Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Antonina TYMCZENKO
Z czymże jeszcze pochylać się nad kołyską, Jakie słowa mówić do maluchów, Jeśli ptaki śpiewają po ukraińsku, Drzewa po ukraińsku szumią?
PODRÓŻE GALICYJSKIEJ „PROŚWITY”
PIERWSZY KRAJOZNAWCA KIJOWSZCZYZNY
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna DAWYDENKO
„…Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj…” Z myślami o chlebie powszednim, o co prosimy przede wszystkim? O chlebie duchowym, tak lekkim i pożywnym dla naszej duszy. O tym wiedział samotny artysta, któremu brakowało prawdziwego chleba, a mimo to malował obrazy, które przynosiły radość każdej duszy. Emocje, które czytamy na twarzach naszej współczesności, to zmęczenie i uśmiech sceptycyzmu. A coraz mniej jest oczekiwania. Ten kalendarz oczekiwania regulował nasze życie dość długo. Czekaliśmy, aż zwyciężą „nasi”, potem aż dojdą do porozumienia między sobą, aż będą szanować własny naród albo chociaż go wysłuchają i sprawiedliwym chórem głosów ustanowią prawa, według których będą żyć wszyscy. Kalendarz oczekiwań stał się Księgą Rodzaju, bo każdego dnia dojrzewają nieoczekiwane, groźne sytuacje, gdzie wzrost cen, katastrofy ekologiczne i kryzysy polityczne następują po sobie jak pory roku i mają jedną naturę. Nam zaś właściwie (a może przywykliśmy i przyzwyczailiśmy się) wierzyć w jutrzejszy szczęśliwy dzień, a dzisiejszy przeżywać jakoś, po brudnopisie, w ucisku i sceptycyzmie. Tymczasem, jak mówi bohater znanego filmu, ktoś właśnie w tej chwili wsiadł do pirogi i popłynął do najbliższego lasu po banany. Bo każdy taki dzień człowiek w przestrzeni innego kraju europejskiego przeżywa jako własną szansę, niezależny od politycznych show, i dlatego zajmują go wyłącznie ważne dla niego interesy i problemy. Na przykład stosunki w rodzinie i status rodziny; przy okazji, ten sam problem kryzysu relacji rodzinnych na Ukrainie pogłębia się jeszcze bardziej przez czynniki społeczne i polityczne. A jeszcze pustynia bezduchowości, próżnia kulturalna — to głośne określenia najsmutniejszych realiów w dziedzinie naszej kultury i wychowania młodego pokolenia. Jaki optyczny przyrząd da władzy jasne widzenie potrzeb państwa albo chociaż nastroju, który w nim panuje? W niedawnych czasach w Kaniowie żył samotnie artysta, utalentowany amator, który bardzo biedował, ale malował wzruszające pejzaże swojego kraju, jakby wyznawał miłość do piękna stworzonego przez Boga. Nie miał możliwości kupować nowych płócien, więc sąsiedzi widzieli, jak pierze w czółnach swoje obrazy i znów maluje. Jeden obraz — krajobraz zalany słońcem — pisał kiedyś cały dzień, starając się uchwycić niuanse kolorystyczne i nastrój przyrody wykąpanej w promieniach słońca. Ten złoty pejzaż znajduje się w kolekcji miejscowego muzeum i brzmi jak „Oda do radości” Beethovena. Tacy oto ukraińscy apostołowie. A my przejeżdżamy obok kaniowskiego zapowiednika, a kierowca busa wymienia inną muzykę: „Czarny kruk…!” I to we wszystkich miejscowych kawiarniach i miejscach wypoczynku. W takim muzycznym towarzystwie jedziemy na koncert najbardziej wyszukanej ukraińskiej muzyki. Dziesiąty Międzynarodowy Festiwal Muzyki Akademickiej i Współczesnej „Farbotony” przedstawił na wszystkich scenach tego rejonowego centrum i znaczącego miasta najlepsze zespoły z Ukrainy i zza granicy. Kaniów, przejęty gorącym początkiem jesieni, zbiorem plonów w sadach i na ogrodach, początkiem roku szkolnego, pierwszy koncert przyjął różnie. Grupkami młodzież opuszczała salę w trakcie wydarzenia, a pod koniec koncertu mieszkańcy Kaniowa grzmiącymi brawami witali artystów, a następnego dnia cały kaniowski targ mówił tylko o niezwykłym festiwalu. Wystąpił koncertowy projekt fusion kompozytora, dyrektora generalnego festiwalu Iwana Taranenki „Muzyka ukraińskiej ziemi… Symfonia »Echo«”, zespół „Kijowska Kameralista” (dyrygent Walerij Matiuchin), narodowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko, piosenkarka Hanna Koropniczenko, zasłużony artysta Ukrainy Roman Hrynkiw, MuzKlub Iwana Taranenki. Jeśli wziąć pod uwagę, że Kaniów ze względu na swój szczególny status i pielgrzymki do Kobzarza nigdy nie był pomijany przez artystów, że gościnnie występują tu profesjonalne zespoły muzyczne i teatralne, często odbywają się spotkania z pisarzami, otwierane są wystawy sztuki, to można się spodziewać, że liczba miłośników wysokiej sztuki nie zmalała. Marszowy atak popkultury z urywkami muzycznych fraz i oszałamiającym rytmem spo
kształtuje nie tylko estetyczne gusta młodych kanowian, ale także szkodzi twórczemu i intelektualnemu zdrowiu tego zawsze śpiewnego, uzdolnionego narodu. Wspomnianą próżnię mają jakoby wypełniać miejscowe kolegium kultury oraz szkoła sztuk pięknych. Już jednak w tym roku wydział muzyczny szkoły nie może przyjąć pierwszoklasistów z powodu niedostatecznego finansowania ze strony państwa. Toteż wysiłki organizatorów „Farbotonów” zostały nagrodzone rezonansem społecznym, który rósł z koncertu na koncert. Występ laureatów festiwalu Anastasiji Łukjanenko, kompozytora i skrzypka Dmytra Lynnyka oraz Anny Lynnyk (fortepian) wywołał wzruszenie i zachwyt widzów, wśród których nie brakowało profesjonalistów – nauczycieli muzyki. Z żalem stwierdzali oni, że taki koncert jest swoistą lekcją mistrzowską dla ich uczniów, którym coraz częściej trzeba zadawać coraz prostsze zadania z zakresu fachu, bo młodzież bardziej dąży do gatunku estradowego. Jednak najbardziej oddanym wysokiej sztuce i najbardziej utalentowanym organizatorzy festiwalu wręczyli specjalną nagrodę „Nagrodę Denysa Fedorczuka” oraz stypendia dla studentów Kanowskiego Kolegium Kultury. Po raz kolejny łzy wzruszenia widziała ta sala szkoły sztuk pięknych podczas prezentacji albumu „Думи мої” [„Dumy moje”] do poezji Tarasa Szewczenki. Autorami projektu są narodowy artysta Ukrainy Oleksandr Bystrushkin oraz kompozytor, narodowy artysta Ukrainy Myhajło Czembierży. Kierownikiem naukowym jest akademik Mykoła Żułynski. Słowo Kobzarza w kompozycji muzyczno-literackiej zostało przedstawione nie patetycznie, lecz osobiście i przenikliwie. Według słów Myhajły Czembierżego nie na zwykłym brązowym postumencie, lecz na postumencie duchowości, i jeszcze raz przekonało słuchaczy o proroczym odczuwaniu historii Ukrainy aż do naszych dni. Posługując się kategoriami współczesnego menedżmentu, można powiedzieć, że do Kanowa przyjechali drodzy artyści. Białoruski zespół a cappella „Camerata” po „Farbotonach” wyruszył w trasę koncertową do Londynu.
Ciąg dalszy na s. 2
HAMLET I LWOWSKIE FORUM
HONOR HERBU „ABDANK”
Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Oprócz tego, skrajnie niski jest ranking siły proprezydenckiej, którą do tej pory był blok NU-NS. Samego bloku już nie ma, rozpadł się, podobnie jak frakcja. Ostatni atut Prezydenta — stworzyć blok swojego imienia i stanąć na czele listy wyborczej. Ale nawet to nie gwarantuje sukcesu w wyborach, nawet jeśli do bloku wejdzie wiele sił centrowych i partie narodowo-demokratyczne. Zatem możliwy jest powrót do władzy Partii Regionów. Niezbyt korzystnym dla głowy państwa wariantem jest długotrwałe istnienie parlamentu bez koalicji, czyli zwlekanie z jego rozwiązaniem. Przecież wtedy Julia Tymoszenko nadal będzie kierować rządem, niechby i pełniąc obowiązki premiera — aż do nowych wyborów i sformowania nowej koalicji. Na pytanie, dlaczego niektórzy mówią o bezpośrednich rządach prezydenckich, Kost Bondarenko zauważył, że w naszym społeczeństwie przyzwyczajono się wiele fantazjować, a rządy prezydenckie są niekonstytucyjne. Wołodymyr Fesenko wyjaśnił, co oznaczają jego słowa o irracjonalnej polityce. Nasi politycy jeszcze nie nauczyli się od kolegów z krajów demokratycznych prowadzić politykę racjonalną, która byłaby skierowana na konsolidację lub przynajmniej na poszukiwanie kompromisów. U nas przyzwyczajono się do polityki waśni, sprzeczności, które często przechodzą w nieprzyzwoite kłótnie. Co prawda, to prawda…
Tłumaczenie maszynowe
Konferencja prasowa przewodniczącego zarządu Komitetu Wyborców Ukrainy Ihora Popowa dotyczyła w większości przeprowadzenia przedterminowych wyborów do parlamentu. Ponieważ główną misją KWU jest nadzór nad demokratycznością wyborów w kraju, status Komitetu nie pozwalał Ihorowi Popowowi prowadzić jakichkolwiek debat politycznych, w szczególności mówić o tym, kto jest winny kolejnego kryzysu oraz jaki powinien być format nowej koalicji parlamentarnej. Jedyna teza tego typu, która wybrzmiała na konferencji prasowej, to taka, że wybory byłyby jednak najlepszym wariantem z kilku złych w zaistniałej sytuacji. Co więcej, jest on najbardziej prawdopodobny. Istnieją też inne, dość egzotyczne warianty. Na przykład bezpośrednie rządy prezydenckie. Albo wariant, o który zapytałem Popowa: skoro Prezydent ma prawo, ale nie jest zobowiązany do rozwiązania parlamentu w razie niesformowania koalicji po 30 dniach kryzysu, to jak długo może trwać taka sytuacja — parlament bez koalicji? Należy go rozwiązać, ale on istnieje. Czy to p.o. parlamentu? Ihor Popow wyjaśnił, że teoretycznie (prawnie) może to trwać choćby do nowych wyborów zwyczajnych — czyli do końca kadencji parlamentu tego zwołania. Wychodzi na to, że aż cztery lata? A co z rządem, który po rozpadzie koalicji automatycznie staje się p.o. rządu? Przecież formuje go tylko rządząca koalicja. Nie mogą przecież ministrowie, cały rząd, latami „pełnić obowiązków”. Czy to „zawieszone” na haczyku parlament i rząd oraz zamaskowana forma rządów prezydenckich? Oto takie kolizje są ukryte w naszym ustawodawstwie. Dlatego KWU wezwał wszystkie siły polityczne do rezygnacji z wszelkich dziwnych scenariuszy, w szczególności z siłowych, z prób impeachmentu czy bezpośrednich rządów prezydenckich, a do przeprowadzenia wyborów, jeśli już do nich doszło, w sposób cywilizowany i demokratyczny. Jedyna prognoza, jaką postawił przewodniczący zarządu KWU, to taka, że w nowym parlamencie będzie więcej frakcji. Wszystkich interesowała kwestia aktywności wyborców. Ihor Popow zaznaczył, że wyborcy są bardzo rozczarowani, ale mimo to KWU prognozuje ich frekwencję na poziomie około 65 procent. Co prawda, wielu wyborców może zagłosować przeciwko wszystkim. KWU konstatuje, że Ukraina jest gotowa do takich przedterminowych wyborów, ponieważ ich mechanizm został wypracowany całkiem niedawno — rok temu, zwłaszcza jeśli przeprowadzać je według obowiązującego systemu wyborczego. Bo na wszelkie nowinki w postaci wyborczych „bonusów”, powrót do systemu większościowego lub półwiększościowego po prostu nie ma już czasu. KWU nie popiera też idei podniesienia progu wyborczego dla partii i bloków, jednoczesnego przeprowadzania wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Obecnie jest to niemożliwe z powodu sprzeczności w ustawodawstwie, gdyż są to różne wybory. Dlatego, jeśli zaistnieje potrzeba przedterminowego wyboru Prezydenta, to wybory należy rozdzielić w czasie. Zatem przeprowadzenie wyborów jest realne. Ale, zaznaczył Ihor Popow, trzeba podjąć pewne decyzje normatywne, przede wszystkim dotyczące list wyborczych i składu Centralnej Komisji Wyborczej. Jak wiadomo, dotychczas listy wyborców tworzyły lokalne organy władzy i ich jakość była skrajnie niska. Dlatego podjęto decyzję o utworzeniu Państwowego Rejestru Wyborców, co przebiega pod egidą CKW. Ale sprawa ta bardzo się przeciągnęła. Dlatego wygląda na to, że i te wybory trzeba będzie przeprowadzać według istniejących list wyborców, ale ich aktualizacja i uporządkowanie to sprawa niecierpiąca zwłoki. Zaznaczono, że CKW sformowano w 2007 roku według zasady politycznej i jej skład już nie odpowiada teraźniejszości. Wystarczy to, że w komisji pracują przedstawiciele partii, która nie weszła do parlamentu, natomiast nie ma nikogo z jednej z parlamentarnych. W ciągu roku niektórzy członkowie komisji zmienili swoje pozycje polityczne. Należy więc odnowić skład CKW i starać się uniknąć jej upolitycznienia. Wśród innych problemów Ihor Popow wymienił kwestię głosowania milionów Ukraińców, którzy tymczasowo przebywają poza granicami kraju. Jednym z poważnych problemów naszych wyborów Ihor Popow nazwał masowe przekupywanie wyborców. Przygotowuje się je nawet teraz na ogromną skalę, zaznaczył szef KWU. W wielu przypadkach nie jest to już nawet sprawa moralności czy etyki, a naruszenie norm ustawodawstwa. Niestety, machinatorzy procesów wyborczych u nas wychodzą z tego z niewielkim strachem. Tak, za rażące naruszenia podczas ubiegłorocznych wyborów otwarto trzy sprawy karne, i to przeciwko wykonawcom, a nie organizatorom. Zresztą te sprawy, zaznaczył Popow, w żaden sposób nie są doprowadzane do końca. Czyżby więc w nowych wyścigach wyborczych znów czekały nas metody niegodne cywilizowanego państwa europejskiego? Materiały przygotował Petro ANTONENKO. Odkrywając istotę i niepowtarzalność wiecznych wartości etyczno-moralnych, zawartych w słowie, dźwiękach i kolorze, będziemy mogli pomóc im odnaleźć siebie i swoją szczęśliwą przyszłość”. A ja pomyślałam, że widzialne, doskonałe na scenie i niewidzialne wysiłki tych, którzy tworzą i bronią prawdziwych wartości naszej kultury, jak pedagodzy rejonowej szkoły sztuk pięknych czy kaniowskiego artysty, który zostawił rodzinnemu miastu kolekcję pięknych pejzaży, pomagają rozszerzać ozonowe środowisko naszej duchowości. Tam łatwiej się oddycha. Tam zawsze są słoneczne krajobrazy. Walentyna DAWŁYDENKO
Tłumaczenie maszynowe
Tak wyraził się znany politolog Wołodymyr Fesenko na konferencji prasowej w UNIAN. Politolodzy to ludzie delikatni, a można było użyć ostrzejszego terminu — polityka bezmyślnego samobójstwa. A jak inaczej nazwać kryzys, do którego znów doprowadziły społeczeństwo te warianty, które analizowali na konferencji prasowej Fesenko i jego koledzy Kost Bondarenko, Ołeksij Harań, Ołeh Medwedew. Konferencja prasowa odbyła się w przeddzień oficjalnego ogłoszenia o rozpadzie koalicji parlamentarnej, dotyczyła ona albo wariantów nowej, albo nowych wyborów. Szczegółowo rozważano warianty koalicji w obecnym parlamencie w takich formatach: a) BJuT, NU-NS, Blok Łytwyna; b) BJuT, Partia Regionów; c) NU-NS, PR; d) NU-NS, PR, Blok Łytwyna, Komunistyczna Partia. Wszystkie te warianty zawierają liczne minusy dla samych koalicjantów. Czy zatem należy przygotowywać się do wyborów? Tutaj też nie wszystko jest takie proste. Obecni główni gracze polityczni mogą stracić część elektoratu, a co za tym idzie, mandatów. Siły demokratyczne może czekać porażka. Ale szczególnie ryzykuje Prezydent, gdyż teraz on i BJuT staną się oczywistymi oponentami. Wśród innych tematów reform politycznych dyskutowano również taki: jaki ma być nasz parlament — jedno- czy dwuizbowy? Niespodziewanie temat „izb” znalazł rozwiązanie, co prawda w odniesieniu do innej struktury władzy — prezydenckiej. Premier Ukrainy Julia Tymoszenko w odpowiedzi na oskarżenia o zdradę stanu, które padły z Sekretariatu Prezydenta, oświadczyła, że takie coś wcale nie wymaga dyskusji, a raczej dobrego stolarza, który wymieniłby szyld na Sekretariacie na inny — „Izba nr 6”. Użyto wszystkim znanego literackiego obrazu z opowiadania Czechowa. Chcę żyć nie w „izbie nr 6”, a w normalnym kraju, którego władzy nie porównuje się do chorych psychicznie. Dlatego pragnę, jak i miliony współobywateli, wyjaśnić, co dzieje się w tym państwie. A stało się to, o czym nie raz ostrzegano. Swary między dwoma blokami pomarańczowej koalicji przekształciły się w kolejny kryzys polityczny takiej skali, że teraz już trudno cokolwiek przewidzieć. Jeśli chodzi o nowe wybory, to nie chce się ani analizować, ani prognozować. Wyborcy rozczarowali się pomarańczowymi partiami i blokami. To krach. Zakończenie. Początek na s. 1. Lecz bezmiernie cenniejsze były te chwile prawdziwego katharsis, które przeżyli mieszkańcy Kaniowa, którzy szczelnie wypełnili największą salę miejscowego kina, gdzie występował zespół, i owacjami towarzyszyli każdej niepowtarzalnej kompozycji białoruskich artystów. Tylko dla nich grali słynny gitarzysta i kompozytor Enwer Izmajłow oraz pierwszy sekretarz Ambasady Niemiec na Ukrainie Jean-Pierre Fröhlich, improwizowali w twórczym duecie Roman Hryńkiw i Iwan Taranenko. A na koncert finałowy „Farbotonów” przyleciał z Londynu ukraiński skrzypek, laureat międzynarodowych konkursów Dmytro Tkaczenko. I utwory współczesnych ukraińskich mistrzów Hennadija Laszenki, Jewhena Stankowycza, a także Heroiczną symfonię Beethovena w wykonaniu orkiestry symfonicznej Narodowej Filharmonii Ukrainy pod batutą Mykoły Diadiury — program koncertowy na poziomie stolicy — słuchano, wstrzymując oddech. I co ważne: w sali przebywali ludzie w różnym wieku, młode rodziny przyszły z dziećmi. Takimi byli moi sąsiedzi — z niemowlęciem na rękach. „Niech się przyzwyczaja”, — powiedział ojciec.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
politycznego Majdanu, bo właśnie w jego ideałach, w ideałach niepodległości i demokracji, miliony nie mogą się rozczarować. Ludzie rozczarowali się politykami, partiami, hasłami w ogóle. Dlatego kolejna wyborada będzie niewesoła dla wszystkich partii. W politycznych perypetiach uderzyły mnie dwie liczby. 8 września, słuchając na konferencji prasowej premier w Domu Ukraińskim, usłyszałem od niej, że rządowi, jak się okazuje, przeszkadzał w pracy nie tylko Prezydent, ale i parlament. Julia Tymoszenko zilustrowała to taką liczbą: rząd przedłożył parlamentowi ponad półtorej setki projektów ustaw, niezwykle ważnych dla społeczeństwa, w tym socjalnych, ale parlament prawie nic z nich nie przyjął jako ustaw. Jednak także Prezydent w swoim oświadczeniu z 3 września powiedział, że spośród ponad stu projektów ustaw przedłożonych przez niego parlament prawie nic nie uchwalił. Ale przecież do kogo apelują nasi przywódcy? Że opozycja nie głosu
Przez cztery słoneczne dni podarowali Kaniowowi artyści „Farbotonów”. Jak poinformował dyrektor generalny Iwan Taranenko, „festiwal ma ambitne plany zbliżenia się do poziomu tak znanych festiwali, jak w Salzburgu czy w Bayreuth. Ale nie jest faktem, że to nastąpi tak szybko. W tym celu ukraińska publiczność jeszcze musi wzrosnąć”. Za ich ustawy? I po co liczyć na opozycję, jeśli w parlamencie jest was wciąż więcej? Dlatego ta dziwna sprawa ma tylko jedno wyjaśnienie. Wszystkie projekty ustaw, które przedstawił rząd, w którym dominuje BJuT, „przewróciła” prezydencka część koalicji, czyli frakcja NU-NS. I odpowiednio projekty ustaw, przedstawione przez Prezydenta, „przewróciła” frakcja BJuT. I to ma się nazywać koalicją? Czyli wychodzi, że była martwa od pierwszego dnia? Omawiany jest wariant utworzenia nowej-starej koalicji, czyli BJuT i NU-NS. Ale wtedy trzeba odtwarzać nie tę koalicję, która była, lecz tworzyć ją zupełnie inną. Do tego, jak się wydaje, nasi polityczni liderzy muszą zmienić nie parlament, lecz samych siebie. W to już nikt nie wierzy. …Właśnie przeczytałem Antoniego Czechowa: „Wychodzi nieładne, niezręczne popurri ze starych, lecz jeszcze nie dośpiewanych piosenek”. To stąd, z opowiadania „Sala nr 6”. Aż boleśnie znajome…
elita. Dlatego najważniejszym zadaniem dla naszego festiwalu i festiwali o podobnym kierunku jest wyrwać młodzież z mroku zła, przemocy i odurzenia, otworzyć jasne sale koncertowe dla tych, których dziś uważa się za zagubione pokolenie. I zapewne tylko w jedności, przyprowadzając dzieci i młodzież na koncerty czy wystawy, roz-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
rząd. 6-tysięczny oddział Murawjowa idzie na Kijów, który nie może go zatrzymać. Jedyna drużyna wojskowa — Strzelcy Siczowi pod dowództwem Jewhena Konowalca. Piłsudski zdołał zachować i utwierdzić zdolną do walki polską armię, a my swojej — nie zdołaliśmy. — Tomasz Garrigue Masaryk, przebywając wtedy w Kijowie, zebrał z Imperium Rosyjskiego jeńców wojennych Czechów, wywiózł ich do ojczyzny przez Władywostok i wywalczył swoje państwo, zostając jego prezydentem, a Hruszewski z Wynnyczenką mieli ponad milion bagnetów, ale im armia była niepotrzebna… A co do Hołodomoru, to niektórzy z lewicy na Ukrainie twierdzą o obecnym głodzie w kraju, o znacznym rozwarstwieniu społeczeństwa. — To rozwarstwienie i rozczarowanie narodu są wspierane celowo. Gdyby w latach 80. ubiegłego wieku pozwolono na wyjazd z kraju, ZSRR opuściłaby połowa populacji… Musimy jasno rozumieć, dlaczego Ukraina zdobyła niepodległość w 1991 roku: miała wielką armię ukraińskiej inteligencji. A obecnie koniecznie trzeba stworzyć klasę średnią, inaczej Ukraina się nie utrzyma. — Ależ liberalny system gospodarczy nie pozwoli nam tego zrobić. Niektórzy uważają, że ideologia tworzenia klasy średniej na Ukrainie jest utopijna, nie opiera się na fundamencie narodowym. — Liberalna gospodarka u nas powstała dzięki częstym wyborom — każdy coś stale i energicznie obiecuje. Trzeba zwiększać nie płacę minimalną, a średnią. Trzeba, żeby młodzież po ukończeniu wyższej uczelni miała pracę. — Jak świadczą statystyki, obecnie 40 procent absolwentów od razu rejestruje się w urzędzie pracy. — Musimy zrobić tak, żeby ludzie mieli miejsce pracy na Ukrainie. Pracę należy dobrze opłacać, żeby pracownicy mogli zapewnić byt swoim rodzinom. — Kiedy uda nam się to osiągnąć? — W 1991 roku 90 procent Ukraińców zagłosowało za niepodległością, bo byli świadomi, a nośnikiem świadomości jest klasa średnia: zamożni rolnicy, agronomi, brygadziści, lekarze, wojskowi, nauczyciele, pracownicy aparatu, inżynierowie. Ta klasa średnia nigdy nie powstanie w państwie liberalnym. Musi być specjalne ustawodawstwo, które będzie sprzyjać temu tworzeniu. Nazwijmy je polityką wspierania. Z matematycznego punktu widzenia — w kontaktach biedniejszego z bogatym przewaga powinna być po stronie biedniejszego. — Czy to jest realne? — To oznacza, że płaca musi być nieco wyższa od wartości pracy. Dlatego, jeśli chcemy nie stracić niepodległości, nie mamy prawa prowadzić w państwie liberalnej polityki równych szans. Bo wtedy wygrywa tylko bogatszy. I w rezultacie bardzo bogaty będzie okradał biedniejszego, a ten stanie się jeszcze biedniejszy. Liberalna demokracja prowadzi do stworzenia społeczeństwa, gdzie jest wielu biednych, nie ma klasy średniej i są bogacze. Taka polityka jest korzystna dla dwóch grup ludzi w społeczeństwie — oligarchów i komunistów. — Czy u nas są prawdziwi komuniści? — Tak zwanym komunistom… Wielu biednych — to źródło istnienia komunistycznej sekty. — Działalność władz lokalnych w Kijowie i w innych miastach Ukrainy świadczy: na Ukrainie odbywa się wzbogacanie bogatych. — A to — krach dla państwa. I jeszcze jedno: w kraju muszą konkurować wszyscy ze wszystkimi. Nie mogą bogate banki konkurować tylko z bogatymi, a biedne — z biednymi. Musi istnieć pewna przewaga w wygranej biedniejszego banku. Odpowiednie ustawodawstwo można wprowadzić, to znaczy wdrożyć podatek progresywny od dochodów, podatek od nieruchomości. To musi zrobić Rada Najwyższa. — W sytuacji, która tam powstała? Jest Pan wielkim optymistą, Igorze Rafaiłowiczu! — Inaczej wszystko to będzie przeciwko Instytutowi Pamięci Narodowej. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Tłumaczenie maszynowe
— Ihorze Rafaiłowiczu, jak sformułowałby Pan główne zadania Instytutu Pamięci Narodowej? — Wyznaczyliśmy dla siebie trzy główne kierunki. Pierwszy skierowany jest na wprowadzenie idei narodowej w życie społeczne Ukrainy. Stworzenie nośnika pamięci narodowej, idei narodowej, tożsamości narodowej — to drugi kierunek. A trzeci — ochrona natury społeczeństwa. Trzeba jasno rozumieć, dlaczego w 1917 roku Ukraińska Republika Ludowa nie zdołała się utrzymać. Ogłoszona w 1991 roku niepodległa Ukraina się utwierdziła. Rzecz w tym, że w 1917 roku czołowi działacze, którzy ogłosili URL, byli socjalistami, bliskimi ideologicznie bolszewikom. Z wyjątkiem może tego, że polityką Lenina był terror. Podstawowe błędy bolszewików w pewnym stopniu popełniali i Mychajło Hruszewski, i Wołodymyr Wynnyczenko. A podstawowych błędów marksizmu-leninizmu jest trzy. Błąd Marksa polegał na tym, że twierdził on: praca, nawet nieopłacana, jest jedynym źródłem wartości dodanej. W rzeczywistości uniwersalnym źródłem doskonalenia życia na Ziemi jest przyswajanie energii Słońca. Drugi błąd zawiera się w „Tezach kwietniowych” Lenina. W nich przekonywał wszystkich, a zapewne i siebie, że można… — …zbudować socjalizm w jednym, oddzielnie wziętym kraju? — I to doprowadziło do izolacji państwa. Oczywiście, w izolowanym państwie powstaje nieład — zgodnie z drugą zasadą termodynamiki. To uniwersalne prawo natury — nieład we wszystkich działaniach. Trzecim błędem już Lenina i Stalina było to, że można znacjonalizować wszystkie środki produkcji i mienie, osiągając optymalizację zarządzania gospodarką. To niewykonalna idea, która wymagała ogromnej energii do jej wdrożenia. I dlatego Związek Radziecki był państwem zbudowanym na utopijnej ideologii. A żeby taką ideologię zrealizować, potrzebny jest przymus. — Ihorze Rafaiłowiczu, w tym i Zachód był winny. — W odróżnieniu od historyków, którzy już stworzyli sobie historię ZSRR, należy wyróżnić dwie fazy czasowe w historii Związku: od 1917 roku do II wojny światowej oraz po wojnie — do ogłoszenia niepodległości Ukrainy. W pierwszej fazie ZSRR był krajem zamkniętym. Panował całkowity terror — aby utrzymać zamknięty system, który, jak wiadomo, nieuchronnie zmierza do rozpadu. Z jakiegoś powodu historycy omijają rolę II wojny światowej. A tutaj ZSRR zmuszony był się otworzyć. Ponadto wydarzyło się ważne wydarzenie technologiczne — wybuch bomby atomowej nad Hiroszimą i Nagasaki. Ludzkość przeszła na nowe źródło energii. To był punkt zwrotny w historii. Do wybuchu moskiewscy akademicy wiedli, w istocie, nędzny sposób egzystencji. Jedynie instynkt odkryć naukowych trzymał tych ludzi. Po wybuchu jądrowym nastąpiła kardynalna zmiana w polityce naukowej Związku Radzieckiego. Pensja naukowców od razu wzrosła stukrotnie, otwarto nawet specjalne sklepy dla naukowców. — Kiedy to się wydarzyło? — Gdzieś w połowie lat 40. We Lwowie też był taki sklep — na rogu, gdzie Dom związków zawodowych. Od czterdziestego piątego zaczęto wydawać wiele podręczników, przetłumaczonych z różnych języków. Studentom podniesiono stypendium. ZSRR otworzył się na świat w dziedzinie nauki i zaczął konkurować. Rozwijała się inteligencja naukowa i inżynierska. W 1991 roku niepodległość Ukrainy poparła ogromna liczba inteligencji technicznej i naukowej we wszystkich dziedzinach — w rolnictwie, w przemyśle, w sferze usług. A w 1917 roku URL nie miał kto poprzeć. — Może gdyby nie nieprzemyślane kroki urzędników URL, w szczególności, gdy chodziło o politykę wobec chłopów. — Wtedy miasta były w większości okupowane przez Żydów, Polaków, Rosjan. Ukraińcy znajdowali się na dziesiątych rolach… Wreszcie, bolszewicy zwyciężyli URL także dlatego, że mieli główne hasło, które było korzystne dla wiejskiej biedoty: „Ziemia — chłopom”. W 1921 roku Lenin wydał dekret, zgodnie z którym chłopom pozwalano wykorzystywać złoto i srebro cerkiewne dla poprawy sytuacji w swoich gospodarstwach. Zatem chłopów przyuczano bogacić się na grabieży. I dopiero wtedy, gdy wprowadzono „prodrazwiorstkę” i „prodnałog”, chłopi powstali. Ze strony państwa — terror przeciwko chłopom. Wtedy chłopi zrozumieli, że oni są Ukraińcami. Masowe powstania, jak wiemy, państwo stłumiło pierwszym Hołodomorem. Ale do 1928 roku chłopstwo jednak się rozwijało. Drugą zbrodnią była kolektywizacja i rozkułaczanie, które zaczęły się w 1928 roku. Trzecią zbrodnią była likwidacja Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej; czwartą — tworzenie urojonych organizacji politycznych, do których „przypisywano” najwybitniejsze ukraińskie postacie po to, by potem przez wyroki sądowe zesłać ich do łagrów lub zniszczyć. Tak zniszczono ukraińską elitę: gospodarzy i inteligentów. Jeszcze jedną zbrodnią, która odbije się echem w następnych pokoleniach, było oddzielenie dzieci od rodziców, w szczególności podczas rozkułaczania. To znaczy wywożono silne, mocne ukraińskie rodziny, a dzieci — do domów dziecka, gdzie maluchom do 4 lat nadawano nowe nazwiska. A starsze wychowywano w duchu komunistycznym, w nienawiści do ukraińskości. Jest opowiadanie o rodzinie, gdzie rodziców wywieziono jako kułaków, a córka z bratem trafiła do domu dziecka. Rok 1928… A już w 1932 chłopiec, mając 15 czy 16 lat, chodził ze szpadlem i wydłubywał ziarno u współmieszkańców wsi. — Od razu przypomina się „Dżamilia” Czyngiza Ajtmatowa — mankurtyzm. Czy „Malwy” Romana Iwanyczuka. — Tak, ten chłopak już jest przekonany o swojej racji. Jego już „wychowano”… Potem zaczął się ludobójstwo lat 1932—1933, które trwało 4—5 miesięcy, oparte na systemie „czarnych tablic”: wieś otaczały zbrojne oddziały, ze wsi wywożono dosłownie wszystko i ludzie wymierali. ZSRR odmawiał pomocy zagranicznej. O tym zabraniano pisać. — Ależ Zachód wiedział, co się dzieje. W prasie galicyjskiej były opowiadania o Hołodomorze na Ukrainie. Dlaczego Zachód tak się zachował? Dlaczego USA w szczycie Hołodomoru nawiązały stosunki dyplomatyczne z ZSRR? — Zachód — to Zachód… Historycy uważają, że rok 1933 to koniec niepodległej Ukrainy, stworzonej przez Ukraińską Centralną Radę. Przed bolszewikami leżała rozpostarta Ukraina, którą formowali już jako swoją republikę. Są trzy główne zasady w tworzeniu Instytutu Pamięci Narodowej. Pierwsza — wprowadzenie idei narodowej we wszystkie dziedziny życia społecznego. Oznacza to, że język ukraiński jako państwowy należy wprowadzić we wszystkie sfery życia społecznego i działalności produkcyjnej, a nie tylko w sztukę. Jeśli to osiągniemy, Ukraina wyraźnie stanie na narodowych nogach. Drugim głównym zadaniem Instytutu jest pomoc w stworzeniu nośnika pamięci narodowej, idei narodowej, tożsamości narodowej. Takim nośnikiem musi być panująca klasa średnia. — Wobec tej tezy ma Pan wielu oponentów, którzy twierdzą: tworzenie klasy średniej — to próba obejścia powstania społeczeństwa, zbudowanego na idei narodowej. — Ja jestem człowiekiem upartym. Zatem trzeci kierunek — to ochrona natury społeczeństwa, ochrona ludzkiej myśli, uwolnienie jej od
Sprawy sprawami, ale kierownik Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski, choćby nie wiem jak był zajęty w Kijowie, nie przepuszcza okazji, by pobyć we Lwowie, z rodziną. Dzwonię na lwowski numer i słyszę znajomy głos w słuchawce: „Przychodź!”. Rozmowa, którą proponuję czytelnikom, jest w pewnym stopniu specyficzna: jest z kierownikiem znaczącej dla Ukrainy instytucji — Instytutu Pamięci Narodowej. Nazywają go również Instytutem Nieśmiertelności Narodu Ukraińskiego. strachu przed totalitaryzmem, odnowienia otaczającego środowiska naturalnego. Aby te trzy zadania, trzy kierunki wykonać, podejmujemy konsekwentne działania. Teraz jest rok 75-lecia Hołodomoru. Instytut przygotował wystawę bazową pod hasłem „Oskarżamy!”. Tworzymy Narodową Księgę Pamięci. — Każdy obwód swoją? — Tak. Narodowa Księga Pamięci będzie składać się z takich rozdziałów: 1) wsie, w których był Hołodomor; 2) listy ludzi, którzy wtedy zginęli; 3) wspomnienia naocznych świadków; 4) wykonawcy Hołodomoru; 5) opowieść o ludziach, którzy pomagali innym przetrwać. A zatem, taką księgę zaczęto tworzyć — w zwykłym i elektronicznym formacie. I wszystko to zostanie sprowadzone do jednej bazy danych. To długotrwały proces. Przeprowadziliśmy już ustawę o Hołodomorze i złożyliśmy program narodowy o Hołodomorze, obliczony do 2012 roku. Instytut planuje stworzyć ideologię Muzeum Hołodomoru w Kijowie. Na podstawie tej ideologii zostanie ogłoszony międzynarodowy konkurs na stworzenie Muzeum Hołodomoru. Drugie zadanie — przygotować ustawę o uczestnikach ruchu wyzwoleńczego — od 1917 do 1955 roku. Trzecie zadanie — stworzenie podręcznika do historii Ukrainy. — Obecnie wydaje się, że jest niemało podręczników… — Każdy obwód pisze swoją historię. Każdy uniwersytet ma swoją historię. Chodzi o to, by stworzyć taką historię państwa, która opowiadałaby nie tylko o ruchu mas ludowych i powstaniach ludowych, ale także dostarczała materiałów o postaciach. I o tych, którzy pracują w produkcji, i o tych, którzy byli mecenasami, i o książętach, i o hetmanach, o ukraińskiej szlachcie. Wszyscy oni powinni znaleźć swoje miejsce na Ukrainie i dzieci powinny o tym wiedzieć. — Wkrótce planują nam narzucić… — Bitwę pod Połtawą — „obchody” jej 300-lecia. Ale jeszcze w tym roku — rocznice, kiedy hetman Iwan Mazepa zawarł układ ze Szwedami. A co do „narzucania”, to Ukraina powinna mieć określoną pozycję. Będziemy wydawać książki w masowych nakładach, żeby były niedrogie i dostępne dla wszystkich. Mnie jako fizyka dziwi rok 1917. W Charkowie stworzono równoległy „ukraiński”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jeździ tam; my z małymi mieszkamy w domu (tak zwanym „szarym domku”). Z tego rozlokowania mamy rozrywkę: to my chodzimy do Łesi, to ona do nas na obiad”. Oglądamy pokoje: starodawne meble koloru białego, mistrzowsko odrestaurowane, stół, łóżko, etażerka z książkami, wiele osobistych rzeczy Łesi. Przekazali je z Ameryki siostrzeńcy, córki dwóch sióstr Łesi, Oksany i Izydory, które w 1943 roku wyjechały za ocean. Tutaj korale, wstążki, pióro, kubek i tym podobne. Przed domem drewniany taras, tam nasypano piasek, on nagrzewał się na słońcu i Łesia wygrzewała chorą rękę, a potem i nogę. W „białym domku” Łesia uczyła się, pracowała. Tutaj poetka napisała około 80 utworów literackich, zapisała pieśniową część święta Iwana Kupały, pieśni obrzędowe, wierzenia, bajki, tutaj przygotowywała do druku pierwszy zbiór poezji. W 1892 roku zakończyła pracę nad rękopisem zbioru „Na skrzydłach pieśni”, który ujrzał światło dzienne we Lwowie. Iwan Franko pisał w szkicu „Nasze życie literackie w 1892 r.”: „Zbiór wierszy „Na skrzydłach pieśni” wyszedł w tych dniach we Lwowie i stanowi, bez wątpienia, najważniejszy dorobek naszej oryginalnej poetyckiej literatury na 1892 rok”. W Kołodnie w 1890 roku Łesia ułożyła kurs-podręcznik „Starożytna historia narodów wschodnich”. Tutaj grała na swoim fortepianie ulubione melodie i przez operację ręki zmuszona była rozstać się z miłym jej sercu instrumentem. Z czasem powie, że być może byłaby lepszym muzykiem niż poetą. A na pożegnanie poetka napisała elegię „Do mojego fortepianu” (1890 r.): Mój dawny przyjacielu! Muszę ja z tobą Rozstać się na długo… Żal mi! Z tobą przywykłam dzielić się troską, Opowiadać myśli wesołe i smutne. Kiedy ja smutek swój na struny kładłam, Pojawiała się cała zgraja pięknych marzeń, Tęczą moja nadzieja grała, Daleko płynął myśli lekki rój. Rozstajemy się na długo my z tobą! Zostaniesz ty w samotności niemej, A ja nie będę miała gdzie podziać się z troską… Żegnajże, dawny, drogi przyjacielu mój! Łesia Ukrainka niejednokrotnie odwiedzała Kołodno, a w lutym 1907 roku przebywała tutaj po raz ostatni. A przewodnik opowiada: podczas II wojny światowej „biały domek” Łesi doznał zniszczeń, z czasem go wyremontowano i w 1949 roku otwarto muzeum na zasadach społecznych, w 1963 roku stało się ono memorialnym. W 1980 roku w nowo wybudowanym pomieszczeniu otwarto ekspozycję literacką, a w „szarym” i „białym domkach” — memorialną. W 1991 roku przeprowadzono reekspozycję muzeum literackiego. Nad jej rozwiązaniem pracowali lwowscy artyści. Główny artysta — architekt Roman Batiś. Przez kilka godzin jakbyśmy rozmawiali z Łesią, żyli jej życiem. Czytajmy utwory Łesi, propagujmy je, czerpmy z nich natchnienie do dobrych uczynków. Wielkie podziękowania dla Marii Kozak — przewodniczącej zjednoczenia „Proświta” rejonu halickiego miasta Lwowa, organizatorki wycieczki, historyka ze Lwowa Wasyla Kuczereka, dyrektor muzeum Wiry Komziuk. z prośbą o rozpoczęcie zbierania materiałów. Niektórzy z nich od razu machnęli ręką. Mówiąc, że nie raz zwracaliśmy się do władz lokalnych ze swoimi propozycjami, ale nawet odpowiedzi nie otrzymaliśmy. Lecz wychodziło na to, że wśród tych propozycji, które składano władzom lokalnym, brzmiały przeważnie nazwiska działaczy o skali ogólnoukraińskiej (choć i o nich nie warto zapominać), a także tych, których ogół jeszcze nie przyjął. W Ukrainie Centralnej do dziś wywołują niejednoznaczną reakcję Stepan Bandera, Mykoła Michnowski, Jewhen Konowalec, Roman Szuchewycz, Dmytro Doncow i tym podobne. Można zrozumieć władze lokalne (choć na listy należy odpowiadać), które z jednej strony mają małą grupę ludzi z takimi propozycjami, z drugiej — znaczną część własnego elektoratu, który tych propozycji nie przyjmuje. Łącząc zasady historyzmu oraz krajoznawczego centryzmu, tych kątów można uniknąć i energię przeciwieństw skierować w konstruktywne koryto.
Tłumaczenie maszynowe
Iwanna KORNETSKA, Liga Kobiet Ukraińskich, m. Lwów Towarzystwo „Proświta” rejonu halickiego m. Lwowa zorganizowało wycieczkę do wsi Kołodieżne na Wołyniu, gdzie działa literacko-memoriałowe muzeum Łesi Ukrainki. Wybrukowaną ścieżką obok kwietników kroczymy do budynku muzeum, po obu stronach którego usytuowano „szary domek”, gdzie mieszkali rodzice Łesi wraz z młodszymi dziećmi, oraz „biały domek”, który ojciec Petro Antonowycz Kosacz specjalnie zbudował dla Łesi. W nim żyła i tworzyła. Przechodzimy przez sale: rodzinne fotografie rodziców Petra Antonowycza i Olhy Petriwny Kosaczów, ich dzieci, brata Ołeny Pcziłki Mychajła Drahomanowa oraz wielu wybitnych ludzi; wydania dzieł Ołeny Pcziłki i Łesi Ukrainki z czasów ich życia, starodawne meble i przedmioty codziennego użytku, ręczniki, krajki. Osobno na ścianie — portret poetki pędzla Henrietty Łewyckiej: oczy Łesi jakby przemawiają: „Jesteście słabi? Leczycie się!”, „Jesteście obojętni? Zdrowiejcie!”, „Jesteście leniwi? Bierzcie się do pracy!”. W jednym z pokoi gobelin „Oj, na Iwana, oj na Kupała”, gdzie ożywa święto Kupały. A tkły go lwowianki Łesia Krypjakewycz, Natalia Pauk oraz Sofija Burak. Dalej tryptyk „Wołyń” artysty Ołeksija Danne i jego mistrzowsko odtworzona diorama „Pieśń lasu”. Pos! Switłana OREŁ, przewodnicząca obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kirowohrad W Kirowohradzie władze miejskie przyjęły „Koncepcję polityki toponimicznej”. Jej autorzy — historycy Mykoła Tupcziłenko i Kostiantyn Szlachowyj przyjęli za podstawę jedną zasadę — powrót do historycznej przeszłości. A przeszłość ta dla naszego miasta — to jedynie radziecka i imperialna. Radzieckiej „brudnej koszuli” nazw jeszcze nie zdjęliśmy, więc należy „przebrać się” w łachmany czasów Imperium Rosyjskiego? Oczywiście, kwestia przemianowania ulic (i nie tylko centrum obwodowego!) już dojrzała i przejrzała. Dawno stało się zrozumiałe również to, że zrobić to jednorazowo jest trudno i drogo. Ale kiedyś przecież trzeba zacząć! Choćby od najbardziej odrażających imion, które po prostu bluźnierczo brzmią w dni smutnych rocznic Hołodomoru. Lesin „biały domek”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...opowieść przewodnika cichnie i wszyscy z zachwytem słuchają gry na fujarce Łukasza. W „szarym domku” wiernie odtworzono gabinet pracy Piotra Kosacza, salon, scenę, fortepian. Wydaje się, że ojciec poetki wciąż pracuje przy biurku, korzysta z książek z biblioteczki albo odpoczywa w fotelu bujanym, a matka Olena Pczilka pisze lub prowadzi z dziećmi przedstawienia na scenie. Naprzeciw rodzicielskiego „szarego” wyróżnia się „biały domek” z tarasem. Piotr Antonowicz pisał do Ludmiły Drahomanowej: „Żeby było przestronniej, zbudowałem w tym lecie (1890 r.) osobną oficynę-szale dla starszych dzieci, i w niej mieszkają Lesia i Lilia, a Misza też, gdy przyjeżdża
Tłumaczenie maszynowe
Z OKAZJI 140-LECIA „PROŚWITY” Tetiana MOSIJCZUK, sekretarz odpowiedzialna Chmielnickiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W minionych dniach odbyło się posiedzenie zarządu Chmielnickiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, na którym zatwierdzono działania związane z przygotowaniem i obchodami 140. rocznicy „Proświty” na Ukrainie. Planujemy otworzyć w Domu Ludowym „Proświty” ekspozycję „Ukraińska rodzina”, obejrzeć film „Świątynia ukraińskiej duszy” w chmielnickiej jednostce wojskowej nr A-0988, zaprezentować nowe wydanie Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” „Alfabet młodych Ukraińców” (autor W. Olijnyk), przeprowadzić wspólnie z wydziałem pracy wychowawczej oraz katedrą dyscyplin społeczno-ekonomicznych Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy im. B. Chmielnickiego „okrągły stół” pod tytułem „Działalność „Proświty” i jej rola w kształtowaniu państwowotwórczego światopoglądu oficerów-strażników granicznych” z udziałem znanych działaczy „Proświty” z Ukrainy. Programy edukacyjne Chmielnickiej Obwodowej Państwowej Telewizji i Radia „Podole — Centrum” „Swoją Ukrainę kochajcie” oraz „Podolski oddźwięk” (autorka i prowadząca — przewodnicząca związku obwodowego Zoja Didenko) są poświęcone chwalebnemu jubileuszowi najpotężniejszej organizacji społecznej, którą była, jest i będzie „Proświta”. Chmielniccy działacze „Proświty” wezmą udział w uroczystym zgromadzeniu „Rodzinna „Proświto”, matko nasza, słońcem nam jasnym bądź”. W czytelni Domu Ludowego „Proświty” działa wystawa „Niezniszczalne towarzystwo”.
Tłumaczenie maszynowe
Oczywiście „koncepcja”, o której mowa, jest potrzebna i to nie tylko w sztabach miejskich. Logiczne, że opracowali ją historycy — w tym jest jej zarówno zaleta, jak i słabość. Zaproponowano w niej podejście czysto naukowe, gdy każdy szczegół może być ważny i mieć znaczenie dla badań. A jeśli w archeologii jakiś ułamek ceramiki może kryć sensacyjne odkrycie, to czy takie podejście jest uzasadnione w toponimice? Czy warto zachowywać dla potomnych wszystkie owoce, jak pisze Mykoła Tupczijenko, zbiorowej twórczości mieszkańców ulicy, dzielnicy czy całego miasta? Jest to możliwe, jeśli nie straciły one aktualności i funkcjonują w mowie dzisiejszych mieszkańców. Pokolenia przekazują sobie w spadku i zachowują nie wszystko podряд, lecz to, co najcenniejsze. Dlatego wiele nazw, zwłaszcza tych, które straciły aktualność, nie warto przywracać.
Za podstawę Koncepcji, obok zasady historyczności, którą należy oczyścić z nalotu imperialnego myślenia, najwyraźniej trzeba postawić zasadę krajoznawczego centryzmu, czyli upamiętnianie w nazwach tych wydarzeń lub wybitnych nazwisk, które są związane właśnie z tym krajem. Tę pracę już rozpoczęła „Proświta”, zbierając w rejonowych centrach obwodu materiały o wybitnych ludziach, których nazwiska warto upamiętnić w nazwach tych ulic, które koniecznie wymagają przemianowania. Takie podejście połączyłoby społeczności, bo chodzi nie tylko o działaczy ruchu ukraińskiego, ale także o bohaterów minionej wojny i o uczonych (niesprawiedliwie zapomnianych i znanych jedynie wąskiemu kręgu specjalistów, lecz których osiągnięcia zasługują na szacunek rodaków), a także o tych, którzy przysłużyli się rodzinnemu miastu lub osiedlu swoją pracą budowniczych, lekarzy, nauczycieli, rolników. Proces ten musi być publiczny, otwarty, z dyskusją w lokalnych mediach, podczas „okrągłych stołów” czy innych wydarzeń z udziałem autorytatywnych ekspertów. Proces ten nie jest prosty, wymaga udziału nieobojętnych ludzi. Należy obudzić zainteresowanie własną historią, ożywić wzorce dla młodzieży, dać potężny impuls pracy oświatowej. Zwracam się do aktywistów organizacji społecznych, deputowanych rad różnych szczebli, przewodniczących wiejskich, osiedlowych i miejskich: nie czekając na wskazówki, weźmy się za tę wdzięczną pracę, angażując kompetentnych i nieobojętnych ludzi. Mam odwagę stwierdzić, że ta praca może zjednoczyć także ideowych przeciwników. Kiedy pojawiła się ta idea, zwróciłam się do przewodniczących rejonowych oddziałów „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
komory zboże, mięso, warzywa, podatek pieniężny. Wyczerpana tym rodzina nie mogła wypełnić wszystkich zobowiązań, i dlatego z chaty zabrano (na co istnieje nakaz) prawie wszystko: perkal — 2 metry, ręcznik wafelkowy — 7 metrów, 5 sztuk chłopskiego płótna. Dla miasta Leningradu biuro, które działało w Krolewcu, zabrało 40 kg cebuli, 64 kg ogórków, 40 kg pomidorów. Co miesiąc napływało coraz więcej zarządzeń dotyczących przymusowego oddawania produktów rolnych, i to zmusiło chłopa do wstąpienia do kołchozu. Przeżywszy Hołodomor w latach 1932—1933, rodzina jednak pracowała w kołchozie. W 1941 roku magistrat Krolewca wystawił powiadomienie o płatności nr 302 dla rejonowej inspekcji ubezpieczeń społecznych, na mocy którego zobowiązano do zapłacenia do 1 października 1942 roku 29 rubli 30 kopiejek. Zachowały się powiadomienia o oddaniu niemieckiemu dowództwu zboża: 100 kg w ciągu doby. Tak potomek kozaków Makar Iwaszenko musiał ciężko pracować dla różnych okupantów. Jego dzieci walczyły w Armii Czerwonej, a po wyzwoleniu wsi Pohribky w 1943 roku wywieziono córki do odbudowy kopalń Doniecczyzny. Gorzko przeglądać pożółkłe dokumenty, które świadczą o ciężkim życiu Ukraińców pod władzą komunistycznych i faszystowskich okupantów.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła KARPENKO, zastępca przewodniczącego Sumskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, członek NRU
„Rosja postępuje z Ukrainą według prawa silniejszego”. Tak wypowiedziała się miejscowa rosyjska szowinistka o Hołodomorze w latach 1932–1933. Właśnie według tego imperialnego prawa próbuje się zniszczyć Państwo Ukraińskie, narzucając federalizację i dzieląc kraj na wschód i zachód. Czy jednak tylko z Ukrainą Rosja tak postępuje?! Czym dla niej są Gruzja, Abchazja, Osetia?! Czy one mają prawo do wolności, demokracji, nie pytając północnego pana?! Oczywiście, że nie! Wojna w Gruzji po raz kolejny obnażyła przed światem rosyjską politykę „miłującą pokój”. Kłamstwo płynie strumieniem z moskiewskich kanałów telewizyjnych, nie gardzą nim także moskiewscy urzędnicy wysokiej rangi. Ale celem Rosji jest tylko jedno — rozbić Ukrainę. Jeszcze twórcy PiSUAR-u (Południowo-Wschodniej Ukraińskiej Autonomicznej Republiki) w 2004 roku próbowali oderwać od Matki-Ukrainy jej odwieczne ziemie, by przyłączyć je do imperium rosyjskiego. Scenariusz zapożyczony
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński
W narodzie mówi się, że pierogi w kuchni ukraińskiej to drugie danie po barszczu. Tymczasem kucharze osiedla Młyniw, organizując festiwal pierogów, postawili sobie za cel udowodnić, że to właśnie temu uniwersalnemu jedzeniu należy się pierwszeństwo. I udało im się to nawet bez słynnego Wakuły. Młyniwskie pierogi były tak smaczne, oryginalne pod względem kształtu i tak nieprzewidywalne, jeśli chodzi o nadzienie, że zdawało się, iż same wskakują do ust i tam tańczą.
Wśród innych cech pierogów degustatorzy zwrócili uwagę na trzy: nadzienie, kształt i rozmiar. Jeśli chodzi o nadzienia, tradycyjnie przeważały twaróg, ziemniaki i kapusta. Nietypowe okazały się natomiast mak, czekolada, miód, banany i… dynia. Nią m.in. nadziewali pierogi kucharze kompleksu zdrowotnego „Pietruszka”. Do tego włożyli je do dyniowego „garnka”. Wyszło oryginalnie i smacznie. Tak więc naczynie z dyni
…ny jeszcze od 1917 roku. Wtedy także ogłoszono Krzyworosko-Doniecką Republikę. Właśnie stamtąd rozpoczęła się ofensywa bolszewickich najeźdźców na UNR, jednak ekspansji z 2004 roku nie udało się przeprowadzić, ponieważ społeczność międzynarodowa uznała już wtedy ukraińską niepodległość i ukształtowało się nowe pokolenie obywateli-patriotów. Jednak po porażce z rąk narodowo-demokratycznych sił piąta kolumna Kremla znów próbuje rozbić Ukrainę, tym razem jednak na gruncie orientacji humanitarno-kulturalnej. Wysłani prowokatorzy moskiewskich ośrodków na czele z Zatułinem znów zebrali się w Siewierodoniecku i mimo euroatlantyckich dążeń państwa narzucają wejście do Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej (EPG) pod przewodnictwem Federacji Rosyjskiej.
Aby przypomnieć agentom komunizmu o „szczęśliwej przeszłości”, zwykły obywatel proponuje zapoznać się z życiem zwykłego chłopa ze wsi Pohrybki w rejonie krolewieckim — Makara Iwaszczenki. Dzięki osobistemu archiwum można odtworzyć jego los. Urodził się w 1890 roku w rodzinie kozackiej. Ukończył szkołę, brał udział w I wojnie światowej.
Podczas walk o Lwów szeregowiec 50. Białostockiego Pułku Piechoty dostaje się do austriackiej niewoli. Każdego dnia opisuje wydarzenia, w których brał udział. Wkrótce po tułaczce w niewoli Iwaszczenko otrzymał wezwanie do służby wojskowej w Armii Czerwonej z ostrzeżeniem: jeśli nie stawi się w miejscu przeznaczenia w ciągu siedmiu dni, zostanie ukarany, a jego majątek oraz majątek wszystkich krewnych zostanie skonfiskowany na rzecz rodzin czerwonoarmistów. Codziennie Makar musiał wozić drewno na opał do koszar, o czym świadczą adnotacje w jego wezwaniu. Średniak-jednoosobowiec z wsi Pohriebky przeżył wojnę i prowadził gospodarstwo, aby zapewnić rodzinie wszystko, czego potrzebowała. Życie szczególnie się poprawiło, gdy produkcyjny przymus zboża zastąpiono podatkiem produktowym. Nadzieja na lepszą przyszłość dodawała pewności. Dzieci dorastały, kończyły szkołę, lecz od 1930 roku rozpoczęła się nowa fala niszczenia chłopstwa. Ponieważ Makar Iwaszczenko odmówił wstąpienia do kołchozu, został wzięty na ewidencję, a to zmuszało do oddawania do społecznej
Tłumaczenie maszynowe
Stepan STELMASZCZUK, profesor, Lwów
Pewnego razu kanał 5 dyskutował o przyszłym ustroju państwowym Ukrainy: unitarnym czy federacyjnym. Najzagorzalszym zwolennikiem federacyjnego był historyk Tołoczko: niech Donbas mówi po rosyjsku, a zachód Ukrainy wychwala Banderę i Szuchewycza. Argumenty w sprawie Donbasu są proste: Rosjanie żyją tu na swoim etnicznym terytorium, ponieważ kiedyś były to dzikie stepy, po których grasowały azjatyckie hordy, ziemia niczyja, którą zasiedlili Rosjanie (?!). A Zachodnią Ukrainę historyk ograniczył do Bandery i Szuchewycza. Ale do Bandery i Szuchewycza doszliśmy przez miłość do naszych książąt Wołodymyra Wielkiego i Jarosława Mądrego, hetmanów Bohdana Chmielnickiego, Iwana Wyhowskiego, Iwana Mazepy, przez narodowe idee Tarasa Szewczenki, Mychajły Hruszewskiego, Symona Petlury, przez samoofiarność bohaterów Krut… I wszystko to tylko wzmacnia nasze dążenia do jedności, a nie do odrębności. Wszystko to historyk Tołoczko zapewne zna lepiej od nas. On, jak sądzimy z jego słów, kocha Ukrainę, ale jakąś jakby odległą miłością, swoistą. Zachodnioukraińcy odpowiedzieliby mu więc na jego federalistyczne dążenia słowami Iwana Franki:
Ty, bracie, kochasz Ruś,
Jak chleb i kawałek słoniny, —
Ja zaś szczekam raz po raz,
By ona nie spała.
Dziwimy się, panie Tołoczko, że przyspany obcą ideologią, dotąd Pan się nie obudził.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…zowymi pierogami opróżniła się jako jedna z pierwszych. Niemal równocześnie pojawiły się pierogi z nadzieniem według dawnych receptur, z suszonych owoców. Ten cud sztuki zaprezentowali kucharze z gimnazjum w Młyniwie. Najpiękniejszy kształtem okazał się pieróg, który przedstawiciele młyniwskiego technikum weterynaryjnego, Lida Josenko i Iwan Hawrylenko, nazwali „przystojniakiem”. Wykonali go w kształcie kozaka, z puszystymi wąsami i „oseledcem”. Aż do zakończenia festiwalu nikt nie odważył się ugryźć „przystojniaka”, aby jak najwięcej widzów mogło się nim nacieszyć. A „bohatyra”, którego przygotowali pracownicy młyniwskiego przedszkola nr 1, jednak poćwiartowano. Dokładniej, podzielono go na sto kawałków, które były znacznie większe od zwykłego pieroga. Wszystko dlatego, że pieróg-„bohater”, uznany zwycięzcą festiwalu, ważył prawie dziesięć kilogramów. — Przygotowując go — przyznaje kucharka przedszkola Natalia Żabokrycka — oczywiście się martwiliśmy, żeby, broń Boże, nie rozpadł się ani nie pękł. A jeszcze nie mogliśmy znaleźć takiej łyżki cedzakowej, żeby go wyjąć z garnka. Trzeba było skorzystać z gazy. Na festiwalu miłośnicy przyznali mu najwięcej „znaków jakości”. Jedyne, być może, w czym „niedopracowano” to ilość śmietany do pieroga. Skwarek wystarczyło, a śmietany wystarczyłoby zamiast trzech podać około trzydziestu litrów. Organizatorzy festiwalu nie stawiali sobie za cel pobicia rekordów, to była po prostu hołd dla pieroga. A rekord powstał sam, bo na festiwalu młyniwscy miłośnicy pierogów zaprezentowali aż dwieście różnorodnych nadzień do pierogów.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
Cuda, dziwne rzeczy dzieją się w naszej niepodległej Ukrainie. Jako weteranowi Proświty ciężko mi na sercu, gdy dowiedziałem się, że antypaństwowe reakcyjne siły piątej kolumny ustawiły w dniu obchodów 225. rocznicy miasta ukraińskiego Sewastopola pomnik kata narodu ukraińskiego — rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II, która, według trafnego określenia Tarasa Szewczenki, „dokonała wdowy sierotę”, to znaczy bezdomną, pozbawioną szczęścia kozacką Ukrainę hetmańską. Po pierwsze, miasto Sewastopol (Chersonez) zostało założone prawie 2,5 tysiąca lat temu. Po drugie, rząd Ukrainy przeznaczył na obchody rocznicy Sewastopola ponad 20 mln hrywien z budżetu, i są miliony Ukraińców, którzy nie pozwoliliby sfinansować pomnika żarłocznej „niemieckiej wilczycy”, która wraz ze swoimi kochankami — hrabiami Orłowem i Potiomkinem — zorganizowała pałacowy przewrót. To ona swoimi ukazami prawnie zatwierdziła poddaństwo nad upodlonym do stanu kozackiego chłopstwem Ukrainy, zlikwidowała w 1764 roku ukraińskie hetmaństwo, pozostałości politycznej autonomii Lewobrzeżnej Słobodzkiej Ukrainy. Wraz z polską szlachtą w 1768 roku zdusiła sławne ukraińskie hajdamactwo na Prawobrzeżu i Podolu. Za jej haniebnym ukazem w 1775 roku zniszczono Zaporoską Siczę. Prawie 40 tysięcy Kozaków zmarło w ziemiankach na budowach północnej stolicy imperium, inni uciekali za Dunaj i Don, a niektórzy cierpieli w sołowieckich celach, jak ostatni koszowy ataman Kałnyszewski. Niestety, cień cesarzowej nadal panuje na południu Ukrainy. Gdzie jesteście, patrioci niepodległej Ukrainy, dlaczego biernie przyglądacie się temu, jak rządzi etniczna mniejszość?
Tłumaczenie maszynowe
Taras LECHMAN, dziennikarz, m. Czerwonogród, obwód lwowski
Rodem z Sokalszczyzny Bohdan Kozyarski trzydzieści lat nauczał języka i literatury ukraińskiej w szkołach Czerwonogrodu, miasta na Lwowszczyźnie. Pisał także wiersze, sztuki, grał w miejscowym teatrze dramatycznym im. Łesi Ukrainki, stał u źródeł powstania w mieście Proświty. Ojczysta mowa, rodzime słowo — dla niego ponad wszystko. Dlatego zasłużył na szacunek swoich rodaków. Nie przypadkiem Ziemia Buska wybrała Bohdana Kozyarskiego na posła do Wierchownej Rady Ukrainy pierwszej kadencji demokratycznej. Po zakończeniu kadencji poselskiej Bohdan Kozyarski odmówił wysunięcia swojej kandydatury na kolejną kadencję. Jak mówił, potrzebne są nowe siły, nowe idee. Jednak nigdy nie porzucał aktywnej działalności twórczej, pracy naukowej. Później został kandydatem nauk filologicznych, docentem, wykłada w uczelni wyższej w Kijowie, wydaje zbiory poezji. Nie zapomniał także o zdolnościach aktorskich. Niedawno wydał kompaktowy dysk „Rodzime słowo”. Usłyszycie tu w wykonaniu Bohdana Kozyarskiego „Słowo o wyprawie Igora”, „Eneidę” Iwana Kotlarewskiego, „Wielki Loch” Tarasa Szewczenki, „Leśną pieśń” i „Orgię” Łesi Ukrainki, wybrane utwory Iwana Franki, „Marę” Liny Kostenko, a także autorskie utwory czytelnika.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dorowyczowi, biskupowi UAPC. Były one w grubych płóciennych oprawach z czerwonymi nalepkami z inicjałami „M. H.”. Od Lubow Iłarioniwny Pustowojt, która mieszkała z dziećmi na Pańkiwskiej na trzecim piętrze, otrzymałem kilka fotografii Mychajła Serhijowycza, które przekazałem do Muzeum Hruszewskiego. A na mój wykład, który odbywał się w Muzeum Historii Kijowa, Warwara Stepaniwna Tkacz przyniosła papiery klasyka kijowoznawstwa, członka korespondenta. Leksykograficzny zabytek, duchowy skarbiec narodu ukraińskiego. B. Hrinczenko znany jest także jako organizator działalności wydawniczej, ukraińskiego dziennikarstwa. W okresie zmian demokratycznych 1905—1907 lat pracował w redakcjach pierwszych ukraińskich gazet „Hromadska dumka”, „Rada”, czasopisma „Nowa hromada”. Oprócz tego pisarz porządkował i wydawał zbiory literackie oraz almanachy. Pracę B. Hrinczenki wysoko ocenili jego współcześni I. Franko, M. Kociubynski, P. Hrabowski. Obecnie literaturoznawcy twierdzą, że pod względem pracowitości Borysa Hrinczenkę przewyższył chyba tylko Iwan Franko. Obaj oni pracowali do samozapomnienia: jeden na Naddnieprzu, drugi — w Galicji, i równych im pod względem tytaniczności pracy Ukraina nie zna. Ługańskie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki ogłosiło rok 2008 Rokiem Borysa Hrinczenki na Ługańszczyźnie. Naszym celem jest godne uczczenie pamięci artysty, zaangażowanie szerokich kręgów naukowców, pedagogów, krajoznawców do nowych
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET zdjęcie autora Niezwykle postanowił uczcić swój 60-letni jubileusz znany ukraiński historyk, źródłoznawca, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, autor ponad 1300 publikacji z różnych problemów najnowszej historii Ukrainy Serhij Biłokin. W rodzinnym domu Hruszewskich trwa wystawa „Hruszewskiana ze zbiorów Serhija Biłokina”. Na otwarcie przyszli koledzy, przyjaciele, krewni jubilata, znani poeci, artyści, muzycy, działacze społeczni. Jedną ze sfer zainteresowań naukowca jest badanie postaci wybitnego historyka, działacza społecznego i politycznego Mychajła Hruszewskiego. Zafascynowany studiami nad życiem i działalnością wybitnego uczonego, Serhij Iwanowycz po okruchach zbierał rarytasy rodziny Hruszewskich, odkrywając nowe strony w życiorysie sławnego rodu. „Serhij Iwanowycz znany jest przede wszystkim ze swojej unikalnej kolekcji dokumentów, fotografii, książek wielu wybitnych działaczy państwa ukraińskiego — zaznaczyła dyrektor historyczno-memorialnego muzeum Mychajła Hruszewskiego Switłana Pańkowa. — Istnieje ukraińska tradycja akademicka: czcić jubilatów wydawaniem zbiorów, książek, ale nasze muzeum postanowiło uczcić Serhija Iwanowycza wystawą. Wiedziałam, że w jego kolekcji znajduje się wielka liczba materiałów o Hruszewskim, jego rodzinie i wszystkie one są unikalne. Dlatego jako osoba, która już 15 lat bada twórczość Hruszewskiego i rozumie
Oleksij NEŻYWYJ, dyrektor naukowo-krajoznawczego centrum „Instytut Hrynczenkoznawstwa”, członek zarządu Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mija 145 lat od dnia urodzin utalentowanego pisarza, leksykografa, folklorysty, pedagoga, działacza społecznego, człowieka niezłomnej woli, strażnika ojczystego słowa Borysa Dmytrowycza Hrynczenki. Jest on autorem powieści o życiu ukraińskiej inteligencji „Słoneczny promień”, „Na rozstaju”, o ukraińskiej wsi na przełomie XIX i XX wieku — „Wśród ciemnej nocy”, „Pod cichymi wierzbami”. Pióru Hrynczenki należy prawie pięćdziesiąt opowiadań, sześć książek poetyckich, utwory dramatyczne, przekłady. A także liczne prace folklorystyczne i historyczno-literackie, artykuły publicystyczne i pedagogiczne. W 1887 roku Borys Hrynczenko wraz z żoną Mariją Zahirną przyjechał na zaproszenie Chrystyny Danyliwny Alczewskiej uczyć w s. Ołeksijiwka na Jekaterynosławszczyźnie (obecnie rejon perewalski obwodu ługańskiego). Wtedy Ołeksijiwka była swoistym ośrodkiem kulturalnym całej Ukrainy. Na nazwisko Borysa Hrynczenki przychodziły czasopisma, almanachy, gazety, a także niemało listów od ukraińskich pisarzy oraz działaczy społeczno-kulturalnych. Wiosną 1891 roku rodzinę Hrynczenków odwiedził Trochym Zińkiwski, a jesienią 1892 roku przebywał tu Iwan Łypa. W ciężkich warunkach rozpoczęło się nauczanie B. Hrynczenki. Przypomnijmy niesławne ukazy z 1863 i 1876 roku, kiedy zabroniono drukować książki, periodyki w języku ukraińskim, uczyć się po ukraińsku. Wbrew zakazom, Borys Hrynczenko nie tylko nauczał w ojczystym języku, ale też pisał ukraińskie podręczniki — „Elementarz”, „Ojczyste słowo”, „Ukraińska czytanka”. Przemyśliwał najważniejsze teoretyczne pytania pedagogiki, które właśnie tutaj zyskały praktyczne zastosowanie. Z czasem Borys Hrynczenko opublikował prace pedagogiczne: „Jaka jest teraz szkoła ludowa na Ukrainie”, „Nauczyciele ludowi i szkoła ukraińska”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wagę tych materiałów, zaproponował Serhijowi Iwanowyczowi zrobienie takiej wystawy, a on się zgodził. Obecnie przygotowujemy katalog tych zbiorów. Nie wiem, czy honorowano jubilata właśnie w taki sposób, przynajmniej w Kijowie. Książka zazwyczaj przeznaczona jest dla specjalistów, a na wystawę przychodzą wszyscy. Dla nas ważne jest, aby te rzeczy zobaczyło młode pokolenie — studenci, uczniowie, którzy obecnie niewiele czytają. Dlatego wystawa potrwa do końca października”. Pierwsze znaleziska zapoczątkowały unikatowy zbiór, który obecnie mieści nie jedną setkę źródeł pisanych i ikonograficznych, wydań książkowych. Formowanie kolekcji — to trudne i pasjonujące. Chyba najlepiej opowiedział o tym sam Serhij Iwanowycz: “W czasach radzieckich o Mychajle Serhijowyczu Hruszewskim można było rozmawiać tylko w kilku rodzinach. Od Ałły Anatolijiwny Hruszewskiej mam egzemplarze „Kijowskiej stariny” i „Zapysok NTSz”, które należały do kuzyna Mychajła Serhijowycza — Marka Fedorowycza. Wiele materiałów otrzymałem od córki akademika WUAN Wołodymyra Iwanowycza Szczerbyny — to, co zachowało się z jego archiwum. Przed wojną Warwara Stepanowna uczyła się razem z moim ojcem i zaprosiła mnie do siebie. Tak otrzymałem od niej rękopis „Wspomnień” Hruszewskiego. Kiedy znów ją odwiedziłem, Warwara Stepanowna przekazała mi resztę papierów i wiele fotografii Szczerbyny”. Serhij Biłokiń swego czasu opublikował cenne materiały bibliograficzne, maskując je jako dodatki do zaproszeń na konferencje i wieczory literackie. Robili to wtedy, kiedy w inny sposób nie dało się obejść ograniczeń cenzuralnych. Trudno sobie wyobrazić, ile wysiłku, a nawet podstępów musiał poświęcić, aby przeprowadzić tekst przez wszystkie podwodne skały. Na wystawie w muzeum Hruszewskiego spotkałem Dmytra Hruszewskiego, dalekiego krewnego pierwszego Prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej, który obecnie mieszka na Kubaniu, a w Kijowie uczy się języka ukraińskiego w Międzynarodowej Szkole Ukrainistyki przy Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. „Nasza rodzina, ratując się przed prześladowaniami władzy radzieckiej, wyjechała z Kijowa najpierw do Ługańska, potem do Doniecka, w końcu znalazła się w Krasnodarze, gdzie wreszcie osiedliśmy — opowiada Dmytro. — Ale krewni są i na Ukrainie, i w Kanadzie, być może jeszcze gdzieś. Przyjeżdżając, a jestem już trzeci raz na Ukrainie, obowiązkowo odwiedzam to muzeum. Dzisiejsza wystawa jest niezwykle ciekawa”. Borysa Hrinczenki oraz Marii Zahirnej. Te wydania rekomendowało Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy. Planujemy przygotować nowe wydania, wśród których także pierwszą książkę wybranych utworów Marii Zahirnej. Niedawno przy naszym udziale otwieraliśmy gabinet-muzeum Borysa Hrinczenki w Ługańskim Obwodowym Liceum Języków Obcych. W nim przedstawiono liczne fotografie rodziny Borysa Hrinczenki oraz jego przyjaciół — ukraińskich pisarzy Iwana Franki, Mychajła Kociubynskiego, Wołodymyra Samijłenki. Osobna ekspozycja opowiada o historii rodzimego hrinczenkoznawstwa, które reprezentują nazwiska Serhija Jefremowa, Mykoły Czerniawskiego, Wołodymyra Durdukiwskiego, Iwana Pilhuka, Wiaczesława Czornowoła, Anatolija Pohribnego, Wasyla Jaremenki, Jurija Janenki, Bohdana Pastucha. Podano także urywki z utworów artystycznych Borysa Hrinczenki, zilustrowano reprodukcjami płócien malarskich ukraińskich artystów. Stworzenie tego gabinetu-muzeum w jednej z najlepszych ogólnokształcących placówek oświatowych obwodu ługańskiego stało się możliwe dzięki inicjatywie i udziałowi jego dyrektora — kandydata nauk pedagogicznych A. I. Kataszowa. A przed nami żmudna praca: organizacja pracy kółka badawczego młodych hrinczenkoznawców, które będzie kontynuować tradycje konferencji hrinczenkoznawczych, zapoczątkowane dwadzieścia lat temu. 9—10 grudnia 2008 roku w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Tarasa Szewczenki z okazji 145-lecia urodzin Borysa Hrinczenki odbędzie się Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Twórcze dziedzictwo Borysa Hrinczenki i ukraińska idea narodowa”. Uczestnicy konferencji będą mieli możliwość wystąpić w placówkach oświatowych Ługańszczyzny, dołączyć do prezentacji nowych wydań, odwiedzić literacko-pamięciowe muzeum Borysa Hrinczenki we wsi Ołeksijiwka w rejonie perewalskim obwodu ługańskiego, które ma stać się centrum pracy naukowo-badawczej oraz kulturalno-oświatowej, co również będzie sprzyjać rozwojowi tożsamości etnokulturowej narodu ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ła”, które poświadczają stworzony przez niego system pedagogiczny, zakładający wychowanie narodowe. Na naszej ziemi nastąpiło ukształtowanie się Borysa Hrinczenki jako folklorysty. Ważnym dorobkiem są cztery tomy „Materiałów etnograficznych”. W Oleksijiwce pisarz zaczął gromadzić materiały do słownika języka ukraińskiego. Ze zgromadzonych zbiorów powstał „Słownik języka ukraińskiego”. Słownik doczekał się kilku wydań; zawiera prawie 68 tysięcy ukraińskich słów przetłumaczonych na język rosyjski, a także odpowiednie materiały ilustracyjne z różnych źródeł folklorystycznych, etnograficznych, literackich, ze słowników oraz z mowy potocznej. Słownik Borysa Hrinczenki to wybitne dzieło leksykograficzne.
badań jego twórczej i naukowej spuścizny oraz wdrażania jej w praktykę narodowo-patriotycznego wychowania uczniów i studentów. Na łamach czasopisma „Bachmucki szlak” systematycznie drukuje się nie tylko prace z zakresu hrinczenkoznawstwa, lecz także oryginalne utwory, takie jak powieść historyczna Borysa Hrinczenki „Iwan Wyhowski”, listy do Wołodymyra Hnatiuka. Naukowo-regionalne Centrum „Instytut Hrinczenkoznawstwa” Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki przygotowało i wydało monografię „Borys Hrinczenko: strażnik ojczystego słowa”, a także podręcznik „Literatura rodzinnego kraju. Ługańszczyzna”, w którym czołowe miejsce zajmuje omówienie twórczości
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
“Zacząłem od krainy, w której mieszkam, zafascynowałem się poszukiwaniami historii powiatu wasylkowskiego, zakątka mojego rodzinnego, z zamiarem w przyszłości, jeśli czas i siły mi pozwolą, nie poprzestając na tym opisie, ruszyć dalej, krok po kroku, przechodząc z powiatu do powiatu. Tak aby pod koniec tej drogi, jeśli pokonam ją za pomocą odnalezionych źródeł i wypisów, stworzyć całkowity obraz Ukrainy — rozumiejąc pod tą nazwą jedynie gubernię kijowską”. Tak pisał w przedmowie do swojej pierwszej książki “Opis powiatu wasylkowskiego”, która ujrzała światło dzienne w 1853 roku w Warszawie, Edward Rulikowski — wybitny polski historyk i etnograf, badacz Prawobrzeżnej Ukrainy. Edward Leopold Rulikowski (pseudonimy twórcze — Edward z Poradowa, Onufry z Poradowa) urodził się w 1825 roku we wsi Motowidłówka w powiecie wasylkowskim w zamożnej rodzinie miejscowego ziemianina. Ojciec Edwarda, Józef, był marszałkiem szlachty powiatowej i fundatorem kościoła w Motowidłówce. To miasteczko wraz z okolicznymi miejscowościami znajdowało się we władaniu rodziny Rulikowskich od połowy XVIII wieku, która otrzymała je w spadku po znanym ukraińskim rodzie Aksaków. Ta rodzina podarowała światu wielu znanych ludzi. Stryj Edwarda, Ludwik Rulikowski, był sędzią pokoju i posłem na sejm Królestwa Polskiego, należał do komitetu, który opiekował się grobem Tadeusza Kościuszki, pracował w Towarzystwie Dobroczynności oraz Arcybractwie Miłosierdzia, kierował Komitetem Przytułków Dziecięcych. Przez całe życie interesował się astronomią. Przyrządy astronomiczne, które kolekcjonował, zapisał Akademii Umiejętności, a bibliotekę — Krakowskiemu Towarzystwu Naukowemu. Za wybitne zasługi dla społeczeństwa nadano mu tytuł honorowego obywatela Krakowa. Marszałkiem szlachty powiatu wasylkowskiego i honorowym kuratorem gimnazjum białocerkiewskiego był także starszy syn Józefa, Edmund. Edmunda i Edwarda często mylono. W końcu nawet rok śmierci Edmunda w literaturze naukowej długo uważano za rok śmierci Edwarda. Jeszcze jeden syn Józefa, Wacław, był znanym przemysłowcem i heraldykiem. Uczył się na Uniwersytecie Kijowskim, ale został z niego usunięty za przynależność do Związku
Rodowy herb
Grób historyka
Narodu Polskiego. Później w swoim majątku Horodyszcze na Wołyniu Wacław rozwinął wielką produkcję — fabrykę wyrobów z porcelany, fajansu, szkła i mozaiki. Produkcja fabryki była szeroko znana na Ukrainie i poza jej granicami. Wacław Rulikowski jako jeden z pierwszych na Ukrainie podjął się budowy linii kolejowej. Jednak jego sprawy przedsiębiorcze potoczyły się niepomyślnie i przeniósł się do Krakowa, gdzie całkowicie poświęcił się nauce. W 1883 roku Wacława wybrano członkiem Komisji Historycznej Akademii Umiejętności. Razem z Zygmuntem Lubą-Radzimińskim Wacław Rulikowski pracował nad obszernym badaniem “Książęta i szlachta między Sanem, Wieprzem, Bugiem, Prypecią, Dnieprem, Siniuchą, Dniestrem i północnymi odnogami Karpat”, którego pierwszy tom ukazał się drukiem w Krakowie w 1880 roku z jego artykułem wstępnym. Spuścizna twórcza Wacława Rulikowskiego znajdowała się w Bibliotece Narodowej im. Ossolińskich. Opierając się na jego notatkach heraldycznych, Adam Boniecki później sporządził swój czterotomowy herbarz. Rulikowski był honorowym członkiem Akademii Heraldyczno-Genealogicznej w Pizie. Zmarł w 1892 roku w Zawadówce w powiecie skwirskim. Pochowano go w rodowym grobowcu w Motowidłówce. Syn Wacława, Erazm, odziedziczył po ojcu zainteresowanie historią, był współpracownikiem “Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Z takiej rodziny pochodził Edward Rulikowski, syn Józefa i Zofii z Boreyków. Dzieciństwo Edwarda minęło obok braci Wacława i Antoniego w majątku dziadka Ignacego w Samostrzale. Otrzymał początkowo edukację domową, potem uczył się w Paryżu, w Collège de France i na Sorbonie. Po powrocie na Ukrainę Edward bada archiwa szlacheckie. Wtedy znajdował się pod znacznym wpływem swoich starszych kolegów Michała Grabowskiego, który zachęcił młodego Rulikowskiego do studiowania historii, oraz Konstantego Świdzińskiego — znanego kolekcjonera i miłośnika starożytności. Rezultatem pracy Edwarda stała się jego monografia “Opis powiatu wasylkowskiego pod względem historycznym, obyczajowym, statystycznym”. Była to pierwsza kompleksowa praca krajoznawcza na południowej Kijowszczyźnie i jedna z pierwszych na Ukrainie. Zawiera ona historię tego regionu od czasu pojawienia się tutaj własności ziemskiej, chronologię zmian właścicieli, a także bezcenny materiał etnograficzny i topograficzny. Rulikowski wprowadził do obiegu naukowego wiele nowych faktów i materiałów. W szczególności to właśnie on po raz pierwszy wspomniał o książętach Połowcach-Rożynowskich i przytoczył źródła pisane o historii tego rodu, opisał dawne szlaki, które przebiegały przez te ziemie, wyraził wiele spostrzeżeń dotyczących zjawisk przyrodniczych. Praca Rulikowskiego jest przeplatana barwnymi miejscowymi legendami (jedna z nich — o powstaniu nazwy Biała Cerkiew), które autor rozpatrywał jako źródło etnograficzne z ziarnami prawdy. Praca E. Rulikowskiego zyskała wysoką ocenę ówczesnych naukowców, w szczególności Juliana Bartoszewicza i Wacława Aleksandra Maciejowskiego, pochlebnie wypowiedział się o niej Joachim Lelewel. Książkę prze-
Majątek w Motowidłówce w XIX wieku i w naszych czasach
kładano na język rosyjski. Wawrzyniec Pohylewicz, autor “Opowieści o zaludnionych miejscowościach guberni kijowskiej”, zaznacza: “Edward Rulikowski… znany jest z opisu powiatu wasylkowskiego, sporządzonego w narzeczu polskim, z którego zaczerpnęliśmy w większej części informacje o dawnych losach Motowidłówki i niektórych innych wsi”. Pohylewicz w swoich dziełach często niesprawiedliwie i nie do końca poprawnie krytykuje poprzednika, choć to właśnie prace Rulikowskiego, a nie Pohylewicza, uznano później za najlepsze prace krajoznawcze o Kijowszczyźnie XIX wieku. Brat Rulikowskiego, Wacław, od 1840 do 1856 roku posiadał wieś Paszkówkę (obecnie rejon makarowski), gdzie w majątku odnalazł archiwum magnatów Charlińskich, które zawierało bardzo wiele cennych informacji z historii terenów nad Irpieniem. Właśnie one stały się podstawą drugiej fundamentalnej książki Rulikowskiego “Opis powiatu kijowskiego”, która wyszła drukiem już po jego śmierci. Zbierając materiały do tej książki, autor przez pięć lat pracował w archiwach Lwowa, Rzymu i Paryża, gdzie nawiązał kontakty z Sewerynem Goszczyńskim. W 1855 roku historyk opublikował w “Dzienniku Warszawskim” życiorys generała-majora hrabiego Jana Stachurskiego — wybitnego wojskowego.
działacza Rzeczypospolitej, który w XVII wieku był komendantem Białej Cerkwi, wkrótce ukazała się drukiem jeszcze jedna monografia Rulikowskiego, poświęcona historii Trypola nad Dnieprem i jego okolic. Fragment książki „Opis powiatu kijowskiego” — „Drogi i szlaki na prawym brzegu Dniepru” z 1878 roku został wydrukowany w zbiorze „Athenaeum”, następną w zbiorze „Kwiaty i owoce” wyszła praca „W ciągu kilku stuleci”, w której przedstawiona jest historia Bracławszczyzny od XIV do XVIII wieku. W „Zbiorze wiadomości dotyczących antropologii kraju”, który wydawała Komisja Antropologiczna Akademii Umiejętności, której członkiem uczony został w 1879 roku, opublikowano artykuły „Zapiski etnograficzne z Ukrainy”, „Mogiła w Helenówce w powiecie wasylkowskim na Ukrainie, zbadana w 1879 roku”, „Kamienne paciorki znalezione na prawym brzegu dorzecza Dniepru”. Od czasu do czasu prace Rulikowskiego publikowano w „Kronice wiadomości z kraju i zagranicy” („Słowo o ojcu Mazepy”), „Dzienniku Warszawskim” („O Mazepie”) oraz innych wydawnictwach. Jako członek Towarzystwa Archeologicznego i Statystycznego brał udział w zjazdach rosyjskich archeologów w Kijowie w 1874 i 1899 roku, aktywnie zajmował się prowadzeniem miejscowych badań archeologicznych, wykopaliskami kurhanów. Edward Rulikowski miał w Motowylówce kamienny dwupiętrowy dom, a także ogród, do którego zwoził „szczątki starożytności, aby zapobiec ich zniszczeniu”. Objechał całą Kijowszczyznę, był w każdej opisanej przez siebie miejscowości. Od 1880 roku Edward Rulikowski współpracował z redakcją „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, był autorem wielu artykułów dotyczących miejscowości na Ukrainie i Białorusi. Marian Dubiecki, wydawca książki „Opis powiatu kijowskiego”, zaznacza, że w „Słowniku geograficznym…” „żadna z ziem dawnej Rzeczypospolitej nie była tak gruntownie opracowana, jak te okolice Ukrainy, opisane przez Edwarda Rulikowskiego”. Do ostatnich dni naukowiec nie porzucał swoich badań. Książka „Opis powiatu kijowskiego”, — wspominał Marian Dubiecki, — trafiła do niego „bez strony tytułowej, kilku stron na końcu i kilku w środku”. Wydana nawet w takiej postaci 13 lat po śmierci autora, jest ona do dziś bezcennym źródłem dla krajoznawców. W rękopisie pozostała jeszcze jedna książka — „Historia zewnętrzna, a także wewnętrzna Kijowa w związku z ogólną historią kraju”, która zgodnie z testamentem autora przechowywana jest w Ossolineum we Lwowie. W 1899 roku E. Rulikowski przekazał w darze swoją kolekcję archeologiczną utworzonemu w Kijowie Muzeum Starożytności i Sztuki. Ostatnie lata swojego życia badacz spędził w Kijowie. J. Talko-Hryncewicz pozostawił nam taki opis wyglądu tego niezwykłego człowieka: „Twarz miał poważną. Cała postać jakby wyjęta z ramy starego portretu historycznego…” Zmarł Edward Rulikowski 21 kwietnia 1900 roku w Sołtanówce pod Kijowem. Pochowano go w rodzinnej krypcie w Motowylówce. Jego ogromna spuścizna, zawierająca kopie materiałów archiwalnych i bibliotecznych, kolekcje etnograficzne oraz korespondencję, przechowywana była na początku XX wieku w San Giuliano koło Pizy we Włoszech, gdzie mieszkała jego bratanica i spadkobierczyni, córka Edmunda Rulikowskiego, Elżbieta Bośniacka. Z czasem przekazała ją do Ossolineum we Lwowie, gdzie przynajmniej jakaś jej część przechowywana jest do dziś. Natalia Jakowenko wspomina czterotomowy rękopis herbarza Edwarda Rulikowskiego, który stał się jednym ze źródeł do sporządzenia wykazu kijowskiej szlachty w jej pracy „Ukraińska szlachta od końca XIV do połowy XVII w.”. Nadszedł czas, kiedy spuścizna niesprawiedliwie zapomnianego polskiego naukowca, zakochanego w Ukrainie, musi powrócić w jego rodzinne strony. Warto ją przetłumaczyć na język ukraiński i dostarczyć do każdej biblioteki Kijowszczyzny jako bezcenny zabytek krajoznawczy. Władze obwodu kijowskiego powinny wziąć pod opiekę mogiłę Edwarda Rulikowskiego w Motowylówce oraz pozostałości jego majątku, które obecnie są zaniedbane: porośnięte chwastami i zasypane śmieciami. Miejsce, gdzie rodził się ruch krajoznawczy Kijowszczyzny, obecnie znane jest jedynie dzięki „czarnym” archeologom i turystom-samotnikom, ale ono w pełni może stać się w najbliższej przyszłości rezerwatem historycznym i kulturowym, ważnym dla Ukrainy i dla Polski.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija KOWALSKA, m. Kijów Lwów, który od dawna przyciąga turystów dziedzictwem historyczno-kulturowym, pewnie obronił tytuł literackiej stolicy Ukrainy. Najlepszym potwierdzeniem tego stało się 15. Forum Wydawców, które odbywało się 11—14 września. Każdy, kto choć trochę interesuje się literaturą (i nie tylko ukraińską), choć raz w życiu musi odwiedzić Lwów w połowie września. Przecież książkowe Forum oraz Międzynarodowy Festiwal Literacki, który odbywa się w ramach forum, wnoszą w spokojny i miarowy rytm życia miasta charakterystyczną dla twórczych ludzi cząstkę poetyckiego szaleństwa. Tylko wyobraźcie sobie literacką idyllę: ulicami maszerują ludzie z książkami, w kawiarniach trwają literackie debaty, a z Ratusza rozbrzmiewa poezja w trybie non-stop. Lwów przekształcił się w miasto z literackich marzeń. Niestety, nie obyło się bez deszczu i nagłych ochłodzeń, co zmusiło młodą republikę poetów do zmiany miejsca dyslokacji. Także w programie Forum znalazło się wiele „białych plam”, czy raczej „czarnych dziur”, które zmusiły odwiedzających do biegania po mieście, przez co opuścili niejedną dyskusję czy prezentację. Jednak wszystko to drobnostki w porównaniu z tą różnorodnością książkowych i literackich wydarzeń, które przygotowali organizatorzy. W programie Forum każdy mógł spędzić czas według własnego gustu: wziąć udział w projektach artystycznych, wydarzeniach artystycznych, questach i loteriach, koncertach, akcjach charytatywnych, a nawet zagrać w szachy z pisarzami — ponad 260 wydarzeń. Oprócz tego na Trzeci Międzynarodowy Festiwal Literacki zaproszono około 150 literatów z 15 krajów świata. I przyjechali, mimo że ich książki nie były wydawane w ukraińskim tłumaczeniu. Tak, ukraiński czytelnik po raz pierwszy miał okazję spotkać się z autorami z Francji, Szwajcarii, Norwegii, Szwecji, Czech, Chorwacji, Izraela, Rosji i Gruzji. A wśród specjalnych gości byli przedstawiciele Austrii, Litwy i Polski. Właśnie na Forum Wydawców austriacka Ambasada rozpoczęła Dni Wiednia na Ukrainie. BYĆ ALBO NIE BYĆ — OTO JEST PYTANIE Na dobry początek 15. książkowe Forum pobłogosławił sam Roman Wiktiuk, artysta ludowy Ukrainy, profesor, były lwowianin: „W nazwie każdego miasta, niczym w miniaturze, zakodowany jest jego dźwiękowy obraz… Lwóóów… Czujecie dudnienie świątynnych dzwonów, niczym echo historii, tak głębokiej i długiej, jak umiejętność śpiewaka do trzymania dźwięku „w-w-w”, a w nim — przyjazne wiekowe lwowskie lwie warczenie. I upojone tym warczeniem Forum już po raz piętnasty wybiera Lwóóów! Szczęścia tobie, Piętnasty w Wydawnictwo „Machaon” postanowiło zdobywać czytelnika ilością i jakością
Tłumaczenie maszynowe
Lwów! Słyszycie dudnienie dzwonów świątynnych? One błogosławią Forum!”. Właśnie Roman Wiktiuk przygotował uroczystą ceremonię otwarcia 15. (czymże nie jubileusz?!) Forum we Lwowskim Narodowym Teatrze Opery i Baletu. Tradycyjnie rozpoczęto Forum ogłoszeniem najlepszej książki, co zbiegło się z głośnym ogłoszeniem zwycięzcy — Grand Prix konkursu „Książka Roku 2008” zdobył „Hamlet, książę duński” Williama Szekspira w przekładzie Jurija Andruchowycza (wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”). Oprócz oryginalnego autorskiego przekładu, ozdobą wydania stały się ilustracje Władysława Jerki. Prawda, czarno-białe i nie tak wyraziste, jak w powieści o Harrym Potterze, jednak bezsprzecznie mistrzowsko wykonane. Przetłumaczyć i wydać nieśmiertelnego klasyka Iwan Małkowycz i Jurij Andruchowycz postanowili kilka lat temu na jednym z poprzednich forów. Zdaniem Małkowycza, „Hamlet” — to właśnie to dzieło, które każde pokolenie powinno przetłumaczyć na swój język. Przekład Andruchowycza stał się pierwszym przekładem Szekspira na ukraiński w trzecim tysiącleciu. A sam pisarz przypuścił, że do następnego Forum, być może, i „Romea i Julię” przetłumaczy. Na Forum klasyczne cudo we współautorstwie Andruchowycz — Jerko — Małkowycz można było nabyć jedynie za 40 hrywien. Możemy jedynie zgadywać, czy utrzyma się cena na „Książkę Roku 2008” w księgarniach. MILICJA — Z KSIĄŻKAMI Na szczęście, w tym roku Forum ominął gorzki los wizyty Prezydenta Wiktora Juszczenki. Oczywiście, dobrze, że głowa państwa interesuje się, co czytają Ukraińcy dzisiaj, jednak perspektywa blokowania dostępu do jarmarku książki odwiedzającym wcale nie inspirowała ani sprzedawców, ani kupujących. Być może, ugiąwszy się pod licznymi prośbami, Wiktor Juszczenko sam nie przyjechał, delegując ministra spraw wewnętrznych Jurija Łucenkę. Minister przybył na jarmark książki z ważną misją — zakupić dla swoich „orłów”-milicjantów biblioteczki. On, być może, sam zatęsknił za literaturą, bo bardzo już przypadło mu do gustu lwowskie „Wydawnictwo Starego Lwa”, które wydaje książki dla dzieci. Łucenko podarował wydawnictwu komputer i zakupił tysiąc książek dla sierocińców Ługańszczyzny. MULTIMEDIALNA ISTOTA LITERATURY Trzeci międzynarodowy festiwal literacki w ramach Forum wydawców książek zademonstrował multimedialne tendencje w prezentacji. Klasyczne prezentacje, gdzie autor odczytuje fragmenty własnego dzieła, młodym literatom wydają się „staroświeckimi”. Choć, bezsprzecznie, one istnieją i często bywają dość ciekawe. Czytanie-tandem: Iren Rozdobudko i Katherine Pancol (Francja). Praktykę czytania wierszy pod muzykę ukraińscy poeci wykorzystują dawno, a oto w ostatnim czasie niektórzy zaczęli stosować wideopoezję. Tak, Kateryna Babkina, Ołeh Kocarew, Ihor-Bohdan Horobczuk zademonstrowali krótkometrażowe wideo, nakręcone z deklamacją wierszy w autorskim wykonaniu pod akompaniament muzyczny. Ukraiński widz także miał możliwość porównać to z rosyjskim projektem „Wideopoezja” z udziałem Jeleny Fanajłowej, Andrieja Rodionowa oraz gruzińskim wideoartem „Obserwatorium” Dawida-Defi Gogibedaszwilego. Ulubioną formą, za pomocą której ukraiński współczesny poeta może donieść swoje dzieło do słuchacza, stał się happening — poezja w działaniu. Miłośnicy współczesnej literatury mieli możliwość usłyszeć „Poezję z wieży Ratuszowej”, stać się świadkami „Północnego lotu z Wysokiego Zamku” lub „Nocy poezji i muzyki non-stop”, a także razem z poetami pod muzykę zbudować miasto z tekstów autora. Żeby poezji nie było za dużo, rozcieńczano ją prozą, dokładniej, prozą dyskusyjną. Na „okrągłych stołach” poruszano aktualne dla teraźniejszości pytania: „Literatura w epoce mass mediów”, „Ukraina, Rosja: granice literackie i terytorialne”, „Czym jest Europa?”, „Rola kobiety w szybko płynącym czasie i przestrzeni”. Dyskusje, nawet nie znajdując jednoznacznej odpowiedzi na jakieś pytanie, aktualizowały problem, zmuszały do refleksji nad nim. Miłośnicy literatury także mieli możliwość porozmawiać z znanymi na Ukrainie pisarzami i poetami, w szczególności Tatianą Tołstą i Władimirem Sorokinem (Rosja), Katherine Pancol (Francja), Tanią Dürkes (Niemcy), Josefem Winklerem (Austria). Komuś z czytelników takie spotkania otworzyły nowe nazwiska w literaturze światowej, a wydawców, zapewne, skłoniły do zastanowienia się nad przekładami ich dzieł na ukraiński. Ukraińscy pisarze byli dostępni dla miłośników nie tylko na prezentacjach i sesjach autografów, ale i w trybie online — w czat-konferencjach. Oprócz literatury, Forum zaproponowało także kilka wystaw artystycznych, w szczególności wystawę ilustracji książkowej litewskich artystów Algirdasa Steponavičiusa i Birutė Žilytė, a także art-projekt Złaty Ponirowskiej „Wszystkie baletnice trafiają do piekła”, gdzie literaturę połączono z rzeźbą kinetyczną. W chłodne wieczory można było usłyszeć kompozycje jazzowe w wykonaniu litewskich i austriackich jazzmanów. PRZYSZŁOŚĆ KSIĄŻKI DRUKOWANEJ Pomimo różnorodnego asortymentu i wysokiej jakości poligraficznej produkcji książkowej, odczuwalnie wzrosły ceny książek. Tak, średnia cena wynosiła około 40 hrywien. Natomiast większą uwagę poświęcano reklamie audiobooków i urządzeń do czytania książek elektronicznych. Jednak, aby przekonać ukraińskiego czytelnika o zaletach takiego rodzaju czytania, potrzebny jest czas i długotrwała kampania reklamowa. Zdaniem braci Kapranowych — właścicieli wydawnictwa „Zielony pies” — wykorzystanie książek audio i elektronicznych to najnowsza tendencja, aby przyciągnąć ludzi do książki w każdy sposób, odciągnąć ich od telewizora i odtwarzacza MP3. „Wydaje nam się — komentuje sytuację Witalij Kapranow — że książka elektroniczna to przede wszystkim czytanie informacyjne, gdyż jest ona znacznie wygodniejsza do sortowania i selekcji niż papierowa. Książka drukowana to czytanie emocjonalne. Większość ludzi wyrosła na książkach papierowych. Zresztą czytać poezję z komputera… W swoim czasie, kiedy pojawiło się kino, myślano, że teatr zginie. Ale teatr żyje i kino żyje. Dlatego dzisiaj znajdzie się miejsce i dla elektronicznej, i dla papierowej książki”. Takiego samego zdania trzyma się pisarz Andrij Kurkow: „Książka papierowa i tak pozostanie. Nie sądzę, żebyśmy w przyszłości czytali tylko drogie egzemplarze bibliofilskie. Nawet z punktu widzenia zdrowia — od komputera szybciej męczą się oczy. Technologie multimedialne w czytaniu — to demonstracja możliwości wysokich technologii, które promują zainteresowani. Moda na książki elektroniczne będzie, ale nie stanie się wszechogarniająca” — przekonany jest pisarz. Zatem 15. Międzynarodowe Forum Wydawców zakończyło się. Na pamiątkę pozostało mnóstwo tematów poruszonych w dyskusjach, nowe nazwiska literatów i cała lista książek do czytania. Mamy nadzieję, że do przyszłego roku choć kilka książek uda się kupić i przeczytać po ukraińsku. A tym, którzy nigdy nie byli na Forum książki we Lwowie, przyjacielska rada: odwiedźcie — nie pożałujecie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
deklamowanie poety zewsząd. Znaczną część tego skarbu znaleziono w archiwum Iwana Switłycznego. Wreszcie zebrała się niewielka fonoteka z siedemnastu wierszy Symonenki. Parafrazując znanego pisarza, można powiedzieć, że fonogramy też są nieśmiertelne. Najlepszy sposób, by je zachować — to wydać i rozkolportować. Nawiasem mówiąc, nie tylko organizacje społeczne, ale i niektóre struktury komercyjne są zainteresowane wydawaniem nagrań naszej klasyki. Zwracano się już do nas po licencję. W ten sposób wyszedł niemal pełny zbiór dramaturgii Łesi Ukrainki. Inna firma wydała audiozbiór ukraińskiego humoru, w szczególności “Myśliwskie uśmiechy Ostapa Wyszni” z kilkoma nagraniami samego pisarza. Czyli mimo wszystkich niepowodzeń i niszczycielskich procesów, które obserwujemy dzisiaj, pociąg do prawdziwego w naszym społeczeństwie — to podstawa. I ja dołożę wszelkich starań, aby te płyty były w każdej ukraińskiej bibliotece”. Zanim kolejka dojdzie do wszystkich krajowych księgozbiorów, cennymi nagraniami obdarowano kijowskie biblioteki centralne. Już niezły początek… Po wszystkich uroczystościach, powitaniach i kwiatach usłyszałam niedobrą wieść o śmierci pisarza Jurija Pokalczuka. Niedawno przeczytałam nowele Cortázara w jego wspaniałym przekładzie i planowałam nagrać z nim rozmowę… W ciągu ostatnich kilku miesięcy literatura ukraińska poniosła wielkie straty. Niezrównany mistrz przekładu Anatol Perepadia, poeta i twórca nowego gatunku w prozie Wasyl Kożelanko, a teraz wyrazisty Jurij Pokalczuk… Odeszli w świat, o którym nic nie wiemy, ale wierzymy. Na ścianach dawnych bibliotek można było przeczytać: “Cicho, tutaj umarli rozmawiają z żywymi”. Nam pozostaje tylko przepuścić to stwierdzenie przez serce. Najwięcej w zbiorze koloru niebieskiego, obficie użyto czarnego i białego, i tutaj bardzo stosowne są ilustracje Bohdana-Ołeha Horobczuka. Po trochu żółtego, zielonego, czerwonego. Prawda, u naszego poety wszystko nie tak jak u ludzi: niebieski murarz — złota woda; niebieskawe w żyłkach życie; zielona historia; biała niewiara; stado czerwonych wron; czerwony cień jaskółki. Są wykwintne asonanse i aliteracje rymowania: posłuchaj, Piotrze, — powietrze ciężkie; korzeń cykoria; z paszczy, jak z procy i płochliwe, jak pałające. Muzycy mają termin eufonia, czyli melodyjność: “za brodem bród, a tam, za brodem — brody”, “cień echa odcienił się — odezwij się”, “wszędzie koczownicza odwaga wije się, jak wąż”, “i wierzbami cichymi/cichymi / za wszystko nam kiedyś odkołysze się”, “wiatrem zmagając wiatrem kołysząc / kto go wypisze wyliże wyszepcze / i nie pytając z niego uciecze”. Łgał poeta, w wywiadzie mówiąc, że krytycy go chwalą, a on chce argumentowanego pogromu. Ależ nie daje podstaw, nie ma za co gromić — “i prawie wszystkie dawne zastrzeżenia, / jak daremnie przemarzone lata, / pokornie przelatują przez koronkę / ich prawie niezauważalnych przelotów”. Zadziwiająco udany obraz dla wierszy tego zbioru: “tylko ptaki, które przylatują wcześnie, / freskami kładą się na brzuch”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «NASZA KSIĄŻKA», s. 8
Borys Olijnyk, Mykoła Som, Mykoła Ammosow
Tłumaczenie maszynowe
Oleksa Riznykiw, poeta, członek Proświty, Odessa
Irina Mołczanowa jest stałą autorką wielu publikacji w prasie stołecznej. Od dawna zaostrzała pióro na utwory artystyczne i wreszcie wydała, jak mówią u niej i u mnie na Donbaszczyźnie, „na-gora”, pierwszą książkę znakomitych opowiadań „Dorosłe dzieci”. Piszę „znakomitych”, bo ta książeczka to rzeczywiście wyjątkowe zjawisko dla Mariupola, dla południa Ukrainy. Dodam jeszcze, że brakuje nam takich prostych, a zarazem mądrych opowiadań dla nastolatków. Czyta się je wyjątkowo lekko, jakby pisane były na jednym oddechu. Autorka mistrzowsko włada słowem, umie tak przedstawić materię, że czytelnik nie ma siły się oderwać. Oto na przykład opowiadanie „Kleopatra i Marijka”. Początek: nauczycielka zadaje Taraszczukowi pracę domową – napisać dwa referaty o znanych pisarzach. W przeciwnym razie – dwója za kwartał. Wydawałoby się, że to zwyczajna, wręcz przejadła opowieść o lekcjach, o potrzebie dobrego uczenia się. A potem rozgrywają się takie wydarzenia, że czytelnik naprawdę nie może oderwać się od tej eleganckiej książeczki. Czeka go bowiem i wybuch, i miłość, i zazdrość, i refleksje o urodzie i dojrzewaniu młodzieńca… Ojej, nie taka prosta ta autorka! Zna ona nie tylko dziecięcą psychologię, lecz także filozofię i biologię. Dlatego każde opowiadanie kryje dla czytelnika niespodzianki. Jak na przykład „Nowicjusz”, gdzie autorka z dowcipem i lekkością maluje znakomity obraz szkolnego łobuza, którego pokochali koledzy z klasy i nauczyciele. Zdumiewa umiejętność wnikania w ukryte głębiny dziecięcej i nastoletniej świadomości, odnajdywania wyjaśnień dla ich czasem dziwnego i nieoczekiwanego zachowania. Ale to jeszcze nie wszystko. Cała książka przenika przejmującą potrzebą miłości, bez której nie ma życia ani sprawiedliwości. Szczególnie wyraźnie czuje się to podczas lektury noweli „Pokochaj mnie, Panie”. Tylko miłość może oczyścić duszę, skłonić człowieka ku prawdzie i dobru. „Dyskoteka” to subtelna analiza duszy dziewczyny, która uczy się dostrzegać pod atrakcyjną powierzchownością prawdziwą istotę współczesnego donżuana. Tymczasem między scenkami matka uczy córkę haftować, opowiada o sakralnym znaczeniu wzorów, a nawet czyta wiersz jednego z ukraińskich poetów o haftowaniu. Przewodnia myśl, niemal niezauważalna we wszystkich utworach, to obecność oświecenia. Ona łączy stronice książki ze świadomością czytelnika, wiąże autorkę i czytelnika w jedną całość. Oto Oksankę („Straszna tajemnica”) obraziła nauczycielka, ale dziewczynka nie zapłakała, bo przypomniała sobie słowa Łesi Ukrainki: „Byłam dumna jako mała: żeby nie płakać – śmiałam się”. Postanowiła zbadać mowę samej nauczycielki i zaczęła zapisywać słowa-kręciołki, pasożyty, które wysypywały się z jej ust. Naliczyła w ciągu pół godziny blisko setkę – i wybuchnęła śmiechem! Konflikt zakończył się tym, że dawna weterynarka porzuciła nauczanie i wróciła do bezgłosych zwierząt w zoo. Czyż to nie przypomina współczesnej szkoły! Czy nie wykorzeniały naszego języka „pedagodzy”, którzy nie potrafili połączyć dwóch słów po ukraińsku? Tę wspaniałą książkę wydało nam wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Nakład oczywiście jest mały, tak jak w przypadku większości dzisiejszych wydań. A ta książka powinna znaleźć się we wszystkich szkolnych bibliotekach!
Tłumaczenie maszynowe
Uliana HLIBCZUK W Ukraińskim Funduszu Kultury czuć było ogólne uniesienie: Radio Narodowe wydało dwie unikatowe płyty kompaktowe. Jedna z nich poświęcona jest poecie-szestdziesiątnikowi Wasylowi Symonence, na drugiej znajduje się oryginalna recytacja Pawła Tyczyny, Maksyma Rylskiego, Wołodymyra Sosiury, Andrija Małyszki, Mykoły Winhranowskiego. Pisarze starszego pokolenia szczerze się cieszyli: wreszcie ukraińska społeczność usłyszy autentyczne głosy nauczycieli. Trudno mi było podzielać i to uczuciowe podniecenie, i ten specyficzny patos. Po raz kolejny zamyśliłam się nad związkiem pokoleń. To, co dla rodziców-literatów jest naturalne i prawdziwe, dzieci-literaci uważają za manieryczne i sztuczne. Jeśli nie wychodzić poza granice etyki, to nic strasznego w tej prawdzie życia nie ma… Poeta, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk: „To dla mnie, mojego pokolenia głos Wasyla Symonenki jest żywy, bo my z nim i rośliśmy, i działaliśmy, a dla młodszych jest on nieznany. Na drugiej płycie głosy Tyczyny, Sosiury, Małyszki, Rylskiego… To byli prawdziwi ojcowie, którzy wprowadzili w życie całe pokolenia poetów, prozaików. Jestem dumny z tego, że rekomendację do Związku Pisarzy dawał mi Wołodymyr Sosiura, że zauważył mnie Tyczyna i krytykował, między innymi, że temporytm mojego wiersza nie odpowiada treści. To byli prawdziwi ojcowie. To nasza historia i duma, i nie trzeba opluwać przeszłości. Jeśli znowu będziemy ją przepisywać, jak teraz, to nigdy nie będziemy mieli historii. A oni się zawzięli… I po reżimie totalitarnym retuszują wszystkie białe plamy nie wiadomo komu na korzyść… Och, jaki wesoły mamy naród, że cały świat się dziwi. A ja im wszystkim w odpowiedzi: tylko pięćsetletnia praktyka niepaństwowości daje możliwość naszemu narodowi pracować tak, jakby miał państwo”. Mykoła Ammosow, zastępca dyrektora programów artystycznych, kierownik funduszy artystycznych Radia Ukraińskiego: Tetiana DIHAJ Pisarz Iwan Andrusiak pochodzi z Iwano-Frankowszczyzny — krainy hojnej w utalentowanych ludzi. Jest poetą, prozaikiem, krytykiem literackim, tłumaczem, skutecznym redaktorem literackim wydawnictwa „Grani T”, które drukuje wartościową literaturę dziecięcą (według ustnej informacji pisarza Bohdana Żoldaka), jednym z trzech buntowników grupy lat 90. „Nowa degeneracja”. Zbiór Iwana Andrusiaka „Pysaty myslite” zauważyli koledzy poety i liczni czytelnicy. Wymyślnie-chimeryczny rysunek na okładce mimo woli zatrzymywał spojrzenia, tytuł — zagadka, która wymagała rozwiązania: „…i myślisz — jak myślite w piśmie — / zygzakami nocnego błogostanu, / i wszystko, co masz — gwiazdę w mroku / oraz w kieszeni uśmiechy na dnie”. To, że „myslite” w starodawnym alfabecie nazywano literę „M”, nieco wyjaśnia, ale nie wszystko. Jesteśmy zaproszeni, by myśleć dalej. Zatem zarys tej litery może służyć jako graficzny symbol labiryntu. Układa się logiczny łańcuch: myśleć — błądzić pokrętnymi ścieżkami — szukać prawdy — układać wiersze — pisać (drukować). Nie można powiedzieć, że myślopisanie jako proces odbiera się łatwo: „czuć: były na początku wiersze / takie same bezgrzeszne, jak to, / do czego kuszą je do dziś”, czyli „Nasz zespół przez 80 lat pielęgnował, zbierał i tworzył, wspierając, być może, wszystkich twórców. Udało nam się stworzyć unikatową fonotekę — największy i najpełniejszy zbiór audio w naszym kraju. Często w wąskim gronie na Chreszczatyku 26 rozmyślamy, że gdyby po prawdziwemu ocenić potencjał intelektualny, który stworzyło Radio Ukraińskie, to nasza wartość byłaby znacznie wyższa niż „Kryworizzstali”. Wiem, że w latach dziewięćdziesiątych podczas „rozwodu” Moskwa faktycznie straciła swoje fundusze radiowe i jestem dumny, że Radio Ukraińskie je zachowało. To, co dzisiaj zaprezentowano, to drobnostka z tego, co mamy. Przykro, że w przeszłości wiele niedoceniono lub nie zdążono ocenić, jak to się stało z głosem Wasyla Symonenki. Poeta nie bywał w naszym studiu, jednak jego głos pozostał w radiu w Łubniach, Czerkasach, Połtawie. Kiedy powstał pomysł wydania płyty kompaktowej z głosami ukraińskich klasyków, zaczęliśmy zbierać autentyczne
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
to wiersze poety, jak sam uważa, kiedyś były prostsze i zrozumielsze. Ale ich pokusa, komplikacja, jak każda pokusa, jest nie do pokonania. Już filozof-stoik Sokrates wyznawał: „Wszystko przezwyciężyłem, oprócz… pokusy!” A wiersze kuszą wieloma rzeczami. Wykorzystana jest cała mistrzowska partytura: symboliczno-asocjacyjna mowa, metaforyczność poetyki, doskonała melodyka rytmu i rymu, doskonałe formy poetyckie, aktywne wtrącenia form dialektalnych. Błądzenie po labiryncie jest dla poety stanem normalnym. Lecz razem z nim błądzi czytelnik spragniony poezji: „kiedy znienacka, a kiedy znierczerwca / znilipca błękitnego znisierpnia na wodzie / znawrześnia miodowego na święto / z otchłani słów przeznaczonych do płodzenia / swoje niebieskie w żyłkach życia / swoje westchnienie zanurzone w wietrze”. Czasami mimowolnie, podświadomie, odbiór napisanego się urywał, jakby zadziałał psychologiczny wyłącznik. Autor subtelnie czuje granicę i jej nie przekracza, w porę się zatrzymuje. I wtedy nagle w tym nagromadzeniu „płynnej semantyki” (jak ujął to znany krytyk) błyska złote ziarno: „Przychodzą — makowe, jak dzieci, — / i głośno stają przy oknie. / W Bożych żłobach oddycha struna — / taka cienka i taka delikatna. / Wyłuniasz się po dźwięku ukosem, / I śnieg skrzypi sękatymi basami. / Tak schodzą się do księżyca gwiazdy — / będą kolędować”; „załóżmy się, że choćby w kamień żyj, / choćby w głos studni odbijaj echem na księżyc — / a ominie cię pocałunek trawy, / bez którego nie ma ani słońca, ani księżyca”. Tu sama sobie zaprzeczę. Wszystkie te komplikacje nazwę wzbogaceniem języka, obrazowości, semantyki. Destrukcyjne momenty odbioru określę jako subiektywne, być może spowodowane osobistym uprzedzeniem, które stopniowo się rozwiało, jak mgła nad górami, gdy wschodzi słońce. Wiersze zbioru są niejednorodne stylistycznie, ale o jednakowej wartości artystycznej — od „miesiąc w pełni — a ukosem / zerka po ziemi / w kątach już i w zaspach / zimno / moskale” po „tak zaczyna się apollinaire / treścią przykucnięta radośnie krętym”.
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław KARAWANSKIJ Z słonecznego brzegu Owidiusza dla poszukiwaczy pełnowartościowego ukraińskiego słowa nadesłano podarunek — książkę W. i H. Ostrowskich „A po ukraińsku mówi się tak…”. Swego rodzaju encyklopedię rosyjsko-ukraińskiego przekładu i jednocześnie wyrok na „akademickie” słowniki, „akademickie” instytucje, a także na samych „akademików” — architektów rozpowszechnionego na Ukrainie pseudo-ukraińskiego koine (czyli języka, który wyparł miejscowy, wzbogaciwszy się jego kosztem). Autorzy solidnie popracowali, porównując naturalny język ukraiński z surżykiem, który panuje w ukraińskich mediach, literaturze i szkolnictwie. Dotąd takich badań ukraińskie językoznawstwo nie znało. Rozpatrzono wszystkie części mowy i wskazano na rażącą niezgodność między odziedziczonym po USRR sztucznym koine a żywym językiem ukraińskim. Zastosowano bardzo efektywną metodę paraleli — dla odwrócenia dziennikarzy, pisarzy, działaczy kulturalnych, a także językoznawców od niezdarnego surżyka i przyciągnięcia ich do rodzimego języka ukraińskiego. Autorzy zaczęli od podstaw nauki języka. Stając do walki ze skutkami ponad półwiecznego kaleczenia naszego języka, Ostrowscy swoją pracą postawili przed przyszłymi filologami szereg zadań: przejrzeć i oczyścić nasz język z narzuconej terrorem leksyki; przejrzeć standardy ukraińskiej akcentuacji, zwłaszcza w formach lublju — lublju, skažu — skažu; zbadać zjawisko pseudo-wariantów w rodzaju czytannia — czytannia. Autorzy poruszają kwestię antyukraińskiej funkcji rosyjsko-ukraińskich słowników, odziedziczonych po ZSRR, które niemal bez zmian wznawia się w niepodległej Ukrainie. Potrzeba przejrzenia „akademickich” norm wynika z każdej strony badania. Autorzy porównują przekłady, podane w „akademickich” słownikach, z żywym językiem ukraińskim: widmowczatysia (ros. otmolczatsia) — peremowchaty; widisapatysia (ros. otospatsia) — wysapatysia; dochod (ros. dochod) — prybutok; zanawiska (ros. zanawieska) — firanka. Rozpatrując formy leksykalne, autorzy wmontowują do swoich rozważań słowniczki, które dowodzą przewagi żywego języka ukraińskiego. Badanie Ostrowskich dodaje wiele świeżych myśli w dziedzinie przekładu. Tak, rozpatrzenie słowa zużytyj pomaga znaleźć poprawny, ale nigdzie nieodnotowany przekład jego na rosyjski. Zużyty — izraschodowat. Książkę wydano w Odessie w niewielkim nakładzie, ale jest ona potrzebna i w Kijowie, i we Lwowie, czyli trzeba ją wznowić. I właśnie dlatego zatrzymam się dalej nad niektórymi usterkami w badaniu. PŁYTKIE OPRACOWANIE TWIERDZEŃ Mało tego. Autorzy twierdzą, że para mało toho — jest nieukraińska. Rzekomo taką kombinację używa inny język. Tak, inne języki używają słów more, pole, hora, pora, ale to są ukraińskie słowa. Jeśli chodzi o parę mało toho, to w opowiadaniu „Bezkonecznyj szwindel” Stefana Kowaliwa czytamy: „…propala i sil i horiwka… Ta mało szcze toho:.. szcze j do krymiunału zapchajut”. Zwrot ta mało szcze toho mówiący skracają do formy mało toho i właśnie tak jest on rozpowszechniony w żywym języku. Pisze Dokija Humenna w liście do D. Nytczenki: „Słowom, wyhnała… Ale mało toho, wona tym duże chwałyt'sia…”. Stijkyj. Autorzy twierdzą, że przymiotnik stijkyj — jest nieukraiński! Rzekomo nie ma go u Hrinczenki. Ale przecież u Hrinczenki nie ma setek innych ukraińskich słów. Hrinczenko, na przykład, nie podaje słowa prowydływist', które używa Marko Wowczok: w powieści „Try doli”: „Ochi ż moji use baczyli dobre — de ż prowydływist' moja nepomyleszna?”. Słowo prowydływist' pochodzi od przymiotnika prowydływyj, dotąd nigdzie nieodnotowanego, choć spotykanego w żywym języku. Jeden tylko „Rusko-niemiecki słownik” Żelechiwskiego odnotowuje to słowo. Istnieją przecież słowa prowydet's', prowydity. Od prowydity i pochodzi prowydływyj, a od niego — prowydływist'. Natomiast w naszym języku zapanowało słowo prozorływyj albo prozirływyj, które ma analogi w językach rosyjskim i polskim. Swoje zaś oryginalne i niepowtarzalne prowydływyj zapomnieliśmy. Czy to rozsądne?
Tłumaczenie maszynowe
Słowo „stijkyj” (trwały/odporny) przytacza tenże słownik Żelechiwskiego (1886 r.) z dwoma znaczeniami: 1. pionowy, stojący, 2. stały, trwały. Dwa znaczenia słowa „stijkyj” świadczą o stopniowym wykształceniu z pojęcia czegoś stojącego pionowo pojęcia stałości, odporności. Wiedząc, że język rosyjski pochodzi z kijowskiego języka ruskiego, należy uważać, że i wszystkie przymiotniki z końcówką „-kyj” Rosjanie zapożyczyli z języka ruskiego: „hybkyj”, „kowkyj”, „lehkyj”, „miahkyj”, „hladkyj”, „sladkyj” itd., a także i „stojkyj”. „Stojkyj” to wariant naszego „stijkoho”. Czy można usprawiedliwić taką kategoryczną izolację nie od kogoś, a od samych siebie? „Nechtuwaty” (lekceważyć). Mówiąc o czasowniku „nechtuwaty”, autorzy uważają, że może on stawiać dwa pytania: kogo?/co? jakim?/czym? Z tym trudno się zgodzić. Nie ma wątpliwości, że forma „nechtuwaty szczo” (lekceważyć co) bliżej stoi ukraińskiej składni czasownikowej. Pytanie „szczo” stawia po sobie i słowo „lehkoważyty” (lekceważyć), a pytanie „czym” po nim — to skutek „zbliżania języków”. Kiedy zaś norma językowa dopuszcza dwa warianty, to praktyka dowodzi, że zwycięża wariant, który powtarza rosyjski użytek. Dzisiaj w prasie nikt nie lekceważy „szczo”, a jedynie „czym”. Mało tego, mój tekst z „nechtuwaty szczo” redaktor czasopisma poprawił na „czym”. Pozwalając na wybór jednego z dwóch, skazujemy jeden z nich — i to właśnie ukraiński — na zniknięcie. Z punktu widzenia informatywności, „nechtuwaty szczo” jest bardziej informatywne niż „nechtuwaty czym”. To oddajmy pierwszeństwo bardziej informatywnemu wariantowi. KALKA JAK MUCHA: GONISZ DRZWIAMI, LECI OKNEM Duch sprzeczności (oporu) — tak autorzy tłumaczą rosyjską parę „bez protiworeczija”. Skalkowaną „superecznist’” (sprzeczność) tutaj całkiem stosownie zastąpić „nezhoдою” (niezgodą): duch niezgody, a „sprowtyw” (opór) odrzucić, bo to kalka polskiego „sprzeciw”, co oznacza opór. Wątpliwe, czy duch oporu może być odpowiednikiem ducha niezgody. „Ne najkraszonym czynom” (nie najlepszym sposobem). To dosłowne tłumaczenie sąsiedzkiego „nie nałuczszym obrazom”, kiedy prościej powiedzieć „ne najkraszcze” (nie najlepiej). „Nezliczenna bezlicz” (niezliczona mnogość). Ta para ma zastąpić sąsiedzkie „nieisczislimoje mnożestwo”. Czyż samego słowa „bezlicz” nie wystarczy? „Maty (wełyke) znaczennia” (mieć (wielkie) znaczenie). Ta kancelaryjna forma ma ludowy ukraiński odpowiednik „(bahato) ważyty” (dużo ważyć). „Za wsima parametramy”, „za swoimy mashtabamy” (według wszystkich parametrów, według swoich skal). Autorzy piszą: „…zbihajet’sia za wsima parametramy”, „wełyczenia za swoimy mashtabamy robota”. Tutaj „za” kalkuje rosyjskie „po”. A Ukraińcy mogą obchodzić się bez przyimka: „…zbihajet’sia wsima parametramy”, „wełyczenia swoimy mashtabamy robota”. „Ponad te” (ponadto). To kalka od „swierch towo”. Ukraiński język klasyczny znał słowo „ponad”, ale pary „ponad te” nie utworzył. Zamiast mówić „Ponaд te, win spiwak” Ukraińcy mówią „Poza tym, win spiwak”. „Fachiwet’ u hałuzi proektuwannia szlachiw” (specjalista w dziedzinie projektowania dróg). Kancelaryjna kopia z ruszczyzny, kiedy prościej mówiąc jest to — „proektuwalnyk szlachiw” (projektant dróg). AKCENTY „Czolo” (czoło). Badanie stawia akcent na pierwsze O — jak u Hrinczenki. I u niegoż-taka para „na czoli” — z akcentem na I, a to świadczy, że i „czolo” trzeba akcentować na drugim O: „czolO”, bo „selO” — na „selI”, „wiknO” — na „wiknI”. NIEPOŻĄDANE FORMY W WYKŁADZIE „Hałstuk” (krawat). Nie przyjmując słów „nawoloczka” (poszewka), „nedolik” (wada), „mahazyn” (sklep), „kazna” (skarbiec), „dochid” (dochód), „zastinok” (katownia), jak można pochwalać „hałstuk”? „Wiz’mimo, doslidymo, rozhlaniemo” (weźmy, zbadajmy, rozważmy). Autorzy nie stronią od form rozkazujących „wiz’mimo”, „poczimo”, a czasami — „wiz’memo”, „doslidymo”, „rozhlaniemo”. Trzeba być konsekwentnym. „Poniemeczyty” (zniemczyć). Bliżej do ukraińskiego słowotwórstwa „ponimczyty”, jak „poturczyty”. Słownikowe „onimeczyty” — forma nie ukraińska. „Wse ce”, „us’omu c’omu” (wszystko to, wszystkiemu temu). Zwrot „wse eto odni słowa” autorzy tłumaczą „ce wse — sami słowa”. Szyk słów w parze „ce wse”, gdzie po „ce” następuje „wse” — jest jedynym poprawnym szykiem słów w tym wyrażeniu. Taki szyk mówiący przyswoili dlatego, że powiedzieć „wse ce” nie brzmiało przez powtórzenie sylab „ce” — „ce”. Były i inne przyczyny. Odmieniać tę parę łatwiej właśnie w szyku „ce wse” lub „te wse”, niż w szyku „wse ce” lub „wse te”. Ludzie mówili „Z toho wsioho wyjszow pszyk”, i to było łatwiej powiedzieć, niż „Z us’oho toho wyjszow pszyk”. Słowo „wse” w parze „ce wse” lub „te wse” nie potrzebowało wymiany W na U, bo dźwięk W w słowie „wse” wymawiał się po samogłosce E w słowie „ce” lub „te”, i dlatego nie podlegał wymianie na U. Zatem nasi przodkowie mówili nie „Usi ci dity — syroty”, a „Ci wse dity — syroty”. Poza wszystkim innym, to najbardziej informatywny wariant. W języku współczesnych pod wpływem dwujęzyczności szyk słów w parze „ce wse” i „te wse” zmienił się. Dzisiaj wśród nosicieli postsowieckiego koine mało kto używa „ce wse”. Ale ten, kto chce zachowywać słowiczą niepowtarzalność naszego języka, nie ma prawa odchodzić od tej niepowtarzalności. „Aby łysz” (byle tylko). Formy „aby łysz” nie rejestrują źródła języka ukraińskiego, ale spotykamy formę „abyno”. Formę „aby łysz” utworzyli nosiciele koine jako kalkę rosyjskiego „lisz by” po tym, jak moda używać „aby” zamiast „szczob” przytłumiła prawdziwe znaczenie słowa „aby”. „Riabyty” (migać/pstrokacić). Autorzy piszą „aż w oczach riabyty”. Trzeba „aż w oczach riabije”. „Adże” (przecież). Oficjalne koine kanonizowało tylko tę formę. Autorzy nie używają wariantów, ale są formy „bo ż”, „ż” („że”). „Obowiazkowo” (obowiązkowo). To samo z tą formą — ona jest kancelaryjna. Należy posługiwać się synonimami „neodminno”, „koneczno”, „koncze”, „bud’-szczo”. DYSKUSYJNE MIEJSCA „Dniamy” (w te dni). Autorzy nie zgadzają się ze skróceniem formy „cymy dnia-my”. Formy językowe dążą do skracania się. To proces nieodwracalny. „Oborotnyj”, „obihowyj” (obrotowy). Trudno zrozumieć, dlaczego „kapitał oborotnyj”, a „koszty obihowi”. „Neporusznyj”, „neruchomyj” (nieporuszony, nieruchomy). Autorzy twierdzą, że te słowa to nie synonimy. Synonim — to „słowo bliskie lub tożsame znaczeniem do innego”. Słowa „neporusznyj” oraz „neruchomyj” nie są absolutnymi, czyli zamiennymi synonimami, ale są synonimami. „Jabłuko nezhoды” (jabłko niezgody). Autorzy nalegają, że trzeba mówić „jabłuko rozbratu”, czyli iść za rosyjskim tłumaczeniem. Ałła Kowal w zbiorze „1000 skrzydlatych wyrażeń ukraińskiego języka literackiego” (K., 1964) cytuje z literatury właśnie „jabłuko nezhoды”. „O”, „ob”. Autorzy uważają, że przyimek „ob” dotyczy tylko wyrażeń o czasie: „o druhij hodyni” (o drugiej godzinie) itd. A jak wyjaśnić wyrażenia „Letiw ptach ob wis’my nohach” (Leciał ptak o ośmiu nogach) (Nomys) oraz „…ne chata, a kurin’ o chotyroch stinach” (…nie chata, a szałas o czterech ścianach) (Hryhir Tiutiunnyk)? Czyż celowo zamykać się w wąskich granicach? „Otchrokhat’”. Po naszemu „otchrokhat’” będzie nie „wybuduwaty” (zbudować), a „wybechkaty” (P. Zahrebelnyj). Nie można jednakowo tłumaczyć stylistycznie różnoznacznych synonimów. „Zniaty” (zdjąć/nakręcić). Ten czasownik, kiedy chodzi o film, ma, jak dla mnie, lepszą, choć i dłuższą formę „zafilmuwaty”. SKŁONNOŚĆ DO HIPERPURYZMU „Wyraz” (wyrażenie). Autorzy odmawiają temu słowu prawa do istnienia, rekomendując zamiast tego „wysliw” (wypowiedź). Zapominają, że mówiący dobierają z szeregu synonimów najlepszy ze względu na łatwość wymowy. Nasz smak językowy nie pochwala form, gdzie powtarzają się dźwięki. A w słowie „wysliw” powtarzają się i samogłoski (y, i), i spółgłoski (w). Dlatego słowu „wyraz”, pomimo jego rzekomej nieukraińskości, oddawano pierwszeństwo. Zakazami zaś trudno zwalczać naturalne procesy rozwoju języków. „Kofe” (kawa). Autorzy bardzo trafnie skrytykowali tworzenie przez zbliżaczy języków dwóch słów „bohatyr” (bohater) i „bahatyr” (bogacz). Jednak nalegają na istnienie dwóch słów „kawa” i „kofe”. Możliwe, że w literaturze specjalistycznej taki podział jest słuszny. Na poziomie potocznym zaś doprowadzi on do utrwalenia formy „kofe” zamiast „kawa”, jak to stało się ze słowami „prolisok” (przebiśnieg) i „pidsnizhnyk” (przebiśnieg) — słownikowy podział „zjadł” „proliska”.
POLEPSZENIE Zadawać żal komuś. Autorzy tłumaczą tę parę jako sprawiać cierpienie. Bliżej prawdy będzie sprawiać ból duszy lub też odzywać się bólem w czyimś sercu. Zdrowia życzymy! To powitanie kalkuje formę Życzymy zdrowia! Czyż nie naturalniej powiedzieć: Bądźcie zdrowi, panie sotniku? DODATKI Przynajmniej. Polecając tę formę, warto wspomnieć także słowo bodaj: “Chcę mieć możliwość bodaj pisać” (Z żywych ust). W ten sposób. Synonimem tej formy jest słowo tak. Nie zmrużyć oka. Najlepszym odpowiednikiem tego wyrażenia jest nie sklejać oczu (Łesia Ukrainka). Następny w kolejce. Goląc się w zakładzie fryzjerskim w Krasnodarze, zwróciłem uwagę na język fryzjerek. Skończywszy strzyc lub golić klienta, fryzjerki zwracały się do kolejki: “Następny!” Takiego użycia tego słowa zamiast słowa następny język rosyjski nie zna. Widocznie w Krasnodarze, tak jak w Odessie, mieszkańcy, stając się rosyjskojęzycznymi, zamieniali znane im ukraińskie słowa i zwroty na rosyjskie. Słowo kolejny zastąpiło nasze słowo dyżurny. U Kubańczyków — dawnych zaporoskich kozaków — to słowo oznaczało to samo, co współczesne słowo następny. ŹRÓDŁA A morzu przeogromnemu, głębokiemu i potężnemu wody nie dodasz. Te słowa należą nie do Szczogolewa, a do Hlibowa. PROPOZYCJE Skorupiaki. Autorzy proponują właśnie takie użycie, ustalone przez sowieckie językoznawstwo. Mamy możliwość nazywać tę klasę istot jednym słowem — raki. My przecież nazywamy gatunek rybopodobnych rybami, to dlaczego nie zastosować takiego modelu także do raków? Te uwagi poczyniono po to, aby polepszyć jakość nieprzeciętnego badania, którego drugie wydanie obowiązkowo się pojawi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gdy istnieje twórcze podejście ludzi o podobnych poglądach. Obecnie taki zespół już się dobrał, ale zajęło to nie jeden miesiąc. Zdajemy sobie sprawę, że do tak skomplikowanego nagrania i nie mniej skomplikowanego montażu, jakiego wymaga słuchowisko radiowe, potrzebni są nie tylko dobrze przygotowani specjaliści, najnowocześniejszy sprzęt komputerowy i unikalne programy dźwiękowe, ale także specjalnie wyposażone studio. Jestem przekonany, że u nas tak będzie. Ale mimo wszystko, zrealizowano już 12 inscenizacji zwycięzców i laureatów Pierwszego Ogólnoukraińskiego Konkursu Słuchowisk Radiowych. Dlatego w najbliższym czasie nasz słuchacz radiowy usłyszy je na Pierwszym i Trzecim programie Ukraińskiego Radia, zgodnie z regulaminem naszego konkursu. Są to słuchowiska radiowe: Wołodymyra Lysa „Polowanie na brata”, Ludmyły Dańko „Używana trumna”, Bohdana Melnyczuka „Todos i Zońka”, Serhija Szczuczenki „Babaj” oraz „Powrót”, Iryny Rozowyk „Bezpieczeństwo życia”, Anatolija Malarowa „Gra przeszłości”, Natalii Buczel „Świat między wierszami”, Wołodymyra Danyłenki „Przełączając kanały” oraz „Besarab, Besarabski rynek i duch Dowżenki”, Natalii Kołomijec „Chrematofobia” i Łesi Iwanenko „Taka muzyka”. O każdej z tych inscenizacji można opowiadać wiele, bo praca była kolosalna. — Czy można mówić o tym, że Ukraińskie Radio już odrodziło zapomniany gatunek — słuchowisko radiowe? — My nie po prostu odradzamy słuchowisko radiowe, a tworzymy własną narodową szkołę dramaturgii radiowej. A to oznacza, że w Ukraińskim Radiu będą brzmieć utwory współczesnych ukraińskich autorów, którzy pracują na rzecz utwierdzenia nowego i niezwykle skomplikowanego, choć ciekawego gatunku, a ich utwory staną się klasyką tego gatunku. Rozmawiała Switłana KORONENKO. Serdecznie gratulujemy naszemu koledze, prezesowi Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Wiktorowi Iwanowyczowi Nabrusiowi, utalentowanemu dziennikarzowi, mądremu kierownikowi z okazji jubileuszu — 50-lecia. Życzymy kozackiego zdrowia, twórczego zapału, dobrobytu oraz Bożej łaski na życiowej niwie. język, walczyć z Rosjanami. Wzywam do kochania swojego, swojego pięknego języka i swojej ziemi, bo jeśli żyć na niej bez miłości, oznacza to szkodzić jej. A ona nas urodziła i cierpi mimo tej zniewagi, którą często jej wyrządzamy. Czasami moi rozmówcy i oponenci zaprzeczają: „Jaka różnica, w jakim języku rozmawiać? Czy rosyjski jest zły?”. Napisała do mnie pewna pani: „Czy można sobie wyobrazić pełnowartościowego człowieka bez Lermontowa, Puszkina, Tołstoja?”. Ale czy to oznacza, że trzeba zapomnieć o swoim, aby szanować cudze? Rosyjski pisarz W. Rasputin powiedział: „Pojęcie nacjonalizm jest świadomie oczernione. Jeśli zacznę szanować siebie w sobie, będę szanować takie same uczucia w człowieku innego rodzaju. To język przyjaźni. Jeśli kocham swoje, znaczy, pokocham i przyjazne cudze”. Boli mnie, że nie wszyscy doszli do zrozumienia tego. Przykro, gdy ukraińska matka rozmawia ze swoim dzieciątkiem w języku rosyjskim, choć już tyle lat niepodległej Ukrainie. Dzisiejsze maluchy będą żyć w tym państwie, być jego gospodarzami. Pomyślmy o tym! Rozmawiała Hanna WOŁOSZENIUK, m. Winnica
Tłumaczenie maszynowe
— Jakie one są, te słuchowiska radiowe i ich autorzy? — 1 września zakończyliśmy przyjmowanie słuchowisk, choć wciąż jeszcze napływają. Otrzymujemy bardzo wiele telefonów — ktoś nie zdążył na czas wysłać utworu, ktoś martwi się, czy trafił na konkurs, a kogoś interesuje, czy został zwycięzcą. Kiedy wpłynie ostatni utwór do rejestracji, wszystkie nadesłane na konkurs słuchowiska zostaną przekazane ekspertom (ich nazwiska trzymamy w tajemnicy, aby na ludzi nie wywierano nacisków), którzy wybiorą najlepsze, czyli takie, które będą odpowiadać wymogom gatunku. Więc w najbliższym czasie trafią one do członków jury. Mam nadzieję, że w listopadzie wyłonią zwycięzców konkursu. W tym konkursie brali udział przedstawiciele wszystkich regionów Ukrainy — z Kijowa, Doniecka, Równego, Mikołajowa, Czerniowiec, Tarnopola, Zaporoża, Ługańska, Odessy, Czerkas, Winnicy, Melitopola, Krzywego Rogu, Mariupola, Truskawca, Czernihowa — setki autorów. Niektórzy z nich nadesłali po dwie-trzy słuchowiska, a jeden autor — 12! Więc przed naszymi ekspertami poważna praca: wyselekcjonować naprawdę najlepsze utwory, które odpowiadałyby kanonom gatunku, czyli były utworami dla radia, a nie dla sceny, poruszały ważne dla naszego społeczeństwa problemy. Ważne, aby język utworu był doskonały, a słuchowisko — prawdziwie artystycznym dziełem. Kim są autorzy sztuk? O tym dowiemy się, kiedy wyłonimy zwycięzców, ponieważ słuchowiska napływają pod pseudonimami. Podczas głosowania członkowie jury nie będą wiedzieli, kto kryje się za każdym z pseudonimów, dopiero po głosowaniu je ujawnimy. — O czym są sztuki, które napłynęły? — Tematyka jest różnorodna: o miłości i zdradzie, o naszej niełatwej teraźniejszości i przeszłości, o Hołodomorze i II wojnie światowej, o wsi i mieście… Oto kilka tytułów zarejestrowanych słuchowisk: „Feniks słowiańskiego ducha”, „Brzydkie kaczątko i dobry kaczor”, „Hołodomor”, „Kiedy śpiewają słowiki, albo Oligarcha i żebraczka”, „Nie doisz krowy, ona i nie da się wydoić, albo Nocne przemieszczenia”. — Jak stawiała Pani swój pierwszy krok w studiu radiowym, Emmo? — Uczyłam się w szkole w naszych sławnych Żornyszczach. Znalazłam się w Donbasie, gdzie szukałam miejsca nauczyciela. Ale wykładowcą języka ukraińskiego nie udało się zatrudnić. A Petro Todosowycz Bojko, znany spiker Ukraińskiego Radia, zresztą też nasz krajan, wykładał na uniwersytecie czytanie ekspresyjne. To była wielka szkoła. Petro Todosowycz — znany spiker, zasłużony artysta Ukrainy. Wielu wychował. I w radiu republikańskim znalazło się dla mnie miejsce redaktora literackiego w redakcji muzycznej. Przyszłam na miesiąc, a już niedługo czterdzieści lat minie. Na całe życie, jak widzicie. Poczułam, że tutaj audytorium jest znacznie szersze niż klasa. To, co sama wiesz, i przez tych ludzi, z którymi się komunikujesz, też można powiedzieć wiele dobrego. — A po redakcji muzycznej? — Była niewielka przerwa. A potem znowu audycje, reportaże o ludziach, relacje z nowych budów, kopalń, z hal produkcyjnych, z pól… Jeździłam po całej Ukrainie, rozmawiałam z ludźmi. Mnie ta praca zachwyciła. Obecnie nie wyobrażam sobie swojego życia bez radia. Wydaje się, że do ostatniego tchu będę pracować tutaj. Sądząc po telefonach i listach, których napływało bardzo dużo, jest to interesujące również dla ludzi. Piszą: „Wyszukanie po przestrzeniach wszechświata”, „Szalona brygada”, „Mój milionletni język”, „Narada Prezydenta Ukrainy”, „Śmierć stonki ziemniaczanej”, „Ewolucja miłości”. — Czy odkryjemy ciekawe nazwisko dla dramaturgii radiowej? — Bardzo bym chciała, bo to gatunek, w którym jeszcze nie ma klasyków, i dlatego każdy, kto aktywnie rywalizuje w naszym konkursie, ma szansę stać się nie tylko klasykiem, ale i fundatorem współczesnego ukraińskiego słuchowiska. Młoda psycholog z Winnickiego Szpitala Obwodowego Natalia Kołomijec po raz pierwszy spróbowała swoich sił w dramaturgii radiowej i nadesłała do nas kilka utworów. Nie miała żadnej publikacji, żadnej wystawionej sztuki. Ale jedna z nadesłanych na nasz konkurs słuchowisk — „Chrematofobia” — przyniosła jej zwycięstwo. Fabuła jej jest prosta, a temat — biurokracja i łapówkarstwo — aktualny nie tylko na Ukrainie. Urzędnik jednego z państwowych zakładów zachorował na nieznaną chorobę: bolało go serce, ciemniało w oczach, zawroty głowy pojawiały się za każdym razem, gdy trafiały do rąk pieniądze. Nie mógł nawet zapłacić taksówkarzowi. Pewnego razu, kiedy kilku interesantów po kolei dało mu łapówki, nastąpił kryzys, mężczyzna zemdlał i wezwano do niego lekarza. W ten sposób wszyscy dowiedzieli się o nowej chorobie. Ta choroba nie jest wymyślona, choć bardzo rzadka. Psycholog Natalia Kołomijec badała to zjawisko i w rezultacie pojawiło się słuchowisko „Chrematofobia”. Jestem przekonany, że ten utwór wejdzie do złotego funduszu Ukraińskiego Radia. Role w nim wykonują zasłużeni artyści Ukrainy Wasyl Mazur i Petro Panczuk, reżyserem jest narodowa artystka Ukrainy Natalia Sumska, wspaniała aktorka i znakomita organizatorka. Dzięki niej w tych sztukach biorą udział czołowi aktorzy teatru imienia Iwana Franki, a słuchacz radiowy usłyszał głosy aktorskie, które albo nigdy nie brzmiały w Ukraińskim Radiu, albo brzmiały bardzo dawno temu. Mam nadzieję, że Natalce wystarczy sił i natchnienia, by kontynuować niełatwą pracę na niwie dramaturgii radiowej, tym bardziej, że świetnie jej to wychodzi. Jeszcze jednym naszym osiągnięciem stała się praca młodego reżysera i aktora z Żytomierskiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Petra Awramenki. Dla nas odkrył go laureat pierwszego konkursu, pisarz Wołodymyr Danyłenko. Słuchając jego słuchowiska „Besarab, Besarabski rynek i duch Dowżenki”, byliśmy zdumieni tym, że trzech różnorodnych bohaterów w niej błyskotliwie gra jeden aktor — Petro Awramenko. Zrealizował on również wystawienie sztuki. To młody, utalentowany i pełen determinacji artysta. Obecnie jest pełnoprawnym członkiem naszego zespołu twórczego i zajmuje się wystawianiem innych słuchowisk-zwycięzców konkursu. Więc dzięki pierwszemu konkursowi dobrała się drużyna profesjonalistów, którzy stawiają słuchowisko na wysokim poziomie artystycznym. — Kiedy słuchacze Ukraińskiego Radia usłyszą słuchowiska zwycięzców Pierwszego konkursu? — Najpierw wyjaśnię, dlaczego tak długo je przygotowywano i dlaczego do tej pory nie ma ich na antenie Ukraińskiego Radia. Słuchowisko — to wysokiej jakości i drogi produkt, który wytwarzają specjaliści bardzo wysokiego szczebla. Jako przykład można podać zakład wyrobów szklanych,
który wypuszcza dobry produkt — zwykłe szklanki lub butelki, które są wszystkim potrzebne. Na zakład nie narzekają konsumenci, ale okoliczności układają się tak, że pracownicy tego zakładu muszą nauczyć się zupełnie innej pracy — wytwarzać wyszukane kieliszki czy wazony. Niby ludzie są przygotowani i znają swoją pracę, ale nauczyć ich w jeden dzień wytwarzać te kieliszki czy wazony jest niemożliwe. Pracownicy zakładu mogą pojechać do takiego samego przedsiębiorstwa i tam przejąć doświadczenie, a nam nie ma dokąd jechać, więc musimy uczyć się na własnych błędach i osiągnięciach albo na wzorcach zagranicznych słuchowisk radiowych. Żadna uczelnia w Ukrainie nie uczy tworzenia słuchowisk radiowych, oprócz chyba wydziału dziennikarstwa na stołecznym uniwersytecie, gdzie kurs prowadzi radiodramaturg Ilja Chomenko, ale przedmiotu „radiodramaturgia” i tam nie ma. I studenci uczą się podstaw radiodramaturgii jedynie dzięki entuzjazmowi samego Chomenki. Współczesne, profesjonalnie wystawione słuchowisko radiowe to dobry tekst, napisany specjalnie dla radia, wysokiej klasy aktorzy, którzy wiedzą, jak pracować przed mikrofonem. Sztuka aktora przed mikrofonem w studiu radiowym, gdzie może pokazać jedynie własny głos, różni się od sztuki tego samego aktora na scenie, gdzie „pracuje” głosem, twarzą, ciałem, strojem itd. Redaktorzy i reżyserzy muszą być na wysokim poziomie profesjonalnym, aby fachowo podać słuchaczowi radiowemu wysokiej jakości produkt. Niedawno spróbowaliśmy, chyba po raz pierwszy w praktyce Radia Ukraińskiego, zamówić u kompozytorów muzykę specjalnie do tekstu słuchowiska radiowego. Ta oprawa muzyczna okazała się bardzo udana. Nasi dźwiękowcy doskonale władają współczesnymi programami komputerowymi. I oczywiście wszystko to działa sprawnie tylko wtedy, gdy. Zakończono przyjmowanie utworów na Drugi ogólnoukraiński konkurs słuchowisk radiowych „Odrodzimy zapomniany gatunek”, który prowadzi Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy. Proponujemy uwadze naszych czytelników rozmowę z prezesem Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Wiktorem NABRUSKIEM.
Tłumaczenie maszynowe
Moje Ometynci leżą od Żornyszcz, skąd pochodzi znana dziennikarka radiowa Emma Babczuk, o kilka dziesiątków kilometrów. Na targ do tamtych stron chodzili moi sąsiedzi. Pewnego razu odwiedziłam Emmę Antoniwnę i długo rozmawiałyśmy na różne tematy. Proponuję fragment naszej rozmowy.
— …nasza ostatnia nadzieja. Pomóżcie, mówią, doradźcie, powiedzcie! Cieszę się, że mogę to robić. — Zdarza się, że ludzie obeszli wszystkich urzędników, obbili wszystkie progi. I wtedy Pani jest dla nich ostatnią przystanią. Czy udawało się pomagać? — Bywało, choć nie tak często, jak bym chciała. W moich rękach jest tylko słowo. Kiedyś się go bano, bo czekano na należytą reakcję związku zawodowego, komitetu partii albo miejscowego kierownictwa. Choć mieliśmy podwójną moralność, w której wzrastaliśmy: dla trybuny, dla wystawy, dla pokazu — jedno, a w życiu — zupełnie co innego. Przypominam sobie jeden zabawny przypadek. Nauczycielka z Umania Walentyna Wasylijwna Diechtiar pisywała do gazet, także do nas. Opowiadała, że już w okresie niepodległości zmęczyły ją czerwone sztandary i gwiazdy, więc poszła do administracji obwodowej i wyraziła swoje zdanie. A tam wiedzieli, że korespondowała z nami. Mówi: „Nie zdążyłam wyjść, a jeden urzędnik do drugiego: »Trzeba to zdjąć, bo ta Emma Babczuk rozgłosi o nas na całą Ukrainę!«”. Tego samego dnia nie stało radzieckich symboli! To jeden przypadek, a było ich mnóstwo… — Przez tę podwójną moralność zapewne było Pani, Emmo Antoniwno, trudno na antenie? A co teraz Panią niepokoi? — Takich dogmatów wpajano nam od dzieciństwa. Z bratem mieliśmy jedne buty i chodziliśmy do szkoły na zmianę: on na pierwszą zmianę, ja na drugą. Ale wychodziliśmy na scenę i dziękowaliśmy „za nasze szczęśliwe dzieciństwo”. Jednak i dobre rzeczy tracimy z naszej przeszłości i odsuwają się one na dalszy plan: poczucie moralności i czystości, kolektywizm — chciałoby się, żeby to przetrwało. Ale wszystko ma swój czas. — Emmo Antoniwno, prowadziła Pani audycje z wieloma znanymi ludźmi: naukowcami, poetami, artystami… Czy ktoś z nich stał się Pani jednomyślnikiem, przyjacielem, bliską osobą?
— Kocham ludzi. Nawet tych, którzy mnie nie kochają. Są listy, telefony… Teraz zastanawiamy się, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, gdzie są nasze korzenie, dokąd idziemy. To wieczne pytania ukraińskości. Nie wszyscy szukają na nie odpowiedzi. Zrozumiałam, że jesteśmy narodem szczególnym: pracowitym, dobrym, który nigdy nie dążył do podbojów, nie narzucał swojego. Narodem, który wszyscy chcieli podporządkować. Kiedy mówią, że jestem nacjonalistką, banderowcem, bo propaguję swoje, odpowiadam: nie wzywam do pogardy dla rosyjskiego
Tłumaczenie maszynowe
Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów. Czcigodny Makary urodził się w Owruczu, na Wołyniu, w pobożnej prawosławnej rodzinie Tokarewskich (według danych jednego z wołyńskich przekazów — Tokarskich). Data urodzenia jest nieznana. Prawdopodobnie było to w pierwszej dekadzie XVII wieku. Mineja na maj podaje konkretną datę — 1605 rok. Rodzice wychowali go w bojaźni Bożej oraz miłości do świątyni i modlitwy. Często udawał się na posłuszeństwo do ludzi duchownych, aby uczyć się od nich życia pobożnego. A wkrótce nadszedł czas, gdy młodzieniec, na zawsze opuszczając dom rodzicielski, przybył do owruckiego monasteru Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Ta wspólnota należała do najstarszych na Wołyniu. Posłusznik monasteru po pewnym czasie przyjął postrzyżyny mnisze z imieniem Makary, co w języku greckim oznacza „błogosławiony”. Gorliwie studiując dogmaty wiary prawosławnej i historię ojczystego prawosławia, Makary szybko przeszedł wszystkie etapy posłuszeństwa. Jego ulubionym zajęciem było czytanie dzieł świętych ojców, a zwłaszcza świętego Jana Złotoustego. Świadczyła o tym księga czcigodnego Makarego z własnoręcznym podpisem, która przechowywana była w soborze perejasławskim jeszcze w XIX wieku. W Minei znajdują się informacje o tym, że w 1625 roku mnicha Makarego przeniesiono do kupiatyckiego monasteru pińskiego. Tam biskup Łazarz (Baranowicz) wyświęcił go najpierw na hierodiakona, a potem na hieromnicha. W późniejszym czasie Makary pełnił obowiązki przełożonego kamienieckiego monasteru Zmartwychwstania, a następnie kierował monasterem kupiatyckim. Mniej więcej po 1657 roku arcybiskup Łazarz, w tamtym czasie namiestnik metropolii kijowskiej, wyświęcił Makarego na archimandrytę i mianował przełożonym rodzinnego monasteru w Owruczu. Były to ciężkie czasy dla Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, zwłaszcza na Wołyniu. Na Ukrainie trwała straszna epoka Ruiny. Prawosławny lud doznawał ucisku, był nieustannie obrażany, a nawet bity przez innowierców, święte świątynie bezczeszczono i grabiono. Czcigodny Makary był prawdziwym obrońcą prawosławia i wspierał wiernych, którzy szukali spokojnej przystani. W najcięższych chwilach padał na kolana, modlił się, czytał Psalmy Dawidowe: „Pan światłem moim i zbawieniem moim: kogóż mam się lękać? Pan obrońcą mego życia: przed kim mam czuć trwogę? ...Choćby obóz przeciw mnie stanął, nie ulęknie się serce moje;
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
„choćby cała wojna stanęła przeciwko mnie, i wtedy będę ufał Jemu” (Ps 26, 1, 3). Pewnego razu klasztor otoczyli Tatarzy i przez pewien czas mnisi nie mogli wyjść ani po wodę, ani po chleb. Znalazłszy się w sytuacji bez wyjścia, święty Makary postanowił walczyć z wrogiem bronią duchową. W świątyni odprawiono nabożeństwo do Matki Bożej, a cała brać z chorągwiami i ikonami wyszła za bramy klasztorne. Tatarzy natychmiast uciekli spod klasztoru, gdyż wydawało im się, że idzie na nich ogromne wojsko. Błogosławionemu Makaremu proponowano przejście na unię, lecz on stanowczo odrzucił te propozycje: „Pokażcie wiarę w czynach swoich. Czyż to chrześcijańskie sprawy, kiedy zabijacie ludzi i niszczycie zakłady, które wychowują w chrześcijańskiej pobożności?”. Ale Tatarzy zniszczyli klasztor, mnisi się rozbiegli. Święty Makary, powiadomiwszy o nieszczęściu wysokoprzewielebnego Łazarza, poszedł szukać schronienia w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, gdzie pozostawał prawie dwa lata. Władyka Łazarz po ojcowsku troszczył się o swojego podopiecznego, nawet hetmanowi Ukrainy Doroszeńce przesłał swoją prośbę: „...jego miłość ojciec archimandryta owrucki nie jest w stanie spokojnie żyć w swojej archimandrii, zrujnowanej przez hordy i Lachów, pozbawiony owczarni, która została wybita, wyruszył na pokłon do świętych miejsc kijowskich... Błagajcie, Wasza Wielmożności, łaskawie przyjąć go...”. Jednak tak gorliwy obrońca prawosławia potrzebny był nie tylko w Kijowie. Dlatego w 1672 roku metropolita kijowski Józef (Nielubowicz-Tukalski) mianował go archimandrytą monasteru Zaśnięcia Matki Bożej w Kaniowie. Klasztor, który istniał od XIII wieku, utrzymywał ścisłe związki z kozactwem zaporoskim, tutaj pochowano kozackiego atamana Iwana Pidkowę. Sobór Zaśnięcia Matki Bożej wzniósł książę Wsiewołod Olgowicz jeszcze w 1144 roku.
W klasztornej wspólnocie u świętego Makarego znalazł schronienie także hetman Jurij Chmielnicki, w tamtym czasie już mnich Gedeon. Jeszcze za życia Pan pobłogosławił Makarego czynić cuda i spełniać proroctwa, i wydarzyło się to właśnie w Kaniowie. Pewnego razu przyszedł do niego ślepy. Święty powiedział mu: „Wierz i módl się do Tego, który dał wzrok ślepemu, idź na Wigilię Objawienia Pańskiego i módl się”. Wigilię odprawiał sam przełożony, modląc się także za ślepego. Lecz gdy wypowiedział słowa „dziwne dzieła Twoje, Panie”, ślepy poczuł, jak przez oczy przeszedł mu ostry promień światła i przejrzał. W podzięce za tak wielką łaskę Pana przejrzały człowiek zbudował w Kaniowie świątynię ku czci Objawienia Pańskiego. Inny cud sprawił święty Makary, kiedy przyszła do niego kobieta prosić za swojego syna, który prowadził się lekkomyślnie. Zajął się leczeniem modlitwą chorego na duszy młodzieńca: to przychodził do niego, to zapraszał do siebie. Chłopak nie rozumiał, dlaczego zmuszają go tak długo się modlić, i był bardzo niezadowolony. Święty odpowiadał mu: „Długie modlitwy odprawiają mnisi zgodnie ze ślubami i to ciebie nie dotyczy. A oto co dotyczy ciebie: pozostawanie bez modlitwy to to samo, co skazać duszę na śmierć głodową. Czytaj jedną modlitwę „Ojcze nasz”, a w niej znajdziesz wszystko — i świat poznania Boga, i lekcje dla życia, i pociechę, i siłę Ducha. Mówić uważnie tę modlitwę, myślę, nie jest ciężko”. Wypowiedziawszy modlitwę, młodzieniec zapragnął powtórzyć ją drugi i trzeci raz. Tak mu się spodobała, że powtarzał ją nieustannie, dobrze pracował, był uważny wobec siebie, więc stał się pociechą dla matki. Pewnego razu zdarzył się przypadek z sędzią, który stale brał łapówki od biednych i skrzywdzonych. Święty Makary sam zaczął przesyłać mu pieniądze i dodawał notatki ze słowami: „Oddaję ostatnie, więcej nie mam, pożałuj siebie i mnie”. Z czasem sędzia zrozumiał, jakie zło czyni, i wszystko nieprawnie nabyte oddał cerkwiom. Po radę i pomoc do świętego Makarego szli wszyscy mieszkańcy Kaniowa: starzy i młodzi, zdrowi i chorzy, ubodzy i bogaci, bo dla wszystkich był on i ojcem, i doradcą, i dobroczyńcą. Mając dar proroctwa, na kilka lat przed śmiercią ujrzał wizję: gęste chmury spowiły jego wspólnotę i mgła zawisła nad całą Ukrainą. „Niedobre znamię — mówił Makary, widocznie będzie wielka boleść dla nas”. Wkrótce mieszkańcy Kaniowa doświadczyli strasznego głodu i popadli w rozpacz. Święty rozdał cały swój majątek, aby uratować ich od śmierci, karmił i udzielał schronienia w klasztorze. Kaniowski monaster Zaśnięcia Matki Bożej i jego przełożonego często odwiedzał hetman Prawobrzeżnej Ukrainy Petro Doroszenko. Właśnie dzięki radom świętego Makarego hetman zrzekł się poddaństwa Turcji. Święty Makary przewidywał, że Kaniów zostanie zniszczony, a wspólnota upadnie. Wiedział on także o swojej męczeńskiej śmierci. W 1675 roku na ziemie kaniowskie wtargnęli Polacy, miasto spalili, wielu mieszkańców wybili, inni ukryli się w klasztorze. Ale to był dopiero początek nieszczęścia. W 1678 roku sułtan wysłał liczne wojsko Turków i Tatarów na Ukrainę na pomoc Jurijowi Chmielnickiemu. Do sławnego kozackiego miasta Kaniowa podeszli 4 września i zajęli je, niszcząc ludność, która nie zdążyła ukryć się w klasztorze. Lecz gdy pod naporem wroga padły bramy klasztorne, lud rzucił się do soboru Zaśnięcia Matki Bożej. Jedynie archimandryta Makary z kamienną twarzą stał z krzyżem i błagał, by nie zabijać ludzi i nie bezcześcić świątyni Bożej. Tatarzy pochwycili go, odebrali krzyż i zdeptali. Samego Makarego torturowali, a on cierpiał i modlił się, prosił Pana, by „umocnił” go. Basurmani żądali oddania klasztornego złota i innych kosztowności, ale usłyszeli w odpowiedzi: „Moje złoto jest w niebiosach, a nie na ziemi”. Odcięli mu głowę i zostawili na placu. Stało się to 7 września 1678 roku. W nocy kaniowianie zabrali ciało świętego męczennika do świątyni, a następnego dnia wrogowie podpalili świątynię. W pożarze zginęło wszystko i wszyscy, pozostało nietknięte ciało archimandryty: w odzieniu, z krzyżem na piersiach. Pochowali go w świątyni pod ołtarzem. Po 10 latach podczas przebudowy świątyni ciało wykopano. Nietknięte relikwie sprzyjały wielu uzdrowieniom. Aby zachować relikwie, przeniesiono je do Perejasławia, do pułkowej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego. W 1713 roku były już w Perejasławskim monasterze św. Michała, a po jego likwidacji w 1786 roku przechowuje się je w cerkwi Perejasławskiego monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego. Dzisiaj święte relikwie świętego męczennika Makarego spoczywają w soborze św. Michała w Czerkasach. Pamięć przeniesienia relikwii świętego obchodzi się 26 maja.
Tłumaczenie maszynowe
Nawet najwspanialsze świątynie Ukrainy nie mogą równać się z Młynowską Cerkwią Świętej Opieki pod względem anielskiej przychylności. Tę świątynię szczelnym wieńcem otoczyły trzy dziesiątki figurek aniołów. Symbolizują one odwieczne dążenie człowieka do szczęścia. Młynowianie bowiem w ustawionych figurkach widzą duchowych opiekunów swoich dzieci, potwierdzając to tabliczkami-podpisami z imionami młodych mieszkańców miasteczka oraz pełnym tajemnicy „Zbaw i zachowaj”. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. — Początek temu cudownemu światu dały dwie figurki aniołków, które postanowiliśmy ustawić po obu stronach bramy cerkiewnej — opowiada proboszcz świątyni ks. Wasyl (Liszczuk). — Pierwszą poświęciliśmy mojemu wnukowi. Przykład zaczęli naśladować rodzice, dziadkowie, babcie. Nowe aniołki na ogrodzeniu świątynnym pojawiają się po chrzcie dzieci. Może je zamówić i ustawić każdy. Finansowa strona tej akcji to trzysta hrywien. A jeśli chodzi o duchowe wzbogacenie, to ono, jak deklarują zamawiający, mierzy się nie pieniędzmi, a zewem serca, bo ustawione aniołki to nie tyle wyroby rzeźbiarskie, co swoiste magnesy, które przyciągają do świątyni, do modlitwy, do wiary w Bożą łaskę. Jeśli wszystkie miejsca dla aniołków wokół Cerkwi Świętej Opieki zostaną zapełnione, to będzie można kontynuować tradycję przy Cerkwi św. Michała. Zgodnie z chrześcijańskimi tradycjami, każdy człowiek ma anioła stróża, który go chroni i pomaga w życiu, jest on pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem, wskazuje właściwą drogę, ostrzega przed grzechem, wstawia się przed Panem. O tym właśnie przypominają ustawione figurki. Młynowskie aniołki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
idioci. Tak, czy nie do końca tak, ale jest tu ziarno prawdy: wczesnomoderniści „ostrzegali” przed chaosem i zbliżającym się apokalipsą. Rzeczywistością stał się on właśnie po lutowo-październikowym buncie, ustanowieniu faszystowskich dyktatur i stymulowanym przez nie niszczeniu twórczej inteligencji, mas i narodów… Uważnego rozpatrzenia wymaga jeszcze jedna ważna hipostaza nowoczesnej sztuki: dążenie jej do „uwolnienia się” od jakiegokolwiek „służenia”, aby wypalić z niej wszelkie „narodnickie” idee (moralność, świadomość narodową, ochronę pokrzywdzonych, miłość do rodu i narodu itp.). Postawa ta jest słuszna: sztuki nie można podporządkowywać jakiejś „służbie”, ponieważ sama w sobie jest ona „służbą jako taką”, immanentną działalnością ludzkości, która sama wymaga wsparcia i ochrony. Ale do czego mogą doprowadzić skrajności? Je. Małaniuk, analizując te skrajności, pisał: „…W krótkim czasie mamy muzykę »jako taką«, poezję »bez sensu« (to znaczy sensu poezji), powieść »bez bohatera«, malarstwo »bez przedmiotu« (to znaczy przedmiotu malarstwa), głuchoniemą architekturę »bez ornamentu« (to znaczy pudełko bez cienia jakiejś »muzyki«, która stanowi treść każdej ze sztuk). Jednym słowem, sztuka stała się wreszcie »czysta«, tak »czysta«, że nic innego już jej nie pozostawało, jak tylko położyć się do trumny”17. Ale skrajności nie można pozostawiać bez uwagi, ponieważ są one zdolne popchnąć twórczość do wszelkiego rodzaju spekulacji, awantur czy otwarcie formalistycznych i ideologicznych wykrętów. Na nowym etapie modernizmu takie zjawiska będą miały miejsce zarówno w awangardowych (futurystycznych), jak i w retrogradnych (socjalistyczno-realistycznych i faszystowsko-zaangażowanych) przejawach twórczości. Awangardyści bawili się w literaturę, a retrogradni socrealiści i hitlerowscy „ikonopiści” przekształcali ją w plakatową ilustrację „osiągnięć” komunistycznego budownictwa i oszalałego faszyzmu. Literatury w takich słownych samoróbkach było tyle, ile światła od „nierównego knota: tylko kopci” (P. Tyczyna). Tych, którzy odmawiali pisania takiej „kopcącej” literatury, w ZSRR niszczono, a ich utwory usuwano z procesu literackiego. Pełnej statystyki tych średniowiecznych zbrodni do tej pory nie ma. Hitlerowski reżim pozwalał niektórym „swoim” pisarzom emigrować (T. i H. Mann, A. Zweig, B. Brecht), a ich utwory (jak i całą niefaszystowską literaturę) palono, jak w czasach średniowiecznego autodafe. Najbardziej widowiskowe spalenie „szkodliwej” z punktu widzenia faszyzmu literatury odbyło się w latach 30. na placu przed Uniwersytetem Humboldtów w Berlinie. Ciąg dalszy nastąpi. którego strana była obreczena na porażenie” (zob.: „Litieraturnaja gazieta”. — Moskwa, 2007. — nr 8. — s. 1.) 7 Wynnyczenko W. Widrodżennia naciji. W 3 cz. — Kijów—Wiedeń, 1920. 8 Bunin I. Okajannyje dni. — Moskwa, 1990. — s. 63. 9 Berdiajew N. Das neue Mittelalter… Berlin, 1923. — s. 20, 23 (przekład Ołesi Kostiuk). 10 Małaniuk Je. Knyha spostereżeń. — Toronto, 1966. — Ks. 2. — s. 461. 11 Nazarow M. Tajna Rossii. — Moskwa, 1999. — s. 592—593. 12 Tamże. 13 Małaniuk Je. Poezija i wirszi // Małaniuk Je. Knyha spostereżeń. — Toronto, 1962. — s. 145. 14 Nazarow M. Cyt. praca. — s. 98. 15 Zob.: „Hołos Ukrajiny”. — 2007. — 17 marca. — s. 8—9. 16 Są wiadomości, że tylko podczas II wojny światowej — 8 milionów Niemców. A ilu — przed nią? 17 Małaniuk Je. Cyt. praca. — s. 144.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Co do J. Stalina, Beria po raz pierwszy użył tych słów podczas stwierdzania jego śmierci: ten leżał martwy na podłodze swojej daczy już całą dobę, a może i dwie. L. Beria przysunął do jego nosa zapaloną zapałkę (czy nie oddycha?) i niespodziewanie wyrzekł: „Tyran martwy!” Przestraszony tą freudowską frazą pomyślał zapewne o milionach, które spoczywają na jego sumieniu… Ilu ludzi zginęło pod samowolnym kierownictwem nietzscheańskiego „nadczłowieka” A. Hitlera, nikt nie podejmie się powiedzieć16. I nikt
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło NAJENKO Prawie jak u Gogola: “W bramy… gubernialnego miasta NN wjechała… resorowa niewielka bryczka, w jakiej jeżdżą kawalerowie…” Tym razem nie był to “miasto NN”, a dalekie (ponad 200 km od Kijowa) wieś Palczyk, położona na dzisiejszej ziemi czerkaskiej. W bryczce (mijając “z wiatrem” malownicze miasteczka i wsie Wasylków, Lisiankę, Zwinogródkę, Kałnybołoto, Hulajpole) jechał rzeczywiście “kawaler”, jednak nie bohater Gogola, a jeden z mało znanych poetów “chatian” Mykoła Kowalenko (1887—1956). Był rok 1918 lub 1919, w Kijowie to rodziła się, to dławiła ukraińska państwowość, nasz “chatianin” otrzymał wtedy jakiś honorarium (za wydane zbiory wierszy “Ognista łza”, 1917; “W krwawym mgle”, 1918) i pozwolił sobie odwiedzić ziomków “resorową” bryczką. Od takiego “szyku” zapierało mu dech, bo 10 lat wcześniej opuścił wieś tylko w lichej odzieży i z… torbą wierszy pod pachą. W kilku gazetach (almanachach) oraz w “Ukraińskiej chacie” udało mu się niektóre z tych wierszy opublikować (“Do śpiewaka”, “Elegia”, “Szczęście, szczęście…” i in.), nie bardzo nimi zasłynąć, ale jeden wers z nich zapadnie w pamięć… Pawłowi Tyczynie i złotym echem odbije się w jego (jak powiedzą W. Barka i J. Ławrynenko) “klarnetyzmie”. Porównajmy: “Ale śmierć przechytrzę ja, / Bo całkiem jeszcze nie umrę ja…” (M. Kowalenko, 1912). “I jak ja umrę — nie rozumiem: / Życie moje — odwieczne…” (P. Tyczyna, 1915). Jest to bodaj najbardziej charakterystyczna cecha nowego etapu w ukraińskim modernizmie: na miejsce smutku, beznadziei i przeczucia apokalipsy stawała wiara w nieśmiertelność, w wieczność życia. A przejmowali się tą wiarą, jak widzimy, i nie zawsze utalentowani wierszopisowie, i poeci czystego, jak szczera dusza, słowa. Na czym mogła opierać się ta wiara? Bardziej znanym M. Kowalenko był jako autor zbioru poetyckiego “Pod krzyżem życia”. W 1910 r. ujrzał on światło dzienne w Kijowie za wsparciem S. Jefremowa (ziomkowie przecież!), a rok później został wznowiony także w “zagranicznym” wtedy Lwowie. Znamienny był w nim metaforyczny tytuł, który symbolizował ciężki krzyż ukraińskiej niewoli i wiarę w to, że do ukrzyżowania na tym krzyżu sprawa nie dojdzie. Lata 1917—1919 pokazały, że w tym był sens: przewrót lutowo-październikowy 1917 r. w Petersburgu spowodował w ówczesnym Imperium Rosyjskim “paradę suwerenności”, a Ukraina ogłosiła się początkowo suwerenną republiką w składzie imperium, a na początku 1918 roku — i całkowicie niepodległą. Poeci, jak wiemy, posiadają jakieś “boczne czucie”: nawet w najmroczniejszych czasach są zdolni (jak “szeregowy” w literaturze M. Kowalenko czy przyszły “książę” poezji P. Tyczyna) niespodziewanie poczuć, że “ich” życie — “odwieczne”. Można wybaczyć im “lokalność” takiego (tylko z Ukrainą związanego) optymizmu, bo zbyt bolesne i długie było czekanie na niego… W ciągu dwóch rewolucyjnych lat zmieniły się trzy formy rządów na Ukrainie (Ukraińska Republika Ludowa — Hetmanat — Dyrektoria), równolegle z nimi “grasowała” w różnych regionach Ukrainy także atamańszczyzna (większe i mniejsze półwojskowe zjednoczenia na czele z “ojcami-atamanami” w rodzaju Machny, Hryhorjewa, Zełenego i in.), a w latach 1920—1921 ze wszystkim tym skończyły krwiożercze wojska “przemalowanego” Imperium Rosyjskiego. Przeinaczone, początkowo nazwano je Federacją Rosyjską, a z czasem (1922 r.) — eseserem (ZSRR). Siłą wciągniętej w ten eseser Ukrainie nadano oficjalny status lipnie równoprawnej republiki — USRR, którą później (przez nieprzyzwoitość skrótu) zastąpiono “przyzwoitszą” — Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką (USRR). Jak (w szerszym rozumieniu) wpływały te wydarzenia na rozwój najnowszej historii i literatury? Dla ukraińskiego pisarza W. Wynnyczenki były one początkiem nowego odrodzenia narodu, dla rosyjskiego I. Bunina — “przeklętymi dniami” (swoje zapiski z lat 1918—1920 nazwał “Okaiannyje dni”), a filozof-emigrant M. Bierdiajew zauważył w nich ciemność nowego Średniowiecza. “Oznaczyłbym nasz czas — pisał w 1923 roku — jako koniec nowej historii oraz jako początek nowego Średniowiecza… istniejemy w epoce, która przypomina rozpad antycznego świata”. Dla najbardziej przekonanych pisarzy-modernistów, którzy orientowali się na świat piękna i pragnęli utwierdzić w prawach początkowo po prostu jednostkę, a potem i nadludzi (według Nietzschego — “Ubermensch”), oznaczony przez Bierdiajewa rozpad oznaczał całkowity krach ich iluzji: na ich oczach piękno rozpadało się na kawałki, jak czysta tafla wody — na odpryski, gdy wrzucić do niej kamień. A ubóstwiana przez modernistów jednostka w realnym życiu stopniowo zaczęła nabierać cech idioty. Korzeniami swoimi ten idiota sięgnął w… naukę zwulgaryzowanych teoretyków rozwoju cywilizacji Karola Marksa i Fryderyka Nietzschego. “Ekstrema się spotykają” — mawiał I. Franko. Choć K. Marks był wyznawcą kolektywizmu, a F. Nietzsche — “nadludzkiego” indywidualizmu (“Homunkulusów piekli i warzyli, — / To “Ubermensch”, to “kolektyw”), kierunki ich wizji niespodziewanie się przecięły. I przede wszystkim na drodze poszukiwań zamiennika Boga na ziemi. K. Marks uważał, że na Jego miejsce przyjdzie bezbożnik-proletariat i tak “dobro może być zrealizowane przez zło”. F. Nietzsche na miejsce Boga postawił “nie co innego, jak diabła” i nawet “odważył się najdalej ze wszystkich przejść po osobistej drodze ateizmu, odkrywając jego istotę kosztem “nadludzkiego” eksperymentu nad samym sobą… zakończył swoje życie jako chory psychicznie”. W pewnym sensie teorie Marksa — Nietzschego były niezbyt ukrytym szkalowaniem chrześcijaństwa z pozycji judaizmu, ale kto wtedy nad tym się zastanawiał? Idioci od K. Marksa (bezdomny prawnik, który nigdy nie pracował w zawodzie, W. Uljanow-Lenin, i niedouczony seminarzysta, który “przebijał się” więzieniami i zsyłkami, J. Dżugaszwili-Stalin), przejmując władzę, swoją działalność bazowali na marksowskiej teorii “światowej rewolucji”; czując awanturniczość swojego wymysłu (zwróćmy uwagę, że obaj swoje prawdziwe nazwiska ukryli pod pseudonimami!), w różne końce świata rozsyłali ze specjalnymi zadaniami i wypchanymi portfelami podwrotną agenturę, a w osobno wziętym imperium (ZSRR) kanonizowali dyktaturę twórcy światowej rewolucji — proletariusza (w rzeczywistości dyktaturę jednej — pseudokomunistycznej — partii) i… żołądek. Twórczość i duchowość ogłaszali “nadbudową” nad żołądkiem. Jako podsumowanie — “organiczna i do dziś niepodzielna kultura-cywilizacja rozpada się na,
rzec by można, „czystą” kulturę i „czystą” (nagą) cywilizację, a między nimi powstaje złowieszcza przepaść… Powstaje diabelski mit o klasach, który przecina żywe ciało narodu. Człowieka odrywa się od ziemi i przyrody, które są gruntem wszelkiej twórczości. Wreszcie wykorzeniony i zatomizowany człowiek wypada z organicznego systemu wszechświata, zrywa swój związek z naturalną twórczością, a odpowiednio i z samym Twórcą…”13. W ciągu dwudziestu porewolucyjnych lat ci idioci wytępili najpotężniejszą twórczą inteligencję. Tym samym dokonano zamachu na kod genetyczny każdego narodu, który wchodził w skład imperialnego ZSRR. A Europa… Tam w 1918 roku też rozpadło się jedno z największych imperiów przeszłości — Austro-Węgry. W jej skład wchodziła też część Zachodniej Ukrainy. Po pewnym czasie władzę przejęli tam swoi idioci. Po faszystowsku orientując się na ideę nadczłowieka F. Nietzschego, albo próbują stworzyć nowe imperium — tysiącletnią Rzeszę (niemiecki „übermensch” A. Hitler), albo ustanawiają faszystowskie reżimy we Włoszech (B. Mussolini), Hiszpanii (F. Franco) i innych krajach. W Europie i na świecie wszczynają się tak krwawe orgie, że ginie w nich więcej ludzi, niż zginęło w wojnach przez całą poantyczną epokę. Tylko w czasie tak zwanej wojny domowej w Rosji (1917—1921) położyło głowy „15 milionów… swojego населения”14; wszyscy oni w całości na sumieniu pierwszego w „nowej” Rosji idioty W. Lenina. Jego następca J. Stalin zamęczył głodomorami, represjami i wojnami około 100 milionów tego „nasielenia”. Druga wojna światowa, zwycięstwo w której komunistyczni ortodoksi do dziś przypisują J. Stalinowi, zabrała około 50 milionów istnień15, a podczas pogrzebu tego tyrana (1953) zginęło około trzech tysięcy… idiotów. Tutaj używam tego słowa w pierwotnym znaczeniu (w tłumaczeniu z greckiego idiot — ignorant), zapożyczywszy je od szefa stalinowskiego KGB Ławrientija Berii. Nie pozwolił on swojemu synowi iść na pogrzeb J. Stalina, mówiąc: „Nie wiadomo, co zrobią ci idioci, którzy nie zdążyli oddać czci tyranowi za jego życia; a teraz, pragnąc „nadrobić” przed martwym, mogą co chcesz zrobić!” Słowo „tyran” nie wie, ile głów poleciało z karków w azjatyckich krajach — Chinach, Korei czy Wietnamie, w afrykańskim Kongu czy na amerykańskiej Kubie, które po trzydziestu-czterdziestu latach od lutowo-październikowego przewrotu w Rosji też zachłysnęły się kolektywistycznym idiotyzmem K. Marksa. Łączyć wszystko to z odżegnaniem się modernistów od kolektywizmu oraz z ich orientacją na indywidualność, oczywiście, nie można. Albo nie nadszedł czas, żeby zrozumieć: Jezus Chrystus też nie wzywał nikogo do wypraw krzyżowych, a ile ich było i ile istnień one zabrały?! Jeszcze raz wsłuchajmy się w wypowiedzi M. Bierdiajewa o „końcu nowej historii” oraz J. Małaniuka o złowieszczej przepaści między kulturą a cywilizacją; zwróćmy uwagę na to, że współcześni politolodzy Rosji przy okazji nie zapominają mruknąć: lutowo-październikowy bunt, barbarzyńskie zniszczenie rodziny carskiej itp. sprowokowali… poeci rosyjskiego „srebrnego wieku”, czyli moderniści-symboliści (K. Balmont, F. Sołogub, W. Briusow, A. Błok i in.). Oni, powiadają, swoją twórczością zasiali ziarna nihilizmu w stosunku do „ojczyzny”, „narodu” i „władcy”, w wyniku czego powstała typowa dla Rosji „smuta” i przejęli władzę… 1 Oficjalnie to miasteczko miało wtedy i ma obecnie nazwę Katerynopil, ale jeszcze do połowy XX w. starsi ludzie posługiwali się nazwą Kałnybołot. 2 W zbiorze „Ukraińska chata” (K., 1990. — S. 84) jego kompilator Wał. Szewczuk pisał, że informacji o M. Kowalence nie ma. Później zebrali je nauczyciel-poeta J. Iwaszkiewicz, literaturoznawcy W. Poliszczuk i M. Ponomarenko, w wyniku czego w „ULE” pojawił się odpowiedni artykuł o poecie (T. 2. — S. 509). 3 Zob.: Ławrynenko J. Rozstrzelane odrodzenie. — K., 2005, — S. 757. 4 Ukraińska chata. Poezje 1909—1914 rr. — K., 1990. — S. 86. 5 Tychyna P. Zbiór utworów w 12 t. — K., 1983. — T. 1. — S. 304. 6 Zgodnie z radziecką historiografią, w lutym 1917 r. w Imperium Rosyjskim miała miejsce „burżuazyjna” (ze znakiem „minus”), a w październiku tego samego roku „proletariacka” (ze znakiem „plus”) rewolucje. Obecnie utwierdza się myśl, że te rewolucje były (przede wszystkim lutowa) „zdradzieckim ciosem w plecy, po Ukraina przeżywa najsmutniejszy jubileusz: 750-lecie narodowej katastrofy, która wydarzyła się w wyniku rozstrzelania przez władzę radziecką duchowego odrodzenia lat 20—30. XX w. i spowodowanego przez nią Hołodomoru 1932—1933 rr. Te wydarzenia znalazły odzwierciedlenie w twórczości ukraińskich pisarzy, zmieniając estetyczny paradygmat modernizmu jako kierunku artystycznego końca XIX — początku XX w. Przeszedłszy drogę „wczesnego” (I. Franko, Łesia Ukrainka, O. Kobylańska), „odczutego” (W. Stefanyk, M. Czeremszyna, M. Kociubynski) i „deklarowanego” (M. Woronyj, O. Ołeś, „mołodomuzywci” i „chatiany”), modernizm nabył, jak i we wszystkich literaturach europejskich, cech „wysokiego”. O niektórych cechach wysokiego modernizmu w literaturze ukraińskiej czasów „rozstrzelanego odrodzenia” mowa w cyklu artykułów Mychajła NAJENKI.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pociągnięć pędzla — i przed nami malownicze Karpaty, zdaje się, że słyszysz, jak odbijają się echem rytmy kołomyjki. A oto krajobrazy Francji — kraju, w którym lubi bywać artysta i gdzie ma wielu wielbicieli swojej twórczości, a katedra Notre-Dame w nocy zawsze inspiruje. A jeszcze pejzaże Hiszpanii, Niemiec… Ale nawet we „francuskich”, „hiszpańskich” krajobrazach widzimy ukraińską linię, ukraińskie kolory, wyrazisty charakter artystycznej osobowości, która jest zdolna prezentować nas na całym świecie. Jesienią artysta znów jedzie do ulubionych krajów. W Paryżu odbędzie się jesienny salon, gdzie przedstawią pracę Demcia. Nawiasem mówiąc, to jedyne dzieło ukraińskiego artysty, które wybrano spośród piętnastu tysięcy prac innych mistrzów. dzieci, takich jak od Ołesi Mańko, która urodziła się właśnie w Dzień Niepodległości. Rzecz w tym, że dziewczyna przyszła na plac ze skarbonką na monety, do której przez długi czas zbierała pieniądze na prezent dla siebie. Uzbierała trzysta hrywien. Zamiast tego postanowiła, że najlepszym prezentem dla duszy będzie dołączenie do szlachetnej sprawy ratowania chorego współmieszkańca. Dewizą przeprowadzonego wydarzenia stały się słowa „Na herbie Ukrainy — nasze centymetry dobroczynności”, a sam ułożony z monet herb wszedł do Księgi Rekordów Ukrainy w kategorii „Rozmiary”. Jak oświadczył oficjalny przedstawiciel Księgi Rekordów Ukrainy Witalij Iwanicki, dotąd z monet swojego symbolu państwowego tak dużych rozmiarów nie ułożył nikt na Ukrainie, a i w Europie również. Młodzi netiszyncy Autor pomysłu Ołeksandr Szusteruk KULTURA
Tłumaczenie maszynowe
Julia Pełeszok, Serhij Hramuszniak, Anatolij Marczuk, ks. Wołodymyr, Borys Dawynenko. Pomógł społeczności dobrać kolekcję zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. Obiecał on mieszkańcom Kołonszczyny opiekować się dalszym uzupełnianiem i popularyzacją zbiorów artystycznych. Anatolij Petrowycz pięć lat temu założył galerię obrazów ze swojej prywatnej kolekcji w centrum rejonowym Makarowie, dlatego posiada doświadczenie organizacyjne. Podczas uroczystego apelu, w obecności uczniów, rodziców, nauczycieli, gości wsi, Anatolij Petrowycz podarował pierwsze dziesięć obrazów nowo powstałej galerii. Od teraz Kołonszczyńską szkołę ogólnokształcącą I—III stopnia będą zdobić prace Anatolija Burtowego, Ołeksija i Oksany Iwaniuków, Anatolija i Jewhena Marczuków, Iwana Pyłypenki oraz innych. Większość z nich została namalowana w Kołonszczynie w lipcu tego roku podczas pleneru, poświęconego 85-leciu rejonu makarowskiego w ramach projektu „Letnie spotkania w posiadłości Marczuka”. Społeczność wsi planuje z czasem powiększyć galerię obrazów do 100 płócien, a także zapoczątkować stałą wystawę prac fotograficznych „Krajobrazy rodzinnego kraju” oraz coroczne konkursy sztuk plastycznych i fotograficznych wśród uczniów szkoły. Jewhen Buket. Zdjęcie autora. Mieszkańcy wsi Kołonszczyna, położonej na Makarowszczyźnie, zawsze pasjonowali się sztuką. Tutaj, wśród malowniczych poleskich wzgórz, w ciężkich powojennych latach upłynęło dzieciństwo i młodość artysty Adlera Korolowa — nauczyciela dziecięcej szkoły plastycznej nr 3. W 1986 roku chersońscy budowniczowie, którzy wznosili we wsi osiedle mieszkaniowe „Tawrija” dla przesiedleńców ze strefy wykluczenia, podarowali Kołonszczyńskiej szkole kolekcję obrazów, która bez śladu zniknęła w latach 90. Również w Kołonszczynie niedawno otwarto najlepszy w rejonie makarowskim pomnik ofiar Hołodomoru i stalinowskich represji, a także ustawiono znaki wjazdowe — kompozycje rzeźbiarskie według projektu zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Biłyka. W Dniu Wiedzy w Kołonszczynie wydarzyło się jeszcze jedno znamienne wydarzenie — w pomieszczeniu szkoły uroczyście otwarto galerię obrazów. Zainicjowała jej powstanie sołtys Kołonszczyny Julia Pełeszok. Jak zaznaczyła podczas uroczystości Julia Wasyliwna, było to jej dawne marzenie, gdyż dorastające pokolenie należy wychowywać na profesjonalnej sztuce. Zdjęcie Jewhena Buketa. Ludmyła Dawydowska. W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę Mychajła Demciu „Maestro”. Na wystawie zaprezentowano ponad 50 dzieł, z których znaczną liczbę stworzono w tym roku, oraz porcelanę. Jest to już czwarta wystawa w ciągu roku (dwie odbyły się we Francji, jedna — w Niemczech), ale pierwsza w Kijowie. Czekali na nią artyści i koneserzy talentu maestro. Mówią, że dzieła artysty są rozpoznawalne jak hymn Ukrainy. Rzeczywiście, zobaczywszy choć raz takie obrazy, nie można o nich zapomnieć. I to nie tylko przez szalenie jaskrawy kolor, ale także przez potężną pozytywną energię, którą emitują, i od czego, zdaje się, zmienia się energia sal wystawowych. Mychajło Demciu w styczniu tego roku skończył 55 lat. Pochodzi z Przykarpatcia. Ukończył Lwowską Szkołę Sztuki Użytkowej im. I. Trusza w 1980 r. Członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużony działacz sztuki, członek Klubu Ukraińskich Artystów. Laureat III nagrody w dziedzinie malarstwa na Wszechukraińskim Triennale (2001 r.) oraz I nagrody festiwalu ceramiki w Muzeum Ceramiki w Westerwaldzie, Niemcy (2003 r.). Jeden z najbardziej znanych artystów we współczesnym malarstwie ukraińskim, jego liczne wystawy odbyły się w wielu krajach świata. Mychajło Demciu to jedyny ukraiński artysta, który stworzył autorską serię dla słynnej firmy, producenta porcelany kolekcjonerskiej, dla której pracowali Dali, Vasarely, Warhol. Malarstwo Demciu to stop tradycji europejskich i zachodnioukraińskich. Jest on narodowy i jednocześnie nowoczesny. Artysta kocha się w jaskrawych kolorach, śmiałych kontrastach, w czerwieni, żółci, zieleni i błękicie. Artysta jest powściągliwy w słowach, ale nieokiełznany w emocjach na płótnie, jego dzieła są ekspresyjne, dynamiczne. Kilka. W mieście Netiszyn w obwodzie chmielnickim stworzono ośmiometrowy herb z monet, a zebrane podczas tej niezwykłej akcji, która weszła do Księgi Rekordów Ukrainy, „monetowe” 6620 hrywien 64 kopiejki przekazano na leczenie 150-letniego Ołeksandra Turczaka, który wymaga pomocy medycznej. Jewhen Cymbaluk, obwód rówieński. Autor pomysłu — mieszkaniec miasta Ostróg, korespondent gazety „Perspektywa” Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej Ołeksandr Szusteruk. Pomysł wydał się dość prosty i jednocześnie ciekawy — aby każdy chętny mógł położyć monetę w kontury tryzuba, nakreślonego na placu przed radą miejską Netiszyna, o długości 46 metrów i szerokości 30 centymetrów. — W rzeczywistości plac okazał się niemały — opowiada Ołeksandr Szusteruk. — Na początku akcji obawiano się, że tryzub tylko w połowie zostanie wypełniony monetami. Jednak rzeczywistość przerosła wszelkie oczekiwania: miejsca nawet zabrakło. Nominał był różny — od kopiejki do hrywny. Jednokopiejkowych monet naliczono 3622 sztuki, hrywnowych — 1940. Znaczną część stanowił wkład Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej. W tryzub trafiły nie tylko ukraińskie pieniądze, ale także rosyjskie i rumuńskie. Postanowiono nimi uzupełnić ekspozycję Muzeum Krajoznawczego w Netiszynie. Podczas akcji zdarzały się nadzwyczaj szczere przejawy dobroczynności od. W minionych dniach Narodowa Kinostudium Filmów Fabularnych im. O. Dowżenki świętowała 80-lecie. W uroczystościach wzięli udział znani ukraińscy aktorzy, reżyserzy filmowi, operatorzy, pisarze, kompozytorzy. Wybitny ukraiński reżyser Jurij Illenko obchodził podwójne święto – ukazała się drukiem jego trylogia „Doniesienie do Apostoła Piotra”. Z fragmentami powieści czytelnicy mieli okazję zapoznać się jeszcze w ubiegłym roku na łamach tygodnika „Słowo Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wszystko odpowiada, pracując także za przeważnie nieobecnego starostę Danyłowicza. Ten ma niemało innych urzędów, które zatrzymują go we Lwowie i Krakowie. Kraj rozwijał się tak burzliwie, że w sejmie Rzeczypospolitej pojawiło się postanowienie o potrzebie „poskromienia samowoli” ukraińskiego kozactwa i mieszczan. Kiedy już po śmierci M. Chmielnickiego starosta Danyłowicz spróbował „poskromić”, to poniósł porażkę: część kozaków uciekła na nowe ziemie. Ci, którzy zostali, nienawidzili go. Uważa się, że niepowodzenie swojej wyprawy na Ordę sprowadził na siebie sam. Po Michale Chmielnickim ludzie go już nie akceptowali. W 1628 roku Danyłowicz zmarł w tureckiej niewoli. Żona Zofia nie zdążyła go wykupić. Nie ma wiadomości, że M. Chmielnicki konfliktował z kimś jako urzędnik w służbie państwowej. To, że tym państwem była Polska, nie ma znaczenia. Własnego państwa Ukraińcy jeszcze nie mieli. Ale Michał stale demonstrował kozactwu, że może istnieć takie „zjawisko”, jak skuteczny gospodarz-państwowiec, który nie kradnie i pracuje dla dobra ogółu, przynajmniej przekonał o tym własnego syna. Najwyraźniej miał talent dyplomatyczny. Bohdanowi Chmielnickiemu, już hetmanowi, polski rząd zarzucał, żeby uczył się tego z listów ojca: „Na Ukrainę, kozackiemu hetmanowi. Ponieważ do króla i mości polskiej, i hetmanów on pisze niezwykłe listy, to nakazujemy, żeby nie pisał się królowi przyjacielem, hetmanem, bratem, a tak pisał się, jak jego ojciec”. Uznanie zasług podstarosty Chmielnickiego wyszło nawet z ust „króla bez sentymentów” Zygmunta, kiedy wydawał Bohdanowi potwierdzenie praw do ojcowskiej spuścizny: …Niezwyciężony królu w chrześcijańskim państwie, Kiedy z woli Chmielnickich masz w poddaństwie. * * * W 1620 roku 72-letni hetman Żółkiewski był zmuszony wojować. Podstarosta czehryński, też nie młody, Michał Chmielnicki zebrał wolną sotnię kozaków i dołączył 25-letniego syna Bohdana. Na przeprawie przez Dniestr pod Cecorą obaj siwowłosi rycerze polegli obok siebie w boju przeciwko Turkom. Ich synowie, Jan i Bohdan, trafili do niewoli. Pani Regina zdołała zebrać ogromne pieniądze, trzy miliony złotych, żeby wykupić syna i ciało męża. Bohdan uczył się języka tureckiego i mentalności janczarów od wewnątrz. Minęły trzy lata, zanim jego również wykupiono. Niektórzy twierdzą, że pieniądze zebrała starszyzna kozacka, inni dowodzą, że jego matka. Mówią, że miała na imię Anastazja i była z rodu Doroszenków. W 1648 roku Bohdan Chmielnicki znów znalazł się na Żółkiewszczyźnie już jako hetman, który odnawia państwo w granicach Rusi Kijowskiej. Z jego wojska (a byli tam też Turcy z Tatarami) nikt nie odważył się wtargnąć do Żółkwi. Tym zapoczątkował szczęśliwą dla miasta tradycję. Po co? Żeby zachowało się dla nas jako rezerwat historyczno-architektoniczny. Łacińskie devis ma dwa składniki: vis — „wyższa istota”, „sens”, „honor”, a de oznacza gotowość walczyć o cnoty tej wyższej istoty. To ślubowanie, i jeśli skłamałeś — Bóg będzie karał potomków do siódmego pokolenia. Więc trzeba ważyć, co obiecywać przed wyborami i grawerować na monumentalnych złotych pierścieniach z pieczęciami. W pracy wykorzystano konsultacje i publikacje rycerzy ukraińskiej historii H. Jarowej, H. Fesiuk, W. Panczenki, ks. J. Mycyka.
Tłumaczenie maszynowe
Rodowy pałac Żółkiewskich potrzebował człowieka, któremu on, starosta i czehryński, mógł powierzyć urząd podstarosty. Więc dostrzegł go w osobie pana kozaka, posiadacza herbu „Abdank”. Żółkiewski, jego daleki krewny Daniłowicz — i między nimi Chmielnicki. Nie katolik, nie magnat, a do tego rzekomo banita. Były wspólne ruskie korzenie, sumienny stosunek do ojcowskich obowiązków, odpowiedzialność za własne słowa i zobowiązania. Prześledźmy, jak to było u Mychajła. * * * Czehryńszczyzna wtedy jeszcze nie pozbyła się cech Dzikich Pól. Niesławny Czarny Las, miejsce turecko-tatarskich zbiórek, rozlokował się niedaleko samego Czehrynia. Miasto, jak większa część kraju, należało do Rzeczypospolitej w osobie króla. Niemało ziemi zostało oddane na własność polskich magnatów albo ukra
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła DECHTIAROWA W nocy po Dniu Niepodległości otrzymałam list. Pieczęć na nim była podobna do tryzuba. Hetman Bohdan wyraził nadzieję, że będę mogła opowiedzieć chętnym o znaku heraldycznym W na tej pieczęci. Tak zdarzało się już wcześniej, dlatego spokojnie czekałam na kontynuację snu, podobnego do stron powieści rycerskiej. Starożytne zamki, trąbią heroldowie, ktoś spada z konia podczas turnieju. Jak to ekscytowało w młodości, zresztą teraz też. Zatem do boju o honor herbu „Abdank”! * * * Symbol W — jeden z najstarszych znaków heraldycznych rycerstwa średniowiecznej Europy. Wtedy jeszcze istniało Księstwo Kijowskie. W starożytnych herbarzach państw słowiańskich istnieje legenda, że ten znak po raz pierwszy pojawił się na herbie Czecha Skuba. Jego pasował na rycerza król w XIII w. Zatem Skub musiał pilnie ułożyć własną dewizę rycerską. Według zasad heraldyki, tekst dewizy uogólniano na wizerunku herbu na tarczy — tarcza nie może być pusta. Wszystkie słowa dewizy Skuba zaczynały się na V: Veritas, Viktoria, Virtus et Vita. W tłumaczeniu z łaciny — „Prawda, Zwycięstwo, Życie jako Stałość (lub Męstwo i Życie)”. Zgodnie z zasadami, dla dewizy odszukano symbol heraldyczny — znak W. Z taką dewizą rycerz nie wygląda zbyt wojowniczo. Skub był zwykłym obywatelem, a bohaterem stał się wcale nie z bronią w ręku. Miasto żyło, obawiając się strasznego żarłocznego węża, którego wspólnota musiała karmić. Kiedy doszło do tego, że oprócz siebie nie ma czym karmić, Skub wziął skórę jagnięcia, włożył siarkę i smołę i podsunął wężowi. Temu zapłonęły wnętrzności i wypił prawie całą rzekę. Oczywiście pękł, a Skuba nagrodzono herbem rycerskim. Minęło trochę czasu i znak W otrzymał nazwę heraldyczną „Abdank”. Próżno szukać tego słowa w słownikach, bo pochodzi ono od wyrażenia. Jakiego właśnie, dowiemy się z herbarza. Król Henryk jakoś przyjmował polskiego posła Skarbka. Chwaląc się skarbcem, powiedział coś obraźliwego dla Polski. Posłaniec króla Bolesława znalazł godny gest dyplomatyczny: zdjął własny złoty pierścień i dodał do kosztowności króla. Ten również nie chybił w pojedynku honorów, a bardzo uprzejmie odpowiedział: „Habe dank”, czyli „Podziękowanie za skarb”. Tak te słowa przekształciły się u heraldyków w „Abdank”. Ród hrabiego Skarbka pochodził od Skuba i miał na herbie W. Dlatego właśnie ten znak nazwano „Abdankiem”. Herbem „Abdank” władał prawosławny szlachcic Rusin Michał Chmielnicki. W jego rodzie mogło się to stać zgodnie z tradycją. Znaki heraldyczne wysoko urodzonych wojewodów przechodziły na sztandary drobniejszych szlachciców, którzy z własną dwornością stawali pod sztandarami tych wojewodów. Jeśli nie chybił w wyprawie i boju, potomkowie mogli odziedziczyć herb z jakimiś nowymi dodatkami. Na pieczęci hetmana Chmielnickiego do W od góry dodano wizerunek krzyża. Takie coś widzimy na herbie Syrokomla, który również pochodzi od „Abdanku”. Ślub z Kozaczką formalnie obniżył status Michała Chmiela do stanu społecznego żony, który miał jego syn Bohdan. Ale to zbliżyło rodzinę z kozacką wierzchułką, kiedy Chmielniccy przeprowadzili się na Czehryńszczyznę. Bohdan bardzo szanował rodowód ojca. Po dwóch decydujących zwycięstwach, pod Żółtymi Wodami i pod Korsuniem, pozwolił, aby w rejestrze Wojska Zaporoskiego pojawił się wiersz „o starożytności klejnotów panów Chmielnickich”: …Klejnot, który dom Chmielnickich przyozdabia, W męstwie, w wierze, w prawdzie mocno utwierdza, Nie dziw, bo abdank jest znak szczerej powolności, Krzyż za fundament wiary, Chmielnickich męstwa… („Fundament” — „istota”, „chleb powszedni”). * * * Autorytatywni galicyjscy historycy minionych stuleci Sadok Barącz i Iwan Krypiakewycz doszli do wniosku: rodowe gospodarstwo Michała Chmiela było we wsi Chmielnik koło miasta Rzeszowa na Chełmszczyźnie (obecnie Polska). Herb „Abdank” również rozpowszechniał się na Zachodniej Ukrainie. Z badań historycznych: „Pan-kozak (czyli szlachcic ożeniony z Kozaczką) Chmiel dobrze gospodarował, był przystojny z twarzy, żoną była zamożna Kozaczka z Perejasławia. Kiedy wyjeżdżał ze swoją czeladzią z dworu, kobiety-szlachcianki aż oczy wyrywały i wyrzucały swoim mężom, czemu nie są tacy, jak pan-kozak Michał”. Panowie-sąsiedzi spalili jego posiadłość i zniszczyli gospodarstwo. Zagrażająca sytuacja w Chmielniku niepokoiła przychylną Chmielnickim rodzinę hetmana koronnego polskiego Stanisława Żółkiewskiego. Pisał do żony Reginy, że „bunt ten krańcowy jest rzecz niebezpieczna. Grabieże zagrażają Chmielnikowi”. Podczas najazdu wściekłe „towarzystwo” ogłosiło Michała banitą — człowiekiem, którego oskarżono o popełnienie haniebnego czynu — i „pognało rodzinę na banicję, że i głowy nie było gdzie przychylić”. Ciekawe, na ile haniebnym był ten czyn, skoro po nim losem Chmielnickiego zaczęła opiekować się honorowa wierzchułka polskiej arystokracji. Pani Regina udzieliła schronienia wygnańcom. W 1594 roku Michała mianowano naczelnikiem ochrony. Hetman Żółkiewski stale przebywał na wojnie lub w dyplomatycznej delegacji. Jego marzenie, miasto-twierdza Żółkiew, dopiero kładło pierwsze kamienie fundamentu. Mając na rękach dzieci, Regina musiała jeszcze doglądać budowy. Odtąd mieszkała koło Żółkwi w dobrze ufortyfikowanej Turynce, a Chmielniccy byli obok. W grudniu 1594 r. urodził się ich syn Bohdan, w chrzcie Zynowij. Przykro, że prawie nie słyszymy „Bohdan Mychajłowycz”, przecież ojciec na to zasługuje. Jeszcze przykrzej, że o żonie Michała nie wiemy prawie nic. I rzecz nie tylko w zniszczonych krajowych archiwach: nie ma tradycji, prawdziwej, a nie słownej czci dla opiekunek kozackiego rodu. * * * W Żółkwi, która jest niedaleko Lwowa, łatwiej wyobrazić sobie, jak na jej terenach ćwierkało małe ptaszę szczęśliwych rodziców Chmielnickich. To jedyne ukraińskie miasto, które w całości uznano za rezerwat architektoniczny europejskiego poziomu. W nim — harmonijne połączenie wykwintnych starożytnych budowli renesansu, baroku, klasycyzmu. Kościoły, cerkwie, klasztory czasów pani Reginy nigdy nie przestały działać i teraz wyglądają jak muzea sztuki sakralnej. Nie mniej ciekawe są domy zwykłych mieszczan. To, co podupadło, teraz próbują odrestaurować. Cały architektoniczny przepych można obejrzeć w kilka godzin. W oparach historycznej aury na tle pałacu rodziny Żółkiewskich można wyobrazić sobie postać młodego Bohdana. Przygotowuje się do bycia studentem Lwowskiego Kolegium Jezuickiego. Jego wiara jest prawosławna, więc musi przeciwstawić się próbom wykładowców nawrócenia na katolicyzm. Rozumie to i ojciec, ale odsyła do kolegium dla należytego poziomu edukacji. Do takiej decyzji skłonił go Stanisław Żółkiewski, który założył tę placówkę edukacyjną dla swojego spadkobiercy Jana. W 1605 roku poważny magnat Jan Daniłowicz bierze ślub z córką Żółkiewskich Zofią. Z tą datą wiąże się przeprowadzkę Chmielnickich na Czehryńszczyznę. Mogło to stać się i wcześniej, bo Daniłowicz był sąsiadem Żółkiewskich i dobrze przyjrzał się Michałowi. Jemu pilnie była potrzebna Współczesna kompozycja na temat herbu i pieczęci „Abdank”
ukraińskiej zamożnej wierzchówki, której interesy są absolutnie przeciwne. Na niezamieszkane pustkowia uciekali przed uciskiem Białorusini z okolic Mozyrza, chłopi z okolic Winnicy, Kijowszczyzny, trafiali się Moskale, Mołdawianie, Grecy, Tatarzy, Wołosi. Ten międzynarodowy konglomerat wpisywał się w geny tych, którzy zdążyli osiedlić się wcześniej. Główną cnotą nie była czystość krwi, a wiara prawosławna oraz szacunek do własności wspólnoty. Jeśli coś ukradłeś — piętno złodzieja na kolejne pokolenia. W takim konglomeracie Mychajło Chmielnicki był pisarzem podczas poboru podatków. Początkowo pełnił obowiązki osadźcy — wyznaczał place pod nowe wsie i zachęcał do nich przesiedleńców — osadzał. Ulepsza infrastrukturę miejscowości, zakłada nowe cerkwie prawosławne, sprzyja rozkwitowi działających. Dla siebie na obrzeżach Subotowa zakłada chutor Nowosielicę. Wreszcie, jako podstarosta za Parafialny kościół św. Wawrzyńca, grobowiec rodu Żółkiewskich
Tłumaczenie maszynowe
SZTUKA
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279!41!46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10NБ, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301238 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 3 8 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Hanna OBORSKA Zdjęcia autorki Redaktor naczelna Walentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279!49!47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279!49!47 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278!01!30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270!55!57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279!39!55 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270!55!57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279!39!55 Chłodnego jesiennego wieczoru Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko uroczyście otworzył Dom Metropolity. Z okazji otwarcia ukraińskiemu widzowi zaprezentowano unikalną wystawę „Apollo w kuźni Wulkana”. Po raz pierwszy właśnie do naszego kraju Luwr przywiózł z Paryża 17 brązowych kompozycji rzeźbiarskich z kolekcji Ludwika XIV, które organicznie wpisują się we wnętrza świeżo odrestaurowanych sal. Jeszcze w 2005 roku dzięki wsparciu fundacji charytatywnej „Rozwój Ukrainy” rozpoczęto renowację Domu Metropolity — zabytku wpisanego na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Projekt, którego całkowity koszt wynosi ponad 30 mln hrywien, obejmuje nie tylko zewnętrzną renowację budynku, ale także odnowienie wnętrza zabytku. Niepowtarzalnym pięknem zachwycają odtworzone freski pierwszego piętra oraz oryginalne piece kaflowe, które mają naturalny wygląd we współczesnym wnętrzu. Dyrektor Luwru Henri Loyrette zaznaczył, że jest mu bardzo miło współpracować z kolegami z Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Luwr stał się głównym spadkobiercą artystycznym kolekcji królewskiej po Wielkiej Rewolucji Francuskiej, więc część swoich skarbów zawdzięcza tym bogactwom, które zgromadzili francuscy władcy XVII—XVIII wieku. Ludwik XIV bez wątpienia był największym miłośnikiem sztuki: płótna malarskie, rysunki, wyroby z kamieni szlachetnych i brązu, które zebrał w wielkiej ilości, do dziś tworzą rdzeń najbardziej prestiżowej kolekcji muzeum. Wystawa potrwa od 12 września do 13 grudnia 2008 r. w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” — ul. Wołodymyrska, 24. Zatem podzielcie przyjemność, którą widz odczuwa przed tymi dziełami sztuki.
Tłumaczenie maszynowe