Strona · s. 13strona oryginału ↗
Jak narodowe centra kultury, rezerwaty oraz historyczne obszary miast powinny być chronione zarówno przed ignorancją resortową, jak i samowolą władz lokalnych.
Слово Просвіти, №38 за 2005 рік
W nowych warunkach rynkowych, które zmieniają stosunki własnościowe w muzeach i społeczeństwie, ostro staje kwestia wyceny wartości skarbów funduszy muzealnych, przeprowadzenia ich wyceny pieniężnej oraz odzwierciedlenia jej w bilansie instytucji. Archaiczna kategoria „bezcenności” we współczesnej praktyce muzealnej może prowadzić do nadużyć, a niekiedy uniemożliwia oszacowanie poniesionych szkód. Wśród realiów dnia dzisiejszego znajduje się przywracanie obrzędów kościelnych w kultowych zabytkach architektury. Zgodnie z postanowieniami i decyzjami organów dyrektywnych część obiektów rezerwatów przekazano w bezpłatne użytkowanie różnym konfesjom kościelnym. Nabożeństwa przywrócono w cerkwiach Cyrylickiej i św. Andrzeja, Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu przekazano zabytki Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Nieokreśloność niektórych przepisów obowiązującego ustawodawstwa, zwłaszcza z punktu widzenia kontroli i wpływu ze strony organów władzy państwowej na przestrzeganie zobowiązań dotyczących ochrony zabytków, komplikuje wzajemne relacje muzeum i kościoła. Odnotowano przykre przypadki przebudów, zniekształceń, przemalowywania zabytków kultowych. Nadszedł czas na przeprowadzenie analizy aktów prawnych, które regulują stosunki muzealno-religijne. Zwłaszcza w planie terminologicznym. Wymagają one jasnego zdefiniowania pojęcia „mienie kultowe” itp. Dla uregulowania i zharmonizowania wzajemnych relacji muzealno-kościelnych warto przypomnieć doświadczenie funkcjonowania w Imperium Rosyjskim instytucji architektów eparchialnych, którzy sprawowali fachowe kierownictwo nad budownictwem kościelnym i opiekowali się kwestiami zachowania zabytków architektury sakralnej. Na wykonanie dekretu Prezydenta Ukrainy trwa proces przekazywania w stałe użytkowanie kościołowi przedmiotów muzealnych pochodzenia sakralnego. Zmiana formy własności dóbr kultury, zdjętych z ewidencji muzealnej i przekazanych wspólnotom kościelnym, również wymaga wypracowania mechanizmów kontroli państwowej nad ich zachowaniem. Zwrócone do świątyń przedmioty muzealne użytku kościelnego i kultowego, które mają wartość naukową, historyczną i kulturową, zdaniem niektórych specjalistów, niszczeją pod wpływem sadzy świec kościelnych. Ten wniosek odpierają zwolennicy innego punktu widzenia, którzy uważają, że przebywanie w czynnej świątyni sprzyja konserwacji, zwłaszcza zabytków malarstwa. Powstanie takiej dyskusji przekonuje o pilności przeprowadzenia poważnej ekspertyzy fachowej i uzyskania wniosków specjalistów konserwatorów. W każdym przypadku aktualne jest odnowienie listy zabytków muzealnych, które ze względu na swoją wartość muzealną nie podlegają przekazaniu konfesjom religijnym. Zachowanie tożsamości kulturowej poszczególnych zabytków i kompleksów na terenach rezerwatowych wiąże się ze stosowaniem metodyk konserwatorskich. Poważny niepokój budzi dzisiaj stan ukraińskiej konserwacji jako dziedziny naukowej. Sukces działalności ochronno-konserwatorskiej zależy od profesjonalnej i ogólnej kultury konserwatora, a sprawa przygotowania kadr konserwatorskich wypadła z pola widzenia edukatorów, podczas gdy według obliczeń, dla zaspokojenia popytu na realizację działań konserwatorskich, w roku należy wypuszczać 20—25 specjalistów-konserwatorów. Trudno przecenić rolę konserwatora w zachowaniu zabytków w zbiorach muzealnych. Fundusz muzealny Ukrainy liczy 12 mln jednostek przechowywania. Jednak znaczna liczba zabytków przechowywana jest w niewyremontowanych, nieprzystosowanych starych pomieszczeniach. Według statystyk interwencji konserwatorskiej wymaga 900 tys. przedmiotów muzealnych, a dostępny potencjał konserwatorski pozwala na konserwację nie więcej niż 9 tys. jednostek przechowywania rocznie. Tylko w Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej pod groźbą zniszczenia przez grzyb w wyniku awaryjnego stanu pomieszczenia magazynowego muzeum znalazło się 33 tysiące przedmiotów muzealnych. Brak zamówień państwowych, wyważonej polityki wspierania państwowych instytutów konserwacji prowadzi do ich upadku, monopolizacji branży przez nieprofesjonalistów. Czego warte jest wprowadzenie do wnętrza odnawianego Soboru św. Jerzego Monasteru Wydubickiego z XVII w. na rzecz gustów mało wykształconych duchownych i wbrew historycznej autentyczności kompozycji mozaikowych! Jak narodowe centra kultury, rezerwaty oraz historyczne obszary miast powinny być chronione zarówno przed ignorancją resortową, jak i samowolą władz lokalnych. Symptomatyczne, że w nowych zasadach zabudowy Kijowa, które omawiano w Radzie Miasta Kijowa w czerwcu 2004 r., rezerwaty nie zostały wspomniane ani słowem. Niepokoi również to, że zgodnie z nowymi zasadami prawo do zabudowy i opracowywania planów generalnych przyznaje się władzom rejonowym. Teraz już nie tylko miejskie, ale i rejonowe programy budowlane będą realnie zagrażać nieruchomemu dziedzictwu Kijowa. Czyż nie pierwszą jaskółką tych nowości należy postrzegać perspektywiczny plan rekonstrukcji Podola, a dokładniej ośmiu kwartałów między ulicami Konstantynowską a Meżyhirską, który został zatwierdzony przez radę urbanistyczną. Niepokojące jest to, że projekt przewiduje realizację „kapitalnej rekonstrukcji, a nawet wyburzenia” zabytków Podola sprzed pożaru, „sanację” terenu z „beznadziejnych” budynków. Chciałoby się, aby kryteria „beznadziejności” były obiektywne, a nie dopasowane pod interesy inwestorów. A jeśli chodzi o stworzenie komfortowych warunków dla zwiedzających muzea-rezerwaty, w każdym poszczególnym przypadku można przewidzieć stworzenie sieci wyspecjalizowanych przedsiębiorstw handlowych (zmuzealizowane szeregi handlowe) lub obsługę zwiedzających z zaangażowaniem prywatnych kawiarni, warsztatów, atelier, a także placówek klubowych i widowiskowych (salony literackie, młodzieżowe, krajoznawcze centra, sale wykładowe, koncertowe, wystawowe, biblioteki itp.). Ważne tylko, aby nie zapominać o ważeniu efektu komercyjnego i możliwych niepożądanych konsekwencji. Kawiarnie bezalkoholowe raczej nie pomogą muzeom rozwiązać ich problemów finansowych. A dochodowe placówki rozrywkowe typu restauracyjnego nie wykluczają możliwości aktów wandalizmu wobec cennych obiektów kultury narodowej, których ochronę będzie trudno zapewnić. Oprócz tego zmuzealizowanie zabytków zakłada zmuzealizowanie ich bezpośredniego tradycyjnego otoczenia. „Sofia Kijowska” — to dawna katedra metropolitalna Kijowa. Dzisiaj podczas wielkich świąt religijnych przywrócono tu nabożeństwa. Trudno sobie wyobrazić, aby na przykład na terenie Monasteru Michajłowskiego duchowieństwo pozwoliło na rozmieszczenie kawiarni i restauracji dla zadowolenia i rozrywki wbrew nastrojowi nabożeństwa i cichemu modlitewnemu śpiewowi. Nikt nie jest przeciwny działalności gospodarczej muzeów-rezerwatów. Ale komercjalizacja — to nie panaceum na problemy w dziedzinie ochrony zabytków, których zachowanie, jako nieodłącznej części narodowego i światowego dziedzictwa kulturowego, powinno być priorytetem państwowej polityki kulturalnej z kompleksowym rozwiązaniem wszystkich ekonomiczno-prawnych problemów fundamentalnych. Oksana FISUN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
