Strona · s. 14strona oryginału ↗
MAŁE PAŃSTWO
Слово Просвіти, №38 за 2005 рік
Czy trzeba znać swój rodowód do siódmego pokolenia? Tak! — odpowie ten, kto, jak drzewo korzeniami, żywi się historią swojej rodziny, swojego narodu. Im mocniejsze są te korzenie, tym potężniejsza korona, tym lepsze dojrzewają na niej owoce. Natalia Ołeksandriwna Kuźmenko uświadomiła to sobie, kiedy sama została żoną, mamą syna i córki, nauczycielką klas początkowych. Ucząc się w Pryłuckim Kolegium Pedagogicznym, czytała Wasyla Suchomłynskiego i przypominała sobie, jak jej dziadek Mykoła Matwijowycz Makarenko na wiejskim cmentarzu pokazywał jej mogiłki bliskich i dalekich krewnych, opowiadał o ich życiu. Najwyraźniej dla niego pokolenie Makarenków z Monastyryszcza w rejonie iczniańskim znaczyło wiele. Natalia Ołeksandriwna pokazuje mi zdjęcie dziadka w budionowce, zrobione 18 grudnia 1939 roku. Zmarł w 1984 roku, a jego rówieśniczka, Tetiana Jakiwna, przeżyła męża o 15 lat. Jej zdjęć jest chyba najwięcej w rodzinnym albumie. Oto trzyma na rękach wnuczkę Nataloczkę, a to już obok swojego męża Ołeksandra. Zdążyła jeszcze ucieszyć się i sfotografować z prawnukami Serhijem, Romanem, Oksaną i Vitą. Przeżyła bowiem 93 lata. Zarówno wnuki, jak i prawnuki zapamiętały jej czułe ręce, ciepłe spojrzenie dobrych oczu. W wielu rodzinach zauważałam, że wnuki kocha się bardziej niż dzieci, — opowiada Natalia Kuźmenko. — Rodzice moi byli przeciwni temu, bym, będąc już studentką, przefarbowała włosy czy założyła modne w tamtym czasie spodnie. A dziadek po cichu oddał mi kupon materiału, podarowany mu jako frontowcowi z okazji Dnia Zwycięstwa. Wyobraźcie sobie zdziwienie rodziców i przebiegłość dziadka, kiedy przyjechałam do Monastyryszcza w szerokich modnych spodniach! “Kiedyś popularne męskie imię Matwij dotarło do nas z siwej semickiej starożytności. W dosłownym tłumaczeniu odtwarza się ono jako podarowany przez Najwyższego (potężnego). Przez wiele epok i u różnych narodów imię to przybierało odmienne formy: Matwij, Machtij, Matwij, Matej... I chociaż nasze nazwisko to Makarenko, to we wsi częściej mówi się i lepiej zna nazwisko Machtej. Tak nazywali ludzie naszego pradziadka...” To wyjaśnienie Natalia Ołeksandriwna zapisała w albumie dla swoich dzieci Serhija i Maryny. Przecież one dzisiaj są wierzchołkiem drzewa rodowego Makarenków, Kuźmenków, Kalinicziw, Diaczenków, Kozyrodów, Mirosznyków, Tyszczenków, Żadźków. Nazwisko z iczniańskiego Monastyryszcza geograficznie rozprzestrzeniło się na Czernihowszczyźnie do Pryłuk, Bobrowicy, Nosiwki, Meny, Niżyna, a także na Kijowszczyznę, do Rosji i Białorusi. Wymieniłam Natalii Ołeksandriwnie znaną rodzinę niżyńskich Kalinicziw i okazali się oni również z jej drzewa genealogicznego. W albumie jest zdjęcie Wasyla Jakowycza Kalinina w mundurze oficerskim, który zginął 1 grudnia 1941 roku, broniąc Moskwy przed faszystami. O wyczynie komisarza w 1988 roku napisała “Desnianska prawda”. Siorbnął frontowej niedoli także Kost Jakiwycz Kozyrod. Po wojnie aż do śmierci w 1994 roku lubił podśpiewywać wersy ze znanej wtedy piosenki “Ich ostawałos tolko troje na biezymiannoj wysotie”. — To jego ulubiona, — pytali młodsi starszych? — Tak, — odpowiadali im, — bo on jest jednym z tych trzech. Natalii Ołeksandriwnie tę historię opowiedziała jej mama Raisa Andrijiwna, podsłuchawszy rozmowę męża z Kostą Jakiwyczem. Dlatego że wojownik nigdy nie chwalił się publicznie. Inna wojna podcięła jeszcze jedną gałązkę drzewa rodowego. W Afganistanie zginął kuzyn Natalii Kuźmenko Wasyl Borszcz. W albumie jest na zdjęciu z siostrzeńcem Serhijkiem oraz na wystawie w muzeum Iczniańskiego Gimnazjum imienia Stepana Wasylczenki. Rodzina opiekuje się mamą Wasyla, która straciła syna, męża i sama wychowuje jeszcze dwoje dzieci. Przeglądając strony albumu, zauważam, jak często krewni zbierali się w wielkim kręgu. Najwięcej grupowych fotografii jest w rodzicielskim obejściu: świętują urodziny Serhija Kuźmenki — zmieścili się aż w cztery rzędy. A to już w Czerkasach witają Serhija-żołnierza z okazji złożenia przysięgi na wierność Ukrainie. Właśnie w Monastyryszczu, gdzie zakorzenione jest drzewo rodowe moich bohaterów, pojawiła się jedna z pierwszych na Czernihowszczyźnie, a nawet na Ukrainie szkoła-rodzina. Pracowała tam jako nauczycielka Łarysa Jurijiwna Kozyrod, która po śmierci dyrektor Nadiji Mykołajiwny Kondry objęła jej stanowisko i kontynuowała szkolne tradycje. Namawiali do pracy u siebie także Natalię Kuźmenko. Ale gałąź jej rodziny już przywykła do niżyńskiej przestrzeni i powietrza. Tutaj pracowała w przedszkolu, teraz — w szkole-gimnazjum nr 16. Do niżyńskiego domu przyprowadził żonę Ołenę syn Serhij. — Uważajcie, że przeszliście drogą słynnej monastyryszczańskiej rodziny Zabiłów, — mówię Natalii Ołeksandriwnie. — Parmen Zabiła — autor pierwszego pomnika Mykoły Hohola w Niżynie. Jest on wujkiem żony Mychajła Wrubla, znanej śpiewaczki Nadiji Zabiły-Wrubel i dziadkiem pisarki dziecięcej Natalii Zabiły. — Tak, u nas do tej pory jedną wiejską okolicę nazywają Zabiłówką, — podchwytuje mnie rozmówczyni. W rodzinnym albumie opisała historię wsi Monastyryszcze. Jej zdaniem, krewni obecni i ci, którzy żyli dawno, — to ród. A ród do rodu — początek narodu. Jej dzieci otrzymają w spadku dom, wypełniony rodzinną historią, w której walczyli, uczyli się i pracowali. Na zdjęciach kobiety obrabiają pole, a mężczyźni koszą i piłują drzewo. A jeszcze wszyscy razem poznają historię państwa: na kijowskim Chreszczatyku, w Trostianeckim dendroparku, w umańskiej “Zofiówce”, w niżyńskiej bibliotece, gdzie zostali uznani w 2004 roku za najlepszą czytającą rodzinę. Ten rodzinny album Kuźmenkowie zgłosili na konkurs “Moja rodzina”, zorganizowany przez Centra Służb Społecznych dla Rodziny, Dzieci i Młodzieży w Niżynie i Czernihowie, i okazali się najlepsi. Wszystkich wzruszyło to skoworodynowskie poznawanie samego siebie poprzez sławny rodowód. “Jeśli dobrem wypełniona dusza, — nie przekwitnie drzewo życia”, — wzywa nas wszystkich nauczycielka Natalia Kuźmenko. — Co pani w niej najbardziej ceni? — zapytałam córkę i synową. Obie podkreśliły życiową mądrość, odpowiedzialność, umiejętność zachowania pokoju w domu, cierpliwość i miłość. I jeśli Maryna przyjmuje to od mamy jako rzecz oczywistą, to Ołeksij — głębiej i bardziej emocjonalnie. Przecież Natalia Ołeksandriwna zastąpiła jej zmarłą rodzoną mamę. Jestem pewna, że te listki potężnego drzewa, opierając się na jego mocnych, duchowo hojnych korzeniach, wyrosną w sławne dzieła, dobre uczynki, które dopiszą do rodzinnej historii. Dzisiaj chcą zebrać swoją wielką rodzinę na 70-lecie ojca Natalii Ołeksandriwny Ołeksandra Mykołajowycza Makarenki. Żołnierz Mykoła Matwijowycz Makarenko (w centrum). Te same uśmiechnięte twarze na weselu Nadiji Diaczenko; obok Anatolija Diaczenki, który przyszedł na urlop ze służby 1 września 1975 roku. Młodsi i starsi świętują Nowy Rok w kostiumach karnawałowych. Rodzinne fotografie, jak relikwie, zbierano od dawna. Właśnie rodzina wychowywała z pokolenia na pokolenie duchową podporę, zasady moralne. Nie na darmo Natalia Ołeksandriwna jako jeden z epigrafów do albumu wzięła słowa Konfucjusza o tym, że państwo — to wielka rodzina, a rodzina — to małe państwo. I trzyma się ono na miłości. Nadija ONYSZCZENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
