść uczelnie na państwowy język wykładowy. Wiadomo, że obecna młodzież pragnie zdobyć wyższe wykształcenie. Uczniowie, dowiedziawszy się o takich procesach w szkolnictwie wyższym, biegiem pobiegną do ukraińskich szkół, bo to im jest potrzebne. Oto zobaczycie, Wiktorze Andrijowyczu!
Tłumaczenie maszynowe
REFLEKSJA
Dlaczego? Dlaczego wszystko, co tak pięknie się zaczynało, tak szybko rozsypuje się jak domek z kart? Kto zdradził ideały Majdanu? Jej Wysokość Korupcja nadal rządzi Ukrainą? Dlaczego ci, którzy na Majdanie kierowali duchem narodu, ci, którzy urzeczywistnili dążenie narodu, by podnieść się z kolan duchowej skostniałości, ci, którzy żyli, oddychali i czuli jednym duchem, jednym sercem ze swoim narodem, a zajęli odpowiedzialne stanowiska-trony, nie mogą zrozumieć siebie nawzajem ani narodu? Prezydenta słuchano, ale go nie słyszano. Czyżby wyższe siły się wmieszały i pomieszały języki budowniczym niepodległej, wolnej Ukrainy? W dalszym rozwoju tej historii zobaczymy stopniowe pomnażanie ludzkiej pychy i głupoty. Nowo objawieni hetmani skierowali pragnienia swoich serc zupełnie nie w te sfery działania, które wyznaczyła im Boska Opatrzność. Przypomnijmy sobie wieczną Księgę, Biblię. Najpierw zazdrosna nienawiść do brata doprowadza Kaina do zabójstwa. Zło rozprzestrzeniło się po całym świecie i zostało zniszczone podczas potopu. A po tym rozgrywa się tragikomedia zwana „Wieżą Babel”: przy wielkich marzeniach i zamiarach straciliśmy wspólny język. A może po trzech miesiącach przebywania na władczym Olimpie osiągnęliśmy takie możliwości, że bez trudu zaczęliśmy nakazywać naftowym magnatom sąsiedniego państwa, po jakich cenach mają sprzedawać produkty naftowe? Jak więc traktować jednoczesne zamknięcie 3 rafinerii na długi remont? A jak z budową przez Rosję nowego rurociągu naftowego po dnie Morza Bałtyckiego, z pominięciem Ukrainy? Politycy Ukrainy nie osiągnęli jeszcze w swojej działalności takich wyżyn ekonomicznych dla swoich wyborców, dla swojego narodu, by można było sobie pozwolić na pogardliwe prychanie na obiektywne zależności gospodarcze z najbliższymi sąsiadami oraz na lata wypracowane osiągnięcia dyplomacji w rozwijaniu dobrosąsiedzkich stosunków. Czyżby rywalizacja i współzawodnictwo Poroszenki i Tymoszenko zaślepiły oczy do tego stopnia, że zapomniano zarówno o zaufaniu narodu, jak i o Prezydencie, i o tych, którzy podczas wydarzeń na Majdanie stali po drugiej stronie barykad? Nie zdążono zbadać faktów korupcji wysokich urzędników reżimu kuczmowskiego, a już pojawili się swoi, rodzimi, pomarańczowi korupcjoniści. A my nadal mamy nadzieję-nadzieję, że jakiś zagraniczny dobroczyńca zainwestuje w ukraińską gospodarkę? Życie bardzo szybko pozbawi nas tych iluzji. Chociaż by utrzymać rosyjskie surowce energetyczne, a tu światowe ceny ropy rosną, i popyt również rośnie. No, po co w ogóle jesteśmy potrzebni naftowym magnatom z naszymi problemami? Jedno cieszy: zima przed nami, i w zimnych łóżkach będziemy „kochać się” intensywniej, a wtedy pojawią się nie tylko swoi kosmonauci i laureaci Nobla, lecz także po prostu odpowiedzialni politycy, którym starczy sił, by przezwyciężyć własną ambicję w imię rozwoju państwa? Prezydent przeciął węzeł gordyjski, odsyłając w stan spoczynku najbliższych współpracowników-jednomyślników, przyjaciół i kumów, i tym samym wywołał konsternację wśród tych, którzy wycierpieli pomarańczową pe-
Tłumaczenie maszynowe
PRZYPOWIEŚĆ JĘZYKOWA A czy są jeszcze gdzieś w tym bezmiernym świecie — czy są jeszcze narody, które dopiero się rodzą? Nie mają one jeszcze prawie niczego: ani sławy, ani historii, ani stałych tradycji, ani określonego terytorium zamieszkania, ani władzy demokratycznej, wielu rzeczy jeszcze nie mają. Prawda, mają bujną pierworodną siłę, mają kipiącą krew, mają zdolność do wzrostu i mnożenia się, jest siła, są kłiści wodze, jest porywczość, niemal zdolność latania — bo są młodzi i silni, dopiero się rodzą, dopiero wyfruwają w świat. Ale ja o tym, czego nie mają: języka nie mają! Nie mają, bo przecież on tak łatwo i pospiesznie nie powstaje. On tworzy się długo i boleśnie, to jeśli nie jest darowany przez niebo, ja raczej skłaniam się ku temu, że jest darowany przez niebo. W każdym razie — języka nie mają. To może byśmy im swój podarowali? Piękny, niemal doskonały: słowiczy, kalinowy, orli, barwinkowy, wielkanocny, kupałowy, wiśniowy, sokoli, wielbiący, żałosny, bolesny, mordowany i torturowany, stuletni, hajdamacki, kozacki, niewolniczy i jeszcze taki i taki, wszystkich przymiotników naszego języka nie sposób zliczyć. Ja znowu o tym, że nasz nam czy się przejadł, czy znudził, czy w wątrobie siedzi, czy gardło nam drapie, czy pod sercem kamieniem staje, czy jeszcze coś takiego. Ja o tym, że moglibyśmy posługiwać się też językiem sąsiednim. Tak, nie jest on lepszy od naszego, tak, my się z nim przez nasz długi wiek nakpiliśmy dosyć — ale skoro nasze zwierzchnictwo już od dłuższego czasu posługuje się nim, skoro nasza elita, skoro nasi przewodnicy i ideolodzy — to dlaczego by nam… To znaczy — dlaczego by nam nie podarować naszego języka jakiemuś narodowi, który dopiero się rodzi, są przecież takie w bezkresnym wszechświecie? Lepszego podarunku nie sposób wymyślić. Dziękowaliby nam i cieszyli się: jakże pięknie brzmią w naszym języku takie a takie słowa, jak pieśniowo, kalinowo, barwinkowo, sokolo!.. Kto przystaje na moją propozycję? O, widzę, takich jest więcej niż dosyć. Nie to, żeby jednogłośnie — ale jednomyślnie, to już bez wątpienia! Więc darujcie — mnie Danaowie, my z czystym sercem!.. Mykoła PETRENKO, m. Lwów
Tłumaczenie maszynowe
OSTRY JĘZYK. Ludowa mądrość powiada: „Im dalej w las, tym więcej drzew”. Dotyczy to wszystkich bez wyjątku dziedzin życia. Językowej również. Bo im więcej słów pada o ochronę ojczystego, państwowego języka, tym częściej słychać zdumiewający dialekt połtawsko-kostromski, tym bujniej rozkwita oset surżyka, językowych potworków. Rzadko który spiker czy prowadzący programy w telewizji lub radiu powie „nul” (zero), bo u nich jest to „nol”, albo postawi poprawny akcent choćby w połowie słów. Wzniosłe wyrażenie z rzeczownikiem „bohy” (bogowie) koniecznie zaakcentują jako „BOhy”. Ale co tu rozprawiać o bogach, zwykłe „hrabli” (grabie) przekształcają w „HRabli”. Choćbyś ich tymi grabiami po głowie bił, a ich ciągnie do riazańskiej wymowy. Ile językowych „perełek” wydobywają z siebie deputowani ludowi w sali sesyjnej i poza nią, nie sposób powiedzieć ani opisać we wszystkich mediach. Wiele drukowanych mediów założyło specjalne rubryki na cytaty deputowanych i wygląda na to, że dopóki będzie istniał ukraiński parlament, prowadzący tych rubryk będą mieli za co kupić kawałek szynki. Ze wszystkich samodzielnych części mowy z jakiegoś powodu najbardziej nie wiedzie się liczebnikom. Nasza-nienasza tak zwana elita polityczna (a to nie tylko deputowani, ale i zasiadający na wszystkich gałęziach i pniach władzy), choć obeznana z ekonomią, zwłaszcza tą w cieniu, cyfry wymawia po barbarzyńsku. Zapewne za wzór bierze sobie eks-gwaranta, a temu z liczebnikami złożonymi nijak nie wychodziło. On jeszcze za życia nie powiedział „U dvi tysiachi chetvertomu rotsi” (W dwa tysiące czwartym roku), a tylko „U dvutych chetvertomu”. Usłyszała to dworska czeladź, oddaleni naczelnicy średniego szczebla i niższego szczebla, a za nimi parlamentarzyści, i dawaj już któryś rok z rzędu z inercji, a także przy nowym gwarancie, a często i z nim, męczyć i niszczyć te nieszczęsne liczebniki. Chociaż wszyscy chodzili do szkoły, a niektórzy nawet ukończyli uczelnie wyższe nie za pieniądze, wykrzykują na antenie: „U dvukh tysiach chetvertomu rotsi”, „U dva tysiacha chetvertomu…”, „U dvokh tysiachakh chetvertomu…” Taką pomysłowość w niepiśmienności przejawiają, że gdyby taką przejawiali w reformach gospodarczych, to pod względem poziomu życia i produkcji już dawno wyprzedzilibyśmy cały świat. Tymczasem nawet uczniowie mogą podpowiedzieć „elicie”, że w liczebnikach złożonych odmienia się tylko ostatnia część składowa. W jakimkolwiek wysokim fotelu nie zasiadałby mówca, powinien mówić: „U dvi tysiachi chetvertomu…”, „do dvi tysiachi piatoho…”, „pislya dvi tysiachi shostoho…”. Prawa gramatyki powinni znać wszyscy jednakowo, w przeciwnym razie zostaną zapisani do bliskich krewnych Wierki Serdiuczki, a to pokrewieństwo „elicie politycznej” wcale nie jest w smak. Mykoła BOSAK, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
PYTANIE TYGODNIA
Przed nowym rokiem szkolnym w „Wieczornym Charkowie” ukazał się artykuł przedstawiciela komitetu „Za kulturowo-językowe równouprawnienie” pod tytułem „Ręce precz od rosyjskich szkół!”. Opowiadał on o pikiecie aktywistów komitetu na rzecz wsparcia rodziców uczniów Czuhujiwskiego gimnazjum z żądaniem, aby nie przenosić klas pierwszych i piątych gimnazjum na język ukraiński jako język nauczania. Uważnie przeczytawszy ten artykuł, pomyśleliśmy: „Po co w Czuhujiwie w obwodzie charkowskim i w ogóle na Ukrainie są rosyjskie szkoły? Przecież w Polsce i Finlandii, które kiedyś wchodziły w skład Imperium Rosyjskiego, nie ma rosyjskich szkół, a przynajmniej nie takich, które utrzymywałyby te państwa, jak się to obecnie obserwuje na Ukrainie. Sądzę, że prawie ich nie ma w krajach bałtyckich, w republikach kaukaskich, w republikach Azji Środkowej. Mogą być lekcje języka i literatury rosyjskiej — że tak powiem, dla ogólnego rozwoju. A czy my jesteśmy gorsi od wszystkich? Potrzebna nam jest prawdziwa ukrainizacja. Jest ona wygodniejsza niż dwujęzyczność i korzystna dla państwa. Dzieci to przyszli obywatele Ukrainy i każde dziecko powinno najpierw wychowywać się w ukraińskim przedszkolu, potem w ukraińskiej szkole, dalej na ukraińskiej uczelni wyższej, aby dobrze znać język państwowy oraz historię i kulturę Ukrainy. Młodzieniec czy dziewczyna, zostawszy lekarzem, prawnikiem, nauczycielem itd., na przykład w Charkowie, mogą po studiach pojechać do najbardziej zapadłej huculskiej wsi i tam czuć się jak w domu. I ci ludzie przyjmują absolwentów jak swoich, a nie jak obcych. Zapewne tak lub mniej więcej tak rozumował także nasz pierwszy Prezydent
L. Krawczuk. Gdy tylko objął władzę, w silnie zrusyfikowanym Charkowie natychmiast pojawiły się przy kinach ogłoszenia napisane po ukraińsku, a dokumentacja zaczęła być prowadzona po ukraińsku. Powstały przedszkola i szkoły z ukraińskim językiem nauczania (a wcześniej było ich zaledwie dwie na 178!), a wyższe uczelnie przechodziły na język państwowy. Nie, Rosjanie i obywatele rosyjskojęzyczni nie cieszyli się z tego. Mieliśmy sąsiadkę Ukrainkę, a jej zięć pochodził znad Wołgi, był Rosjaninem, a wnuk, naturalnie, też był tej narodowości. Zięć mówił: „Ani ja, ani mój syn nie będziemy uczyć się tego chachlackiego języka”. (O poziomie kultury i o stosunku „starszych braci” do „młodszych” wszyscy od dawna wiedzą). Ale była taka potrzeba. I człowiek znad Wołgi nauczył się języka ukraińskiego, bo inaczej, jako oficer, nie mógłby piastować swojego stanowiska. Syn także się uczy. Co więcej, ukraiński tak mu się spodobał, że ma z niego lepsze oceny niż z „jazyka”. Pewnie w innych rodzinach, w innych organizacjach również prowadzono ukrainizację. Ale niektórym to bardzo się nie spodobało, przede wszystkim Moskwie. Pamiętamy, jak „Komsomolskaja Prawda”, czy to z własnej woli, czy dla „piaru”, przedrukowała plan działań Moskwy przeciwko niepodległej Ukrainie, mający na celu jej zduszenie i przywrócenie w skład Imperium Rosyjskiego. A nasz naród, przyzwyczajony do ufania prasie centralnej, przyjmował to wszystko za dobrą monetę. Do dziś dziwimy się, jak nasz pierwszy prezydent to wszystko znosił? A kiedy górnicy wysunęli żądanie przeprowadzenia przedterminowych wyborów, Krawczuk się zgodził, przepracowawszy zaledwie dwa i pół roku i nie zdążywszy zrobić nic istotnego, by pokazać swoje możliwości. Mówiąc szczerze, wygrał wybory w 1994 roku, lecz wyniki zostały sfałszowane na korzyść Kuczmy, którego Rosja chciała widzieć przy władzy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
14 września tego roku odbyło się posiedzenie Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W posiedzeniu wzięli udział nowo wybrani członkowie CZ, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Iwan Zaeć oraz kierownik Sekretariatu OZUK Georgij Filipczuk. Głównym punktem porządku obrad była kwestia: „Organizacja pracy proświtiańskiej przez zjednoczenia «Proświty» w bieżącym roku”. Zwrócono uwagę na konieczność aktywizacji pracy Towarzystwa w realizacji zadań planowych, a zwłaszcza najważniejszych, takich jak: — Międzynarodowy festiwal „Maria” (23 września); — Akcja „Hej, lata orle” z okazji 410-lecia urodzin Bohdana Chmielnickiego (14 października, m. Czyhyryn); — Międzynarodowy kongres „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro” (21–22 października); — Przeprowadzenie Forum narodowo-demokratycznych sił Ukrainy (5 listopada); — Obchody 100-lecia Odeskiej „Proświty” (26–27 listopada); — Obchody 100-lecia Chersońskiej „Proświty” (listopad); — Festiwal proświtiańskich zespołów artystycznych, konkurs im. D. Biłousa oraz inne imprezy przewidziane planem działalności Towarzystwa i planami obwodowych zjednoczeń. Przyjęto Uchwałę Centralnego Zarządu.
Tłumaczenie maszynowe
Za sprawą Zarządu ds. Młodzieży i Sportu, obwodowej administracji państwowej oraz dziecięcej organizacji prosvitjańskiej ЛМЛ „Czysta studnia” odbył się szósty obwodowy konkurs młodych literatów „Pokolenie XXI”, który przybliżył mieszkańcom Chersonia głosy młodych poetów i prozaików z wszystkich zakątków malowniczego kraju. Kompetentne jury na czele z znanym ukraińskim poetą Mykołą Bratanem spośród 37 uczestników wyłoniło zwycięzców w nominacji „proza”: Julia Oleksiuk (I miejsce), a w nominacji „poezja” miejsca rozdzielono według trzech kategorii wiekowych: w I kategorii wiekowej (14–18 lat) trzecie miejsce zajęły młode poetki Maria Mowczan i Jewhenija Kuć z Chersonia, drugie miejsce — Hanna Czepurna (m. Chersoń) oraz Hanna Sawczenko (wieś Zawodiwka, rejon hornostaiwski), pierwsze miejsce zdobyła młoda poetka z Hołej Prystani Tetiana Fedorowa; w II kategorii wiekowej (18–23 lata) miejsca rozdzielono w następujący sposób: Hanna Manżula (m. Nowa Kachowka) — III miejsce, Jewhenija Pikul (m. Curupińsk) — II miejsce, Nadija Jaćenko (osiedle typu miejskiego Kolanczak) — I miejsce; w starszej kategorii (23–28 lat) przyznano tylko jednego laureata — została nim chersońska poetka Ołha Szwec.
Oleh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta”
z
M. BEREZOWSKI, administrator Czerwonogradzkiego Ludowego Chóru „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
UCHWAŁA Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wydarzenia związane z dymisją rządu we wrześniu tego roku w ukraińskim życiu społecznym nie pozostawiają obojętnymi ani uczestników Narodowej Pomarańczowej Rewolucji, którzy przez tygodnie w bezprzykładnie tolerancyjnym oporze wobec represyjnej władzy wywalczyli nowy ład, ani zwolenników czarnej epoki kuczmyzmu. Kryzys był oczekiwany i powodów do dymisji rządu było wiele. Sytuacja jest tym bardziej niepokojąca, że przez dziewięć miesięcy nowej władzy sprawa budowy ukraińskiej Ukrainy faktycznie nie ruszyła z miejsca — wcale nie są rozwiązywane pilne kwestie języka państwowego, ukraińskiego drukarstwa, kultury, informacji, a miejscami problemy te znacznie się zaostrzyły. Obecnie, gdy trwa formowanie nowego rządu, „Proświta” — najstarsza na Ukrainie społeczna organizacja narodowa — która konsekwentnie broniła interesów narodu ukraińskiego, zwraca uwagę Prezydenta oraz innych najwyższych urzędników na wyjątkową odpowiedzialność za dobór kadr, które będą kierować ważnymi sferami naszego życia. Nalegamy: w rządzie na kierowniczych stanowiskach nie powinno być ludzi obojętnych wobec wymogów ustawodawstwa językowego, powinni tam trafić nie tylko profesjonaliści, ale koniecznie patrioci, bezwarunkowo oddani Ukrainie, jej kulturze, niesplamieni korupcją i łapownictwem. Pilnym zadaniem jest istotne wzmocnienie kadrowe sfery humanitarnej, przede wszystkim edukacji, nauki, turystyki, których wkład w budowę państwa narodowego na Ukrainie jest dotychczas, w przekonaniu „Proświty”, skrajnie niezadowalający. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wzywa naród ukraiński, by odrzucił wszelkie wahania, był konsekwentny w popieraniu ideałów naszej Narodowej Rewolucji, wspierał nasze zwycięstwo w nadchodzących wyścigach wyborczych. Zwyciężymy tylko jednocząc się w demokratycznej, narodowej wspólnocie! Jednoczmy się w narodowo świadomą większość! Wzywamy w nasze szeregi wszystkich, którzy potrafią wierzyć i walczyć o naszą wiarę w lepszy los rodzinnego kraju. Rozczarowaniu nie ma miejsca wśród nas! Wspólny Ukraiński dom wzniesiemy tylko razem! Zwracamy się do organizacji społecznych o kierunku narodowo-demokratycznym, które podzielają nasze dążenia i nadzieje, z propozycją stworzenia ogólnonarodowego wyborczego zjednoczenia patriotycznych sił politycznych Ukrainy. Razem zwyciężymy! W imię jedności przeszłości, teraźniejszości i przyszłości narodu ukraińskiego. Sława Ukrainie! 14 września 2005 roku, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji Dnia Niepodległości Iliczowskie Miejskie Zrzeszenie «Proświta» im. T. Szewczenki przeprowadziło konkurs literacki. Słowa I. Franki najtrafniej oddają potrzebę współczesności — czynnej miłości do Ukrainy.
Wśród młodzieży szkolnej i studenckiej nagrody otrzymali: Pobokina Marta (gimnazjum), Burakova Katarzyna (szkoła nr 6), Newzorowa Nelja (studentka). Wśród dorosłych — Preobrażenska Olena, Krywoszapka Ołeksandr, Kolomojcew Anatolij. Sponsorem konkursu była partia „Nasza Ukraina”. Przyznam się: zawsze lubiłam czytać prace uczniowskie. Jaki jesteś, mój młody współczesny? Co cię porusza? Jakie myśli i czyny poniesiesz w przyszłość? Niemal w każdej pracy brzmią wzruszające wiersze o miłości do Ojczyzny. „Kocham swój rodzinny kraj, bo to moja Ojczyzna” (Hieorhij Kowal); „Ojczyzna staje się częścią naszej duszy, serca” (Natałka Małiuta); „Urodziłam się w Ukrainie. Tu i będę żyć. Będę się uczyć kochać Ukrainę” (Hanna Nosal). Młodzi autorzy są szczerzy i oddani w swoich uczuciach. Są dumni ze swojej Ojczyzny, wierzą w jej przyszłość. „Jestem Ukrainką. I to bardzo mnie dumi” (Maria Krysʹ);
„Jestem dumna ze swojego narodu, który wywalczył niepodległość. Jestem dumna z ludzi, którzy robią wszystko, by ocalić naród ukraiński” (Serhij Hrebeniuk); „W prawdzie przetrwasz każdą burzę i na kolana nie będziemy klękać” (Andrij Petryczenko). Młodzież nie tylko deklaruje miłość do Ukrainy, ale także dzieli się refleksjami o tym, jak uczynić życie lepszym. „Musimy być patriotami, nie uciekać od trudności za granicę. Trzeba w Ukrainie stworzyć odpowiednie warunki do życia narodu. Nie trzeba być u władzy. Wystarczy, by każdy Ukrainiec włożył cząstkę siebie, swoich sił duchowych, wiedzy, miłości w tworzenie własnej Ukrainy” (Anastasija Lymar); „To właśnie my musimy stać się prawdziwymi dziećmi matuchny-Ukrainy, strzec jej spokoju. Tyle ona musiała wycierpieć nie po to, by jej własne dzieci stały się zdrajcami i odstępcami” (Ihor Szulak). Cóż tu powiedzieć? Istotnie: устами młodych przemawia prawda. Słuchajcie, panowie, i uczcie się od dzieci, jak kochać Ojczyznę. Wśród mistrzów pióra jury jednomyślnie przyznało pierwszą nagrodę Olenie Preobrażenskiej. W jej poezji nie tylko rymowane wersy, ale głęboka myśl i uczucie, piękno i precyzja — widać to już podczas czytania: „los znów rozdaje karty”, „rozum chodzi boso po gwoździach”, „jestem jak na spowiedzi sama przed sobą”, „obojętność przekreślam deszczem”.
Ołeksandr Krywoszapka pisze od dawna. Jak kłos nabiera dojrzałości, tak rośnie jego mistrzostwo. Ma niewiele wierszy z bezpośrednim wezwaniem do miłowania Ukrainy, ale w każdym wierszu czuć tę miłość: „niebo zapatrzyło się w zwierciadło wody”, „trawa-buркун pośród nocy szepcze mi swoje bajki”, „we łzach odeszła wczoraj z miasta jesień”. Dwie gorące proświanki — Walentyna Niczytajło i Halina Zakacjolo — niemal całą swoją twórczość poświęcają rodzinnej Ukrainie. Na święcie brzmiały także wiersze członków Narodowego Związku Pisarzy Wasyla Sahajdaka i Iwana Hawriuka. Wiele ciepłych słów skierowano pod adresem nauczycieli-mentorów, którzy pielęgnują młode talenty — W. M. Korniejczuka, L. T. Werhoti, T. A. Tatarczuk. Lecz przykro, że tylko dwie placówki oświatowe wzięły udział w konkursie. Serce raduje się, gdy patrzy się na naszą młodzież. Wśród nich bardzo wielu jest utalentowanych. Trzeba jednak dostrzec tę boską iskrę i rozdmuchać ją w wielkie ognisko talentu i miłości. To właśnie — szlachetne zadanie nauczyciela. Dlatego bądźcie aktywni, szanowni illicziwcy! Włączajcie się w imprezy, które organizuje „Proświta”.
W. SYDORUK, członek jury konkursu, m. Iłłicziwśk obwód odeski
Tłumaczenie maszynowe
Piętnastoletni Czerwonogradzki Chór Ludowy „Proświta” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, na zaproszenie Sewastopolskiego Centrum Szkolnictwa Zawodowego, wziął udział w III Ogólnoukraińskim Konkursie-Festiwalu Twórczości Ludowej „Moja śpiewająca Ukraina”. Uważamy wyjazd za udany i pożyteczny: oprócz udziału w konkursie, gdzie zostaliśmy nagrodzeni dyplomem, chór wystąpił w Dniu Niepodległości Ukrainy przy pomniku T. Szewczenki w Dzielnicy Gagarina w Sewastopolu. Uroczystość odbyła się z udziałem orkiestry Marynarki Wojennej Ukrainy, dowódcy Marynarki Wojennej Ukrainy kontradmirała I. Kniazia, przewodniczącego Sewastopola, przewodniczącego administracji dzielnicowej, zastępcy dowódcy rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, przedstawicieli organizacji politycznych i społecznych, w tym „Proświty”, oraz gości miasta. Przed uroczystościami składania kwiatów nasz chór wraz z kapłanem parafii greckokatolickiej ks. M. Kwyczem odśpiewał modlitwę molebeń, a następnie zaprosił obecnych na krótki koncert. Uroczyste wiece otwarto hymnem państwowym w wykonaniu orkiestry Marynarki Wojennej Ukrainy i naszego chóru. Ceremonię święta ozdobiła honorowa warta żołnierzy ukraińskiej floty. Pomnik T. Szewczenki przystrojono żywymi kwiatami oraz koszami kwiatów od przedstawicieli miasta i dzielnicy, od przedstawicieli flot, od naszego chóru „Proświta”, od społeczeństwa. Było to majestatyczne, licznie odwiedzane święto. 28 sierpnia 2005 roku – w Zaśnięcie Najświętszej Bogurodzicy – świętowaliśmy z greckokatolicką wspólnotą, gdzie odśpiewaliśmy Liturgię św. Jana Chryzostoma z udziałem 5 kapłanów. Przy cerkwi, po zakończeniu nabożeństwa, daliśmy dla parafian koncert. Były oklaski, były łzy, było szczere porozumienie. Sewastopol obecnie się zmienił, bardziej przypomina ukraińskie miasto, działają tu zarówno organizacje społeczne, jak i polityczne o narodowym kierunku, telewizja i radio „Bryz” cieszy działalnością prowadzącej ukraińskiej audycji Tetiany Pyczuhiny, z którą się poznaliśmy. Tutaj organizuje się konkursy i festiwale ukraińskiej pieśni ludowej z inicjatywy prezes Centrum Ogólnoukraińskich Festiwali T. Maslovej, urządza się prezentacje ukraińskich książek dla dzieci. Proświtianie powinni wspierać swoich sewastopolskich kolegów, mimo odległości i trudności finansowych.
z
Tłumaczenie maszynowe
Na wystawie wydawnictw „Proświty”. W centrum — Jewhen Biłousow. Rola pana Jewhena jest nieoceniona, gdyż całe swoje życie pracuje z dziećmi, pisze dla dzieci i organizuje z nimi spotkania, niesie im wiedzę o historii ich kraju, darzy poczuciem patriotyzmu i dumy ukraińskiego obywatela. Jewhena Biłousowa — historyka, autora 35 książek dla dzieci, laureata Nagrody Autonomicznej Republiki Krymu, posiadacza najwyższej światowej nagrody w dziedzinie literatury dziecięcej — międzynarodowego Dyplomu IBBY (UNESCO) im. H.Ch. Andersena, którego utwory wielokrotnie stawały się zwycięzcami i laureatami ogólnoukraińskich oraz międzynarodowych wystaw i konkursów książkowych, młodzież przyjmuje z miłością i zaufaniem. Pisarz podkreślił, że zaprezentowane przez niego na święcie książki ujrzały światło dzienne dzięki Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki, które wsparło inicjatywę wydania i utwory te zostały włączone do Planu kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego. Teodozjanom i gościom miasta zaproponowano 5 wystaw ukraińskich wydawnictw. Są to: „Na rzekach naszej pamięci”, „W sercu rodzima Ukraina” oraz „My dzieci twoje, Ukraino”, które zostały zorganizowane przez Centralną Bibliotekę Miejską im. A. Grina. Przez tydzień działały tu również wystawy wydawnictw Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich. Uczestnicy festiwalu mieli okazję spotkać się z pisarzami, którzy zjechali tam z całej Ukrainy, zapoznać się z ich twórczością oraz odwiedzić muzea Teodozji. Nie pominięto uwagą festiwalu także małych czytelników, gdyż dla nich Centralna Biblioteka Dziecięca przygotowała wystawę książek dla dzieci wydanych przez „Weselkę”, a także spotkania z pisarzami dziecięcymi. Swoją nową książkę „Poranek Kazantypu” zaprezentowała pisarka dziecięca z Teodozji, autorka kilku książek dla dzieci, laureatka międzynarodowego festiwalu pisarzy dziecięcych „Kimmeryjskie muzy” Walerija Norczenko. Są to opowiadania, bajki i legendy o niezwykłych zakątkach Półwyspu Krymskiego, o skomplikowanych relacjach człowieka z przyrodą, o miłości do rodzinnego kraju. Jej bohaterowie żyją na przylądku Kazantyp i w Teodozji, „Arteku”, Koktebelu i tajemniczych wyspach łabędzich. Książka wywołała niemałą sympatię dzieci i młodzieży. Ze swoimi nowymi książkami „Bajki i legendy Krymu” oraz „Sławne imiona Ukrainy” (ks. 2) zapoznał dzieci Jewhen Biłousow — przewodniczący komitetu organizacyjnego festiwalu, jego inicjator, pisarz dziecięcy, autor wielu wcześniej znanych książek, znany w całej Ukrainie ze swoich książek „Tarasowe pióro” oraz „Sławne imiona Ukrainy” (ks. 1), które wcześniej ukazały się w Wydawnictwie „Proświta” i rozeszły się po bibliotekach i szkołach całej Ukrainy. Switłana Feszczenko przekazuje książki dyrektor Centralnej Biblioteki Tamarze Rudomazinie. AKCJA. Bardzo ważnym momentem dla mieszkańców Teodozji była akcja „Książki „Proświty” — bibliotekom Teodozji”, dzięki której zasoby bibliotek miasta wzbogaciły się o literaturę ukrainoznawczą, historyczną, popularnonaukową, informacyjną oraz dziecięcą, która jest niezbędna zarówno dorosłym, jak i małym mieszkańcom Krymu, ponieważ to właśnie książka pomaga głębiej poznać język ojczysty. Wśród książek, które zostały zaprezentowane na wystawie i podarowane bibliotekom, szczególną popularność zdobyły: „Ukraina w słowach”, „Krótki słownik wyjaśniający”, N. Szyło „Słownik rosyjsko-ukraiński”, „Kobziarz”, „Wyręczaczka” oraz książka P. Mowczana „Źródła”. Taka literatura prawie nie dociera na Krym, jak zaznaczali uczestnicy akcji, i „Proświta” dokonała tego przełomu. Podczas rozmów z nauczycielami miasta i wychowawcami uczestnicy akcji odnotowują zainteresowanie wszystkim, co ukraińskie: językiem, historią, zwyczajami, obrzędami i książką. Pracownicy biblioteki dziecięcej skarżyli się, że ukraińskich książek na Krym z jakiegoś powodu dociera bardzo mało. Pokładają nadzieję w tym, że „Proświta” w pełni zaopatrzy biblioteki Krymu w swoją literaturę, ponieważ języka ukraińskiego uczą się we wszystkich szkołach półwyspu. Ale co warta jest nauka bez książki, której nie ma w bibliotekach, a półki księgarni wypełnione są literaturą rosyjskojęzyczną? Mieszkańcy Krymu są prawie pozbawieni ukraińskiej książki, a festiwal, który nie po raz pierwszy odbywał się w Teodozji, dał uczestnikom możliwość zapoznania się z nowościami literatury ukraińskiej, spotkania z ciekawymi ludźmi, usłyszenia „żywego” języka ukraińskiego i porozmawiania w nim, a także odczucia palącej potrzeby ukraińskiej książki. Oto co myślą o festiwalu ludzie, którzy są zaangażowani w jego przeprowadzenie: P. STEBLIUK, naczelnik Wydziału Kultury Rady Miejskiej Teodozji: — Festiwal Ukraińskiej Książki „Teodozja — 2005” odbywa się u nas nie po raz pierwszy i z każdym rokiem nabiera coraz większego rozmachu. Daje on możliwość teodozjanom i gościom miasta zrozumieć, że Krym to nie tylko uzdrowisko, ale także cząstka potężnego państwa Ukraina. Festiwal Ukraińskiej Książki na Krymie musi trwać! Walerija NORCZENKO, pisarka: — Uderza to, że książki w języku ojczystym na Krym nie docierają, nabyć ukraińską książkę tutaj jest prawie niemożliwe. Za to tutaj pełno „rosyjskiego czytadła”. A jak bardzo chce się, aby teodozjanie mieli możliwość dokładniej zapoznać się z historią Ukrainy, nauczyć się języka. Festiwal Ukraińskiej Książki zainteresował ludzi, wskazał, że ukraińska książka jest potrzebna w Teodozji. Dziękuję Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki oraz władzom lokalnym za dobry uczynek. Marija MOCAK, bibliotekarka centralnej biblioteki dziecięcej w Teodozji: — Dla bibliotek dziecięcych Teodozji festiwal stał się prawdziwym świętem. Chcę wierzyć, że ukraińska książka na Krymie otrzyma stałe zameldowanie. Dzięki akcji „Książki „Proświty” — bibliotekom Teodozji” nasze zasoby wzbogaciły się o tak niezwykle potrzebne wydania, jak: „Abecadło”, „Bajki i legendy Krymu”, „Sławne imiona Ukrainy”. Walerija KOMAROWA, zastępczyni przewodniczącego miejskiego zrzeszenia „Proświta”: — Jestem szczerze wdzięczna Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” i jego centralnemu zarządowi za udział w naszym festiwalu, za podarowane nam książki, które, jestem pewna, będą cieszyć się wielkim popytem wśród mieszkańców naszego miasta i mam nadzieję, że książkami zostaną zaopatrzone wszystkie biblioteki Krymu. Dziękuję wam za to, że wydajecie ukraińską książkę i bezpłatnie przekazujecie ją bibliotekom. Switłana FESZCZENKO, Teodozja—Kijów. WIEŚCI Z ODESSY. Po zdecydowanych działaniach Prezydenta w „czarny” czwartek proces przywracania socjalizmu w Odessie przyspieszył. 12 września w „Czornomorskim majaku” radio obwodowe przekazało opinię kierowniczki zarządu oświaty obwodu, tow. Szirninej, że rozdział o Pomarańczowej rewolucji należy wyrzucić z programu szkolnego, ponieważ uczniowie „wydarzeń dzisiejszego dnia nie postrzegają jako historycznych, a i w społeczeństwie stosunek do wydarzeń Majdanu jest niejednoznaczny”. Takie drobnostki, jak przebudzenie świadomości narodowej mas, osoba kierownicza szczebla obwodowego nie bierze pod uwagę. A o takich wydarzeniach naszej historii, jak bitwa pod Konotopem, absolwenci odeskich szkół nawet nie mają pojęcia. Szkoda, że podczas wizyty w Odessie eks-minister oświaty Nikołajenko zauważył jedynie to, że nie wszystkie szkoły są terminowo zaopatrzone w podręczniki. Ile jeszcze potrzeba nam Majdanów, żeby władza zauważyła totalną rusyfikację młodzieży? Na przykład w Odeskim Instytucie Wojsk Lądowych filozofię studiuje się z podręczników z 1986 roku, gdzie nie ma nawet śladu idei narodowej, chrześcijańskiego ideału wychowawczego, a jest jedynie utwierdzanie ideologii totalitaryzmu.
Wira TYMOFIJIWA, w imieniu członków „Proświty” rejonu nadmorskiego. KOLOMYJSKA FRANKIANA. Kolomyjskie miejsko-rejonowe Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki rozpoczęło pracę nad realizacją szeregu działań z okazji 150. rocznicy urodzin Iwana Franki oraz budowy pomnika w mieście, w którym wielki pisarz wielokrotnie przebywał i napisał szereg utworów, przebywając w kolomyjskim więzieniu. Kulturoznawczą część pracy nad kolomyjską frankianą „Proświta” rozpoczęła kompozycją literacko-artystyczną „Iwan Franko i jego poglądy religijne”. Ze słowem wstępnym wystąpił przewodniczący „Proświty” Wasyl Hłaholuk. Scenariusz i referat przygotował oraz wygłosił honorowy członek „Proświty” ks. Zynowij Karas. Na podstawie wspomnień o Iwanie France, bogatego materiału faktycznego i utworów samego Iwana Franki, prelegent udowodnił nieprawdziwość demagogicznych twierdzeń o ateizmie i wrogim stosunku do duchowieństwa, Boga i Kościoła. W drugiej części imprezy zabrzmiały utwory Iwana Franki: „Przypowieść o siewcy Słowa Bożego”, „Legenda o Piłacie”, „Krzyż”, „Ręka Jana Damasceńskiego”, fragmenty poematów „Iwan Wyszeński” i „Mojżesz”, a także inne utwory w wykonaniu aktorów teatru dramatycznego, teatru poezji „Orfeusz” oraz innych wykonawców. M. ŻYBAK, członek zarządu MRT „Proświta” im. T. Szewczenki. A kiedy milionów, okupiony łzami Dzień światła, szczęścia i wolności zawita, To dzień w nowym, wielkim świątyni Ktoś dobrym słowem i mnie wspomni… Iwan Franko. ODEZWA Komitetu Organizacyjnego miasta Kołomyja w obwodzie iwanofrankiwskim w sprawie obchodów 150. rocznicy urodzin Iwana Jakowycza Franki do kierowników przedsiębiorstw wszystkich form własności, partii politycznych, organizacji społecznych, deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, obywateli Ukrainy oraz wszystkich Ukraińców zamieszkałych za granicą. Szanowni Przyjaciele! 27 sierpnia 2006 roku przypada 150 lat od dnia urodzin wybitnego działacza politycznego i społecznego, poety i pisarza epoki, Iwana Jakowycza Franki. Jego biografia jest ściśle związana z miastem nad Prutem — stolicą Pokucia i Huculszczyzny — Kołomyją. Komitet Organizacyjny, utworzony zarządzeniem mera miasta „W sprawie obchodów w mieście 150. rocznicy od dnia urodzin Iwana Franki” z dnia 28.04.2004 roku nr 92-r., rozpoczął przygotowania i prowadzenie cyklu działań związanych z obchodami jubileuszu, którego zwieńczeniem zaplanowano również odsłonięcie 27 sierpnia 2006 roku brązowego pomnika Wielkiego Kamieniarza w centrum miasta. W związku z tym zwracamy się do kierowników partii politycznych, organizacji społecznych, deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, organów samorządu terytorialnego, obywateli Ukrainy oraz wszystkich Ukraińców zamieszkałych za granicą, którzy głęboko szanują Iwana Jakowycza Frankę, o wsparcie naszej inicjatywy dotyczącej budowy pomnika i udzielenie charytatywnej pomocy finansowej. Środki prosimy przesyłać do kolomyjskiego oddziału Prywat-Banku pod adresem: m. Kołomyja, obwód iwanofrankiwski, ul. I. Franki, 3. Rachunek UAN: 29244825541401. MFO 336677, kod ZKPO 20568613, tytuł płatności: Pomoc charytatywna na budowę pomnika I. Franki w m. Kołomyja (r/r 6762467125591327). Informacja o przekazanych środkach będzie publikowana w centralnych środkach masowego przekazu. Komitet Organizacyjny. Pod takim hasłem w dniach 20—27 sierpnia odbywał się festiwal ukraińskiej książki „Teodozja — 2005”, zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki wspólnie z Komitetem Wykonawczym Rady Miejskiej Teodozji oraz Stowarzyszeniem Pisarzy Ukraińskich.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
WSPOMNIENIA WASYLYNY RYPTYK (ur. 1925 r.): W trzydziestym dziewiątym byłam jeszcze podlotkiem, paśliśmy bydło i patrzyliśmy, jak Polacy uciekają, ale nie rozumieliśmy nic. Miałam wtedy zaledwie czternaście lat. W czterdziestym przyszli Moskale. Chodziłam wtedy do szkoły. A w czterdziestym drugim brata zabrali do Niemiec, a my mamy dwa konie i tymi końmi trzeba jechać. To było za Niemców. I trzeba wozić furmanką. A mój tata był słaby na astmę, nie dawało mu oddychać. Wzywają mnie do rady wiejskiej. Przyszedł posłaniec i mówi: „Idź, wzywa cię Mychluk”. No, to nigdzie się nie podziejesz, mus iść. Przyszłam, a Mychluk mówi: „Wasiu, rozumiem, że tata słaby, że zima, ale trzeba jechać. Trzeba wozić drewno z Chomynskiego. Bo ludzie mają po jednym koniu”. A we wsi tylko my mieliśmy dwa konie, a to zaprzęgają jednego i drugiego, więc dzisiaj jedzie jeden, jutro — drugi. Mychluk mówi: „Musisz jechać, bo będą mówić, że ten ma dwa konie, a ty nie jedziesz”. No, co ja poradzę? Co ja jeszcze poradzę?! Ale trzeba, to trzeba, więc mówię: „Co będę mogła, to będę jeździć”. Mychluk dał mi woźnicę — takiego dziada Petryszija. Woziliśmy drewno i składaliśmy tam, gdzie potem był kołchoz. To było w czterdziestym drugim, a w czterdziestym trzecim tata umarł. I wszystko — przeszło, żeby tylko jeździć i jeździć. Tak było do czterdziestego czwartego. W czterdziestym czwartym na wiosnę zaczęła się wojna. Przyszli Moskale. Jeden front stał tam, gdzie teraz Perkatyczka żyje, a jeden — tam w Wulyjci, u góry. I strzelają. A potem Lulczuk (on już wtedy był przewodniczącym, a nie Mychluk) skierował do nas rannych do noszenia. I to do wieczora niosą dwóch, trzeciego na noszach — i wieź w Zabłotów. Jak ciężej ranny — do Zabłotowa, jak lżej — w Rożnowie była szpital, tam zrzucali. I tak ja tych rannych wożę. Tak ja ten front koczuję. Zbliżył się front — zaczęli ludzi ewakuować. Przywoź ludzi w Illinci. Przygonią mnie dzisiaj do tego, ja rzucam te torby na wóz i wiozę. Jutro przygonią do drugiego. I tak każdego dnia, aż ludzie nie mogli na to patrzeć. Ale był jakiś na Smodnym Kocyk, taki jak weterynarz, ale to na froncie nie było weterynarzy. I on mi mówi: „Wasiu, wiesz co? To twoja bieda! Ty dawaj koniom o świcie jeść, żeby cię ludzie nie widzieli, a ja na oborze napiszę wielkimi czarnymi literami „TYF”. I raz, dwa oni przyjdą, a potem nie będą przychodzić”. Tak zrobił. Ja konie o świcie nakarmię i siedzę w chacie. A oni przyszli i poszli, bo tyfusu się bali. W jakimś czasie front się przesunął gdzieś tam, jak oni mówili, w Sopkę. Przychodzi ten weterynarz i mówi: „Wszystko, Wasiu, front poszedł. Możesz wychodzić”. To się zaczęło — aresztują ludzi. Przygonią mnie do milicji, torby aresztowanych rzucają na wóz i ja wiozę do Kołomyi. I dzisiaj wiozę, a jutro jak nie, to pojutrze — znowu. Tak cały czterdziesty czwarty rok, aż do czterdziestego piątego. Oj, Boże, jak przypomnę sobie, to ja po prostu nie wiem, jak to się przeżyło, jak ludzie przeżyli. W czterdziestym piątym roku przed samym Świętym Wieczorem oni zabrali tych, jak oni mówili, kto poszedł do bandy. Ja nie wiem, co to była za organizacja. Na Smodnym nie brali, a brali na Czerhaniwce. Mychluka, co był kiedyś przewodniczącym rady wiejskiej, aresztowali wcześniej. A żona ma czworo dzieci. Jej, pewnie, ktoś powiedział, i ona z dziećmi uciekła do brata w Wulyjcię. Rano wstali — mówią: „Wywieźli”. Już nie przypominam sobie, czy to Lulczuk przyszedł po mnie, czy to kogoś przysłał. Posyłają mnie na Boże Narodzenie rano do Kosowa — tam był punkt przesiedleńczy. Przyjeżdżamy tam, a tam sań — morze. Załadowują torby na sanie. Na czyichś saniach jechała i Mychluczka. Nie na moich. Ale wieczorem ktoś wypuścił dwoje jej dzieci. My przyjechaliśmy tam, a tam ruch — szukają tych dzieci, a dwoje — z nią: taka dziewczynka, co może do pierwszej klasy chodziła, a chłopczykowi — cztery miesiące. Ładowali się do wieczora — milicja szukała dzieci Mychluczki po domach. Razem z wieczorem my wyjechali do Kołomyi. Ale wozy wiozą torby, a ludzie idą pieszo. Przed świtem przyjechaliśmy do Kołomyi na stację. Światła nie ma — same słupy, bo to po wojnie. W wagonach świece w oknach goreją, już ludzie skądś tam są. Ja nie wiem, czyje torby wiozłam. Mój wóz zwolnili, a wyjechać nie mogę, bo sanie wciąż jadą. Stoję koło wagonu. Naraz przychodzi Mychluczka z dziećmi. Dziewczynka trzyma kołacz, a kawałek kołacza wycięto. Ja jak teraz ją widzę, zdaje się, że z tym kołaczem. Mychluczka ściele kołdrę na sanie, kładzie dzieci i mówi: „Wasiutko, ty wiesz, czego ja przyszłam”. Mówię: „Będziecie mówić, to będę wiedziała”. A sama myślę, że pewnie ją zawracają z powrotem, bo dzieci małe. A ona: „Ludzie już swoje torby do wagonu zanieśli, a ja nie mogę z dziećmi. Moje torby tam na saniach. Idź mi pomóż”. Idę. A te dzieci ona zostawiła na moich saniach. Przychodzimy do sań, ona mi zarzuca na plecy lniany worek i mówi: „Nieś tam do tego wagonu”. Idę między wozami. To już zaczyna się dzień. A zimno — strasznie. Przychodzę ja do wagonu. Ludzie tam siedzą, a ja przecież nie wiem — czy na pewno ten wagon, więc stoję koło drzwi i czekam na Mychluczkę. A jej nie ma. To już rozwidniło się, a ja stoję z workiem, nikt mnie nie pyta, czego ja stoję. Idę do swoich sań. Dzieci płaczą, bo zmarzły. Dziewczynka mamy pyta. Ja kładę worek na sanie, przykrywam dzieci kołdrą i czekamy na mamę. A Hańki jak nie było, tak i nie ma. Naczelnicy po dworcu chodzą. Zwracam się do tych naczelników, mówię: „Mama, widać, wsiadła do pociągu, a dzieci zostawiła mi na saniach. Co mi z tymi dziećmi robić?”. Jeden mówi: „Rzuć pod pociąg bandytkę”. A ja: „Co takie dziecko wie o bandytach? Jak pod pociąg?”. „A co nam z nim robić?”. „Dajcie mi”. Oni nie targują się: „Bierz”. Małe już moje. A dziewczynkę biorą za rękę i prowadzą do pociągu: „Matka przyznaje się”. A ja za drugą rękę trzymam. Pytają dziecko, jak ona nazywa się i jak mama nazywa się. Mówi: „Mychluk Maria, a mama — Mychluk Anna”. Oni chodzą pod pociągiem: „Anna Mychluk! Anna Mychluk!”. A tu nikt się nie odzywa. Słońce już wysoko. Już zbiórka. A oni chodzą, chodzą. I do każdego wagonu chcą to dziecko sadzać, a ja nie daję. Chodzę od naczelnika do naczelnika, wypraszam to dziecko. Ja nie wiedziałam, że Mychluczka uciekła. Myślałam, wsiadła do wagonu, ale nie chciała jechać z małymi dziećmi, bo co miała robić? Proszę ja naczelników: „Wy daliście mi małe dziecko, dajcie i to. Starsza będzie z tą siedzieć”. Naradzali się oni, naradzali: „No, bierz. Czort z tobą. Zabieraj bandytów”. A my od samego Świętego Wieczora nie jedli. Mnie i nie chce się, ale dzieci. Wracam do jakiejś stołówki, mówię, że zostawili mi dwoje dzieci, a ja nie mam co dać jeść. Znaleźli oni jakąś zupę, małemu smoczek. Nakarmili.
To nie te konie... Wasylina Ryptyk wraz z mieszkańcami wsi na cegielni, gdzie byliśmy, pojechaliśmy. A to już chce być wieczór. Wjeżdżam do Werbiża, proszę o nocleg, a tu nie przyjmują. Mówią, że mogę na podwórku nocować. Spotykam jakiegoś dziadka z laską, a on mówi: “Dziewczynko, ciebie tu nikt nie przyjmie na noc. Ale jedź — na tym zakręcie mieszka kobieta, która wyszła za wdowca, ma dwóch chłopców, a męża zabrali na wojnę. Ona może cię wpuścić”. Jadę tam. Przyjęła, ale mówi, że nie ma gdzie koni postawić, chyba w szopie. Myślę, dobrze, że dzieci w domu, Bóg z nimi, z tymi końmi. A mróz straszny. Wchodzimy do domu, kobieta zagrzała mleka od kozy, nakarmiliśmy dzieci. Przewinęliśmy małego, a dziecko mokre. Jak w domu przewijali, to nikt więcej nie przewijał. Myśmy to wysuszyli. Ledwie zjedliśmy kolację — zaczęła się strzelanina we wsi. Ona ten kaganiec zgasiła biegiem (szybko — przyp. aut.), myśmy legli na ziemię. Ale to wszystko szybko się skończyło. Kładziemy się spać. Gospodyni ze swoimi chłopcami wylazła na piec, a mnie dali pościel. Wstałam, patrzę — świta. Poszłam do koni, nakarmiłam je. Wchodzę do domu i najpierw zbieram dziewczynę, bo mi się zdawało, że to dłużej. Zebrałam dziewczynę, do chłopca — a chłopiec nieżywy. A ja umarłam ze strachu. A ja w płacz. A ta młódka mówi: “Nie płacz. Zostaw tutaj, ja pochowam”. A ja gdzie zostawię, ja wiem czyje to dzieci. Biorę te dzieci i jadę do domu. A na wjeździe do Kosowa zatrzymują mnie moskale: “Jak jechała”. Mówię: “U mnie umarło jedno dziecko”. “Czort z nim, z bandziorem. Woź do szpitala, a żywe woź do rady wiejskiej. U ciebie nie ma dzieci swoich, tobie dzieci nie przysługują”. Wiozę ja dziecko do szpitala, a tam była pielęgniarka, która mnie znała. Ja to dziecko jej podałam zawinięte i wiozę starsze do rady wiejskiej. A tam — Lulczuk. To bardzo podły człowiek był. On mi mówi: “Tę dziewczynę należy dać do Mychajłychy Andrijiwnej (siostry Anny Mychluk — przyp. aut.), ale Mychajłychy nie ma w domu, ją aresztowali, bo ona ukradła u Mychluczki dwoje dzieci z punktu przesiedleńczego. Woź to dziecko do Dmytra Mychlukowego”. Przychodzę do Dmytra, mówię — co i jak. Daję wór i mówię, że ten wór zostawiam z dzieckiem. Mychluk rozwiązał wór, a tam — dziecięce koszulki, zapaski, kierpce. Potem Mychajłychę puścili i dziecko poszło do Mychajłychy. Poszło to dziecko do szkoły, wraca do mnie i mówi do mnie “mamo”. I tak — dopóki ja z Mychluczką nie porozmawiałam. Nie pamiętam — jaki rok był… Śni mi się, że jestem w więzieniu. I tam Mychluk. Mychluk mi mówi: “Ciebie zaraz będą wypuszczać, ale ja pójdę pierwszy, bo tam za drzwiami stoi dwóch milicjantów z nahajkami i biją po plecach. I wyszedł”. Na tym ja wstałam i poszłam do miasta, aż tam dowiedziałam się, że Mychluka zabili, przywiązali do sań i nagiego zawieźli do milicji. Hańka Mychluczka potem się poddała. Ja wtedy już wydana byłam…
Jeden z byłych dysydentów powiedział mi, że niepodległość otrzymaliśmy przypadkiem i nie umiemy z niej korzystać. Chyba tak. Wszystko przypadkowe można stracić. Dziwne, że tyle walczyli o nią — i nic. A tu — bierzcie, korzystajcie! A niektórzy nostalgię odczuwają za chlebem po 16 kopiejek, za Niemcami, za… Jednak nie umiemy. Przyjmujemy to, o co walczyli dziadowie, jako coś oczywistego. Czekamy na jakiś cud, nie widząc, że on już się wydarzył. Paradoks. Teraz w okopach rosną grzyby i wygrzewają się przed deszczem zaskrońce. Ja nie znam innych okopów. Wszystko, co było, mi opowiadali albo milczeli. Jedna z kołysanek, które śpiewała babcia, była o Jewhenie Konowalcu. Na pytanie, kto to taki, — odpowiedź — melodia ładna. A jeszcze — gorzkie: “Iluż to w tym lesie chłopców pobili”. I krzyże. Na ogrodach, w sadach. Bez napisu, bez mogiłki. Ale z wieńcem. I jamy bez krzyży. “Ziemia nad nieboszczykiem zastyga”. I fragmenty-wspomnienia. Wiele z nich — o Mychluku-Hromie, którego dwukrotnie zabijali “sowieci”, ale nie zdołali zniszczyć pamięci o nim. Czy nie najbardziej poruszające z tych wspomnień — o rodzinie Hroma, o ucieczce, tułaczce i bólu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
WSPOMNIENIA WASYLYNY MYCHLUK-DRYSZCZUK: Kiedy przyszli Moskale w 44-tym roku, tatę aresztowali. Właśnie w Zielone Święta. Wzięli do Kołomyi, stamtąd do Stanisławowa i tam skazali na najwyższy wymiar kary. Zabrali go w Zielony Poniedziałek. Tata to czuł, pewnie. Wieczorem przyszedł do nas Lulczuk ze stribkami (członkami niszczycielskich batalionów – przyp. aut.) i pytają: “Gdzie Miso?”. Oni go już mieli na oku wcześniej i przytrzymali – wyznaczyli na przewodniczącego rady wiejskiej. Mama mówi: “Jeszcze nie przychodził”. Mama była w ciąży, a tata czuł areszt i spał na podry (miejsce, gdzie przechowuje się siano – przyp. aut.). Mama rano mu opowiedziała, że o niego pytali, a on mówi: “Wiesz, Hańko, biorę motykę i idę niby motyczyć”. Ale na niego już czekali w zasadzce. Tata wyszedł tylnymi drzwiami, otoczyli go i złapali. Mama mówi: “Biegnijcie za tatą, bo ja nie mogę”. My z Kociem pobiegliśmy, tata wziął brata na ręce i mówi: “Pozwólcie, ja go aż do Moskwy poniosę tak na rękach”. A oni mówią: “Postaw. Ty nie idziesz do Moskwy, ty idziesz do więzienia”. I tata poszedł. My całe lato sami. Babcia jeszcze niosła pieszo mu jeść do Stanisławowa. My tak i nie wiedzieliśmy, kiedy go sądzili, kiedy mieli rozstrzeliwać. Ich zebrali tam całą grupę w jeden dół. Tam jak tym karabinem maszynowym sypnęli, tak to wszystko powpadało tam i tylko dwóch zostało żywych. Jeden z Pistyń i tata nasz. I jak to ucichło, to oni jakoś się odkopali i dobrali się do Kosowa. Tata był tak pobity, mu odbili nerki, lekarze długo go leczyli, ale nie mogli wyleczyć. My, dzieci, o tym nie wiedzieliśmy, mama, pewnie, wiedziała pod jesień. Jesienią nas podpalili. Została tylko mała chata. Ale i z tej nas pod zimę wygonili. Mama poszła w Wulijcę i wzięła młodszą siostrę i małego Iwasia, mnie nie wzięła, bo mogłam już coś komuś powiedzieć. My z Kociem byliśmy na Smodnej u matki. A babcia tak się pomieszała w rozumie, to i ją zostawili w chacie, powiedzieli, że głupiej nie trzeba wywozić. Wszystko u nas skonfiskowali – krowę, cielną jałówkę, świnie. W kolędniki zaszczekał pies, matka otworzyła drzwi, a to Lulczuk z karabinem. Matka mówi: “Wasiu, zbieraj Kocka, bo zabierają was na Sybir”. Idziemy my przed chatę, a matka mówi: “Uciekaj”. Ja pobiegłam, a Lulczuk rzucił Kocka, zdjął karabin i krzyczy: “Stój, bo strzelam”. Złapał mnie za czuprynę i dociągnął do Kosowa. A tam gwar, mama z braciszkiem i Maryńką na saniach. To był pierwszy-najpierwszy wywóz. Przywieźli nas na punkt przesiedleńczy. Narodu tam napchali. My trochę zjedli, Ojcze Nasz mówimy, ledwie przenocowali. Rano nas przeliczyli – z jednego pokoju przegonili w drugi. Kocio mały zachciał na dwór, to ja musiałam wyprowadzić, bo mama z Iwasiem była. Ja go wyprowadziłam, a tam zaminowane, pewnie, nas Bóg strzegł, że nie wysadziliśmy się. Kocio ciągnął do “ślimaczków”, bo zabawek wtedy nie było. Wróciliśmy, mówię mamie: “Tak dobrze było uciekać, nikt nas nie zatrzymywał”. Mama mówi: “Uciekaj do matki w Wulijcę”. My wyszli, nikt nas nie zatrzymywał, przełaziłam ja przez mur, Kocia przesadziłam. A koło Szewczenki już nas szukają. Ja zrozumiałam, że to nas szukają i weszliśmy do jakiejś kobiety – przeczekaliśmy, powiedzieli jej, że wody chcemy i idziemy do ojca na Werbowiec. Potem przeszło to – my poszli w bród przez Rybnicę. Ledwie przeszłam przez wodę z dzieckiem na rękach, kierpce namoczyłam. Ja poszłam do swojej przyjaciółki, bo w Wulijcę bałam się. Przyszli, a tam się przestraszyli: “Wy skąd? Was Lulczuk szuka!”. Nas schowali w żłobie, poszli do matki, a matkę już aresztowali – niosła mamie jeść, to oskarżyli, że dzieci ukradła. Nas stamtąd za próg wystawili i powiedzieli, żebyśmy szli do Danczuka. My poszli, aż słyszymy – Lulczuk. Schowaliśmy się. Dziecko piszczy, a ja: “Cicho, bo Lulczuk usłyszy”. A potem pobiegli do Tonichy. Tonicha nas – na piec i mówi: “Siedźcie cicho, a Julia was do Danczuka odprowadzi, jak drugi kogut zapieje”. Julia nas odprowadziła, a Danczuk już na saniach, nawet do chaty nie wpuścili. Danczuk zrobił jamkę w sianie, nakrył nas kołdrą i powiózł. Dziecko płacze, że nie ma czym oddychać, a ja: “Cicho, bo Lulczuk usłyszy”. Przyjeżdżamy tutaj w Wulijcę na stanicę (chata rodziców Mykoły Dryszczuka, męża Wasyliny Mychajliwny – przyp. aut.), nam dali jeść. Potem przyszła jakaś dziewczyna i zabrała nas i przywiodła do jakiejś chaty i mówi: “Cicho, tutaj tata wasz jest”. Wpuściła Kocka w chatę i patrzy, co będzie. A Kocio: “Tato!”. Weszliśmy i my w chatę, tata nas wycałował. My powiedzieli, że mamę wywieźli na Sybir. Wyszliśmy my stamtąd, ja, Kocio, tata i jeszcze jakiś mężczyzna. Ja nie wiem, że tata ma trzydzieści czereśni i dwie tatarki. Mężczyzna niesie Kocka. Skręcili w jakiś bunkier, rozmawiali z jakimiś ludźmi. Potem ten mężczyzna zostawił nas i my poszli sami, tata prowadzi Kocka za rękę, w drugiej ręce niesie automat. Tata dał mi lornetkę i mówi: “A nuż patrz, Wasjutko, w tej chacie mamy być. Blisko? A ty ręką mogłabyś dosięgnąć?”. To mi zapamiętało się. Tata nas nie bierze na ręce, bo nie może. Weszliśmy my tam do chaty, a ta kobieta mówi: “No, jak, Miśku?”. A on: “Nie ma dobra, Hańkę wywieźli na Sybir, a to moje dzieci. Co ja teraz z tymi dziećmi będę robić?”. Ona cichutko mówi: “Położymy się spać, ty pójdziesz, a ja dzieci nie mam, to twoje wykołyszę”. Ja myślę – byle nie zasnąć, ale milczę, żeby Kociowi nic nie mówić. Kocio trzyma się taty bez ustanku. Na Zborze zastukali, weszli chłopcy, oddali honory. Tata pyta: “Jak w terenie?”. “Dobrze”. Tata mówi: “Chłopcy, już mi dobra nie będzie, dopóki ja żyję”. A mama tylko otwiera drzwi, ale już nie tak ubrana, jak była. Ludzie dali jej świąteczne ubranie, zapaski, żeby nie poznali. Mama wbiega, jak zaczęła głosić: “Dzieci, dzieci, jak ja was pogubiłam”. A ona uciekła, zostawiła dzieci. Mały Iwaś umarł, bo oni topili się pod Kołomyją. Ich bali się wieźć lasami, to wszystko szło pod wodę – i torby, i ludzie. Wasjuta Wasyligowa mówi mamie: “Hańko, jakbyście chcieli uciekać, to ja za dziećmi popatrzę”. Mama legła pod pociąg i wszystko to, jak Maryńkę chcieli rzucać to w wagon, to pod pociąg, słyszała i płakała. My zostaliśmy z tatą. Tata był przewodnikiem kuszcza, miał pseudonim Hrim (Grzmot). U mnie było pseudonim – Synyczka. Mama pseudonimu nie miała. Cały Babin wiedział, że to Hromycha. My siedem lat w Babinie chowaliśmy się. Dwa lata już po tym, jak tatę zabili. Ludziom było bardzo ciężko żyć. Tatę zabili przed samą Wielkanocą. Przewodniczący babińskiej rady wiejskiej wiedział o nas i pomagał nam, on pierwszy i dowiedział się, że tatę zabili. Tatę rozebrali i golusieńkiego rzucili pod sąd – pilnowali, kto ma iść. Babci iść matka nie pozwoliła. Tam tata na Pistyńskiej leżał, aż mamin brat ukradł ciało i chciał pochować na Starym Kosowie. Ale koło tego dołu już pilnowali, on rzucił ciało w dół i uciekł. Tatę stamtąd zabrali i mówili, że porąbali na kawałki. Po dwóch latach my musieli poddać się. Na Smodnej był mamin krewny, który wtedy był dzielnicowym, i chciał zrobić choć jedno dobre dzieło i pomógł mamie. My już po tym żyliśmy już w swojej chacie. U mamy był jeszcze jeden syneczek Wasylko, który urodził się, kiedy my byli z tatą w Babinie, miał rok, jak tatę zabili. A brata tatowego Jurka skazali na 25 lat. Z mamy zdjęli protokół, ale to już taki był protokół, już nam wszystko przygotowali. Tak wszystko to minęło. Tak my zostaliśmy w chacie. Może było jeszcze coś. Ale dla dzieci to wszystko nie mówiło się. Od autora: Dzieci Hroma żyją do tego czasu. Córka Wasylina obecna na wszystkich otwarciach pomników wojownikom. Rodzina Hroma: Wasylina z mężem, Hanna, Mykoła, Jewdokija, Marija oraz Wasylko
UPA. Mężczyzna żartuje, że kiedyś przywieziono mu żonę do domu — jeszcze jako małą dziewczynkę. Mówi, że kiedy przyprowadził narzeczoną do mamy, ta uśmiechnęła się: „Mnie już tę synową przywozili”. W Babinie, gdzie ostatnie lata przeżył Mychajło Mychluk, do dziś pamiętają Hroma i jego rodzinę. Kiedy przyjeżdża tam mąż Wasyliny Mychajliwny, mówią: „Zięć Hroma przyjechał”. W Kosowie funkcjonuje muzeum, w którym przechowywane są materiały o żołnierzach UPA. I jeszcze jedno: pod koniec naszej rozmowy zapytałam Wasylinę Mychluk, dlaczego Wasylina Ryptyk twierdzi, że nie domyślała się ucieczki żony Hroma i nie wiedziała, co zrobić z dziećmi. Na co otrzymałam odpowiedź: „Boi się. Wielu ludzi do dziś nie może uwierzyć, że nie będą prześladowani za pomoc żołnierzom UPA. Ale ona zrobiła bardzo dobry uczynek, którego nie należy się wstydzić, i wszyscy jesteśmy jej wdzięczni”. (Zachowano język potoczny) Materiał przygotowała Marija KRYSZTOPA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Granice twojego języka to granice twojego świata. Tekst literacki to plantacja dla nowych słów i cmentarz dla martwych. Naród musi mieć różne „dialekty”: potoczny, naukowy, publicystyczny, literacki. Kto i kiedy napisał pierwszy ukraiński sonet? Prawdopodobnie zrobiła to Łesia Ukrainka (1890). Wśród tych, którzy byli zakochani w tym gatunku, mamy pięcioro poetów, których literaturoznawcy nazwali neoklasykami; łączyła ich osobista przyjaźń i, można by rzec, „profesorskie” podejście do literatury, jej klasycznych wzorców. Stąd – nieustanne poszukiwania czystej, przemytej leksyki, wewnętrzny zakaz stosowania wymuszonego akcentu czy ciężkiego zbiegu spółgłosek w wierszu. Przy tym byli bardzo różni – we wszystkim, poza niechęcią do sowietyzmu, i to nie tylko w jego literackiej postaci. Na wieczory literackie neoklasyków przychodziła młodzież (przede wszystkim studenci). M. Zerow czytał przekłady z poetów łacińskich i francuskich, J. Klen – z poetów niemieckich i angielskich, M. Draj-Chmara, M. Rylski oraz P. Fyłypowycz deklamowali swoje wiersze. Nie potrzebowali i nie mieli formalnego lidera (wszyscy pięcioro byli samowystarczalni), jednak szczególnie szanowali Zerowa, bo potrafił on tak spojrzeć zza profesorskich okularów, że porządny człowiek zaczynał się wstydzić. Draj-Chmara niby się skarżył, a w rzeczywistości chwalił: próbuję, powiada, pisać rewolucyjne wiersze, ale Zerow układa do nich takie parodie, że ręka więcej się nie podnosi… Ogólnie byli nie tyle „klasykami”, co „patrycjuszami”, do tego troje z pięciu zajmowało stanowiska profesorskie, czym nieustannie drażnili „szarikowych” i „szwonderów”.
JEDEN Z PIĘCIU
W latach 40. XIX wieku T. Szewczenko kilkakrotnie gościł w Sokyryńcach na Połtawszczyźnie, w majątku H. Hałahana. Zachował się list poety (1858) do gospodarza: „Całuję cię trzy razy, i twoją panią, i twojego małego Pawlusia”. W 1871 roku Hryhorij Hałahan na pamiątkę przedwcześnie zmarłego syna założył w Kijowie szkołę-pensjonat (Kolegium). Mychajło Draj-Chmara (podobnie jak jego dozgonny, dośmiertny brat w duchu Pawło Fyłypowycz) ukończył elitarne Kolegium Hałahana w 1910 roku. Dalej – Uniwersytet Kijowski, Samara i Piotrogród, a po uzyskaniu dyplomu – dwa lata na uniwersytetach Europy, w 1918 roku młody uczony zostaje zaproszony na katedrę slawistyki w nowo utworzonym Uniwersytecie Kamieniecko-Podolskim. W 1923 r. Draj-Chmara wraca do Kijowa. Kieruje katedrą ukrainoznawstwa w kilku uczelniach wyższych, pracuje w Instytucie Językoznawstwa (gdzie prowadzi seminaria z języków czeskiego, bułgarskiego i polskiego), w akademickiej Komisji Badania Języka Ukraińskiego, w redakcji Słownika Ukraińskiego. W 1926 r. ukazuje się drukiem pierwszy (i jedyny za życia) tomik poetycki „Prorosteń” i monografia „Łesia Ukrainka”. Nie sądzę, bym miał wielu oponentów, mówiąc, że nic lepszego o Łesi od tamtego czasu nie napisano. Kiedyś w Piotrogrodzie do przyjaciela przyszedł Fyłypowycz razem z Mandelsztamem. Nina, żona Draj-Chmary, bawiła się obrączką, zdejmując ją i zakładając na palec. Mandelsztam powiedział poważnie: „Nie igraйте sud’boj!” (Nie igraj losem!). Przepowiedział: wszystkich trzech mężczyzn pochłonęły bolszewickie łagry. W Kijowie rodzina Draj-Chmary mieszkała przy ul. Sadowej; w dzienniku poety kilkakrotnie wspomniany jest Park Maryjski (który wtedy nazywał się Proletariackim). Draj-Chmara znał i kochał miasto, jednak jeszcze w 1930 roku – na długo przed tragedią – napisał o Kijowie: „…ty nie żywa, ty ścięta głowa // na złotej tacy Salomei”. Kiedy mowa o poezji, pokusa cytowania jest niemal nie do odparcia. W końcu każdy tekst literacki ma dwa składniki: „materialny” (epitet, porównanie, obraz) i niematerialny (duch, tajemnica). Są one nierozłączne, ale nie tożsame: czaru oddzielnie od wiersza nie zacytujesz. Kontrowersja między wykwintną obrazowością a akcentowanymi prozaizmami w ramach jednego wiersza jest dla Draj-Chmary organiczna. „Jeszcze wargi kamienne dachów wysokich // zachłannie buzę tatarską ssą…” – tak zaczyna się wiersz datowany na 1923 rok. Dalej czytamy: „Śnieg taramkowaty, jak starożytny marmur…”; „Czemu płaczecie, niewidomi?” – a kończy się wiersz datowany na 1929 rok, ale to fakty z biografii, podczas gdy „…oczy hieromnicha” – to poezja (w końcu – to samo oczywiste, ale mało zrozumiałe cud, jakim jest miłość). Za życia Draj-Chmary nieopublikowanym (poza licznymi przekazami) pozostaje poemat „Poworot” (1922—1927), który był próbą powiedzenia prawdy i jednocześnie nie mówienia o niej, ucieczką w zmierzch widmowych nadziei. Rok 1933 był jeszcze przed nami, ale przez Hołodomor 1921 roku poeta przeszedł jako dojrzały człowiek – i strasznym proroctwem stały się wersy: „A dzieci, niby szczenięta, // za nią biegały i skomlały: // chleba, chleba! // I oto pewnego razu // (nie wiem, jak to się stało tak – czy żal jej serce ścisnął bardzo, // czy może postradała zmysły) // ona te dzieci pokłuła // i zaczęła jeść…” Wiersz biały ogólnie nie jest charakterystyczny dla Draj-Chmary; przeplatając rymowane i nierymowane fragmenty w poemacie „Poworot”, autor najwyraźniej szukał nowych środków wyrazu, jednak jego osiągnięcia można uznać przynajmniej za niejednoznaczne. Mogę się mylić, ale język ukraiński wydaje mi się takim, który opiera się poezji nierymowanej. W każdym razie nie tylko język „uczy” poetę, ale i poeta może „uczyć” język; poczekajmy na geniusza ukraińskiego wiersza wolnego.
GRZMIĄCA SLAWISTYKA
Rozprawę „Problemy współczesnej slawistyki” Mychajło Draj-Chmara opublikował w „Proletarskiej Prawdzie” pod koniec 1929 r. Zrobił to – nie mają ani wspólnego dziedzictwa kulturowego, ani antropologicznej tożsamości, ani jednakowych cech etnograficznych. Słowiańskie życie kulturalne trzeba badać, biorąc je nie tylko w aspekcie genetycznym, ale i funkcjonalnym. Takie słowiańskie kwestie, jak solidarność, zbliżenie lub konkretne stosunki między dwoma słowiańskimi narodami, można abstrahować całkowicie od badań historycznych, rozpatrując je jako pojęcia celowe”. Co tu powiedzieć? Napisać coś takiego mógł tylko zagorzały „burżuazyjny nacjonalista” – taki jak ja lub wy, szanowny czytelniku. Proste jak konstrukcja cepa: Słowianie nie będą i NIE MUSZĄ tłoczyć się pod jednym dachem, ale MOGĄ z dobrej woli współpracować w imię uświadomionych i z góry zaplanowanych korzyści. Natomiast slawistycy mają badać wszystko i o wszystkich, nie zniżając się do „moskiewskiego słowianofilstwa”, które – mniej lub bardziej maskując się – jest odmianą nie nauki, a ideologii o „trzecim Rzymie” i panslawizmie. Swoją drogą, Draj-Chmara znał wszystkie języki słowiańskie (i kilka europejskich).
RUINA
W marcu 1925 r. w Akademii Nauk (WUAN) odbył się wieczór poświęcony twórczości neoklasyków. Czasopismo „Bolszewyk” zareagowało na to wydarzenie artykułem „Pięciu z Parnasu”, w którym (zdawałoby się, ironizując) napisało wszystko, co w rzeczywistości należało napisać: „Mówią ci pięciu, że poetów – jak psów, a kultury – choć przegródź”. Draj-Chmara pisze: „Od bólu słońce skurczyło się i więdnie,//zanurzywszy się w bujną krew gorących ran,//i w każdym sercu ostrze jataganu,//i każde gardło ściska arkan.//Hamujmy sól, co opieka policzki,//połykajmy spazmy pobladłych warg,//dopóki w mgłach wyje bestia i dopóki//wężowy świst pełznie na świeży zrąb”. Rok 1935. Trwają aresztowania. Do listy zakazanej literatury ukraińskiej drukuje się coraz to nowe dodatki. W Moskwie premiera „Płatona Kreczeta”. Ukazuje się drukiem powieść-agitka Janowskiego „Jeźdźcy”. Grupa ukraińskich pisarzy wyrusza na paryski Międzynarodowy Kongres w Obronie Kultury. Stachanow bije rekordy. Ukraina, jak i cały Związek, zaczyna przyzwyczajać się do rozszczepionego, schizofrenicznego życia – jedno dla ludzi, drugie dla siebie. Z każdym dniem nabierają wagi i pychy literaccy najemnicy reżimu – w końcu nieszczęśni ludzie, którym brakuje albo przyzwoitości, albo talentu, albo jednego i drugiego. Zerowa biorą wiosną, Fyłypowycza – latem, Draj-Chmarę – w pierwszych dniach jesieni, 4 września. Nie nam sądzić tych, którzy w katowniach złamali się, nagadali niestworzonych rzeczy na siebie i na towarzyszy. Ale! Draj-Chmara do niczego się nie przyznał, nie wymienił żadnego nazwiska „terrorysty-nacjonalisty”, nie podpisał żadnego protokołu z „lipą”. Jego sprawę wyodrębniono do osobnego postępowania i zaocznie, przez moskiewskie OS (Osoboje Sowieszczanije), skazano na 5 lat. Na Kołymie mył złoto. Popełnił typowy błąd: rwał żyły dla „podwyższonej” racji żywnościowej, ale nawet ona nie pozwalała przeżyć: czyraczność, szkorbut, osłabienie serca. Jeśli wierzyć oficjalnemu papirusowi, zmarł w 1939 r. Ostatni wiersz napisał jeszcze w Kijowie, na Łukianówce: „I skrawek nieba, rozpięty na kratach,//i niezmrużone oko w wizjerze…// Nie, nie, na karych już nie grać://Jestem w kamiennym, w kamiennym worku”. Po latach 34–37 wszystko ucichło. Tak zwany „proces literacki” przeszedł na sztuczne oddychanie (i zamknięte rozdzielniki dla jego kierowników). „Klasyków” wyznaczano na posiedzeniach KC. 13 sierpnia 1924 r. Draj-Chmara zapisał w dzienniku: „W rewolucji inteligencja ukraińska nie przeszła w pełni momentu narodowego (nie umocniła swoich pozycji) i przez to czuje się »ni w pięć, ni w dziewięć« wobec zjawisk porządku społecznego”. Nie znam nikogo, kto sformułowałby tę tezę wyraźniej. My do dziś „nie umocniliśmy swoich pozycji”, do dziś nie zrozumieliśmy, że „naród” i „socjum” są nierozłączne, a klin między nimi wbijają albo bolszewicy, albo faszyści-szowiniści – co w końcu wychodzi na to samo. Rozstrzelane odrodzenie, niedostrzelane odrodzenie, zastraszona i serwilistyczna pisarska „elita” odeszły lub odchodzą w przeszłość. Dzisiejsza Ukraina jest brzemienna nową literaturą, ale ona nigdy nie narodzi się z popularności – prawdziwej czy wyimaginowanej – pięciu naszych pisarskich person gdzieś w Europie. Boli o tym pisać, ale musimy w sprawach wydawniczych stworzyć chociaż taką sytuację, jaką kremlowscy wodzowie pozwolili Ukrainie w latach 20. (póki się nie spostrzegli i nie zaczęli dusić). Dzisiaj armia, więzienie i rynek książki mówią nieukraińskim językiem: ci, którzy nas niszczyli, zwyciężają. Prezydent często odwiedza świątynie – a kiedy ostatnio był w księgarni? I nie trzeba się kołysać: dzisiaj, jak i 70 lat temu, „wężowy świst pełznie na świeży zrąb”. Wołodymyr WOJTENKO
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
trzema wersami z kilku słów: „Saniami//bezgłośnie//kożuch przejechał”. Wracając do „materialnych” elementów, warto podkreślić, że u Draj-Chmary mają one cechy rodzajowe prawdziwej poezji: z jednej strony zaskakują, a z drugiej potrafią sprawiać wrażenie, jakby czytelnik sam je odczuł, tylko nie zdążył tego powiedzieć. „Pola – jak chustka w frędzlach…”, „…jak plasterek arbuza,//ubywający księżyc”, mówić „…babie lato »w powietrzu«//Komuś na śmierć koszulę tka”, „młyn, niby przypięty motyl”, „Wącham światło i dźwięk”, „Rozłożystych klonów młody batalion…”, „Żądlą i całują flety żarliwe osy//lgną aksamitne szerszenie hobojów”, „Motyl//niezwinnie skrzydlaty plącze się w powietrzu”. Ogólnie rzecz biorąc, wśród neoklasyków Draj-Chmara był, najwyraźniej, najmniejszym „profesorem” w tym, co dotyczy jego własnej twórczości, i miał intuicję poetycką, która na szczęście nie podlega akademickiej tresurze. Na początku 1928 r. poeta zapisał w dzienniku: „31 stycznia, 1 i 8 lutego spotykałem się z M., która ma oczy jak ieromnich Piotr”. Nic nie wiem o tym ieromnichu, ale doskonale rozumiem, kim w tamtych dniach była M. dla Draj-Chmary. Echo tej miłości czytamy zarówno w dalszych zapisach w dzienniku, jak i w wierszu, i to choć kilka rytualnych ukłonów w stronę „marksistowskiego kierunku” w pracach radzieckich uczonych, autor bez niedomówień wyraża myśli, które wystarczyłyby, by kilka lat później zainteresować NKWD: „Że radziecka slawistyka bardzo upadła, dowiadujemy się ze artykułu R. Jakobsona […] Nie dziwi to, jeśli przypomnimy, że stara rosyjska nauka w większości wrogo odnosiła się do zachodnioeuropejskiego pozytywizmu, rozwijając zamiast tego osobliwe, specyficznie rosyjskie, idealistyczne tendencje […] Musimy studiować kulturę zachodniosłowiańską, wychodząc z naszych interesów. Właściwie w carskiej Rosji slawistyki nie było – była tylko słowiańska frazeologia. Ku wielkiemu żalowi, u nas także i teraz plącze się te dwa różne pojęcia. Świadczy o tym obojętny stosunek do slawistyki zarówno naszych kierowniczych kół, jak i szerokich warstw społeczeństwa […] Na Ukrainie slawistyka zupełnie zamarła. W Kijowie, na Donbasie nie ma wcale kultury ukraińskiej, dyscyplin słowiańskich w żadnej placówce naukowej…” Wśród „neoklasyków” Draj-Chmara był jedynym fachowym slawistą. W artykule, o którym mowa, napisał słowa zrozumiałe – więcej, wręcz banalne dla slawisty – ale dla bolszewickiej hołoty pełne dywersyjnego sensu: „Narody słowiańskie są bogate, a poezji jak kot napłakał”, a ta, która jest, nudna „ze swoimi młotkami i traktorami”. Ze swoim wyrokiem nie zwlekali też partyjni bonzowie: czerwcowy (1926 r.) plenum KC KP(b)U oskarża neoklasyków o propagowanie „burżuazyjnej ideologii”. Draj-Chmara widzi wszystko to, co widzą wszystkie żywe oczy: „Nuda mroczna i stara,//jak historia Ukrainy,//wysysała serce… To – zjawa,//to demon siwej ruiny”. Pierwszy „biorą” Rylskiego (1931 r.), ale wkrótce wypuszczają: jeszcze nie czas. Później Maksym Tadejowycz musiał kupić sobie życie „Pieśnią o Stalinie” – chwała Bogu, nie ona określa jego miejsce w literaturze. W lutym 1933 r. aresztowano Draj-Chmarę; trzy miesiące walki ze śledczymi, ale jeszcze nie nadeszła pora rozrachunku „za Parnas”. Proponują współpracę, Draj-Chmara odmawia zostania „kapusiem”, i zostaje wypuszczony, uprzednio rozesławszy cyrkularz – do pracy nie przyjmować. Nigdzie go nie przyjmują; profesor biega po mieście w poszukiwaniu przypadkowego zarobku. Pod koniec 1934 r., wkrótce po zabójstwie Kirowa, w Kijowie rozstrzeliwują pierwszych 28 działaczy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
„1+1” uczy ukraińskojęzycznego telewidza, jak dokładnie należy rozmawiać po ukraińsku: na przykład, „stakan napołowynu pustyj” (reklama piwa na „1+1” 7 sierpnia 2005 roku), „diewczonki kłasni” (reklama telefonu komórkowego 31 sierpnia) i tym podobne. Właśnie na tych kanałach telewizyjnych zadomowiły się „pałatka” zamiast „namet” (namiot), „rul” zamiast „kermo” (kierownica), „kaczełi” zamiast „hojdalky” (huśtawka). I tak dalej: „szar” (kula), „stakan” (szklanka), „butylka” (butelka), „sutki” (doba), „da” (tak), „kłubnika” (poziomka), „ziemlanika” (poziomka), „łapti” (chodaki), „wid perszoho łycia” (od pierwszej osoby), „składy zirwano” (składy wysadzono w powietrze), „za uhłom” (za rogiem), „wierowka” (sznurek), „w sta metrach” (za sto metrów), „katok” (lodowisko), „sadik” (ogródek)… żaglowiec i ostrzeżenie: „Poddiełka bietow banka Rossii priesledujetsia po zakonu”. Drobnostki? Pudełko zapałek Rówieńskiej Fabryki Zapałek. Naklejka wykonana według „najlepszych” wzorców sowieckiego socrealizmu — na czerwonym tle robotnik i kołchoźnica z sierpem i młotem w rękach (słynna grupa rzeźbiarska Muchinej, która przez dziesięciolecia sterczała przed wejściem na Wystawę Osiągnięć Gospodarki Narodowej w Moskwie)… Legalizacja surżyku nabiera nieodwracalnych form właśnie w mediach, nie mówiąc o życiu codziennym, innych sferach naszego życia. W radiu, w telewizji, w gazetach i czasopismach rodzime ukraińskie leksemy dzień po dniu, miesiąc po miesiącu, rok po roku znajdują się poza prawem językowym, poza normatywnymi rusycyzmami, czyli „słowem, jego odrębnym znaczeniem, wyrażeniem, formą gramatyczną itp., zapożyczonymi z języka rosyjskiego lub utworzonymi na jego wzór” (Iżakewycz H. P. Rusyzm // Język ukraiński. Encyklopedia / Red. kol.: W. M. Rusaniwśkyj, O. O. Taranenko (współprzewodniczący), M. P. Ziabliuk i in.). W leksyce społeczno-politycznej, w życiu codziennym już od dawna w istocie stały się normą: „u wypadku” („u razi” — w razie), „dolia widpowidalnosti” („czastka…” — część odpowiedzialności), „pryjmaty uczast” („braty uczast” — brać udział), „zakaznyj łyst” („rekomendowanyj łyst” — list polecony), „pidpyska hazet i żurnałów” („peredpłata…” — prenumerata gazet i czasopism), „składaje” („stanowyt” — stanowi), „u żodnomu wypadku” („u żodnomu razi” — w żadnym wypadku), „zakaluwannia orhanizmu” („zaharłowuwannia orhanizmu” — hartowanie organizmu), „mizerna dolia” („mizerna czastka” — mizerna część), „zrazkU” („zrazkА” — wzoru), „szaszłykU” („szaszłykА” — szaszłyka), „pojiw do LwówU” („do LwówА” — pojechał do Lwowa), „u p’iaty chwyłynach”, „u p’iaty metrach” (powinno być „za p’iat chwyłyn”, „za p’iat metriw” — za pięć minut, za pięć metrów), „wartist składaje” („wartist stanowyt” — wartość stanowi), „samyj wełykyj” („najbiłszyj” — największy), „praciwaw w odnij soroczci” („praciwaw w samij soroczci” — pracował w samej koszuli), „wid perszoho łycia” („wid perszoji osoby” — od pierwszej osoby), „za uhłom” („za rohom” — za rogiem), „konky na katku” („kowzany na kowżanci” — łyżwy na lodowisku), „ważływo widmityty” („ważływo widznaczyty” — ważne by zaznaczyć), „dolia sekundy” („czastka sekundy” — ułamek sekundy), „pałatka” („namet” — namiot), „kaznaczewstwo” („skarbycia” — skarbiec), „izium” („rodzynky” — rodzynki), „wykluczno” („wyniatkowo” — wyłącznie), „weze tobi” („szczastyt tobi” — szczęści ci), „prostuda” („zastuda” — przeziębienie), „widminno whamowuje sprahu” („czudowo wtamowuje sprahu” — doskonale gasi pragnienie), „w danomu wypadku” („u danomu razi” — w danym przypadku), „zasłoniaje” (zamiast „zatuliaje” — zasłania), „prAwi” — z akcentem na „A” („majut raciju” — mają rację lub „prawI” — z akcentem na „I”), „kupe widdychu” („kupe widpoczynku” — przedział wypoczynkowy), „dokładaju” („dopowidaju” — melduję), „stakan” („skłanka” — szklanka), „obraz żyttia” („sposib żyttia” — sposób życia), „znachodytsia” („perebuwaje” — znajduje się), „krużka” („horniatko” — kubek), „widbuwajetsia” („kojitsia” — dzieje się), „samyj kraszyj” („najkraszyj” — najlepszy), „wtraczaje swidomist” („neprytomnije” — traci przytomność), „zabastowka” („strajk” — strajk), „widmiczaty” („widznaczaty” — zaznaczać), „persz za wse” („nasampered” — przede wszystkim), „pałatka” („namet” — namiot), „parusa” („witryła” — żagle), „banka” („blaszanka” — puszka)… Przytoczone przykłady to drobnostka (za lata władzy sowieckiej tylko w ukraińską pisownię wprowadzono ponad 120 „poprawek”, które miały maksymalnie zbliżyć pisownię ukraińską do rosyjskiej), ale i ona potwierdza, że „niemotywowane zapożyczanie słów z jednego języka do drugiego — to świadectwo niewybredności, nieuwagi i braku szacunku do własnego języka, niskiej kultury ogólnej i językowej” (Kowal A. Kultura języka ukraińskiego. — K.: Naukowa dumka, 1964). Z takich „drobnostek”, a są ich tysiące, buduje się skrajnie podstępne zagrożenie informacyjne, semiotyczne dla ukraińskiej tożsamości. Kto za to odpowie? Ołeh ROMANCZUK, kandydat nauk filologicznych, szef-redaktor czasopisma „Universum” z
Tłumaczenie maszynowe
NIE MOGĘ MILCZEĆ! Czy warto zwracać uwagę na drobnostki? Warto. Bo diabeł, jak to mówią, tkwi w szczegółach. Ze szczegółów składa się wszystko. Ze szczegółów buduje się system. Polityczny, ekonomiczny, społeczny i tak dalej. Buduje się zagrożenie tożsamości. Na przykład, obecnie dla amerykańskiej tożsamości stanowią zagrożenie Latynosi, którzy przeprowadzili się do USA. Obecnie, jak nigdy dotąd, istnieje realne zagrożenie również dla ukraińskiej tożsamości. Oto kilka przykładów. Drobnostek. Na pierwszy rzut oka. Życiowych. Dzwonię do przewodniczącego jednej z rejonowych administracji państwowych na Iwanofrankowszczyźnie. Po trzech długich sygnałach po drugiej stronie słuchawki słyszę głos automatycznej sekretarki: „Zdrawstwujtie. W nastojaszczeje wriemia my nie możem wam otwietyt”. Dzwonię do Kijowa — chcę podarować jednej z tamtejszych szkół z internatem kilka egzemplarzy książek z najnowszego ukraińskiego tłumaczenia powieści Juliusza Verne’a „Dzieci kapitana Granta”. Moja rozmówczyni (dyrektor internatu) nie ukrywa swojego oburzenia: — I tak cała (?!) literatura jest w języku ukraińskim. Nie można zapominać rosyjskiego. My Juliusza Verne’a czytamy w oryginale. — Po francusku? — ostrożnie dopytuję. — Po rosyjsku. Dzwonię w sprawach do Symferopola. Rozmawiam z pracownikiem katedry filologii słowiańskiej tamtejszego uniwersytetu narodowego. Przedstawiwszy się, wyjaśniam istotę sprawy. Przerywają mi: — Goworitie po-russki. Ja po-ukrainski nie ponimaju. Po tym, jak zaproponowałem porozumiewanie się po polsku (w końcu to katedra filologii słowiańskiej!), moja rozmówczyni zgadza się używać ukraińskiego. Lwowski biznesmen, z dziada pradziada galicjanin, wręcza mi wizytówkę. Napis wykonano po rosyjsku. Zauważywszy moje zdziwienie, wyjaśnia: — Do naszej firmy przychodzą różni ludzie. Często rozmawiają po rosyjsku. Takich „drobnostek” jest bez liku: oficjalne szyldy, firmowe blankiety są dublowane nie wiadomo po co w języku angielskim (za czasów sowieckich na blankiecie urzędu państwowego z tekstem ukraińskim obowiązkowo sąsiadował tekst w języku rosyjskim). Teraz mamy inną lingwistyczną „modę”: oficjalne szyldy instytucji państwowych często dublowane są w języku angielskim. Na przykład MSW (?!) kierując się, najwyraźniej, swoimi wewnętrznymi motywami resortowymi, dokonało tłumaczenia na język angielski nazwy „Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Ukrainy”, w ślad za tym takie same „nowacje” zaroiły się na budynkach zarządów MSW w centrach obwodowych. Na ukraińskich kanałach telewizyjnych trwa sowiecka praktyka wiekopomnego „internacjonalizmu” — na estradzie dwoje prowadzących (rosyjskojęzyczny i ukraińskojęzyczny). W stacji „Inter” prowadzący, który dobrze włada językiem ukraińskim, podczas rozmów w studiu z zaproszonymi ukraińskojęzycznymi gośćmi nie przechodzi z rosyjskiego na ukraiński. Polityka kanału telewizyjnego? Osobiście mi, telewidzowi, jest niezręcznie w takiej sytuacji. Sądzę, że zaproszeni do programu telewizyjnego goście też nie czują się lepiej. Ale dana bezpłatna okazja, by porozmawiać z całym krajem, najwyraźniej przeważa nad dyskomfortem psychicznym. Najwyraźniej, właśnie wychodząc z takich „jedinoniedielimskich” koncepcji i pozycji, w „Interze” i na
Cóż, te ukraińskie i rosyjskie słowa są już bardzo do siebie podobne. Różnią się tylko drobnostką. A ciągłe używanie w reklamie zrusyfikowanych imion: Witia, Ksjusza, Masza, Tolia, Pietia, Sasza… Czerwiec 2005 roku. Absolwenci szkoły średniej udzielają wywiadu korespondentowi UT-1. Na pytania po ukraińsku demonstracyjnie odpowiadają po rosyjsku. Ukraiński znają, rozumieją, uczą się go (minęło 15 lat od czasu ogłoszenia państwowej suwerenności!). Ale DEMONSTRACYJNIE wolą odpowiadać po rosyjsku. Odpowiedź jest jedna: tak wychowały ich zespoły pedagogiczne szkół, rodzice. W ukraińskich kanałach telewizyjnych i stacjach radiowych (przede wszystkim ultrakrótkofalowych) niewiele się zmieniło po pomarańczowej rewolucji. „Inter”, na przykład, kontynuuje pokazywanie zaideologizowanych seriali o dzielnych rosyjskich żołnierzach, walczących w Czeczenii, o rosyjskim specnazie i wywiadzie, a także lukrowanych filmów z czasów sowieckich z wyraźnymi „jedinonedielimskimi” akcentami… A jak wyjaśnić ignorowanie języka państwowego przez ukraińskich żołnierzy? W telewizji niejednokrotnie można obserwować, jak na pytania po ukraińsku żołnierze i oficerowie Sił Zbrojnych, pracownicy MSW odpowiadają po rosyjsku. Z kim oni się identyfikują? Czy może coś podobnego zdarzyć się w armii USA, gdzie służy niemało hiszpańskojęzycznych żołnierzy? Na Ukrainie zaś takie precedensy to nie wyjątek, a reguła. Mimowolnie pomyślisz: czy nie mamy do czynienia z uzbrojoną „piątą kolumną”? Właśnie takie odczucie pojawiło się 20 sierpnia 2005 roku podczas oglądania telewizyjnego reportażu UT-1 z poligonu, gdzie rywalizowali ukraińscy (?!) specnazowcy. Takie sceny w życiu codziennym czy na ekranie telewizora — podkreślona demonstracja przez Rosjan różnych kategorii wiekowych swojej „inności”, demonstracyjne odcinanie się od autochtonicznej ludności — nie są odosobnione. Wyjaśnienie jest proste. Liczna rosyjska mniejszość na Ukrainie nie ma swojego terytorium. To koloniści, potomkowie kolonistów. Imigranci. I nie trzeba spekulować na temat „braterskiej pomocy” w odbudowie gospodarki narodowej — wystarczy wspomnieć kolonizację ukraińskich ziem po Hołodomorze. Potomkowie kolonizatorów w żaden sposób nie chcą rozstawać się z przywilejami. Nawet gdy dotyczy to języka. Właśnie tym tłumaczy się, dlaczego Rosjanie na Ukrainie tak uporczywie domagają się nadania oficjalnego statusu językowi rosyjskiemu, jednocześnie demonstracyjnie nie chcąc posługiwać się językiem państwowym. Wпрочем, możliwe są jeszcze dwa warianty odpowiedzi: część Rosjan na Ukrainie nie jest w stanie nauczyć się języka ukraińskiego (zatem mają problemy z IQ); część Rosjan umyślnie nie chce w żadnych okolicznościach porozumiewać się nim (a to już przypomina ksenofobię). Czyżby język ukraiński był tak trudny do nauki, że na przykład informacje na biletach kolejowych (miejsce, wagon, przedział, czas odjazdu) trzeba dublować po rosyjsku? Czy jest coś podobnego we Francji, Niemczech, USA? Niejednokrotnie bywając za granicą, nigdy nie słyszałem, żeby na tamtejszych dworcach kolejowych ogłoszenia przez sieć radiowęzłową były dublowane w różnych językach. Na Ukrainie na dworcach wciąż tłumaczą z ukraińskiego na rosyjski. Warianty odpowiedzi: Ukrainę całkowicie zalali turyści z „bratniej” Rosji, którzy nie rozumieją ukraińskiego, albo mamy do czynienia z jednym z przejawów serwisu dla gości z Zachodu, którzy posługują się wyłącznie rosyjskim. Jednak poprawna odpowiedź, jak to mówią, leży na powierzchni… Młodzi „postępowi socjaliści” maszerują ulicami Kijowa i skandują po rosyjsku (nie po ukraińsku): „NATO gorzej niż gestapo”. Drobnostki? Na czerwonych koszulkach nastolatków widnieje złocisty skrót „SSSR”. Właściciele koszulek rozmawiają po rosyjsku. Może i po ukraińsku rozmawiają, ale ja nie słyszałem i moi znajomi nie słyszeli. Niedawno Wład Riaszyn z „Interu” oświadczył, że dublować na język ukraiński rosyjskie filmy nie ma potrzeby. Mówiąc, że na Ukrainie wszyscy znają rosyjski. Według takiej logiki, może w ogóle Ukraińcom zrezygnować z ojczystego języka? Dlaczego stawiają mnie przed faktem i nie pytają, czy chcę oglądać rosyjskojęzyczne filmy. To, że ja, na przykład, znam rosyjski, wcale nie oznacza, że pragnę otrzymywać informacje właśnie po rosyjsku. Tak, mogę całkiem nieźle odbierać informacje po rosyjsku, polsku czy niemiecku, ale żeby lepiej analizować to, co usłyszałem, znacznie wygodniej mi, gdy zwracają się do mnie w języku ojczystym. W danym przypadku po ukraińsku. Jednak w państwie ukraińskim informacje z jakiegoś powodu podają mi przeważnie w języku obcym — różnorodne służby informacyjne, łączność komórkowa, firmy turystyczne, handlowe, serwisowe itd. Inaczej niż dyskryminacją nazwać takiego stanu rzeczy nie można. Jeśli zwrócicie się do pracowników przedstawicielstwa „AeroSwitu” w Nowym Jorku czy Toronto w języku ukraińskim, to w odpowiedzi usłyszycie rosyjski. Co więcej, w kabinie samolotu „AeroSwitu” na zwracanie się do stewardes w języku ukraińskim udają, że nie rozumieją. „Zdrawstwuj Artek!”. Pytanie retoryczne: jaki jest język roboczy w słynnym obozie wypoczynkowym, gdzie zebrane są pierwsze wśród najlepszych dzieci z Ukrainy? O okupacji przestrzeni informacyjnej Ukrainy językiem obcego państwa napisano wystarczająco dużo. I co z tego? Niedawno ukraiński rynek masmedialny wzbogacił się o jeszcze jedno wydanie moskiewskiego formatu — rosyjskojęzyczną gazetę „Kommiersant”. Wychodzi na to, że Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy podziela stanowisko znanego rosyjskiego satyryka M. Zadornowa, że Ukraińcy i Białorusini to jeden naród? Jestem przekonany, że miliony moich rodaków czują się właśnie Ukraińcami, a nie Białorusinami czy Rosjanami. Ale zysk ponad wszystko — niemieccy i amerykańscy właściciele i wydawcy „Burdy”, „Lizy” czy „National Geographic” uważają (Państwowy Komitet Informacji i inne ukraińskie instytucje państwowe, wychodzi na to, także?), że dla Ukraińców nie warto tworzyć ukraińskojęzycznej wersji tych czasopism. Chodzi przede wszystkim o sukces ekonomiczny. Tylko jakim kosztem? Kosztem języka ukraińskiego, kultury? Dla kogo jest przeznaczony „Służebnyj raspisanije dwiżenija passażyrskich pojezdow” wydrukowany przez Koleje Lwowskie? Czy to instytucja państwowa, czy prywatna struktura ministra transportu Jewhena Czerwonenki? A czym kierowała się w ukraińskim mieście o nieukraińskiej nazwie Kirowohrad firma „Łaska”, zaczynając produkować lody z obcojęzyczną nazwą „Twoj szokoładnyj rubl” i wizerunkiem na opakowaniu stylizowanego rosyjskiego banknotu 500-rublowego, car Piotr I,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Bardziej konstruktywna i przytomna była rozmowa przy innym „okrągłym stole” pod tytułem „Promocja ukraińskiej książki: standard europejski czy „trzecia droga”?, którego współorganizatorem było wydanie internetowe „Czas Europy”. Doświadczeniami z ukraińskimi kolegami dzielili się: główny menedżer działu międzynarodowego Międzynarodowych Targów Książki we Frankfurcie Iris Klose; dyrektor Fundacji Książki Środkowo- i Wschodnioeuropejskiej Karel Markus (Holandia), pełnomocni przedstawiciele Warszawskich Targów Książki, redaktor naczelny gazety „Kniżnoje obozrienije”, jeden z organizatorów festiwalu książki intelektualnej „Non fiction” Aleksandr Gawriłow. Sam fakt obecności tych działaczy na tegorocznym Forum Wydawców we Lwowie to bezsporne osiągnięcie jego organizatorów. Co prawda, z zaproszonych do udziału w „okrągłym stole” sześciu wiodących ukraińskich wydawnictw swojego przedstawiciela delegowało jedynie wydawnictwo braci Kapranowych „Zełenyj pes”. Wiele mówiono na tym spotkaniu (które rzeczywiście odbywało się przy okrągłym (a właściwie owalnym) stole w sali lustrzanej Uniwersytetu Lwowskiego) o brytyjskim doświadczeniu zachęcania do czytania: programie dla młodzieży „reading champions” (plakaty z gwiazdami sportu w trakcie czytania), tworzeniu klubów czytelniczych, licznych programach telewizyjnych, tworzeniu warunków do czytania w transporcie publicznym (przecież Brytyjczycy znaczną część czasu spędzają w drodze). Zainteresowanie książką pozwala ludziom przełamać mur wyobcowania, przywrócić radość komunikacji i wzajemności. Z jakiegoś powodu ze wszystkiego, co powiedziano, szczególnie zapamiętałem informację o kółku czytelniczym dla pasażerów pociągu podmiejskiego Newcastle—Leeds. Przypomniała mi się rozmowa w pociągu Kijów—Lwów, której mimowolnym świadkiem byłem. Nawiasem mówiąc, czy były na Forum miejsca dla czytelników tego pokroju, zainteresowanych wymianą myśli na temat przeczytanego (jak dla mnie — to jeden z istotnych sposobów szerzenia kultury książkowej)? Być może gdzieś były, ale na większości prezentacji, na których byłem, takowych nie widziałem. Wyjątkiem może być chyba tylko dyskusja o książce Leonida Kononowicza, zorganizowana przez wydawnictwo „Kalwaria”, które wydało tę powieść. Myślę, że najbliższym krokiem do podniesienia kultury ukraińskich targów książki powinna być dyferencjacja akcji reklamowych. „Staramy się zrozumieć, co dzieje się w ludziach, którzy żyją wśród książek, w książkach, dla książek, zatem wszystko, co mówią o książkach, jest bardzo ważne”. Umberto Eco
Tłumaczenie maszynowe
W porównaniu z desperacko plakatowym hasłem 11. Forum Wydawców we Lwowie: „Ludzie, czytajcie!”, motto obecnego, 12. Forum jest rozważne i obiecujące: „amor liborum nos unit” — czyli, miłość do książki nas jednoczy. Jednak modalność tego ostatniego wyrażenia jest o wiele surowsza, bardziej imperatywna i kategoryczna. Bo chcąc nie chcąc, musimy coś czytać: od podręczników, instrukcji, zasad, umów po bajki dla dzieci na dobranoc. A kochać przecież nie zmusisz. Najczęściej dar miłości jest wrodzony. A co począć z tymi, którzy mają gorsze dziedzictwo? Tutaj jest niuans: narodziny człowieka jako istoty społecznej nie zbiegają się z jego fizycznym pojawieniem się na świecie. Więc jeśli „luki” między narodzinami „z ciała” a narodzinami „z ducha” nie wypełnić jeśli nie miłością, to chociaż szacunkiem do książki jako kwintesencji kultury, może ona zwiększać się do katastrofalnych rozmiarów i dawać fatalne pęknięcia. „Sam człowiek to tylko działanie i bezładny ruch, a książka określa to działanie i ten ruch, nazywa je, nadaje im sens i znajduje ich znaczenie” — przekonuje Olga Tokarczuk („Podróż ludzi Księgi”). Wszakże jaka dokładnie książka jest zdolna nadać sens naszym działaniom i bezładowi? Epoka jednej Księgi dawno minęła, a prawda, niczym sól w wodzie, rozpuściła się w ogromnym morzu książek. Która z nich jest niezaprzeczalnie nasza? A może wszystkie one w takim czy innym stopniu? I „czytelnik — w końcu — buduje własny system obrazów: autora i postaci literackich” (Maria Zubrycka)? W poszukiwaniu odpowiedzi na te pytania warto oczywiście wędrować po książkowych labiryntach i wyruszać w drogę po same książki oraz na spotkania z ich autorami i wydawcami.
* * * To stało się już niemal ludowym przesądem — bliżej połowy września coraz trudniej jest kupić bilet na pociąg do Lwowa, ponieważ odbywają się tu Narodowe Targi Książki „Forum Wydawców we Lwowie”. Wreszcie dworzec, peron — konspiracyjnie rozglądam się w poszukiwaniu wspólników tajnego zakonu „Homo legens”. Znajomych twarzy nie widać. Oczywiście, ci ludzie tak po prostu się nie afiszują. Zajmuję swoje miejsce w wagonie, nieco rozczarowany odkrywam, że moimi współpasażerami okazali się wcale nie miłośnicy książek. Ale mniejsza z tym, przecież ustaliliśmy, że nie wszyscy muszą nimi być, a inni homo mają mnóstwo własnych problemów poza Forum. Ruszamy. Rozkładam książkę, teksty Prochaśki smakują całkiem nieźle przy perkusji kół. I wtedy do mojego ucha dociera rozmowa, która rażąco różni się od zwykłej wagonowej słowności — ustnej i pisemnej (hitem wagonu, w którym jechałem, była tabliczka: „Przedział dla odpoczynku konduktorów”). Nie było wątpliwości: w sąsiednim przedziale mówili o książkach, literaturze, a do tego ukraińskiej i współczesnej. Wyrafinowana, bez zarozumiałości języka, pojemność fraz, nieudawane zainteresowanie, z jakim moi nieobecni sąsiedzi omawiali nowe powieści Deriesza i Powalajewej. Wstałem ze swojego miejsca, niby od niechcenia przeszedłem się po wagonie i z wewnętrzną satysfakcją poobserwowałem ten zręczny intelektualny ping-pong. Było całkowicie oczywiste, że dla tych młodych ludzi taki styl dyskusji jest całkowicie organiczny, ale po natarczywym pragnieniu wygadania się czuło się, że nie mają oni zbyt wielu platform (publicznych i prywatnych), gdzie mogą ćwiczyć się w sztuce dysput na tematy literackie. Ta przypadkowa scenka w drodze między Kijowem a Lwowem wydała mi się dość podnoszącym na duchu preludium do Forum, które później przyszło mi wspominać zarówno w obiecującym, jak i pesymistycznym kontekście. Zatem — jak to się odbywało.
* * * Dwunaste Forum Wydawców we Lwowie: 474 uczestników (a są to wydawnictwa, instytucje handlu książkami, biblioteki, placówki oświatowe), którzy byli reprezentowani przez oddzielne stoiska na wszystkich piętrach Pałacu Sztuki. Aktywnie rywalizowali o czytelnika również właściciele straganów z książkami na całym placu przed pałacem Potockich. Podobnie jak w ubiegłym roku, od razu kilka wykwintnych sal pałacowych zostało wydzielonych na przeprowadzenie prezentacji i spotkań autorskich. Jednak w tym roku Forum po raz pierwszy wyszło na centralną ulicę Lwowa, na prospekt Swobody. I w sobotę na alei między Operą Lwowską
Stoisko Centrum Wydawniczego „Proświta” miało na Forum swoją wdzięczną publiczność
Tłumaczenie maszynowe
Ludzie, książki, maszyny… Ulica Kopernika przed Pałacem Sztuki — tradycyjnym miejscem odbywania się Forum, a także przy pomniku Szewczenki ustawiono namioty, w których najbardziej zagorzali wydawcy i księgarze zachęcali zabieganych przechodniów w centrum miasta do włączenia się w handel książkami, nie spiesząc się na zatłoczoną ludźmi i maszynami ulicę Kopernika — tradycyjny adres Forum. Co prawda, deszcz w weekend jednak przeszkodził w udanym kontakcie wydawców i czytelników, ale precedens miał miejsce, a organizatorzy jarmarku zapewnili dziennikarzy, wydawców i autorów, że ekspansja Forum w przestrzeń miasta będzie trwała nadal. Obecny na konferencji prasowej z okazji otwarcia Forum Wydawców zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej również dorzucił swoje, mówiąc: popieramy, naprzód. Również nie po raz pierwszy z ust władz obwodowych padło podsumowanie, że Lwów potrzebuje nowoczesnego kompleksu wystawowego. Co prawda, władze miejskie skromnie milczały, bo skutki ich wysiłków były oczywiste: rozkopane centrum miasta tuż niedaleko ulicy Kopernika i już zwyczajny brak wody na osiedlach. A oto najwyższe kijowskie „kierownictwo” (tym razem, jak i w zeszłym roku, w jednej osobie uosabiał je zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, niezmiennie optymistyczny Wasyl Szewczenko) wyraziło chęć przejęcia inicjatywy i zorganizowania w Kijowie wzorcowo-pokazowego Narodowego Jarmarku. W roli konsultantów obiecują zaangażować prezes Forum Wydawców we Lwowie Oleksandrę Kowal. Co prawda, czym ten nowy megaprojekt będzie się różnił od już istniejącego państwowego „Książkowego ogrodu”, kierownictwo nie wyjaśniło. Dobrze, że chociaż porzucono zamysł „przeszczepienia” prywatnej lwowskiej inicjatywy na dnieprzańskie wzgórza. Jasna sprawa, konferencja prasowa była daleko od bycia najciekawszym wydarzeniem spośród pozostałych dwustu czterdziestu z górą akcji zaplanowanych na Forum. Przez cztery dni trwania Forum trudno odwiedzić więcej niż dziesięć procent wydarzeń wpisanych do programu. Ponieważ Forum dość wyraźnie wpływa na strategie wydawnicze, postanowiłem odwiedzić przede wszystkim takie akcje, z których można uzyskać jak najwięcej informacji o tendencjach rozwoju ukraińskiego rynku książki (jeśli w ogóle jest on jeszcze zdolny do rozwoju). Więc postanowiłem dalej poruszać się linią koncepcyjną i wkrótce słuchałem już wystąpień uczestników „okrągłego stołu” „Ukraiński rynek książki i strategia polityki państwowej”. Powodem spotkania stało się uznanie tego przykrego, ale coraz bardziej bolesnego faktu, że w naszym państwie wciąż łącznie wydaje się mniej niż jedną książkę na mieszkańca, że Ukraina jest faktycznie okupowana przez rynki książki, że właściwy ukraiński rynek książki na Ukrainie stanowi stosunkowo niewielką część (w granicach 10—20 %) w porównaniu z rynkami książki państw sąsiednich (przede wszystkim Rosji), które kontynuują agresywne pochłanianie naszej przestrzeni informacyjnej i, odpowiednio, zasobów finansowych ludności. Organizatorzy przedstawili do dyskusji pięć tez, których sens sprowadzał się do tego, aby po raz kolejny zwrócić uwagę władz, zainicjować przeprowadzenie „wspólnego posiedzenia rządu, zainteresowanych komitetów Rady Najwyższej oraz grupy ekspertów”. Dalej proponowano stworzyć grupę roboczą do opracowania programu działań, który w efekcie ma zostać zatwierdzony na poziomie ustawodawczym. W ostatnim punkcie mowa była o stworzeniu instytucji, która będzie koordynować działania wszystkich urzędów i resortów. Schemat jest tak samo elementarny, jak mało realny do wdrożenia. I to nie tylko ze względu na kataklizmy w szczytach władzy, ale także na brak wspólnego języka wśród samych wydawców i dystrybutorów książek. Bo przecież i porządnej dyskusji nad wspomnianymi tu tezami przy tak zwanym „okrągłym stole” nie wyszło, nie mówiąc już o jakichś skonsolidowanych działaniach. PR-owych działań, performansów, spotkań autorskich i publicznych dyskusji intelektualnych oraz pogłębienia specyfiki każdej z tych form kontaktu z książką. Europejscy badacze antropologii czytania dawno doszli do wniosku, że komunikacja literacka nie może wypełniać swoich funkcji społecznych, dopóki nie zostanie uznany dialogiczny związek między tekstem a jego odbiorcami oraz między samymi odbiorcami. Jak zauważa literaturoznawca Maria Zubrycka, autorka książki „Homo legens: czytanie jako fenomen socjokulturowy”, fenomen książki i czytania — to subtelny wskaźnik stanu społeczeństwa, jego systemu wartości, na które ma on znaczący wpływ i sam podlega wpływom. Znakomite wydaje się jeszcze Grand Prix lwowskiego Forum—2005. Otrzymał je album „Ukraina na dawnych mapach” (Państwowe Naukowo-Produkcyjne Przedsiębiorstwo „Kartografia”, m. Kijów), wszak obecnie trwa poszukiwanie przez ukraińską społeczność swojego miejsca w światowych współrzędnych. Zapewne nie tylko u mnie pojawia się przekonanie, że właśnie książka — to jeden z najlepszych przyrządów nawigacyjnych. Mykoła SKYBA Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Niedawno zdarzyło mi się przeczytać w prasie rozważania dyrektora Instytutu „UkrNDIprojektrestawracja” A. Antoniuka na temat niezadowalającego stanu utrzymania zabytków w mieście, o „szczęśliwych” i przeciwnie „nieszczęśliwych” zabytkach, których niewypłacalni użytkownicy nie są w stanie zapewnić remontu i renowacji obiektów dziedzictwa kulturowego, tak jak robi się to na Zachodzie. Do rzędu „nieszczęśliwych” trafiła też narodowa świętość „Sofia Kijowska”, której dyrekcja nie jest w stanie należycie utrzymywać swoich obiektów z powodu niechęci, zdaniem autora, do przyswajania międzynarodowego doświadczenia komercjalizacji placówek kultury, obrazowo reprezentowanego przykładem placu św. Marka w Wenecji, przekształconego w jedną wielką kawiarnię. I pomyślałem, że po pierwsze, jeśli być do końca dokładnym, to najważniejsze zabytki na Zachodzie znajdują się na dotacjach państwa. A po drugie, problemów zachowania zabytków w historyczno-kulturowych rezerwatach na ukraińskim terenie nie można rozwiązać za pomocą rozrywkowo-gastronomicznych klisz. Narodowe rezerwaty, w których harmonijnie łączą się naturalny pierwiastek z materialnymi zabytkami kultury i pozytywnymi wynikami gospodarczej działalności człowieka – to genofond rodzimej kultury. Ich relacje z państwem powinny bazować na skutecznych prawnych i realnych ekonomicznych charakterystykach. U podstaw tych relacji powinny leżeć zasady, które zapewniałyby rozsądne korzystanie z zasobów przyrodniczych i perspektywiczny rozwój obiektów rezerwatowych jako całościowego ekokulturowego kompleksu. A to jest możliwe tylko pod warunkiem istnienia jedynego gospodarza, w operacyjnym zarządzaniu którego znajduje się teren rezerwatowy ze wszystkimi zasobami i nieruchomościami. Problem polega na tym, że do tej pory na poziomie ustawodawczym nie określono praw i obowiązków rezerwatów jako podmiotów ochrony i użytkowników zabytków. Bezpośrednio realizując funkcje ochrony zabytków, rezerwaty nie są uznawane za pełnoprawne organy ochrony i faktycznie zostały odsunięte od kształtowania polityki państwowej w dziedzinie zachowania zabytków. Oprócz tego rezerwaty są pozbawione nie tylko dźwigni kontroli i wpływu na naruszających prawo, ale także możliwości zasilania własnego budżetu. Jak przekonuje międzynarodowe doświadczenie, ekonomia rezerwatów i placówek muzealnych powinna być mieszana, bazując na dotacji państwowej i działalności na zasadach pełnego rozrachunku gospodarczego. Efektywność spraw ochrony zabytków w rezerwatach nie w ostatniej kolejności zależy od programów i priorytetów finansowania państwowego. Niestety, system odpowiedzialności państwa za zabytki kultury, które wymagają kompleksowych badań naukowych, renowacji i stałego troskliwego nadzoru, faktycznie nie działa. Niedostateczne finansowanie rezerwatów z budżetów wszystkich szczebli, zmiany kodeksu budżetowego w planie ograniczenia ich wsparcia finansowego, nieprzemyślane opodatkowanie (ustawą zrównano w opodatkowaniu rezerwaty z partiami politycznymi i organizacjami charytatywnymi, które muszą płacić nie tylko VAT, ale i podatki od zysku) nie sprzyjają sprawie zachowania dla potomnych nieruchomego dziedzictwa historyczno-kulturowego. Tak, mniej niż 10% niezbędnych środków jest wydzielanych przez państwo na renowację i utrzymanie zabytków „Sofii Kijowskiej”, z powodu braku finansowania w melitopolskim rezerwacie archeologicznym „Kamienna Mogiła” zakonserwowano (zasypano piaskiem) 65 unikalnych grotowych jaskiń. Nędzne budżety nie pozwalają zapewniać fizycznej ochrony terenów rezerwatowych. Prawdziwą plagą stali się dla rezerwatów archeologicznych „czarni archeolodzy”. I choć istnieje ustawa przewidująca odpowiedzialność karną (do 8 lat pozbawienia wolności) dla „patroszycieli” kurhanów i grobów, to jednak elementarnych technicznych i finansowych możliwości wyśledzenia przestępców rezerwaty nie mają. Być może dla poprawy spraw ochrony zabytków i ochrony środowiska w strefie rezerwatów archeologicznych celowe byłoby zrewidowanie kwestii przyznania ich kierownictwu prawa do dodatkowego badania zabytków archeologicznych, które znajdują się pod ich opieką, jak praktykowano to wcześniej. Albo uproszczenie procedury otrzymywania „otwartych listów” na badania archeologiczne zabytków, która obecnie zabiera 4–6 miesięcy. Prowadząc intensywną pracę z zakresu ochrony zabytków, naukowo-badawczą, wycieczkową, wydawniczo-popularyzatorską, pracę z naukowego ewidencjonowania wartości muzealnych, zasilając specjalny fundusz budżetu (za 2003 r. Rezerwat Kijowsko-Pieczerski zarobił 4,6 mln hrywien, a zyski „Sofii Kijowskiej” stanowiły 2,6 mln hrywien), muzealnicy są faktycznie pozbawieni prawa dysponowania zarobionymi środkami i nie są właścicielami ani współwłaścicielami tworzonego przez siebie produktu. Zdrowy rozsądek i doświadczenie zachodnich ośrodków ochrony zabytków przekonują, że dysponentami zarobionych środków powinni być ci, którzy je zarabiają. W interesie zachowania dziedzictwa kulturowego środki te powinny być kierowane na konserwację i renowację zabytków, zachęty dla pracowników, wyjazdy twórcze, staże naukowe itp. Punktem odniesienia w tym powinna być europejska praktyka muzeologiczna. Tak, Muzeum pod gołym niebem w Beamish na północy Wielkiej Brytanii jest częściowo finansowane przez oficjalne organy: Fundusz Rozwoju Regionalnego Wspólnoty Europejskiej, Countryside Commission, Narodowy Urząd ds. Turystyki. Ale 60% jego budżetu stanowią środki ze sprzedaży biletów wstępu oraz zyski ze sklepu muzealnego i z usług świadczonych ludności w zakresie renowacji. Nie ma wątpliwości, że rezerwaty Ukrainy jako społecznie znaczące, historyczno-informacyjne i kulturotwórcze obiekty są w stanie zapewnić dopływ żywej gotówki i waluty. Ale do tego niezbędne są kardynalne zmiany w systemie zarządzania oraz w metodach koordynacji pracy placówek muzealnych. Obok zasobów i funduszy, wśród najsłabszych punktów rezerwatów zazwyczaj wymienia się politykę kadrową. Nie jest tajemnicą, że zabytki, które mają status narodowy, skarby kultury materialnej i duchowej, które reprezentują Ukrainę na arenie międzynarodowej, przechowują specjaliści z mizernymi pensjami. Uzupełnianie i utrwalanie potencjału kadrowego w muzeach państwowych jest ograniczone, ponieważ zarówno ekonomiczne, jak i prawne mechanizmy jedynie konserwują sytuację. Kwestia zachowania i rotacji specjalistów muzealnych, wsparcie prestiżu zawodu pracownika muzealnego – to niezbędny składnik zapewnienia perspektywy rozwoju spraw rezerwatowych, a co za tym idzie, także ochrony zabytków na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
W nowych warunkach rynkowych, które zmieniają stosunki własnościowe w muzeach i społeczeństwie, ostro staje kwestia wyceny wartości skarbów funduszy muzealnych, przeprowadzenia ich wyceny pieniężnej oraz odzwierciedlenia jej w bilansie instytucji. Archaiczna kategoria „bezcenności” we współczesnej praktyce muzealnej może prowadzić do nadużyć, a niekiedy uniemożliwia oszacowanie poniesionych szkód. Wśród realiów dnia dzisiejszego znajduje się przywracanie obrzędów kościelnych w kultowych zabytkach architektury. Zgodnie z postanowieniami i decyzjami organów dyrektywnych część obiektów rezerwatów przekazano w bezpłatne użytkowanie różnym konfesjom kościelnym. Nabożeństwa przywrócono w cerkwiach Cyrylickiej i św. Andrzeja, Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu przekazano zabytki Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Nieokreśloność niektórych przepisów obowiązującego ustawodawstwa, zwłaszcza z punktu widzenia kontroli i wpływu ze strony organów władzy państwowej na przestrzeganie zobowiązań dotyczących ochrony zabytków, komplikuje wzajemne relacje muzeum i kościoła. Odnotowano przykre przypadki przebudów, zniekształceń, przemalowywania zabytków kultowych. Nadszedł czas na przeprowadzenie analizy aktów prawnych, które regulują stosunki muzealno-religijne. Zwłaszcza w planie terminologicznym. Wymagają one jasnego zdefiniowania pojęcia „mienie kultowe” itp. Dla uregulowania i zharmonizowania wzajemnych relacji muzealno-kościelnych warto przypomnieć doświadczenie funkcjonowania w Imperium Rosyjskim instytucji architektów eparchialnych, którzy sprawowali fachowe kierownictwo nad budownictwem kościelnym i opiekowali się kwestiami zachowania zabytków architektury sakralnej. Na wykonanie dekretu Prezydenta Ukrainy trwa proces przekazywania w stałe użytkowanie kościołowi przedmiotów muzealnych pochodzenia sakralnego. Zmiana formy własności dóbr kultury, zdjętych z ewidencji muzealnej i przekazanych wspólnotom kościelnym, również wymaga wypracowania mechanizmów kontroli państwowej nad ich zachowaniem. Zwrócone do świątyń przedmioty muzealne użytku kościelnego i kultowego, które mają wartość naukową, historyczną i kulturową, zdaniem niektórych specjalistów, niszczeją pod wpływem sadzy świec kościelnych. Ten wniosek odpierają zwolennicy innego punktu widzenia, którzy uważają, że przebywanie w czynnej świątyni sprzyja konserwacji, zwłaszcza zabytków malarstwa. Powstanie takiej dyskusji przekonuje o pilności przeprowadzenia poważnej ekspertyzy fachowej i uzyskania wniosków specjalistów konserwatorów. W każdym przypadku aktualne jest odnowienie listy zabytków muzealnych, które ze względu na swoją wartość muzealną nie podlegają przekazaniu konfesjom religijnym. Zachowanie tożsamości kulturowej poszczególnych zabytków i kompleksów na terenach rezerwatowych wiąże się ze stosowaniem metodyk konserwatorskich. Poważny niepokój budzi dzisiaj stan ukraińskiej konserwacji jako dziedziny naukowej. Sukces działalności ochronno-konserwatorskiej zależy od profesjonalnej i ogólnej kultury konserwatora, a sprawa przygotowania kadr konserwatorskich wypadła z pola widzenia edukatorów, podczas gdy według obliczeń, dla zaspokojenia popytu na realizację działań konserwatorskich, w roku należy wypuszczać 20—25 specjalistów-konserwatorów. Trudno przecenić rolę konserwatora w zachowaniu zabytków w zbiorach muzealnych. Fundusz muzealny Ukrainy liczy 12 mln jednostek przechowywania. Jednak znaczna liczba zabytków przechowywana jest w niewyremontowanych, nieprzystosowanych starych pomieszczeniach. Według statystyk interwencji konserwatorskiej wymaga 900 tys. przedmiotów muzealnych, a dostępny potencjał konserwatorski pozwala na konserwację nie więcej niż 9 tys. jednostek przechowywania rocznie. Tylko w Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej pod groźbą zniszczenia przez grzyb w wyniku awaryjnego stanu pomieszczenia magazynowego muzeum znalazło się 33 tysiące przedmiotów muzealnych. Brak zamówień państwowych, wyważonej polityki wspierania państwowych instytutów konserwacji prowadzi do ich upadku, monopolizacji branży przez nieprofesjonalistów. Czego warte jest wprowadzenie do wnętrza odnawianego Soboru św. Jerzego Monasteru Wydubickiego z XVII w. na rzecz gustów mało wykształconych duchownych i wbrew historycznej autentyczności kompozycji mozaikowych! Jak narodowe centra kultury, rezerwaty oraz historyczne obszary miast powinny być chronione zarówno przed ignorancją resortową, jak i samowolą władz lokalnych. Symptomatyczne, że w nowych zasadach zabudowy Kijowa, które omawiano w Radzie Miasta Kijowa w czerwcu 2004 r., rezerwaty nie zostały wspomniane ani słowem. Niepokoi również to, że zgodnie z nowymi zasadami prawo do zabudowy i opracowywania planów generalnych przyznaje się władzom rejonowym. Teraz już nie tylko miejskie, ale i rejonowe programy budowlane będą realnie zagrażać nieruchomemu dziedzictwu Kijowa. Czyż nie pierwszą jaskółką tych nowości należy postrzegać perspektywiczny plan rekonstrukcji Podola, a dokładniej ośmiu kwartałów między ulicami Konstantynowską a Meżyhirską, który został zatwierdzony przez radę urbanistyczną. Niepokojące jest to, że projekt przewiduje realizację „kapitalnej rekonstrukcji, a nawet wyburzenia” zabytków Podola sprzed pożaru, „sanację” terenu z „beznadziejnych” budynków. Chciałoby się, aby kryteria „beznadziejności” były obiektywne, a nie dopasowane pod interesy inwestorów. A jeśli chodzi o stworzenie komfortowych warunków dla zwiedzających muzea-rezerwaty, w każdym poszczególnym przypadku można przewidzieć stworzenie sieci wyspecjalizowanych przedsiębiorstw handlowych (zmuzealizowane szeregi handlowe) lub obsługę zwiedzających z zaangażowaniem prywatnych kawiarni, warsztatów, atelier, a także placówek klubowych i widowiskowych (salony literackie, młodzieżowe, krajoznawcze centra, sale wykładowe, koncertowe, wystawowe, biblioteki itp.). Ważne tylko, aby nie zapominać o ważeniu efektu komercyjnego i możliwych niepożądanych konsekwencji. Kawiarnie bezalkoholowe raczej nie pomogą muzeom rozwiązać ich problemów finansowych. A dochodowe placówki rozrywkowe typu restauracyjnego nie wykluczają możliwości aktów wandalizmu wobec cennych obiektów kultury narodowej, których ochronę będzie trudno zapewnić. Oprócz tego zmuzealizowanie zabytków zakłada zmuzealizowanie ich bezpośredniego tradycyjnego otoczenia. „Sofia Kijowska” — to dawna katedra metropolitalna Kijowa. Dzisiaj podczas wielkich świąt religijnych przywrócono tu nabożeństwa. Trudno sobie wyobrazić, aby na przykład na terenie Monasteru Michajłowskiego duchowieństwo pozwoliło na rozmieszczenie kawiarni i restauracji dla zadowolenia i rozrywki wbrew nastrojowi nabożeństwa i cichemu modlitewnemu śpiewowi. Nikt nie jest przeciwny działalności gospodarczej muzeów-rezerwatów. Ale komercjalizacja — to nie panaceum na problemy w dziedzinie ochrony zabytków, których zachowanie, jako nieodłącznej części narodowego i światowego dziedzictwa kulturowego, powinno być priorytetem państwowej polityki kulturalnej z kompleksowym rozwiązaniem wszystkich ekonomiczno-prawnych problemów fundamentalnych. Oksana FISUN
Tłumaczenie maszynowe
Czy trzeba znać swój rodowód do siódmego pokolenia? Tak! — odpowie ten, kto, jak drzewo korzeniami, żywi się historią swojej rodziny, swojego narodu. Im mocniejsze są te korzenie, tym potężniejsza korona, tym lepsze dojrzewają na niej owoce. Natalia Ołeksandriwna Kuźmenko uświadomiła to sobie, kiedy sama została żoną, mamą syna i córki, nauczycielką klas początkowych. Ucząc się w Pryłuckim Kolegium Pedagogicznym, czytała Wasyla Suchomłynskiego i przypominała sobie, jak jej dziadek Mykoła Matwijowycz Makarenko na wiejskim cmentarzu pokazywał jej mogiłki bliskich i dalekich krewnych, opowiadał o ich życiu. Najwyraźniej dla niego pokolenie Makarenków z Monastyryszcza w rejonie iczniańskim znaczyło wiele. Natalia Ołeksandriwna pokazuje mi zdjęcie dziadka w budionowce, zrobione 18 grudnia 1939 roku. Zmarł w 1984 roku, a jego rówieśniczka, Tetiana Jakiwna, przeżyła męża o 15 lat. Jej zdjęć jest chyba najwięcej w rodzinnym albumie. Oto trzyma na rękach wnuczkę Nataloczkę, a to już obok swojego męża Ołeksandra. Zdążyła jeszcze ucieszyć się i sfotografować z prawnukami Serhijem, Romanem, Oksaną i Vitą. Przeżyła bowiem 93 lata. Zarówno wnuki, jak i prawnuki zapamiętały jej czułe ręce, ciepłe spojrzenie dobrych oczu. W wielu rodzinach zauważałam, że wnuki kocha się bardziej niż dzieci, — opowiada Natalia Kuźmenko. — Rodzice moi byli przeciwni temu, bym, będąc już studentką, przefarbowała włosy czy założyła modne w tamtym czasie spodnie. A dziadek po cichu oddał mi kupon materiału, podarowany mu jako frontowcowi z okazji Dnia Zwycięstwa. Wyobraźcie sobie zdziwienie rodziców i przebiegłość dziadka, kiedy przyjechałam do Monastyryszcza w szerokich modnych spodniach! “Kiedyś popularne męskie imię Matwij dotarło do nas z siwej semickiej starożytności. W dosłownym tłumaczeniu odtwarza się ono jako podarowany przez Najwyższego (potężnego). Przez wiele epok i u różnych narodów imię to przybierało odmienne formy: Matwij, Machtij, Matwij, Matej... I chociaż nasze nazwisko to Makarenko, to we wsi częściej mówi się i lepiej zna nazwisko Machtej. Tak nazywali ludzie naszego pradziadka...” To wyjaśnienie Natalia Ołeksandriwna zapisała w albumie dla swoich dzieci Serhija i Maryny. Przecież one dzisiaj są wierzchołkiem drzewa rodowego Makarenków, Kuźmenków, Kalinicziw, Diaczenków, Kozyrodów, Mirosznyków, Tyszczenków, Żadźków. Nazwisko z iczniańskiego Monastyryszcza geograficznie rozprzestrzeniło się na Czernihowszczyźnie do Pryłuk, Bobrowicy, Nosiwki, Meny, Niżyna, a także na Kijowszczyznę, do Rosji i Białorusi. Wymieniłam Natalii Ołeksandriwnie znaną rodzinę niżyńskich Kalinicziw i okazali się oni również z jej drzewa genealogicznego. W albumie jest zdjęcie Wasyla Jakowycza Kalinina w mundurze oficerskim, który zginął 1 grudnia 1941 roku, broniąc Moskwy przed faszystami. O wyczynie komisarza w 1988 roku napisała “Desnianska prawda”. Siorbnął frontowej niedoli także Kost Jakiwycz Kozyrod. Po wojnie aż do śmierci w 1994 roku lubił podśpiewywać wersy ze znanej wtedy piosenki “Ich ostawałos tolko troje na biezymiannoj wysotie”. — To jego ulubiona, — pytali młodsi starszych? — Tak, — odpowiadali im, — bo on jest jednym z tych trzech. Natalii Ołeksandriwnie tę historię opowiedziała jej mama Raisa Andrijiwna, podsłuchawszy rozmowę męża z Kostą Jakiwyczem. Dlatego że wojownik nigdy nie chwalił się publicznie. Inna wojna podcięła jeszcze jedną gałązkę drzewa rodowego. W Afganistanie zginął kuzyn Natalii Kuźmenko Wasyl Borszcz. W albumie jest na zdjęciu z siostrzeńcem Serhijkiem oraz na wystawie w muzeum Iczniańskiego Gimnazjum imienia Stepana Wasylczenki. Rodzina opiekuje się mamą Wasyla, która straciła syna, męża i sama wychowuje jeszcze dwoje dzieci. Przeglądając strony albumu, zauważam, jak często krewni zbierali się w wielkim kręgu. Najwięcej grupowych fotografii jest w rodzicielskim obejściu: świętują urodziny Serhija Kuźmenki — zmieścili się aż w cztery rzędy. A to już w Czerkasach witają Serhija-żołnierza z okazji złożenia przysięgi na wierność Ukrainie. Właśnie w Monastyryszczu, gdzie zakorzenione jest drzewo rodowe moich bohaterów, pojawiła się jedna z pierwszych na Czernihowszczyźnie, a nawet na Ukrainie szkoła-rodzina. Pracowała tam jako nauczycielka Łarysa Jurijiwna Kozyrod, która po śmierci dyrektor Nadiji Mykołajiwny Kondry objęła jej stanowisko i kontynuowała szkolne tradycje. Namawiali do pracy u siebie także Natalię Kuźmenko. Ale gałąź jej rodziny już przywykła do niżyńskiej przestrzeni i powietrza. Tutaj pracowała w przedszkolu, teraz — w szkole-gimnazjum nr 16. Do niżyńskiego domu przyprowadził żonę Ołenę syn Serhij. — Uważajcie, że przeszliście drogą słynnej monastyryszczańskiej rodziny Zabiłów, — mówię Natalii Ołeksandriwnie. — Parmen Zabiła — autor pierwszego pomnika Mykoły Hohola w Niżynie. Jest on wujkiem żony Mychajła Wrubla, znanej śpiewaczki Nadiji Zabiły-Wrubel i dziadkiem pisarki dziecięcej Natalii Zabiły. — Tak, u nas do tej pory jedną wiejską okolicę nazywają Zabiłówką, — podchwytuje mnie rozmówczyni. W rodzinnym albumie opisała historię wsi Monastyryszcze. Jej zdaniem, krewni obecni i ci, którzy żyli dawno, — to ród. A ród do rodu — początek narodu. Jej dzieci otrzymają w spadku dom, wypełniony rodzinną historią, w której walczyli, uczyli się i pracowali. Na zdjęciach kobiety obrabiają pole, a mężczyźni koszą i piłują drzewo. A jeszcze wszyscy razem poznają historię państwa: na kijowskim Chreszczatyku, w Trostianeckim dendroparku, w umańskiej “Zofiówce”, w niżyńskiej bibliotece, gdzie zostali uznani w 2004 roku za najlepszą czytającą rodzinę. Ten rodzinny album Kuźmenkowie zgłosili na konkurs “Moja rodzina”, zorganizowany przez Centra Służb Społecznych dla Rodziny, Dzieci i Młodzieży w Niżynie i Czernihowie, i okazali się najlepsi. Wszystkich wzruszyło to skoworodynowskie poznawanie samego siebie poprzez sławny rodowód. “Jeśli dobrem wypełniona dusza, — nie przekwitnie drzewo życia”, — wzywa nas wszystkich nauczycielka Natalia Kuźmenko. — Co pani w niej najbardziej ceni? — zapytałam córkę i synową. Obie podkreśliły życiową mądrość, odpowiedzialność, umiejętność zachowania pokoju w domu, cierpliwość i miłość. I jeśli Maryna przyjmuje to od mamy jako rzecz oczywistą, to Ołeksij — głębiej i bardziej emocjonalnie. Przecież Natalia Ołeksandriwna zastąpiła jej zmarłą rodzoną mamę. Jestem pewna, że te listki potężnego drzewa, opierając się na jego mocnych, duchowo hojnych korzeniach, wyrosną w sławne dzieła, dobre uczynki, które dopiszą do rodzinnej historii. Dzisiaj chcą zebrać swoją wielką rodzinę na 70-lecie ojca Natalii Ołeksandriwny Ołeksandra Mykołajowycza Makarenki. Żołnierz Mykoła Matwijowycz Makarenko (w centrum). Te same uśmiechnięte twarze na weselu Nadiji Diaczenko; obok Anatolija Diaczenki, który przyszedł na urlop ze służby 1 września 1975 roku. Młodsi i starsi świętują Nowy Rok w kostiumach karnawałowych. Rodzinne fotografie, jak relikwie, zbierano od dawna. Właśnie rodzina wychowywała z pokolenia na pokolenie duchową podporę, zasady moralne. Nie na darmo Natalia Ołeksandriwna jako jeden z epigrafów do albumu wzięła słowa Konfucjusza o tym, że państwo — to wielka rodzina, a rodzina — to małe państwo. I trzyma się ono na miłości. Nadija ONYSZCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Początek na s. 1. Bo gdyby wieloletnie opracowania Cud-rodziny wykorzystywali młodzi rodzice i nauczyciele szkół ogólnokształcących — we współczesnym świecie, (gdzie każde czwarte dziecko na planecie rodzi się z jakimiś odchyleniami, a jeśli dojdziemy do co trzeciego — to rozpocznie się nieodwracalny proces degeneracji ludzkości), zdrowych ciałem i duszą dzieci byłoby o wiele więcej. Oczywiście, przy tym rodzice muszą posiadać profesjonalną wiedzę pedagogiczną i medyczną, a nie działać pochopnie. Bo wczesny rozwój dziecka niesie ze sobą niemało zagrożeń i ryzyk. Na przykład przedwczesne stanie i siedzenie może zaszkodzić kościom i narządom wewnętrznym malucha, a hartowanie ważne jest, by przeprowadzać ostrożnie i koniecznie — stopniowo. Lecz pod nieodzownym warunkiem, że w małżeństwie połączyły się pewne siebie, wysoce świadome i wysoce zorganizowane osobowości z wielkim poczuciem odpowiedzialności i wystarczającym bagażem wiedzy, między którymi wytworzył się silny pozytywny kontakt psychoemocjonalny. Sami zaś profesjonalni pedagodzy, psycholodzy, lekarze (nie tylko krymscy) zainteresowali się systemem nauczania i wychowania, stworzonym przez Walerija i Dianę, pomimo tego, że nie wpisuje się on w większość kanonów utrwalonych w naszym życiu, nieco ograniczając umiejętności i doświadczenie kontaktów społecznych. Ale wiadomo też, że mądre i adaptacyjne, niekonfliktowe i uzdolnione dzieci są w stanie wykształcić tylko utalentowani nauczyciele, właśnie niestandardowo, twórczo, według indywidualnych programów i podejść, wychowując zdrową konkurencję i motywację do zdobywania wiedzy jak najlepiej. Lekcje zaś dobroci pomagają dzieciom pozbywać się agresywności, więcej myśleć o tym, co dobre, bo ludzie z pozytywnymi emocjami mają niższy poziom stresu, szerzej otwiera się ich potencjał. Dobroć, jako umiejętność, wypracowuje się do automatyzmu. Dlatego nawet w sytuacji konfliktowej dobra osobowość zachowuje się spokojnie i zrównoważenie. Unikalność pedagogicznych odkryć Cud-rodziny tkwi również w tym, że od małego wychowuje ona przyszłych ojców i matki na własnym przykładzie, czego jeszcze nie robi u nas żadna placówka wychowawcza: nauczyć się bycia dobrymi rodzicami praktycznie nie ma gdzie. Więc, podchodząc z zainteresowaniem do opracowań i doświadczenia Cud-rodziny, specjaliści radzą wszystkim rodzicom, dziadkom i babciom nie tylko zapoznać się ze szkołą dobroci oraz hartowania duszy i ciała bliżej, ale i stosować jej elementy w wychowaniu rodzinnym. Wszak chodzi o nowy model zdrowej wielodzietnej ukraińskiej rodziny XXI wieku. Wiktor CHOMENKO, Krym
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Sześć lat temu wszystko zaczęło się prosto, bez dalekosiężnych planów. Zebrali się zatroskani mieszkańcy budynku 3-a przy ulicy Łunaczarskiego, przemyśleli i zdecydowali: trzeba wprowadzić w klatce schodowej usługi portierki: żeby pilnowała porządku, żeby dzieci mogły spokojnie wracać ze szkoły albo jeśli wieczorem ktoś późno wraca... Normalna inicjatywa rozwijała się dalej. Dlaczego schody mają być spowite mrokiem? Nie, całą ich podstępność i przebiegłość można minimalnym wysiłkiem wyprowadzić na czystą wodę: wkręcić żarówkę. Dalej – więcej... Zapragnęli ludzie, żeby i w klatce schodowej było ładnie. Gdzieś powiesili obrazek, gdzieś przyozdobili ścianę doniczką... Tam umieścili komórkę, kratę... A potem jakoś zapragnęli, żeby i otoczenie cieszyło oko. No i poszło, poleciało. Przywieźli ziemię, posadzili kwiaty, zmajstrowali ławeczkę. Spodobało się. Organicznie uformowała się główna grupa, która już od sześciu lat pracuje razem. Ołeksandra Szapował, Ludmyła i Łeonid Łukjanenko, Wiaczesław Repicki i Natalija Sawczuk. Każdy ma swoje obowiązki. Na przykład pani Sawczuk uważana jest za głównego fryzjera drzew. Czuje, jak je ładnie i prawidłowo przycinać. Razem z Ołeksandrą są głównymi kreatorkami, wybaczcie za to kędzierzawe słowo... Powiedzmy prościej, po ludzku: głównymi inicjatorkami piękna. Każdej jesieni w tamtejszym mikrorejonie ich grupa twórcza zajmowała miejsce na podium w konkursie „Kwiatowe podwórko”. Dawali im tysiąc hrywien premii, z której „na czysto”, po opłaceniu podatków, zostawało o kilkaset mniej... Ale ludzie nie smucili się. To, co zostawało w kieszeni, puszczali w obieg. I farby trzeba, i ziemię, i nawozy... Rabaty uporządkować, gofrowanie krat wymaga usług spawacza... Stopniowo. Kiedy ze wsi przywieźli starodawne babcine grzebienie, wyszczerbione dzbanki, motowidło, wyfrunął pomysł zrobienia płotu z chrustu. Początkowo sklecali sami, amatorsko. Grupą pojechali do lasu i nłamali leszczyny. Płot służył cztery lata, było już co ozdabiać dzbankami. Na wielkie święta wywieszają ręczniki, które mają po sto lat. Oczywiście, tylko w dzień. Siedzą niewiasty obok na ławeczce i pilnują... Jaka praca? Święto, rozmowy... Wielki żal będzie, jeśli jakiś bezdomny czy pijaczek zwinie je pod pachę... Na szczęście, drastyczne przypadki wandalizmu się nie zdarzały. Chyba że pewnej nocy ścięto wszystkie róże. Ktoś, widocznie, tak wrażliwy, że skusił się na zapach, bo pachniały niesamowicie... A jeszcze była wataha nastolatków z pustymi oczami, która przybłąkała się. I niby nie pijani, ale jacyś jak zombie czy odurzeni... Uparli się, że chcą zabrać ze sobą dynię. Z tych, co porozsiadały się na wozie. Piękne takie, niczym olbrzymie pomarańcze... Oj, zdaje się, że jeszcze nic nie opowiedziałam o wozie! Prawdziwy, z obwodu sumskiego. Już i teścia pani Szapował nie ma na świecie, a wóz jego, którym objeżdżał swoje leśnictwo, teraz cieszy oko na lewym brzegu Dniepru... Ot tak. Ale dalej o nastolatkach... Przybłąkawszy się watahą na cudzy teren, szczekają, wybierają groźną pozę... Przyzwyczaili się, biedacy, że na nich wszyscy krzyczą i odganiają, niczym szakale. Dlatego, kiedy kobiety spokojnie zwróciły się do chłopaków, to zachwiało ich agresywną równowagą. Podkuliwszy ogony, nieco zdziwieni, powoli odpłynęli... To wszystko. Czegoś poważniejszego ani Ołeksandra Szapował, ani Ludmyła Łukjanenko nie mogły sobie przypomnieć. Mówią, że ludzi wręcz ciągnie tutaj, niczym magnesem, podziwiać kwiaty. I nie ma w tym nic dziwnego. W Japonii, na przykład, tradycyjna jest nie tylko sztuka ikebany, ale i sztuka kontemplowania kwiatów. Dzieciaki mają tu również zajęcie – pomagają dorosłym. Bywa, że i kwiatek zerwą z rabaty, i co? Nigdy na nie nie krzyczą. A to, że jest tu ogrodzenie, to tylko od kotów i psów, zwłaszcza wiosną, kiedy pędy są jeszcze kruche. BABA Z DZIADEM ZBIERAJĄ PIENIĄDZE NA WNUCZKĘ... Pomysł lalek należy do Natalii Sawczuk. „Trzeba zrobić babę z dziadem”. Mówiąc, jakiż to płot i podwórko bez nich? I zrobili. Wyjechali na wieś, weszli w mokradła i nacięli trzciny. Potem wysuszyli i, powiązawszy w snopy, przywieźli do Kijowa. Już tutaj dla baby Sołomiji i dziada Pańka uszyli ubrania, kupili chustę, słomiany kapelusz... Żeby było prawdziwie... Więc jeśli was przypadkiem poniesie w te strony i spotkacie ich przy płocie, to nie poskąpcie im do skarbonki wrzucić grosza: baba z dziadem zbierają pieniądze na wnuczkę Marijkę... Potem, kiedy siedzieliśmy na czwartym piętrze w specjalnie urządzonym kąciku do odpoczynku, postanowiłam trochę rozpoznać psychologię, tak by rzec, namacać wody gruntowe tej aktywności... W końcu, nie owijając w bawełnę, zapytałam wprost panią Ołeksandrę. Jej przyjaciółka, Ludmyła Łukjanenko, schowała się za jej plecami... – Po co to Pani? Patriarchalna estetyka w metropolii... Nostalgia? Czy nie lepiej byłoby mieszkać na wsi? – Nie sądzę, żeby to była nostalgia. Już choćby dlatego, że rodzice moi są Bułgarami i urodziłam się w mieście Bołgrad w obwodzie odeskim. Więc właściwie nie znałam ukraińskiej wsi. Myślę, że wszystko jest prostsze. Ludzie ciągną do prawdziwości, do piękna. I to naturalne. Tak znudził się już ten martwy plastik. Cement, asfalt, żeliwo... Nawet te kreskówki zagraniczne niby z plastiku... Co wkłada się do głów naszych dzieci? Strasznie żyć w tym kamiennym worku... Tak myślę. A jeszcze w naszym społeczeństwie jednak coś się zmieniło. Niby pękło coś... Ludzie już trochę pojeździli, zobaczyli świat... Chce się czegoś takiego, żeby to ciebie cieszyło, żeby było ładnie. Już trzydzieści lat mieszkam w Kijowie. Choć i Bułgarka, ale uważam się za pełnowartościową obywatelkę Ukrainy. Co prawda, języka bułgarskiego nie zapominam... – Wiecie, wokoło tak profesjonalnie zrobione, Pani pewnie interesuje się specjalistyczną literaturą? – Nieco czytam. Ale jakieś konsultacje mogę dawać tylko na poziomie domowym. Nie naukowo. Całe moje profesjonalne wykształcenie to tylko kursy florystyki z suchych kwiatów. Zresztą wiele zależy od możliwości finansowych. U nas one są niewielkie. Oto na płot niedawno zbieraliśmy całą wspólnotą. Poprzedni sami przeplataliśmy.
Nic dziwnego, że szybko się rozpadł. A ten zamówiliśmy w firmie... Drogi, siedemset pięćdziesiąt hrywien, ale przynajmniej z dziesięć lat posłuży... (Do rozmowy z Ołeksandrą Szapował dołącza Ludmyła Łukjanenko. Chociaż wcześniej stroniła od dyktafonu) — Szura i Natalja Sawczuk to u nas takie dwie “twórcze osobowości”, że gdyby tylko miały możliwość, to aż do Hydroparku nasadziłyby kwiatów... — Kwiaty kwiatami, ale jak odważyłyście się tę wysoką ścianę obłożyć kafelkami i pomalować? — To przecież kotłownia. Była szara jak mara. Patrzysz z okna czy balkonu i aż mdłości biorą. U nas jakoś jednocześnie zrodził się pomysł, żeby pomalować ścianę. Nawet zgodnie z zasadami Feng Shui... — Jak, jak, według jakich zasad? — To japońska nauka, u której podstaw leży harmonia. Domu, wnętrza, ludzkich relacji... W domu powinno być jak najmniej ostrych kątów. Odpowiednio dobrane meble łagodzą je. Bardzo ważne jest odpowiednie ustawienie łóżka i lustra. To specjalna nauka. Jeśli przestrzega się podstaw, wtedy w rodzinie będzie harmonia. Wiele osób podświadomie czuje, że u nas jest ładnie, że aura jest zdrowa. To także dlatego, że obok jest szkoła i przedszkole... — Ale przecież dzieci hałasują... — No i co? Kiedy jest dużo dzieci, tworzą one wspaniałą aurę. Ochronną. Niech krzyczą. Od nich bije pozytywna energia. Czasami wydaje mi się, że czegoś nie osiągnęłam, chce się jeszcze coś zrobić. Ale nie mam możliwości. Jestem gospodynią domową. Rodzina, różne problemy... — Swoją drogą, czy wszyscy sąsiedzi solidaryzują się z wami? — Nie wszyscy, są tacy, którzy demonstracyjnie kręcą palcem przy skroni, mówiąc, że jesteśmy szalone, zajmujemy się nie wiadomo czym... Ale my się nie obrażamy. Bo jeśli Bóg nie dał poczucia piękna, to i nie nauczysz. Widziałyście na klombie czerwony granitowy kamień? To my go przytargałyśmy z budowy. Kiedy wykopali wykop, zaczął padać deszcz, zmoczył granit i ten zagrał szkarłatną barwą. Taki piękny, że postanowiłam go wykorzystać do naszych klombów. Szary asfalt, czarna ziemia i czerwony granit... Zapłaciłyśmy koparkowemu dziesięć hrywien i nam go wykopał.
NA TLE POLITYCZNEGO OBRZĘDOWANIA...
W pokoiku, w którym rozmawiamy, według projektu radzieckich architektów, prawdopodobnie powinno się suszyć bieliznę. Ale kobiety zrobiły sobie tutaj werandę. Wygodne fotele, stolik... Wieczorami razem piją herbatę, rozmawiają. Kiedy ktoś ma imieniny, to częstują się również tutaj. Wypiekają słodkości, nalewają do kieliszków wino deserowe. Wytrawne, mówią, że jakieś nie takie, kwaśne... Pani Ołeksandra lubi palić fajkę wodną. Zwłaszcza wieczorem, kiedy zachód słońca przywołuje chimeryczne zmierzchy. Wtedy zielony witraż w ostatnich promieniach słońca odbija niesamowitą szmaragdową barwę... Kobiety przyniosły mi album ze zdjęciami. Jeden z wielu. Początkowo przestraszyłam się, że oto będą teraz wymieniać z imienia wszystkich krewnych, przyjaciół, kolegów. Ale pomyliłam się. Ten album to nic innego jak archiwum ich sześcioletniej twórczości. Tutaj są zdjęcia wszystkich kwiatów, które na zmianę, w zależności od pory roku, zastępują jedne drugie. Hortensja, powojnik, lilia, werbena, ozdobne słoneczniki, astry, chryzantemy... Nie sposób zliczyć... Kobiety mają marzenie: chcą zrobić ogród skalny. To taka wysoka klomba, obłożona kamieniem, ze specjalnymi roślinami, które są efektowne o każdej porze roku... Kiedy zdjęcie po zdjęciu zaczęły przewijać się fotografie dzieciaków, pomyślałam, że to po prostu jakieś święto w przedszkolu... Chłopcy i dziewczynki w karnawałowych kostiumach... Okazało się, że reżyseria tych dziecięcych karnawałów to również dzieło naszych kobiet. I Nowy Rok, i święto Jesieni. Wtedy wypiekają pierożki, lepią wareniki, a dzieci przebierają w fantastyczne kostiumy. W specjalnej komórce jest ich prawie sześćset! Ludmyła Łukjanenko, choć cierpi z powodu obecności dyktafonu, nie wytrzymuje: “Wyobrażasz sobie? Wyprane, wyprasowane, wiszą na wieszakach. Wszystko dobrane idealnie, nawet majteczki i białe skarpetki...” Karnawałowe piękno pierwotnie leżało stertą na workach z darami. Potem w ruch szedł proszek do prania, nożyczki, maszyna do szycia, girlandy, srebrzyste błyskotki, koronki... W zależności od nastroju i postrzegania, pokój na zmianę zamieniał się w jarmark lub feerię... Trzeba mieć zapał, żeby się tym zajmować... Może myślicie, że są samotne, nie mają dzieci? Z tym wszystko w porządku: i mężowie, i dzieci... Cuda. Jakie one są piękne, te kobiety... Proste, dobre, mądre. Na tle obrzydliwego politycznego obrzędowania ich płot i pomarańczowe dynie są takie niepokojące i bezbronne... “Pewnie wiesz więcej, powiedz, co się stało? My wszystkie dni byłyśmy na Majdanie... Co będzie dalej?” Jak dzieci, wprawiły mnie w zakłopotanie...
z
Ulana HLIBCZUK Zdjęcia Ołeksandra HAŁATY
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji: Pawło Mowczan. Redaktor naczelna: Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota, Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Anatolij Pohribny, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszuk. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki: Ołeksandr Sołoneć 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej: Mykoła Skyba 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna: Iryna Szewczuk 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra Tkacz 270-55-57. Dział literatury: Marija Krysztopa 270-55-57. Korespondent specjalny: Radmiła Korż 279-39-55. Dział korekty: Tetiana Mychajłenko, Iryna Stelmach 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besskyj 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301238. Nakład ogólny — 40000. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny. Edukacja, biznes i sport połączyły swoje siły w ramach projektu społecznego „Wybieraj sercem”. W Centrum Kulturalno-Artystycznym Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” odbyła się uroczysta konferencja prasowa z udziałem inicjatorów i uczestników projektu społecznego „Wybieraj sercem” — Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, firmy „SUN Interbrew Ukraina” oraz Fundacji Braci Kliczko. Głównym zadaniem projektu jest wspieranie kształtowania się nowoczesnej ukraińskiej edukacji na poziomie najbardziej postępowych standardów światowych oraz wspieranie utalentowanej młodzieży. Szczególny akcent w ideowym wypełnieniu projektu położono na pomoc studentom tak zwanych komercyjnie nieatrakcyjnych, nierentownych, „nieprestiżowych” specjalności, studentom kierunków przyrodniczych i humanistycznych, przed którymi po zdobyciu wyższego wykształcenia nie otwierają się kuszące, dochodowe horyzonty adwokackich honorariów i premii dla kadry zarządzającej najwyższego szczebla. Wartość i prestiż takich „niekomercyjnych” zawodów na Ukrainie w ciągu ostatnich piętnastu lat niedopuszczalnie dewaluowały się, a to z kolei odbija się na poziomie profesjonalizmu. Miło, że tak ważna akcja odbyła się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej w przededniu jej 390-lecia. Pierwszy etap projektu „Wybieraj sercem” potrwa w ciągu roku akademickiego 2005—2006 i obejmie trzy kierunki: pierwszy kierunek — „imienne granty studenckie”, drugi — „Twórz siebie sam” i trzeci — „imienny fundusz stypendialny profesorski”. W ramach pierwszego kierunku projektu przewiduje się wprowadzenie ośmiu grantów dla magistrantów Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” drugiego roku studiów na specjalnościach: ekologia, dziennikarstwo, historia, archeologia, kulturoznawstwo, filozofia, filologia, chemia. Wysokość takiego grantu wynosi 10 tys. hrywien rocznie, a magistranci będą o niego walczyć na podstawie wyników pierwszego roku nauki na programie magisterskim. Podprojekt „Twórz siebie sam” przewiduje realizację programu dla Centrum Zatrudnienia Studentów, prowadzenie działań, które będą sprzyjać kształtowaniu się studentów i absolwentów jako przyszłych specjalistów, w szczególności prowadzenie różnorodnych szkoleń, seminariów kariery, organizację nauki za granicą. Trzecia podinicjatywa projektu „Wybieraj sercem” polega na wprowadzeniu Funduszu Stypendialnego dla zachęcenia młodego wykładowcy wydziału nauk przyrodniczych. Inwestycje w pierwszy etap projektu wyniosły 300000 hrywien. Administrowanie środkami w trzech kierunkach będzie prowadzić NaUKMA. Na stronie internetowej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej będzie specjalna podstrona poświęcona procesowi realizacji projektu. Fundację Braci Kliczko na konferencji prasowej reprezentował starszy z braci, Witalij Kliczko; na pytanie dziennikarzy, czy ten projekt będzie miał kontynuację, odpowiedział, że projekt ten nie jest jednorazowy, ma stać się corocznym. „Trzeba wspierać nie tylko to, co jest dochodowe. Tylko menedżerami, ekonomistami i prawnikami Ukraina nie powstanie” — w tych słowach Wiaczesława Briuchoweckiego, które padły na konferencji prasowej, odzwierciedlona jest jedna stabilna prawidłowość w rozwoju społeczeństwa posttotalitarnego. Po upadku systemu radzieckiego na Ukrainie zaczynają rozwijać się stosunki rynkowe, prawo i ustawa zyskują jakościowo nowy autorytet w regulowaniu stosunków społecznych. Społeczeństwo postsowieckie, zdezorientowane metamorfozami własnej istoty, jak powietrza, wody i chleba, potrzebuje nowych generacji ekonomistów i prawników. Te zawody stają się najbardziej prestiżowymi i najpopularniejszymi, konkursy na te specjalności na uniwersytetach stają się najwyższe i może się z nimi równać chyba tylko konkurs w Instytucie Stosunków Międzynarodowych. A tymczasem o chemikach i archeologach, o ekologach i kulturoznawcach w ogóle nie wspomina się w dyskusjach na temat, gdzie pójść się uczyć. Na startowym etapie transformacji społecznej taka tendencja jest naturalna i nieunikniona, ale nie można pozwolić jej się utrwalić. Wraz z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego, wraz z narastaniem przemian demokratycznych pojawia się pilna, krytycznie potężna potrzeba tych, którzy fachowo, profesjonalnie będą przemyśliwać życie społeczne, tych, którzy będą pracować na rzecz poprawy konkurencyjności gospodarki narodowej.
Obecnie Ukraina wkracza właśnie w taki etap procesów transformacyjnych. Uczestnicy projektu „Wybieraj sercem” wychodzą naprzeciw tym ważnym tendencjom współczesnego świata i ukraińskiego społeczeństwa. Celem Fundacji Braci Kliczko jest działalność charytatywna, ukierunkowana na realizację projektów wsparcia i rozwoju młodzieży w trudnej sytuacji życiowej na Ukrainie. Na konferencji prasowej Witalij Kliczko zaznaczył: „Dziś nadszedł czas profesjonalistów. Od nauki zależy przyszłość studentów. Projekt „Wybieraj sercem” pomoże młodym studentom uwierzyć, że specjalności, które wybrali za głosem serca, a które nie są zbyt prestiżowe, są tak samo ważne i niezbędne dla rozwoju społeczeństwa”. O ważności kultywowania profesjonalizmu w różnych sferach mówiła na konferencji prasowej również dyrektor generalna firmy „SUN Interbrew Ukraina” Ludmiła Nakoneczna: „My, jako społecznie odpowiedzialny biznes, uważamy, że udany biznes powinien pomagać rozwijać różne sfery, w szczególności edukację. Bardzo potrzebujemy profesjonalistów. To pierwszy projekt, ale będzie ich coraz więcej. Jesteśmy gotowi wspierać ludzi, którzy idą za ideą”. Warto zaznaczyć, że nie jest to pierwszy przykład partnerstwa między Akademią Kijowsko-Mohylańską a firmą „SUN Interbrew Ukraina”, której portfel marek piwnych obejmuje narodową markę handlową „Czernihiwśke”. Kilka miesięcy temu przy wsparciu firmy w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej otwarto nowe centrum internetowe. Taka społeczna kooperacja biznesu i edukacji powinna stać się dobrą tradycją w ukraińskim społeczeństwie, ponieważ jest to a priori gra wygrana dla wszystkich stron. W ogóle zaś miło odnotować, że na konferencji prasowej słowo „profesjonalizm” brzmiało często z ust wszystkich obecnych. Trzeba zdawać sobie sprawę, że profesjonalizm jest kultywowany, akumulowany i propagowany tylko w określonych warunkach „klimatycznych”. Powiedzmy, odsetek tych absolwentów specjalności „filozofia” czy „historia”, którzy stanowczo dążą do tego, by stać się prawdziwymi profesjonalistami w swoim fachu, jest daleki od optymalnego. I w konsekwencji agencje reklamowe nie cierpią na brak promotorów i project managerów z wykształceniem kulturoznawcy, historyka czy politologa, a drogie kosmetyki też ma kto rozprowadzać, nikt nie zrobi tego lepiej niż osoba z wykształceniem filozofa. Jeśli na Zachodzie młody naukowiec, zajmując się wyłącznie swoim fachem, myśli, jak by tu zaoszczędzić pieniądze, żeby zdołać, oprócz konferencji w Monachium, pojechać jeszcze na prezentację nowego laboratorium w Brukseli, to ukraiński młody naukowiec, jeśli będzie zajmował się tylko nauką i nie będzie miał wsparcia ze strony krewnych, jest skazany na myślenie, jak by tu zaoszczędzić pieniądze, żeby pojechać, kiedy brakuje czasu, na drugi koniec miasta nie metrem, a marszrutką. Na poziomie ogólnoświatowym osiągnięcia nauki narodowej mierzy się często ilością, jakością i osiągnięciami narodowych szkół naukowych. W jakich naukowych
Tłumaczenie maszynowe
Na konferencji prasowej prezydent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wiaczesław Briuchowecki mówił o problemie zatrudnienia absolwentów: akademia nie tylko troszczy się o jakość i poziom swoich usług edukacyjnych, ważne jest dla niej również to, jak ułoży się zawodowa ścieżka jej wychowanków. Trzeba w tym kierunku opracowywać specjalne programy, trzeba dać młodym ludziom możliwość odczucia, że otrzymali nie tylko dyplom, lecz zawód, że otrzymali realne, a nie abstrakcyjne szanse na stabilną i perspektywiczną przyszłość. Życie młodego naukowca w Europie Zachodniej i na Ukrainie różni się uderzająco.
Czy w niektórych dziedzinach Ukraina ma własne narodowe szkoły? Czy zachowała te, które ukształtowały się, zwłaszcza w zakresie nauk przyrodniczych oraz fizyki i matematyki, jeszcze w czasach radzieckich? Czy Ukraina będzie miała własne narodowe, a zarazem znane w Europie i na świecie szkoły naukowe z zakresu historii, politologii, językoznawstwa i tym podobnych dziedzin? Czy w Europie będzie się powoływać na ukraińskich specjalistów? Te pytania w żadnym wypadku nie mogą pozostać retoryczne. Trzeba wyraźnie uświadomić sobie, że prawdziwa, materialna integracja europejska jest nie do pomyślenia bez integracji intelektualnej. Projekt „Wybieraj sercem” to nie tylko wkład w szlachetną, humanitarną sprawę wspierania młodych talentów, nie tylko dobrze zorganizowana akcja społeczna z udziałem znanych postaci i pozyskaniem znacznych środków. Ten projekt publicznie demonstruje wyraźne uświadomienie problemu dewaluacji prestiżu i profesjonalizmu w komercyjnie nierentownych dziedzinach działalności, problemu braku sprzyjających warunków do kształtowania całych pokoleń fachowców, bez których ani budowa konkurencyjnej gospodarki, ani rozwój społeczeństwa obywatelskiego nie są sobie przedstawiane. Diametralnie przeciwnym procesowi dewaluacji jest proces rewaluacji. Rewaluacji, najwyraźniej, w Ukrainie może wymagać nie tylko hrywna.
Żanna BEZPIATCZUK, studentka Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”
z
Tłumaczenie maszynowe