Do władzy na Ukrainie doszedł reżim, który aktywnie demontuje nasze niepodległe państwo. Każdy z nas odczuł już na sobie grozę atmosfery społecznej i gospodarczej, która panuje w kraju. Poprawa życia „już dziś”, obiecana łatwowiernemu elektoratowi, który zagłosował na Partię Regionów i jej lidera, nie nastąpiła. Zamiast koncentracji uwagi na rozwiązaniu palących problemów społeczno-gospodarczych oraz podniesieniu poziomu życia zubożałych obywateli, rządzący reżim zabrał się za niszczenie języka ukraińskiego, edukacji, historii, kultury. W przededniu wyborów samorządowych koalicja zarejestrowała w Radzie Najwyższej projekt ustawy „O językach na Ukrainie”. Zachowując dla ukraińskiego jedynie epitet „państwowy”, autorzy tego projektu ustawy — regionalista Jefremow, komunista Symonenko, lytwynowiec Hrynewecki mają realny cel: stworzyć narzędzie wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia społecznego, swoją niepowtarzalność, swoje ojczyste słowo! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do każdego z Was, Ukraińcy, z apelem o napisanie listów protestacyjnych na adres Rady Najwyższej oraz Prezydenta W. Janukowycza, aby przypomnieć im, że wszystkie reżimy, które nastawały na życie języka ukraińskiego, znalazły swój bezsławny koniec, bo na świecie nie ma innego kraju, którego przywódcy samowolnie deptaliby język własnego narodu. Wierzymy, że obywatele Ukrainy, którzy posługują się językiem rosyjskim oraz językami mniejszości narodowych, zrozumieją ukraińskojęzycznych współobywateli i staną w obronie języka państwa, które jest ich dobrą matką, obrończynią ich praw obywatelskich i wolności. Bądźmy razem — Ukraina jest w niebezpieczeństwie! Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Kontynuacja tematu na str. 6 GORĄCY TEMAT JEŚLI TY – NIE „CHŁOP I PODNÓŻEK” MUZEUM CZY DEKOROWANE BIURO?
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
życie wbrew Ustawie Zasadniczej państwa i podstawowym zasadom europejskiej polityki i praktyki językowej. Tym dokumentem, który uzakonnia totalną rusyfikację, reżim Janukowycza potwierdza, że jest bezpośrednim spadkobiercą reżimów carskiego i komunistycznego, otwartym przeciwnikiem ukraińskiej idei narodowej: oświata, nauka, kultura, przestrzeń informacyjna są totalnie rusyfikowane. Oczywiście hasło „Budujemy nowy kraj!” w rzeczywistości ukrywa program destrukcji narodu ukraińskiego — elementu tworzącego system niepodległości państwowej Ukrainy — pogłębia rozłam między jej ludźmi, fragmentaryzację społeczeństwa, bezsensowną „regionalizację” każdego chutora czy robotniczej osady. Ten projekt ustawy ze strony władzy oznacza kontynuację okrutnej wojny językowej przeciwko Ukrainie, której pośrednim celem jest krytyczne zwiększenie asymetrycznej dwujęzyczności na Ukrainie — na korzyść dominacji języka sąsiedniego państwa, które celowo pochłania Ukrainę, cofa ją do azjatyckiej przestrzeni nędzy, korupcji i samowoli. Obywatele Ukrainy! Dziś od każdego z nas zależy, czy będziemy Ukraińcami we własnym państwie, na Ukrainie. Nie zdradźmy pamięci pokoleń naszych przodków, którzy pielęgnowali i zachowali język ukraiński! Nie odstępujmy od demokratycznego wyboru narodu ukraińskiego! Zachowajmy swoją duszę,
CZAS MYŚLEĆ!
TRZY PRZEDSTAWIENIA O MIŁOŚCI
Tłumaczenie maszynowe
To słodkie słowo wolność… Wolność myśli, słowa, uczucia. Czy nie ryzykujemy obecnie jej utraty? Przecież dziennikarze ocenili w dziesięciostopniowej skali stan wolności słowa na Ukrainie w marcu 2004 roku — 2,4, w marcu 2005-go — 7,0, we wrześniu 2010-go — 4,3 punktu. O tym rozmawia Nadija Kyrjan z wybitnymi dziennikarzami Witalijem Szewczenką, byłym przewodniczącym Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii oraz Andrijem Szewczenką, deputowanym ludowym Ukrainy, zastępcą przewodniczącego Komitetu ds. Wolności Słowa i Informacji. — Witaliju Fedorowyczu, jest Pan w Radzie Narodowej od 2002 roku. Proszę opowiedzieć o jej funkcjach, kształtowaniu się, co udało się zrobić jako kierownikowi tego organu. — Byłem jedynym opozycjonistą w Radzie Narodowej do 2004 roku. Pamiętam jeszcze ten czas, kiedy nasze ogólnoukraińskie firmy radiowe retransmitowały moskiewskie programy, niczego nie zmieniając. W dawnym prawie była taka ciekawa norma, że decyzje są ważne tylko te, które są podpisane przez wszystkich, którzy brali udział w posiedzeniu. Norma nierozsądna, bo jeśli ktoś jeden głosuje “przeciw”, może zrywać wszystkie decyzje. Ale ona była. W przededniu pomarańczowej rewolucji, kiedy dojrzały wszystkie konflikty polityczne, w dzień posiedzenia, nawet nie wsiadałem do windy: nagle przez jakieś usterki techniczne nie trafię na posiedzenie, beze mnie podejmą jakąś niesprawiedliwą decyzję, i ja nie skorzystam ze swojego “prawa weta”. W takich warunkach pracowaliśmy. I przeżyliśmy wszystko. Rada Narodowa — to specyficzny organ w państwie, prawdziwe pole minowe. O niej cały czas krzyczą w prasie, w niej nigdy nie było spokoju, wszystko, co ona robi, zawsze jest w centrum jakichś politycznych utarczek. Jeszcze kiedy byłem deputowanym, brałem udział w tworzeniu ustawy o Radzie Narodowej, poprawek do niej, zmieniło się kilku kierowników. Wydaje mi się, że najgorętsze debaty wokół Rady Narodowej były wtedy, kiedy pracował nasz skład. W tamtych czasach niektórzy mówili: “Może w Radzie Narodowej są jakieś błędy, ale to organ, którego nie zauważyć nie można, zrozumiałe czego on wymaga”. Rada Narodowa zawsze była upolityczniona, ponieważ tworzyli ją reprezentanci różnych sił politycznych. Mimo tej okoliczności, kiedy przyszliśmy, od razu przeprowadziliśmy konferencję prasową, wygłosiliśmy główne zasady pracy, co wcześniej takim organom nie było właściwe. Z naszym składem uczyniliśmy Radę Narodową całkowicie otwartą, prowadziliśmy otwarte posiedzenia w ściśle określone dni, briefingi. Briefingów i konferencji było nawet więcej niż dni w roku, jeśli wziąć pod uwagę, że przeprowadzano je także w regionach. Robiliśmy fundamentalne rzeczy, które przyczyniły się do powstania i rozwoju ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Pracować było nietrudno. Na przykład, dawni operatorzy telewizji kablowej (teraz nazywają ich operatorami usługi programowej) w ogóle odrzucali możliwość licencjonowania, uważali, że Rada Narodowa nie ma z nimi żadnego związku. Ale przecież oni rozpowszechniają produkt informacyjny, który kształtuje państwo, świadomość, zasady, zasady, moralność społeczną! Niestety, Rady Narodowej wtedy nikt nie poparł, ale samodzielnie, choć z wielkim wysiłkiem, osiągnęliśmy obowiązkowe licencjonowanie. Potem walczyliśmy o to, żeby ktokolwiek z operatorów usługi programowej na miejscach w obowiązkowym porządku włączał do swojego menu, które oferują telewidzom, wszystkie programy ukraińskich firm telewizyjnych, których sygnał odbierają na tym terytorium. Był straszny hałas. Dowodzili, że zniszczymy branżę, że to antyrynkowe itp. I tę bitwę wygraliśmy. Trzecia wielka wojna z operatorami usługi programowej odbyła się, kiedy Rada Narodowa nalegała, żeby usunięto z nadawania programy tych zagranicznych firm, które nie uznają ukraińskiego ustawodawstwa, ich programy do niego nie są zaadaptowane. Myślę, że żaden inny skład Rady Narodowej na takie coś by się nie odważył. To były niepopularne kroki, ale miały taki rezonans, że po nas podobne rzeczy wprowadzono nawet w azjatyckich krajach WNP. Zaczęły się pozytywne zmiany. Początkowo ukraińska telewizja i radio zaczęły dawać 50 % własnego produktu, potem ponad 50 % ukraińskojęzycznego. Zrozumieliśmy, że zła telewizja nie przez to, że ludzie nie lubią ukraińskiego. Po prostu o nią państwo nigdy nie dbało. Firmy komercyjne wyszukiwały pieniądze, żeby ten biznes utrzymywać. Łatwiej kupić zły rosyjski produkt, niż wytwarzać własny. W tym główna przyczyna. Zrozumieliśmy, że zmusić wszystkich w jednym momencie do wykonywania prawa jest niemożliwe. Więc przyjęliśmy konsensualny dokument — memorandum z firmami. O tym, jak etapami osiągnąć rezultat. W ciągu 2—3 lat sytuacja się zmieniła. Pojawiła się masa firm, które dawały całkowicie zadowalające wskaźniki. — Jak ocenia Pan obecną sytuację? — Teraz obserwujemy odwrót, bo ci, którym postawiliśmy zaporę jako naruszającym nie tylko ukraińskie ustawodawstwo, ale i przestrzeganie europejskich zasad, teraz znowu przyszli, nadają i rozpowszechniają to, na co wskazywaliśmy jako na nieakceptowalne. Kiedyś byłem jedynym opozycjonistą w Radzie Narodowej. Obecnie od opozycji nikt tam trafić w zasadzie nie będzie mógł, polityka stała się cyniczna. Do Rady Narodowej wybrano ludzi, którzy według wymagań kwalifikacyjnych nie mieszczą się w wymogach prawa. W prawie napisano, że to musi być specjalista w tej branży, ze stażem pracy w niej nie mniej niż pięć lat. Obecnie wybrano członków Rady Narodowej, którzy nie pracowali ani jednego dnia! I wszyscy o tym wiedzieli, o tym mówili, jednak wybrali. Obecnie jest bardzo zła sytuacja. Organy regulacyjne przymykają oczy na wszystko, taplają się w swoich interesach, przestrzeń informacyjna rozwija się żywiołowo i zaczął się odwrót. Jeśli przeprowadzić monitoring w ciągu tygodnia nawet centralnych kanałów telewizyjnych, to będzie to chrestomatia wszystkich możliwych i niemożliwych naruszeń. Odpowiednio i na miejscach. — Co powie Pan w sprawie wolności słowa? — Ja cały czas mówiłem, że na Ukrainie jest wolność słowa. Może i teraz jest. W tym sensie, że dziennikarz może znaleźć to źródło czy ten kanał informacji, przez który udowodni swoją myśl. Ale ogólnie sytuacja jest przygnębiająca. Są rzeczy, z którymi, wydawało się, pożegnaliśmy się na zawsze. Strajki dziennikarzy przed pomarańczową rewolucją jakoby nakreśliły granicę, poniżej której schodzić nie można. Wierzono, że tak będzie. Dziennikarstwo dla Ukrainy bardzo dużo znaczy. Przypominam sobie, kiedy Ukraina się budziła, pisarze szli do polityki, to byli bohaterowie narodowi. A jakie były kolejki po gazety! Przetoczyło się kilka rewolucyjnych fal, związanych z dziennikarstwem, zabójstwem Gongadzego, “temnikami”. Stały się rezonansowe rzeczy, które budziły społeczeństwo. Ale teraz wyjaśniło się, że sprawa nawet nie w “temnikach”, a w tym, że dziennikarze sami gotowi są sprzedawać siebie. Można walczyć przeciwko samowoli właścicieli, urzędników czy naciskowi państwa. Ale kiedy takie procesy rozwijają się od wewnątrz, to sytuacja ciężka. I teraz obserwujemy, kiedy jedno złączyło się z drugim. Dziennikarze nie mogą się zjednoczyć, nie ma tej solidarności, którą obserwowaliśmy wcześniej. Jeśli to związane z momentem politycznym, to to przeżyjemy. Ale jeśli wychowaliśmy pokolenie bez zasadnych dziennikarzy — taki dziennikarz sprzeda się za każdej władzy.
Tłumaczenie maszynowe
— Andriju Witalijowyczu, czy można jakoś wpłynąć na sytuację dotyczącą wolności słowa? Jak opierać się obecnej sytuacji? — W Ukrainie budują fasadową demokrację. To bardzo ważny i bardzo dramatyczny moment. Fasadę mają przyzwoitą, niemal europejską, a kiedy zajrzysz do środka, tam jest głęboko radziecka istota. To nie rok 37., ale czasy zastoju. Na zewnątrz niby są rzeczy, które powinny być w europejskim kraju, niby na wybory idą różne partie, niby są różne kanały telewizyjne, sądy, które powinny wydawać sprawiedliwe wyroki… W rzeczywistości widzimy, że budują monopol jednej partii, która będzie „kierująca i prowadząca”, zwijają demokrację. Takie momenty sprawdzają, jak kraj będzie poruszał się dalej. Dlatego wszystko to, co teraz dzieje się z wolnością słowa, wolnością zgromadzeń — jest niezwykle ważne. Co w takim czasie trzeba robić? Wszystko zaczyna się od każdego konkretnego człowieka. Dziennikarz wie, że wszystko rozstrzyga się tutaj, na miejscu pracy — kiedy jesteś sam na sam z dyktafonem, z kamerą itd. Od tego, jak rozporządzisz informacją, zależy wszystko. My w Radzie Najwyższej teraz staramy się przeprowadzić ustawy, które mogą ochronić ten zawód. W szczególności projekt ustawy o dodatkowych gwarancjach dla ochrony wolności słowa. Zarejestrowałem ustawę o dostępie do informacji publicznej, która powinna otworzyć informację, którą posiadają organy władzy. Jeśli jesteś nieobojętnym człowiekiem, zwykłym widzem, także znajdź sposób, by wyraźnie przekazać ludziom wokół, gdzie jest czerń, a gdzie biel, co jest prawdą, a co nieprawdą. Taki czas sprawdza ludzi naprawdę. — Przekonują nas, że nacisku na media nie ma. Ale wszyscy odczuwają zupełnie co innego. — Władza nam opowiada, że obecna sytuacja nie jest nowa, mówiąc, że i za poprzedniego prezydenta mieliśmy problemy z wolnością słowa. Były momenty, kiedy dziennikarze występowali przeciwko Juszczence, na przykład, kiedy mówił o „wynajętym killerze” itd. Ale jest kilka rzeczy, które wyróżniają obecną sytuację. Po pierwsze, to fizyczne napaści i ataki na dziennikarzy. To porażające, niedopuszczalne i szokujące rzeczy. W Charkowie znika dziennikarz. Poraża cyniczna reakcja władzy, kiedy charkowski gubernator mówi: „No, wiecie, znikają ludzie, bywa i tak…”. W Kołomyi rozbito głowę redaktorowi „Kołomyjskiego wisnyka”, na Połtawszczyźnie strzelają w okna gazeciarzy, w Dnieprze biją operatorów, w Chersoniu — uczestnika konferencji prasowej... To już system. Rozumiem, dlaczego tak się dzieje. Dlatego, że przedtem cała Ukraina widziała, jak ochrona prezydenta powaliła na ziemię i pobiła reportera STB, akredytowanego na prezydenckie wydarzenie. To pozostało bez żadnych konsekwencji. Przedtem kraj widział, jak w Ukraińskim Domu milicja wyciskała oczy reporterowi Nowego Kanału, który próbował przejść, żeby wykonywać swoją pracę. Jeśli takie rzeczy pozostają bezkarne, stąd bierze się taka straszna statystyka fizycznych ataków i napaści na dziennikarzy. To pierwsza oznaka tego reżimu. Druga różnica — atmosfera na kanałach telewizyjnych. Na naszych oczach kanały telewizyjne wracają do praktyki cenzury i autocenzury. Ci prowadzący, którzy jeszcze całkiem niedawno byli ironiczni, sarkastyczni, krytyczni wobec władzy i wobec opozycji, wobec polityków, teraz zamieniają się w ludzi, którzy po prostu czytają wiadomości, które im napisano lub przysłano z jakichś gabinetów. I trzecie. Widzimy, że teraz władza zaczęła świadomie pracować na zwijanie wolności w Internecie. W parlamencie zarejestrowano projekt ustawy, który może postawić poza prawem blogerów, wydania internetowe. Proponuje on ustanowienie kary za tak zwane niezarejestrowane agencje informacyjne. SBU i prokuratura wzywają na przesłuchanie blogera Szynkarenkę. Sygnał jest bardzo wyraźny. Władza chce pokazać wszystkim, którzy pracują w Internecie: śledzimy was i kiedy będziecie coś pisać w Internecie, pomyślcie, co wam za to będzie. Fizyczne napaści na dziennikarzy, zmiana sytuacji na kanałach telewizyjnych, atak na Internet — to część jednego scenariusza. Jego cel jest prosty: zmusić dziennikarzy do strachu. Władza liczy na to, że strach zrobi swoje. Że dziennikarze, którzy powinni wykazywać charakter, mieć kręgosłup — ugną się, złamią i zaczną współpracować z władzą. To wielka próba i myślę, że największym zadaniem teraz dla każdego dziennikarza jest zrozumienie, że ta bitwa odbywa się w nim: czy złamie się, ugnie, zegnie, czy wykaże charakter i będzie pracował na rzecz zawodu. — Czy wielu jest w środowisku dziennikarzy takich, którzy są zdolni stawiać opór każdemu naciskowi, każdemu systemowi, mówić prawdę? — Takich ludzi jest o wiele więcej niż nam się wydaje. Przypomnijmy rok 2004, kiedy zawód był prawie zniszczony przez „temniki” i cenzurę, chciano już na nim postawić krzyżyk, myślano, że w Ukrainie dziennikarstwo nigdy się nie podniesie. Ale dziennikarzom wystarczyło ducha na dziennikarską rewolucję. Mamy bardzo wielu wolnościowych ludzi z charakterem, z wewnętrznymi wartościami, z wystarczającym oddaniem tym wartościom. Wierzę, że mamy perspektywę. Ukraina ma szczególną misję. Przez wiele stuleci była krajem wolności. Bardzo różniła się nie tylko od Rosji czy. Zdjęcie Nadiji Kyrian. Andrij Szewczenko
Tłumaczenie maszynowe
Białorusi, z którymi często ją porównują, ale także od zachodnich sąsiadów. Na Ukrainie zawsze bardzo tolerancyjnie odnoszono się do różnych wyznań, do różnych języków. Przypomnijcie sobie średniowiecze, kiedy u nas kobiety zdobywały wykształcenie, a dziewczynka urodzona w średniowiecznej Europie nie mogła o tym nawet marzyć. Porównajcie Ukrainę jako bardzo liberalne środowisko, na przykład, z Polską, gdzie jest jedno wyznanie — Kościół Katolicki, który czyni społeczeństwo o wiele bardziej konserwatywnym. Wierzę, że da to Ukrainie szansę na szybki sukces. Dlatego wszystko to, co robi się w kraju przeciwko wolności, odbiera Ukrainie przyszłość. Dziennikarstwo to bezpośrednie narzędzie, dzięki któremu można uczynić kraj bardziej skutecznym. Dobry dziennikarz każdym dniem swojej pracy pomnaża przestrzeń wolności. — Czy jednym ze środków ochrony wolności słowa jest nadawanie publiczne, o którym tyle się mówi i dlaczego tak trudno wprowadza się je w życie? — Państwowa telewizja i radio powinny ustąpić miejsca nadawaniu publicznemu. Na świecie jest wiele różnych modeli nadawania publicznego. Jeśli będzie nadawanie publiczne, będzie ono pracować na naród, a nie na władzę. Nadawanie publiczne od państwowego odróżniają trzy rzeczy: ma niezależne finansowanie, jest niezależne w polityce kadrowej i redakcyjnej. Władza się zmienia, a polityków różnych kolorów łączy jedno: większość z nich nie chce oddawać kontroli nad państwową telewizją. Nadawanie publiczne w żadnym kraju nie tworzyło się łatwo. Znajdowali się ludzie, którym było to nieopłacalne, którzy mówili, że to nie czas na to. Ale te kraje, które je stworzyły, otrzymywały później ważny zysk. Nasz kraj jest specyficzny. U nas komercyjne media mają bardzo złą reputację. Przez ostatnie dziesięciolecia widzieliśmy, jak komercyjne, centralne kanały telewizyjne pokazywały straszne przykłady dziennikarstwa, przekształcały się w narzędzia prymitywnej propagandy. Myślę, że musimy mieć choć jeden kanał telewizyjny, który w każdych okolicznościach będzie mówił prawdę. Na świecie są dziesiątki modeli finansowania nadawania publicznego. Są kanały, które finansują się z reklam, są kanały, na przykład BBC — z abonamentu, są kanały, które finansowane są z budżetu. Taką formułę, która najlepiej będzie pasować Ukrainie, znajdziemy. Nie trzeba bać się finansowania budżetowego, jeśli jasno wypiszemy zasady, według których pieniądze będą przydzielane nadawcy publicznemu. Mówią: trzeba zapytać ludzi, czy są gotowi finansować nadawcę publicznego. Przypomnę prostą rzecz: my teraz z wami utrzymujemy państwową telewizję i radio. To kilkaset milionów hrywien rocznie (budżet udanego centralnego kanału telewizyjnego). Przy tym nie mamy żadnej możliwości wpływania na to, co otrzymujemy. Bardzo często otrzymujemy produkt niskiej jakości, propagandę tego, kto jest u władzy. To trzeba zmienić. Nadawanie publiczne powinno tworzyć się na bazie państwowego. Po pierwsze, zasoby częstotliwości, budynki, technika, a co najważniejsze — ludzie. Myślę, że wielu z tych, którzy teraz pracują w systemie państwowej telewizji i radia, może zająć godne miejsce w przyszłym nadawaniu publicznym. Ale ten kierownik, który jako pierwszy stanie na czele nadawania publicznego, musi mieć możliwość uformowania swojego zespołu tak, jak uważa za stosowne, nie pod dyktando władzy. Aby wprowadzić nadawanie publiczne, mamy wszystko. Potrzeba tylko, aby na czołowych pozycjach na Ukrainie pojawili się ludzie, którzy powiedzieliby: nadszedł czas, aby to zrobić. Od redakcji. W mediach pojawiły się doniesienia, że przewodniczący Rady Najwyższej W. Łytwyn zwrócił się do prezesa NAN Ukrainy z prośbą o ekspercką ocenę projektu ustawy „O językach na Ukrainie”. Przypominamy akademikowi W. M. Łytwynowi, że podobna ocena została sporządzona jeszcze w 2006 roku i opublikowana w prasie, w tym także w „Słowie Proświty”. Przedstawiamy ten dokument. Ukraińscy uczeni są głęboko zaniepokojeni prowokacyjnymi próbami niektórych sił politycznych wykorzystania Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych do rozniecania konfliktu wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa, uczynienia jej narzędziem lingwistycznej segregacji i podziału państwa na oddzielne „włości”. Uważne przeczytanie autentycznego tekstu Karty wskazuje na to, że ten międzynarodowy akt prawny ma na celu przeciwne cele — chronić mało rozpowszechnione języki lokalne, przede wszystkim te, którym w bliskiej lub dalekiej przyszłości grozi zniknięcie. W tekście Karty są niejednokrotne przypomnienia o tym, że „wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinno odbywać się ze szkodą dla języków urzędowych” i nie ma ani słowa o możliwości nadania któremukolwiek z języków, które wymagają ochrony i wsparcia, jakiegokolwiek specjalnego statusu na poziomie lokalnym czy ogólnokrajowym. Dlatego działania tych organów władzy lokalnej, które samowolnie ogłosiły język rosyjski „regionalnym”, w żaden sposób nie odpowiadają Iwan JUSZCZUK, profesor, kierownik katedry Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego. Uważnie przeczytałem projekt Ustawy Ukrainy „O językach na Ukrainie”, opracowany przez deputowanych ludowych O. Jefremowa, P. Symonenkę oraz S. Hryneweckiego, i westchnąłem radośnie: wreszcie! Wreszcie ci, którzy nie znają języka państwowego i nie chcą go znać, poczują się pełnowartościowymi obywatelami w nieukraińskiej Ukrainie. A tak żyją jakby wśród aborygenów w dżungli Afryki: ani ci książki, ani gazety, ani radia, ani telewizji „na zrozumiałym języku”. Choćbyś do kogo zwrócił się z jakimś pytaniem, a on ci: „Kangu ru” (nie rozumiem), tak jak tubylcy w Australii odpowiadali pierwszym angielskim kolonizatorom. Całkowita dyskryminacja. Ale, jak jest przekonany premier-minister Nikołaj Azarow, „przyjęciem projektu ustawy zostaną zlikwidowane fakty dyskryminacji języka rosyjskiego”. Swoją drogą, a dlaczego by ci „rosyjskojęzyczni”, którzy znaleźli się, powiedzmy, w Stanach Zjednoczonych, też nie zażądali, aby, naśladując ukraiński przykład dotyczący zapewnienia praw człowieka, tamtejszy kongres wprowadził drugi język urzędowy — rosyjski (zaproponowana Ustawa o językach, właściwie, tak go właśnie traktuje na Ukrainie, nawet jako pierwszy urzędowy). Przecież mówią, że przesiedleńcy do Izraela z byłych republik ZSRR już stawiali przed swoim rządem takie żądanie. A jednak rząd izraelski działa inaczej: dzieci w szkole przebywają prawie cały dzień i słyszą tam tylko hebrajski. Zapomni się w Izraelu język rosyjski. U nas zaś, jak napisano w projekcie Ustawy, „we wszystkich ogólnych średnich placówkach oświatowych zapewnia się naukę języka państwowego i języka rosyjskiego”, bo, jakoby, „władanie językiem rosyjskim zapewnia obywatelom Ukrainy szeroki dostęp do osiągnięć światowej nauki i kultury”. Przecież język ukraiński, w którym jeszcze w 1973 roku było wy
Karty i rażąco naruszają ukraińskie ustawodawstwo. Pogłębiają one celowo stworzoną przez poprzednie reżimy sztuczną deformację sytuacji językowej na Ukrainie, w której stosunek języka ukraińskiego do rosyjskiego nie odpowiada stosunkowi Ukraińców do Rosjan na naszym terytorium. Dążenie regionalnych polityków do nadania szczególnych praw i przywilejów jednemu językowi — rosyjskiemu — nieuchronnie okrada z praw użytkowników innego języka, w tym przypadku języka narodu tytularnego i państwowotwórczego — ukraińskiego. A zatem, także prawa ukraińskiego człowieka. Koniunkturalnym manipulacjom umowami międzynarodowymi, podpisanymi przez Ukrainę, należy położyć kres. W celu zapobiegania antykonstytucyjnym działaniom oraz spekulacjom na gruncie językowym w przyszłości, ukraińska władza musi zdecydowanie bronić ukraińskich priorytetów zarówno w sferze gospodarczej, jak i duchowej, a przede wszystkim — priorytetu ojczystego dla przeważającej większości ludności języka ukraińskiego. Należy utworzyć organ państwowy, który ma planować i realizować naukowo oraz prawnie uzasadnioną politykę językową, okresowo informując opinię publiczną o priorytetowych zadaniach i osiągniętych wynikach. Język to nie tylko narzędzie przekazywania informacji. To jeden z fundamentalnych czynników narodotwórczych i państwowotwórczych, określa on rozpoznawalność kulturowego oblicza narodu, jego tożsamość, chroni przed wchłonięciem przez inne narody i kultury. Wypieranie języka z różnych sfer życia państwowego i społecznego, kultury masowej, mediów itp., wszelkie uciski, których doświadczał w przeszłości i doświadcza do dziś na swoich odwiecznych i naturalnych terenach, zagrażają nie tylko jego istnieniu i rozwojowi, ale także istnieniu i rozwojowi jednego z największych państw Europy, samego narodu ukraińskiego. Jesteśmy przekonani, że obywatele Ukrainy — zarówno ukraińskojęzyczni, jak i rosyjskojęzyczni, wszyscy, którzy są patriotami swojego państwa — uświadamiają sobie, że bez odrodzenia narodowego, godnego utwierdzenia języka ukraińskiego, kultury, duchowości na Ukrainie, nie osiągniemy tak potrzebnej obecnie konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, ogólnonarodowej jedności, stabilności, bezpieczeństwa. Podzielamy niepokój, którym przejęta jest obecnie twórcza inteligencja, naukowa, oświatowa inteligencja, siły narodowo-patriotyczne, państwowotwórcze, młodzież, miliony obywateli i przypominamy ukraińskiej władzy — Prezydentowi, Radzie Najwyższej oraz wszystkim partiom politycznym i organizacjom społecznym: zapewnienie rozkwitu, pełnoprawnego i pełnokrwistego funkcjonowania języka ukraińskiego w całej sobornej Ukrainie to nie tylko nasze zadanie, ale i święty obowiązek wobec historii, wobec świata, wobec pokoleń Ukraińców „i martwych, i żywych, i nienarodzonych”. Akademicy M. Żułynski (dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy), I. Dziuba, W. Donczyk, D. Zatoński, poeta-akademik B. Olijnyk; członkowie korespondenci NAN Ukrainy T. Hundorowa, M. Ilnycki, D. Naływajko, H. Sywokiń, M. Sułyma (zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy); akademicy W. Sklarenko (dyrektor Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy), W. Rusaniwski; członkowie korespondenci NAN Ukrainy W. Nimczuk (dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy), I. Wychowanec, A. Nepokupnyj, H. Piwtorak, O. Tkaczenko, W. Szyrokow (dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego); akademik H. Skrypnyk (dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii NAN Ukrainy im. M. T. Rylskiego), członkowie korespondenci NAN Ukrainy W. Naułko, S. Pawluk, dyrektor Instytutu Narodoznawstwa NAN Ukrainy); akademicy W. Smołij (dyrektor Instytutu Historii NAN Ukrainy), Ja. Isajewycz (dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy, Lwów), zagraniczny członek NAN Ukrainy Ja. Pełenski (dyrektor Instytutu Badań Europejskich); członek korespondent P. Sochań (dyrektor Instytutu Archeologii i Źródłoznawstwa NAN Ukrainy). być dwujęzycznym — tak wymaga Ramowa konwencja o ochronie mniejszości narodowych z 1995 roku. „Wszystko to tak, a z chaty jak?” — powiedział pewien człowiek, kiedy uplótł żłób, a on przez drzwi nie przechodził. Wtedy rozwalił ścianę w chacie. Istnieje wykładnia artykułu 10 Konstytucji (Ustawy Zasadniczej) Ukrainy, podana w orzeczeniu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, która „jest obowiązkowa do wykonania na całym terytorium Ukrainy, ostateczna i nie może być zaskarżona”. A w nim powiedziano: „Pod językiem państwowym (urzędowym) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Tam tak jest napisane: obowiązkowego. Więc jak być z tym wnioskiem Sądu Konstytucyjnego Ukrainy? Podeptać go? A co do języka ukraińskiego, którego, jak wynika z projektu „Ustawy o językach na Ukrainie”, jego twórcy znieść nie mogą, to niech będzie wiadomo co następuje. Po pierwsze, jest on leksykalnie bogatszy od rosyjskiego i logiczniej zbudowany. Po drugie, kto zna język ukraiński, ten łatwo rozumie nie tylko rosyjski, ale i polski, serbski, chorwacki, słowacki, nieco trudniej — bułgarski, macedoński, czeski, słoweński. A kto zna tylko rosyjski, ten nawet ukraińskiego nie jest w stanie pojąć.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wydano pierwszą na świecie dwutomową „Encyklopedię cybernetyki”, przetłumaczono W. Szekspira do ostatniego wersu, i nie tylko W. Szekspira, bo na coś takiego jest niezdolna. Tymczasem w języku rosyjskim dziś na świecie ukazuje się aż 0,1% informacji naukowo-technicznej (dla porównania: po angielsku – tylko 98%). Dlaczego więc miałaby nie pełnić roli kulturtregera na Ukrainie? Wychodzi to mniej więcej na to, co zapisano (i skrupulatnie realizowano) w jednej z mądrych uchwał KC KPU i Rady Ministrów URSR z 10 czerwca 1983 roku: „Zwiększyć czas na naukę języka rosyjskiego w ogólnokształcących i innych szkołach średnich z innym niż rosyjski językiem nauczania, przeznaczając na te cele częściowo lub w całości godziny przeznaczone na naukę języka obcego”. A teraz, jak się zdaje, trzeba będzie zabierać godziny przeznaczone na naukę języka ukraińskiego. Czy może angielskiego? Czy i jednego, i drugiego, a do tego jeszcze matematyki? Owszem, matematyki, bo ona rodzi burżuazyjnych nacjonalistów, jak choćby Mychajło Ostrohradski, który odmawiał pisania po rosyjsku, czy Mychajło Kraczuk, którego z powodu jego nadmiernej miłości do języka ukraińskiego trzeba było zlikwidować, mimo jego światowej sławy. Kiedy mowa o mniejszościach narodowych (Rosjanach, Tatarach, Gagauzach itd.), autorzy projektu „Ustawy o językach na Ukrainie” stawiają dość interesujący postulat: „W państwowych i komunalnych ogólnokształcących szkołach z nauczaniem językami regionalnymi przedmioty są prowadzone językami regionalnymi (z wyjątkiem języka ukraińskiego i literatury, których nauczanie prowadzi się w języku ukraińskim)”. Po pierwsze, takie pojęcie jak „język regionalny” w językoznawstwie nie istnieje (zob.: O. S. Achmanowa, Słownik terminów lingwistycznych). Ale Bóg z nim. Zatem powiedzmy, że wszystkie przedmioty (oprócz wymienionych dwóch) w szkole będą wykładane po gagauzku („regionalnym”). Dziecko kończy taką szkołę. I dokąd ma pójść się uczyć? Czy może we wszystkich wyższych uczelniach Ukrainy zostaną utworzone grupy z nauczaniem w języku gagauskim? To po pierwsze. Po drugie zaś, istnieją międzynarodowe normy prawne dotyczące języka, w tym Zalecenia haskie dotyczące praw mniejszości narodowych do edukacji – przyjęto je w 1996 roku, czyli później niż tak zwaną Kartę języków regionalnych i języków mniejszości narodowych (1992), i dlatego te zalecenia mają przeważającą, wyjaśniającą moc prawną. Stwierdzono w nich: „Podejścia typu »zanurzenia«, zgodnie z którymi nauczanie prowadzi się wyłącznie w języku państwowym, a dzieci z mniejszości narodowych są w pełni zintegrowane z klasami dzieci z większości ludności, nie odpowiadają normom międzynarodowym. Dotyczy to w tej samej mierze szkół segregacyjnych, w których cały program nauczania jest realizowany wyłącznie w języku ojczystym mniejszości narodowej przez cały proces edukacyjny”. Nauczanie w takich szkołach ma
Tłumaczenie maszynowe
W 59. roku życia nagle zmarł Ołeksandr Pawłowycz Kulik. O. P. Kulik urodził się 4 czerwca 1952 roku we wsi Chrestiwka w rejonie czaplińskim w obwodzie chersońskim. Ukończył wydział historyczny Uniwersytetu Symferopolskiego. Był pierwszym przewodniczącym Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pierwszym redaktorem gazety „Krymska Switlycia”. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Autor książek: „Zalitki”, „Wielka przerwa”, „Otwarta lekcja”, „Sezon deszczów i nadziei”, a także serii publicystycznych wystąpień w prasie o życiu społeczno-politycznym na Krymie. W ostatnich latach pracował jako własny korespondent gazety „Kurier Rządowy”.
Zarząd Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki składa głębokie kondolencje rodzinie zmarłego.
Zarząd Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się, można zmienić “kierunek dyskusji w potrzebną stronę”. Czytamy dalej: “Należy rozpocząć szeroko zakrojoną współpracę z przedstawicielami nacjonalistycznie zorientowanej inteligencji, na przykład poprzez wydawanie dzieł tej inteligencji, wspieranie tych czy innych projektów kulturalnych. Mniej więcej to samo dotyczy wciągania do pracy partyjnej i awansowania po szczeblach partyjnych “nacjonalistycznie zabarwionych” aktywistów. Przygrzać, przytulić, dać pieniędzy — a więc postawić pod kontrolą. Kontrolując zaś pewną liczbę nacjonalistycznej inteligencji i polityków, można będzie kontrolować ruch całego społeczeństwa. W czym ma się to wyrażać? Na przykład w bardziej wyważonej i racjonalnej polityce zagranicznej i wewnętrznej. Istotnie ułatwi ten proces to, że większa część nacjonalistycznie nastawionej inteligencji i polityków będzie już pod kontrolą”. Bieżący moment charakteryzuje się spadkiem biało-błękitnego rankingu na tle przygotowań do wyborów lokalnych. Jeśli “dony” mają centra podejmowania decyzji, poza tymi, które odpowiadają za podział pieniędzy, dla nich musi być oczywisty deficyt twarzy ze śladami pracy umysłowej. A to oznacza, że będą próby wezwania pod swoje sztandary pewnej liczby intelektualistów. Ju. Makarew (“Ukraiński tydzień”, 2010, nr 37) ocenia sytuację pesymistycznie: “Czyż myśmy tego nie widzieli? Mam na myśli historyczne precedensy: jak dobrowolnie stawali w bolszewickich szeregach wczorajsi bohaterowie oporu, bojownicy o niepodległość. Oni usprawiedliwiali się koniecznością służenia narodowi, wypełniania misji. Więc przygotujmy się na witanie nowych Hruszewskich, którzy swoim autorytetem i brodą będą wspierać chamski reżim”. Niestety, to prawda: M. Hruszewski (wychodząc ze szlachetnych pobudek) faktycznie sprzyjał legitymizacji władzy bolszewickiej na świecie (W. Wynnyczenko z takiego kroku zrezygnował tylko dlatego, że na Ukrainie oferowano mu zbyt niskie stanowisko). Każdy, komu “chamska władza” otwiera objęcia, musi pamiętać: trzydzieści srebrników się nie zmywa. BÓJCIE SIĘ BOGA, PRÓŻNI! Warto powiedzieć kilka słów o tych, których dzisiaj nie trzeba przyuczać, bo oni dobrowolnie pełzają przed władzą. W. Hryszko, śpiewak operowy, doradca Janukowycza, w odpowiedzi na pytanie dziennikarza UNIAN, kto w zespole Prezydenta opiekuje się kwestiami kulturalnymi, powiedział: “Przede wszystkim to szlachetna kobieta Hanna Herman, która jest bardzo wykształcona, zna się na estradzie, operze i klasyce. Nie jest jej obojętna przyszłość kultury Ukrainy. A także wielki reformator, człowiek prawdy, człowiek-profesjonalista pan Mykoła Azarow. Jemu też nie jest obojętna ukraińska kultura”. Kto zna choć jedną reformę, zrealizowaną przez “człowieka prawdy”, niech się odezwie. Drobne podlizywanie więdnie przed wzorcem służalczości: znana architekt p. Łarysa Skoryk (zob. “Ukraina mołoda” z 19 marca 2010 r.) w naukowym stylu próbuje pocałować rękę Wielkiego Zwierzchnika: “Ja jako architekt po zarysie i obrocie głowy, po kształcie rąk mogę dość dużo zrozumieć o drzewie genealogicznym człowieka. Tak więc, jak by nie próbowali dokuczać Janukowyczowi i wywyższać Tymoszenko, jego postawa, tektonika, jeśli już o tym mowa, świadczą o przynależności do wyższego stanu, a jej dane zewnętrzne wskazują na plebejskość”. Posiadając dyplom profesorski w specjalności “genetyka” i wiele lat pracując w antropologii, mogę zaświadczyć, że architektka plecie głupstwa. Nie wiem, na ile zachwyt pier-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
TRZYDZIEŚCI SREBRNIKÓW NIE DA SIĘ ZMYĆ
K. Zatulin, dyrektor Instytutu WNP, świętując przyjście „swoich”, wzywa, by nie tracić czujności. Cytuję jego artykuł w moskiewskich „Izwiestiach”, przedrukowany przez ukraiński klon gazety (2010, nr 19—20): „Trwa walka i to walka nie na żarty: o język, o wiarę, o interpretację przeszłości i model przyszłości Ukrainy. Oraz o miejsce Rosji w tej ukraińskiej przyszłości. Wszystkiego można osiągnąć w przypadku sukcesu kompetentnej reformy federalnej, gwarantującej określony stopień samorządności i kulturowo-narodowej odrębności każdemu podmiotowi Federacji Ukraińskiej. Właśnie taką perspektywę może i powinna poprzeć Rosja. Cena takiego wsparcia nawet dzisiaj nie jest w pełni przeliczalna: jasne jest tylko, że odmowa obróci się dla Rosji gigantyczną geopolityczną klęską. W przypadku Ukrainy, tak jak z arcydziełami Leonarda da Vinci, nie ma takich wydatków, na które nie należałoby pójść”.
Ich wydatki — to zyski dla wszystkich od J(anukowycza) do A(zarowa), jednak dzisiaj Federacja Ukraińska nie interesuje szefów państwa: chcą mieć nie tylko swoje, donieckie — chcą mieć wszystko. Chciałoby się „zszyć” Ukrainę pod siebie, ale jak?
O. Szwyrkow, kandydat nauk filologicznych, ze smutkiem konstatuje, że wielu w Ukrainie chodzi o zachodnią liberalną demokrację „z historycznym nacjonalistycznym komponentem” („Dzerkało tyżnia”, 2010, nr 12). Uważając budowę „klasycznego państwa” (z tytułowym narodem, jedynym językiem państwowym itp.) za bezperspektywiczną, filozof formułuje dwie tezy. Pierwszą O. Szwyrkow poświadczył obiektywizm uczonego, drugą wyprowadza czytelnika na ścieżkę politykierstwa. A zatem: „Musimy być wdzięczni ukraińskiemu nacjonalizmowi oraz ukraińskim nacjonalistom za tę ideologię, którą od nich przejęliśmy. W najważniejszym momencie naszej historii dali oni rozjednanemu, zdezorientowanemu społeczeństwu ideologię, dzięki której nasze państwo wbrew wszystkim prognozom nie przestało istnieć”. Zauważmy, że „oni” dla filozofa to zwolennicy budowy w Ukrainie właśnie Państwa Ukraińskiego, a „my” — to ci, wodzowie, do których adresowany jest artykuł.
Narodowo zorientowany kierunek rozwoju państwa trzeba zmieniać, uważa O. Szwyrkow, ale „złamać go raczej się nie uda”, a poza tym „łamanie może doprowadzić do rozłamu”. W ten sposób siłowego i „siewierodonieckiego” sposobów na nastawienie nam mózgów autor artykułu nie uważa za optymalne. Więc co „im” robić, żeby usunąć nasze pragnienie bycia Ukraińcami? „Co można doradzić partii politycznej, która walczy o władzę — tej, oczywiście, która ma zasoby i chce wyznaczać strategię rozwoju państwa?” — pyta teoretyk. Szanownych czytelników wzywam do przymierzenia rekomendacji O. Szwyrkowa do dzisiejszych realiów. „Przede wszystkim jej (partii — W. W.) speakerom rozmawiać wyłącznie w języku ukraińskim. Przynajmniej w telewizji. W zachodnich obwodach taki prosty zabieg może podnieść ranking partii (1). Nie należy ostro reagować na próby „kanonizowania” bohaterów UPA itp. Należy „spuszczać wszystko na hamulcach” (2). To samo dotyczy wezwań do federalizacji (3). Ustrój unitarny Ukrainy nie powinien być poddawany w wątpliwość”.
Pierwsze trzy rekomendacje (numeracja moja. — W. W.) pan filozof zalicza do polityczno-psychologicznej biegłości unikania czołowych starć z oponentami; zgadzam się.
...żoną Prezydenta musi wyznaczać twórcze gusta, ale mamy morze zaniepokojonych, oburzonych, a nawet rozpaczliwych opinii dotyczących „zdekorowanego dworca”, na który ob. Skoryk „odrestaurowała” narodową świętość w Kaniowie. „Słowu Proświty” i wielce szanownej ob. Lubow Hołocie życzmy i w dalszym ciągu trzymać ten temat w polu widzenia, bo on piecze.
Nie powiem na pewno, ile razy czytałem zaszyfrowany poemat Jewhena Płużnyka „Kaniów” (1925). Zaczarowuje on świadectwami miłości do Ukrainy i niepokoi wersami, w których mowa o jej sproletaryzowanym i zurbanizowanym losie. Płużnykowi (jak i wielu jego rówieśnikom) chciało się wierzyć w komunistyczne pastorale, ale wiary już nie stało. Choć kolektywizacja, Hołodomor i represje były przed nami, stawał się coraz bardziej wstrętny ten gatunek ludzi, którzy przejmowali na siebie całą władzę. Liryczne rezume poematu trudno określić jednoznacznie. Najlepiej do tego może posłużyć fragment z 43-ej strofy (przypomnę, mowa o Kaniowie):
„Lecz nawet pies gdzieś na wsi kudłaty,
Najbliższy druh dziecięcej gawiedzi,
Na grobli cień wierzby, co w zadumie siedzi,
Perfumy gnoju, konopi i mięty
Mi droższe są, niż przyszłe szaty,
Które te same doliny ciche i wzgórza
Kiedyś przyodzieją, gdy mi leżeć
W tej ziemi, którą sam tworzyłem”.
Proszę specjalistów od demaskowania rolniczego konserwatyzmu, by nie krzątali się, bo ja się na tym trochę znam, ale co nieco wiem też o psychologii dzisiejszego Dzikiego pola. Błyszczące, jak nowa kopiejka, muzeum Kobziarza w Kaniowie ma dla kogoś stać się jakimś kontrargumentem przeciwko artystycznemu Arsenałowi w Kijowie. Bójcie się Boga, próżniacy!
ZNOWU IŚĆ DO PARTYZANTKI?
Niepodległa Ukraina nie występuje jako państwo Ukraińców, którzy stanowią absolutną większość jej ludności. Państwo nie wykonuje nacji-ochronnych funkcji, które są jego obowiązkiem, i w tym sensie jest niefunkcjonalne. To prowokuje wyobcowanie państwa od nacji, a nacji — od państwa. Stać się intelektualną alternatywą, wysunąć projekt rozwoju kraju, zmobilizować współtowarzyszy, rekrutować zwolenników, zorganizować ruch — czyż nie to jest zadaniem patriotów? Dzisiaj do opozycjonistów zapisali się byli włodarze, którzy przez skłócenie, niekompetencję i skorumpowanie zmarnowali pięć lat,
Zdjęcie Olesia Dmytrenki, a między sobą kłócą się o zasoby elektoralne, powrót do władzy. Czy mamy zapomnieć listę na próżno ogłoszonych reform: administracyjną, administracyjno-terytorialną, socjalną, emerytalną, medyczną, organów ścigania? Narodowi demokraci z różnych partii nie są w stanie zrobić tego, czego oczekujemy, przede wszystkim dlatego, że „złymi” okazały się same partie jako forma walki. Alternatywa — albo iść do partyzantki, albo zabrać się za tworzenie poza-parlamentarnych struktur społeczeństwa obywatelskiego — ruchów, związków, zrzeszeń i towarzystw. Nie mam zamiaru podważać zasad demokracji — chodzi o formę jej realizacji. Ukrainizację należy uznać za prawdziwą, jeśli opiera się na europejskich tradycjach, bo rytualne pielęgnowanie ręcznika z wyszywanką ciągnie się od czasów radzieckich i samo w sobie nie przeszkadza w utracie tożsamości. Próbując przetrwać obecnych triumfatorów, trzeba będzie niszczyć monopol tych, którzy ze swoją misją liderów sobie nie poradzili. Pokazowemu patriotyzmowi, który nie dotyka zasad funkcjonowania społeczeństwa, przeciwstawić realny, który opiera się na nowoczesnym rozumieniu narodu i świata. Dzisiejsze holdingi partyjne okazały się do tego niezdolne. W 1959 roku Jewhen Małaniuk opublikował rozprawę „Małorosyjskość”, w której zaproponował kilka tez dotyczących socjologii tego zjawiska. Ukraińska małorosyjskość, pisał, jest jednym z najważniejszych, jeśli nie centralnych problemów, bezpośrednio związanych z naszą państwowością. Co więcej: jest to problem, który „jako pierwszy stanie przed mężami stanu już Państwowej Ukrainy. I jeszcze długo, w czasie utrzymywania i stabilizacji państwowości, ten problem będzie stał jako zadanie pierwszoplanowe, a dla państwowości — jako groźne memento”. Pozycja tej części inteligencji, która jest tam, gdzie jest bufet, jest zrozumiała, ale w rozmowie o strategii musimy uznać kilka ogólnych gorzkich prawd. W. Witkowski („Universum”, 2003, nr 7—10): „Nieprawda, że demokracja zawsze i wszędzie jest dobrem. Jeśli wewnątrz społeczeństwa dominują samowola, wymuszenia, międzyklanowe starcia, to właśnie one pójdą w górę pod demokratycznym słońcem. Nieprawda, że gospodarka rynkowa koniecznie oznacza wysoki poziom dobrobytu, racjonalne wykorzystanie zasobów, produktywną pracę, wysoką jakość towarów i usług itp.”. Stosunki rynkowe mogą łączyć się z biedą, zacofaniem, zastojem, masowym oszustwem, niską jakością i wydajnością itd. Pewna część inteligentów pozostała konsekwentna w opozycyjności wobec władzy. Jednak i ta warstwa nonkonformistów, pisze W. Witkowski, nie produkuje świeżej myśli i nie wykazuje umiejętności wprawiania mas w ruch. Upadek Ukrainy jest długotrwałym jej stanem, w którym wyrosło już całe pokolenie. Dlaczego partie, które deklarują narodowo-demokratyczne hasła, w procesie politycznych zmagań degenerują się? Logiczne, że (oprócz przeszłości i dzisiejszych zakusów z północnego wschodu) musimy mówić o wpływie czynnika wewnętrznego. RAZEM NAS JEST DUŻO, ALE DZISIAJ NIE JESTEŚMY RAZEM Nam boli, mówił na drugim Zjeździe Ogólnoukraińskim Ludowego Ruchu Ukrainy jego Rozpad Związku Radzieckiego znacznie skrócił Rosję terytorialnie (76% terytorium ZSRR), demograficznie (50% populacji ZSRR), ekonomicznie (45% produkcji ZSRR) i pod względem liczby wojskowych (33% liczebności sił zbrojnych ZSRR). Jednak nasza północno-wschodnia sąsiadka nie traci imperialnych ambicji. W związku z tym zmiana władzy na Ukrainie — to długo oczekiwane wydarzenie dla Moskwy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ówczesny przewodniczący I. Dracz, że stuletnia rusyfikacja Ukrainy zmusiła wielu rodaków do dokonania trudnego wyboru między przetrwaniem, samym istnieniem, swoją nędzą i poczuciem niższości — z jednej strony, a językiem ojczystym — z drugiej. Ukraińska odrębność sięga korzeniami źródeł cywilizacji słowiańskiej. Ale także integracyjna, „jedinonedielimaja” tendencja na wschodniosłowiańskich terenach ma poważny rodowód. Jej początek tkwi w państwowej jedności Rusi Kijowskiej oraz zmaganiach o jej dziedzictwo. Tradycję tę umacniał podbój mongolsko-tatarski, bliskość wyznaniowa i kulturowa, kontakty gospodarcze i humanitarne Rusi Litewskiej, Polskiej i Moskiewskiej. Fatalna ugoda perejasławska miała podłoże historyczne i mentalnościowe (i nie jest czynem zwykłego zaprzaństwa). W podobnych przypadkach samoświadomość etnosu musi zostać zapłodniona impulsem pozalingwistycznym, aby zrodzić pełnowartościową ideę narodowo-językową. „Tragizm ukraińskich zmagań narodowych polegał na tym, że ich etap językowy rozpoczynał się wtedy, gdy państwowy już pogrążał się w niepamięci” (W. Witkowski, 1999). Rząd Azarowa ma takiego ministra oświaty i nauki, który w najlepszy sposób uosabia to, co są warci chochoły i małorosjanie, i czego nie muszą znosić Ukraińcy. Nie jestem ksenofobem ani antysemitą (o czym można się przekonać, biorąc do ręki moją monografię „Człowiek i naród. Notatki genetyka”, Kijów, 1996. — 70 s.). Dlatego mogę powiedzieć dokładnie to, co myślę: przy napiętej sytuacji nie wszystkim o wszystkim wypada mówić. Kiedy widzę na ekranie telewizora, jak dwóch Żydów i jeden Grek omawiają celowość uznania na Ukrainie języka rosyjskiego za drugi język państwowy, to jest to śmieszne, ale niezbyt. Nie chodzi o zakaz, a o takt. Mając na to pełnomocnictwa z góry, sam w sobie drobny Tabacznik w odniesieniu do rusyfikatorstwa przypomina tandem Kaganowicz-Zatoński. W latach 20.—30. ubiegłego stulecia Łazar Moisiejewicz i Władimir Pietrowicz nieźle napracowali się na tej haniebnej niwie. Na początku 1933 roku po samobójstwie Skrypnika, mianowany ludowym komisarzem oświaty Zatoński już do końca roku doprowadził do unifikacji oświaty na Ukrainie i w RFSRR oraz unifikacji podręczników. Hołodomor i rozpoczęta w 1934 roku eksterminacja ukraińskiej inteligencji dobrze wpisały się w ten językowo-ideologiczny szablon. I tutaj powróćmy do dawnej rozprawy W. Witkowskiego („Universum”, 1999, nr 9—10). Wycinek z czasopisma dziesięć lat leżał w moim archiwum roboczym; mając nadzieję na lepsze, wątpiłem w jednoznaczną rację autora, a teraz muszę ją uznać. Oto główne tezy W. Witkowskiego: — administracyjno-siłowa rusyfikacja Ukrainy przez czynniki moskiewskie jest niezaprzeczalna, ale dzisiaj nie jest to czynnikiem decydującym; — nie dlatego hamowane jest ukraińskie odrodzenie, że działają ukrainożercy; przeciwnie: dlatego są oni tak aktywni, że ukraińskie odrodzenie jest zahamowane; — pędy rusyfikacji samorzutnie wyrastają ze wszystkich szczelin chorego ciała etnicznego: rosyjski mat we Lwowie, rosyjskojęzyczna nowinka prasowa w Kijowie, antyukraińska „inicjatywa” rady miejskiej w Donbasie, rusyfikacja połtawskiej czy żytomierskiej młodzieży w szkołach wyższych, koszarach i więzieniach; — prawdziwa tragedia tkwi w tym, że żywiołowej rusyfikacji nie jesteśmy w stanie przeciwstawić niczego poza nadziejami na „narodotwórczą” działalność kierownictwa, której jeszcze nie widzieliśmy i raczej nie zobaczymy.
Tłumaczenie maszynowe
Pomarańczowa rewolucja była na tyle skuteczna, na ile jej sukces zależał od tych, którzy stali “na dole”. Natomiast “trybuna”, czyli władza, zmarnowała wszystko. “Na górze” panują swoje prawa i nikt nie zdołał przezwyciężyć ich biurokratyczno-łapówkarskiej istoty. Totalitarny reżim miał dwa typy opozycji — jawną (dysydencką) oraz ukrytą. Ważne, że obie opierały się na bezinteresownej aktywności i “poziomych” powiązaniach. Tymczasem współczesna ukraińska opozycja jest reprezentowana przez zhierarchizowane struktury, wewnętrznie jednorodne ze strukturami obecnej władzy. Taką też musi być, jeśli orientować się na potencjał “dobrej” władzy, ale w dzisiejszej Ukrainie taka władza to mit. Perspektywę każdego państwa opozycja odzwierciedla nie mniej niż obecna władza. W dzisiejszej Rosji opozycji jako aktywnego czynnika na mapie politycznej faktycznie nie ma; znajdzie się ona, gdy wyczerpie się ropa i gaz, a w co do tego czasu przekształci się inteligencja, trudno powiedzieć. Ukrainie również grozi utrata prawdziwej opozycji — takiej, która nie ma za jedyny cel kolejnej intronizacji lidera. Instytucje społeczeństwa obywatelskiego z definicji nie są upolitycznione, zatem nie znajdują się wśród zwolenników czy oponentów władzy. Jednak każdy antydemokratyczny krok tej ostatniej dotyka praw tych czy innych warstw społeczeństwa i właśnie poprzez struktury społeczne szybko reaguje; dzieje się to codziennie, a nie tylko w dniu wyborów. Wygrać wybory jest trudno, budować społeczeństwo obywatelskie jeszcze trudniej — ale nie mamy wyboru. Tak jak nie miała go kiedyś “uspołeczniona” Polska, dopóki nie stworzyła niezależnego związku zawodowego “Solidarność”. Władza w wyzyskiwaniu kraju i lekceważeniu obywateli posuwa się tak daleko, jak pozwalają na to obywatele. W 2004 roku społeczeństwo zademonstrowało, że cierpliwość ma granice. Stało się to niespodzianką dla rządzących. Obecnie opozycja we wszystkich swoich wcieleniach znów musi czymś zaskoczyć. Mierzenie się wiecami nie ma sensu z powodu ich niskiej efektywności, nie mówiąc już o takim polittechnologicznym śmieciu jak blokowanie trybuny parlamentarnej. Najwięcej, na co siły patriotyczne mogą liczyć w tej Radzie Najwyższej, to brak większości konstytucyjnej w rękach Janukowycza. Dzisiaj i jutro przesłanki przyszłych sukcesów musimy szukać poza parlamentem. A do tego musimy otworzyć oczy i wreszcie zobaczyć, że dzisiejsza opozycja znajduje się na granicy defoltu. Comiesięczne badanie narodowe “Omnibus” (1200 respondentów w wieku 16—35 lat) zaświadczyło, że po “szczytowym” zaufaniu w maju, w sierpniu Ukraińcy są rozczarowani wszystkimi politykami. Według technologii, z której korzysta przy badaniu firma TNS, ocena “plus 2 punkty” oznacza 100% zaufania społeczeństwa, a “minus 2 punkty” 100% nieufności. Zatem dzisiaj Janukowycz ma minus 0,16, M. Azarow — minus 0,39, J. Tymoszenko — minus 1,06. Zatem opozycja nie zdołała podnieść nawet tego, co spadło z wozu władzy. Lepsze oceny mają milicja (minus 0,80), prokuratura (minus 0,84) i sądy (minus 0,93). Ale! Potencjał protestacyjny narodu jest nieporównanie wyższy niż to, co uosabiają J. Tymoszenko czy ktokolwiek inny. Razem nas wielu, ale dzisiaj nie jesteśmy razem przez prywatne ambicje partyjnych liderów. Kiedy ani władza, ani opozycja nie mają zaufania społeczeństwa, zdarza się ten społeczny przełom, który zniszczył potencjał humanitarny i kulturowy Imperium Rosyjskiego: formują się czarne i czerwone sotnie, a zwycięstwo którejkolwiek z nich prowadzi do dyktatury. Jewhen BUKET. Rok 1937 zaczynał się od pierwszego pukania do drzwi, od pierwszego “Obywatelu, prosimy przejść”, od pierwszego strachu “Po kogo?”. Nabierał siły każdej nocy, kiedy ktoś starał się nie słyszeć, że przyszli po sąsiada, kiedy ktoś myślał “A może rzeczywiście jest za co?”, nabierał siły z każdą ulgą “Dzięki Bogu, nie po mnie”. I każdej nocy tych “nie po mnie” stawało się coraz mniej. Walec represji podgniótł pod siebie najpierw setki, potem tysiące, dziesiątki, setki tysięcy. Setki tysięcy, które mogły zatrzymać go na samym początku, zostały zmiażdżone pojedynczo. O tym przypominali 15 września uczestnicy akcji “Przychodź, poddawaj się!”, zorganizowanej przez szereg organizacji społecznych w obronie historyków, których prześladuje Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. 9 września o 7.30 sześciu pracowników SBU — bez żadnych wyjaśnień — na dworcu w Kijowie zatrzymało historyka, dyrektora Narodowego Muzeum “Więzienie na Łąckiego” Rusłana Zabiłego. 13 września od 17 do 22 godziny i 14 września od 9 do 11 godziny pracownicy SBU przeszukiwali gabinety pracowników tego muzeum. Skonfiskowano 2 laptopy, 1 dysk twardy, papierowe kopie dokumentów historycznych z gabinetów naukowców. Skonfiskowano świadectwa wideo dysydentów, nagrane przez badaczy w ciągu 2009—2010 lat… “To próba zastraszenia historyków i zaprzestania rozpowszechniania dokumentów, odtajnionych przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy w ciągu kilku minionych lat — jest przekonana kierownik programów Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego Jaryna Jasynewycz. — Dzisiaj skonfiskowali dokumenty, konfiskują ich kopie. Zabiłemu na przesłuchaniu mówili o jakiejś grupie z 19 osób. To prawdopodobnie wszyscy historycy, którzy pracowali z tymi dokumentami. Także to sposób na zaprzestanie wizyt historyków w archiwum SBU, żeby młodzi naukowcy, studenci bali się tego tematu”. “Jeśli my dzisiaj nie zatrzymamy samowoli władzy, to jutro do historyków będą wdzierać się do domów po to, żeby skonfiskować ich prywatne komputery i schować tę informację — zaznaczył organizator akcji, kandydat nauk historycznych i eks-dyrektor archiwum SBU Wołodymyr Wiatrowycz. — Jednym z moich kluczowych zadań na stanowisku dyrektora archiwum było zrobienie maksymalnie… OFICJALNIE. W sprawie śledztwa w sprawie karnej w sferze ochrony tajemnicy państwowej. W związku z rozpowszechnianą w niektórych środkach masowego przekazu niepoprawną oceną działań, które realizuje Służba Bezpieczeństwa Ukrainy w sferze ochrony tajemnicy państwowej, podkreślamy co następuje. Stanowisko SBU w sprawie przywrócenia prawdy historycznej pozostaje niezmienne, zwłaszcza gdy chodzi o uczczenie pamięci milionów niewinnych ofiar represji politycznych, które odbywały się na naszej ziemi w XX wieku. Dlatego nieuzasadnione oświadczenia o rzekomym zwijaniu pracy w tym kierunku i “uciskach” historyków wprowadzają w błąd ukraińskich obywateli i społeczność międzynarodową. Przypominamy, że właśnie SBU była inicjatorem otwarcia w byłym lwowskim więzieniu Memento-badawczego kompleksu pamięci ofiar reżimów okupacyjnych. Do tej pory Muzeum znajduje się na bilansie SBU, utrzymywane jest na koszt budżetu SBU, jego pracownicy, w tym jego dyrektor pan Zabiły, otrzymują pensję w SBU.
minalnie dostępnymi dokumenty, które są w nim przechowywane. I udało mi się to. A dzisiaj, jestem pewien, obronimy prawo do wolnego dostępu do naszej historii”. Uczestnicy akcji przynieśli symboliczne płyty z kopiami materiałów z archiwum SBU, które stały się znane opinii publicznej dzięki wysiłkom historyka Rusłana Zabiłego i jego kolegów. „Zabiły wiózł informacje dla mnie!” — w ten sposób, trzymając w rękach płyty, potwierdzali społeczną wagę tej informacji. Z płyt przed budynkiem SBU ułożyli cyfrę „37” ze znakiem zapytania. Na plakatach, które trzymali uczestnicy akcji, napisano: „Stop KGB!”, „Historykom — wolność”, „Zatrzymać bezprawie SBU”, „Czeka — wracaj w przeszłość!”, „To Włodzimierska czy Łubianka?” i tym podobne. Ogółem w akcji wzięło udział około 200 osób. Mimo niewielkiej liczebności, wrażenie zrobił rezonans. Wśród tych, którzy wyszli pod budynek SBU, byli byli więźniowie polityczni Wasyl Owsijenko, Łewko Łukjanenko, Stepan Chmara, Jewhen Swerstjuk, Orest Waskuł, pisarze Oksana Zabużko, Iwan Małkowycz, piosenkarze Saszko Położynski, Serhij Fomenko, znani dziennikarze Ihor Slisarenko, Wachtang Kipiani, Tetiana Czornowił (która przyszła wesprzeć akcję w ostatnich tygodniach ciąży), reżyser Serhij Archypczuk, Ołeś Donij, Jurij Rybaczuk, Andrij Illenko, historycy Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, Akademii Nauk, aktywiści organizacji społecznych — „Nie bądź obojętny”, „Widsicz”, Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, „Nowy Obywatel”, „Stop cenzurze”, Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny, Sojusz Narodowy, Zgromadzenia Obywatelskiego Ukrainy, Koalicji Uczestników Pomarańczowej Rewolucji i inni. Osobiście większość twarzy była mi znajoma. Mimowolnie nasunęły się smutne skojarzenia, że zebrali się tu ostatni romantycy demokratycznej przyszłości Ukrainy… Reakcja Służby Bezpieczeństwa stała się znana tego samego dnia. Czy oświadczenie centrum prasowego SBU jest zwycięstwem protestujących? Oczywiste jest tylko to, że ani Zabiły, ani historycy czy jakikolwiek pracownicy muzeum „Więzienie na Łąckiego” nigdy nie pracowali z informacją, która została określona przez państwo Ukraina jako tajna. A co tam sobie wymyślił Choroszkowski — to, jak mówią organizatorzy akcji „Przyjdź, poddaj się!”, jego problemy. I prokuratury. I Janukowycza. A w SBU, w prokuraturze i w administracji Janukowycza, zapewne uważają odwrotnie. I „tępo” kontynuują robienie swojej sprawy. Co więcej, sama nazwa — Narodowe Muzeum-Miejsce Pamięci Ofiar Reżimów Okupacyjnych „Więzienie na Łąckiego” Służby Bezpieczeństwa Ukrainy — podkreśla to, co zaznaczono powyżej. 13—14 września br. w pomieszczeniach USBU w obwodzie lwowskim, w których znajdują się jednostki strukturalne Muzeum, w ramach prowadzonego śledztwa w sprawie karnej dotyczącej faktu przygotowania do ujawnienia przez pracownika SBU informacji stanowiących tajemnicę państwową, czyli według znamion przestępstwa przewidzianego w cz. 1 art. 15, art. 328 Kodeksu karnego Ukrainy, przeprowadzono oględziny miejsca zdarzenia. Artykuł 190 Kodeksu postępowania karnego Ukrainy określa prawo śledczego do zabezpieczania podczas takich czynności procesowych materiałów, dokumentów, przedmiotów, które mają znaczenie dla prowadzenia sprawy karnej. Zatem oświadczenia o tym, że SBU „nieautoryzowanie” przeszukała własne pomieszczenie, brzmią absurdalnie. Tak samo absurdalne są oświadczenia o tym, że unikalne materiały ze świadectwami ofiar represji politycznych, które znajdowały się w zabezpieczonych przez śledztwo komputerach, rzekomo „zostaną utracone na zawsze”. Pracownicy Archiwum SBU, którzy są włączeni w skład grupy eksperckiej badającej zabezpieczone materiały, są doświadczonymi naukowcami z dużym doświadczeniem w pracy z unikalnymi dokumentami, które są bezspornym dorobkiem naszej historii. Obecnie przeprowadzana jest odpowiednia ekspertyza, po czym wszystkie zabezpieczone materiały zostaną zwrócone do funduszu muzealnego lwowskiego Miejsca Pamięci. Pomimo odpowiednich działań procesowych, praca Muzeum nie była wstrzymywana ani na chwilę. Wszyscy chętni mogą odwiedzić jego ekspozycję w wyznaczonym harmonogramem jego pracy czasie. Obecnie działania pracownika SBU rozpatrywane są wyłącznie w płaszczyźnie karnej. Doszło do udaremnienia próby przekazania osobom trzecim przez pracownika SBU dokumentów, które są własnością państwa i są chronione prawami Ukrainy. Inną sprawą jest to, że trywialną sytuację niektórzy próbują wykorzystać jako sztuczny powód do niekonstruktywnej krytyki ukraińskiej służby specjalnej i przenieść ją w płaszczyznę polityczną. Centrum prasowe SB Ukrainy. Minister Tabacznik, zaprzeczanie Hołodomorowi, porozumienia charkowskie, kredyty MFW, zmiany kierownictwa i pozbawianie częstotliwości kanałów telewizyjnych, podwyżka cen gazu, uciski języka państwowego, aresztowania historyków… Jakich jeszcze niespodzianek oczekiwać od reżimu Janukowycza? W tym, że każde know-how, które odbywa się za „błogosławieństwem” gwaranta Konstytucji, przybliża nas do likwidacji państwa Ukraina, wątpi obecnie chyba tylko głupek. Ale często wydaje się, że głupków w tym kraju, powiedzmy, na oko, nie 12,5 miliona, a znacznie więcej. Przyjmując jako rzecz oczywistą każdą nową sztuczkę władzy, społeczeństwo coraz głębiej połyka haczyk zależności od niej, niwelując osiągnięcia poprzednich lat. Zmęczeni niekończącymi się wojnami politycznymi i wyborami, przeciętni obywatele Ukrainy nie chcą brać udziału w nowych akcjach protestu i są tolerancyjni wobec przywódców, byle tylko „nie kłuli ich w oczy”. Opozycja dawno już nie wyróżniała się konstruktywnymi oświadczeniami i realnym przeciwdziałaniem oponentom, więc czy nie dlatego jakiekolwiek „zwroty” proponowane przez obecnych władców są odbierane jako „niezbędny” element „poprawy życia już dziś”. Wygląda na to, że „koalicja”, korzystając z obecnej obojętności ludności, sformalizuje na swoją korzyść także przyszłe wybory lokalne… Nagle obudzimy się w nowym-„starym” kraju. Choćby co nam obiecywano — to będzie straszny kraj. Czekać nas będzie nowy 1933, 1937, 1941 rok?
Tłumaczenie maszynowe
20 września tego roku w Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa poświęcona omówieniu projektu ustawy „O językach na Ukrainie”, który przygotowali przedstawiciele rządzącej koalicji. Autorytatywni naukowcy, pisarze, prawnicy poparli prośwician, wyrazili swoje stanowisko obywatelskie wobec tego projektu ustawy oraz realnego zagrożenia dla funkcjonowania języka ukraińskiego i państwowości Ukrainy w przypadku jego przyjęcia. Konferencję prasową rozpoczął Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przedstawiwszy uczestników, powiedział: „Kwestia językowa na Ukrainie pozostaje fundamentalną, decydującą dla niepodległości naszego państwa. Na projekt ustawy od rządzącej koalicji „Proświta” odpowiedziała „Ozwą do narodu ukraińskiego”, którą przyjęło Centralne Zarząd. Mam nadzieję, że tę Deklarację podzielą i poprą inne organizacje społeczne, związki twórcze, wszyscy ci, którzy są oburzeni pojawieniem się dyskryminacyjnego wobec Ukraińców projektu ustawy „O językach na Ukrainie”. Dokument ten został zarejestrowany niezgodnie z prawem, mówiłem już o tym: zgodnie z regulaminem Rady Najwyższej alternatywne projekty ustaw rejestruje się w ciągu 14 dni. Minął prawie rok od momentu, gdy złożono mój projekt ustawy. I nagle rejestrują projekt ustawy od koalicji, autorstwa Jefremowa, Symonenki, Hryneweckiego — przedstawicieli większości. Najwyraźniej został on narzucony z góry, a Wołodymyr Łytwyn, do którego piszemy teraz listy, schował się za plecami swojego partyjnego kolegi Hryneweckiego. Istota tego projektu ustawy sprowadza się do tego, że język ukraiński będzie deklaratywnie nazywany państwowym, a faktycznie zostanie wyparty ze wszystkich sfer. Jest to dobrze opracowany projekt ustawy na podstawie tych 16 projektów ustaw, które składał w ubiegłym i przedubiegłym roku Kołesniczenko, znany deputowany z Sewastopola, którego już nie raz nazywano przedstawicielem rosyjskich służb specjalnych. Moim zdaniem omawiany projekt ustawy od koalicji opracowała pewna szkoła analityczna lub grupa. Czym ten projekt może dla nas skutkować w przypadku jego przyjęcia? Po pierwsze — niestabilnością, chociaż autorzy projektu obłudnie twierdzą, że ustabilizuje on i skonsoliduje naród. To nieprawda. Znana formuła: dwa języki — dwa państwa. Każdy z uczestników naszej konferencji prasowej wypowie się na temat tego rażącego problemu. Jeśli naród ukraiński zostanie pozbawiony swoich podstaw, praw, perspektyw, bo język to dom bytu, będziemy mieli nieskończoną liczbę konfliktów. Ten, kto tego nie przewiduje, jest po prostu ślepcem. Uważam, że musimy domagać się spotkania z prezydentem W. F. Janukowyczem, aby przekazać władzy opinię przeciwników projektu ustawy. Zarówno tych, którzy dzisiaj biorą udział w konferencji prasowej, jak i przeważającej większości obywateli Ukrainy, którym drogi jest ich język”. Jurij Muszketyk, pisarz, Bohater Ukrainy, jeden z twórców Ustawy o języku ukraińskim w Ukraińskiej SRR, zaznaczył, że w porównaniu z obecnym projektem ustawy, nawet Ustawa przyjęta w czasach radzieckich jest bardzo postępowa. — Znaliśmy Konstytucję Radziecką, w której było napisane, że obywatel Związku Radzieckiego ma prawo do wolności słowa, prasy, akcji ulicznych, demonstracji… Czytaliśmy to i wiedzieliśmy, że to nieprawda. W rzeczywistości życie było określane przez uchwały KC KPZR. Teraz wracamy na tę wydeptaną drogę bezprawia. Jest Konstytucja Ukrainy, jest art. 10 o języku, a teraz wszystko to chcą zastąpić tym rusyfikatorskim projektem. Obecnie język ukraiński i tak jest w odwrocie. Przeważającą większość naszych mediów dotuje rosyjski szowinizm. Nabiera on rozmachu, przygina nas do ziemi i chce wykorzenić nasz język. Teraz władza robi wszystko, by dogodzić Kremlowi. Czego wart jest chociażby rajd samochodowy prezydentów „Petersburg—Moskwa—Kijów”, który nazwano „Szlakami Mikołaja II”. Demonstracja takiej uległości wywołuje skojarzenie z historycznym zjawiskiem, kiedy nasi hetmani byli zmuszeni podpisywać się: „Waszego Wieliczestwa wiernyj chołop, rab i podnożka”. Bohdan Chmielnicki jeszcze tak nie pisał, a kiedy od takiego podpisu odmówił Iwan Wyhowski, skierowano przeciwko niemu całą broń, odtrącono go. A Jurij Chmielnicki, otoczony przez wojska moskiewskie, już zmuszony był tak się podpisać. Niedługo może się zdarzyć, że i nasi zwierzchnicy będą podpisywać się „chołop i podnożka”. To, co robi się z językiem, jest i bolesne, i straszne. Telewizora włączyć nie można — tam wszystko jest przeciwko językowi, przeciwko Ukrainie. Nie ma języka — nie ma państwa, to wszyscy dawno wiedzą. W Radzie Najwyższej obecnie nie ma tej siły, która przeciwstawiłaby się tej antyukraińskiej agresji. Nawet w czasach radzieckich w naszym sercu była Ukraina, coś robiliśmy, na coś liczyliśmy. Kiedy zdobyliśmy niepodległość, rozkwitliśmy sercami. Teraz, myślę, pozostaje nam jedno — walczyć. Trzeba zwrócić się do narodu, do młodzieży, do prawdziwych Ukraińców z wezwaniem: „Jeśli jesteś prawdziwym Ukraińcem, walcz, trzymaj się!”. Profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łarysa Masenko przeanalizowała sytuację: „Bardzo przykro, że w dwudziestym roku niepodległości znów walczymy o państwowość języka ukraińskiego, faktycznie — o zachowanie naszego państwa. Obecnie trwa bardzo aktywna ofensywa zarówno na suwerenność narodową, jak i na zdobycze demokratyczne”. Do wprowadzenia państwowego języka rosyjskiego wykorzystano „Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych”. To podstępny i obłudny ruch. Nie mogąc nawet teraz przeprowadzić przez Radę Najwyższą języka rosyjskiego jako państwowego, wykorzystują ten dokument, który wywołuje wielkie dyskusje nawet w Europie. Zatwierdzono go w 1992 roku, ale wiele krajów Karty do tej pory nie ratyfikowało. Na przykład Rada Konstytucyjna Francji odmówiła ratyfikacji, uważając, że dokument ten jest ukierunkowany na regionalizację Europy, że zagraża jedności państw narodowych. Nie ratyfikowała Karty również Rosja, choć na jej terytorium mieszka ponad sto mniejszości narodowych. Wiemy, ile języków tam już zginęło, ile znajduje się na granicy wymarcia. A Karta przeznaczona jest przede wszystkim do ochrony zagrożonych języków, tych, które mają niewielką liczbę użytkowników. Błędnie interpretując dokument, chcą wykorzystać go do ogłoszenia na całym terytorium Ukrainy rosyjskiego jako regionalnego, a nie chronić gagauski, krymskotatarski, karaimski i inne języki mniejszościowe, które naprawdę potrzebują ochrony. Nie ma też mowy o parytetowej dwujęzyczności ukraińsko-rosyjskiej. Jaką dwujęzyczność mamy na przykład w Radzie Miejskiej Doniecka, dobrze wiemy po jej sekretarzu Mykole Łewczence, który otwarcie deklaruje, że język ukraiński to dialekt rosyjskiego i że na Ukrainie powinien być tylko jeden język państwowy — rosyjski. Na Krymie również nigdzie nie znajdziecie ukraińskiej gazety, w żadnym kiosku. Nie ma nie tylko ukraińskich, ale nawet rosyjskich wersji demokratycznych gazet, takich jak „Den”, „Dzerkało tyżnia”. Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Bezsprzecznie projekt ustawy przeznaczony jest przede wszystkim do rusyfikacji edukacji i nie bez powodu Moskwa postawiła takiego ukrainofoba jak Tabacznyk na stanowisku ministra. Planują wprowadzić normę, zgodnie z którą w szkołach dzieci uczyłyby się w języku, którego chcą rodzice, a studenci wybieraliby język sami, nawet w środku roku akademickiego. Ta decyzja, zresztą jak i wiele poprzednich, wprowadza chaos w system edukacji, a edukacja to kluczowy obszar dla umocnienia państwa ukraińskiego. Zatem, jeśli deputowani, zwłaszcza ci, którzy startowali z ramienia sił demokratycznych, zagłosują za tą ustawą, na wieki okryją się hańbą. Wołodymyr Wasylenko, doktor nauk prawnych, profesor powiedział: „W żadnym europejskim kraju zasada wolnego samostanowienia językowego nie jest stosowana wobec języka państwowego. Językiem państwowym musi władać każdy obywatel. Mówić o samostanowieniu językowym wobec języka państwowego to tak samo, jak mówić o samostanowieniu podatkowym. Zebrała się grupa obywateli, na przykład, i postanowiła nie płacić podatków. Żadne państwo na to nie pozwoli. A z językiem tak postępować można?”. Wołodymyr Wasylenko zaznaczył, że swego czasu tę ustawę o Karcie przewodniczący Rady Najwyższej Łytwyn przeprowadził z naruszeniem wielu procedur na podstawie bardzo niedoskonałego tłumaczenia dokumentu z wariantu rosyjskiego, gdzie zniekształcono terminologię, a nawet nazwę. Powinno być „Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych”, czyli języków mało używanych. W Karcie nie ma ani jednego zapisu o wprowadzeniu jakiegokolwiek statusu językowego, mowa jest jedynie o możliwości używania tych języków w określonym regionie, gdzie użytkownicy żyją w sposób zwarty, oraz o ich ochronie. Ale nie powinno się to odbywać ze szkodą dla języka państwowego, zawężać sfery jego stosowania. W nowym projekcie ustawy zniekształcono zasadnicze postanowienia Karty. Hipokryzją jest art. 7 projektu, gdzie mówi się, że ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność ukształtowała się historycznie i jest ważnym dorobkiem narodu ukraińskiego. Przez 300 lat nasz język niszczono, poddawano okrutnym represjom miliony jego użytkowników — i to „historycznie się ukształtowało”? Jeśli ten projekt zostanie przyjęty, zagna to Ukraińców do swoistego getta. Jest to prawnie bezprawne i niemoralne. Musimy przekazać obywatelom Ukrainy myśl, że jeśli ta ustawa zostanie wprowadzona, to będzie to śmierć państwa ukraińskiego, śmierć demokracji. Będziemy mieli status obywateli innego państwa. A obywatele Rosji, poza metropoliami, żyją bardzo biednie. Czy chcemy takiego losu? Jeśli nie, trzeba wszystkim aktywnie protestować przeciwko temu, odeprzeć agresję językową. Jurij Mycyk, doktor nauk historycznych opowiedział, że podobne dyskusje językowe trwają od XIX wieku. Wtedy jeszcze nauka ustaliła, że istnieje odrębny naród ukraiński, język ukraiński. Współczesna władza jest naukowo niezdolna i wystawia takich oponentów jak Buzyna i tym podobnych. W planie rusyfikacji władza osiągnęła wiele, najpierw car-batuszka, potem bolszewicy, obecna władza kontynuuje. Wojna językowa to składowa ogólnej antyukraińskiej polityki. Rosja była imperium i pozostaje nim. Akademik Akademii Nauk Ukrainy Witalij Donczyk powiedział, że czytając dziesiąty czy setny raz oświadczenia w obronie języka ukraińskiego, myśli o cynizmie tych, którzy nam się przeciwstawiają. Pojawił się nowy strategiczny projekt — skończyć z Ukrainą. Przecież napisano już wiele tomów gruntownych opracowań naukowych (nie mówiąc już o badaniach socjologicznych, publicystyce itp.) z różnych aspektów języka, które obalają twierdzenia ukrainofobów. Ale ci uparcie powtarzają te same klisze, które nam narzucano za władzy radzieckiej. Jakoby języka ukraińskiego nikt nie zakazywał, jakoby nie opracowano ukraińskiej terminologii naukowej itp. Jeszcze w 2006 roku, kiedy Wiktor Janukowycz był premierem, najbardziej autorytatywni ukraińscy uczeni zwrócili się do prezydenta z powodu tego, że są głęboko zaniepokojeni tym, iż „Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych” może zostać przekręcona i wykorzystana na szkodę języka państwowego i odczytał to oświadczenie. Złoty głos Ukrainy, artystka ludowa Nina Matwijenko poparła mówców, poetycko porównała niepowtarzalność języka ukraińskiego z pieśnią ludową o matce: „Namalowali oczy, namalowali brwi, lecz nie namalowali szczerej rozmowy”. Ta szczera rozmowa może być tylko w języku ojczystym, którego trzeba bronić, „nie przespać Ukrainy”. Akademik, Bohater Ukrainy, Przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk podsumował: „Ktokolwiek by co mówił, musimy zadeklarować swoje stanowisko w Radzie Najwyższej, bo to będzie baza, skąd będziemy walczyć o słuszną sprawę. Nie można koalicji tak kluczyć. Poprosiłbym o wyjaśnienie, gdzie i kiedy zawężaliśmy działanie języka rosyjskiego? Przeważająca większość prasy, książek jest po rosyjsku, a tu nagle oświadczają, że my go zawęziliśmy, niemal zdławiliśmy. Rosyjskiemu oddano co należne, co jeszcze trzeba?”. Na zakończenie Pawło Mowczan wezwał do wykorzystania wszystkich możliwych środków, aby przekazać ludziom, narodowi ten palący problem i obronić „nasz dom bytu” — język ojczysty. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w czasie portretowym wizerunkiem Kobziarza w większości z wyznaczonych w strukturze tematów. Te szewczenkowskie słowno-artystyczne znaki epoki w całości mogą stworzyć ciągły szereg dominujący i stać się oryginalnym (i niekonkurencyjnym) odpowiednikiem malarstwa i grafiki Szewczenki, szczodrze reprezentowanych w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Faktograficzne uwagi i uzupełnienia jestem gotów przekazać swoim kolegom ustnie. Będę zadowolony, jeśli choć jedna z moich myśli zostanie uwzględniona przy tworzeniu nowej ekspozycji muzeum na Górze Cherneczej. Gorzko to wszystko czytać. Jaki tam „koncept ukraińskiej chaty”? Mamy za to koncept sali rytualnej. Ukraińskich fresków i mozaik Wasyla Kryczewskiego w jego własnej „wielkiej chacie” obecnie w ogóle nie zobaczysz. I tylko dlatego, że komuś wydały się one nic niewartym „malowidłem”. Pozostaje cieszyć się tym, że w ogóle ich nie zamalowano, a jedynie zasłonięto i zakonserwowano. A jeszcze gorzej, że sam wizerunek poety przedstawiono jakby w potłuczonym lustrze. I nie tylko zewnętrzny, widzialny wizerunek. W naprędce stworzonej ekspozycji muzealnej Szewczenko prawie w ogóle nie jest przedstawiony jako poeta narodowy. Najpierw — o wyglądzie. Gdzieś w zasobach archiwalnych kaniowskiego muzeum przechowywany jest rzadki portret Szewczenki, litografowany w 1860 roku w Paryżu przez najlepszego tamtejszego litografa Adolfa Mouillerona. Historia jego powstania jest taka. Na początku 1860 roku przyjaciele poety Pantełejmon Kulisz i Danyło Kamenecki zajęli się wydaniem albumu „Portrety ukraińskich pisarzy”. W lutym 1861 roku w Petersburgu sprzedawano już pierwszy numer z portretami Szewczenki, Kulisza i Kostomarowa. Znany francuski artysta wykonał litografie na podstawie fotografii najlepszego w tamtym czasie petersburskiego fotografa Heinricha Déniera. Później z tej fotografii korzystali tacy znani artyści, jak Iwan Kramskoj, Wasyl Maté, Fotij Krasycki, Mykoła Muraszko i inni. Litografia Mouillerona tak spodobała się Szewczence, że korzystał z niej podczas pracy nad autoportretem w technice akwaforty. Na jednym z odbitek tej ryciny poeta własnoręcznie napisał ostatni, przedśmiertny wiersz „Czy nie porzucić nam, niebogo…”. Zatem Europa (przynajmniej Paryż) po raz pierwszy zobaczyła wizerunek naszego poety właśnie dzięki litografii Mouillerona. Tego niezwykle rzadkiego dzieła w obecnej ekspozycji muzeum nie ma. Podejrzewam: właśnie dlatego, że Szewczenko przedstawiony jest tu w ukraińskim stroju. Oj, dostaje się ostatnimi czasy Tarasowi Hryhorowyczowi za tę czapkę i kożuch od urzędowych europeizatorów. Ale, niestety, nie tylko od nich. Swego czasu nie powstrzymał się od drwin (oczywiście obrazowych, udawanych) mój ulubiony, prawdziwie wielki poeta współczesnej Ukrainy Iwan Dracz. Jego, jak zawsze sprężysty, wiersz „Wyzwanie” rozpoczyna się zaskakującym nawet jak na wyzwanie: „Zdejmijcie z Szewczenki czapkę. // I ten głupi kożuch. // Odkryjcie w nim akademika. // Jeszcze — śmiałka(zucha”. I to po to, aby uwypuklić końcowe: „Szewczenko zawsze młody”. Mnie, wybaczcie, to ostatnie brzmi jak o Leninie w znanej pieśni o „Młodym Październiku”. Ogólnie rzecz biorąc, głęboki sens poezji Dracza jest zrozumiały dla tych, którzy znają się na słowie obrazowym. Jednak o wiele więcej jest tych, którzy odbierają wszystko dosłownie, a o wierszach sądzą po pierwszych dwóch wersach. Oto oni w swojej naiwności mogą zapytać: „Wy, co to, Iwanie Fedorowyczu, nawołujecie do zdejmowania z Szewczenki czapki i ukraińskiego kożucha, głupim go nazywacie? Wyście ich na Tarasa Hryhorowycza nie zakładali? Jego przecież do tego nikt nie zmuszał!”. No, a to, że Szewczenki nikt nie zmuszał w Petersburgu do ubierania się w ukraińskie stroje chłopskie, to czysta prawda. Przeciwnie, zdarzało się, że wtedy, tak jak i teraz, i usteczka krzywili, i nosem kręcili. Ale to było świadome wyzwanie poety, otwarta demonstracja swojej tożsamości narodowej. W ukraińskim stroju w najmodniejszych wtedy atelier fotograficznych Déniera i Lewickiego wyzywająco pozowali i po Newskim chodzili niemal wszyscy przyjaciele-ziomkowie Szewczenki, włącznie z największym w tamtym czasie Europejczykiem-intelektualistą Pantełejmonem Kuliszem. I wszystkie te drwiny spływały po nich jak po kaczce, jak to mówią w ludzie. Kożuch i barania czapka dla Szewczenki stały się znakami rozpoznawczymi dopiero w ostatnich latach życia, po powrocie z zesłania. Było to jego wyzwanie rzucone imperialnemu Petersburgowi. Sami osądźcie. Dokończenie na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr JACIUK Zdjęcia Wołodymyra BOJKI Pytam siebie, patrząc szeroko otwartymi oczami na nową ekspozycję muzeum Kobziarza w Kaniowie. “Ani to, ani tamto, ani jeszcze co innego” — odpowiadam sam sobie. A mówiono: “oryginalnie, po europejsku, na światowym poziomie”. To ostatnie jest nieprawdą, bo żaden szanujący się naród nie prezentuje swojego wielkiego poety w murach muzeum za pomocą współczesnych uliczno-banerowych środków wizualnej reklamy. A na dodatek gdzie? Na świętej Czerneczej Górze, tuż przy samej mogile, dokąd zewsząd, jak na pielgrzymkę, idą ludzie, aby oddać hołd duchowemu ojcu odrodzonego narodu, wspomnieć go “niezłym cichym słowem”, słowem żywym, szczerym i cichym. Mówił kiedyś przychylny Szewczence Wielki Karl (Briułłow), że nawet arcydzielne płótno, ale bez ramy, przypomina mu piękność bez gorsetu. Może i rzeczywiście tak jest, biorąc pod uwagę ówczesne upodobania i realia. Jednak ukryty sens porównawczego utożsamienia obrazu z ramą-gorsetem opiera się przede wszystkim na pragnieniu Mistrza, by widzieć idealne piękno artystyczne w godnej, wykwintnej oprawie materialnej, która tworzyłaby z obrazem jednolitą całość artystyczną. Zrozumiałe, że dominantą takiej artystycznej całości jest arcydzielne płótno. Jeśli przeprowadzać wyobrażone historyczne paralele, to w aranżacji nowej ekspozycji rzeczywiście jest “talia w gorsecie”, chociaż nie w europejskim, a już dziś przez wirusowe mole stoczonym. Kiedy zaś wzrok dotyka naciągniętego na krosno dopiero co zaprezentowanego “muzealnego płótna” (ściślej — jego szkicu, etiudy czy podmalówki), to jest ono jeszcze całkiem dalekie od doskonałości. Jeśli zaś patrzeć na nie z oddali, to w konturach i plamach rzuconego szkicowo tematu odgaduje się zarysy rysunku poety “Starzec na cmentarzu”, którego postać nie jest pozbawiona autorskich rysów samego Szewczenki. Od asocjacyjnej metaforyki przejdę do bezobrazowej opowieści i będę konstatować fakty. Zatem — dlaczego nowo powstała ekspozycja nie odpowiada wysokiemu statusowi Narodowego muzeum-rezerwatu Wielkiego Ukraińca? Przynajmniej dotąd uważano, że muzeum (po łacinie — świątynia muz) to naukowo-badawcza i naukowo-oświatowa instytucja, w której gromadzi się, bada i eksponuje dzieła sztuki, zabytki historii, literatury oraz inne unikatowe i rzadkie przedmioty. Dość wyraźnie w encyklopedycznych słownikach opisany jest też termin “ekspozycja” (z łac. — wykład, wystawienie do oglądania). Tymczasem już w “Konceptualnych podstawach stworzenia nowej ekspozycji” natrafiamy na kategoryczne i sprzeczne stwierdzenie: “Biografia i spuścizna twórcza Szewczenki odkrywane są za pomocą ciągu wideo i multimedialnych środków informacyjnych, odpowiednio w nich należy skoncentrować funkcję narracyjną. Natomiast wybrane autentyczne przedmioty mają być uwolnione od narracyjności i odzwierciedlać atmosferę epoki Szewczenki”. Jak napisali, tak zrobili: dowolnie, według własnego smaku (czy bezguścia) wybrali tylko poszczególne unikatowe przedmioty muzealne, pozbawili je istotnej informatywności, czyniąc z nich nieme świadectwa “atmosfery” epoki historycznej. A selekcja była najbardziej surowa. Nie przeszły jej nawet rzadkie wydania utworów poety i wiele innych rzeczy. W muzeum, gdzie w szerokim zakresie powinny być wystawiane rzadkie eksponaty, akcent przeniesiono na banerowo-multimedialną opowieść, która z tymi eksponatami czasem w żaden sposób nie jest związana. W ten sposób całkowicie podmieniono kryteria. Hipertrofowane na rzecz kultury masowej formy wyparły na peryferie sferę duchową treści kulturowo-historycznej. Z wywiadu Łarysy Skoryk, autorki współczesnego muzeum, dla Lubowi Hołoty (“Słowo Proświty”, nr 35) wynika, że w tamtejszej kolekcji magazynowej “oryginalnych eksponatów nie ma” i “praktycznie ekspozycję trzeba szukać po świecie”, co do jej, rzekomo, aranżacji “projektu jeszcze nie było żadnego”. Każda z zacytowanych tez cierpi na nieścisłość, która być może jest spowodowana pośpiechem samego gatunku wywiadu. W rzeczywistości zarówno nad doborem eksponatów, jak i nad koncepcją nowej ekspozycji muzeum nie jeden rok pracowali pracownicy naukowi Rezerwatu. Inna sprawa, że być może tego dokumentu Łarysie Pawliwnie nie pokazano i ona “sama sobie, całkiem sama, jak palec”.
Przy kalinie na Górze Tarasowej zaczęto rozwiązywać problemy szewczenkoznawcze i, właściwie, muzealne, które tylko pośrednio wiążą się z jej głównym fachem. A że taka alternatywa istniała, poświadcza kilka moich uwag dotyczących koncepcji i struktury tematycznej ekspozycji kaniowskiego muzeum, przesłanych przez Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki do Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy pod nr 84/02 jeszcze 25 lutego 2009 roku wraz z innymi recenzjami. Opublikuję je jeszcze raz, jak to mówią, „na później”. Być może kiedyś i komuś się przydadzą. W swojej wizji nowej ekspozycji koledzy całkowicie wiążą ją z oryginalnie wcielonym w latach 30. ubiegłego stulecia przez Wasyla Kryczewskiego projektem budowli muzealnej w formie wielkiej ukraińskiej chaty „jako narodowego postrzegania wszechświata”. W koncepcji muzealników niemało emocjonalnych i polemicznych wersów skierowano pod adresem „Ukrrestawraciji”. Można z nich wyciągnąć wniosek, że pracownicy muzeum bronią idei dokładnego odtworzenia architektoniczno-artystycznego projektu Kryczewskiego wyłącznie z twórczymi zamysłami artysty, które z różnych przyczyn nie zostały zrealizowane. Ogólnie rzecz biorąc, idea jest zrozumiała, chociaż niepokoi taka, moim zdaniem, maksymalistyczna konstatacja autorów konceptu: „Zdaniem Kryczewskiego, w tym muzeum wszystko powinno być wykonane w jednolitym stylu, w harmonii z całym artystycznym wystrojem muzeum. Dlatego sam projektował i meble do ekspozycji oraz westybulu, i chodniki dywanowe, i zasłony na drzwi, i firanki do okien, a nawet wazony”. Sądzę, że od odtworzenia choćby wazonów i witryn (jeśli je również projektował Kryczewski) muzealnicy jednak odstąpią (choćby częściowo), bo przy tworzeniu oczekiwanego nowoczesnego projektu muzealnego trzeciego tysiąclecia artystom-ekspozycjonistom, designerom i specjalistom od multimediów przy budowie właściwej ekspozycji i tak niezwykle trudno będzie powiązać (lub rozgraniczyć) współczesną wizję artystyczną z (niechby i genialną) stylistyką lat 30. XX wieku. Szczere współczucie wywołuje niemal rozpaczliwy krzyk ekspozycjonistów, że są zmuszeni do dnia dzisiejszego pracować „po omacku, bez określonej powierzchni ekspozycyjnej”. Zrozumiałe, że z uwagi na takie okoliczności, o przedstawionej koncepcji i strukturze tematycznej nie wypada sądzić zbyt krytycznie, tym bardziej, że z pewnością będą one korygowane i modyfikowane przy wspólnej pracy naukowców muzeum i tych, którzy bezpośrednio będą realizować ich idee w przestrzeni artystycznej przyszłej ekspozycji. Przykro jedynie, że tych „organizatorów” do tej pory jeszcze nie określono. Teraz o istocie i konkretach. Wydaje się, że przy budowie nowej ekspozycji po pracach restauratorskich znów nie da się obejść bez segmentowania, przedmiotowego rozgraniczenia ogromnych przestrzeni po to, by umożliwić różnorodność „indywidualnych podejść” przy artystyczno-obrazowym traktowaniu poszczególnych tematów, odcinków czasowych itp. Temu mogą przysłużyć się lekkie, być może ruchome ścianki działowe oraz „oderwane” od ścian i wyniesione w przestrzeń sali dość obszerne, skojarzeniowo powiązane z architekturą Kryczewskiego (ale również lekkie) moduły multimedialne z ekranami do przeglądania mikrofilmów tematycznych, programów z elementami sterowania dotykowego itp. „Środki multimedialne” tylko kilka razy i bez wypełnienia treścią są wspominane przez autorów struktury tematycznej. Moim zdaniem, warto je wykorzystywać bardziej systemowo i funkcjonalnie. Bez nich, jak poświadcza analiza koncepcji i struktury tematycznej, po prostu niemożliwe będzie wizualne wcielenie ani „najbardziej charakterystycznych obrazów – konceptów: chata, góra – mogiła, wolność i inne”, ani „przedstawienie obrazu Szewczenki maksymalnie przez pryzmat jego wariantów autoportretów”, bo każda z tych idei wymaga nie tylko koncentracji szeregu wizualnego, ale i jego werbalnej (słownej) interpretacji. Warto osobno opracować ogólną koncepcję programu multimedialnego, przewidując jego funkcjonowanie zarówno jako całościowej autonomicznej struktury, jak i swoistego mediaguida do bardziej rozbudowanego komentowania tych czy innych ważnych fragmentów części przedmiotowej ekspozycji. W szczególności współczesne środki wizualne z możliwościami fragmentowania, montażu, „najazdów-zbliżeń” na obiekt artystyczny są zdolne adekwatniej odkryć treściową i artystyczną istotę malarskich (olejnych) dzieł Szewczenki, niż robią to słabe kopie. Te ostatnie, przeciwnie, wywołują odwrotny efekt – w oczach artystycznie wykształconego widza dyskredytują wielkiego mistrza. W zbiorach kaniowskiego muzeum przechowywanych jest siedem autentycznych dzieł graficznych Tarasa Szewczenki. W koncepcji nakreślono niezbyt prawdopodobne sposoby uzupełnienia kolekcji jeszcze kilkoma malarskimi oryginałami oraz portretami Szewczenki autorstwa jego współczesnych. Jeśli te marzenia naukowców z jakichś przyczyn się nie spełnią, to jest alternatywa: eksponować oryginały Szewczenki z innych zbiorów na wystawach jednego obrazu czy innych prezentacjach, których repertuar może być dość szeroki. W końcu jeszcze jeden czy dwa oryginały, jak to mówią, ogólnej pogody nie zrobią. Jednocześnie warto maksymalnie skoncentrować się na problemie bardziej adekwatnego i akcentowanego przedstawienia tych arcydzieł, które są w kolekcji muzealnej. W szczególności dotyczy to również podania przebogatego zbioru muzealnego szewczenkowskich wydań („Kobzarzy” i nie tylko ich). Tutaj, moim zdaniem, nie da się obejść bez rozproszenia, wyodrębnienia ich z niektórych węzłów tematycznych (powiedzmy, „Ilustratorzy dzieł Szewczenki”) i priorytetowego przedstawienia najbardziej znaczących książek obok odpowiedniego. W czasopiśmie „Słowo Proświty” (nr 27, 8–14 lipca 2010 roku) rozpoczęliśmy publikację materiałów o tym, co dzieje się na mogile Szewczenki: zachowanie dziedzictwa kulturowego, koncepcja oraz wątpliwa struktura tematyczna ekspozycji Państwowego Muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w mieście Kaniów zaniepokoiły opinię publiczną i na łamach naszego tygodnika z ostrzeżeniami wystąpili czołowi artyści, wśród nich – muzeoznawca, kulturolog Mykoła Biljasziwski (nr 27), światowej sławy muzeolog, Bohater Ukrainy Borys Woznycki (nr 29), dyrektor NUNK „MIG” Petro Honczar (nr 31), wieloletnia kustosz Zinaida Tarachan-Bereza, znani pisarze Roman Iwanyczuk, Ihor Kałyneć, Bohdan Stelmach, artyści Ludmyła Semykina, Jewhen Beznisko, Wołodymyr Patyk, Iwan Ostafijczuk, ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko oraz inni działacze literatury, kultury i sztuki. Poparli ich proświcianie z wielu obwodów, mieszkańcy Kaniowa (zob. nr 33), dołączyli do nich pierwsi zwiedzający Muzeum na Górze Czernieczej (zob. nr 35, 36). Dzisiaj swoimi wrażeniami o nowym Muzeum dzieli się znany szewczenkoznawca i muzealnik, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Jaciuk.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zdjęcia Olesia Dmytrenki. Moderatorem była redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty”, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, pisarka Lubow Hołota: „Może być tak, że nie dziś, to jutro pojawi się dekret prezydenta i grupa pod kierownictwem Łarysy Skoryk otrzyma wysokie odznaczenia państwowe za realizację autorskiego projektu nowej ekspozycji w Państwowym Muzeum Memorialnym Tarasa Szewczenki. Projektu, w którym Szewczenko jest całkowicie zdenacjonalizowany, z którego usunięto wszelkie świadectwa wielkiej roli Szewczenki nawet nie w życiu społeczeństwa, nie w całej Ukrainie, lecz usunięto ten fenomen, który ukształtował się w każdej rodzinie, dla każdego Ukraińca. To się udało znakomicie”. Lubow Hołota zaznaczyła, że nie chce powoływać się tylko na swoje wrażenia — ukraińskie społeczeństwo potrzebuje kompetentnej opinii specjalistów. PAŃSTWO CZY „NIEPOROZUMIENIE”? Pawło MOWCZAN, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: — Nie nadążamy reagować na wszystkie wyzwania, które stawia dzisiejsza władza, zorganizowana jako jedna potężna kolumna, która hordą idzie na niszczenie wszystkiego, co ukraińskie w edukacji, kulturze, historii, języku. Ostatni dowód to projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, którego autorami są trzej liderzy struktur partyjnych tworzących koalicję większościową — regionalista Ołeksandr Jefremow, komunista Petro Symonenko, lytwynowiec Serhij Hrynewecki. Nie mogę dziś przy naszym „okrągłym stole” pominąć tego tematu — to fundamentalne rzeczy, które dziś ogniwo po ogniwie są wybierane przez reżim do niszczenia. Czujemy: niepodległość jest zagrożona, jest konsekwentnie i systematycznie niszczona. Wrogowie Ukrainy obserwują, jak będziemy reagować na wyzwania, co będziemy robić. Temat, który dziś omawiamy, jest jednym z tych problemów, które stoją dziś przed ukraińskością. Podczas dyskusji na temat języka na znanym wiecu przewodniczący Ruskiej Wspólnoty Ukrainy Kostiantyn Szurow wprost powiedział: „To państwo to nieporozumienie, zostało stworzone przez prowokacje Krawczuka i określoną partyjną wierzchułkę. Temat, który omawiamy, nie potrzebuje rozszyfrowania”, czyli język rosyjski jest dominujący. To znaczy, że naszemu językowi i nam „pokazują nasze miejsce” — a go nie ma. Nawiasem mówiąc, w 2010 roku dziesięciokrotnie wzrosła liczba kradzieży, w tym dwukrotnie więcej było obrabowanych muzeów. Jeśli wcześniej na całej Ukrainie okradziono 28 muzeów, to dziś jest już 56 kradzieży! To informacja sprzed dwóch miesięcy. Jestem przekonany, że to nie przypadek. Rabunki duchowe odbywają się codziennie: wydaje się tysiące broszur na Ukrainie, w szczególności na Doniecczyźnie i Krymie, o tym, że „nie ma takiego języka, nie ma takiego narodu”, zostały one wymyślone w czasach Austro-Węgier. Mnożą się programy telewizyjne i radiowe, które planowo wypierają z eteru ojczyste słowo. Zadaniem naszych „okrągłych stołów” jest nagłośnienie tych problemów i dotarcie z nimi na różne sposoby do szerokiego ogółu. Walka o Ukrainę będzie prowadzona na różne sposoby, dziś nie tylko w ramach parlamentarnych. Dla prośwician Taras Szewczenko to fundament, konstrukcja, na której trzyma się cała nasza ideologia, nasza sprawa. Zatem temat, który dziś rozważamy, to nie tylko sprawa muzealna, nie pojedynczy obiekt, to kwestia naszej czci i godności. A GDZIEŻ JEST WIELKIE DUCHA UKRAIŃSKIEGO ŚWIATOWEGO WYMIARU?? Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy: — To, co dzieje się w Kaniowie wokół muzeum Szewczenki, to jedna z technologii tej wojny, która dziś została wypowiedziana ukraińskości, ukraińskiemu państwu narodowemu. Zrozumiałe — w losie narodu ukraińskiego Taras Szewczenko zajmuje szczególne miejsce, jest postacią oparcia, człowiekiem, który faktycznie przełamał negatywne tendencje dla Ukraińców w XIX wieku. Jakie było założenie obecnej władzy co do ekspozycji samego muzeum i samego budynku autorstwa W. Kryczewskiego? Jeśli mówić o budynku, to trzeba tu wrócić do poprzedniej władzy — bardzo długo się „rozkręcała”: wybierała różne projekty, scenariusze i faktycznie przeciągnęła renowację samego budynku oraz stworzenie nowej ekspozycji. Ale to nie jest usprawiedliwienie dla obecnej władzy, która dosłownie niszczy sam budynek, teren wokół niego, tworzy ekspozycję muzealną, która po prostu niszczy Szewczenkę — wielką duchową podporę narodu. Są komentarze dotyczące ekspozycji samej autorki Ł. Skoryk oraz H. Herman i wielu innych, że chcą stworzyć nowoczesny obraz Szewczenki, a nie pokazywać go w wyszywankach i szarawarach. Jednak to, co obecnie widzimy w muzeum i wokół niego, narzuca wulgarne rozumienie pojęcia modernizmu, które sprowadzają do odwiedzania przez T. Szewczenkę różnych bali i wielkoświatowych towarzystw. W rzeczywistości trzeba mówić o Szewczence jako człowieku, który wykonał tytaniczną pracę nad modernizacją Ukrainy w XIX wieku. To on ostatecznie obudził naród ukraiński do duchowego i państwowego odrodzenia. Jego działalność wpisywała się w ówczesny europejski kontekst budzenia się narodów. Pierwsza połowa XIX w. weszła do historii Europy jako „wiosna ludów”, która zapoczątkowała masowe budowanie państw narodowych. I dlatego wezwanie Szewczenki „w swoim domu własna prawda, i siła, i wola” jest odzwierciedleniem tych europejskich tendencji do tworzenia państw na gruncie narodowym. Wielkość Szewczenki polega na tym, że syntetyzował tradycję narodową z najnowszymi światowymi tendencjami. Szewczenko — człowiek, który zmodernizował społeczeństwo ukraińskie. Zachował i pogłębił pamięć narodową, tradycję, zwyczaj. I na tym wzmocnionym fundamencie dał narodową odpowiedź na wyzwania epoki, w szczególności rozwinął wartości ogólnoludzkie — prawdy, woli i wolności — na właściwie ukraińskim gruncie. Jeśli chodzi o język — Szewczenko ostatecznie zakończył proces tworzenia języka literackiego, co wzmocniło soborowość narodu ukraińskiego, jego potencjał. Wypowiedział się za narodowym typem państwowości, mówił o Ukrainie jako państwie, narodzie, społeczeństwie nowego czasu. Jeśli chodzi o sferę religijną — w twórczości Szewczenki jest wiele akcentów na indywidualną odpowiedzialność człowieka przed Bogiem. Taras Szewczenko uzbroił naród ukraiński w duchowy i polityczny instrument, który był adekwatny do tamtej epoki. Faktycznie zmodernizował duchowe parametry bytu Ukraińców, które były zakładane w epoce Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepy. W takim rozumieniu trzeba pokazywać Szewczenkę, a nie tak, jak obecnie pokazano go w muzeum, w nowej ekspozycji. Wchodzimy do sali — po lewej i prawej stronie 13 banerów-portretów, a na nich przeważnie autoportrety Szewczenki z 1860 — przedśmiertnego — roku. Powstaje pytanie: czy uformowany szereg portretowy odpowiada choćby tej koncepcji, o której mówią Skoryk i Herman — Szewczenki jako człowieka nowoczesnego w planie choćby zewnętrznym? Nie odpowiada. Jeśli iść dalej muzeum, to nie ma tam ekspozycji, ani jednego bitu informacji, które pokazałyby Szewczenkę jako wielkoluda ukraińskiego, europejskiego ducha światowego wymiaru. Zastąpienie eksponatów jakimiś „obrazami”
na materii absolutnie nic nie dodają. Możemy stwierdzić jednoznacznie — nie ma ekspozycji, która pozwoliłaby zwiedzającym wyjść z muzeum z wielką dumą, z pozytywnymi emocjami. Zakończenie remontu muzeum — to praca wykonana na jeden sezon. Granitowe miseczki na ścieżkach ułożone są tak, że pierwszy deszcz je zmyje. We wszystkim widać oznaki tymczasowości. odpowiedź usłyszałem: “U nas nie ma ani miast, ani pól, nie mamy czego bronić, ale kiedy dotkniesz grobów naszych przodków, to wtedy dowiesz się, kim jesteśmy”. Teraz wrogowie zamachnęli się na grób Tarasa Szewczenki. Bardzo często z zewnątrz widzisz to, czego nie widać z Ukrainy. Niedawno wróciłem z Białorusi, gdzie stoi siedem pomników Szewczenki — one postawione nie z polecenia prezydenta, to organiczna potrzeba i niezbędność. Ukraińska społeczność aktywnie omawia wydarzenia, które mają miejsce na Czarnej Górze w Kaniowie. Publikacje w naszym tygodniku, innych gazetach przyciągnęły uwagę, przede wszystkim, muzealników, szewczenkoznawców, pisarzy. Nie pozostali obojętni także politycy. Szczególne zainteresowanie nową ekspozycją w Muzeum Pamięci T. H. Szewczenki mają mieszkańcy Kaniowa. Ciekawe, że na adres redakcji “Słowa Proświty” zaczęły napływać materiały o nieprawidłowościach w utrzymaniu znaczących ukraińskich muzeów. Słowem, problem dojrzał i warto o nim mówić. Swoje dziewiąte posiedzenie stale działający proświtański “okrągły stół” określił szeroko: “Narodowa świętość. Muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie”. W rozmowie, która odbywała się 15 września w Domu NSPU, wzięli udział działacze społeczni, muzealnicy, prawnicy, pisarze.
Tłumaczenie maszynowe
Szczegóły są bardzo ważne, ale trzeba przez nie dostrzec zamysł. Dlatego moja propozycja jest taka, byśmy znaleźli odpowiedzi na wszystkie zagrożenia ze strony ludzi, którzy wypowiedzieli wojnę sprawie ukraińskiej. Jednym z naszych zadań nie jest tylko wytwarzanie produktu intelektualnego. Musimy iść do ludzi, na studenckie audytoria, musimy poszerzać dialog, ponieważ Ukraińcom mogą zacisnąć przestrzeń informacyjną. Człowiek podnosi się z kolan i staje ramię w ramię z innymi dopiero wtedy, gdy otrzymuje prawdziwe argumenty od żywego człowieka. Kaniów jest dziś pod zagrożeniem, muzeum jest pod zagrożeniem, Szewczenko jest pod zagrożeniem: chcą go zdrobnić. A przecież dla naszego narodu jest on postacią filarową. Zwróćmy się do Szewczenki: „Kiedy doczekamy się Waszyngtona
Z nowym i sprawiedliwym prawem?” Tu widać dążenie do ustanowienia konstytucyjnego bytu społeczeństwa ukraińskiego, przyjęcia własnej konstytucji, a to może nastąpić wtedy, gdy istnieje własne państwo. Karano Szewczenkę nie za to, że „obraził” carycę, lecz za jego wkład w modernizację Ukrainy. Położył nacisk na potrzebę posiadania własnego państwa narodowego, dokonania duchowego odrodzenia, posiadania języka literackiego, wypełnienia ukraińskiego bytu wartościami europejskimi.
W MUZEUM PEŁNE FIASKO
Ihor Łichowyj, generalny dyrektor – kierownik naukowy Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego (1989–2005), członek zwyczajny Międzynarodowej Rady ds. Zabytków i Miejsc Zabytkowych (ICOMOS):
– To, co dzieje się wokół muzeum w Kaniowie, nie jest pojedynczym zjawiskiem na Ukrainie. To jeden z najważniejszych punktów, na którym dziś sprawdza się ukraińskość: czy my jesteśmy narodem, czy nie, czy jesteśmy zdolni stworzyć państwo i bronić swoich świętości, czy nie?
Herodot pisał, że kiedy perski król Dariusz przyszedł podbijać Scytów, ci w żaden sposób nie chcieli prowadzić z nim wojny i jej unikali. Dariusz zaczął obrażać Scytów, w odpowiedzi
sąsiedniego narodu, który w trudnych warunkach buduje swoją politykę narodową, a dla którego nasz poeta nie jest obcy. Pół roku pozostało do obchodów 150-lecia śmierci Tarasa Szewczenki. Nic w tym kierunku nie jest robione, powołano mityczny komitet organizacyjny, na czele którego stoi premier, do którego wchodzą ministrowie, a nie ma ani jednego szewczenkoznawcy! Szczególną cechą obecnej sytuacji jest to, że mamy do czynienia z całkowitym ignorowaniem ustawodawstwa, światowej praktyki i tradycji, z pełnym nihilizmem wobec specjalistów, nikt się z nikim nie konsultuje, nikt nikogo się nie boi, więc robią, co im się zamarzy. Solidnie przygotowywaliśmy się do reorganizacji lub nowego utworzenia Muzeum-Rezerwatu T. H. Szewczenki. Pierwszym, który je tworzył, był jeszcze Symon Petlura w 1918 roku, potem w 1925 roku przyłączyli się Wasyl Krychewski i Mykoła Skrypnyk; była to próba stworzenia memoriału światowego poziomu ojcu narodu ukraińskiego. Wiele zostało wtedy wypracowane pozytywnego. Wszystko potem przekształciło się w upolitycznienie. W 1939 roku muzeum zostało otwarte, projektował je Krychewski. Obecne tak zwane autorytety mówią, że Krychewski nie był artystą, nie był architektem, że tworzył w warunkach Związku Radzieckiego, a zatem w depresji, bez oparcia, pod presją prześladowań. Ale Krychewski jest genialnym twórcą, z którym można dziś spokojnie wejść w świat, bo jego modernizm jest absolutny. W 1998 roku Rezerwat Narodowy, w którym miałem zaszczyt pracować już wtedy od dziewięciu lat, zaproponował ukraińskiemu rządowi program przygotowań do jubileuszowych dat Tarasa Szewczenki. Zawierał on blok ogólnonarodowy, blok dotyczący Czerkaszczyzny, blok Kaniwa i Rezerwatu Narodowego. Zabraliśmy się najpierw do tego, bo w tamtym czasie z finansami było ciężko, za odrestaurowanie muzeum Krychewskiego. Dlaczego pojawiła się ta kwestia? Premier Walerij Pustowojtenko w 1999 roku podpisał uchwałę, w której przewidziano sześć lat na przeprowadzenie remontu i restauracji, przystosowanie pomieszczeń do obecnych warunków. Na ten cel przeznaczono określone środki, ale prace rozpoczęto dopiero w 2004 roku. W 2001 roku projekt został zatwierdzony przez wszystkie instytucje — Ministerstwo Kultury, Państwowy Komitet Budownictwa, określono zadania. Ja pisałem to zadanie w 2001 roku i kiedy zobaczyłem, co zrobiono, okazało się, że wykonano 95% prac w zakresie objętości tego, co wtedy pisałem. Ale 5% to łyżka dziegciu w beczce miodu, smak jest zupełnie inny. Rzeczywiście, budynek został uratowany, bo potrzebował poważnego remontu kapitalnego, ponieważ w budownictwie użyto dużo drewna, które w tym czasie zgniło, a zwłaszcza stropy między piętrami, użyto słabych fundamentów. Ogólnie historia budowy tego muzeum jest tragiczna. Dyrektor Stretowycz w 1937 roku, podczas budowy, został skazany na dziesięć lat
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
za nacjonalizm, główny inżynier budowy – rozstrzelany w obozie koncentracyjnym, tam też zmarł główny księgowy muzeum, a nawet przewodnik. Oto w jakich warunkach prowadzono budownictwo! Wasyla Krychewskiego zatrzymywano, omal nie wpadł pod represje, a niektórzy swoje argumenty przeciwko niemu opierają na tym, że „nie rozstrzelano go i nie wsadzono”. Podczas wojny ucierpiało muzeum, znajdował się tam obóz koncentracyjny. W 1944 roku został skazany
ному, інформаційно-propagandystycznym, historiozoficznym. To wszystko jest zaplanowane, dobrze zorganizowane, Rosja przeznacza na to kolosalne środki, zaangażowała całą swoją agenturę w Ukrainie, piątą kolumnę, a reżim Janukowycza jest dziś wykonawcą woli Kremla i przewodnikiem jego polityki. Trzeba myśleć, jak zorganizować protest społeczny, jak zorganizować społeczeństwo obywatelskie,
Głębokie więzienia kazać kopać.
I, rodzie lity i okrutny!
Zamiast łagodnego proroka…
Cara wam dać rozkazał!
Czy dziś nie zbieramy tych owoców?
Myślę, że powinna się kierować Larysa Skoryk – oczywiście, jeśli jest Ukrainką, jeśli jest człowiekiem ukrainocentrycznym – słowami Szewczenki. Gdyby głęboko przeczytała poezję Szewczenki, gdyby weszła
Jest autor tej koncepcji i są jego projekty, które przedstawiał i bronił. Czym koncepcja pana Skyby różni się od tego, co dziś wcielono w życie? Niczym. Stanął na czele rzekomo tej koncepcji, człowiek nie muzealnik, nieznany wśród muzealników, i to, że stanął na czele tej koncepcji, a w jego kolektywie wspierali się obowiązujący wówczas sterujący – ówcześni szefowie Ministerstwa Kultury, panowie Wowkun i Jakowyna, którzy ak
czyjej górze. A w normalnym kraju wszystko to traktuje się jako jeden proces rozwoju kultury narodowej, którego nie wolno przerwać. To, co stało się z Muzeum T. Szewczenki na Czernieczej Górze, nie da się nazwać restauracją — to zniszczenie wnętrza. Restauracja to odtworzenie pierwotnego wyglądu budowli, zrestaurować można to, co istniało wcześniej. Największe niebezpieczeństwo polega na tym, że Larysa Skoryk domaga się, aby wszystko, co nabroiła w Muzeum na Czernieczej Górze, zostało uznane za jej autorską pracę. Po tym całe to zniszczenie pierwotnego wnętrza, zaprojektowanego przez W. Krycze wskiego i F. Kostyrka, nabierze legitymacji i za jej życia nie będziemy mieli prawa tego zmienić. Jesteśmy winni, przynajmniej by temu zapobiec. Paszport ochrony muzeum jako zabytku daje podstawy, by uznać zmianę wnętrza Muzeum, dokonaną przez L. Skoryk, za uszkodzenie zabytku, które podlega karze prawnej. Wyrządzono ogromne szkody. Ponadto, gdy zatwierdzano projekt, przedstawiciel Instytutu UkrNDI „Proekt-restauracija” A. J. Antoniuk ostrzegał, że obciążenie podłogi na metr kwadratowy będzie kilkakrotnie większe, niż planowano, bo położony zostanie kamień zamiast parkietu, i ściany pod jego ciężarem z czasem popękają. Nikt go nie posłuchał. Obecnie, według uznania architekta W. M. Bezjakina, właśnie z tego powodu pomieszczenie jest zagrożone. A organy państwowe tak i nie pozwoliły projektantom „L. Skoryk i koledzy” wprowadzić w życie swojego projektu. Ale kamień zamiast parkietu już został położony… Nie rozumiem, dlaczego, gdy złamano prawo, milczą partie polityczne, a organizacje obywatelskie, które opiekują się ochroną zabytków, nie zwracają się do sądu?
* * * Takie myśli padły podczas „okrągłego stołu” i, jak widać, zasługują na to, by usłyszeli je zarówno w Ministerstwie Kultury, jak i w Rządzie oraz w Administracji Prezydenta W. Janukowycza, któremu spodobało się wszystko, co z muzeum Szewczenki zrobiła architekt L. P. Skoryk. Mówił o tym do mikrofonów 23 sierpnia tego roku, po tym jak wraz z autorką przecięli czerwoną wstążkę i obejrzeli nową ekspozycję. Jak zauważył uczestnik „okrągłego stołu”, zasłużony działacz sztuki, szewczenkoznawca Wołodymyr JACIUK: „Szukałem w muzeum pozytywu, ale nie znalazłem. Pozostawia przygnębiające wrażenie. Całkowicie zniszczony jest Szewczenko jako poeta narodowy. Cóż mówić, gdy na ekspozycji nie ma kobzy ani bandury? Mówiono, że będzie muzeum o znaczeniu europejskim, lecz jest to wystawa banerów i malarstwa w guście Łaryhy Skoryk. Dlaczego ten wielki kamień przy wejściu nazywają węgielnym? Ryciny Szewczenki są maleńkie, nie da się ich dojrzeć. Wydaje się, że wychodzi się nie z muzeum, lecz z sali obrzędowej. Forma zabiła treść Szewczenki”. Szczegółowiej o wrażeniach z nowego Muzeum czytajcie w artykule Wołodymyra Jacziuka „Muzeum? Wystawa? Czy udekorowane biuro” w tym numerze „SP”. Uczestnicy „okrągłego stołu” wysunęli propozycje. Główne z nich to: szeroko informować społeczeństwo o niszczeniu Muzeum Tarasa Szewczenki. Utworzyć społeczny komitet organizacyjny do obchodów jubileuszy T. H. Szewczenki, uwzględniając dzisiejsze realia i polityczny podtekst zniszczenia muzeum, a pierwsze posiedzenie społecznego komitetu przeprowadzić w Kanewie i zaprosić kanewian do udziału. Włączyć do pracy komitetu organizacyjnego przedstawicieli wszystkich muzeów Szewczenki, szewczenkoznawców, autorytatywnych działaczy sfery humanitarnej państwa.
Zapisała Natalia ANTONIUK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...żonego na dziesięć lat nowego dyrektora muzeum. Podkreślam: rezerwat profesjonalnie podszedł do przeprowadzenia restauracji. Żadne z muzeów na Ukrainie nie przeszło tego etapu. Byliśmy pierwsi, prace rozpoczęły się w styczniu 2004 roku. A 22 stycznia zostałem zwolniony z pracy. Na jego miejsce władza premiera Janukowycza wyznaczyła innego dyrektora, który popracował rok; w tym czasie ja przywróciłem się na stanowisko w sądach, a on zarobił dwie sprawy karne. Jego zastępca — dwie sprawy. W 2005 roku wróciłem na pół roku. Jako minister kultury kontrolowałem prace remontowe. Główny inżynier instytutu „Ukrrestawracija” Oleg Graużis oświadczył, że prace do wiosny tego roku zostały wykonane w 90%. A 10% „Ukrrestawracija” wykonałaby w ciągu trzech miesięcy, gdyby było należyte finansowanie. Nowa ekipa nie pozwoliła postawić barierę, wykonaną za dwa i pół miliona hrywien, którą projektował Wasyl Krycewski. Trzeba było umieścić odrestaurowany witraż — i jego również usunięto! Trzeba było położyć drewnianą podłogę, materiały już zostały przywiezione — usunięto je, a zakazano wykonać malowidła. Główny cel obecnej ekspozycji — poruszyć społeczeństwo ukraińskie, poniżyć Ukraińców, powiedzieć, że możemy znęcać się nad grobami waszych duchowych ojców, a wy za to nic nam nie zrobicie. A jeszcze — realizować swoje nieprofesjonalne ambicje, ponieważ Larysa Skoryk nigdy nie wykazała się jako projektantka muzealna. Usunięto fachowców, nikt się z nikim nie konsultował. Ekspozycja jest tworzona z kolekcji muzealnej, a eksponatów w Narodowym Rezerwacie jest ponad 50 tysięcy tylko w funduszu podstawowym, a jeszcze około 20 tysięcy znajduje się w funduszu naukowo-pomocniczym. Dziś w muzeum zlikwidowano Szewczenkę-poetę. Jest tam Szewczenko — rzekomo malarz. W niedzielę zaczęły nawet spadać autoportrety. W muzeum kompletna klęska.
JEŚLI REŻIM JANUKOWYCZA UTRZYMA SIĘ DZIESIĘĆ LAT — ZAMKNĄ WSZYSTKIE MUZEA Wołodymyr WASYLENKO, doktor nauk prawnych, profesor: — Ta zniewaga, która dokonuje się wobec muzeum Szewczenki i imienia naszego narodowego geniusza, nie jest nieudolnością Janukowycza, Tabachnyka czy Skoryk. To jeden z narzędzi i elementów tej wojny, która toczy się przeciwko Ukrainie. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie rozpoczęła się po roku 1654. I od tego czasu toczy się ona nieustannie. Inna sprawa to intensywność tej wojny, jej formy. Celem jest zniszczenie ukraińskiej Ukrainy. Dziś ta wojna weszła w fazę, w której zagrożenie zniszczeniem ukraińskiej Ukrainy jest realne. Dziś przeciwko Ukrainie prowadzona jest agresja humanitarna w trzech wymiarach: językowo-kulturowym
aby reżim Janukowycza odczuł, że Ukraina nie jest martwym ciałem, lecz potężnym organizmem, który jest zdolny się obronić. Chcę zwrócić uwagę na najnowszą inicjatywę przedstawicieli obecnego reżimu, a mianowicie projekt ustawy o języku, złożony w Radzie Najwyższej. W razie jego uchwalenia język ukraiński zostanie zniszczony. Klasa rządząca w Rosji, prowadząc wojnę przeciwko Ukrainie, przekonała się, że dopóki istnieje naród ukraiński, idea ukraińska, zawsze będzie pojawiać się kwestia ukraińska. Jest to przeszkoda dla realizacji ich idei „jednej i niepodzielnej Rosji”. Ukraina musi być słabym państwem, muszą istnieć słabi przywódcy, którymi można rządzić. Obecnie nowa strategia wobec Ukrainy polega na tym, że chcą rozwiązać kwestię ukraińską w kontekście koncepcji „russkiego mira” i russkiego missionizma raz na zawsze. Oni teraz nie stawiają pytania, czy Ukraina powinna być prorosyjska, stawiają pytanie, czy Ukraina powinna przekształcić się w rosyjską Ukrainę. Chodzi o zniszczenie narodu ukraińskiego. Ta przyszła ustawa o językach to dziś główne narzędzie. Do lat 70. XX wieku można było mówić, że język ukraiński jest niezniszczalny, ponieważ działały zupełnie inne czynniki. Na przełomie XIX i XX wieku 90% ludności Ukrainy stanowiła ludność wiejska i wszystkie te carskie ukazy, zakazy stosowania języka ukraińskiego w warstwie wyższej, nie mogły go zniszczyć. Ludność posługiwała się językiem ukraińskim, odtwarzała się ludność wiejska. Nie było narzędzi rozpowszechniania obcego języka wśród ludności ukraińskiej. Dziś sytuacja się zmieniła. Ta ustawa to śmierć dla Ukrainy. Jeśli reżim Janukowycza utrzyma się dziesięć lat, w tym czasie język ukraiński zostanie zniszczony. Jeśli nie rozwiążemy tej kardynalnej kwestii, nie będzie nie tylko prawdziwego muzeum grobu Szewczenki, ale zamknięte zostaną wszystkie muzea.
SKORYK MUSIAŁA KIEROWAĆ SIĘ SŁOWAMI SZEWCZENKI
Anatolij PAŁAMARENKO, narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki:
— Kolosalne słowa Tarasa: „Tak ją kocham, tak miłuję / Moją Ukrainę ubogą, / Że przeklnę świętego Boga, / Za nią duszę zgubię!”. Jeśli spojrzeć na każde słowo przez szkło powiększające i wniknąć w jego głębię, to jest to nieocenionym materiałem dla artysty, architekta, dla aktora, dla człowieka, który pracuje ze spuścizną Szewczenki. To jest ten materiał, na którym musimy budować swoje współczesne rozumienie twórczości Szewczenki. Trwa kolosalny atak na naszą świętość — podstawę naszej duchowości. Gdyby my, inteligencja, wcześniej wsłuchiwali się w wielkiego Tarasa, który mówił w swojej poezji „Prorok”: I sprawiedliwie Wielki Bóg, / Jak na te dzikie, wściekłe zwierzęta, / Rozkazał kuć kajdany,
w jego myśli, uczucia i wkładali jego słowa w ogień miłości, to muzeum byłoby zupełnie inne i odczuwalibyśmy w nim wielki duch Szewczenki.
BEZWZGLĘDNA POGARDA DLA NASZYCH OCZEKIWAŃ
Serhij Krolewiec, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów, były dyrektor generalny Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu:
— Musimy wypracować konkretne działania. Zróbmy wyjazdowe posiedzenie, weźmiemy kilka autobusów, studentów Akademii Sztuk Pięknych z wydziału, na którym wykłada Larysa Skoryk, i pojedziemy na Czernecką Górę! Zaprosimy prasę, będziemy mówić o ekspozycji, o tym, jak miała być zaplanowana. W 90 % prace były zakończone, a działania dzisiejszych władz lub tych, którzy się nimi zasłaniają, są przedłużeniem bezczynności poprzedniej. A czy naprawdę tak szybko grupa, na czele której stoi Skoryk, mogła w ciągu dwóch miesięcy opracować koncepcję i projekt wstępny? Dziś już wiemy, ile on kosztuje. Rozmawiałem ze swoim przyjacielem Anatolijem Hajdamaką, a on powiedział: „Teraz wiem, ile kosztuje projekt wstępny. Ja razem ze wszystkimi muzeami Szewczenki na Ukrainie i w Kazachstanie, które zrobiłem w swoim życiu, nie otrzymałem takich honorariów”. A Hajdamaka zrobił wszystkie muzea Szewczenki na Ukrainie! To znany człowiek, który stworzył Muzeum Wojny, uznane trzy lata temu za najlepsze muzeum wojskowe w Europie. Jak można było nie skorzystać z doświadczenia Hajdamaki? To brak szacunku dla specjalisty numer jeden w projektowaniu muzealnym. To, jak on oddaje temat powierzony muzealnikom, nikt nie robi lepiej. Bo naprawdę ekspozycję buduje kolektyw muzeum, a nie jakiś przybysz, zaproszony na kilka dni na jakąś akcję, na projektowanie. To brak szacunku dla Krycewskiego. Muzealnicy tworzą ekspozycję. Dlaczego powstała taka sytuacja, że cały kolektyw został usunięty z procesu tworzenia muzeum? Muzeum to przecież placówka naukowo-badawcza, jak można się obejść bez doświadczenia muzealników, bez ich znajomości tematu? Szewczenko — prorok, Szewczenko — artysta, Szewczenko — poeta, Szewczenko — działacz społeczny, i może Szewczenko — w pewnym stopniu also dandys — to powinno być odsłaniane językiem muzealnych przedmiotów w tej ekspozycji, którą przygotowuje kolektyw.
Gdyby tylko wczoraj sformowano ten kolektyw i nic nie wiedział — to jedna sprawa. Ale na Czerneckiej Górze działa doświadczony kolektyw, który ma tradycje, swój zbiór eksponatów i opowieść o Szewczence we wszystkich jego aspektach. Dlaczego powstała taka sytuacja i czy pani Skoryk to stworzyła? Nie, wszystkim muzealnikom wiadomo, że nowa koncepcja powstała nie dziś, lecz za ministra Wowkuna i została przez niego żywo poparta.
aktywnie brali udział w tych ideach i propozycjach. To, co dziś widzimy w przekroju Muzeum Szewczenki, jest oznaką głębokiej genetycznej choroby całej sfery kultury, zwłaszcza sfery muzealnej. Brak reform w sferze muzealnej i w sferze kultury doprowadził do tego, co się stało. Ponieważ format Ministerstwa Kultury za czasów Wowkuna niczym nie różni się od tego, jaki mamy dziś, jest to kontynuacja absolutnej pogardy dla tego, co jest naszym dorobkiem.
Nie ma rady muzealnej, a ten projekt przepchnięto przez naukowo-metodyczną radę ds. konserwacji zabytków, którą Wowkun pospiesznie sam przeformatował: być może właśnie pod to zadanie, bo przecież tam świeciły się szalone honoraria! I przepchnięto go na posiedzeniu, na którym praktycznie nie było kworum. Praktycznie dwie osoby na posiedzeniu tej rady głosowały przeciw trzem, ale w ich rękach była większość głosów oddanych zaocznie. Formalnie – jakby zachowanie demokratyzmu, ale sama ta rada składa się z urzędników państwowych, zależnych od ministra. Co to za rada społeczna? Kto widział projekt Hajdamaki? Nikt. Projekt Antoniuka? Usunięto go.
Dlaczego dziś milczy zespół muzeum? Bo dziś zwolniony został dyrektor Kanowskiego Rezerwatu Marian Pinjak. Bez wyjaśnień – to polityczna represja wobec dyrektora placówki. A jak wiadomo, aby złamać opór zespołu, trzeba zwolnić dyrektora.
MINA O OPÓŹNIONYM DZIAŁANIU
Mykoła Biliasziwski, członek Rady Głównej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury: — Próbują zniszczyć główny filar państwa — humanitarny komponent narodu. Zaczęto niszczyć to, co było źródłem w życiu kulturalnym, w codzienności dla psychiki wolnego, kulturalnego człowieka, zdolnego zagłosować w referendum za niepodległością. Nie uznają prawa Ukrainy do własnej drogi w kulturze, w historii. Jednym z zasadniczych osiągnięć ukraińskiej kultury w epoce posthoszewczenkowskiej stało się wprowadzenie do życia miejskiego osiągnięć twórczości ludowych mistrzów, wypracowanie na ich podstawie oryginalnego stylu w ubiorze, urządzaniu wnętrz, projektowaniu książek, w architekturze. Dziś każdemu czytelnikowi wiadomo, że L. Skoryk nie może znieść ukraińskiej kultury ludowej, ukraińskiego rzemiosła ludowego, z których czerpali inspirację i arystokracja, i artyści, którzy tworzyli nowoczesną Ukrainę. Ona nienawidzi nawet ludowej chaty, w której przyszedł na świat Wielki Kobzarz. Dlatego nie dziwi, że w jej projekcie osiągnięcia Ukraińców w rozwoju kultury w epoce posthoszewczenkowskiej zostały odrzucone. Odrzucono także jeden z najwyższych wyrazów tego rozwoju — styl ukraińskiej secesji, w którym zbudowano Muzeum T. Szewczenki na Czernieczej Górze
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— kobziarz z przewodnikiem), leży sobie samotnie na małej poziomej płaszczyźnie na tle oddalającego się granitu kamiennej podłogi. A nieco dalej, na innym pulpicie, w kupce — inne wydania, które ukazały się za życia poety (od wczesnych do ostatnich). Oto i wszystko. Żal przewodników, bo jakim improwizacyjnym kunsztem trzeba władać, aby przy takim nagromadzeniu przekazać widzowi i słuchaczowi całe piękno i wielkość słowa Szewczenki, historię pojawienia się książek itd. Jeszcze bardziej nie poszczęściło się w nowej ekspozycji Szewczence-artyście. Jedno, że w zbiorach funduszowych Rezerwatu — jest zaledwie siedem jego oryginalnych akwafort, drugie — przedstawiono je w taki sposób, że lepiej byłoby w ogóle nie wystawiać. Reprodukcje tych rycin uważny zwiedzający będzie mógł odnaleźć na galerii drugiego piętra westybulu, w pobliżu banerów. W takich samych niewielkich przezroczystych dziesiątki faktów nieadekwatnej interpretacji i przedstawienia rysunków Szewczenki, celowego przemilczania alternatywnych źródeł itp. Ale tak się stało, że i korpus 8. tomu przekazano do dopracowania tej samej starszej osobie. O ile mi wiadomo, w takich okolicznościach poprzedni kompilatorzy tego tomu… również odmówili dalszej współpracy. W wyniku różnych okoliczności z pierwotnej grupy roboczej ds. przygotowania 7—11 tomów spuścizny plastycznej odeszło ponad 10 osób. Obecnie, wydaje się, bezpowrotnie zagubiono poprzedni korpus komentarzy 11. i częściowo dopracowane teksty 10. tomu. Dyskusja nad korpusem 9. tomu jeszcze się nie rozpoczęła, a komentarze istnieją w wersji roboczej. No, a o realnym stanie przygotowania 8. tomu możecie sądzić sami, bo do muzeum w uporządkowanej formie jeszcze do tej pory nie trafił. Chociaż z pobieżnego przeglądu już dawno przekazanych do wydawnictwa „Naukowa dumka” materiałów można stwierdzić, że ten stan jest niezadowalający. Taką ocenę przy okazji będę mógł zademonstrować na przykładzie choćby jednego, kiedyś mojego, a teraz nie do poznania zmienionego komentarza. Z uwagi na powyższe, proponuję: a) wstrzymać wydanie 8. tomu, aby nie zaostrzać problemu i dalej nie dyskredytować całego wydania; b) zorganizować nową zdolną do działania grupę roboczą naukowców, która równolegle pracowałaby nad wszystkimi tomami spuścizny plastycznej; c) do składu grupy dla realnej pracy nad tekstami komentarzy, ich dyskusji i zatwierdzenia do druku zaangażować przynajmniej po 4 zdolnych do pracy naukowców, i obowiązkowo — ze wszystkich trzech instytucji, na które nałożono odpowiedzialność za wydanie dwunastotomowego dzieła (po prostu młodych, bystrych chłopaków, a nie „redaktorów podpisowych”); d) podjąć próbę powrotu do pracy kilku doświadczonych pracowników; e) w procesie pracy, kiedy stan ukończenia każdego tomu osiągnie choćby 80 %, powrócić do pierwotnej koncepcji przedstawienia szeregu plastycznego, należycie przekomponować strukturę tomów i rozpocząć ich wydawanie jeden po drugim w niewielkim odstępie czasu. Wydaje się, że tylko w ten sposób i pod warunkiem zapewnienia nieprzerwanej pracy zbiorowej oraz odpowiedniej pracy organizacyjnej do Wielkiego Jubileuszu, przynajmniej 11 tomów Pełnego zbioru dzieł można wydać. Jeśli chodzi o 12. tom, to żadna praca nad nim, wydaje się, jeszcze się nie rozpoczęła. List, który obecnie staje się otwartym, podpisano jeszcze 24 czerwca 2008 roku. Od tamtej pory nic się nie zmieniło. Czasu stracono wiele. Wóz stoi w miejscu. A już całkiem ugrzązł. Dlatego też proponuje się formę: „przygotować do druku”. A obecnie — zorganizować naukowców i ich pracę. W przeciwnym razie — znów pojawi się specjalista z innej dziedziny i będziemy mieli to, co obecnie mamy w Kaniowie. Od redakcji Właśnie ukazała się nowa książka Wołodymyra Jaciuka „Echo”. W odróżnieniu od poprzednich — to nie badania naukowe o Szewczence, a „Wiersze minionych lat” (taki podtytuł). I w niej również jest cykl wierszy poświęconych Kobziarzowi. Wśród nich — „Góra Mnisią”. Naszym zdaniem, treścią i emocjonalnością ten wiersz współbrzmi z krytyczną publikacją autora, dlatego podajemy go w takim powiązaniu: A jeśli to nie rzeka, a los? A kiedy to nie woda, a czas Toczy swoją falę powoli Do góry, którą wybrał Taras? A jeśli to nie góra Mnisia, A kurhan narodowej żałoby? To czemuż wtedy tak młodzieńczo Na górze tej wyrosły dęby? A jeśli to nie dęby, a dumy Spod ziemi przebiły się tutaj? Ile było grzmotu, ile drwin, Ile wszystkiego, a one rosną I trzymają na ziemi poetów Korzeniem Szewczenkowych niepokojów. Ilu nas niemych i bezkręgowych Zmartwychwstawało na górze jego, Kiedy rodzimy wiatr bił w piersi, A smutek pieścił czoło… I tak będzie, tak do końca świata będzie, Cokolwiek by na tym świecie się nie działo.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «MUZEUM? WYSTAWA? CZY UDEKOROWANE BIURO?», s. 7
Zakończenie. Początek na str. 7. Na czterech z dziesięciu jego zażywotnych fotografii widzimy poetę w tych atrybutach ukraińskości, jeszcze na jednej (parowej, z H. Chestachiwskim) czapka otwarcie demonstrowana jest na wykwintnym okrągłym stoliku. Podobna proporcja jest także w autoportretach w technice akwaforty (dwa z czterech). Wreszcie, dwa ostatnie (olejne na płótnie) autoportrety: 1860 r. — w czapce, wyszywanej koszuli i płaszczu; 1861 r. — wciąż ta sama czapka i kożuch. Oczywiście, nikomu nie zabroniono rzucać wyzwania wyzwaniom Szewczenki, a ludziom urzędniczym „wpajać ludziom” stereotyp Szewczenki we fraku i muszce. Poeta rzeczywiście był różny. Nie narzucał przecież na siebie kożuszka, kiedy w pracowni Karla Briułłowa 28 kwietnia 1838 roku wraz z Apolonem Mokryckim przyjmował młodego następcę tronu (późniejszego Aleksandra II). Szewczenko również malował się różnie. Oprócz realistycznych, psychologicznych, symbolicznych autoportretów, w jego dorobku twórczym jest wiele różnego typu autokarykatur. W jednym z albumów artysty znajduje się rysunek, którym Wielki Kobziarz wszystkim swoim wielbicielom i nieżyczliwym daje głośnego „symbolicznego” policzka: maluje siebie niemal nagiego, ze wszystkimi męskimi atrybutami. Jeśli chodzi o ten autoportret, to rzeczywiście nie warto go „kultywować” w świętym miejscu — na Górze Tarasowej. A tym, którzy pragną wyobrazić sobie kolażowany czasem, ale zbiorowy obraz poety-artysty, radzę choćby przejrzeć moją książkę „Twarzą w twarz z Szewczenką” (Kijów, 2004), gdzie po raz pierwszy zebrano i skomentowano niemal wszystkie zażywotne wizerunki poety: i autoportrety, i dzieła innych artystów. Tam wszystkiego się naoglądacie… I w ogóle, jeśli mowa o wielkiej i wzniosłej postaci, to czy warto „zacykliwiać się” na ubraniu i na łamach poważnych wydań wzywać do niszczenia starego stereotypu (już się naoglądaliśmy, powiadają) i wzywać do kultywowania nowego: eleganta, przedstawiciela złotej młodzieży, w którym rzekomo wszystkie petersburskie damy się kochały. Jak dla mnie, to czystej wody intelektualna naiwność, która udaje próbę przedstawienia „Szewczenki, którego nie znamy”. Bo nie elegant leży w grobie obok muzeum, a wielki poeta narodu i świata. Obie te postacie Szewczenki w ekspozycji muzealnej zostały naświetlone skrajnie niezadowalająco, a narodowa istota poety jest całkowicie przyćmiona. W zbiorach kaniowskiego muzeum Wielkiego Kobziarza przechowywana jest unikalna kolekcja kobz i bandur — w ekspozycji — ani jednej. Obecnie już uczniowie wiedzą, dlaczego Szewczenko wszystkie swoje zbiory poezji nazywał „Kobzarami”. Prawda, jeszcze przed Łarysą Pawliwną Skoryk byli autorzy, którzy irytowali się, gdy w źródłach literackich zamiast nazwiska Szewczenki używano, w ich mniemaniu, ludowo-archaicznego określenia „Kobziarz”. Głęboka istota poety, powiadają, tym pojęciem nie wyczerpuje się nawet wtedy, gdy dodaje się do niego epitet „wielki”. Czasami taką niechęć argumentuje się jeszcze taką tezą: semantyka sformułowania „Wielki Kobziarz” jest tak zakorzeniona w tym, co narodowe, że trudno ją zrozumieć zachodniemu czytelnikowi. Tymczasem samoidentyfikacja Szewczenki z kobziarzem jest również powszechnie znana. Poprzez obraz bohatera lirycznego są one uwypuklone już w pierwszym „Kobzarzu” z 1840 roku. Znamienny w tym sensie jest także pseudonim beznadziei „Kobziarz-Darmohraj”, którym pisarz podpisywał swoje niewolnicze opowiadania. Uważając, być może, że modernizm i etnos są niekompatybilne, autorka ekspozycji postanowiła pozbyć się nawet rozmów na ten temat i nie przedstawiła ani kobzy, ani ludowego obrazu „Kozak Mamaj”, którego schemat kompozycyjny wykorzystał Szewczenko, malując swoją „Katerynę”, i wielu innych rzeczy nie przedstawiła. Obrazowo mówiąc: obcięła wszystkie narodowe korzenie, które nie wpisywały się w jej „nowoczesny” informacyjno-architektoniczny moduł. Szkoda, że w przestrzeni tego modułu nie znalazło się miejsce także dla światowego poety, bo tutaj zupełnie nie przedstawiono przekładów jego dzieł na języki narodów świata, a o książkach poświęconych Szewczence (zarówno swoich, jak i obcojęzycznych autorów) już nawet nie warto mówić, tak samo, jak o słynnych ilustratorach „Kobziarza”. Ogólnie rzecz biorąc, w pospiesznie stworzonym „nowoczesnym” muzeum nie czuć zamiłowania jego autorki do książki, chociaż widzialny, wizualny wymiar poety — to właśnie ona. Wszystkie zażywotne wydania dzieł zdołano wcisnąć w dwa niewielkie pulpity. Faksymilowe wydanie pierwszego (1840) „Kobziarza”, nieotwarte, bez słynnej ilustracji w technice akwaforty Wasyla Szternberga (bo na niej znowuż pulpity, w nieoprawionych passe-partout, je, jakby niechcący, rzucono na tło granitowej podłogi. Mają już one, niewielkie, szare, „konkurować” z kilkumetrowymi kolorowymi zmonumentalizowanymi projekcjami akwareli i dzieł olejnych artysty, które w oryginałach swoimi rozmiarami nie są o wiele większe niż „zawstydzone” twórczą wolą autorki ekspozycji cudowne ryciny poety. Mogą zapytać, dlaczego uwaga akcentowana jest głównie na przedstawieniu w nowej ekspozycji twórczości poety i artysty. A dlatego, że oczekiwany, stosowny i wdzięczny temat „Historia grobu”, który tak panoramicznie odtworzony jest w badaniu Zinaidy Tarachan-Berezy „Świątynia”, w nowym muzeum uwypuklony jest tylko kilkoma udanymi (oddajmy sprawiedliwość) akcentami. Ale poza „kadrami” pozostała masa istotnych i znaczących wydarzeń, związanych z siedzibą Jego duszy. Dla przykładu: założenie Bractwa Tarasowców. Więc o tym warto byłoby mówić osobno. Uciekając się do formy lirycznego obramowania moich notatek o pierwszym wrażeniu z tego, co zobaczyłem na Górze Tarasowej, zakończę je w stylu rytmomelodyki wiersza mojego ulubionego poety (oczywiście, hiperbolizując). Pamiętacie: „Postrzegać świat poważnie — twoja ciężka powinność, // I łuskać ziarno z wstrętnych jego odzieży”. Więc: Poznaj wszystko jak jest, i niech huczy tłum… Bo tylko „ramy” są — jeszcze wszystko wokół gołe, Granit i banery — muzeum jeszcze nie ma… Ale zakończyć chcę optymistycznie, bo, jak w ludzie mówią, życiodajna woda i kamień drąży, miejmy nadzieję, że szczere słowo ukraińskiego ludu kiedyś podtoczy i ów wątpliwie-symboliczny, który szczególnie nielubiany był Tarasowi Hryhorowyczowi. * * * Mnie teraz co innego przeraża. Obecnie w głębokim kryzysie jest nie tylko muzealnictwo, ale i tak zwane akademickie szewczenkoznawstwo, w szczególności ta jego gałąź, która opanowuje graficzno-malarski dorobek artysty. Oto już dziesięć lat trwa wydawanie pełnego dwunastotomowego wydania dzieł Tarasa Szewczenki. Część literacka została już wydana (tomy 1–6). Chociaż i w niej nie obyło się bez kilku nieprzyjemnych „wpadek”, ogólnie Szewczenko-literat przedstawiony jest tutaj całkiem przyzwoicie. W 2005 roku ukazał się siódmy (pierwszy z pięciu zaplanowanych) tom graficzno-malarskiego dziedzictwa artysty. Od razu po tym, ze względu na znaczenie postaci Tarasa Szewczenki, nazwano go wielkim wstydem ukraińskiego historyka sztuki. Wydawanie wstrzymano, jednak powołując się przy tym jedynie na brak środków. Jako członek kolegium redakcyjnego dwunastotomowego wydania znam problem od wewnątrz i odważę się twierdzić, że rzecz nie w pieniądzach. Obecnie, nie to że wydawać, tutaj jeszcze pisać, pisać i jeszcze rok pisać trzeba, a dopiero potem do druku brać się, aby potem europejscy mężowie uczeni nie śmiali się. Prezydent w przypadku muzeum na Tarasowej...
swojej górze udowodnił, że środki na świętą sprawę szybko znajduje i słowa dotrzymuje. Dlatego obawiam się, że jakiś autorytet z naukowo-urzędniczego świata, nie wiedząc o realnym stanie rzeczy, zaproponuje na Wielki jubileusz Tarasa Hryhorowycza (2014 r.) zakończenie wydawania dwunastotomowego dzieła i czterotomowej Encyklopedii Szewczenkowskiej. A jeśli pojawi się taki dekret, to zostanie to zrobione. Ale ceną wielkiego wstydu w przyszłości. Jak dla mnie, jeśli już koniecznie komuś potrzebna jest dokonana forma czasownika, to można zaproponować formułę: “przygotować do druku”. Aby czytelnik choć w ogólnym zarysie zrozumiał sytuację, która wytworzyła się wokół zakończenia wydawania Pełnego zbioru dzieł Kobziarza, zmuszony jestem opublikować półprywatny list do jednego z pełnomocnych członków redakcji, napisany ponad dwa lata temu. Ponieważ list nie był oficjalny, nazwiska osób w publikacji oznaczam wielokropkami. Propozycje dotyczące wyjścia z kryzysowego stanu procesu przygotowania tomów spuścizny plastycznej poety-malarza. Szanowny… Znana jest Panu sytuacja, która wytworzyła się w pracy grupy naukowców, którzy pisali komentarze i byli wyznaczeni na kompilatorów 7—11 tomów zbioru dzieł Szewczenki. Praca zbiorowa faktycznie ustała w 2006 roku po ukazaniu się drukiem niesławnego 7. tomu, uporządkowanego wbrew koncepcji, zatwierdzonej swego czasu przez kolegium redakcyjne i wcielonej w przygotowanym do druku wariancie 7. tomu (jego kompilatorami byli wtedy…). Zapoznawszy się z wydrukowanym, zniekształconym pod względem formy i treści tomem, wymienieni kompilatorzy, których nazwiska bez ich wiedzy zostały wskazane w danych wydawniczych publikacji, zrzekli się autorstwa i zaproponowanego im honorarium. Zrzekli się nie tylko oni, ale i autorzy nieudolnie wyedytowanych przez nową kompilatorkę komentarzy. Po wyjściu 7. tomu dwunastotomowego dzieła w gazecie “Literaturna Ukrajina” opublikowałem cykl sześciu (możliwe, że zbyt polemicznych) artykułów pod wspólnym tytułem “Zgwałcony tom”, gdzie przytoczyłem
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wróć!” albo: „Myrosiu, ty najlepsza na świecie!”, ale ogólnie rzecz biorąc lwowiacy są w okazywaniu uczuć bardziej powściągliwi, za to bardziej upolitycznieni. Ta polityczność ma swoisty charakter: trudno znaleźć radykalne hasło na płocie, na którym nie zostawiłby autografu jakiś czujny konkurent ideowy. Uwierzcie — innego takiego miasta nie ma! Walka ideologiczna we Lwowie trwa nie jeden rok… Jeszcze jeden przykład: w bramie, obok biblioteki im. Stefanyka, pewnego słonecznego poranka pojawiło się tradycyjne dla Galicji hasło „Sława Ukrainie!” i starannie namalowany tryzub. Jednak Lwów nie byłby Lwowem, gdyby wkrótce nie pojawił się tu alternatywny napis: „Dudajew-świnia”, a w dodatku symbol Związku Młodzieży Euroazjatyckiej. Wydawałoby się, że na jednym polu rośnie bez, a w Kijowie jest wujek — co tu ma do rzeczy Dudajew? Jednak uważnie rozejrzawszy się dookoła, zobaczycie, że w pobliżu jest ulica Dżochara Dudajewa, która pojawiła się w miejscu ulicy Lermontowa. Oto proroosyjscy patrioci wyładowują swoją złość na pamięci buntowniczego czeczeńskiego generała. Przemianowanie wzmocniło polaryzację miejscowej ludności. I choć Rosjan we Lwowie jest niewielu, to ich opozycyjność, spotęgowana aktywnością, jest odczuwalna. Opozycja posługuje się także językiem ukraińskim; nierzadko można zobaczyć przekreślone, zamalowane symbole nacjonalistów, a obok gwiazdkę w kółeczku i napis: „Lewicowy autonomiczny opór”. Jeśli aktywiści SNPU umieścili na ścianie budynku na ulicy Wyhowskiego konstruktywny apel do rówieśników: „Dość pić — zajmij się sportem!”, to kilka młodzieżowych organizacji, nie mając nic na poparcie, po prostu zamalowało symbolikę SNPU, a obok naniosły emblematy swoich organizacji. Zatem i tu jest własna konkurencja; analitycy wrogich służb specjalnych od razu zrozumieją: bajka o trzech hetmanach dotyczy także ukraińskiej młodzieży. Jednocześnie przedstawiciele sił patriotycznych mają materiał do przemyśleń: poszukiwanie ogólnoukraińskiego konsensusu można zacząć od Lwowa. Jeśli działać konsekwentnie, sukcesy nie będą długo czekać. Wtedy także praca donieckich, odeskich, kijowskich patriotów będzie skuteczniejsza.
Na szczęście do pełnej anglianizacji jeszcze daleko, ale właśnie czas wyciągnąć wnioski. Spójrzcie tylko: skoro nie można zlatynizować całego tekstu, to dzisiejsi pseudodesignerzy starają się wcisnąć w niego choćby kilka nieukraińskich liter: „Studio moda”, „Bambino”, „BataRejki” i tym podobne. Długo się śmiałem, gdy w Doniecku przeczytałem na sklepie: „Styl, moda, chorosho!” A jeszcze mówią, że donieccy są przeciwko NATO, a przecież już jedną nogą są w Europie! Wywieszek po angielsku jest tam więcej niż po ukraińsku! Na pięty Donbasu depcze Galicja. Wiosenne ogłoszenie o „Oblewanym poniedziałku”, wywieszone na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. Iwana Franki, dowodzi, że miłości do obcego wszystkie regiony „wszystkie wiek miłości posłuszne”.
Zatem walcząc z rusyfikacją, nie należy zapominać o „zagrożeniu z Zachodu”. Można na przykład zapoznać się z bogatym doświadczeniem francuskim w obronie języka państwowego przed „naturalną” anglizacją.
Tłumaczenie maszynowe
Nasi praojcowie nie mieli innej możliwości literackiego czy artystycznego wyrazu niż pisanie (malowanie) na kamieniu i skałach. A współcześni mają duży wybór: od pędzla i długopisu po Internet. Jednak sumeryjskie geny okazały się zaskakująco żywotne: niektórzy starają się komunikować po przodkowsku, tworząc produkt intelektualny dostępny dla szerokiego ogółu. Może go przeczytać zarówno student uniwersytetu, jak i włóczęga, zajęty zbieraniem butelek. Na płotach i ścianach budynków, na kontenerach na śmieci, a nawet na chodnikach dla pieszych. Działa nie gorzej niż Internet! Badanie tej „ludowej twórczości” jest nie mniej interesujące niż poznawanie architektury, rzeźby, malarstwa, haftu czy ludowego rzemiosła. Prowadząc monitoring twórczości parkanowej, będziesz mieć do dyspozycji poważny materiał analityczny. Najważniejsze — podejść do sprawy twórczo i systemowo. Oto, powiedzmy, napis „Nie bądź warzywem!”, zarejestrowany w Chersoniu. Zapewne chodzi o ludzką bierność, a wezwanie jest próbą obudzenia choćby cząstki chersońskiego społeczeństwa. Napis jest po rosyjsku, ale nie odzwierciedla to językowych upodobań większości mieszkańców miasta. Pojawił się też inny napis: „Narodowy socjalizm — przyszłością kraju!”. Zatem Chersoń toleruje nawet nacjonalistyczne hasła. Gdyby taki napis pojawił się w Sewastopolu, ideowi przeciwnicy zapewne zamalowaliby go następnego dnia. A tutaj farba już zdążyła wyblaknąć, a nikt go nie zamalowuje… Może stateczni chersończycy zgadzają się z autorami? W takim razie Krym i Chersońszczyzna to różne regiony. W swoim czasie Symferopol był pełen napisów politycznych wzdłuż linii kolejowej: „Krym — ruski!”, „Chochły, wynoście się do domu!” itd. Z czasem emocje opadły i podobne hasła zaczęły pojawiać się rzadziej. Przybywało natomiast antytatarskich, a nawet antymuzułmańskich. To
W 1989 roku, gdy na Ukrainie uchwalano «Ustawę o językach», nikomu nawet nie przyszło do głowy, że konkurentem języka ukraińskiego może stać się angielski. Już jednak w piśmie „Pierec” w 1997 roku zamieszczono dowcipną karykaturę: dwaj Ukraińcy z wąsami i oseledcami chcą sfotografować się na pamiątkę pobytu w Kijowie. Tłem zdjęcia jest zaś stołeczny krajobraz z napisami: „Coca-Cola”, „Stimorol”, „Camel”, „Oriflame”, „Opel”, „Marlboro” i tym podobne.
Następna dekada pokazała, że niepokój karykaturzysty nie był bezpodstawny. Proces latynizacji i anglicyzacji stopniowo nabiera rozpędu. Powiedzmy, w niewielkim poleskim miasteczku Ołewsku, na Żytomierszczyźnie, uwagę zwraca nazwa: „Торговий центр «Pioneer»”, w Połtawie natraficie na „Supchaus”, a w samym centrum Lwowa zobaczycie sklep „Prikid”.
Z punktu widzenia starszego pokolenia lwowian ten angielsko-rosyjski suржyk w zachodnioukraińskim „Piemoncie” jest nie na miejscu, [...]
Z punktu widzenia starszego pokolenia lwowian ten anglo-rosyjski suржyk w zachodnioukraińskim „Piemoncie” jest nie na miejscu, świadczy o ukrytym antagonizmie międzynarodowym na terytorium półwyspu. Tym przyjemniej było zobaczyć w centrum Teodozji hasło „Chwała Ukraini!” To, że w nazwie państwa popełniono błąd, nie tyle zasmuca, ile raduje, bo z całą wyrazistością zdradza charakter neofity; a jeśli na Krymie są tacy nieobojętni i odważni neofici, to nie wszystko stracone…
Donbas różni się od Krymu tym, że miejscowa ludność nie postrzega Ukrainy jako historycznego przypadku — to jest ich państwo. Ale także w kraju terykonów można zauważyć napisy: „Donbas — ziemia rosyjska!” albo:
„Jestem Rosjaninem!” Mimo to wszędzie są ludzie z patriotycznym zacięciem. Bo znaleźli się miejscowi donieccy „młodogwardziści”, którzy na kiosku „Naprawa obuwia”, przy ulicy Postyszewa, namalowali czerwoną farbą napis: „Naprawa butów”. Jakby chcieli powiedzieć: skoro dwujęzyczność, to sprawiedliwa! A przy uniwersytecie przeczytałem: „Donbas — nie muzeum komunizmu!” W Czernihowie wymownym dowodem aktywności narodowo-patriotycznych sił jest hasło: „Siwerszczyna” — gazeta ukraińska!” W Kijowie myślą globalniej: na ceglanym ogrodzeniu przy uniwersytecie hasło: „Solidarność! Sprzeciw! Wolność!” Prowincja nie jest wyjątkiem. We wsi Kolczuhyne w rejonie symferopolskim też pisze się na płotach. Długo zastanawiałem się, co znaczy napis: „Kolczuhyno — siła!” Miejscowi wyjaśnili: we wsi mieszka wielu przedstawicieli krymskotatarskiej inteligencji, którzy nie zdołali się zadomowić w Symferopolu. Dlatego życie duchowe tutaj jest dobrze zorganizowane. Poza tym we wsi jest świetna sekcja bokserska, w której trenują nastolatki: i Rosjanie, i Krymscy Tatarzy, i Ukraińcy. O moralne i fizyczne zdrowie narodu różnojęzyczni ludzie dbają na różne sposoby. Było dość dziwne zobaczyć ukraińskojęzyczne hasło „Z Putinem w sercu!” na przystanku autobusowym we wsi Siłec koło Czerwonogrodu w obwodzie lwowskim. Nikt go nie zamalował — miejscowi górnicy, którzy jako pierwsi w ZSRR zrzucili pomnik Lenina, nie stracili poczucia humoru i takie hasło traktują jako żart. Ale nie tylko do żartów jest powód. Powiedzmy, że napis „Sława Ukrainie!” może z czasem zostać zamieniony na napis całkowicie przeciwny w sensie: „Sława Ukrrruinie!”, a skinheadowskie „Ukraina dla białych!” może przekształcić się w pesymistyczne: „Ukraina dla biednych!” W Dniepropetrowsku wiele napisów świadczy o zdolności miejscowych chłopaków do zakochiwania się: „Z dniem urodzin, Leno!”, „Zajko, kocham cię!”, „Nataszo, bez ciebie nie mogę!”. We Lwowie też można zobaczyć pełne czułości: „Słoneczko,
Tłumaczenie maszynowe
Wymyślili też twardy znak, który szowiniści z Doniecka przyklejają na wszystkie szyldy i reklamy. Pewnie zatrzymają się wtedy, gdy słowo „guś” i „Ruś” napiszą z twardym znakiem… Anton Talymonczuk, m. Donieck. Doniecki proświcianin ma rację: twardy znak, ten swoisty symbol przedrewolucyjnej rosyjskości, rzuca się w oczy coraz częściej. Stał się „swój” nie tylko w stolicy szachterskiego kraju, ale powoli podbija całą ukraińską przestrzeń. To jak rosyjska popkultura — wartość kulturowa wątpliwa, a dynamika rozpowszechniania skłania do refleksji. „Traktir na Kijewskoj”, „Salon Bulwar”, „Kupiec”, „Chołod”, „Lombard”, „Prowiant” — w gorącym Symferopolu czy Sewastopolu te napisy tak bardzo będą przypominać przyjezdnym Rosjanom rodzinne strony! Stolica Ukrainy również nie „pozostaje w tyle”. Wygląda na to, że niektórzy w Kijowie odczuwają silną nostalgię za czasami, gdy miasto było centrum gubernialnym. Dlatego też pojawiają się jak grzyby po deszczu restauracja „Oniegin”, „Salon operatiwnoj pieczati Poligraf Poligrafycz”, sklep „Konditer”, „Aptekarskij magazin”, „gruzinskaja kuchnia Staryj Tiflis”. Coraz częściej twardy znak trafia nawet na ukraińskojęzyczne szyldy: „Gastronom na Mychajliwśkij”, „Traktir Wijna i myr”, „Ukrajinśkyj pab Absolut”, „Nowyj karaoke klub Patifon” i tym podobne. Sam Wałujew uroniłby łzę z radości, gdyby zobaczył te poglądowe przykłady integracji Ukraińców w rosyjskojęzyczną przestrzeń kulturową! Wyrosły w Małorosji zasiane przez niego złote ziarenka… Uderzmy w nieumocnioną ukraińską tożsamość swoim twardym znakiem — symbolem rosyjskiej niezniszczalności i ofensywności! Nie siedzą bezczynnie potomkowie Wałujewa. W Teremkach, gdzie mieszkają niedawni przybysze ze wsi, otwarto nowy „Prodmag”, w drodze z Kijowa do Irpienia pośród wiejskiej architektury wznosi się majestatyczny „Karman”, w centrum Żytomierza — „Telefon”, w Kirowohradzie — „Dom obuwii”, w kozackim Siczesławiu — „Czobotar”. W niewielkim miasteczku Szczors, które leży na północy obwodu czernihowskiego, pojawił się szyld „Snowsk”. Najstarsi mieszkańcy okolicznych wsi do dziś mówią nie „Szczors”, a „Snowśke” — właśnie tak nazywało się miasteczko do 1934 roku. Skąd więc wziął się ten przedrewolucyjno-rosyjskojęzyczny wariant — „Snowsk”? Okazuje się, że kilka lat temu w mieście kręcono film fabularny na motywach powieści A. Rybakowa „Gorący piasek”. Z czasem wszystkie dekoracje i przedwojenne szyldy zdjęto, a tę „nostalgiczną” zostawiono. Jako nieme świadectwo gorącej miłości do Rosji i rozczarowania latami niepodległości. Jeszcze pięć czy sześć lat temu ganiliśmy prezydenta Kuczmę za „wielowektorowość”, ale dokąd miał się podziać, skoro nawet tutaj, na Czernihowszczyźnie, z wektorem się nie określili, a przecież jest jeszcze Ługańszczyzna, Donbas, Krym… Gdyby chociaż Galicja trzymała się nieugięcie! Ale nie, nowa „moda” dotarła już nawet do Lwowa. W samym centrum miasta zobaczycie szyldy „Tabak & perwak” albo „Magazin CisaR”. Tutaj już, jak to mówią, „kompleksy do kwadratu” — trochę łaciny, trochę przedrewolucyjnego rosyjskiego, byle tylko mniej swojego. Tak czy inaczej, proświcianie powinni systematycznie monitorować sytuację z szyldami. Im wcześniej wykrywa się tendencje, tym lepiej. Wezmę na siebie śmiałość wyciągnięcia pewnych wniosków. Wyjście jest jedno: nie poddawać się i stopniowo podnosić ukraińską poprzeczkę jakości. Pamiętacie powiedzenie: „kropla drąży skałę”? Każdy z nas powinien zamienić się w kroplę wody i pracować, pracować, pracować… Tylko taka filozofia życiowa pomoże przezwyciężyć nasz kompleks niższości. Materiały przygotował Serhij ŁASZCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ale młodzież odbiera to normalnie. „Pełzająca” anglicyzacja trwa, praktycznie nigdzie nie napotykając oporu. Procesy globalizacyjne postępują bardzo szybko! Dzieci, w przeciwieństwie do swoich rodziców i dziadków, uczą się angielskiego poważniej, korzystają z komputera, podróżują. Dlatego nie trzeba ich przekonywać, że ten język jest prestiżowy. Szyldy przyczyniają się do powstawania zarówno angielsko-ukraińskiego, jak i angielsko-rosyjskiego surżyku. Najpewniej, aby podnieść prestiż sieci biur podróży, nazwano je „Smajl”, a placówce młodzieżowej ktoś przykleił dowcipne: „Sorry, babuszka”. Takie drobiazgi wpływają na świadomość językową dorastającego pokolenia. Powiedzcie, co w zestawieniu „Mini-market «Limon»” jest ukraińskiego? A w nazwach „Bebi-market”, „Baby-lux”, „Bebik”? Jeśli w słowie „Kwitlandia” (tak nazwano salon sztuki kwiatowej) choćby pierwsza połowa jakoś łączy się z Ukrainą, to w słowie „Sportlandia” i tego nie ma, tu nawet alfabet użyto rosyjski. Zauważcie, to we Lwowie, a nie w Sewastopolu. Kilka lat temu w Kirowohradzie mój wzrok „zaczepił się” o nieco nietypową białoruską nazwę „Milawica” (tak nazywa się firmowy sklep z damską bielizną); wywołało to tylko przyjemne emocje — białoruskiego języka u nas tak mało… Rok później, w Żytomierzu, emocje były inne — właściciele tego samego firmowego sklepu postanowili nadążać za czasem i nazwali go: „Milavitsa”. Takiej egzotyki u nas jest pod dostatkiem i od dawna już nie cieszy. A wyobraźcie sobie, z jaką skalą prestiżu języka wejdą w życie młodzi lwowianie, jeśli kupują zeszyty i inne przybory szkolne w sklepie „The best zeszyty”?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
„Czarny kruk” w dużej mierze jest spokrewniony z powieścią przygodową Iwana Bahrianeho „Tygrysołowy”. Obie powieści są o ludziach o niezmierzonej woli, ukraińskich samurajach, o kolosalnych ludzkich uczuciach, do których zdolna jest ukraińska dusza na manowcach jej historii. Już z punktu widzenia wieczności rozumiesz: właśnie dzięki takim ludziom nie urwała się duchowa więź pokoleń, nie skostniała ukraińska dusza. Więc jak w obliczu tych ludzi pogodzić się z obecnymi próbami przepisania ukraińskiej historii?! Jak próbuje to zrobić obecny minister oświaty i nauki. On, inicjator przeglądu naszej historii, dziedzictwa kulturowego, w szczególności treści szkolnych podręczników do historii Ukrainy, w swoich książkach o wymownych tytułach „Utynyj sup po-ukrainski” oraz „Mir bez Ukrainy?” nawołuje: „…chronić historyczną prawdę o bohaterach, symbolach ukraińsko-rosyjskiej jedności, którzy zrobili dla Ukrainy więcej niż wszyscy razem wzięci nacjonalistyczni mówcy”. O jakich „symbolach wielkiej jedności” mowa? A oto o kim: „…o Piotrze, razem z którym walczyli z interwentami kozacy hetmana Iwana Skoropadskiego” („To ten Pierwszy, co krzyżował naszą Ukrainę” — T. H. Szewczenko), „o Katarzynie, która przyłączyła i urządziła Noworosję i Krym” („…a Druga dobiła wdowę-sierotę!”), „o organach bezpieczeństwa, walczących z terrorystami OUN-UPA” (zob. martyrologia Ukrainy). Jaka perspektywa nas czeka przy takiej polityce? Nieobowiązkowa nauka języka ukraińskiego (w jakim państwie takie jest możliwe?), nieobowiązkowe ukraińskie książki, nieobowiązkowe ukraińskie szkoły, nieobowiązkowa ukraińska historia… A dalej?.. A dalej — „Świat bez Ukrainy” (już bez znaku zapytania). Nie, nigdy, na najbardziej tragicznych przekrojach ukraińskiej historii, nie byliśmy, wyrażając się współczesnym „językiem politycznym” (niech go szlag!), „biomasą”, i nigdy takimi nie będziemy. I powieść Wasyla Szklara — to zbyt przekonujące świadectwo tego, że z naszymi genami wszystko w porządku.
Tłumaczenie maszynowe
Władysław TARANIUK, pisarz, scenarzysta, m. Kijów. Imię Ołeha Czornohuza znane jest każdemu Ukraińcowi. Są to przede wszystkim wieloletnie i wielomilionowe publikacje w popularnym „Perci”, a także skrzący się dowcipem romans „Arystokrata z Wapniarki”. Takiego poziomu połączenia humoru, sarkazmu i satyry w jednej osobie trzeba jeszcze poszukać, a w naszej błogosławionej Ukrainie są tacy ludzie i my ich znamy! Ołeh Fedorowycz jest niezwykle pracowitym i produktywnym pisarzem. Wielu zna jego ostre utwory publicystyczne, które w naszych czasach „zaangażowanego stylu publicystycznego” uderzają śmiałością, ostrością, nieprzejednaniem i silnym charakterem-kręgosłupem miłości do rodzinnej Ukrainy. Imponuje jego dorobek jako powieściopisarza. Mało kto może pochwalić się taką liczbą satyrycznych, ironicznych, filozoficznych powieści. Warto odnotować szczególną cechę utworów Ołeha Czornohuza: wspaniałe dialogi. Treściwe, logiczne, trafne. Właśnie przeczytałem ponownie powieść Czornohuza „Ten, kto żyje ze śmiercią”. Ta powieść, niestety, jest mało znana literaturoznawcom i krytykom, szerokiemu ogółowi. Oto impuls do przebudzenia pamięci genetycznej tych, u których ona jeszcze jest, lecz dotąd drzemie! Jest w języku bułgarskim słowo „budziciele”. Tak wdzięczni Bułgarzy nazywają swoich bohaterów — Wasyla Lewskiego, Christo Botewa i wielu innych, którzy obudzili rodzinny naród z 500-letniego letargu tureckiej niewoli. Oto i powieści Czornohuza-budziciela stawiają „na poziomie” sumienie, czynią widzącą pamięć genetyczną. W powieści „Ten, kto żyje ze śmiercią” autor odstąpił od swojej tradycyjnej maniery ironiczno-satyrycznego naświetlania czasu. Dobrze znam tę powieść, bo napisałem na jej motywach scenariusz dwuczęściowego filmu fabularnego. Chce się wierzyć, że znajdzie się reżyser, który wystawi ten obraz i ludzie dowiedzą się o takich rzeczach, które dotąd, przed powieścią O. Czornohuza, nie były znane. A one przecież warte są szerokiej uwagi. Jeśli my, oczywiście, jeszcze nie staliśmy się leniwymi oczekującymi upragnionej manny z nieba albo „szczęścia od wujka”, albo „pieniędzy z nieba”. Przy okazji, właśnie o tym mowa w „najcieplejszej” (pod względem czasu wypieku-pisania) i najbardziej pachnącej (prosto z maszyny drukarskiej) powieści Ołeha Czornohuza „Pieniądze z nieba”! „Wreszcie! Komuś się spełniło-wydarzyło!” — ucieszą się czytelnicy. Bo „znaleźć by portfel z pieniędzmi!” Czego tu ukrywać, bywały i takie myśli… Znalazłeś, a dalej co? Dalej „wszystko będzie w czekoladzie!” Otóż i nie… Nie, szanowny czytelniku! Przypomnijcie sobie, jak nas uczono w dzieciństwie: „Nie pożądaj cudzego!” Nie wiedzieliśmy, że to z Biblii. Po prostu babcia była stara i mądra, więc uczyła. Jak i jej babcia ją kiedyś uczyła. I tak od rodu po dzień dzisiejszy: — To — cudze. Ty cieszysz się, że znalazłeś. Ale przecież ktoś płacze, że zgubił. Nie ciesz się znalezioną głupotą. I koniecznie, obowiązkowo zwróć właścicielowi! Spotykaliście dziwaków, którzy zaczepiali przechodniów: — To nie wasz portfel? To nie wasze pieniądze? Co, w ostatnim czasie — rzadko? A bywało przecież, bywało… Ołeh Czornohuz wie, co się stanie, jeśli nagle pojawią się darmo pieniądze — i duże pieniądze! O tym — w nowej powieści „Pieniądze z nieba” (Kijów: „Ukraiński pisarz”, 2010). Tak ją Czornohuz napisał, że stało się strasznie… I bankierowi Kudrykowi, który próbuje zetrzeć zapach strachu aromatycznymi serwetkami, i Rybom-kitom, u których zachowała się pamięć genetyczna strasznych kataklizmów, i Wasylkowi, któremu nie wstyd stać się (pieniężnym, prawie zagranicznym!) kucym Bazem, i czytelnikowi, i Temu, który wszędzie tysiącleciami sieje pokusę, i gdzieś, bardzo głęboko, od swoich początków, być może nieśmiało pragnie, do ostatka chce, żeby ludzie powstrzymali się od niej. A oni nie powstrzymują się — ani neandertalczycy, ani tubylcy, ani współcześni „i jedno, i drugie”… Ale są jeszcze ludzie. Pamiętacie Diogenesa z latarnią? I jest nadzieja… Chcę przytoczyć fragment z zakończenia powieści: „…tam, gdzie stał Ten, siedział pies. Wielki czarny pies z mądrymi oczami. Z mądrymi wielkimi oczami i patrzył na mnie… Ja jeszcze raz spojrzałem na niego. Ja jednak spojrzałem na niego. Ja nie mogłem uwierzyć własnym oczom. Po prostu nie mogłem uwierzyć, bo takiego nigdy nie widziałem. Pies siedział na tylnych łapach, patrzył mi w oczy. I płakał. Pies płakał. Płakał wielkimi łzami, wielkimi, jak jego oczy”. Imponuje? A sumienie nie puka w wasze serce? Opowiedzieć powieść niemożliwe, a ja bym się nie odważył. Bez wątpienia, ten utwór zdobędzie szacunek czytelników i nie ominą go literaturoznawcy oraz specjaliści. A u mnie, pod wrażeniem powieści, powstała myśl — ot gdyby ta powieść, — jak szczęście z nieba! — znalazła się w każdej, chociażby w bibliotece rejonowej. Trafiła do każdych rąk, zapadła w każde serce tych, którzy dają pierwszeństwo rodzimemu słowu! Uwierzcie, że „Pieniądze z nieba” od Czornohuza — to jednak prezent dla czytelniczego ogółu!
Tłumaczenie maszynowe
Maria KUCZERENKO Pan Ernest mieszka w Australii od 1949 roku, jednak do dziś, po 60 latach, nie stracił duchowej więzi z daleką ojczyzną. Jego nagroda ma na celu zwrócenie uwagi na najbardziej utalentowane dzieła rodzimej literatury, wprowadzając je na światowe obszary. Droga nowej powieści Wasyla Szklara do czytelnika — od pierwszych „szkiców”, zbierania faktografii archiwalnej, wyodrębnienia postaci — była bardzo niełatwa i długa. Ni mniej, ni więcej — 13 lat. W tym czasie wydano niemało książek, które nie przeszły obok uwagi czytelników i krytyków oraz zostały wyróżnione szeregiem nagród. A „Czarny kruk” przez cały ten czas jakby żył własnym życiem — „równoległym”, niewidzialnym, kipiąc, niczym piekielny kocioł, namiętnościami, rozgałęziając się z roku na rok nowymi liniami ludzkich losów. Nominowana powieść — o upadku Republiki Chołodnojarskiej — to mało znana karta ukraińskiego bytu, jedna z tych, o której Wołodymyr Wynnyczenko powiedział, że historii Ukrainy nie sposób czytać bez bromu. To powieść o godności — wysokim naturalnym darze, który przekazuje się genetycznie z pokolenia na pokolenie jako swoista odporność na podłość, zdradę, zaprzaństwo, cuchnącego niewolniczego ducha. Dar, bez którego nie może być ani pełnowartościowego narodu, ani samowystarczalnego człowieka. Często przy wzmiance o hołodomorach, prodrazwiostkach, grabieżach, dokonanych przez radziecki totalitarny reżim, które zachwiały, podciąwszy aż do samego korzenia, ukraińskie drzewo genealogiczne, przychodzi słyszeć owo retoryczno-pogardliwe „dlaczego?” — dlaczego nie stawiali oporu, dlaczego tak znieważyli swoje życie, dlaczego potulnie zaciągnęli na swojej szyi pętlę? ALEŻ NIE! OPÓR BYŁ! I szalony, krwawy, wyczerpujący. Wasyl Szklar, opierając się na licznych dokumentach archiwów czekistowskich, świadectwach ocalałych chołodnojarców, takich jak Iwan Lutyj-Lutenko z jego książką „Ogień z Chołodnego Jaru” czy wspomnienia podchorążego Mychajła Doroszenki oraz medwyńskiego powstańca Mykoły Wasyłenki, swoją powieścią obalił mit „ukraińskiej uległości”. Kim więc są bohaterowie „Czarnego kruka”? Ci, którzy przechodzili w raportach czekistowskich jako „bandyci”, „zbiry”? W rzeczywistości zaś, początkowo były to oddziały samoobrony (pierwszy oddział z 22 osób sformował się dla ochrony Monasteru Motronińskiego przed czekistowskim grabieżą), później — dwutysięczny pułk zaciętego oporu, który przekształcił się w 15-tysięczną armię — potężną falę ukraińskiej walki o prawo bycia gospodarzami własnego losu. Wasyl Szklar podkreśla: atamani byli młodymi ludźmi, którzy wydawali się w obliczu życiowych okoliczności o wiele starsi niż wskazywał ich wiek. W większości dobrze wykształceni (wśród nich było wielu nauczycieli), którzy już walczyli na frontach I wojny światowej. Ważny szczegół: do wojska nie brano wcześniej skazanych przestępców kryminalnych — to był obowiązkowy wymóg. Chłopi przez długi czas wspierali swoich obrońców, ubierali i karmili, jednak później (tylko na krótki czas), poczuwszy się gospodarzami na ziemi, skuszeni względną sytością, odwrócili się od nich. „Czarny kruk” odtwarza ostatni etap chołodnojarskiej historii — 1922—1924 lata, kiedy bolszewicy realizowali plan likwidacji atamanów, powstańców, a później rozwinęli zakrojone na szeroką skalę represje przeciwko całej ludności, topiąc we krwi ludowy opór. Wasyl Szklar przyznaje, że jego sercu bliższa jest druga nazwa powieści — „Zalyszeneć” (Pozostały), jednak prawa rynku książkowego, najwyraźniej, były po stronie pierwszej nazwy. Wszechogarniający tragizm, który wchłonęło to nieodnotowane w słownikach słowo, ostro uświadamiasz sobie dopiero pod koniec powieści, zostawszy sam na sam z jego ostatnim bohaterem — atamanem o imieniu Czarny Kruk. Porzucony przez wszystkich, do cna wyczerpany śmiertelnym zmęczeniem, własną goryczą… Jednak żywy. Czyż to nie fenomen ukraińskiego ducha? „Teraz, po pojawieniu się „Czarnego kruka”, nie wstyd mi jechać na Zachodnią Ukrainę, gdzie dotąd przychodziło słyszeć słowa wyrzutu — że niby w Centralnej Ukrainie nie było oporu” — powiedział na wieczorze wręczenia nagrody Anatolij Dimarow. Wasyl Szklar, mimo głębokiego tragizmu chołodnojarskiej — a i ogólnoukraińskiej — historii, nie maluje tła artystycznego powieści czarnymi, pastozowymi pociągnięciami pędzla. Jego powieść jest przede wszystkim o miłości — owym złotym blasku krwi, którym napełnione są serca młodych bohaterów-chołodnojarców. Ona ratuje z beznadziei, rozpaczy, zwątpienia. Tym powieść Wasyla Szklara „Czarny kruk”... Chyba jednak jest światło w tunelu, skoro nawet w czasach kryzysu — politycznego, ekonomicznego, moralnego — wciąż wychodzą na świat takie książki… Piszę o powieści Wasyla Szklara „Czarny kruk”, wyróżnionej nagrodą „Aistra” międzynarodowej fundacji charytatywnej małżeństwa Ernesta i Natalii Huliaków z Australii, o dziele, które stało się jaskrawym świadectwem konkurencyjności współczesnej literatury ukraińskiej w światowej przestrzeni kulturowej.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana Czerep
W przededniu smutnej rocznicy, 25. rocznicy śmierci Wasyla Stusa, w Literacko-memorialnym Muzeum-Mieszkaniu P. H. Tyczyny w Kijowie odbyła się prezentacja jego audiobooka „Listy do syna”.
„Człowiek zawsze pozostaje człowiekiem”, pisał Wasyl Stus. Albo jeszcze: „A chcesz, opowiem ci, jak zostać bohaterem? A jednak nie trzeba być bohaterem. Trzeba być dobrym człowiekiem…” – Trzeba w każdych okolicznościach pozostawać ludźmi. Trzeba nauczyć się kochać siebie, a dopiero potem nas, Ukraińców, zaczną szanować inni – jakby odpowiadając ojcu, zwrócił się do uczestników prezentacji Dmytro Stus.
Wydanie audiobooka stało się możliwe dzięki dobroczynnym wpłatom słuchaczy radiokanału „Kultura”. – Wszystkim tym ludziom głęboki pokłon – mówił, występując, przewodniczący stałej komisji Rady Miejskiej Kijowa ds. kultury i turystyki Ołeksandr Bryhynec. – Przykład godny naśladowania. Najważniejsze, żeby te płyty trafiły do każdej placówki oświatowej, do każdej najodleglejszej miejscowości. Audiobook Wasyla Stusa „Listy do syna” to kolejny z audiobooków serii „Twoi synowie, Ukraino – twój ból, twoja chwała”, którą zapoczątkował, nagrywa i propaguje Narodowy Artysta Ukrainy Ołeksandr Bystrushkin. – Dla mnie nie było łatwe poznanie twórczości Wasyla Stusa. Przez pewien czas dążyłem do tego, by go zrozumieć, poczuć, i jestem szczęśliwy, że w końcu mi się to udało
ся, — przyznał wykonawca utworów. — „Listy do syna” to audiobook, który nikogo nie pozostawi obojętnym. Odczytanie jednego z listów ojca do syna przez laureatkę Nagrody im. Wasyla Stusa Lesię Matwijenko wywołało nie tylko wdzięczne oklaski, ale i łzy… W prezentacji audiobooka wzięli udział Walerij Franczuk, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki oraz Nagrody im. Wasyla Stusa, zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Kacan, który pracował nad oprawą płyty, oraz wielu innych. Utwór „Żurawoczka” jako dedykację dla żony Stusa, Walentyny, wykonała studentka Kijowskiego Instytutu Muzycznego im. R. M. Głiera Olena Hołubowska.
— Musimy uczyć się pamiętać nie słowami, lecz konkretnymi czynami — zwróciła się do obecnych dyrektor Literacko-memoriałowego Muzeum-Mieszkania P. H. Tyczyny Tetiana Sosnowska, która wiele zrobiła, aby prezentacja audiobooka mogła się odbyć. — Każdy z nas ma w tych dniach okazję odwiedzić Cmentarz Bajkowy przy grobie Stusa, aby, jak przystało, wspomnieć, uczcić… To naprawdę ważne. To jeszcze raz potwierdzi niezłomną szczerość ukraińskiej duszy.
W jednym z listów do syna Wasyl Stus napisze: „…Rośnij na dobrego kozaka, uczciwego i prawdomównego. Nie poddawaj się złu i wiedz, że twój ojciec oddał całe życie, aby ludziom żyło się lepiej. Wszystkim lepiej, na całej ziemi. Rośnij na uczciwego Ukraińca, a nie na marnego chochoła”. Ten szczególny testament ojca dla Dmytra ma dziś stać się testamentem dla wszystkich synów i córek Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Богдан ЗАЛІЗНЯК
“І КУЛЯ ЗЕМНА — НЕ ФУТБОЛЬНИЙ М’ЯЧ…” “На Івана Драча” я прийшов заздалегідь — у залі ще читав свої вірші попередній за програмою поет. Згодом з’явився профе$ сор Дрогобицького педагогічного універси$ тету Михайло Шалата. Через деякий час — поет, Герой України, голова Комітету захис$ ту України, шістдесятник Дмитро Павличко. А Івана Драча немає і немає. Як згодом по$ яснив професор Євген Пшеничний, Іван Федорович — у Празі. Тож вирішено було презентувати дві поетичні книжки із серії “Сто поезій” — Миколи Вінграновського “Ріка моєї долі” і Дмитра Павличка “Пок$ лик”. “Вітаю вас, дорогі читачі, львів’яни, — звернувся до присутніх (а їх було в залі 27 осіб) Дмитро Павличко. — Серію “Сто пое$ зій” — задумав Євген Пшеничний, серію з видань найкращих поетів ХХ і, може, ХХІ століття. Я маю честь вам сказати, що 1958 року в журналі “Жовтень” (Львів), коли я був завідувачем відділу поезії, надрукували перші вірші Миколи Вінграновського. Петро Козланюк привіз тих кілька віршів із Москви від Олександра Довженка. Козланюк був ні$ бито комуністичним письменником. Хоча нині треба добре подивитися на літературу журналу “Вікна”. З часом Петро Козланюк почав розуміти, що радянська влада — це влада проти українського народу. Тоді й Ярослав Галан, уже після війни, “хитався”. І довго вибирали ту особу, яку на$ чебто має вбити УПА. Випало на Галана. Він, повторюю, уже тоді опирався радянській владі. Приніс в обком партії хліб, у якому був іржавий цвях, зі словами: “Оце — радянська влада”. Ми повинні придивитися до того всього, що колись було написане. Були й обдурені люди. Батько і чотири сини Кру$ шельницькі виїхали на Велику Україну і за$ гинули: два сини і батько — в Сандармосі, а ще два сини — в Києві, в катівні. Я був завідувачем відділу поезії журналу “Жовтень”, і Петро Козланюк дав мені ці вір$ ші і сказав: “Я був у Довженка в Москві, таму нього є аспірант”. Кілька тих віршів я про$ читав, підписав до друку, поніс до редакто$ ра: “Це — поет, який народився десь на Миколаївщині, живе у Москві, але це — така Україна!”. Так журнал “Жовтень” уперше надрукував Миколу Вінграновського. З моєю невеличкою передмовою. Пишаюся, що належу до людей, які відкрили Миколу Вінграновського. Вже 1962 року через свого друга — рек$ тора Львівського університету Євгена Лаза$ ренка, викликав до Львова Миколу Вінгра$ новського, Івана Драча й Івана Дзюбу. Стат$ ті Івана Дзюби, його критичні статті зробили певний переворот, бо ніхто до нього глибо$ ко не аналізував радянської літератури. Іван Дзюба був лідером шістдесятників. А за ним стояли молоді поети — Микола Вінгранов$ ський і Іван Драч. Ми провели зустріч в уні$ верситеті, в Шевченківській аудиторії. Ска$ жу вам, шістдесятників уже почали тоді лая$ ти в Києві, наприклад, Платона Воронька. Максим Рильський, навпаки, зустрів їхню поезію з великою прихильністю. Я належав до шістдесятників умовно, бо моя книжка “Правда кличе” на два роки ско$ ріше вийшла, була порізана, дійшла до Ва$ силя Симоненка. Він сказав, що після “Правда кличе” так не можна писати, як пи$ шуть інші… Вінграновський — один із най$ талановитіших наших поетів, він був най$ більшим політичним ліриком. Вінгранов$ ський відновив ті мотиви, які звучали в Шев$ ченка, — мотиви національно-визвольного мислення. Він був уже поетом за народжен$ ням, за характером, за всім на світі, що ста$ новить єство людини. “Йдуть по вулиці й сміються Вінграновський і Драч”, — писав у своєму вірші Тиміш Одудько. Ірина Вільде, відома наша письменни$ ця, зібрала гостей у себе вдома. Запросила знайомих дівчат. Таким чином Іван Дзюба і Микола Вінграновський знайшли у Львові свої “половинки”. Це була велика підтримка з міста Лева. Мене українські патріоти звинувачува$ ли, що я — комуніст. Якби ж не Михайло Шолохов, то мене б виключили з партії. Але Микола Грібачов, на прохання Михайла Шо$ лохова, зателефонував у львівський обком партії, і “Правда кличе” була спущена на гальмах. І я приїхав до Києва, щоб бути в контакті з Вінграновським, Дзюбою, а також — із представниками київської поетичної школи, які йшли паралельно з шістдесятни$ ками. Це — Василь Голобородько, Василь Рубан, Віктор Кордун, Микола Воробйов… Вони не прийняли тоді позиції, на якій стоя$ ли шістдесятники. 1968 року вийшла збірка Б.$І. Антонича. І почалося: поети київської школи сприйняли досвід Богдана-Ігоря Ан$ тонича, а на нього мала вплив європейська поезія. Антонич звернувся до часів дохрис$ тиянських, вибудовував своє “захоплення життям”. Шістдесятники не відмовлялися від на$ ціональних мотивів. Але вже при тому була і космічна тема (“Атомні прелюди”). І на цій базі вибудовувалося певне світоглядне мислення (“і куля земна не футбольний м’яч у ногах генералів і президентів”). Це — Ми$ кола Вінграновський”. Самого ж Дмитра Павличка представ$ ляв професор Михайло Шалата. Головні його тези: “Подивіться, яку Україну ми нині будуємо!”; “Щось треба робити”. Тобто пе$ ревів діяльність Дмитра Павличка на полі$ тичну стезю. “Справді, шістдесятництво по$ чиналося з Дмитра Павличка, — констату$ вав літературознавець. — Це — не просто потужний поет. Це людина широкого діапа$ зону”. Він також зауважив, що поезію Мико$ ли Вінграновського потрібно починати ста$ вити на наукову основу.
“ЦЕ НЕ ВСЯ БІОГРАФІЯ — Я ДУМАЮ ЖИТИ ДОВГО” Через дві години ми — в конференц-за$ лі Палацу мистецтв, де заплановано зустріч із Марією Матіос. Хоча місць у залі майже двісті, — яблуку не було де впасти. Молодь, і не тільки молодь, стояла, чи й сиділа, у проходах. Письменниця запропонувала “хвилиною мовчання” вшанувати тих, хто ві$ дійшов від нас: Ігоря Римарука, Юрія По$ кальчука, Олеся Ульяненка… Тоді предста$ вила своїх батьків (“Найперше хочу, щоб ви подякували моїм батькам. Бо якби вони ме$ не не зробили так, як треба, то й я б не ро$ била так, як треба”, — у буковинському сти$ лі висловилася письменниця).
Марія дякувала Василеві Габору, ініціа$ тору видання “Приватної колекції”, видав$ ництву “Піраміда”, її директору — кандида$ тові історичних наук Василеві Гутковському, а особливо — художникові Сергію Іванову, який оформив художньо її дев’ять останніх книжок. “А взагалі з “Пірамідою”, — зізнала$ ся Марія Матіос, — із 2003 року, ми видали 13 книг: п’ять “Націй”, п’ять “Солодких Да$ русь”, “Майже ніколи не навпаки” і т. ін. “Со$ лодка Даруся” цього року вийшла поль$ ською мовою. Я зробила тур по містах Польщі, з “Нацією” — також. Польська сто$ рона запросила на жовтень Івано-Франків$ ський театр з “Дарусею”… “Даруся” вийшла в Москві. Єлєна Марінічєва — російський перекладач. Вона, може, робить більше, ніж наша держава. Перекладає Євгенію Коно$ ненко, Оксану Забужко. Це, справді, дипло$ мат із російського боку для України”. Згадавши Маргариту Бойко — дівчину з Івано-Франківська (“Це — та, яка колись в коридорі готелю у Франківську вхопила ме$ не: “Я вас хочу сфотографувати”. Зробила фото, які художник Іванов відібрав до кни$ ги”), сконстатувала з гарною усмішкою: “Випадковості непрогнозовано дають ваго$ мі сліди”. Книжка, яку на Форумі видавців презен$ тувала Марія Матіос, називається “Вирвані сторінки з автобіографії”. “Я писала її після перебування у Львові 28 липня, коли відкри$ валася книгарня імені Богдана-Ігоря Анто$ нича. Це для мене неймовірна зустріч… Книга жива, вона дихає, пульсує, — розпо$ відає Марія Матіос. — Ця робота — це кни$ га мого життя. Писала майже до самого Фо$ руму. Дуже молода книга. Мені часто дорі$ кали, що я не пишу про себе. Я сказала, ко$ ли я напишу про себе, — тоді й скажу, але напишу про себе окремо. Я відділю ці речі: моє і не моє. Я на неї, якби то було потріб$ но, поклала б руку: отут — правда, тільки правда і нічого, крім правди. Вже півстоліт$ тя топчеш землю. Дуже багато людей впли$ вали на твоє формування і деформування. Це — такий дайджест. Це не вся біографія
— я думаю жити довго. І ця книга мого жит$ тя буде продовжуватися. У ній дуже багато відомих і невідомих людей. Тут є люди, яких ніхто не згадає. Через 38 років я розшукала свою першу вчительку. Мені її шукали років шість. Вона живе в Черкаській області, де й народилася. Для мене прізвище Івасюк — це ще і сестра Володі, і батьки їхні — Михай$ ло Григорович і Софія Іванівна… Я цією книжкою хотіла сказати декому, хто каже, що ми “спустилися з полонин”. Але ми зна$ ємо свою історію. Ми маємо історію. Так, ми з полонин (для тих, хто не вловив, скажу: це натяк на одного великого міністра, який не втомлюється стверджувати, що дехто щойно спустився з полонин, ще й рук добре не помив. — Б.З.). Але звідти, зверху, краще видно, ніж із долини. У книжці є дуже багато інформації, але й багато мого світогляду, моєї філософії. Я б сьогодні хотіла сказати кілька слів про інший проект, який презентуємо цьогоріч. Це книга “Солодка Даруся” українською і російською мовами разом. У рамках благодійного соці$ ального проекту “Від серця до серця. Від Заходу на Схід”… Є там і післямова “Може, то мій дядько конфету Дарусі давав”. За ос$ танні чотири роки я як автор відчула дуже велике зацікавлення російськомовного чи$ тача тією тематикою, на яку я пишу (про “За$ падную”). Є багато людей, які послугову$ ються в побуті російською мовою, але вони для України часом роблять більше ніж наші штатні патріоти… Держава зовсім не заку$ повує для бібліотек художньої літератури. А ця, моя книжка — художня книжка і словник одночасно. Це — перша спонука, чому я на$ писала цю книжку. Друга: в Україні йде ше$ ренга політичних мінерів нашої історії. Має бути на мінному полі той, хто має розмінову$ вати, — сапери. Знешкоджувати ж мінні не$ безпеки можуть тільки митці. Ще одна спонука. Я маю ексклюзивно$ го “шанувальника” в Україні — Дмитра Та$ бачника… Пером Дмитра Володимирови$ ча, як я прочитала його розмірковування про “Солодку Дарусю”, водила чорна заз$ дрість: люди купують, ідуть на виставу. З іншого боку, читаю в газеті, що, за пові$ домленням Вадима Писарєва, художнього керівника Донецького театру, “вся наша донецька трупа плакала”, коли дивилася виставу франківців — “Солодка Даруся”. Я не знаю, що на те скаже Дмитро Володи$ мирович. І — остання спонука: 12 липня надійшов лист — “Може, то мій дядько Да$ русі конфету давав” (Володимир Григоро$ вич Панченко, живе в Києві). А перед тим, 28 травня у газеті “День”, висловлено було враження від історії з “Солодкою Дарусею” (“Фактично той енкаведист міг бути…”). І ось це всі причини, які нанизалися одна на одну, що ми зробили колесо життя — коле$ со історії, яке нещадно котиться по нашій долі. І вони зрозуміють, як було на Заході. Бо нині настав час безбатченків, бездип$ ломників… Дійшли до втрати гідності. Я дуже боюся, щоб ті люди не стали голово$ різами державності. Ми чуємо з їхніх уст кремаційні виступи, вислови… Я колись дуже хотіла поїхати на Багами. Але дізна$ лася, що в них нема слова “працювати”. Ав нас атрофовано слово “думати”. Вміємо продавати, вислужуватися, хоча ніби вміє$ мо працювати. Але в мене таки виникає пі$ дозра, що ми мало думаємо. Я хочу своїми книжками сказати: “Думаймо! Бо думання — то є робота мозку”. Тож хотілося б закінчити цим словом — “Думаймо!”. І над тим, що сказав Дмитро Павличко, і над тим, до чого нас закликала Марія Матіос. І над тим, що відбувається на Форумі видавців: де духовна стезя, а де — тільки бізнес. І над тим, що діється в Україні нині. І над тим, чому організаторам Форуму не спадає на думку запрошувати як гостей моральних авторитетів — своїх, україн$ ських, до речі, знаних у світі. Замість післямови. “Ми зібралися для того, щоб подумати, як відродити славу “Лі$ тературної України” кінця 80(х — початку 90(х років. Тоді вона першою надрукувала статут Руху, боролася за українізацію. Нині маємо ті самі проблеми. Потрібна республіканська газета, яка була б дзвона( рем в обороні українських ідеалів. Щоб ця газета була на іншому рівні. І щоб журна( лістський корпус оновився… Є добрі пись( менники, але ще треба добрих редакторів”. (Володимир Яворівський. З виступу на презентації газети “Літературна Украї( на”, 16 вересня ц.р.). Знову ж таки — “Думаймо!”
Що таке Форум видавців у Львові? Це майже 800 учасників, серед яких на цей раз 291 автор, 70 бібліотек, 30 книгарень, а ще громадські організації, інститути післядипломної освіти, фонди, літературні організації, заклади культури й освіти. Це — свято. А отже, й люди, охочі до читання, а ще — діти, приваблені — на перших порах — гарними обкладинками, неперевершеними малюнками. Діти — наш золотий запас. Звісно, за умови, якщо читатимуть, якщо учитимуться. Якщо їх будемо належно виховувати задля блага України. Як відобразити найточніше й промовисто робочу атмосферу книжкового свята, аби читачі, які не мали змоги побувати у Львові в ці вересневі дні, зримо відчули, як б’ється пульс Форуму? Пульс не просто торговища — “купипродай”, а пульс виховання конкурентоспроможності української нації, її потуги, її неминучого поступу до саморозвитку, без огляду на те, що скаже (чи навіть накаже) той чи той сусід. Я вибрав епізоди, які, як на мене, вселяють надію. Вони промовисті, передусім, самим підходом наших письменників до ситуації в Україні. І політичної, і суто літературної. Але скажіть, коли українська література була поза політикою?
Prokuratorowi Obwodu Zaporoskiego Państwowemu Radcy Sprawiedliwości Kułakowowi Walerijowi Iwanowyczowi Szanowny Waleriju Iwanowyczu! Jak stało się wiadome ze środków masowego przekazu, 08.09.2010 r. Rada Obwodu Zaporoskiego przyjęła nielegalną decyzję o faktycznym wprowadzeniu do oficjalnego użycia na terenach obwodu zaporoskiego zamiast państwowego języka ukraińskiego — języka rosyjskiego. Wspomniana decyzja jest sprzeczna z postanowieniami obowiązującej Konstytucji oraz ustawodawstwa Ukrainy. Zgodnie z artykułem 10 Konstytucji Ukrainy, językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Tym samym artykułem utrwalono zasadę równouprawnienia języków mniejszości narodowych. Zgodnie z cz. 1 art. 19 Konstytucji Ukrainy, cz. 3 art. 24 Ustawy Ukrainy „O samorządzie lokalnym na Ukrainie” organy samorządu lokalnego, ich urzędnicy są zobowiązani działać wyłącznie na podstawie, w granicach uprawnień oraz w sposób przewidziany przez Konstytucję i ustawy Ukrainy. W szczególności pkt 4 art. 92 Konstytucji Ukrainy utrwala postanowienie, według którego językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo (właśnie państwo, a nie organy samorządu lokalnego) zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Tym samym artykułem utrwalono postanowienie, że stosowanie języków jest gwarantowane przez Konstytucję i określane przez ustawy Ukrainy. Ponadto, przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy w tej sprawie została również podjęta decyzja z dnia 14.12.1999 nr 10-rp/99, zgodnie z którą ustalono, że postanowienie części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, według którego językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego (kancelaria itp.), a także w innych publicznych sferach życia społecznego, które są określane przez Ustawę (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy). W związku z powyższym, przyjęcie przez Radę Obwodu Zaporoskiego decyzji „O realizacji konstytucyjnych gwarancji na swobodne używanie języka rosyjskiego w obwodzie zaporoskim” jest sprzeczne z art. 10, cz. 2 art. 19, pkt 4 art. 92 Konstytucji Ukrainy, cz. 5 art. 24 Ustawy Ukrainy „O samorządzie lokalnym na Ukrainie”, pkt 4 art. 2 cz. 1 Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych, decyzją Sądu Konstytucyjnego z dnia 14.12.1999 nr 10-rp/99. Powyższe okoliczności oburzają świadomą społeczność Kraju Zaporoskiego i skłaniają nas do zwrócenia się do Pana z prośbą o oprotestowanie przez organy prokuratury nielegalnej decyzji Rady Obwodu Zaporoskiego. 09.09.2010 r. Przewodniczący Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Ołeh TKACZENKO; Przewodniczący Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego KUN Wasyl TYMCZYNA; Przewodniczący Zaporoskiego Bractwa OUN-UPA Mychajło KAŁYNAK. Zoja SZAŁIWSKA, zastępca przewodniczącego Konotopskiej Organizacji Miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, członek NSŻU. W tej jesiennej porze mieszkańcy Konotopu obchodzą 100-lecie urodzin Iwana Andrijowycza Łysego, proświcianina, krajoznawcy, historyka, który stał u źródeł konotopskiej „Proświty”. Dziesięć lat żyje konotopska ziemia bez swojego wiernego syna, znanego daleko poza granicami kraju. Dorobek jego jest bezcenny. Są to prace z historii od czasów Rusi Kijowskiej o Księstwie Lipeckim, o zmaganiach wyzwoleńczych połowy XVII w. na Konotopszczyźnie pod dowództwem Iwana Wyhowskiego i inne. Sporządzoną przez niego mapę bitwy pod Konotopem, którą badał, przytaczają w wielu wydaniach. Doskonale znał zabytki archeologiczne kraju, brał udział w wykopaliskach dawnych osad. Szczególnie wiele prac poświęcił Iwan Andrijowycz historii podmiejskiej wsi Pidlypne, gdzie się urodził. Miał ciekawe informacje o cerkwi wsi od 1652 roku, wydarzeniach rewolucyjnych 1905 roku, burzliwych czasach wojny domowej. W szczególności zbierał materiały o walce oddziału Strzelców Siczowych, udziale konotopców w bitwie pod Krutami, działalności pierwszych kółek proświciańskich, zespołów chóralnych, teatralnych. Opisał starodawne obrzędy wiejskie: weselny, pogrzebowy, zimowe zabawy, badał toponimikę wsi. A zebrane przez niego dane biograficzne starych konotopskich kobzarzy i bandurzystów z unikalnymi fotografiami (większość ludowych śpiewaków została represjonowana), jak i reszta prac, czeka na swojego wydawcę. Iwan Łysyj grał na kobzie, bandurze, posiadał technikę ich wytwarzania. Znany w kręgach naukowych Ukrainy, do ostatnich dni utrzymywał ścisłe związki z muzeami Kijowa, Lwowa, Czernihowa, Połtawy. W jego archiwum zachowały się dokumenty o przekazaniu przez niego cennych znalezisk muzeum architektury ludowej i życia codziennego Ukrainy, muzeum Iwana. Jewhen BUKET Zdjęcie Mykoły KUCZERENKI. Wystawa akwareli pod takim tytułem otworzyła się niedawno w Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Autor prac — Ihor Hołobucki — kandydat nauk ekonomicznych, weteran chóru ludowego „Homin”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, przewodniczący Inspekcji Rewizyjnej towarzystwa postanowił powitać swoje 75-lecie jako artysta. I ma do tego pełne prawo — jego życie nie straciło jasnych barw i on je subtelnie odczuwa. Ihor Hołobucki urodził się w rodzinie znanego ukraińskiego historyka Wołodymyra Hołobuckiego. Jest on jednym z tych, których śmiało można nazwać prawdziwym kijowskim inteligentem. Ukończywszy Instytut Gospodarki Narodowej, został ekonomistą, kandydatem nauk. Temat jego dysertacji poświęcony jest historii rozwoju rzemiosła i przemysłu na Ukrainie. Przez długi czas pracował w instytutach naukowo-badawczych stolicy. Ihor Wołodymyrowycz wielu swoich kolegów zorientował na świadomy stosunek do ukraińskiej historii i kultury, a w latach 60. sam aktywnie włącza się w wir patriotycznego ruchu szestdziesiatnykiw, i innych włącza zarówno do chóru etnograficznego „Żajworonok”, jak i do słynnego chóru „Homin”, bo jest przekonany, że w pieśni ludowej zawarte są idee odrodzenia narodowego. Posiadając bogate doświadczenie życiowe i wiedzę o ukraińskiej historii i kulturze, I. Hołobucki, po przejściu na emeryturę w 1995 roku, wykłada kurs kulturoznawstwa na Uniwersytecie „Ukraina” oraz w Kolegium Zawodowo-Pedagogicznym im. Makarenki. Jest aktywnym członkiem organizacji społecznej „Muzeum Szestdziesiatnyctwa” i pracuje w muzeum o tej samej nazwie. Znaczącym wydarzeniem stało się wydanie światu książki Wołodymyra Hołobuckiego „Kozactwo czarnomorskie”, którą Ihor Wołodymyrowycz przetłumaczył na język ukraiński, uporządkował i opracował artystycznie. Przedmowę i posłowie do wydania napisał jego młodszy brat Petro, który, niestety, w tym roku odszedł do wieczności. Pasja do rysowania dla Ihora Wołodymyrowycza przekształciła się w organiczny wyraz jego postrzegania świata. Podstawy sztuki. Iwan Andrijowycz Łysyj
Honczara. Jest wiele ciepłych listów od etnografa Lidii Orel, Jurija Kociubynskiego z Czernihowa. Miał ciężki, dramatyczny los. W latach 30. jako młodzieniec ciężko pracował przy wyrębie lasów w obwodzie archangielskim, dokąd jego rodzinę, jak i dziesiątki rodzin rolniczych, wywieziono z rodzinnej wsi. Po kilku nieudanych próbach Iwanowi udało się uciec. Pracował w ekspedycji geologiczno-poszukiwawczej, ukończył technikum górnicze. Rodzice zaś tak i nie powrócili do rodzinnego domu, od ponadludzkiej pracy i wycieńczenia wcześnie spoczęli na obczyźnie. Nie można bez łez czytać jego wspomnień o latach spędzonych w stalinowskich łagrach, mękach i śmierci rodaków. Temu tematowi poświęcono wiele wierszy Iwana Łysego. W jednym z nich pisał: Nas rozproszyli wszędzie po obczyźnie W bezimiennych mogiłach, W wrogim kraju, W niemiłych błotach. Tylko wiatry z Ukrainy Ogłoszą nad każdym z zabitych, Przyniosą nam straszne wieści O wodzach — ludożercach nienasyconych. A jemu dane było przejść jeszcze jedną próbę. Ileż ich jeszcze będzie na życiowej drodze! Na froncie otrzymał ciężkie rany. W konsekwencji — amputacja nogi i kule na całe dalsze życie. Po wojnie ukończył wydział historyczny Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego. Lecz pracować w zawodzie mu nie pozwolono jako „niepewnemu politycznie”, przyszło temu wykształconemu specjaliście… kleić pudełka na farbę w artelu „Trud inwalidy”. Ale bezdusznemu systemowi nie udało się złamać jego niepokornego kozackiego charakteru. Był bezkompromisowy, bezgranicznie oddany Ukrainie. Mimo złego stanu zdrowia i podeszłego wieku, wszystkie siły Iwan Andrijowycz oddawał sprawom społecznym. Można go było spotkać na konferencjach Proświty w Sumach i Kijowie, na wydarzeniach kozackich w Baturynie, Szapowałówce. Boleśnie przeżywał, że tak powoli postępuje budowa państwa ukraińskiego. Złożona droga życiowa nie uczyniła zgorzkniałym tego człowieka o wielkiej duszy. O wszystkim, co przeżył, nie bardzo lubił opowiadać. Razem z żoną wychowali czworo dzieci. Pomagał ludziom. Z inicjatywy konotopskich działaczy Proświty ulica, przy której urodził się we wsi Pidlypne, została nazwana jego imieniem. Przyznano mu nagrodę imienia O. Łazarewskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
profesjonalnego malarstwa zdobywał stopniowo: w wieczorowej szkole artystycznej, w studiach malarskich (kierownicy: P. Żarow, W. Zabasztа, P. Hraczow). Znajomość i wieloletnia przyjaźń z artystą Ołeksandrem Semenką, który stał się jego mentorem i druhem, pomogły Ihorowi Hołobuckyjowi poznać tajniki złożonej techniki akwareli. Podróżując po rodzinnym kraju, artysta odtwarza zapomniane zakątki Ukrainy i, rzecz jasna, złotoverhy Kijów. Estet z natury swojej duszy, pan Ihor we wszystkim widzi piękno, współprzeżywa je i z wzruszeniem przenosi do swoich prac. Jego akwarele są ciepłe, proste i szczere, jak ludowa pieśń, w którą jest bezgranicznie zakochany. Dlatego jego sztuka ma liczne grono wielbicieli. Wielu z nich przyszło na otwarcie jubileuszowej ekspozycji Ihora Wołodymyrowicza. Wśród gości byli historyk Serhij Biłokiń, malarze Mykoła Stratilat, Tymofij Diaczuk, dysydenci Jewhen Obertas, Ołesj Szewczenko, ekonomista Jurij Saienko, muzealnicy, członkowie Proświty, przyjaciele.
Uroczystą część prowadził odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk, który wręczył Ihorowi Hołobuckyjowi najwyższe odznaczenie «Proświty» — medal «Budowniczy Ukrainy». Z przemówieniem powitalnym wystąpiły także kierowniczka Muzeum M. Hruszewskiego Światłana Pankowa i dyrektorka Muzeum Historii Kijowa Kateryna Romanowa.
Ihor Hołobuckyj Mykoła Nesterczuk, Serhij Biłokiń
Ihor Hołobuckyj był uczestnikiem zbiorowej wystawy akwarel «Z Ukrainą w sercu», która odbyła się w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy (1995). Ma także kilka wystaw indywidualnych. Na obecnej, jubileuszowej, przedstawiono nie tylko obrazy z twórczego dorobku artysty, lecz także dokumenty i fotografie, które ukazują historię utalentowanej kijowskiej rodziny i świadczą o aktywnym udziale autora w ruchu szestdesiatnyctwa.
Centralne Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz redakcja «Słowa Proświty» serdecznie gratulują Ihorowi Wołodymyrowiczowi Hołobuckyjowi jubileuszu i życzą sił i zdrowia na długi, dostatni wiek! Z rosy i wody!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uczyły się tańczyć striptiz. Co nie dziwi, gdyż w spektaklu grają poważni artyści, wśród których są nawet zasłużeni (Andrij Borysławski, Wiktor Żdanow, Andrij Romanij). W ogóle ta sztuka, która już od kilku lat odnosi sukcesy w wielu teatrach świata, wywołuje mieszane uczucia. Z jednej strony aktorzy po mistrzowsku poradzili sobie ze swoimi rolami i trzy godziny (czas trwania spektaklu) mijają lekko i niezauważalnie. Z drugiej — pojawia się pytanie, czy miejsce tego projektu jest w teatrze, bo płaskie żarty, całkiem realistyczny striptiz oraz elementy show rozrywkowego (z wyciąganiem widzek na scenę) raczej przypominają KVN i „Comedy Club”, dalekie od wysokiej sztuki. Wпрочем, być może taka lekka forma jest potrzebna współczesnemu widzowi teatralnemu — większość spektaklu towarzyszyły głośne okrzyki, śmiech i oklaski. Gastrolie się zakończyły, goście wrócili do domu. A fani będą mieć nadzieję, że kolejne gastrolie Donieckiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego odbędą się nie z tak ogromną przerwą jak ostatnim razem. Pomimo pewnych niedociągnięć, ten teatr nie jest konserwatywnym obwodowym teatrem muzyczno-dramatycznym ze skostniałym repertuarem. Jest żywy, jest w poszukiwaniu, a zatem budzi zainteresowanie.go. Oto i skandaliczny Takashi Murakami oświadcza, że swoją twórczością stara się „uszczęśliwić” tych ludzi, którzy odczuwają rozpacz. Chociaż jak to można zrobić za pomocą jego płócien — zagadka. Wystawa „Malarstwo radości: obrazy japońskich artystów lat 90.” otworzyła się w ramach festiwalu „Miesiąc Japonii na Ukrainie 2010” i potrwa do 17 października. Pod koniec października prace Japończyków będą mogli zobaczyć mieszkańcy Odessy. Materiały przygotowała Łesia KOWERZNIEWA
Tłumaczenie maszynowe
W ubiegłym tygodniu kijowianie zobaczyli trzy spektakle Donieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Po raz ostatni trupa przyjeżdżała do Kijowa w 2007 roku. Są to pierwsze stołeczne występy gościnne teatru w nowym statusie: w 2009 roku stał się on narodowym. I chociaż w związku z tym wydarzeniem można ironizować i wyszukiwać wieloznaczne geograficzno-czasowe związki oraz paralele, po występach nawet złośliwcom jest jasne: teatr otrzymał dodatkowe słowo w nazwie nie bez powodu. Przedstawienie trzech całkowicie różnych spektakli nie jest w zasięgu każdego obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego. W ciągu trzech dni doniecczanie zdążyli zadziwić wybrednego stołecznego widza nieoczekiwaną gatunkową różnorodnością. Zaprezentowano dramat „Narzeczona porannej zorzy”, musical „Gloria” oraz odważną komedię „Ladies night. Tylko dla kobiet”. LEGENDA O MIŁOŚCI Odwaga reżysera Jewhena Kurmana, który podjął się tak trudnego, poważnego materiału, nie może nie dziwić. Wszak „Narzeczona porannej zorzy” to pierwsze na Ukrainie sceniczne wcielenie sztuki słynnego hiszpańskiego dramaturga Alejandro Casony. Jego sztuki u nas wystawia się niezbyt często. Na deskach teatralnych Ukrainy granych jest zaledwie kilka sztuk tego wybitnego mistrza. W spektaklu biorą udział: ludowa artystka Ukrainy Ołena Chochłatkina, zasłużony artysta Ukrainy Serhij Łupilcew, Wałentyna Polakowa, Tetiana Romaniuk, artyści Kostiantyn Bannikow, Mychajło Bowduj i inni. Ekspresywny język sceniczny oraz filozoficzna treść sztuki na tle pozornej prostoty fabuły (wieczne miłość i śmierć) trzymają w napięciu przez cały spektakl. Aż do tego stopnia, że plus obraca się w minus. Dlatego uczucie katharsis, niestety, tak i nie następuje. I wyczerpany emocjami widz pod koniec ledwo wytrzymuje to niemal fizyczne obciążenie. Być może nerwowe przeciążenie wpływa także na aktorów, którzy w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy w Kijowie otwarto wystawę „Malarstwo radości: obrazy japońskich artystów lat 90.”. Na wystawie zaprezentowano 28 dzieł dziewięciu współczesnych japońskich artystów — Aida Makoto, Echidzenya Yoshitaka, Kobayashi Takanobu, Chiezo Taro, Nara Yoshitomo, Nukata Nobuhiko, Fukuda Miran, Maruyama Naofumi. Są także obrazy jedno- Służbowy romans fotografa i redaktorki (musical „Gloria”) zaczynają przerysowywać i zbyt głośno krzyczeć, czym wywołują skojarzenia ze starannymi dziećmi, które recytują wiersz na lekcji i myślą, że im głośniej będą mówić, tym lepszą ocenę otrzymają. Chociaż tym razem na najwyższą ocenę zasługują wykwintne tłumaczenie z hiszpańskiego Serhija Borszczewskiego, praca reżyserska Jewhena Kurmana, scenografia, nad którą pracował artysta Andrij Romanczenko. PIERWSZY UKRAIŃSKI MUSICAL O „Glorii”, której premiera odbyła się w Doniecku w marcu tego roku, słyszeli nawet ludzie dalecy od sztuki teatralnej. Wszystkiemu winna pierwsza dama kraju, która po obejrzeniu spektaklu scharakteryzowała musical jako „imieniny serca”. U podstaw fabuły leży historia miłości w pracy, swoisty służbowy romans. On (Wołodymyr Kwasnycia) to zwykły fotograf, ona (Wiktorija Krywoszczokowa) — redaktorka glamour wydania. Libretto napisała pisarka Anna Bahriana, muzykę — kompozytor Jurij Kwasnycia. Baletmistrz-inscenizator — Wasyl Maslij, reżyser-inscenizator — Wadym Piński, chórmistrz-inscenizator — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Tetiana Paszczuk. W spektaklu bierze udział około 50 artystów-wokalistów oraz artystów baletu teatralnego. Dyrektor artystyczny teatru Marko Browun szczyci się, że jego trupa jako pierwsza zrobiła to, co nie udawało się innym — wystawiła ukraiński oryginalny musical, stworzony według wszystkich kanonów gatunku. Chociaż na początku pierwszego aktu artyści wyglądali nieco niepewnie i bardziej przypominali uczestników show „Ukraina ma talent”, to po pojawieniu się na scenie Marty (Włada Jakubowśka) jakby coś się zmieniło i oglądanie „Glorii” stało się naprawdę przyjemne i radosne. Przejścia od jazzu do klasyki, od zmodernizowanych pieśni ludowych do rapowego recytatywu, taniec sceniczny z elementami akrobatycznych sztuczek wywołały zachwyt u większości widzów. „Zawiodły” jedynie kostiumy, które były zupełnie nieciekawe i prowincjonalne. Zwłaszcza u tak zwanych bywalców modnych imprez, widząc których, nie można nawet wyobrazić sobie, że należą do ludzi, którzy skrupulatnie śledzą modę. Jedyną wizualną oznaką, która prawdopodobnie miała pokazać przynależność tych postaci do „wyższych sfer” i wyróżnić je spośród innych, był blask ich strojów. Jednak od razu rzucało się w oczy, że ten przepych jest rekwizytowy. Prawdziwego splendoru, charakterystycznego dla kostiumów w klasycznym musicalu, nie było. Mało prawdopodobne, że artysta za pomocą tego „bogactwa” chciał pokazać coś więcej i tym nadać spektaklowi jakiś aspekt społeczny. „Nie wierzę” — chciało się powtórzyć śladem wybitnego reżysera. W rzeczywistości wystawienie musicalu jest zawsze kosztowną sprawą. Jeśli sięgnąć do historii gatunku, można dowiedzieć się, że w latach 70. średni koszt broadwayowskiego musicalu sięgał pół miliona dolarów. Oczywiście trudno nawet wyobrazić sobie taki budżet w ukraińskim teatrze, dlatego być może, aby nie oszczędzać na wizualnej części spektaklu, warto było uciec się do pewnego schematyzmu. I, korzystając z bogatego światowego doświadczenia, sprowadzić rolę kostiumów do minimum, a nie zastępować ich tanią świecidełkową ozdobą. TYLKO DLA KOBIET Właśnie spektakl „Ladies night. Tylko dla kobiet”, wystawiony według scenariusza Nowozelandczyków Anthony'ego McCartena i Stephena Sinclaira, zawsze cieszył się kompletem publiczności w Doniecku. W stolicy również wywołał pewien szum. Wielu przed spektaklem najbardziej intrygowało ostrzeżenie: „Dla pełnoletnich widzów”! Mówią, że o tej inscenizacji reżyser Arkadin-Szkolnik marzył ponad dziesięć lat. W centrum wydarzeń niewielkie miasteczko przemysłowe. Jedna po drugiej zamykają się kopalnie, redukcje w zakładach. Mimo pewnego podobieństwa do ukraińskich realiów, akcja spektaklu „Ladies night. Tylko dla kobiet” rozgrywa się nie w Donbasie, a w Anglii. I oto, kiedy nie ma już pieniędzy na piwo, odeszła żona, a windykatorzy odebrali jedyną radość — samochód, surowi angielscy mężczyźni decydują się zrzucić z siebie odzież i nauczyć się tańczyć striptiz… Bez żadnych wątpliwości — aktorzy naprawdę ją zrzucili. Swoją odzież. I nau- Scena ze spektaklu „Gloria”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
go z najbogatszych artystów świata, ojca psychodelicznego pop-artu — Takashi Murakami. Jego prace okresowo wywołują oburzenie zwolenników bardziej tradycyjnej sztuki. Oto i niedawna wystawa Takashi Murakamiego w Wersalu sprowokowała protest Francuzów, którzy wystąpili przeciwko „klaunadzie wystawowej”, psującej reputację Wersalu jako „okna na francuską kulturę”.
Ironia polega na tym, że japońska sztuka przełomu XIX i XX wieku bardzo wpłynęła na rozwój europejskich nurtów awangardowych. Japońskim malarstwem w gatunku „ukiyo-e” („obrazy płynnego świata”) zachwycali się Henri de Toulouse-Lautrec i Van Gogh. A badacze sztuki uważają, że wpływ sztuki japońskiej nie ograniczył się do orientalnych motywów, które tak chętnie wykorzystywali artyści różnych krajów świata, lecz był głębszy i dotyczył nowej zasady kompozycji, płaskiego typu przedstawienia, a nawet szczególnego dekoracyjnego rytmu plam. Z japońskim malarstwem stało się coś dziwnego. Japończycy zawsze byli zwolennikami narodowych tradycji nie tylko w sztuce, ale i w życiu, dlatego, choć wywarli duży wpływ na europejską sztukę, sami wyrwali się poza swoje granice bardzo późno. Znacznie później niż cały pozostały świat. W tym czasie Europa już przeżyła różnorodne „izmy” i ruszyła dalej. Wygląda na to, że właśnie po to, by szybciej dogonić ten „pociąg” i zmodernizować swoje malarstwo, które przez ostatnie sto lat prawie się nie zmieniało, współcześni japońscy artyści musieli przeskakiwać przez kilka stopni i kardy-
…nalnie zmieniać styl. Organizatorzy wystawy «Żywopis radości», która przez dziesięć lat objechała pół świata, są przekonani, że właśnie ci dziewięciu artystów na nowo odkryli japońskie malarstwo, uważane wówczas w Japonii za martwą formę. Co prawda całkowicie się zmienić nie udało: mimo oryginalnych i nieoczekiwanych tematów pozostały charakterystyczna dla Japończyków dekoracyjność i graficzność, a duży format płócien tylko podkreśla fabularny minimalizm ciągu przedstawień. Krytyczka sztuki Matsui Midori zwraca uwagę, że dążenie do mieszania gatunków jest właśnie rezultatem walki między obowiązkiem, odziedziczonym przez artystów, by ujawnić czysto japońską tożsamość, a ich potrzebą internacjonalizacji. I rzeczywiście, niektóre płótna prezentowane na wystawie przypominają szkice projektantów. Swoisty stylowy miks, w którym składnikami są komiksy, ilustracja książkowa, a nawet animacja z elementami sztuki użytkowej. Wszystko to jest doprawione tajemnicą, niepojętą dla Europejczyka, ponieważ wyobrażenie o radości u Japończyków zupełnie różni się od naszego.
Tłumaczenie maszynowe
23 września w kijowskim kinie „Kijów” odbędzie się narodowa premiera projektu „DUPKI. Arabeski”. Ten cykl różnogatunkowych krótkometrażówek, poświęconych „epidemii społeczno-kulturowego nihilizmu, która ogarnęła społeczeństwo ukraińskie”, powstał bez wsparcia państwowego i bez sponsorów. Zawodowi reżyserzy nakręcili filmy własnymi siłami na bazie studiów produkcyjnych „FilmToaster” i „CoffeePost”. Przy tym taśmy almanachu zdążyły już wziąć udział w kilku międzynarodowych festiwalach. W szczególności obraz Myrosława Słaboszpyckiego „Głuchota” walczył o Złotego Niedźwiedzia na Berlinale, a obecnie wyruszył do USA na festiwal Martha's Vineyard, zaś film Wołodymyra Tychego „Po drodze” otrzymał „Specjalną nagrodę jury” na festiwalu FF600 na Słowacji.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Jego ulicami kroczy dziesiąte stulecie. Spod Wielkich książąt kijowskich, królów Polski, na przekór trzem imperiom — austro-węgierskiemu, rosyjskiemu i komunistyczno-sowieckiemu. Na gwarnych europejskich skrzyżowaniach Drohobycz wchłaniał w siebie zwyczaje, tradycje, kultury. Słynął z wydobycia soli, która w średniowieczu była na wagę złota. W herbie Drohobycza na niebieskim polu przedstawiono dziewięć białych „topok”, kryształów soli, które tworzyły się podczas warzenia soli. A miasto było też ogromnym podkarpackim jarmarkiem, dokąd ludność handlowa śpieszyła zewsząd. A ponadto Drohobycz zawsze był znaczącym ośrodkiem duchowym tego zakątka Europy. Lista wybitnych ludzi, których los związany jest z miastem, jest niemała. Ale są nazwiska, które trzeba wymienić. Pierwszym, oczywiście, Iwana Franki, który urodził się kilka kilometrów stąd, we wsi Nahujowice. Właśnie w Drohobyczu syn chłopski uczył się w miejscowym gimnazjum od 1867 do 1875 roku. Później, w latach 1890—1892, w murach tego samego gimnazjum uczyli się Wasyl Stefanyk i Łeś Martowycz. Proszę wejść na wydział filologiczny Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki, a w jego korytarzach (to właśnie słynne gimnazjum) wsłuchać się w złote słowo naszych klasyków. A mieszkali tu, uczyli się, pracowali pisarze Stefan Kowaliw, Osyp Turianski, Petro Karmanski, Wołodymyr Birczak, kompozytor i dyrygent ks. Ostap Nyżankowski, śpiewak światowej sławy Modest Menczynski, znany polski pisarz i malarz Bruno Schulz, szef Sztabu Generalnego Ukraińskiej Powstańczej Armii generał Dmytro Hrycaj, działacz wojskowy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej generał Hryhorij Kosak. Sławna historia miasta jest gorliwie i z miłością zachowana oraz szanowana przez mieszkańców Drohobycza. Proszę przekonać się o bogactwie zbiorów miejscowego muzeum historyczno-krajoznawczego — zajmuje ono od razu kilka budynków, starodawnych kamienic w centrum miasta. Obecnie Drohobycz jest drugim pod względem potencjału gospodarczego i duchowego miastem obwodu lwowskiego, centrum rejonu o tej samej nazwie (100 tys. mieszkańców). Nie jest to dziwne, ponieważ w latach 1939—1941 i 1944—1959 miasto było centrum obwodowym, a dziś jest centrum swoistej aglomeracji miejskiej, w skład której wchodzą położone dosłownie kilka kilometrów dalej opiewany przez Frankę Borysław i słynne miasto-uzdrowisko Truskawiec. Obecnie Drohobycz przeżywa nie najlepsze czasy. W przeszłości pozostała sława centrum warzelnictwa soli, wydobycia i przeróbki ropy naftowej. Zamknięto lub ledwo dyszą niegdyś potężne zakłady przemysłowe. Bezrobocie, liczne problemy socjalne i bytowe, charakterystyczne dla ukraińskiej prowincji. Oto i region przygraniczny! Wszakże galicyjanie to naród wytrwały, przez setki lat widzieli nie takie rzeczy, dlatego nie tracą optymizmu i humoru, zakochani w swoim czarującym mieście, gdzie działają teatr, uniwersytet, około pół tuzina uczelni wyższych, inne placówki oświatowe, rejonowy i miejski Domy Ludowe. To ostatnie to galicyjska tradycja, szlachetniejsza niż banalne miejskie czy rejonowe Domy Kultury. W miejskim Domu Ludowym niemałe pomieszczenie z salą i biblioteką zajmuje Drohobyckie zrzeszenie miejsko-rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, którego liczne oddziały działają w ziemi drohobyckiej. W mieście działają cerkwie prawosławne, greckokatolickie i kościoły katolickie, niemało wybitnych zabytków architektury sakralnej. Piękne pomniki wybitnych Ukraińców: Tarasowi Szewczence, Iwanowi France, Wasylowi Stefanykowi, Markijanowi Szaszkewyczowi, Stepanowi Banderze, Papieżowi Janowi Pawłowi II. W centrum, na jednym z placów Starego Miasta, znajduje się pomnik Jurija Drohobycza. Tak podpisywał się wybitny uczony i pisarz, pedagog średniowiecza Jurij Kotermak. Urodził się w Drohobyczu w 1450 roku, zdobył tytuł magistra na słynnym Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, wykładał w placówkach oświatowych. To on nauczał na Uniwersytecie Jagiellońskim Mikołaja Kopernika. Szczytem działalności Ukraińca było stanowisko rektora najstarszego w Europie Uniwersytetu Bolońskiego we Włoszech. Czy nie główną atrakcją miasta jest jego wspaniała architektura. Na pierwszy rzut oka — typowe dla średniowiecza Stare Miasto. Nie raz z przyjemnością oglądałem „starówki” Warszawy, Krakowa, Lwowa. A w Drohobyczu zakochałem się w różnorodności stylów architektonicznych — gotyku, renesansie, baroku, aż po modernizm i eklektykę. Znawcy miasta, a jest ich tu niemało wśród prośwician, tłumaczą to tym, że Drohobycz uniknął zniszczeń wojennych, chociaż nie jedna wojna przetoczyła się przez ten kraj. Stare Miasto ocalało, przyrastało budowlami nie jedno stulecie, stąd i architektoniczna różnorodność. Wśród pięknych starodawnych kamienic nie znajdziesz dwóch takich samych. Pięknie odrestaurowane, służą pokoleniom drohobyczan, zachwycają czarami legend i podań. Centralne ulice miasta nazwane są imionami tytanów ducha Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, wybitnych naszych władców — króla Daniela Halickiego i hetmana Iwana Mazepy. Te zdjęcia to próba choć trochę oddać czary tego starodawnego, swoistego ukraińskiego miasta.
Tłumaczenie maszynowe
1 0 0 3 8
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i pocztowymi kosztami): na 1 miesiąc 4 hrywny 77 kopiejek; na 3 miesiące 13 hrywien 71 kopiejek; na pół roku 25 hrywien 77 kopiejek; na rok 50 hrywien 34 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Lubow GOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow GOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278$63$69 Wydział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270$55$57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278$63$69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278$63$69 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279$41$46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301238 Nakład we wrześniu — 33 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe