Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2022 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 39 (1180), 1—9 listopada 2022 JURIJ MYCHALCZYSZYN

Komitet nagrody im. Iwana Ohijenki takich wierszy, któremu nadałbym tytuł tym świeżym, cudownie mocnym przesłaniem z frontu od pana Serhija «Doprowadź mnie, Boże, żywym do tej zimy», wydrukowanym w najnowszym numerze «Słowa Proświty»). Jest to także oryginalna, utalentowana i nieustraszona kijowianka Jaryna Czornohuz, której poezja również pochodzi od Boga i jest poświęcona ogniową burzą świętego dwuboju Prawdy i Zła, Światła i Ciemności. Imiona godnych uczczenia uzupełniły jeszcze dwie ostatnie nominacje. W dziedzinie «Oświata» – Wiktor Moisijenko, profesor katedry języka ukraińskiego Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu im. I. Franki. W dziedzinie «Działalność społeczna, polityczna i duchowa» – Mykoła Hołomsza, znany działacz polityczny i społeczny, profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy. Do jego natury bezpośrednio odnosi się także słynne zdanie Jewhena Czykalenki: kochać Ukrainę nie tylko do głębi serca, ale też do głębi własnej kieszeni. Ten rok Ohijenki, który rozpoczął się w styczniu moim publicznym wykładem na platformie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, z inicjatywy Bohdana Hałajki, «12 mało znanych epizodów z życia Iwana Ohijenki (metropolity Ilariona)», zakończy się 1 grudnia uroczystym uczczeniem tegorocznych laureatów Nagrody im. Ohijenki. Wstępnie wyznaczono dwie lokalizacje – rodzinny dla Wielkiego Ukraińca Brusyliw oraz stołeczny Kijów. ILKO KOŁODIJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nowi laureaci nagrody im. Iwana Ohijenka w czasie wojny

Mykoła TYMOSZYK Przez wiele lat mojej „obecności” w składzie komitetu Ogólnoukraińskiej nagrody im. Iwana Ohijenka nie pamiętam takiego posiedzenia. Mimo zazwyczaj znacznej liczby, różnorodnych pod względem tematyki, aktualności i jakości wykonania prac twórczych, które należało obiektywnie ocenić, to posiedzenie pod przewodnictwem niezmiennego przewodniczącego komitetu nowszej epoki Pawła Mowczana wyróżniało się rzadką jednomyślnością i jednakowością poglądów przy podejmowaniu ostatecznych decyzji w każdej nominacji. Sądzę, że wpłynęło na to kilka czynników. Po pierwsze, wyjątkowy rok Ohijenka (2022 – zbiegły się aż trzy jego „okrągłe” daty: 140. rocznica urodzin, 50. rocznica śmierci oraz 60. rocznica wydania w Londynie pełnego, kanonicznie uznanego przez cały świat prawosławny, jego przekładu Biblii na język ukraiński). Po drugie, wojenny stan współczesnej Ukrainy. Tytuły dwóch, a może nawet najważniejszych prac Iwana Ohijenka „Nasze wieczne rany” i „Nasza walka o państwowość” nabrały aktualności jak nigdy dotąd, teraz, w czasie nowej krwawej wojny z odwiecznym wrogiem narodu ukraińskiego – ordyńską Moskwą. A przenikliwe spojrzenie z wielkiego portretu patrona nagrody na sali posiedzeń Żytomierskiego Kolegium Sztuki, noszącego imię Ohijenka od 2000 roku, rzeczywiście skłaniało każdego członka komitetu, który przybył do Żytomierza, do uzgadniania z nim swojej decyzji. To spojrzenie jakby pytało: na ile zgodni z moją Pracą i moim Czynem będą wasi tegoroczni laureaci? Po trzecie, po raz pierwszy na posiedzeniu komitetu obecni byli wysocy urzędnicy od razu z dwóch gałęzi władzy obwodowej – rady obwodowej (p.o. przewodniczącego Wołodymyr Szyrma) oraz wojskowej obwodowej administracji państwowej (zastępca przewodniczącego Wiktor Hradiwski). Z szczególnym zadowoleniem wyróżniam dwoje pierwszych laureatów, których dorobek został oceniony najwyżej i co do których nikt nie miał najmniejszych wątpliwości. Bo wysoki status życiowy takich kandydatur podnosi samą nagrodę, czyni ją znaczącą i prestiżową. Taras Kompaniczenko – kobzarz pierwszej wielkości, niezrównany bandurzysta-lirnik, wykonawca autentycznego repertuaru kobzarskiego, artysta ludowy Ukrainy (nominacja „Sztuka”). Sądzę, że o niepowtarzalności, wadze i sile dokonań tej osoby kiedyś powstaną całe książki. Iwan Patrylak – doktor nauk historycznych, profesor katedry historii ukraińskiej diaspory światowej Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie (nominacja „Nauka”). Do nagrody zgłoszono wydaną przy finansowym wsparciu kilku kanadyjskich fundacji monografię tego autora o wymownym tytule „Wyzwoleńcza walka OUN i UPA (1939–1960)”. Jest to, bez przesady, naukowa sensacja, nowe, przekonujące słowo o gorąco aktualnym, dotychczas niepoznanym i niedocenianym przez przeciętnych Ukraińców zjawisku historii narodowej, zgodne z realiami obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny, oparte na archiwalnym materiale, który jeszcze niedawno był całkowicie zakazany. Objętość tej sumiennie i z własnej woli wykonanej pracy – 710 stron. Jeszcze jeden szczegół z biografii tego laureata: Iwan Kazimirowicz, mając jako profesor-wykładowca rezerwację od poboru, z pierwszych dni wojny poszedł na ochotnika i obecnie służy w czynnej części Sił Zbrojnych Ukrainy. Udało mi się do niego dodzwonić, serdecznie pogratulowałem koledze o podobnych poglądach. Nie powiedział, gdzie jest, a jedynie „gdzieś tutaj, na froncie”. Dwoje pozostałych laureatów również obecnie jest na froncie. Nominacja „Literatura” została w tym roku podzielona między nich dwoje. Jest to winnicki poeta i artysta Serhij Tatczyn (nawiasem mówiąc, wzruszający do głębi duszy tom jego fron- BOHDAN TOMENCZUK 8–11 JURIJ KOWALIW NADIJA NAUMOWA 12–13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Słońce prawdy pokazać…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Takiego „pokoju”, jaki proponuje putinowska Rosja, nie życzy się nawet zaciekłemu wrogowi. Bo to w rzeczywistości zwodnicze zaklęcie, które od czasu do czasu wygłaszane jest z kremlowskich katakumb, nie jest niczym innym, jak cyniczną i kłamliwą próbą dalszego zagarniania, zabijania, niszczenia wszystkiego, co żywe, co ukraińskie. Nawet prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier, który po raz pierwszy od początku pełnoskalowej wojny przybył (wizyta odbyła się za trzecią próbą) na Ukrainę, będąc inicjatorem „pokojowych” kompromisów, ostatecznie przekonał się (na Czernihowszczyźnie) o nieuleczalnej putinowskiej imperialności. Nic dziwnego, że tę skompromitowaną faryzejską „ideę” próbowano przekazać Ukrainie przez prezydenta Gwinei Bissau Umaro Sissoco Embaló (po podróży do Moskwy), który przybył 26 października z wizytą do Kijowa. Jednak jeśli uważnie czytać takie proklamacje Moskali (według Szewczenki) „Od słowa do słowa…”, to oczywisty staje się tylko jeden cel – od nas, Ukraińców, wymaga się „wypić / Z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę!”. Przecież jeszcze przed zmasowanymi atakami rakietowymi w październiku, kiedy raszyści zniszczyli jedną trzecią infrastruktury energetycznej Ukrainy, zburzono lub zajęto 978 placówek medycznych, 1270 szkół, 786 przedszkoli, 775 obiektów kultury, 80 budowli religijnych, 153 obiekty sportowe, 19 lotnisk i cywilnych aerodromów, 110 dworców kolejowych i stacji, 315 mostów… Trwa zabijanie ludności cywilnej, dzieci. Według stanu na 29 października 2022 roku wojska rosyjskie zabiły na Ukrainie 430 dzieci, a 823 raniły. Wszystko, co czyni obecnie okupant na Ukrainie, jest ludobójstwem. Jego działania, zgodnie z artykułem II Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (9 grudnia 1948 r.), są zbrodnią przeciwko ludzkości, „dokonywaną w zamiarze zniszczenia w całości lub części grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych”. Przypominają one okrucieństwa, których dopuszczali się naziści, osądzeni przez Międzynarodowy Trybunał w Norymberdze. Przecież ten artykuł przewiduje karę nie tylko za zabójstwo (Ukraińców), ale także za spowodowanie poważnych uszkodzeń ciała, umyślne stworzenie warunków życiowych obliczonych na fizyczne zniszczenie; środki obliczone na wstrzymanie urodzeń; przymusowe przekazywanie dzieci z jednej grupy ludzi (Ukraińców) do innej (do Moskali). Należy ukarać nie tylko bezpośrednich sprawców obecnej tragedii, którzy dokonywali (dokonują) ludobójstwa, ale także zgodnie z artykułem III surowo karać tych, którzy zawarli „spisek w celu popełnienia ludobójstwa; bezpośrednio i publicznie podżegali do popełnienia ludobójstwa; usiłowali popełnić ludobójstwo; byli współuczestnikami ludobójstwa”. Aby zatriumfowała prawda i sprawiedliwość, aby „Wszystkie nieprawdy, by się odkryły”, jak pisał T. Szewczenko, trzeba widzieć na ławie oskarżonych zbrodniarzy (obok pomiotu putinowsko-ławrowsko-szojgowego) także tych, którzy podżegali, wzywali, „błogosławili”, głosowali, oczerniali, wtórowali, „wychowywali”, „inspirowali” oprawców do mordowania ludzi. I wtedy aż po horyzont „Kaci! kaci! ludożercy!” wypełnią przestrzeń kryminalną swoim zdziczałym wizerunkiem sołowjowy-skabiejewy, duginy-mihałkowy, gazmanowy-ochłobystiny, kisielowy-korniłowy, popowy-simonianki i inne …ianki. A z nimi muszą się szwendać także gromadki wyniosłych „intelektualistów” oraz pyszne dumiackie „elitarne państwo”, w całości zebrane ze zbrodniarzy wojennych, którzy w zawody poparli wojnę przeciwko Ukrainie. Bo ręce tych wołodinów-słuckich, zatulinów-rogozinów wraz z „niewysychającymi” miedwiediewo-matwijenkami są również po łokcie we krwi niewinnie zabitych Ukraińców. „Zaszczytne” miejsce tam wyznaczono także patriarsze Cyrylowi (Gundiajewowi), który „pobłogosławił” wojnę i mordowanie ludzi na Ukrainie, popierając ludobójczą doktrynę Putina dotyczącą zniszczenia ukraińskiej tożsamości, państwowości, a także mobilizację na wojnę, oszukując „rusnię”, że „to nasza duchowa mobilizacja”, która pomoże „pojednaniu”, sławiąc w „kazaniach” śmierć „za ojczyznę”. Warto wspomnieć, jak 25 września patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej na niedzielnym kazaniu oświadczył, że śmierć na wojnie na Ukrainie „zmywa wszystkie grzechy”, przynosząc siebie w ofierze za innych. A już w zeszłym tygodniu (25 października) Cyryl, otwierając 24. zjazd Światowego Rosyjskiego Soboru Narodowego, ogłosił Putina bojownikiem z antychrystem, wyciskając z siebie diabelską w treści przemowę, w której (jak na niedzielę przebaczenia) znów wykwakał o humanitarności działań wojennych, dodając dawki homofobii. Ten autorytarny wytwór „prawosławia” śpi i widzi Ukrainę okupowaną, podporządkowaną, zdenacjonalizowaną, wprowadzoną w jedyną przestrzeń Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Bezczelnie depcząc wszelkie kanony cerkiewne i normy moralne, jako satelita i sługa putinowskiego nazistowskiego reżimu, cerkiewny dyktator Gundiajew (podobnie jak jego poprzednicy) kontynuuje krwawą grę w rozwiązanie „kwestii ukraińskiej”, koncentrując uderzenie nie tylko na duchowym kodzie narodu ukraińskiego, jego wierze i dawnej tradycji, języku, kulturze narodowej, pamięci historycznej, ale także na wojnie, fizycznym niszczeniu narodu. Bardzo już chce się temu niezamaskowanemu agentowi, aby FSB, naśladując praktykę GPU z 1922 roku dotyczącą pełnej kontroli nad sprawami cerkiewnymi na Ukrainie, dołączyło wreszcie do represji i aresztowań księży, zwolenników ukraińskiej Cerkwi, zabijając ich i zsyłając do polarnych obozów śmierci. Bo jeśli mówić o ich „prawosławnym mesjanizmie”, to obecni gundiajewcy, zwłaszcza na Ukrainie, zawsze modlili się za tyranię Moskwy, pełniąc rolę donosicieli, tajnych współpracowników, konfidentów, potajemnych zabójców. Przecież kiedy niszczono w Rosji (jeszcze przed pełnoskalową inwazją) nieliczne świątynie ukraińskiej Cerkwi w Nogińsku, czy w okupowanym Krymie (Symferopol) znieważano świątynię i wiernych Patriarchatu Kijowskiego, to ten „wyższy” hierarcha w świątyni Chrystusa Zbawiciela podczas obchodów swojego 70-lecia jedynie bełkotał jak oprycznik, że „nasza cerkiew nigdy nie zostawi swoich braci na Ukrainie i nie zgodzi się na zmianę świętych kanonicznych granic, albowiem Kijów – to duchowa kolebka Świętej Rusi”. A co do wyświechtanego tematu „braci” w wykonaniu raszystowskiego chóru „samodzierżawie-prawosławie”, to wystarczy uważnie przyjrzeć się stronom stuletniej historii ukraińskiej Cerkwi – i stanie się zrozumiałe żądane obecnie hasło M. Chwylowego „Precz od Moskwy!”. I chociaż to hasło w latach 20. bardziej dotyczyło kultury i literatury, na której (czyli rosyjskiej literaturze), twierdził Chwylowy, „my organicznie nie możemy się wychowywać, ona ciąży nad nami, jako gospodarz sytuacji”, jednak nie mniej wielka tragedia w tamtych czasach rozgrywała się także w łonie Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. GPU usunęło wtedy z kierowania Cerkwią metropolitę W. Łypkiwskiego, jego następcę M. Boreckiego, obrabowano i „znacjonalizowano” wartości kulturowo-historyczne Ławry Pieczerskiej i Świętej Sofii; zniszczono Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, Cerkiew Dziesięcinną, Monaster Bracki i Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej na Podolu, a także Sobór św. Mikołaja, zbudowany w 1690 roku przez Iwana Mazepę, setki innych cerkwi i soborów. W fundamentalnej pracy z 1985 roku M. Semczyszyna „Tysiąc lat ukraińskiej kultury” przytoczone są dane o nadzwyczajnym okrucieństwie w stosunku do ukraińskiej sfery cerkiewnej okresu sowietyzacji. Zaznaczono, że w latach 1927–1933 z 10 657 ukraińskich księży i 34 biskupów żywych pozostało 200 księży. Za takie cerkiewne ludobójstwo tak nikt, niestety, nie został ukarany. A nieukarane zło ma zdolność odradzania się z jeszcze większą siłą. Oczywiście, oficjalny ateizm, totalitaryzm sowieckiego imperium, bezpaństwowość ukraiństwa oraz obojętność i polityczne flirtowanie z zewnątrz – to jedne z przyczyn ówczesnego stanu duchowego, fizycznego, politycznego zniewolenia. Jednak u podstaw tego ludobójczego przejawu znajduje się ważniejsza przyczyna – patologiczna, wielowiekowa choroba ukrainofobii „głębinnego narodu”. Przecież jak tylko rosyjscy najeźdźcy przekroczyli ukraińską granicę, oni, niszcząc i grabiąc świątynie, celowo rozprawiali się z ich sługami. Tak, już w lutym-marcu okupanci publicznie cynicznie zabili trzech ukraińskich księży PCU (M. Kozaczyna, P. Morhunow, R. Dudarenko). A po rozstrzelaniu kontynuowali, jak wściekli barbarzyńcy, znęcać się nad martwymi, nie pozwalając zbliżać się do ciał zabitych. Jednocześnie księża rosyjskiej cerkwi prawosławnej na Ukrainie chwalą się tym, że strzelają razem z zabójcami z przeciwpancernego granatnika, a ich hierarchowie całą gromadą obecni są na kremlowskim zbiegowisku w sprawie „przyłączenia” ukraińskich terytoriów. Na nabożeństwach oni (moskiewscy popi na Ukrainie) wspominają krwawego patriarchę Cyryla; aktywnie kolaborują i sprzedają się „rusni” na tymczasowo okupowanych terytoriach; szpiegują i korygują rakietowy wrogi ogień dla zabijania naszych ludzi; nie chcą w cerkwiach odprawiać nabożeństw w celu uczczenia pamięci poległych ukraińskich żołnierzy; popierają „ruski mir”, propagują wrogą ideologię, usprawiedliwiają działania okupantów, przekształciwszy się w centrum wrogiej agentury. Niedawno SBU wykryła 33 agentów wśród księży patriarchatu moskiewskiego, co świadczy o realnym zagrożeniu dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy ze strony tej rzekomo „duchowej” instytucji. Niestety, sfera religijna dawno stała się dla Ukrainy realnym frontem walki o niepodległość, suwerenność, państwowość. Brak jedności ukraińskiego prawosławia, orientacja części duchowieństwa i wiernych na Moskwę, duchowe, światopoglądowe i polityczne zniewolenie stwarza skrajnie niekorzystną sytuację dla procesów państwowotwórczych, wzmocnienia ukraińskiego Narodu. Zważywszy na ukrainofobiczną postawę mospatriarchatu, ludobójstwo, które demonstruje w czasie wojny osobiście szef tej obcej dla nas instytucji, całkowicie podporządkowanej imperialno-dyktatorskim zachciankom Kremla, nadszedł krytycznie odpowiedzialny czas powiedzieć społeczeństwu i władzy – cerkiew Moskali nie może mieć żadnego schronienia na ukraińskiej ziemi. Na Ukrainie ona latami wraz z niemałym kaganem polityków, deputowanych, urzędników państwowych na wszelkie sposoby popierała promoskiewską linię, skierowaną przeciwko ukraińskiej tożsamości, duchowej suwerenności. A dlatego w imię sprawiedliwości i bezpieczeństwa musi przestać funkcjonować jako legalny rezydent Rosji, która, według słów Sekretarza Stanu USA Antony'ego Blinkena, próbuje „zetrzeć ukraińską tożsamość”. „Procesje krzyżowe” obłąkanych na czele z politykami w moskiewskich sutannach w stylu „nowińskiego i k*” muszą wreszcie „spocząć w Bogu”. A jeszcze trzeba „los” tej wstrętnej kompanii rozcieńczyć tymi łotrami, którzy są dzisiaj „Niewolnikami, podnóżkami, błotem Moskwy”, zdrajcami, kolaborantami, sprzedawczykami. Niektórzy już latami (po ucieczce Janukowycza) obśliniają i obsługują za drobne napiwki sołowjowo-skabiejewsko-kisielowskie kłamliwe etery, żeby pyskaci kremlowcy dali figę, choć małą, choć pół figi. Inni – przyczaili się, zalegli na dno, wyczekują nowych „aswabiditieli”. A całe szeregi nuworyszy i miłośników „eriefpaszportów” kontynuują rządzenie, stawiać opór wewnątrz. Bo jak dalej chronić, rozwijać, wzmacniać Ukrainę z takimi sędziami-inkwizytorami, nastawionymi mentalnie i politycznie na „raszę”, jak: lwowowie, wowkowie, tupiccy, czausowie… W jaki sposób to robić z takimi „autorytetami” opinii publicznej, które obecnie nagle stały się głosicielami „patriotyzmu”, ale jeszcze do niedawna obsługiwały narracje informacyjne miedwied-kliki, januk-syndykatu i innego oligarchatu. Czy z nimi naród będzie w stanie dostrzec ukraińską sprawę i odpowiedzieć na Szewczenkowe: „Czyja prawda, czyja krzywda / I czyje my dzieci”. Zatem, aby skutecznie przeciwstawiać się nieustannym zagrożeniom ze strony zdegenerowanego „raszkostanu” i zwyciężać, trzeba mieć zarówno silną Ukraińską Armię, nowoczesne uzbrojenie, nowoczesną politykę militarną, jak i siłę ducha społecznego, narodowo-patriotyczną świadomość, zjednoczenie narodu wokół głównej wartości – Państwa-Ukrainy. O świcie tworzenia Ukraińskiej Akademii Nauk (w 1918 roku, w burzliwych czasach narodowo-wyzwoleńczych zmagań) w jej murach wybrzmiała wymowna prawda: „Jest siła silniejsza niż bomby i krew, – to miłość do rodzinnego kraju, Ukrainy”. Z tą cnotą nie rodzą się, ją wychowują – rodzice, szkoła, uniwersytet, cerkiew, środowisko socjokulturowe i zawodowe, przestrzeń informacyjna. A jeszcze – nieustanna praca, walka, jako wieczny plebiscyt dla każdego istniejącego, kto pragnie wyższego, doskonalszego, szlachetniejszego, kto jest zdolny „mądrzeć sercem” w stosunku do Ukrainy, ukraińskości. Musimy uznać, że obok nas od wieków gnuśnieje podstępny wróg w postaci Moskwy. Wojny, konflikty z nią zawsze nosiły (będą nosić) egzystencjalny charakter, determinując dla nas, jak i dla ludzkości, hamletowski wybór – być czy nie być Wolności, Państwu. Być! Jednak do tego warto nam przyswoić jedną znaczącą lekcję, odnalazłszy ją w przykładach światowego doświadczenia. W fundamentalnym dorobku twórczym znanego ukraińskiego działacza Denysa Kwitkowskiego „Walka o ukraińską ideę” (1993, Detroit-Nowy Jork-Toronto) wspomina się o charakterze amerykańskiej wyzwoleńczej Rewolucji, walce o zdobycie pełnej państwowo-narodowej samodzielności, w szczególności także o stanowisku W. Churchilla, przedstawionym w jego pracy: „Historii narodów mówiących po angielsku”. Wybitny działacz polityczny zaznaczał, że państwowa samodzielność była wywalczana nie w wojnie przeciwko „angielskiemu reżimowi królewskiemu”, a przeciwko Anglii. Dlatego i sam Kwitkowski, rozważając w tamtych bezpaństwowych czasach narodowe zadanie strategiczne o wygnaniu moskiewskiego okupanta z Ukrainy, formułuje prawdziwą wersję dla zwycięskiej drogi. „Naszym wrogiem nie jest po prostu reżim, ale naród, który ustanawia ten reżim”. Bardzo aktualne i pouczające. Przecież nie tyle putinizm, stalinizm czy caryzm, a przede wszystkim „głębinowy narodek”, który płodzi takie zło. W swoim czasie przypominał nam o tym Taras Szewczenko, który marzył o zdobyciu dla Ukrainy wolności, nie usuwając, zazwyczaj, reżimu, a przeganiając i pokonując Moskali. Wszystkich. Na zawsze. To Szewczenkowe „Słońce prawdy pokazać...”, nie błądząc wśród „dobrych ruskich”, i jest naszą świętą misją. Dla Zwycięstwa i Wolności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pod dowództwem 25-letniego absolwenta Odeskiej Szkoły Chorążych Andrija Dołuda (którzy fantastycznie sprawdzili się w walkach w rejonie obecnego centrum handlowego „Forum”), to w składzie polskiej kolumny z Przemyśla przebiło się ponad 1000 bojowników. Stosunek sił ostatecznie zmienił się nie na naszą korzyść — prawie 5500 Polaków przeciwko 3300 Ukraińcom. Udana polska ofensywa na południowej flance frontu 20 listopada 1918 roku zakończyła się przełamaniem ukraińskiej obrony i rozkazem dowództwa o odwrocie Ukraińców z miasta – krwawe walki uliczne przerodziły się w wyczerpujące półroczne oblężenie. Centralny sektor ukraińskiej obrony wytrwał nawet w tym krytycznym momencie, dlatego rozkaz wysadzenia składów z amunicją i wycofania się za miasto przyjęto tu nie tylko bez entuzjazmu, ale nawet wyrażano się za tym, aby rozstrzelać jego inicjatorów w ramach profilaktyki. Obrońcy twierdzy Cytadela, biblioteki Ossolińskich, budynków poczty i parlamentu, koszar artyleryjskich, banku austro-węgierskiego oraz żandarmerii na zawsze wpisali swoje imiona do księgi czynów bohaterskich ukraińskiego wojska. Przy tym u nas przyjęto politycznie poprawnie milczeć odnośnie ciekawego faktu: w listopadzie 1918 roku (i do marca 1919) Szefem Sztabu Generalnego polskich Sił Zbrojnych był generał major Stanisław Szeptycki (1867–1950), rodzony brat Metropolity UGKC Andrzeja Szeptyckiego. A zatem miał bezpośredni związek z realizacją polskiej zbrojnej agresji przeciwko ZURL. Ukraińskich obrońców miasta pochowano na polach strzeleckiego panteonu Cmentarza Janowskiego, zbudowanego w 1934 roku według projektu uczestników działań wojennych – strzelca siczowego Lewka Łepkiego i oficera petlurowskiego Petra Chołodnego, gdzie w okresie międzywojennym polska policja regularnie aresztowała ukraińskich weteranów i młodzież, którzy czcili czyn strzelców Witowskiego. U

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Listopadowy Czyn

Jurij MYCHALCZYSHYN Bezsprzecznie, jeden z dni chwały ukraińskiego wojska. 1 listopada 1918 roku we Lwowie, Stanisławowie, Tarnopolu, Borysławiu, Złoczowie, Sokalu, a nawet w Przemyślu, dzięki zdecydowanym działaniom ukraińskich dowódców i żołnierzy, ustanowiono władzę ukraińską. Listopadowy Czyn. Rewolucja poruczników i czetników na czele z sotnikiem Dmytrem Witowskim. Jego imię we Lwowie nosi ulica, przy której znajduje się obwodowy Zarząd SBU – niech jego imię budzi grozę w naszych wrogach i nadzieję w naszych sercach, tak jak budziło wtedy, jesienią 1918 roku. Witowski nie dożył Golgoty swojej armii – rozbił się latem 1919 roku w samolocie, wracając z Paryskiej konferencji pokojowej z pustymi rękami – bez pokoju i zbrojnego wsparcia. Wspomnijmy go dzisiaj. A także – porucznika Ilka Cokana, porucznika Martyncia, porucznika Palijiwa, porucznika Bubelę, czetnika Ohonowskiego oraz 17-letniego Stepana Pańkiwskiego, który po raz pierwszy podniósł na lwowskim Ratuszu naszą flagę państwową. Dzięki nim – Lwów po dziś dzień jest nasz. Po dziś dzień i na wieki. Front ukraińsko-polski, który powstał jako ciągła 10-kilometrowa linia orientacyjnie 4 listopada 1918 roku, nie zmieniał się przez kolejne dwa tygodnie i przeciął miasto na dwie nierówne części: Polacy zajęli zachodnią część miasta z głównym dworcem kolejowym, Ukraińcy trzymali pod kontrolą centralną i wschodnią części z Wysokim Zamkiem, miejską Cytadelą oraz dworcem Podzamcze. W stolicy młodej ZURL mieszkało prawie 200 tys. osób, przy czym Ukraińców wśród nich, w wyniku imperialnej polityki kolonizacji, było nie więcej niż jedna czwarta, podczas gdy Polacy przeważali ich prawie dwukrotnie. Mózgowy ośrodek ukraińskiego wojska, który mieścił się w „Domu Narodowym”, przeżył poważny kryzys już w drugim dniu poważnych walk: okazało się, że ponad połowa ukraińskich strzelców po triumfalnym Listopadowym zrywie po prostu rozeszła się do domów! Oczekując przybycia głównej siły uderzeniowej – legionu USS z Czerniowiec, który docierał koleją trzy dni z przygodami – ukraińskie dowództwo traciło cenny czas, licząc na profesjonalizm i zahartowanie w bojach. Podczas gdy Polacy, którzy przeważali liczebnie nad Ukraińcami, postawili na masową mobilizację ochotników, motywowanych szowinistycznym nacjonalizmem, którzy uważali Ukraińców za naród niższej wartości i słabo rozwinięty. W rezultacie w kolejnych dniach do Lwowa przybyło rzeczywiście 1500 strzelców siczowych. Za to Polacy zmobilizowali do swoich oddziałów 4000 bojowników, nie licząc istniejącego zbrojnego podziemia i wolontariuszy cywilnych! W tej sytuacji nie wytrzymał napięcia psychicznego i podał się do dymisji ukraiński dowódca, 31-letni Dmytro Witowski. Jego następcą został były dowódca strzelecki, 36-letni pułkownik Hryć Kossak, który kierował walkami o miasto przez trzy dni (od 5 do 8 listopada); zmienić go musiał podpułkownik Hnat Stefaniv (32 lata), który pełnił obowiązki dowódcy przez cały czas, jaki pozostał do odwrotu Ukraińców z miasta 21 listopada. Dalej łamana linia starcia dwóch żywiołów narodowych prowadzi nas trasą: ul. Teatralna – ul. Kopernika – Cytadela – ul. Doroszenki – park Iwana Franki – ul. Gródecka – ul. Szewczenki – Janowska rogatka. Właśnie tutaj znajdowały się kluczowe punkty oporu centrum administracyjnego Lwowa, o które toczyły się krwawe walki w ponure listopadowe dni 1918 roku: budynek Poczty Głównej i telegrafu, biblioteka imienia Stefanyka (wówczas Ossolińskich), koszary i bastiony byłego austro-węgierskiego 30. pułku piechoty, budynek Sejmu Galicyjskiego (parlamentu regionalnego, obecnie – Uniwersytet imienia Franki), Dyrekcja kolei, koszary artyleryjskie, komisariat policji i koszary austriackiej żandarmerii. Park imienia Franki był areną jednej z największych bitew czasu generalnej polskiej ofensywy na centrum Lwowa, która rozwinęła się 9 listopada 1918 roku, kiedy próbę szturmu Sejmu Galicyjskiego pewnie odparto przez Ukraińców, a kilkuset polskich bojowników pozostało na improwizowanym cmentarzu żołnierskim między drzewami. Wtedy też rozwinęły się walki o opanowanie koszar artyleryjskich imienia Ferdynanda na głównej arterii transportowej Lwowa – ulicy Gródeckiej, gdzie intensywność ukraińskiego oporu osiągała poziom współczesnych walk o lotnisko w Doniecku, a budynki pozostały pod ukraińską kontrolą, pomimo ognia artylerii, podpaleń i prób wysadzenia ścian materiałami wybuchowymi. Aktywne wsparcie ukraińskim obrońcom Lwowa zapewniała artyleria w postaci kilku baterii haubic, rozmieszczonych na dominujących wysokościach na Cytadeli i Wysokim Zamku, które były aktywnie bombardowane przez Polaków z powietrza (zdobytymi austro-węgierskimi aeroplanami na lotnisku wojskowym Lewandówka). Prowadzenie walk w mieście dla Ukraińców utrudniała słaba znajomość ulicznych labiryntów, w których Polacy czuli się jak w domu, za to, kiedy front przeszedł w stan pozycyjny, walki o opanowanie poszczególnych budynków i barykad pokazały pełną przewagę Ukraińców w walce bliskiej i wręcz. Ostatecznie wszystko rozstrzygnęło przybycie zewnętrznej pomocy. Jeśli na ratunek braciom-Galicjanom do Lwowa przyjechało z Wielkiej Ukrainy 50 bojowników pod ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Krawczenko Hałyna Semeniwna – 1000 hrywien. 2. Humnicka Natalia, Humnicki Jarosław Mychajłowycz – 1000 hrywien. 3. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 4. Bocij Semen Kyryłowycz – 500 hrywien. 5. Humeniuk Hałyna Denysiwna – 200 hrywien.

W latach 70. XX wieku memoriał UHA został zniszczony przez władzę radziecką, z trudem odnowiony w połowie lat 90., i nawet teraz wymaga dodatkowej rekonstrukcji oraz zagospodarowania, ponieważ wygląda zbyt skromnie na tle pompatycznego polskiego memoriału na Łyczakowie. Niedaleko stąd znalazł wieczny spoczynek generał-czetar Myron Tarnawski, dowódca Drugiego Korpusu Armii Halickiej w legendarnej ofensywie czortkowskiej, kiedy haliczanie kontrnatarciem odrzucili Polaków na zachód od Tarnopola, a później głównodowodzący UHA w marszu na Kijów i Odessę latem 1919 roku. Za decyzję o rozpoczęciu rozmów pokojowych z denikinowcami podczas katastrofalnej epidemii tyfusu, kiedy w brygadach UHA zostało po 200–300 bagnetów, Tarnawski na żądanie Petlury był sądzony przez trybunał wojskowy w Winnicy. I został uniewinniony. Obok śpią i śnią dziwne sny o wymarzonej Niepodległej bojownicy OUN Biłas i Danyłyszyn, którzy sprawnie likwidowali deputowanych polskiego parlamentu okupacyjnego, oraz brat ostatniego dowódcy UPA Iłłarij Kuk, prowidnyk OUN na Złoczowszczyźnie, powieszony przez Polaków w 1938 roku w więzieniu „Brygidki”, i były adiutant Petlury, starszyna do zadań specjalnych Wasyl Beń, który po 1920 roku pracował jako dyrektor we lwowskiej szkole imienia Szaszkewycza, a w 1941 roku został rozstrzelany przez czekistów w więzieniu NKWD na Łąckiego, i młody profesor-nacjonalista z Politechniki Lwowskiej Andrij Piasecki, minister leśnictwa w rządzie Stećki w 1941 roku, zamęczony przez gestapowców, i zwiadowczyni-nielegałka UWO, łączniczka Konowalca Olha Basarab, zatłuczona przez polskich policjantów po trzydniowych torturach w komisariacie przy ul. Jachowicza (obecnie akademika Kuczera, gdzie znajduje się szewczenkowski komisariat rejonowy) 13 lutego 1924 roku, i pierwszy premier rządu ZURL Kost Łewycki, który pracował w Tarnopolu po zajęciu Lwowa przez Polaków, i stracił stanowisko za sprzedaż ropy za granicę, oraz łemkowski poeta-geniusz Bohdan-Ihor Antonycz… W latach 60. i 70. XX wieku władza radziecka zburzyła doszczętnie memoriały strzeleckie na cmentarzach Janowskim i Łyczakowskim, a odłamkami potłuczonych kamiennych krzyży wybrukowano jezdnię ulicy Suworowa (obecnie Sacharowa) oraz chodniki, a z wierzchu zalano asfaltem. W 1990 roku, kopiąc rów pod wodociąg na rogu ulic Suworowa, Kulykiwskiej i Bojkiwskiej, robotnicy odkryli i wyciągnęli na powierzchnię kilka nagrobków, na których zachowały się wyraźne napisy z nazwiskami poległych. Na zewnątrz bujnym kwiatem kwitła pieriestrojka i czuć było niepodległość, dlatego rezonans był kolosalny; robotnicy ciężarówką wywieźli nagrobki do Instytutu Nauk Społecznych NAN USRR, a po odnowieniu memoriału Janowskiego z potłuczonych krzyży na żelaznych łańcuchach zrobiono kompozycję pamięci, aby przypomnieć, jak okupanci walczyli z umarłymi. Swoją drogą, setki potłuczonych krzyży strzeleckich do dziś znajdują się pod asfaltem ulicy Sacharowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wręczono nagrody imienia Dmytra Nytczenki – 2022

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się ceremonia wręczenia nagród laureatom tegorocznej nagrody imienia Dmytra Nytczenki, której założycielami są Liga Ukraińskich Mecenasów oraz rodzina Dmytra Nytczenki (Australia). Laureatami zostali pisarka i dziennikarka Iren Rozdobudko, ukraiński historyk, prowadzący radia „Kultura” (Ukraińskie Radio), działacz społeczny i polityczny, pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Ołeksandr Alfiorow oraz naukowiec, działacz społeczny, Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń. Jak zaznaczyła dyrektor wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów Switłana Koronenko, w tym roku ta znacząca, prestiżowa ukraińska nagroda obchodzi 20-lecie od dnia jej ustanowienia. Przez 19 lat z rzędu nagrodę tę wręczali w pełnych salach dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów świętej pamięci Mychajło Słaboszpycki oraz prezes Ligi Wołodymyr Zahorij. Częstymi gośćmi uroczystych ceremonii były córki Dmytra Nytczenki Łesia Bohusławeć i Hałyna Koszarska. Tegoroczne wręczenie nagród odbyło się jednak w warunkach wojny, kiedy codziennie w Kijowie słychać alarmy lotnicze i ostrzały lub groźbę ostrzałów… Odbierając nagrodę, Iren Rozdobudko zaznaczyła: „Byłam szczęśliwa, otrzymując prestiżowe wyróżnienie Ligi Mecenasów – nagrodę imienia Dmytra Nytczenki, patrioty, publicysty, pisarza, mecenasa, oświeceniowca, bojownika o ukraińskie Słowo. Dla mnie, urodzonej w Doniecku, jest to szczególna nagroda, gdyż przyznawana jest za popularyzację języka ukraińskiego”. Nawiasem mówiąc, właśnie ujrzała światło dzienne książka Iren Rozdobudko „Niewiarygodna. Oda do radości”, która opowiada o życiu naszej sławnej Ołeny Telihy. Znany młody historyk, autor ponad 100 artykułów naukowych i książek, przewodniczący eksperckiej komisji toponimicznej ds. opracowania propozycji dotyczących przemianowania obiektów podległych miastu, których nazwy są związane z Federacją Rosyjską i/lub jej sojusznikami (satelitami) przy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Ołeksandr Alfiorow nie mógł być obecny na uroczystej ceremonii wręczenia nagród. Powód jest ważny: obecnie przebywa na froncie w pułku „Azow”. Zamiast niego dyplom laureata odebrała żona Tetiana Alfiorowa, która przyszła z dwiema córkami, z których jedna właśnie skończyła trzy miesiące. Rzecznik językowy Taras Kremiń to jeden z tych, którzy dzisiaj aktywnie stoją w obronie języka ukraińskiego i którzy bronili ustawy językowej. Obecnie, gdy ustawa językowa jest już w działaniu, zespół Tarasa Kreminia musi rozwiązywać wiele kwestii językowych, otrzymując tysiące i tysiące zgłoszeń od obywateli Ukrainy. Wśród priorytetów Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego i jego zespołu znajduje się Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który w tym roku odbywał się w niezwykle trudnych warunkach wojennych. W ceremonii wręczenia nagród wzięli udział znany bard Ihor Żuk oraz zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Raisa Sennykowa. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów. Obecnie w Czerniowcach nie tylko odnawiają symbole i tradycje związane z przeszłością czerniowieckiego ratusza, ale także zapoczątkowują nowe, współczesne. Począwszy od 2004 roku, codziennie o godzinie 12:00 na wieżę budynku wchodzi trębacz w kolorowym bukowińskim stroju. Trębacz na cztery strony świata odtwarza melodię znanej piosenki do muzyki bukowińskich autorów Stepana Sabadasza i Mychajła Tkacza „Mariczka” (melodię tę nazywa się już nieoficjalnym hymnem Czerniowiec). Na 614. rocznicę pierwszej pisemnej wzmianki o starodawnym mieście nad Prutem bukowińscy pisarze, członkowie Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zaprezentowali w bibliotece obwodowej im. Mychajła Iwasiuka serię pocztówek na 175-lecie czerniowieckiego ratusza miejskiego „Trąbka z wieży”. Tę, już 41. serię pocztówek z wierszami-dedykacjami autorzy przygotowywali zarówno w ciągu minionych lat, jak i w 2022 roku. Podczas prezentacji zabrzmiały wiersze Natalii Hryhorczuk-Wojtko, Witalija Demczenki, Tamary Sewerniuk, Wasyla Waskana, Ołeny Riepinej, Wasyla Dżurana, Ołeksandra Dowbusza, Wasyla Babucha, Hałyny Tarasiuk, Mykoły Bućka oraz Heorhija Szewczenki. Obecni usłyszeli ciekawe opowieści znanych krajan o historii powstania Czerniowiec i wzniesieniu miejscowego ratusza, a także delektowali się poetyckim słowem wierszy-dedykacji. Biblioteka obwodowa otrzymała w prezencie egzemplarz serii pocztówek, która wzbogaci krajoznawczą kolekcję literatury. Wydarzenie moderował przewodniczący Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej NZPU Wasyl Dżuran. Wiktor BEZPAŁCZENKO, pracownik Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasiuka. Zdjęcie Hałyny Dobrowolskiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ogłoszeni laureaci nagrody „Wikimecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna 2022 r.

Jewhen BUKET, Kijów Instytut Rozwoju Narodowego ogłosił laureatów nagrody „Wikimecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna 2022 roku „Za wkład w zwycięstwo Ukrainy w wojnie informacyjnej”. Nagrodę ustanowiono w zeszłym roku dla aktywistów, którzy redagują wolną encyklopedię internetową Wikipedię. Jej pierwsze wręczenie odbyło się podczas podczas Forum Ukraińskich Wikipedystów 5 czerwca 2021 roku. W tym roku laureatów wyłoniono w czasie gorącej fazy rosyjsko-ukraińskiej wojny. „Wikimecz” został przyznany wikipedystom, którzy bronią Ukrainy nie tylko w przestrzeni informacyjnej, ale także w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Właśnie dlatego, ze względów bezpieczeństwa, fundatorzy nagrody ogłosili jedynie ich wikinicki i zrezygnowali z uroczystego wręczenia – obiecują przekazać nagrody laureatom przy pierwszej lepszej okazji. Laureatami nagrody „Wikimecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna 2022 roku zostali: Użytkownik Mcoffsky Użytkownik Tohaomg Użytkownik FF_Szandor Użytkownik RomaKogut Użytkownik Augustus-ua Użytkownik Fed4ev W tym roku wśród laureatów „Wikimecza” jest także Mykoła Krawczenko – inicjator ustanowienia tego wyróżnienia. Niestety, pośmiertnie. Będąc weteranem pułku „Azow”, 24 lutego wstąpił w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy. Ale stało się tak, że podczas eskortowania zagranicznych dziennikarzy na Kijowszczyźnie 14 marca Mykoła Krawczenko zginął w wyniku wrogiego ostrzału z wyrzutni BM-21 „Grad”… Dlatego nagroda zostanie przekazana jego rodzinie. Mykoła nadal żyje w swoich ideach i projektach, które realizują jego towarzysze broni. „Wikimecz” – jest jednym z nich. Jako dyrektor Instytutu Rozwoju Narodowego kierował jury, które wyłoniło pierwszych laureatów. Mykoła marzył, aby ta nagroda stała się coroczna i zyskała należny autorytet w społeczności Wikipedii, ponieważ nosi imię Ołeha „Raidera” Kowalyszyna – ochotnika batalionu „Donbas”, pierwszego wikipedysty, który zginął w rosyjsko-ukraińskiej wojnie – 23 maja 2014 roku w walce pod Karłiwką. 8 października podczas tradycyjnej corocznej Wikikonferencji w Kijowie redaktorzy ukraińskiej Wikipedii uczcili minutą ciszy pamięć obu poległych w wojnie towarzyszy broni. Dla orientacji. Mykoła Serhijowycz Krawczenko (20 maja 1983 roku, m. Lubotyn, obwód charkowski – 14 marca 2022 roku, wieś Horenka, rejon buczański, obwód kijowski) – ukraiński działacz społeczny i polityczny, ideolog ruchu azowskiego, jeden z założycieli organizacji społecznych „Patriot Ukrainy” i „Instytut Rozwoju Narodowego”, szef sztabu oddziału partyzanckiego „Czarny Korpus”, weteran pułku „Azow”, zastępca przewodniczącego partii Korpus Narodowy, jeden z założycieli Domu Kozackiego, współzałożyciel wydawnictwa „Orijentyr”, redaktor ukraińskiej Wikipedii od lipca 2019 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bukowińska perła

Czerniowce to starodawne miasto Bukowiny na południowym zachodzie Ukrainy, oddalone o 40 km od granicy z Rumunią. Jest to miasto o wspaniałych i zabytkowych przykładach architektury, okazałych świątyniach, przytulnych uliczkach i starych placach. Pierwsza pisemna wzmianka o Czerniowcach w dokumentach historycznych pochodzi z 1408 roku. Nazwa miasta wywodzi się od grodziska, które wspomniano jako Czerń nad Prutem. Do 1944 roku miasto oficjalnie nazywało się Czernowicy. Czerniowce są unikalnym przykładem środowiska miejskiego o niepowtarzalnej atmosferze, kształtowanego na „pograniczu kultur i narodów”. Dzięki temu fenomenalnemu połączeniu kultur mieszkańcy spacerujący ulicami miasta porozumiewali się aż pięcioma językami: ukraińskim, niemieckim, hebrajskim, rumuńskim i polskim. Obok siebie żyli także Ormianie, Żydzi, Czesi, Węgrzy, Rumuni i Mołdawianie, wnosząc znaczący wkład w rozwój gospodarki i kultury miasta. O tamtym sławnym czasie przypominają liczne tablice pamiątkowe na fasadach kamienic oraz przywrócone nazwy ulic. Nazwiska, którymi jesteśmy dumni i które zna Europa. Spacerując po mieście, poczujecie samobytną historię przez wielkość stuleci, zachowaną właśnie tutaj, na ulicach miasta. Jakże wartościowy jest budynek zabytku architektury, którego budowę rozpoczęto w latach dwudziestych XIX wieku. Mowa o Czerniowieckim ratuszu. Jest to trzypiętrowy budynek z wysoką wieżą i wewnętrznym dziedzińcem, zbudowany w stylu późnego klasycyzmu. Nieodłącznymi elementami eksterieru budowli są dwa zegary – jeden pokazuje czas na wieży ratuszowej, a drugi (dar burmistrza Antona Kohanowskiego) umieszczono na jej fronton. Budynek wzniesiono na kamiennym fundamencie, który pod wieżą sięga ponad 6 metrów głębokości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pierwsze oddziały bojowe UPA na terenach naszego regionu

Kazymyr JAREMA, historyk, członek Proświty, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Nie bój się, wrogu, że setka polegnie, Tysiąc Bohaterów stanie do walki, Tysiące narodu stanie za wolność, Bo my, bo my naród, a nie niewolnicy! Dzisiaj cały naród ukraiński zjednoczył się w walce przeciwko odwiecznemu wrogowi Ukrainy – moskiewskim okupantom, którzy z woli swojego szowinisty-władcy Putina, w celu odtworzenia raszystowskiego imperium, rozpoczęli przeciwko nam wojnę jeszcze w 2014 roku, a 24 lutego 2022 roku wiarołomnie dokonali masowej, zbrojnej, szerokoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na terytorium naszego państwa, ostrzeliwując i niszcząc nasze pokojowe miasta i wsie, zabijając tysiące Ukraińców – dorosłych i dzieci. Putinowscy raszystowscy poplecznicy chwalili się, że zajmą Ukrainę w trzy do sześciu dni, o czym niestety mówili nawet niektórzy zachodni generałowie. Ale wszyscy oni głęboko się pomylili, bo napotkali trwały, heroiczny opór żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy dzięki swojej odwadze, heroizmowi, poświęceniu, przy wsparciu i pomocy całego narodu ukraińskiego oraz zachodnich partnerów, zdołali nie tylko zatrzymać natarcie rosyjskich okupantów, ale także zadać im znaczne straty, wyzwalając terytoria obwodów kijowskiego, czernihowskiego, sumskiego i charkowskiego oraz prowadząc skuteczną kontrofensywę na południu i wschodzie naszego kraju. Kremlowscy przywódcy rozpoczynali tę „specoperację” przeciwko Ukrainie w celu nie tylko zajęcia naszego terytorium, ale otwarcie ogłosili, że ich celem jest całkowite zniszczenie Ukrainy jako państwa i Ukraińców jako narodu. Taki cel mogą stawiać tylko prawdziwi faszyści i szowiniści, którymi są. Ale nie wzięli pod uwagę, że naród ukraiński, Ukraińskie Siły Zbrojne są przeniknięte ukraińskim duchem, dążeniem do wolności i niepodległości, które zostały przekazane współczesnym przez wiele poprzednich pokoleń bojowników o wolność Ukrainy – kozaków, hajdamaków, opryszków, strzelców siczowych, żołnierzy UPA i UNR, chołodnojarców, żołnierzy OUN, UPA, którzy z bronią w ręku walczyli o wolną Ukrainę w latach naszej bezpaństwowości. Ich heroizm, poświęcenie i dążenie do wolności kontynuowali ukraińscy patrioci – szestdziesiatnyky, członkowie Ruchu, uczestnicy Majdanu, Bohaterowie Niebiańskiej Sotni, żołnierze ATO i dzisiejsi obrońcy Ukrainy, którzy na ołtarzu wolności naszej Ojczyzny kładą swoją siłę, energię, a nawet życie. I zwycięstwo z pewnością będzie nasze! Ale, jak mówi skrzydlate powiedzenie: „Naród, który nie szanuje swoich Bohaterów, nie ma przyszłości”. Postaram się odkryć przed czytelnikiem niemal nieznaną kartę heroicznej walki członków pierwszych oddziałów bojowych OUN na terenie naszego regionu, które faktycznie były poprzednikami i inicjatorami stworzenia armii UPA, ponieważ w latach władzy radzieckiej o imionach i wyczynach tych bohaterów milczano, a niestety, w latach niepodległej Ukrainy władza przez długi czas nie uznawała OUN i UPA za stronę walczącą w II wojnie światowej. O tych wydarzeniach częściowo napisałem w swojej książce „Krwawa walka o wolność Ukrainy” (2016 r., 2019 r.). Ale ta książka ukazała się w niewielkim nakładzie. Dlatego, aby zapoznać więcej czytelników z tymi wydarzeniami, opowiem o tym w „Słowie Proświty”. Pierwszego września 1939 roku wiarołomnym atakiem nazistowskich Niemiec na Polskę rozpoczęła się II wojna światowa. 17 września tego samego roku Armia Czerwona przekroczyła rzekę Zbrucz i rozpoczęła okupację Zachodniej Ukrainy. Część mieszkańców początkowo uważała, że wojska radzieckie wyzwoliły ich od polskich okupantów. Nawet OUN początkowo nie stawiała oporu, ponieważ przygotowywała się do powstania przeciwko polskim okupantom. Ale władza radziecka, jej organy karne, zaczęły stosować terror i represje wobec ukraińskich patriotów, niszczyć wszystko, co ukraińskie. Enkawudziści aresztowali i wtrącali do więzień członków OUN, ukraińskich księży, członków towarzystwa „Proświta”, nauczycieli, uczestników chórów, ukraińskich kółek, studentów i uczniów, torturowali ich i bestialsko mordowali w więzieniach. Jak świadczą dane zapisane w aktach więziennych, w latach 1939–1941 w więzieniach Zachodniej Ukrainy przebywało około 104 tysiące osób, 18 tysięcy z nich enkawudziści zamordowali i rozstrzelali w więzieniach Tarnopola, Czortkowa, Brzeżan, Lwowa i innych miast w lipcu 1941 r. O tych zbrodniach zaczęliśmy mówić na pierwszym wiecu w Tarnopolu, zorganizowanym przez Ludowy Ruch Ukrainy 30 lipca 1989 r. dla uczczenia pamięci ofiar bolszewickich represji. Świadkowie i krewni zamordowanych opowiadali, że na martwych ciałach ukraińskich więźniów politycznych były ślady strasznych tortur. Wszystko to robili okrutni bolszewicko-moskiewscy kaci i nie ponieśli za te zbrodnie żadnej kary. Dzisiaj nowe pokolenie moskiewsko-raszystowskich okupantów dokonuje takich samych okrutnych zbrodni na okupowanej Ukrainie w miastach Bucza, Irpień, Izium... Ale tym razem kary ich nie ominą. Widząc bolszewickie „wyzwolenie”, świadomi Ukraińcy zaczęli stawiać czerwonemu najeźdźcy opór, na którego czele stanęła OUN. W miastach i wsiach w latach 1940–1941 tworzyły się podziemne oddziały bojowe z członków OUN, którzy z bronią w ręku bronili Ukraińców przed organami karnymi, mścili się na moskiewskich okupantach za zbrodnie przeciwko pokojowej ludności ukraińskiej, niszczyli enkawudzistów, pełnomocników ds. podatków, konfidentów-zdrajców. Świadczy o tym treść zapisów dokonanych w 1941 roku przez nadrejonowego przywódcę OUN Szepla, który kierował oddziałami bojowymi OUN działającymi we wsiach rejonów mikulinieckiego i kozowskiego (obecnie rejon tarnopolski). Treść tych zapisów nadrejonowego przywódcy Szepla przekazał mi w 2000 r. Jurij Brykajło, kompozytor-amator, który stworzył melodie pieśni o wsi Ostrów do słów poety-patrioty Wasyla Jarmusza. Ojciec Jurija był przywódcą UPA, walczył przeciwko moskiewsko-bolszewickim okupantom i heroicznie zginął w kryjówce we wsi Łuczka w 1949 roku. Te zapisy przekazał Jurijowi towarzysz broni jego ojca. W tych zapisach „Krótki przebieg działań partyzanckich nadrejonu Szepla nr 1” znajduje się informacja o części odwetowych akcji zbrojnych przeciwko moskiewsko-bolszewickim okupantom, wykonanych przez to zjednoczenie oddziałów bojowych OUN. „Zaczynam od akcji likwidacyjnej, wydanej rozkazem 63. – 3 maja oddział bojowy wsi Myszkowicze zabił konfidenta Wasyla Szułihę, zaraz 3 maja, wracając z pogrzebu, enkawudziści oraz sekretarz partii zostali ostrzelani przez oddział bojowy wsi Czortoryja (obecnie Myrolubiwka), w którym zginął jeden „enkawudzista”… …28 maja z polecenia nadrejonowego przywódcy Szepla podrejonowy Neczaj z oddziałem bojowym całego podrejonu napadł na wieś Kupczyńce: tam mieściło się jakieś wyższe dowództwo bolszewików, zabito 3 starszyn, 1 podstarszynę oraz czterech strzelców, z naszych jeden został zabity, a przywódca ranny, który po tygodniu już chodził. 24 maja 2 bojowników wsi” Mieszkańcy Ostrowa udusili donosiciela, za którego aresztowano dwóch jego towarzyszy… 12 czerwca we wsi Ładyczyn schwytano konfidenta, powieszono na przydrożnym drzewie z napisem: „Psu po psiemu”… 18 czerwca na gościńcu w Denysowie bojówka kupczyniecka rozgromiła czołg. Zabrano amunicję, przy czym zginął nasz bojownik… 24 VI z polecenia nadrejonowego dowódcy Szepla 3 oddziały partyzanckie po 50 ludzi, dowódcą pierwszego oddziału był rej. Sołowij, drugiego – rej. Surmij, a trzeciego – rej. Kolumb. 25 VI oddział nr 1, który znajdował się na polu wsi Wielki Chodaczków, zestrzelił sowiecki samolot pocztowy, a wieczorem ostrzelał oddział strażników lotniska Łuczańskiego… 26 VI oddział nr 1 ostrzelał artylerię przeciwlotniczą i wyrządził ciężkie szkody artylerii w lesie bucniowskim. 27 VI w nocy połączone oddziały nr 1 i nr 2 napadły na stację w Jastrzębowie… Nasze oddziały rozbrajały pojedyncze grupy bolszewików… 30 VI oddział nr 2 zestrzelił pocztowca, oddział nr 1 schwytał auto z trzema enkawudzistami… …otrzymaliśmy rozkaz zdobycia miasta Mikulińce. Oddział nr 1 miał opanować gościniec Tarnopol-Mikulińce, nr 3 – gościniec Mikulińce – Trembowla, oddział nr 2 miał opanować miasto. Godzina 11, oddział nr 1 opanował swój teren, jednak po pół godzinie nadeszła znowu chmura wojska, po 15-minutowej zaciętej walce strzelaliśmy zdrowo z lasu oraz zza czartoryskich chat, ale musieliśmy odstąpić, pozostawiając trzech zabitych i jednego rannego. Oddział nr 2, idąc na Mikulińce pod Seredynkami spotkał się z bolszewikami, przywitał ich gradem kul, jednak musieli odstąpić, pozostawiając zabitego, a dowódcę raniono w lewe ramię. Kula przeszła przez płuca i nie było już ratunku. …Z rozkazu wyższego dowództwa grupie Szepla 1 i 2 grupy wyruszyły na Tarnopol. 3 grupa miała opanować Mikulińce. Na Tarnopol szliśmy dwoma szlakami: 1 grupa na Ostrów i na Petryków. Jednak na granicy ostrowsko-myszkowickiej rozbiliśmy 20 bolszewików, z których 5 uciekło do pobliskiego lasku, w lasku tym było ich jeszcze więcej. Przywitali nas gradem kul, więc nie było możliwości przejść. Dowództwo w tym czasie wysyła gońca do drugiego oddziału z rozkazem, aby druga grupa napadła na ten lasek z drugiej strony. Godzina 5.30, 2 grupa była już na miejscu. Zaterkotały nasze karabiny maszynowe, do godziny 6 było już po wszystkim, cały lasek pokrył się bolszewickimi trupami, a reszta uciekła. Godzina 7 – wyruszyliśmy do Ostrowa i w Ostrowie zanocowaliśmy. Na Tarnopol już nie szliśmy, bo Tarnopol zajęli już Niemcy”. Tutaj napisano tylko o części akcji odwetowych członków bojówek OUN z zapisu „Krótki przebieg partyzantki Nadrejonu Szepla, nr 1”. Również w tych zapisach są listy członków poszczególnych bojówek, część z których podaję poniżej: Wieś Ostrów Brykajło Kasijan – ur. 1910, Lisewycz Josyp – ur. 1914, Semczyszyn Mykoła – ur. 1902, Jarmusz Dmytro – ur. 1907, Lachowski Borys – ur. 1907. Koroliszyn Mykoła – ur. 1915, Huk Hryć – ur. 1905, Huk Stach – ur. 1900, Łuszpiński Hryć – ur. 1892, Rożyk Hryć – ur. 1910, Soroczyński Wasyl – ur. 1898, Huk Dmytro – ur. 1914, Suszko Hryhorij – ur. 1922, Szumski Petro – ur. 1914. Wieś Myszkowicze. Szułiha Ołeksandr, Wiblyj Teodor – ur. 1905, Wiblyj Petro – ur. 1885, Fedyk Petro, Fedyk Pawło – ur. 1906, Pastuch Mykoła – ur. 1906, Łazuta Ołeksandr – ur. 1909, Werbyło Stefa, Biłohan Wasyl – ur. 1918, Werbyło Mychajło – ur. 1908. Wieś Wielka Łuka. Zimowski Semen – ur. 1906, Brykajło Wasyl – ur. 1901, Zwir Pawło, Juźkiw Iwan, Hładkyj Stach – ur. 1910, Brykajło Semen – ur. 1910. Wieś Wielka Berezowica. Kruczowyj Wasyl, Wołyneć Nestor, Pidhajnyj Mykoła, Krupa Mykoła, Steszyn Stepan, Hajec Nestor. Wieś Czartoria (Myrolubiwka) Komar Iwan – ur. 1915, Komar Jewhen – ur. 1918, Fedyk Nestor – ur. 1914, Fedyk Ołena – ur. 1912, Harmatij Petro – ur. 1915. Wieś Josypiwka. Jarema Bohdan – ur. 1915, Bezuszko Mychajło, Bezuszko Wołodymyr, Skrypij Wasyl, Bazar Hryhorij. Większość członków ówczesnych bojówek, jak i żołnierzy OUN, UPA, zginęła bohaterską śmiercią w walce przeciwko moskiewsko-bolszewickim okupantom. Znaczna ich liczba doznała znęcania się i tortur w bolszewickich więzieniach i obozach koncentracyjnych. Jak mówiła w 2009 roku w wywiadzie dla ukraińskiej telewizji, niedługo przed odejściem w wieczność, rodzona siostra Stepana Bandery, Oksana Bandera, członkowie OUN, UPA walczyli nie o wysokie stanowiska, nie o ciepłe posady, nie o bogactwa. Walczyli i świadomie oddawali życie za wolność Ukrainy, a ich hasłem było: „Zdobędziemy Soborne Samodzielne Państwo Ukraińskie albo zginiemy w walce o nie!”. Nasi obecni obrońcy, żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, przepełnieni tym samym ukraińskim duchem miłości do rodzonej matki Ukrainy i choć mają jeszcze niewystarczającą ilość wysokiej jakości i precyzyjnej broni, jednak bohatersko i skutecznie bronią się oraz oczyszczają ojczystą ziemię z moskiewsko-raszystowskich okupantów, nie szczędząc swoich sił, energii, a nawet życia. I witają się słowami rycerzy OUN, UPA: „Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!”. Świętym obowiązkiem ukraińskiej władzy, całego narodu ukraińskiego jest oddanie należnej czci Bohaterom Ukrainy wszystkich pokoleń oraz obecnym obrońcom i obrończyniom Ukrainy, którzy oddali swoje życie za wolność Ukrainy, zachowanie pamięci o nich. Trzeba napisać o nich książki, nazwać ich imionami ulice, szkoły, skwery, wznieść im pomniki, nakręcić o nich filmy, ułożyć pieśni itd. Takimi uczczeniami trzeba dowieść, że naprawdę: „Bohaterowie nie umierają!”. W obecnej wyjątkowo okrutnej wojnie Rosji przeciwko Ukrainie każdy Ukrainiec powinien dawać jak największą pomoc i wsparcie naszej bohaterskiej armii, a Ukraina obowiązkowo zwycięży! Ukraina zwycięży Wszystkich przeklętych wrogów. I zmartwychwstanie z ruin, Będzie żyć wieki wieków! Bo my – naród Bohaterów, Tego nam nie odbierzesz. Sława rodzonej Ukrainie! I Bohaterom Sława też!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

terytorium wroga, a zaświadczenia o tym wydawały archiwa, ale... Odszkodowanie za dawne straty moralne można było uzyskać również przez sąd. Wystarczyło dwóch świadków. Tacy we wsi jeszcze żyli i po pewnym czasie teściowa Iwana dzieliła wnukom niemieckie marki, a z czasem i euro... Była z tego bardzo zadowolona jeszcze dlatego, że „ostarbajterom” podnoszono również emeryturę. Teściowa Iwana emerytury i tak nie miała „szczupłej”. Miała ogromny staż – całe życie w kołchozie. Pracowała jako brygadzistka, kierowała brygadą rolniczą, a przez ostatnie piętnaście lat zarządzała fermą. Los, można powiedzieć, odwdzięczył się teściowej Iwana za nędzę i biedę w dzieciństwie i młodości. Obecnie była zamożną emerytką. Mimo to nie spoczywała na laurach, a kontynuowała pracę – trzymała ogród, sadziła ziemniaki, grządki... Zarówno syn, jak i córka niemal ciągle „wojowali” z nią na ten temat: po co to, skoro oboje są normalnie zabezpieczeni. ...Kiedy przyjeżdżali na weekend, w domu było napalone i ugotowane. I nakupione! Ulicą ciągle kursował sklep obwoźny, w którym można było nabyć i produkty, i słodycze... Wszystko to czekało na „drogich gości” w sobotę i niedzielę. Lgnęła do nich. W niedzielę, kiedy odjeżdżali do Lwowa, mimo wypchanych toreb, musiała jeszcze każdemu wcisnąć w dłoń jakieś, jak to określała, papierki... Teściowa Iwana była oszczędna, ale nie skąpa... I już wtedy w ogrodzie albo prosiła, albo nakazywała córce: – Halu! Daj tym nieszczęsnym uchodźcom wszystkiego na pierwszy raz – kaszy, cukru, smalcu... Hala twierdząco skinęła głową: oczywiście, że da, przecież tam jest dziecko! Na wspomnienie o dzieciach żona Iwana zawsze jaśniała na twarzy. Była nauczycielką klas młodszych we Lwowie i ponad wszystko kochała swój zawód pedagoga. Kochała już cztery i pół dekady... Jeszcze tego dnia letnia kuchnia została wyczyszczona ze zbędnych rzeczy i pajęczyn, umyta i przystosowana do życia. Kuchenka gazowa, lodówka – na miejscu. Telewizor (w gospodarstwie były dwa) przyniesiony i ustawiony na stole. Para garnków, misek, talerzy... Kawa, herbata, cukier, sól stały w kredensie... Jeszcze tego dnia po obiedzie przyjechał z Piotrem także głowa rodziny z Kramatorska, Borys. Trzeba przyznać, że czekano na niego z jakimś nawet pietyzmem i drżeniem, jak na gościa bardzo poważnego i pożądanego. Dobrze być patriotą we Lwowie! A tutaj człowiek przyjechał na Majdan z Donieckiego kraju i, ryzykując życie, bronił demokracji, a także ukraińskości... Borysa, który badawczo rozglądał się wokół rozległego obejścia, uporczywie zapraszano na podwieczorek. Ten zręcznie strzelał ruchliwymi źrenicami oczu po podwórku, był jakiś nawet roztargniony czy zbyt wzruszony... Aż do zakłopotania. Jego zachowanie, sposób poruszania się przypominał wijącego się węgorza... Jego drobne, rwane kroki wydawały się jakimiś niespokojnymi, tak samo niespokojne – nie znajdujące sobie wygodnego miejsca – wyglądały ręce. Ręce rzuciły się w oczy nie tylko Iwanowi, ale i teściowej, i żonie... Były drobne i zbyt już „inteligenckie”, jak na górnika z Kramatorska. Ale, być może, „odpoczęły” na Majdanie... Chociaż Majdan grzecznie wytrwał tylko jakiś czas. A dalej jego cierpliwość, po krwawym pobiciu studentów, wystrzeliła prawym gniewem i w ruch poszedł bruk, święte kamienie rewolucji... Ale niech szlag trafi jeszcze raz te podejrzane zakamarki. Następnego ranka żywo obgadywano je w miejscowym sklepie, gdzie liczni kupujący przychodzili po świeży chleb. Uchodźcy... Znajome, oczywiście, ale i świeże słowo wśród tutejszych mieszkańców. Jednak odniesiono się do niego przychylnie, a teściowej Iwana, która również odwiedziła sklep, już nie dawano spokoju. Przekrzykując się, wypytywali, co i jak. Pytania pytaniami. Niektórzy już zamierzali dzielić się wieńcami cebuli, czosnku, siatką ziemniaków... – Ludzie, nie wariujcie – załamywała ręce teściowa Iwana. – Przecież ja mam ziemniaków – całą piwnicę! I wszystkiego pod dostatkiem! Trzeba powiedzieć, że kompleks dawnej biedy nigdy nie starł swojego piętna z zachowania teściowej Iwana. Kiedy dorobiła się majątku, niechby niewielkiego, nie niebotycznego, ale jednak miała chleb z masłem, odtąd przyjęła status gospodyni, u której wszystko jest i która, kiedy trzeba było ofiarować na wspólnotę czy cerkiew, nigdy nie była ostatnia, a wręcz przeciwnie – starała się wyglądać więcej niż przyzwoicie. Teściowa Iwana była kobietą praktyczną, mądrą, przebiegłą... Umiała układać sobie życie z ludźmi, godnie się trzymać... Odkładać grosz do grosza, „oszczędzać”... Czego tu ukrywać, niekiedy i przypodobać się władzy. Jej domowe masło i śmietanę nie raz smakował przewodniczący kołchozu, który mieszkał niedaleko. Tak więc składano pieniądze, stawiano murowany dom, „kształcono” dzieci – uniwersytet, instytut. Teściowa Iwana skończyła sześć „klas” za Polski. Uczyła się na „bardzo dobrze”, ale o wyższych szkołach nie mogło być mowy... Więc uważała za swój główny obowiązek wykształcić Piotra i Halę. ...Kiedy teściowa Iwana wychodziła ze sklepu, sprzedawczyni Ola ją zatrzymała. – Zapomniałam powiedzieć: wczoraj wasz lokator z Kramatorska wziął ode mnie dwie paczki papierosów na kredyt i zapisał na was... Teściowa Iwana na chwilę zrobiła wielkie oczy. Było to dla niej zaskoczenie. Ona, odkąd się dorobiła, nigdy od nikogo nie brała na kredyt, od nikogo niczego za darmo nie chciała, zawsze się rozliczała, bo mówiła, że „człowiek” – kładła nacisk na ostatnią sylabę – musi mieć honor. A tutaj... Nie zdążył przyjechać, a już taki „niechluj”... Ale po chwili zorientowała się i wróciła do lady. – Ile? – i otworzyła portfel. *** Na początku maja 2014 roku Kramatorsk już dobry miesiąc żył pod okupacją bojowników tak zwanej „DRL”, kierowanych z Moskwy. Wszystko zaczęło się bliżej połowy kwietnia. Od wiecu prorosyjsko nastawionych ludzi. Zebrali się pod radą miejską. Mera nie było, więc niecierpliwe głowy w euforii wtargnęły do pomieszczenia, a jeszcze po pewnym czasie nad budynkiem załopotała flaga samozwańczej republiki. Z czasem rozpalony tłum rzucił się do miejskiego wydziału milicji. Skąd wzięła się broń, strzały w górę, dalej po oknach. Milicja nie za bardzo strzelała. Zresztą w co strzelać, w tłum... Najbardziej aktywni zaczęli wyważać drzwi. Wydział został zajęty, tak jak rada miejska. Obok budynków żywiołowo zaczęły powstawać barykady. Chociaż... Dlaczego żywiołowo... Za całą tą żywiołowością wyczuwało się moskiewską rękę, która dawno zza „płotu” podsycała na Donbasie nastroje separatyzmu. Na czele wiecujących wszędzie wyróżniała się grupka, kilkudziesięciu bojowników, ludowych powstańców,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Bieżeńcy

Ilko KOŁODIJ, m. Lwów Wczesny telefon Petra nie zdziwił Iwana. Kiedy przebywał z żoną u teściowej w Kniażpolu, szwagier często dzwonił na jego telefon komórkowy, ponieważ ani siostra, ani mama, zajęte gospodarstwem, nie nosiły telefonów przy sobie. Nie brały ich także w niedzielę do cerkwi... A zatem z Kijowa do Iwana, pułkownika, wojskowi proszą o zakwaterowanie na Lwowszczyźnie rodziny uczestnika Majdanu z Kramatorska, czyli żony z synem w wieku szkolnym. – Mamy wolną letnią kuchnię, więc może by.., – napomknął Petro. – Jednym słowem, potrzebna jest zgoda małej. „Małą” nazwał swoją siostrę jeszcze z dzieciństwa. Petro dobrze wie, że 85-letnia mama sama żadnych ważnych decyzji nie podejmuje. We wszystkim polega na Gali, z którą ma najcieplejsze relacje i pełną harmonię... – Ja bym radziła przyjąć, – żwawo odezwała się teściowa Iwana na prośbę syna przez telefon i pytająco spojrzała w oczy córce. Ta od razu twierdząco skinęła głową i zauważyła, że trzeba będzie jeszcze dzisiaj zrobić porządek w letniej kuchni. Jutro bowiem niedziela, a ona z Iwanem, jak zawsze, wybiera się do Lwowa, przyjadą dopiero za tydzień. Letnia kuchnia w gospodarstwie służyła kiedyś faktycznie za kuchnię i to nie tylko latem. Jeśli w domu przygotowywano jedzenie dla siebie, to w letniej gotowano w ogromnych baniakach buraki, ziemniaki dla świń, kur, indyków, kaczek... Lecz z biegiem lat gospodarstwo teściowej Iwana, które kiedyś liczyło dwie krowy, byczki i jałówki, świnie, pełno indyków, „skurczyło się”. Trzymała tylko parę kurek, którym wystarczyło rzucić garść ziarna oraz od czasu do czasu wystygłą z przedwczoraj resztkę ugotowanych ziemniaków. A zatem letnia kuchnia stała pusta i przeważnie służyła za składzik na wszelki niepotrzebny grat, który raczej wyrzuca się na śmietnik. Jednak fanatycznie oszczędna teściowa Iwana wszystko starannie tam znosiła i dokładnie układała po kątach. Nadmierna oszczędność teściowej Iwana wywodzi się z dzieciństwa. Wychowała się w biednej rodzinie, często głodowała. To było jeszcze za Polski. W latach drugiej wojny światowej jej krewny, wójt, poradził nieletniej biedaczce, by zgodziła się na wyjazd do Niemiec. „Pojedziesz, – mówił, – trafisz do jakiegoś „bauera”, to przynajmniej głodna nie będziesz!”. W ten sposób miejscowy urzędnik rozwiązywał od razu dwa problemy: ratował od nędzy krewniaczkę i... wykonywał plan wywozu siły roboczej do Niemiec. Na wschodzie Ukrainy ten wywóz był przymusowy, a tutaj, na zachodzie, – z elementami dobrej woli, a nawet pewnego ratunku przed czarną biedą. Lecz teściowa Iwana przebywała w Niemczech niedługo. Po kilku miesiącach tamtejszy miejscowy urząd odkrył, że jest nieletnia, i odesłał ją do domu. Tak czy inaczej, kiedy niemiecki rząd już w czasach niepodległości Ukrainy zaczął wypłacać rekompensaty ukraińskim ostarbeiterom, teściowa Iwana we wsi była jedną z pretendentek. Oczywiście, wróciła z Niemiec przed radziecką filtracją, która jako jedyna poświadczała pobyt tej czy innej osoby na terytorium... O rękach, o bystrych ruchach... Iwan, jak i oni wszyscy – i szwagier Petro, i teściowa, i żona – zupełnie nie znali tego, może trzydziestoletniego, mężczyzny. I nikt nie zamierzał myśleć o nim źle. Nawet wtedy, gdy Borys przyznał, że chłopiec Sasza to tylko jego pasierb, a z Anią związał się niedawno i planuje żyć z nią w cywilnym „braku”. Brak to brak. W Galicji to małżeństwo, ale czy warto sądzić górnika z Donbasu za takie rusycyzmy? Czyż mało ich w naszej potocznej rozmowie, tutaj, w Galicji?.. Gorzkie międzynarodowe dziedzictwo. Polityka „prawidłowej” komunistycznej partii na tworzenie „jedinawa naroda”, „obszczewa jazyka” – przemieszać narody w ogromnym czerwonym kotle, aby zapomniały o własnych etnicznych korzeniach, aby rosły jak chwasty... Iwan przypomina sobie, jak w czasach późnego breżniewizmu, na początku lat 80., we Lwowie partyjni sekretarze na poziomie fabrycznych wydziałów nagle wszyscy zgodnie zaczęli występować w telewizji i radiu w języku rosyjskim. Wielu z miejscowych, oczywiście, bo byli i przyjezdni, dla których „jazyk” to „rodnoj”, wtedy wydawało z siebie straszny akcent. „Galicyjscy” partyjniacy męczyli się, pocili, długo dobierali właściwe słowa, aby, broń Boże, czegoś zbędnego nie palnąć, ale wyciskali z siebie, kto z udawanym entuzjazmem, a kto i formalnie, byle się odczepili, właściwe hasła-szablony „rozwiniętego socjalizmu”. To we Lwowie, w Galicji... A co mówić o Donbasie, dokąd na kopalnie pod zachęcającymi komsomolskimi hasłami zjeżdżała siła robocza z najdalszych zakątków „shirokoj strany”? Jak oni mogli między sobą się porozumiewać? Oczywiście, w „obszczepaniatnom”. Tak właśnie rusyfikowały się nowo wybudowane robotnicze „posiołki”, a z czasem i nowo wybudowane miasteczka oraz duże ośrodki przemysłowe... Kiedyś Iwan z rodziną wypoczywał w Eupatorii. Nie sam, zebrało się spore towarzystwo z rodziny, z dwanaście osób. Przy ich podłużnym stole przed sanatoryjnym domkiem zawsze było gwarno. Czy to jedli obiad, czy kolację... Czy potem według zasady jeden przeciw wszystkim grali głośno w szachy, emocjonalnie oceniając szanse czarnych, białych figur, komentując zgodnie każdy ruch... Niedaleko nich zamieszkała cicha parka z synkiem-pierwszoklasistą. Pewnego razu sąsiad nie wytrzymał i zawitał do hałaśliwej grupy. Wyglądał na sympatycznego, skromnego i chętnie przyjęto go do towarzystwa, częstowano piwem, szaszłykami, słodyczami dla małego... Z każdym dniem Mykoła, tak nazywał się sąsiad, coraz bardziej się przed nimi otwierał. Całkowicie rosyjskojęzyczny, elektryk z Donbasu, Słowiańska, próbował wtrącać ukraińskie słowa do rozmowy. W którejś ze szczerych wieczornych pogawędek Mykoła przyznał, że jego ojciec pochodzi z Podkarpacia. Jako dziecko jeździł do babuszki w góry: „tam krasiwo”. – A mama – uczitielnica s Kaługi, prepodawała ruskij jazyk na Zapadnoj, – szczerze wykładał przed nimi historię swojej rodziny... Zaskakująco wychowany, Mykoła przed „lwowiakami” ciągle przepraszał, że ciężko mu mówić w ojczystym języku. – Wot otiec nie zabyl, – dumnie pochwalił się nam. – Siejczas on na piensii. Daże gazetu, każetsia „Za wilnu Ukrajinu!” czytajet. Prawda, na niewo tam koso smotriam... A mnie... Da pust czytajet... Mykołę, prostego „robola”, elektryka, gazety nie interesują. Dla niego na pierwszym miejscu – rodzina, dziecko. Mały często choruje na gardło, więc morze i suchy klimat go podleczą... Wierzy w to i żona-tatarka, lekarka z zawodu. Szczerze mówiąc, opowieści Mykoły dawały szeroki „międzynarodowy” materiał do przemyśleń, zaczynając od huculskiego ojca, który, najwyraźniej, z miłości ożenił się z nauczycielką z Kaługi po drugiej wojnie światowej... Partia wysłała ją na Podkarpacie, by niosła „światło ze Wschodu”. Dlaczego znaleźli się w Donbasie? Któż to wie, być może „podepchnęli” do takiego kroku miejscowi powstańcy z UPA... Chociaż w tamtym czasie niemało młodzieży z zachodu i dobrowolnie – w poszukiwaniu kawałka chleba, czy też dłuższego rubla – opuszczało rodzinne gniazda... Na kopalniach można było zarobić, a w kołchozie – tylko dniówki... Donbas – wielki kocioł, gdzie wszystko się mieszało, tworzyła się jednorodna masa. Żenili się, zawierali cywilne związki, czy też „braki”... Cóż... Brak to brak! Cywilny to cywilny. W życiu różnie bywa... I u Borysa dzieje się właśnie tak. Nic strasznego, a tym bardziej wywrotowego, nikt w tym nie widział. I mimo wszystko... Jakimś niewyraźnym i niejednoznacznym okazało się to pierwsze wrażenie od przybysza. Potęgowało się ono jeszcze tym, że był dość małomówny. I wydawało się, że nie dlatego, iż znalazł się wśród ludzi zupełnie nieznajomych. A jakby bał się coś nierozważnego w pośpiechu wypalić, ściągnąć na siebie jakieś podejrzenie, kompromat... Po przekąszeniu, Borys rzeczowo pożegnał się i obiecał za kilka dni przywieźć tutaj narzeczoną z jej synem... Aha. Jeszcze odwołał na bok Petra i poprosił o „dychę” na drogę. U niego pieniądze na karcie, a we wsi nie wypłacisz. Ten milcząc wyciągnął banknot i podał Borysowi. Jakieś cienie wątpliwości znów zakradały się do Borysa. Szwagier dzielił się tym z Iwanem. Dlaczego człowiek bez kopiejki w kieszeni? Tutaj przywiózł go autem, a z powrotem do Lwowa – marszrutka. Borys o tym wiedział, był uprzedzony. I gdzie on tam we Lwowie „przekoczowuje” – nie wiadomo... *** Plotka o “lokatorach” ze wschodu we wsi szybko obiegła wszystkich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

która, kryjąc się za tłumem, robiła konkretne rzeczy. Ograbili milicję, zdobyli jeszcze broń, zabrali się za lotnisko... Tam – desantnicy Sił Zbrojnych Ukrainy! Znów starcia, strzelanina... I tak trwało to już miesiąc... Anna nie wiedziała, co ma robić, jak postąpić. Walki w mieście to cichły, to znów ożywały z niewiarygodną siłą... Docierały do niej jakieś urywki niezwykłych gorących incydentów, w które nie za bardzo się wdawała. Bojownicy, terroryści, ludowi opolczency, ukraińscy żołnierze – wszystko mieszało się, zlewało w wyobraźni, rysowało w jej czarnych, jak tarnina, oczach jakąś nieprzerwaną, złowrogą koronkę. Gdzieś mitingowali separatyści, gdzie indziej za Ukrainą, jedni drugich tłukli. Jakaś masowa psychoza, z niewiarygodnym okrucieństwem, bezkompromisową wojowniczością na tle jej osobistego niełatwego życia. Słyszała, że zniszczono hale „Enerhomaszspecstali”, zakładu ciężkiego obrabiarkobudowania, gdzie podobno jeszcze pracowała – choć kto teraz wie – jako księgowa... Od drugiego tygodnia nie wzywano jej już do pracy. Wybuchy, terkot karabinów maszynowych, zabici... Dziesiątki zabitych... Okaleczonych... Poszły plotki o konfiskatach samochodów, rabunkach w opuszczonych mieszkaniach, prześladowaniach ludzi... Kto jest winny, kto ma rację? Anna domyślała się, że w tym zamieszaniu maczała palce jakaś wielka polityka... Jej główny postulat jest jasny – w którą stronę ma się chylić Ukraina, do Europy czy do Rosji. Przed tak zwaną wielką zawieruchą Annę podobno mniej więcej, z pewnym naciągnięciem, wszystko odpowiadało. Praca, dom, dziecko, szkoła... Kuchnia, pralka... I czasami ...Borys. Nie znała Europy, ale wcale za nią nie tęskniła. Żyła w innym świecie. Najpewniej w radzieckim. Przez jakiś czas pracowała w Moskwie, była na zarobkach i przywiozła stamtąd Saszy laptop. „Normalne miasto, normalni ludzie”. A polityka... Nigdy nie interesowała się polityką w jej czystym, a nawet głębszym wymiarze... Żyła sobie... A teraz ta nienawistna, wściekła konfrontacja, zaczynając gdzieś od połowy kwietnia, bardzo niepokoiła, wzbudzała strach – o siebie, o syna Saszę... Staruszka matka mieszka daleko. I czym ona mogłaby jej pomóc? W tej rozpaczy nagle przypomniała sobie o Borysie. To był mężczyzna nie z jej poziomu, nie w jej guście... Ale zabiegał o nią już od zeszłej jesieni. Poznali się przypadkowo na jakiejś, trudno już przypomnieć sobie, imprezie. Tak, samotna kobieta, która rozwiodła się trzy lata temu z mężem, gorzkim pijakiem, zaczęła spotykać się z Borysem. Wydaje się, że zakochał się w niej po uszy. Nic dziwnego. Kobieta w rozkwicie sił, która już odeszła od piekła poprzedniego małżeństwa... Piękna, z dużymi czarnymi oczami, bujnymi włosami, zadbaną twarzyczką, ładną postawą... A Borys... Przy niej wyglądał niemal jak chudziutki obdartus... Więc nie snuła z nim dalekosiężnych planów... Ale myśli są zmienne... W mieście, w którym wszystko bez wyjątku jest pijane, wytatuowane, zadymione, grube, z pięściami i przekleństwami, z kryminalną przeszłością, kobieta z dzieckiem nie mogła marzyć o ideale mężczyzny o jej poziomie kultury, obycia i zachowania... Nadepnij sobie na gardło i zbijaj cenę... Ostatnio jednak „Borysek” przepadł. Jeszcze na początku lutego mówił, że wzywają go na kilka dni do Kijowa – pomitingować. Płacą nieźle, wyżywienie, piwko... Tylko „skoczę” tam i z powrotem do niej... Ale te kilka dni Borysa przeciągnęło się na miesiące. Minął luty, marzec, kwiecień... Od kilku dni maj cieszy się słońcem... Trzeci tydzień w Kramatorsku trwa zamieszanie... Najpierw dzwonił, że u niego wszystko wspaniale. Romantyka! Namioty, przyjaciele, mapy... Tęskni, prawda, za Anią, ale niech poczeka, wkrótce przyjedzie... A potem, może i nie na miesiąc, Borys zamilkł. Anna, zmęczona ciągłymi dniami alarmów, niepewnością, z regularnymi napadami depresji, wykręciła znany numer... – Aniu, jestem we Lwowie! Jak Borys znalazł się we Lwowie, Anna nie wiedziała... Nie wiedział też Piotr. Zadzwoniono z Kijowa, poproszono o zaopiekowanie się. I to wszystko. Wojskowi przywykli wykonywać rozkazy. Choć tym razem ze stolicy nadeszła nie rozkaz, a prośba. Piotr był człowiekiem dobrym. Miał należyty zapas sumienia, by postępować z ludźmi po ludzku, odpowiadać na czyjąś biedę, podać ramię, przyjść z pomocą... Czerpał z tego jakąś szczególną satysfakcję. Oczywiście, że miał i wady, ale przyjść z pomocą w trudnej chwili – to rzecz święta... *** ...Tydzień później Borys przywiózł Annę z Sašą do Kniażpola. Kiedy obejrzała „penaty”, w których mieli zamieszkać, na jej twarzy i w oczach dało się dostrzec rozczarowanie. Co można było pomyśleć? Albo przywykła do szykownego życia w Kramatorsku i to nawet blisko nie jest jej poziom, albo Borys nawieszał jej makaronu na uszy, przedstawiając letnią kuchnię na wsi jak carski pałac... Dla niego, po Majdanie i namiotach, wszystko mogło tak wyglądać, ale dla Anny i delikatnego Saszy, który bardziej przypominał małego, sympatycznego panicza, był to lekki szok. Z Anną i Saszą Borys rozmawiał po rosyjsku. Z Iwanem, Piotrem, teściową i Galą przechodził na ukraiński. Saszа też znał ukraiński poprawnie. Anna go tylko rozumiała. W tej chwili wszyscy wyglądali na nieco zmieszanych. Z jednej strony starali się, jak mogli, szczerze, z głębi serca... Lecz z drugiej strony takie „pałace” wcale ich nie cieszyły. Oczywiście spojrzenia pełne ukosów nie miały nic wspólnego z gospodarzami domu. Jedno po drugim leciały w stronę Borysa, który rozglądał się po podwórku i tylko uspokajał: – Ależ wszystko w porządku... Plany Borys ogłosił wszystkim od razu. Ma mnóstwo spraw. Dlatego zostanie tu tydzień, dwa, żeby Anna z Saszą się zaaklimatyzowali, a potem sami sobie poradzą. Iwan z żoną i Piotr wyjechali w niedzielę wieczorem do Lwowa, a uchodźców zostawili pod opieką mamy. Teściowa Iwana dodała jeszcze dwa szczegóły do charakterystyki Borysa. – Proszę spojrzeć, w środę wiatr złamał gałąź, spadła na ścieżkę, która prowadzi od letniej kuchni do ubikacji, a on obchodzi ją bokiem, nie podniesie, nie odciągnie choćby na bok – westchnęła. – O tym, że widzi, jak mi ciężko czerpać wodę z studni, już nawet nie wspominam – siedzi na progu w bezruchu i bawi się telefonem... – Trzeba się dostosować, mamo – westchnęła i Gala. – To inny kraj, inni ludzie... Wyrwani z miejsca, nie dziwne, że są źli na cały świat, a nie szukają prawdziwego winowajcy. Uspokajała mamę, a sama pomyślała: nie szukają, bo mogliby wpaść na... samych siebie. Jednym słowem, pierwsze konflikty udało się złagodzić. Uwaga przeniosła się na Saszę. Przede wszystkim zaprzyjaźnił się z ulubionym pieskiem babci, z podwórka nigdzie się nie oddalał, odrabiał lekcje. W Kramatorsku był prymusem. Skromny chłopiec, nawet nieco nieśmiały. Lecz już po tygodniu się oswoił. Ze wszystkimi Sasza mówił po ukraińsku. Tylko czasem przemykały jakieś rusycyzmy. Przyznał nawet, że w przyszłym tygodniu będzie miał urodziny. Wszystko to uważnie zapamiętała Iwanowa Gala – nauczycielka Halina Stepaniwna. Opowiedziała rodzicom swoich uczniów o uchodźcach i zwróciła się o skromną pomoc. Ktoś przyniósł żelazko, ktoś przyzwoity ekspres do kawy, ktoś używany telefon komórkowy... Dodatkowo Halina Stepaniwna upiekła dla Saszy okazały tort urodzinowy. Pod koniec piątku zbierało się na przyjemną biesiadę. Kiedy wszyscy przyjechali z Lwowa, z szaszłykami i tortem, „kniażpolscy uchodźcy” byli zachwyceni. Anna także przygotowała różne sałatki. Dzień był ciepły, słoneczny, więc stół przenośny znalazł się na zewnątrz. Na nim, oprócz wszystkiego, pojawiła się też butelka domowej wiśniówki. Wszyscy usiedli, gdy nagle Borys zerwał się z miejsca i zwinnie pobiegł do letniej kuchni. Stamtąd przyniósł butelkę koniaku. Do godziny sam go, jak to się mówi, przyjął do wnętrza i ...poszedł spać. Rodzina długo nie wstawała od stołu. Nikt nie pytał Anny o jej wybór, „cywilny związek”... Lecz ona sama poruszyła ten temat. Chciała się wygadać, chciała, żeby ją zrozumiano, pocieszono... Tam, w Kramatorsku, to inny świat... W niedzielę teściowa Iwana wróciła z kościoła i przyniosła uchodźcom tysiąc hrywien. Od parafian. Pieniądze wręczyła Annie. W obecności Borysa, na co ten albo żartobliwie, albo poważnie nawiązał: – A głównym to jestem ja! – Ty sobie bądź, kim chcesz – ucięła – ale wydaje mi się, że u Ani one dłużej zostaną... Z tej krótkiej znajomości z uchodźcami łatwo było zgadnąć, że Borys nie wyglądał na „głównego”. Osiągał swój cel proszeniem. Szukał jakichś argumentów, a Anna w końcu ustępowała. Tak było także wtedy, gdy Borys postanowił „wyjść” na poziom międzynarodowy. Zapragnął zagranicznego paszportu. Cóż, niech będzie. Iwan spotkał się z nim we Lwowie i zaprowadził do znajomego z prywatnej firmy, która zajmowała się wyrabianiem dokumentów i załatwianiem wiz. Wszystko odbywało się po biznesowemu, a kiedy przyszło do zapłaty, okazało się, że Borys nie ma pieniędzy. Co było robić, Iwan sięgnął do portfela. – Ja wszystko oddam! – zapewnił Borys. – Jeszcze dziś! – Dziś to się nie uda – sprzeciwił się – dziś jest piątek, a jutro przyjadę do Kniażpola, wtedy oddasz... Na tym pożegnali się z Borysem. Iwana w drodze do domu lekko dręczyły wątpliwości. Jakiś surrealizm... Człowiek jedzie wyrabiać paszport, a nie ma pieniędzy. Co myśleć? Że w ogóle ich nie ma? Czy prosił Annę o pożyczkę, a ta mu odmówiła... W końcu, co tu zgadywać... Przez całą sobotę w Kniażpolu Iwan z Piotrem krzątali się przy szopie. Ciachali, wymieniali parę desek na fasadzie. Borys co chwila podchodził do nich, pykał papierosem i wracał do letniej kuchni. Było widać, że mężczyzna nie wie, gdzie się podziać. To siada na progu, to wychodzi na drogę, to idzie do sadu... Nikt nie zamierzał go zaprząc do pracy, ale... Młody mężczyzna... Czy naprawdę nie może przytrzymać deski, żeby się nie chwiała, dopóki ją przetną... Ta gałąź na ścieżce, teściowa przy studni z wiadrem – to wszystko podsuwało dziwne domysły. Może jakaś wiara mu nie pozwala pracować, tak jak niektórym „świadkom” nie wolno służyć w wojsku, walczyć... Ale przecież nie ma takiej wiary! Minęła sobota, po obiedzie w niedzielę zbierali się do Lwowa, a Borys o długu „paszportowym” nawet nie wspomniał. Pewnie myślał, że „przejdzie”. Owszem, przeszło, ale nie tak, jak on sobie wyobrażał. Iwan wezwał go na podwórko i dość wyraźnie wspomniał o pieniądzach. – O, zaraz – i Borys czmychnął do letniej kuchni. Długo nie wychodził... Iwan zebrał odwagę i poszedł za nim. Już przy drzwiach usłyszał rozpaczliwy głos Anny, która jakby się przed nim tłumaczyła: – U mnie wszystko policzone! Iwan uchylił drzwi. – Borysie, daj spokój, przełożymy twój dług na nieokreśloną przyszłość: kiedyś nadejdą lepsze czasy. Pożegnali się i pojechali... A następnego dnia do wsi przypędzili korespondenci – z dyktafonami, aparatem fotograficznym. Jak żyje się uchodźcom ze wschodu wśród banderowców – to wdzięczny temat! Trzeba przyznać, że został opisany zgodnie ze wszystkimi zasadami gatunku dziennikarskiego i od razu trafił na łamy jednej z popularnych gazet. Chodziło o to, jak głowa rosyjskojęzycznej rodziny, zuchwalec z Kramatorska, spędził trzy miesiące na kijowskim Majdanie i walczył z antyludowym reżimem Janukowycza – przeciwko „nadzorcom”, rozkradaniu budżetu, urzędniczej samowoli, skorumpowanym sądom, prokuraturze, milicji... Walczył ramię w ramię z najlepszymi przedstawicielami centrum i zachodu Ukrainy! Dalej korespondencja przeniosła się na różne strony internetowe i wydawnictwa o zasięgu niższym niż republikański. Borys nie krył zadowolenia. Artykuł w gazecie – atut, legalizacja statusu... Tymczasem Iwanowi zadzwonił znajomy z prywatnej firmy i z naciskiem zapytał: – Znasz tego mężczyznę, któremu pomagasz w uzyskaniu zagranicznego paszportu? – Znam jako uchodźcę, uczestnika Majdanu... – z nutą niepokoju odpowiedział Iwan i zaraz dopytał: – A co się stało? – Przecież to zek! Iwan był daleki od świata przestępczego. Ale gdzieś słyszał, że ludzie z karalnością żyją według pojęć. Mają swoje „kodeksy”, „prawa”... Wydaje się, że tam jest też punkt „nie pracować w żadnych warunkach”. Może właśnie tego punktu Borys przestrzega konsekwentnie... *** Długo uchodźcy u teściowej Iwana nie zabawili. Skończył się rok szkolny Saszka i zaczęli myśleć o zmianie miejsca. Borys nie odrywał się od telefonu, załatwiał kontakty u jakichś znajomych, uzgadniał pomoc humanitarną w cerkwi Jury we Lwowie... A pewnego dnia spakowali walizki i zniknęli w nieznanym kierunku. Teściowa Iwana była na działce. Nie pożegnali się. Tylko pod wycieraczkę schowali klucze. *** Mniej więcej pół roku przed Iwanem odezwał się Borys. Jest u niego ciężka sytuacja, czy ten nie mógłby przelać mu na telefon komórkowy czterystu hrywien? – Mógłbym! – odpowiedział pewnie Iwan. – Tylko nie wiem, jak to zrobić... W głosie Iwana wyczuwalny był jakiś nieprzyjemny żart, ironia, złość... Młode i zdrowe, to spekuluje uczuciami, żebrze o grosze, kręci, kłamie... *** Od tamtego czasu minęło osiem lat. Wojna z rosyjskim okupantem weszła w najgorętszą fazę. Putin odsłonił karty, już się nie kryje za „ludowymi ополченцями”, lecz bezczelnie usiłuje odrywać od Ukrainy kawałki terytorium. „Specoperacja”! Setki, tysiące poległych i okaleczonych... Borys już o sobie nie przypominał, a Iwan nie myśli, że teraz na froncie broni Ukrainy przed kacapią. W każdym razie miał okazję pójść bronić wschodnich ziem wtedy, z Majdanu. Przecież to były jego rodzinne ziemie. Mógł... Tak, jak to zrobiło wielu prawdziwych patriotów. Zamiast tego uciekł do Lwowa i tu się włóczył, wyłudzając jałmużnę, imitując gwałtowną działalność... Najpewniej jakimiś przebiegłymi kombinacjami znalazł się wśród patriotów, wkradł się w zaufanie. Być może na Antymajdanie karty mu się posypały... Być może zgłodniał i przeszedł tam, gdzie częstowano kanapkami... Kto go wie... Niedawno o sobie przypomniała Anna. Chciałaby z mamą i Saszkiem przebyć gdzieś miesiąc-półtora na Lwowszczyźnie, dopóki nie rozstrzygnie się sprawa wyjazdu za granicę. Nie w kierunku Moskwy? Na zachód! – zdziwił się Iwan. Coś, zapewne, zmieniło się w „sowieckiej” świadomości Anny... Czy może – nic światopoglądowego?.. Tymczasem w Kniażpolu, niedaleko teściowej Iwana, pojawili się nowi uchodźcy. Chata stała tu bezczynnie. Właściciele dawno zmarli. Odeszły też dzieci. Wnuki – we Lwowie, więc wynajęli dom starszej parze z wnuczką. Mówią, że przybyli tu spod Kijowa. Pewnego razu Iwan pod koniec marca zastał ich przy mostku. Wnuczka, zapewne jeszcze nie uczennica, bawiła się z pieskiem. A mężczyzna z kobietą, już zupełnie siwi, coś „czarowali” przy metalowym płocie, który pochylił się z okopu nad drogą. Najwyraźniej zamierzają tu gospodarować na dłużej, pomyślał w duchu. A może kupili posiadłość i się urządzają... – Daj, Boże, szczęścia – przywitał się Iwan i zatrzymał się przy uchodźcach. – Dziękujemy – odpowiedzieli zgodnie, na chwilę odrywając się od pracy. – Kupiliście gospodarstwo? – Ależ skąd! – A na długo do nas? – Myślę, że też nie – odezwał się siwowłosy mężczyzna. – Jak tylko nasi odpędzą to paskudztwo spod Kijowa, to wrócimy do domu. – Tak, już odpędzają! – No i świetnie! „Dziwne – pomyślał Iwan. – Będą wracać, a płot naprawiają!”. Jakby odgadując myśli Iwana, świeżo upieczony gospodarz raźno spojrzał w jego stronę: – Niedługo Wielkanoc! Trzeba się przystroić! Następnego dnia Iwanowi rzuciły się w oczy także sąsiednie okna. Były pomalowane na niebiesko. Dla Kniażpola to coś nowego, tu okna są całkiem białe, a jednak ludzie się starają, nie siedzą bezczynnie... Na Wielkanoc uchodźców-sąsiadów w Kniażpolu już nie było. Wyjechali gdzieś w połowie kwietnia, zaraz po otrzymaniu sygnału, że mogą wracać do domu. „Szkoda!” – cmokał Iwan. Z takimi to by przy świętach wypił kieliszek...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Taka pora, koly nemaye sliv

Bohdan TOMENCZUK, laureat Nagrody Narodowej imienia Tarasa Szewczenki 2022 r. *** ...Niech was mój dotyk doprowadzi do słów... Niech będzie on, niczym pierwszy dotyk... Ja was kocham... Ja was dawno kochałem Wszystkiemu i wszystkim, a nawet wam na przekór... Potrzebnych słów nie znały słowniki, Łza, niczym wyspa, obmywała spojrzenie... Mijały noce, ery i wieki, A wy byliście daleko i nie obok... I wiedziałem tylko ja, dlaczego czekam na was. Dlaczego tak wierzę, niech nawet nie zostanie odpłacone... Niczym pielgrzym, szedł przeze mnie czas, Ale was on nawet nie dotykał... Jak dogasły spalone mosty, I kiedy zwiędły spojrzenia i kwiaty... My zgliszczami przeszliśmy na ty, Ja uczę się ciebie, jak was umiałem, kochać... *** Twoich ust, twoich linii spłoszone ptaki, Te świece uroczyste, które podobne są czemuś do gwiazd. Ty kochaj mnie, słyszysz, po prostu, bez prób, Czuło i desperacko, nam pozostał ten krok... A właściwie, pół kroku, pół westchnienia, pół ruchu, Będzie wszystko, co zostało długością reszty życia.. Ponad przepaścią w życie wyciągnij do mnie rękę... I goryczą pocałunków nie odzyskuj zmysłów i mnie nie odzyskuj... Ty wychodzisz z nocy, jak z bursztynowej muszli, Tych słodkich pół kroku – ścieżka z tłuczonego szkła... Ponad nią wzlatują nasze zmęczone dusze, I za nimi tak płynnie my i nasze ciała... Przemijać będzie wieczność... A ty obok zostań... W złocistą północ nacałujemy oczekiwań... Ale to – za pół kroku... Tylko ty nie odzyskuj zmysłów... Ty jaw się jawą... Ty sobą nastań... *** A ja ciebie jestem zazdrosny o deszcze – One ciebie dotykają każdą kroplą. Ich doprowadza do szaleństwa tak piękna kobieta, W takim całkiem przemoczonym płaszczu. I niby grzmot, mruczy coś taksówkarz, Dokąd wy do salonu, tacy przemoczeni... Ten świat, jak w odwróconej lornetce – W cudzej miłości chce mieć zysk... I my pędzimy tam, na kraj światów. Za miasto do opuszczonej dróżniczówki, Błagamy w myślach starą-starą wróżkę, Aby ten deszcz ciebie nie przeziębił... Wreszcie las ponad wszystkimi lasami... Tam deszcz i miasto – tutaj ptasi gwar, Ja wszystko do słońca wieszam na promień (Jak dobrze, że odjechała taksówka) W pocałunkach zapominamy wstyd Wszystko widzi las w deszczami mytych oknach I ty taka od najdroższych droga, Jak tajemnica wywróżonych planet, W tych lasach żyje swaroży bóg... Płonie ogień... Stara-stara derka... Gdzieś tam światów setna operetka, A tutaj tylko my i siwy las we dwoje. *** Taki był wybór – kostnice i cmentarze, I wieczne waśnie o morgi*, Szli twoi niebiescy kosiarze, Aż niebiosa rozwiązywały sznurki... I sypało się stamtąd wszystkiego... Gdzie tam tej puszce Pandory, I słuchały nahajkowego żargonu Światy twoje, które garbiły się, jak góry... I zaciskały furię w pięści Twoi opryszkowie i twoi powstańcy, Ty prałaś w zakrwawionej rzece Te wieczory, które przywdziewałaś rano... Takich było u ciebie rozdroży, Takiego bólu i takiego żalu, Hasał światami hajdamacki nóż, Nie wytarty w żałobną chustkę... Idziesz dokądś, jak tylko z krzyża... I nawet bliscy wyparli się ciebie... Lecz świeci się wszechświatowa wysokość Tam, gdzie sama sobie przychylisz niebo... ————— *dawna miara ziemi *** Te malwy do gwiazd, te dymy aż do nieba. I my w ogrodach, jak wiatry. Kolana w zadrapaniach – czyż to kłopot? – Zrywamy cudze flagi. Wojna rozhulała się na naszym przysiółku – My bawimy się, my dzieciaki. I wy tak samotnie czemuś na przyczółku... Wam bardzo boli nasza gra. I ja wbiegam na chwilkę do chaty, Zadyszany, w pośpiechu jem, I znowu, jak wiatr, biegnę wojować... Sto lat minęło, sto zim... Wy płakaliście światło: mój drogi łobuzie. I ja na rękach zasypiałem... I malwy ciągnęły się do łez całonocnych – Wam śniła się prawdziwa wojna. Obca i daleka, lecz u nas na przyczółku Nie malwy rosły, a krzyże... I wam przyszło po martwym barwinku Zabitego syna nieść... Leciały odłamkami sny wasze wieszcze, Wy los tłukliście o próg, I Bóg winowajczo patrzył w oczy, Że syna czemuś nie uchronił... *** ...Ja znam gramatykę wolności... Ją podpisują miecze. Lina Kostenko W tej biedzie, która nie ma dna... Przy tej ordzie, która gorsza od pieczyngów... Boli, Ojczyzno, – ty u nas jedna – Twój Charków, Mariupol i Czernihów... Nie ma u ciebie niebolących miejsc... No ile u tego świata tych Batyjów, Święty gniew i nim święta złość, A jeszcze miłość święta, niby Kijów... I wróg, który żywcem ciebie by rozdarł, Dlaczego i za co – sam tego nie wie... Jeszcze tak dwugłowo dziób rozpostarł – Aż naród, jak szabla Czornobaja... Nazajutrz znowu ukrzyżują Chrystusa, Twój każdy jęk – to jego modlitwa... Z ponad golgot twoja widnieje zemsta, W twoim testamencie punkt jedyny – bitwa... Krwawy anioł u ciebie na ramieniu, Miłość twoja, jak nienawiść, krwawa, I ty zapiszesz pismem mieczy Za co ona, twoim bohaterom, sława... Gdzieś rozdziera niebo “Iskander”, O czymś syrena zawodzi skądś, Aborygeni z plemienia bander, Świta zemsta... I my gotowi bić się... *** Takie kobiety... A mierzymy razami... W tłustych rozmowach w poprzek i wzdłuż... A pamiętasz – niebo nad czasami, A pamiętasz, błyskawice – obok? Wokół rzeki, rzeki, rzeki, I w trawach utonęły brzegi, A my wszystkim niebiosom równowielcy, Czy nas nie ma? Są tylko dwie żądze. Taka miłość, niczym łza na rzęsach, Nie zmierzona dostępnością razy, Takie niewinne, jak kiedyś – Maria, To światło w półcieniach obrazów... Takie bywa tylko raz w nigdy, Kiedy za łoże – skrzydła i niebiosa... A biały świat bieleje białym bólem... Wam tak było choć raz w tych razach? *** Nie wiem, za co pan Bóg kocha upartych, Stoją cmentarze, jak tablice wieków... Zostaną ci, którzy gotowi umrzeć. A reszta? A reszta z Egiptu idźcie... Wyjście... Ono bywa wszystkiemu panaceum... Scenariuszom batalii nie pasuje pastel... Idźcie... W tej wyprawie znajdziecie Mojżesza Na wszystkie czterdzieści lat za czterdzieści pustyń... Idźcie i w drodze śpiewajcie hosannę... Następnie odezwijcie się, że wy odnaleźliście się... A my uratujemy obiecaną... Tę... Podarowaną Bogu kiedyś... Z dalekiego stamtąd namodlcie Boga... Bo każdemu los kłębek snuje... Ojczyzna – to zawsze rdest za progiem, Kiedy ten próg u Ojczyzny jeszcze jest... A nagle... To żyjcie za nas nieustannie. Różnie bywa, jak wróg – nasiał. Wtedy... Nawracajcie się w obiecaną... Ostatnim nasieniem w garści czasów... *** ...S. O. Żyję sobie i żyję i nie dlatego, że muszę, Choć horyzontowi dawno zerwana struna, Z absolutnie wszystkich pieśni, które opaliły duszę, W niej została ta, która wszystkiemu wojna... Taki krótki wiek, że dzień od niego dłuższy, Taki pośpieszny czas w zegarku na ścianie, Taka straszna ta chwila, która przemija milcząc, I dzwonami dudni w nieubitym we mnie... *** My krzyż nieśli, on był jeden na wszystkich, I dzień na wszystkich, i noc na wszystkich, i wieczór, I każdy wszystko to brał sobie na ramiona, Wpuścić ciężar był najwyższy grzech... Podobne nasze cienie do ciemności, Była wiosna i pączkowały wiśnie, Na wszystkie grzechy my nie byliśmy bezgrzeszni, Lecz krzyż z ramion nie opuszczaliśmy my... Kwitły ogrody – wydawało się, że śnieg, I wrogowie skradali się skrycie, Ziemska Maria nam wycierała twarze I całowała stopy naszych nóg... My krzyż nieśli wzdłuż krwawych wiorst, Pod niebiosami z ognia i sadzy, My szli i wiedzieli: na mogile wrogiej Ciężki zwycięski zakopiemy krzyż... *** Taka pora, kiedy nie ma słów. Kiedy wszystko podkreślone niemota, I strasznie tak, niczym obca konnica, Przemknęła tam, gdzie ból ciebie bolał... Ta kobieta w otwartym oknie, Starannie tak pielęgnowane pelargonie, Całuje deszcz, niczym otwarte rany Tego, kto już zginął na wojnie... *** Odwieczna bitwo dobra i zła, Duszo poszarpana jak sztandar. Bądź ze mną, ziemska modlitwo, W tych niepokornych gościach... Łykiem barszczu w wiejskiej misce, Deszczem w późnym ogrodzie, Dzieckiem w maminej kołysce, Biesiadną grupą w kolędzie... Życie, ono tylko dym i nitka, Jak pod kłodą żmija... Bądź ze mną, ziemska modlitwo, Choć prawie nie modlę się ja... Kiedy zaś jak dzień pogodny zgasnę, Na pozaobzornej granicy Ja tam sobie otworzę cerkiew W przetłoczonej duszy... A tutaj nie przestanę bić się O prawdę. Inni – o marżę, Ja tam zacznę za was modlić się, A gdzie – od razu i nie powiem... Możliwie, z piekła... Może, z raju Wszystkimi odcieniami żalu... Ja słów takich jeszcze nie znam, Którymi stamtąd was kocham... A wy przy pogrzebowej stypie – Niebiańskie to, które i ziemskie – W niepokonanej Ojczyźnie Wspomnijcie grzesznego mnie Łykiem barszczu w wiejskiej misce, Deszczem w późnym ogrodzie, Dzieckiem w maminej kołysce, Biesiadną grupą w kolędzie... Bo póki tutaj trwa bitwa, I póki wróg nie osłabł, Jaka w tym pośpiechu modlitwa? Przeżegnać się chociażby... *** Panie gniewu niebieskiego i naszego, Daj mi chleba Twego na co dzień, Daj mi serca na błogości czczego, Daj do modlitwy biesiadnych pieśni... Daj zapominać i daj przypomnieć sobie... Daj nie cierpieć, a zwyciężyć Wszystko, co nastało, i co może stać się... Czas i stosowność rozstrzygasz Ty... Panie, jak to sądzić ze sławą Grzesznego ludu niewidziany zryw? Tam na granicy między jawą a wyobraźnią Umarli zmartwychwstaną. A co do żywych? Ci, co zginęli, wstydu nie będą mieli... Jak będzie z tymi, co umrzeć nie zdążyli? Dnia ostatniego po prostu będą czekać, Co na to powie Twój Archistrateg? Będziesz wierzył słowu Piotrowemu? Każdy usłyszy, co rozstrzygnie Zbawca... Stanie się Ojczyzna Świętą Pokrową? Jak to będzie, nam wiedzieć nie czas? Panie, gniewu!.. *** Panie, kochałbym i rozbierałbym, Zachłystywałbym się w warkoczach, jak w deszczach, I szukałbym młodej prawdy W półprzymrużonych oczach... Pilnowałbym powodu i okazji Ze spojrzeniem spotkać się jej, Mówią, że dla tej urody Uczyły się śpiewać słowiki, Krzyżyk w rozchylonych klapach, To prośba śnij się i nie śnij, I modlitwa, aby z woli Boga Ust jej dotknąć kiedyś, Panie, stałbym na kolanach, Całowałbym zmęczenie rąk i nóg, Byle pić wspomnienia, jak wina, I ten już, który nie nastanie, grzech... Boże, ani żyć, ani umrzeć... Mama, jak syrena głośna... Zgliszcza... Ruiny... Eksperci medyczni...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zabita i zgwałcona ona... ...Boże, a Ty wtedy byłeś w Buczy? Mówisz, że po prostu biegłeś do Mariupola? U Ciebie też bywa nieuchronność, Że nie zdążyłeś... Starałeś się, lecz nie zdążyłeś? Mówisz, Chryste, o policzku? Ja – przeciw... Jesteśmy uparci, ale tacy, jacy jesteśmy… Rozumiem... Taki czas... Golgota Znów własna nadchodzi u Ciebie... *** Dokąd wystartowało, tam i doleciało I losy płoną jak zapałki... Ich nasza Golgota daleko od ciała. Im bliżej, oczywiście, do własnych koszul... Nic nie zdziałasz, niczego nie wytniesz... Wołaj na pustyni rozdzierające „SOS” Znoś, Ukraino, bo biznes to biznes, Nie w tematyce wszechświata tylko Bóg i Chrystus, Z arki zrobili prywatne koryta, Ojczyzno, jesteś dla wszystkich groszkiem przydrożnym, A gdzieś faryzeusz, inkwizytor i celnik Rzucają na karty, rozdają na trzech... Tobie zaś kołysać bocianie gniazda, Synom nie wyrzekać się twoich sztandarów, I niebo, zdaje się, nie za późno... Nie za późno Oparło się na barkach twoich klonów... *** A czasy jak zraniona łania, A u myśliwych napięte pasy z nabojami... Gorzko złożone skrzydła milczeń, Bezradne słowa „Ojcze nasz” Ktoś wyrywa miecz jak dym Z kominów, jak z podartych pochew, Za Dunaj, za Dunaj jeszcze tamtej zimy Kozaczek zebrał się i pojechał... Za Dunajem same cmentarze, Jeszcze smutki wieczniejsze niż cisza I krzyże jak ślepi kobzarze I ten pisarz, który pisze wieczność... Nad Dunajem idzie dziecko, I nikt, i nic nie mija, Mewy na niebie wdowio krzyczą, Płacz gdzieś płynie Dunajem... Pod górą zapomniane łodzie Z tamtej zapomnianej pieśni, Pod oknem młodej wojny Wozy ogniście kołowe... A do tych złotych rydwanów Zaprzęgają czwórkę koni... Nie wrócisz... Chociaż byś przyśnił się, Kozaczku, zza tamtego Dunaju... *** Milczą niewysłuchane modlitwy, nieodczytane stygmaty i mity... I liczby, i gwiazdy, jak zawsze, o czymś milczą. W kieszeniach hula niezłapany, złapany wiatr... Pora niekochania, miłości i ostatnich poczęć, Wokół nic, chyba że Wielkanoc zasmuci, I nieba nie widać – tylko obca wysokość... I kto tam się waha – być czy znów nie być? On chyba zapomniał, że nas o nic nie pytał... Tę noc przeżyjemy jak ostatni, chciwie przeżyty dzień, A co będzie jutro – gdyby tylko słowa i wiedza... Wahać się przystoi chyba tylko jednemu wahaniu, I będzie się kajać tylko skrusze – kajanie... Żegnamy się... Może już nie będzie nam dane się spotkać... Całujemy się... Kochasz? Kochałaś? Wiem... Kochaj... Co nam zostało – wyjść i przeznaczono walczyć, Póki nikt w nas do końca nie zabił tego, co ludzkie... A ty zostań... Jak wiara... Jak jutrzejszy oddech... Jak nasza prawda, wyszczerbiona do krwi pieczęć... Wiem, że kochasz... Wiem, że potem urodzisz Poczęte z miłości w czasie ostatnich poczęć... A Bóg dyryguje... Stoi za wysokim pulpitem... Trwa wojny żałobnie przeciągły koncert... Za wszystko płacimy jeszcze niezłapanym, złapanym wiatrem... Za los... Za wybór... Za ciebie... Za siebie... Za śmierć... *** Czasy mijały od grobowca i znów do grobowca, Gniotąc wsie, miasta i warsztaty mistrzów. Wszystko to działo się przeze mnie, przez nas i przez ciebie... Tablice piasków i rękopisy siwych wiatrów... I na tych brzegach żyły sobie plemiona, Tam orali swoje i zbierali swoje siewcy, I nadeszła rzeka, jakaś ciemniejsza niż ciemność, Późne słońce wzeszło w krwawo krwawym brokacie... I płonęły lasy i pola, i klepiska, i warsztaty, I nie było kamienia, by o nie ostrzyć miecze, A świty były, jak nigdy, jakieś niewyobrażalne, Na zaświaty poszli, przeklinając świat, oracze... I płonęły łodzie, pałały, płonąc, wiosła I wszystko okrywało się łysym płaczem niemowląt, I czerniała rzeka, krzyżowo wyginały się ścieżki, Uparcie szli wojownicy wzdłuż rzeki brzegami odpłaty... Nie... Nie szli po prostu, lecz krwawo po rosie i wodach, I do gardła sięgała totemicznie ciemna rzeka, A oni wciąż szli, nie pytając ani o drogę, ani o bród, I Ojczyznę zabitą nieśli na zbolałych rękach... I było w ich oczach i nienawiść, i ból z miłością, I szukali dla Ojczyzny kropli naprawdę żywej wody, Śniły im się książęta. I hełmy z wrogą krwią... I wyprostowali ramiona z wczoraj pochylonych krzyży... I poprawili wojownicy popręgi, przyłbice i siodła, Jęknęła Ojczyzna, ożyła w ich rękach, I szukała koryt do nieba świątynnego światła Ciemna od bólu i wrogiej krwi rzeka... *** Ojcze nasz... Czy Ty jeszcze jesteś na niebie? Co znaczy dziś Twoje imię, Skoro to już nie Twoje Królestwo? Gdzie w nim Twoja wola? Ból nasz powszedni daj nam dziś I nie odpuść nam ich win, Rozdając chleby winowajcom naszym... Więc przebacz nam pokusę naszą, By po ich dusze przyjść z tego bólu... Panie, pijemy ten gorzki kielich, Z ciała jęku z winiarni boju... Wierzę... *** W imię Ojca i Ducha, i Syna, I niepoczętego dobra.... Upadła włosina, Ta, najświętsza, która... Nie ma słów... Jest tylko Słowo... I ciepło smutnego popiołu, A wy odważni, łowcy ludzi, — Jednak odważyliście się, przyszliście... Słyszeliście – matka wołała? Idziemy po ciebie, nie na was. Upadła włosina, Z głowy jej maleństwa... Gromami srogimi spadła Ta, czego Boże uchowaj... Nawet zemsty będzie mało I zwycięskiej wojny... Znajdziemy w Moskwie i za Uralem, I przyjdzie wam jeszcze ta pora... Grzmiało – włosina spadła. Ta, najniewinniejsza, która... *** Wybaczcie mi, niewinne ofiary... Chowając łzy między deszczem, Pochowam naszych zmarłych, I wybacz, mój Boże, – pomszczę się... Za wszystkich i za Twojego Syna. I niech Ty nie wybaczysz mojego gniewu, W tym jedynie moja wina, Że im nie wybaczę synów... Proszę, Boże, daj dokonać. Potem, jeśli jest za co, karz... Będę żyć... Będę żyć, Bo zemsta – mój raj... Z plecami, wprost i bez ogródek. Za wszystkich, i żyjących, i jeszcze nienarodzonych. Ja własny rozpoczynam odliczanie... Mój Boże, nie sprzeciwiaj mi się... Daj pokonać i przetrwać Przeklęty czar losu, Oram mieczem i sieję żyto, Bo jesteśmy narodem... Już nie płaczę tylko w pięść. Północną łzę grzeję przy kominku... To zazdrosne wycie wilkołaków Na przodków w stusetnym pokoleniu... Wszyscy oni – przestrzeniami bezsenności. Twórcza siła gniewu, a nie złości. Ciemna powłoka nocnego nieba, Jak łono prawiecznego żywota, Które urodziło mnie w jęku... Być narodzonym – to naprawdę rozkosz, Płoną słowa i grzeją tym ogniem Zastygłą pamięć przodków mojego rodu... Ogień płonie. I widać tylko mi Upadki, czyny, odrzucenia i męki, I ich siwizny – popiół w tym ogniu, A dym – to ręce wyciągnięte ku niebu... Zwiastowanie – 2022 We rozdartym śnie z Nim idę po wodzie. Czaszki jak piłki – kopię je... Za nami idą święci – wszyscy, niesświęci. Tylko podobni do wyblakłej kopii. A u planety jakby ostatni zygzak... I wiatrom ani stać, ani wiać. On idzie przodem, lecz cały we łzach, Bo po raz pierwszy nie wie, co czynić... I znikąd jakoś podnosiła się woda... Noe gdzieś odpływał na „Titanicu”, Milcząco szła Dziewica, młoda, młoda, Lecz jakoś w podartym staniku. A wokół cerkwi – tylko harmider, gomor, I edeńskie ogrody jak sodomy, Skrzypiały zasłony pustych komór, I czaszki pytały nas: „Kim jesteśmy?” I takich błyskawic, i gromów-pożeraczy, I tablice stawały się jak krypty, Słońce upadło, jakby rozbił się kielich, I krew zalała manuskrypty... Szliśmy po krwi, a kryształ kaleczył nogi. Wszystko huczało jak stadiony, Zło zeszło się z dobrem – i drżał mundial, Od którego aż serce mrozi się... Rzuciło mnie w pot, lecz już na jawie. Wyprosiłem się ze snów na dobre, Nocne rosy spadły na poranną trawę Czy to krople zimnego potu? Coś szeptał mi ogień z kominka... Chodziłem, przyglądałem się światom – Wszystko było jak we śnie... Tylko nie widać Jego... Tylko cień nad zgniłymi krzyżami... Skamieniała dawno, skamieniała tablica, Parowała krew jak bitum... Sam siebie nazywał pierwszopowołanym moskalem I wymachiwał Trzecim Testamentem... I kołysał świat jak niebiański przybytek Ten, który wszechświatowe przybytki... I zstępował na Ziemię rozgniewany Bóg W barwach niebiesko-żółtej togi... *** Zdradzone trony zachwieją się, Jak niebiański wododział. I rozwrze się siódme koło Wszystkich twoich piekielnych kręgów... Gorzko się uśmiechniesz: „Świecie, świecie, Komu teraz twoje piękno?” Strzała ostatniej trembity Ukłuje w pierś niebiosa. A na koniec, splótłszy dłonie, Jak z dzieciństwa w modlitwach, Jeszcze usłyszysz, jak cichną dźwięki W niewypowiedzianych słowach... I będzie męczył się czerwiec, Opierając smutki o zioło, Gdzieś tam, w punkcie nie-powrotów, Gdzie nas jakby i nie było... *** Do twoich świtowych znużeń I do jęków przytłumionych Kocham cię aż do drgawek I do ust w ustach przygryzionych. Noc w zakrętach jak wąż, Jak rzeka z głębin chciwości... W całym świecie tylko ty i ja Jeszcze do rajskiej pierwotności... Jutro wypędzą za próg, Cała pielgrzymka westchnień i domysłów... Z tego kraju my, z tamtego boku grzech – Jak u księżyca na jarzmie... *** I myśl, i krew zmęczyły się gęstnieć... Zaprzęgano ciebie – szedłeś w bruzdach... Komu opowiedzieć, by nie pęknąć z bólu? Płoną twoje dni w niebłogosławionym ogniu... Bo Ty stworzyłeś tę piękność i tę nikczemność... Takie w Twoim tekście wszelkie światy. A późna zorza jak błądzący akcent Wzdłuż tekstu samotnie leci... I zioło utraciło dar zauroczenia, A czołom odwrócony dar wysokości. Świat zmierzony miarą kary samotności, W tej mierze dlaczego jednostką Ty, Który w glinie poznał tajemnicę narodzin I który pojął głębię samotności: Płodźcie się i mnóżcie, a znakami mnożenia Niech wam pozostaną pochylone krzyże... *** Niech to wszystko trwa. Niech trwa ten wieczny początek. Dzień się zaczyna, jakby po raz pierwszy, przychodzą cuda... I w starym zegarku o czymś swoim skrzypią kółeczka, Tu gwiazd jak ściernisk... Bo takie tu kłujące żniwa... Tak tu zawsze było, tu inaczej nigdy nie wiedziano. Jeden drugiemu kto? Tylko nie obrażajcie wilków. I znów idziemy takim aż wydeptanym polem, Tak, jakby do nas tu nie było ani dni, ani dróg. To nazwano życiem... Te drogi, ścieżki i pobocza. Te deszcze i ten upał, i te kaptury. Zatrzymaj się chociaż ty, pozwól mi spojrzeć ci w oczy... Ciąg dalszy na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Taka pora, koly nemaye sliv», s. 8

Taka pora, kiedy nie ma słów

Zakończenie. Początek na str. 8—9 Głębią oczu ty o wieczności mi mów... Dotknij ust. Cichym szeptem zdziwienie rozdmuchaj. Ja nie wiem, co tam, ale tu my stworzymy raj... Ty o nas mów, ty o nas mnie także posłuchaj. Dotykaj, kochaj – znaczy, bądź, znaczy, nie mijaj. I niech nas ominie to samotne takie mijanie, Chcesz, gwiazdę oddam... Chcesz, duszę w duszę przyjmij... No i co, że ona i jedyna taka i ostatnia? Ja świecić będę tobie w północnym my. *** Takie wszystkie bez brzegów i dna Tobą przepełnione dłonie... Była miłość, a to była ona, W takich słodkich zarysach agonii... My umieraliśmy i zmartwychwstawaliśmy znów, Wszystko było jak pierwszy raz, jak nigdy. I podpierała niebiosa miłość Takim pięknym wielbiącym bólem... *** Żyjemy na linii groteski. Kupcy, celnicy, niewolnicy... I ty sobie zaledwie imiennik W takie rozdwojenie doby... Wszystkich wahań lichy kaftan, Pragnień cardinowski płaszcz. I tylko nagrobkom dobrze widać, Kto naprawdę – Był, a kto – Nikt... Tych epitafiów esemesy O wszystkim, co ważyło losowi, Które za linię groteski My wysyłamy sobie... *** A dymy, a dymy, niby konie wysoko grzywiaste, Które pouciekały ze stajni samowolnych ogni... Być, aby nasycić się, nie upaść i do grzywy przypaść Tylko tu i teraz – nie kiedyś i nie gdzieś w oddali. Słyszysz, dolo moja z grzechem i piętnem samobójstwa... Komu trzeba to dzisiaj? A wtedy, a natchnionym wtedy, My jak święta szliśmy rdestami świętego ojcostwa – Uparci, dumni, niezawodni, bezczelni i młodzi... Nie, to nas się nie wyrzekali – my po prostu sami zapominaliśmy W kłopotach wiecznych świecić świece i siebie, I wznosiły się nimby i tuż potem same opadały, I wschodziło słońce samo przez siebie ślepe. I świeciły ognie na zimnych mieczach i lemieszach, Tęgo pachniało potem i duchem gorącym krwi, To, co my wywalczyli – wszystko u nas, sennych, ukradli. I po raz kolejny zwołują iść po książęcemu na was. Znów tak jasno wokoło – płoną północne straże. I ramionami do słońca – tarcz posiekana miedź... I nie wiemy znowu, z kim mamy iść i za kogo, I kraj niepokornie u podnóża Golgoty stoi... *** I znów po kole... Wszystko siebie powtarza... Ślepy naród oślepłych kobzarzy. I taka niepiśmienna u nas historia – Tylko krzyżyki na blankietach cmentarzy... Podpisuje się? Dodaje “w słupki”? A kto pod kreską stawia kreski na granicy?.. Którzy w okopach wyginają chłopcy, Pośmiertnie wyrastając w mężów... *** W tym wątku życia modlitwy, jak powszechne uwagi. Napiszemy swój, czy powtórzymy ten przedwieczny wątek? Bo w tym zakuliszu takich-owakich zakamarków, Gdzie rozmieniają jutrzejsze “może” na dzisiejsze “już”... Mimo wszystko rozpościera się na niby namiętne widowisko. I bohaterem staje się ten, kto zupełnie marny bohater, Reżyser się opamięta: “Ludzie, Boże, doprawdy, W tych światach głównymi goła prawda i goły król...” Ale oklasków tyle, że z gniazd rozlatują się ptaki. Sztandary powiewają, zbudują się zamiast kulis... Nie szkoda, że poszło wszystko w poprzek wszystkich prób, Żal, że prawdziwość przepadła w zabawnej nieprawdziwości łez... I czekać będzie sala, że ty zaraz z podestów przemówisz, A ty stanąłeś i milczysz, aż blednie w kanale do kredy sufler... Ten naród zgłodniał, jemu trzeba nie chleba, nie słów, a widowisk. No, chociaż tych, gdzie po wodach świtających idzie Lucyfer... *** Tych gwiazd wszechświatowy pył, I te światy zimne, jak piwnice... Czy jest tu ktoś mądrzejszy od wina Z piwnic przyszłej niesławy? Piwnicznie tak, aż kielich posiwiał. I laki zbierają dla pieczęci. Idą prorocy i szukają słów, Nie wiedzą, od czego Biblię zacząć. Tak, jakby się doczekały światy, W rzeczywistości jednak im nie trzeba wiecznych prawd, A jak prorokom, nawet nie świętym, Ale jeszcze naiwnym i już przeczystym? Już jasne im – pisma ich, jak dym. Choć to – pisma, a nie wypociny... Na wszystkie czasy będzie taki jeden, Kiedy ośmielą się ukrzyżować Syna... Słowa do skał, jak do ściany groch... Jego światom by całować w pięty. Lecz nie uwierzą: co to jest za Bóg, Który pozwoli Syna ukrzyżować? Jak to było – opiszą nie oni. Tomasz Niewierny, wszystkim będzie według wiary, Jak to handel pójdzie tym, co bez ceny, I pomierzą wszystko to, co bez miary. I będą sławić nie Boga – swój łokieć. Żeby tylko według niego żyć i handlować. Tomaszu, wtedy i zastanowi się Syn, Po co dał się ukrzyżować... *** Takie gwiazdy, jak smutki niewyczerpane, I jeszcze tak daleko jesienią. A my idziemy w tym przycichłym sierpniu Tam, gdzie ktoś maluje nasze sny. I my snów dotykamy rękami, I występujemy znów na płótnie, Gdzie wyścielasz niebo płatkami I noce, żeby należeć do mnie... *** Kocham cię. Wszystko inne nieważne... Nieistotne... Tylko po to, żeby... W tych światach takie wszechświatowe ulewy. Daj rękę. Zaczyna się potop. Jeszcze od wtedy, od naszych pierwszych jabłek, Przez które był poznany Eden, Ja z półziarnka stworzyłem stateczek, Daj rękę, my na nim popłyniemy... *** To wszystko było jakby do a priori, Mój szept padał na twoje ramię, I ty byłaś w każdym powtórze, Gdzie słychać było tylko nutę “Jeszcze...” Kochaj... Kochajmy... Ta noc, jak pierwotność... Ta niepodzielna płynność naszych ciał, I naszych ust zdrętwiała bezradność, Niby czasów wysoki wododział... Te pajęczyny, na gwiazdach zwisłe, Te tylko przez nas czytelne słowa, Ta wtórność tego, co potem Między tymi potwierdzeniami, że tak bywa... *** A my idziemy gdzieś we dwoje z deszczem... Ja z siwizny, a deszcz sobie z chmury... A czas to kapie, to po prostu aż płynie, Jak górami zgłodniałe stada... Sami sobie... Ani psów, ani pasterza. O czym i dlaczego tak zasmucił się pasterz?.. Płynie rzeka między brzegami grzechu, Przez powszedniości najlepki plaster... A kto tam wyściela biały ból? Ten, z najbielszego zwoju. Tam, gdzie mgły młodych kaców, Gdzie my i deszcze stajemy się sobie trawą. Gdzie podnosi kielichy źdźbło, Aby nie śpieszyły się wiecznością stawać... Gdzie Bóg całuje słońce w czoło, Bo jak jeszcze może nas pocałować? *** ...Wszystkich pielgrzymów modlitwy, wszystkich lasów modlitewne rotundy... Te przezroczyste płótna jak zdziwienie zapatrzonych toni... Wśród jesieni – wy... Co uwieczniona uroda Giocondy, Kiedy wy stoicie na rozświetlonym tle niebios?.. Ten jeszcze się nie narodził, kto by was poznał, i uwiecznił. Nierozgadana wieczność, nieprzeczytana chwila. Tylko jesień i wy. I rozmyte płótna da Vinci, I w melodii cisz posiwiało tak skrzypce brzmią... Opadają lasy. To taka złocista ofiara Wszystkim przyszłym światom na wszechświatowe takie dobrobyty... Tylko jesień i wy... Niby w niebo rzeka rozpostarta... I jeszcze spojrzenie, jak bród, którym przechodzimy na ty... *** ...To wyspowiadane wszystko... To, któremu nie ma końca, nie ma miary. Rozsypują się dni, jak przedwcześnie opadłe gwiazdy... Niby przysięga o honor – tych topoli złociste rapiery, Srebrne kielichy win, i zaufania oddźwięk dźwięczny... My zdarzyliśmy się i jesteśmy... Z nas nikt nie narodzi się drugi raz, Nasza prawda i my, a jeszcze anioł i blizna na ramieniu... Niby z woli niebios, zakładamy deszcze, jak kolczugi, I naznaczeni idziemy w nieuchronne przyszłe płacze... Naznaczyliśmy się sami, późni rycerze późnych wyrzeczeń, Tak banalnie brzmi, a w rzeczywistości – a kto? Będzie setka krzyży, będą fałsze wypowiedzianych zdań... Świetny smutek rapierów stanie się naszym prawdziwym krzyżem... Niedokochana ty... I nikogo już nie pokochasz... Ani żona, ani wdowa... Wśród wieczności, jak wśród cisz... I wspomniawszy mnie tam, gdzie stypy podobne do hulatyk, Ty łzą o wszystkim nie dosięgniesz i nie wykrzyczysz... *** I to wszystko. Taka właśnie będzie twoja Golgota – Nie na krzyż cię wyniosą. Nie pańscy słudzy. Otworzysz pięść – i rozdzierającą nutą pęknie nota, I ostatni granat na resztki losu – Tak cię nie rozepną na tym rozstaju. Upadniesz, nie objąwszy wieczornych światów, Będzie krwawa miazga i będą w niej domieszki honoru… Na niebie księżyc, jak świecę, ktoś tobie zapalił. Coraz bliżej oni, ci, co pragną cię krzyżować, I każdy ma spojrzenie zardzewiałe jak gwóźdź, Jak pisankę, pocałujesz granat, Który modlitwę twoją rozniesie po światach… Tylko Pan rozpozna, gdzie twoi, gdzie szczątki Barabasza, Gdzieś tu obok w mękach skona Piłat… Szkoda, zostaną ci, którym potrzeba tej zabawy, I zapalą świece z tego wosku po trzydzieści srebrników… …Przez wszystko wznosiło się słońce, niczym pascha, Jakby pęknięty dzwon zajęczał z oddali – Głucho tak, jak dzwonił żołnierski hełm… Przez obojętne światy szła setna Wielkanoc wojny…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Liryczne wyznania Bohdana Tomenczuka

*** Niech zazdroszczą światy, niech o tobie i o mnie mówią. O zakochanych nas niebiosom napiszę na piasku... Ten półsłoneczny łuk, co na linii nieba i morza, Ta obnażona ty, jak madonna, w naszym grzechu... Ta rozkołysaność fal... Desperackie przypływy i odpływy, Ten słodki taki, jak miodami naznaczony plusk... I ten gwiezdny deszcz z przejściem w gwiezdną ulewę, I te wygięcia ciał, jak jednoczenie ziemi i niebios... *** I nikomu to na nic nie trzeba... Skorzystają, przywłaszczą, przysięgam. I będziesz stać, podpierając niebo, Bo w tym zainteresowany Bóg... Ma prawo, nadawszy talenty, I ty niebo dla niego podparłeś... Gdzieś u Bachusa piją atlanty, Gdzieś obojętny tam śpi Guliwer... I ono niby wcale nie przymus, Lecz jaki w tym twój interes? Zostawić umorusanym wnukom Niebiosa – nie ułamki niebios? Ależ są i silniejsi, i wyżsi, U nich, zapewne, giętsze kręgosłupy, Podpierasz sobą i wierszem, Żeby, bywa, nie zachwiały się światy... Spacerują boginie z bogami I wokół takich bożków... Twój talent – podpierać i Bahamy, Spoglądając na ich promenadę?.. Bo atlanty jednak poznikały – Bachanalia pijanych zabaw... I talenty swoje zakopały – Ty jeden to wszystko odkopałeś... I do teraz nie żałujesz, – szczerze? No, dajmy spokój z bohaterstwem... Milczysz? Poprawiając niebo podparte, Jak zapłakany jęk, stoisz... *** Oj, młódko-dziczko... Ile tu tego świata? Mniej, niż mam czasu, Więcej, niż znam słów. Dziczko nie z mojego lasu, Szczepko nie z mojego sadu, Ale do rana będziesz Kwiatuszkiem z moich pól... Daj, niech wytrzeźwieję, Rosy przemyją oczy, Oj, nieszczepiona dziczko Tak bym cię zaszczepił, Tak, jakbym nic nie widział, Ani poduszek, ani dziewczyny, Póki cię nie spotkałem – Tak, jakbym i nie kochał... W tańcu cię rozpaszę, W tańcu cię zostawię, Wiedzieć nas będzie dwoje. Więcej mi nie wierz. Las, to mój dobry stryj, Noc – to moja stryjna, Muzyka moja – wojna, Starszy muzyk – gwir... Wiesz, że najładniejsza, Niebo twoje korale, Pierś twoja grzeszna, Zapaska twoje wszystko... W tańcu cię zostawię, To taka kołomyjka, Kula leci i ślepnie – Śmierci mojej całus... U Boga my wszyscy jednakowi, Ładni, dopóki mocni, Wieczni, dopóki tutaj – U niego na wszystko swój plan... Oj, młódko-dziczko, Gra mi muzyka Z gwirem ostatni taniec, Niechby to był arkan... Jurij KOWALIW Ironicznie zapewniając, że poezja nie jest na czasie dla społeczeństwa („I nikomu to na nic nie trzeba...”), Bohdan Tomenczuk, matematyk, pedagog i działacz społeczny z Przykarpackiego, obala wyrażoną intrygę własnym dorobkiem, zaczynając od debiutu (1993), różnorodnymi pod względem tematycznym oraz gatunkowo-rodzajowym wierszami. Nie skłonny do wersyfikacyjnego eksperymentowania, pozostając wiernym naśladowcą sylabotoniki, czuje się komfortowo przede wszystkim w liryce miłosnej i religijnej, często nie zważa na zużyte poetyzmy i deklaratywną retorykę, chociaż jest bardziej przekonujący bez nich, w rozważnych medytacjach. Serdeczne przeżycia w interpretacji B. Tomenczuka mają przeważnie charakter platoński. Liryczny bohater, nie znalazłszy w słownikach adekwatnej definicji pojęcia „miłość”, rozczarowany tym, że stał się zakładnikiem czasu, którego ukochanej „nawet nie dotykał”, w komunikacji z nią wreszcie przechodzi na „ty”. Usunięcie dystansu w polu komunikacyjnym nie zmieniło miłosnego doświadczenia ich obojga. Jest ono u nich różne („…Niech was mój dotyk doprowadzi do słów…”). Niewymuszona zmiana form zwracania się z „wy” na „ty” jakby zdejmuje bariery między zakochanymi, oznacza dla nich wtajemniczenie w sztukę miłości („...Wszystkich pielgrzymów modlitwy, wszystkich lasów modlitewne rotundy...”). Traktując siebie jako jego wiecznego ucznia, liryczny bohater spodziewa się od swojej wybranki pełnej zbieżności horyzontów rozumienia w wymiarach „półkroku, półwestchnienia, półruchu”, w których zawiera się sens życia, koncentracja wieczności w uduchowionym stanie tu i teraz. Jednak w wierszu „Twoich ust, twoich linii spłoszone ptaki…” ukochana jeszcze nie jest objawiona, jeszcze nie „nastała” sobą. Zakochany trwa w oczekiwaniu na szczególną chwilę świetlistych erotycznych olśnień, która wreszcie wydarzyła się „w opuszczonej stróżówce”: „Płonie ogień... Stara-stara derka... / Gdzieś tam światów setna operetka, / A tu tylko my i siwy las na dwoje”. Oni są szczęśliwi („Ja cię zazdroszczę deszczom”). Skonkretyzowana miłość osiąga wyjątkowe cechy („Tak bywa tylko raz w nigdy, / Kiedy za łoże – skrzydła i niebiosa...”) na tle rozszalałego żywiołu z błyskawicami i rzekami, chociaż B. Tomenczuk nie jest romantykiem. Ograniczając się do hiperboli „my wszystkim niebiosom równowielcy”, raczej pokazuje duchowe uniesienie na najwyższych rejestrach ludzkiego bytu, pełnię miłości w duszno-cielesnych olśnieniach („Do twoich świtowych zmęczeń…”, „Tacy wszyscy bez brzegów i dna…”, „Niech zazdroszczą światy, niech o tobie i o mnie mówią”), która w wyobrażeniu zakochanego przeważa nawet wszechświat („Kocham cię. Wszystko inne nieważne...”). To już jako unikalna, pierwsza i niepowtarzalna chwila w skalach wieczności, której powielenie uniemożliwia ją („Mój szept padał na twoje ramię…”). Fabuła miłości, którą wielokrotnie przewracało światowe piśmiennictwo, zaświadcza nie tylko o duchowym uniesieniu, ale i o serdecznym bólu, cierpieniu („...To wyznane wszystko... To któremu ni końca, ni miary”). B. Tomenczuk naświetlił niemal pełny przebieg romansu miłosnego, od dawna znanego piśmiennictwu, ważny nie tym, co tu nakreślono, a jak to zrobiono, czyli autor podzielił się osobistym doświadczeniem serdecznej fabuły, która nowymi ścianami dopełniła podobne, lecz nie tożsame doświadczenia innych poetów. W jego dorobku niejednokrotnie trafiają się wiersze, w których odgaduje się pewien obraz czy adresata. Najczęściej chodzi o Ukrainę. Na nią wskazują tradycyjne poetyzmy – i „niebiescy kosiarze”, i opryszkowie, i „hajdamacki nóż” oraz inne atrybuty oporu, dzięki którym zapewniona jest jej „wszechświatowa wysokość”. Wojna rosyjsko-ukraińska wywołała obecnie wersyfikacyjną falę, pełną deklamacji i retoryki, która nie ominęła B. Tomenczuka: „Krwawy anioł u ciebie na ramieniu, / Miłość twoja, jak nienawiść, krwawa, / I ty zapiszesz pismem mieczy / Za co ona, twoim bohaterom, sława...”. Autor pragnie przeżyć „straszną chwilę, która przemija milcząc, / I dzwonami dudni w nieubitym we mnie...”, apeluje do uogólnionego „my”, przekonanego, że „na mogile wrogiej / Ciężki zwycięski zakopiemy krzyż...”. Postrzega tragiczne wydarzenia dystansowo („Taka pora, kiedy brak słów…”) jako współczesny („Oto i wszystko. Taka ci będzie Golgota…”), ale wyobraża je sobie i jako uczestnik, niezdolny zatrzymać destrukcyjne żywioły, przyznaje: „Ja już nie płaczę tylko w pięść”. Denotatywy, oprócz autologicznej poezji, nie zawsze odpowiadają wymaganiom wieloznaczności obrazowego myślenia, często powielają rymowaną publicystykę, która uważana jest za lirykę obywatelską. W rzeczywistości jest ona samowystarczalna bez zapożyczonej „dziennikarskiej” stylistyki, kiedy w zachowanej artystycznej istocie zawiera kwintesencję życia. B. Tomenczuk, mimo patetycznych zrywów („Wybaczcie mi, niewinne ofiary...”), jest przekonujący w szkicach życiowej konkretności. Nią staje się surowa rzeczywistość po II wojnie światowej, interpretowana przez dziecięcą grę, którą matka postrzega, tłumiąc łzy. Fabularna gradacja wiersza „Te malwy do gwiazd, te dymy aż do nieba…” kończy się uogólnioną puentą, motywowaną wcześniejszymi, przedstawionymi w nim wydarzeniami, kiedy „Bóg winowajczo patrzył w oczy [matce — J. K.], / Że syna czemuś nie uchronił...”. Jeszcze pewniej B. Tomenczuk czuje się w ekspresywnej mowie modlitwy, charakterystycznej podniosłą tonacją („Dobra i zła odwieczna bitwo…”, „Panie gniewu niebieskiego i naszego…”, „Panie, kochałbym i rozbierałbym…”, „W imię Ojca i Ducha, i Syna…”), przestrzega czystości gatunku („W tym wątku życia modlitwy, jak powszechne uwagi…”), polemizuje z pseudoprorokami, fikcyjnymi tłumaczami Pisma Świętego, manipulatorami jego tekstu („Tych gwiazd wszechświatowy pył…”). Pewnie pierwszy zbiór „Na przycerkwi duszy” określił jego twórczą ewolucję oraz wierność wybranej tematyce. Sakralny monolog z odpowiednimi anaforiczno-syntaktycznymi figurami wychodzi poza kanoniczne granice, nabiera autorskiego sensu, związanego z tragicznymi i heroicznymi wydarzeniami naszej teraźniejszości, w szczególności wojny rosyjsko-ukraińskiej. Znana modlitwa wielkiej pomocnej siły „Ojcze nasz” przepełnia się nowymi sygnifikatami, kiedy liryczny bohater, znalazłszy się w niebezpiecznych sytuacjach desemiacji kluczowych pojęć ludzkiego istnienia, opiera się w rozproszonym świecie na kreatywnej sile bezalternatywnego Słowa, jak w Ewangelii według Jana i gnostyków („Jest tylko Słowo…”); w potokach cywilizacyjnego zniechęcenia („Żyjemy na linii groteski…”) i rozczarowań, w poszukiwaniach prawdy przeżywa szereg wątpliwości, pragnie wyjaśnić, czy Pan „jest na niebie”, dopytuje się, co oznacza Jego imię, Królestwo i wola, wreszcie dochodzi do rozumienia teleologiczności boskiej opatrzności: „Panie, pijemy tę gorzką czaszę, / Z ciała krzyku z winiarni boju... / Wierzę...”. Takie poezje z wielką tradycją, zaczynając od Illi Baczynskiego i Tarasa Szewczenki do Kateryny Motrycz, dzisiaj stają się duchową pomocą w oporze przeciwko raszystowskiemu agresorowi, w bronieniu ludzkiej i narodowej godności Ukraińca jako podmiotu swojego bytu (na przykład „Ojcze nasz” Oleny Herasymiuk), co zaświadcza o ich aktualności. Czasami autor apeluje do folklorystycznych intertekstów, aby prześledzić ciągłość etnomentalnej pamięci („A czasy, jak zraniona łania…”), i tutaj jest bardziej przekonujący, niż w kontemplowaniu upływu wieków „przez mnie, przez nas i przez ciebie...”, aby zakończyć się konstatacją faktu, niech uformowaną zużytymi poetyzmami, kiedy Ojczyzna szukała „kroplę żywej wody” i „koryt szukała do nieba świątynnego światła / Ciemna od bólu i wrogiej krwi rzeka...” („Czasy przemijały od grobowca i znowu do grobowca…”). Czasami modlitwy są osobiste, ale z głębokim uogólnieniem, kiedy egzystencjalne napięcie osiąga granicę („Żegnamy się... Może, już i nie było sądzone się spotkać... / Całujemy się... Kochasz? Kochałaś? Ja wiem... Kochaj...”), oznaczonej „wielkanocą smutku”, bolesnym, dotąd nie rozwiązanym ontologicznym pytaniem narodowego świata „być czy znowu nie być?”. Okazuje się, że niedokończone i nowe próby mają prowidencjonalny sens w „przeciągle żałobnym koncercie” wojny, zaprogramowane przez wyższe siły („A Bóg dyryguje... Stoi za wysokim pulpitem...”), dlatego wymagają adekwatnej odpowiedzi na wyzwania nieubłaganej rzeczywistości „Za los... Za wybór... Za ciebie... Za siebie... Za śmierć...” („Milczą modlitw nieprzeczytane stygmaty i mity...”). Apelując do znakowych wydarzeń chrześcijańskiego leksykonu, B. Tomenczuk traktuje je w kontekście współczesnych realiów, jak, na przykład, Zwiastowanie – jedno z największych świąt chrześcijańskiego kalendarza, związane z zawiadomieniem archanioła Gabriela Dziewicy Maryi o przyszłym narodzeniu Jezusa Chrystusa. W interpretacji poety („Zwiastowanie 2022”) odnotowano istotne zmiany, które zaszły w świadomości Ukraińców i świata po 24 lutego, motywując treść objawienia odnowionego bezkompromisowego Mesjasza: „I schodził na Ziemię rozgniewany Bóg / W kolorach niebiesko-żółtej togi...”. Tonalność niepowrotu do poprzedniego istnienia, kiedy wreszcie rozwarło się siódme koło / Wszystkich twoich piekielnych kół...” dzięki pasjonarnej woli życia, właściwa jest i innym utworom B. Tomenczuka. Poecie właściwe są filozoficzne medytacje w aspekcie liryki religijnej, częściowo z elementami, właściwymi liryce naturfilozoficznej, kiedy poeta zwraca się do tajemniczego „ty”, które może być kimkolwiek – ukochaną czy po prostu rozmówcą, znajduje z nim wspólne komunikatywne pole, aby wyjaśnić upływ ludzkiego pełnowartościowego trwania w określonych granicach ziemskiego życia, odmiennego od nieznanego istnienia poza nim („Ja nie wiem, co tam, ale tu my stworzymy raj...”). Możliwe, że ludzkie szczęście i polega na tym, żeby każdy słyszał innego („duszę w duszę przyjmij...”), jak samego siebie („Ty o nas mów, ty o nas mnie także posłuchaj. / Dotykaj, kochaj – znaczy, bądź, znaczy, nie przemijaj”. Trafiają się momenty, kiedy go niepokoi nieznośna antytetyka moralnych zasad, motywując odwieczny problem wyboru między dobrem i złem, zaprogramowany w eksperymentalnym kreatywie Pana, który sam siebie skazał na niebinarne istnienie: „Świat zmierzony miarą kary samotności, / W tej mierze czemuś jednostką Ty, / Kto w glinie poznał tajemnicę narodzenia, / I kto pojął głębię samotności”. Bóg zostawił za sobą prawo przebywania w sytuacji tu i zawsze, co niemożliwe w sytuacji przeciwstawienia przeciwieństw. On musi być poza nią, żeby pozostawać obiektywnym absolutem, pozwalając innym przejmować się walką, często okrutną („Płodźcie się i mnóżcie, a znakami mnożenia / Niech wam będą pochyłe krzyże...”) w nieskończonym poszukiwaniu nieosiągalnej prawdy, reprezentowanej przez Niego, Jego „głębię samotności”. Liryczny bohater – wrodzony miłośnik życia, nie wtrąca się w ważne sprawy Pana, któremu nie do ziemskich kłopotów śmiertelnych ludzi, którym ścielą się „mgły młodych kaców”. Dlatego pytanie ukrywa przewidywalną odpowiedź: „Bóg całuje słońce w czoło, / Bo jak jeszcze może nas pocałować?”. Poezja myśli B. Tomenczuka, w której tropy pełnią pomocniczą funkcję, przyciąga uwagę kulturą poetyckiej mowy, medytacyjnymi zagłębieniami w duszne i duchowe procesy, nieodłączne od naszej teraźniejszości, objętej tragicznymi wydarzeniami wojny rosyjsko-ukraińskiej, współczesnym której było mu dane być.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Od Kijowskiej Szkoły Rysunkowej Mykoły Muraszki do Akademii Sztuk Ukrainy

Nadieżda NAUMOWA, pracownica naukowa Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa “Nauce nie ma końca! Będziemy uczyć się zawsze! Do sztuki natychmiast traci zainteresowanie ten, kto przestaje się doskonalić”. Te słowa ukraiński malarz i pedagog Mykoła Muraszko wcielał w życie w swojej twórczości, pracy nauczycielskiej i przekazywał swoim uczniom. Jego szkoła, znana jako Kijowska Szkoła Rysunkowa, stała się początkiem systematycznej edukacji artystycznej na Ukrainie i ostatecznie przesłanką do utworzenia w listopadzie 1917 r. Ukraińskiej Akademii Sztuk. Powstała ona wcześniej niż Akademia Nauk, co można w pełni logicznie wyjaśnić: wówczas Ukraina miała wielu artystów światowego poziomu, wśród nich – Ołeksandra Muraszkę, braci Wasyla i Fedira Kryczewskich, Jurija Narbuta, Mykołę Buraczka, Mychajła Bojczuka. Wszyscy ci artyści byli również utalentowanymi pedagogami. Właśnie Ukraińska Rewolucja i odrodzenie narodu powołały do życia ideę stworzenia Akademii Sztuk. Na długo przed tym w Kijowie działała szkoła rysunkowa, jej założycielem i organizatorem stał się malarz Mykoła Muraszko. Kijów znał trzech malarzy o nazwisku Muraszko. Pierwszy z nich – Mykoła Iwanowycz, rysownik-malarz, rozpoczął swoją twórczą drogę jako artysta-grafik, a z biegiem lat stał się mistrzem realistycznego pejzażu. Ale główną sprawą jego życia stała się praca pedagogiczna w Kijowskiej Szkole Rysunkowej. Dystans czasowy od początku oficjalnego otwarcia szkoły w 1876 r. do założenia Akademii wynosi 41 lat, były to lata, na które przypadły ciężkie próby ukraińskiego ducha, wydarzenia o światowym znaczeniu: I wojna światowa, Rewolucja Rosyjska, a potem Ukraińska. W listopadzie tego roku mija 105 lat od czasu utworzenia Ukraińskiej Akademii Sztuk. Można z pełnym prawem powiedzieć, że szkoła ukraińska (chociaż nikt jej tak nie nazywał) istniała także w murach Petersburskiej Akademii Sztuk. Tam kształcili się wszyscy znani ukraińscy artyści, którzy wnieśli do tej wyższej uczelni ukraińskie wątki i swoje widzenie, światopogląd, upodobania, wreszcie swoją miłość do Ukrainy. Wspomnijmy Tarasa Szewczenkę, który został nagrodzony srebrnym medalem za kompozycję “Cyganka-wróżbitka”, gdzie na pierwszym planie nie jest Cyganka, a ukraińska dziewczyna w wstążkach. Z czasem (1844 r.) wydał on w Petersburgu album akwafort “Żywopisnaja Ukraina”, który miał niewielki nakład i stał się obecnie rarytasem. Potem był Ilja Riepin ze swoimi zaporożcami i Ołeksandr Muraszko, który kontynuował temat i za obraz “Pogrzeb koszowego” otrzymał złoty medal. Na temat “Ukraińcy w Petersburskiej Akademii” można wiele mówić, poczynając od pierwszych czasów jej utworzenia. Większość ukraińskich artystów, którzy tam się kształcili, nazywana jest rosyjskimi. Ale powróćmy do Mykoły Muraszki, który urodził się 20 maja 1844 r. w miasteczku Krolowcu w wielkiej rodzinie rzeźbiarza ikonostasów i powinien był, jak jego brat Ołeksandr, kontynuować rodzinne rzemiosło. Już w młodych latach malował ikony i kopiował ilustracje książkowe. W wieku 14 lat przyjechał z Głuchowa do Kijowa, gdzie został uczniem ikonografa-konserwatora. Chłopak mógł być świadkiem doniosłego wydarzenia: w maju 1861 r. do Kijowa przywieziono trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki, poetę żegnano w cerkwi Narodzenia Pańskiego na Podolu. Wtedy Mykoła już marzył o zostaniu malarzem, a los zetknął go z przyjacielem Tarasa Szewczenki Iwanem Soszenką, wykładowcą rysunku i kaligrafii w Drugim Gimnazjum Kijowskim. To właśnie on poradził zdolnemu młodzieńcowi jechać do Petersburga, by wstąpić do Akademii Sztuk. W stolicy młody student z Ukrainy nie mógł nie słyszeć o ukraińskim poecie. W jego dorobku twórczym znajduje się litograficzny portret Szewczenki (1864-1867). W Akademii poznał i zaprzyjaźnił się z Adrijanem Prachowem oraz Ilją Riepinem, z którymi przez lata łączyła go silna przyjaźń. Właśnie Ilja Juchymowycz, który był dobrym nauczycielem i kochał pracę pedagogiczną, wpłynął na kształtowanie się estetycznych upodobań Mykoły i na jego osobowość. Z Adrijanem Prachowem będą jeszcze pracować razem w Kijowie, w Soborze Włodzimierskim. W październiku 1867 r. składa swoje rysunki do Rady Akademii wraz z prośbą o nadanie mu tytułu nauczyciela rysunku z prawem nauczania, i powróciwszy do Kijowa, rozpoczyna pracę nauczyciela rysunku, wykładając w Korpusie Kadetów, w Pierwszym Gimnazjum Kijowskim, w Kijowskiej Szkole Realnej (1873-1895). W 1879 r. otrzymuje tytuł artysty klasowego za pracę “Motyw okolic Kijowa”. Co było w Kijowie przed szkołą rysunkową? Prywatna szkoła Napoleona Bujalskiego (istniała ponad siedem lat), klasy rysunkowe przy uniwersytecie, które prowadził Mychajło Baszyłow (który, nawiasem mówiąc, wraz z Jakiwem De Balmenem ilustrował w 1844 r. rękopiśmienny Kobziarz Tarasa Szewczenki, transkrybowany łacinką), szkoła ikonopisania w Ławrze pod kierownictwem mnicha Alipija. Ale wszystkie te szkoły nie miały statusu placówki edukacyjnej, która nadawałaby dyplom wyższego wykształcenia i nie pozostawiły wielkich śladów. Tak u Mykoły Muraszki zrodziła się myśl stworzenia szkoły artystycznej w Kijowie, której poświęcił całe swoje życie. Ze wspomnień samego nauczyciela i kierownika szkoły wyłania się obraz postępowego człowieka swoich czasów, który wyznawał demokratyczne zasady nauczania i widział swoje powołanie przede wszystkim w tym, aby wychować w uczniach miłość do sztuki. Jako człowiek skromny, mówił o sobie: “Nie będąc znaczącym artystą, zawsze gorąco kochałem sztukę. Oprócz naturalnego pociągu, siłą różnych życiowych okoliczności trafiłem właśnie na drogę sztuki”. Jeszcze w 1869 r. wydał w kilku zeszytach “Zeszyty do rysowania”, przygotowane przez niego samego (litograficzne przedstawienia ornamentów, budynków, pejzaży), które stały się pierwszymi na Ukrainie podręcznikami dla tych, którzy chcieli nauczyć się rysować. Były to pierwsze kroki do stworzenia szkoły. W 1875 r. Mykoła Muraszko rozpoczął przygotowawczą pracę nad jej organizacją, na co trzeba było poświęcić wiele energii, przede wszystkim uzyskać pozwolenie, znaleźć pomieszczenie i opracować program. O tych problemach, związanych z kwestiami organizacyjnymi, artysta opowiedział w pamiętnikach (“Wspomnienia starego nauczyciela”), które ukazały się drukiem w latach 1907-1909 (trzeci zeszyt opublikowany już po śmierci artysty). Przetłumaczone na język ukraiński, zostały wydrukowane w 1964 r. z przypisami i komentarzami Ludmyły Milajewej i Petra Howdy, który napisał przedmowę. Najtrudniejszym momentem było, oczywiście, znalezienie wsparcia materialnego, artysta wspominał, że rozpoczął pracę z mizernymi środkami. Przez 25 lat szkołę wspierał jeden z członków rodziny Mykoły Tereszczenka, wielki miłośnik sztuki i mecenas Iwan Tereszczenko, dotując ją corocznie i udzielając pojedynczych, jednorazowych subwencji na poszczególne przedsięwzięcia czy dla uczniów. Zaczynał Mykoła Iwanowycz w skromnym mieszkaniu przy ulicy Mychajłowskiej, dokąd przyszło kilku uczniów. Z czasem szkoła została przeniesiona do domu W. W. Tarnowskiego przy ul. Trzechświęcickiej, dalej – do pomieszczeń Rady Miejskiej na Chreszczatyku, w latach 1880–1882 – na ulicę Afanasjewską 19. Budynek nie zachował się, w tym miejscu wzniesiono gmach, w którym obecnie znajduje się Ministerstwo Kultury. Dalej przeszła na ul. Wołodymyrską 46, a potem – do nowo wybudowanej kamienicy czynszowej Michelsona naprzeciwko przy tej samej ulicy (47), mieszcząc się na trzecim piętrze. Tutaj obecnie zainstalowana jest tablica pamiątkowa. Oficjalnie Kijowska Szkoła Rysunkowa Mykoły Muraszki zaczęła działać od 16 września 1876 roku i ustąpiła w 1901 r. Kijowskiej Szkole Rysunkowej, czyli działała ćwierć wieku, co stało się znaczącym okresem w historii życia artystycznego Kijowa, w tym czasie położono początek nowemu spojrzeniu na naukę. Pierwszymi uczniami szkoły byli wszyscy chętni, tutaj uczyli się dzieci, dorośli, po prostu miłośnicy malarstwa lub ci, którzy przygotowywali się do egzaminów z rysunku do Petersburskiej Akademii. Nauka kosztowała 6 rubli miesięcznie, w weekendy lekcje były bezpłatne, co dawało możliwość uczęszczania do szkoły biedocie. Początkowo w szkole było 40 uczniów, ogółem przez lata pracy ukończyło ją około dwóch tysięcy uczniów. Wszyscy oni później wspominali swojego nauczyciela jako wybitnego pedagoga i utalentowanego, pełnego determinacji artystę, a swoją naukę w Kijowskiej Szkole Rysunkowej – jako pierwszy krok do poznania sztuki. Otwarcie Kijowskiej Szkoły Rysunkowej odbyło się 16 września 1876 r., kiedy otrzymano zezwolenie. W związku z nieobecnością kuratora Okręgu Kijowskiego i jego pomocnika zezwolenie podpisał rektor Matwiejew. W latach 1877–1880 szkoła otrzymywała coroczną subwencję 300 rb. Przyjmowano tam wszystkich chętnych, a nauczyciel miał do czynienia z różnym wiekiem, z różnymi uczniami, do każdego trzeba było znaleźć podejście. Wystawa znanych artystów (Opanas Słastion, Ilja Riepin, Wasyl Wereszczagin, Iwan Szyszkin) została zorganizowana na wsparcie szkoły (opłata za wstęp 1 rb., zarobiono łącznie 205 rb.) i odbyła się w 1877 r. w pomieszczeniach zgromadzenia szlacheckiego na Chreszczatyku. W 1878 r. Mykoła Muraszko po raz pierwszy wysłał do Akademii Sztuk Pięknych wybrane prace swoich uczniów. Otrzymano pozytywną opinię: sprawa postawiona jest prawidłowo. Szkoła była rozpatrywana jako przygotowanie do nauki w Akademii. Jednym z artystów, który przejął się tą ideą, był M. M. Ge. Mieszkał pod Nieżynem, często przyjeżdżał do Kijowa i obowiązkowo przychodził do szkoły, gdzie zbierali się starsi uczniowie, pokazywali swoje prace, a artysta czynił uwagi, dawał rady. Będąc w Kijowie, Ilja Riepin również uważał za swój obowiązek odwiedzić kolegę z nauki i jego szkołę. Autor „Wspomnień starego nauczyciela” wspomina: „Kwestia nauczania rysunku zamieniła się w prawdziwą bolączkę dnia. Była omawiana zarówno w komisjach Ministerstwa Oświecenia Narodowego, jak i przy Akademii Sztuk Pięknych; brali w niej żywy udział nawet tacy koryfeje sztuki jak Kramskoj i Ge. Zagorzali realiści, gorący zwolennicy natury i życia, nie mogli nie napiętnować martwej nudy rysowania z litografii i oryginałów”. Sam nauczyciel również kontynuował pracę jako artysta. Większość jego prac to pejzaże: „Rzeka Teterów”, „Korosteszów”, M. Pymonenko. Kącik naszej szkoły rysunkowej. 1885 r. „Widok Bojarki”, „Nad Dnieprem” itd. Wśród prac wyróżnia się portret M. M. Ge, namalowany w realistycznej manierze, który z wielką wyrazistością psychologiczną oddaje wizerunek wielkiego artysty. Osobnej rozmowy zasługuje praca nad ilustrowaniem baśni Hansa Christiana Andersena w 1873 r. (Baśnie Andersena z krótkim jego życiorysem. Pierwszy ukraiński przekład). Artysta ukrainizował bohaterów baśni: są oni przedstawieni w ukraińskich strojach, dziewczynka w wianku z koralami, kobieta w wyszywanej koszuli i czepcu, a nawet okładka z wizerunkiem Kobziarza. Nauczyciel sam uczył się całe życie, wyjeżdżał za granicę, gdzie doskonalił swoje umiejętności w wiodących placówkach edukacyjnych. Nową wiedzę przekazywał swoim uczniom, wykorzystując swoją metodykę, przestrzegając zasady „od prostego do złożonego”, proponując nowe metody nauczania, poświęcając uwagę każdemu. Regularnie organizował dla swoich podopiecznych wycieczki do kijowskich muzeów, pokazywał i objaśniał wybitne płótna znanych twórców, z których robili szkice i kopie. W różnych latach w szkole uczyli się znani artyści: Anton Wasiutyński, Iwan Kosyczenko, Wasyl Kulżenko, Wasyl Riabczewski, Mykoła Pymonenko, Pawło Puzyrewski, Sawelij Zajdenberg, Pyłyp Czyrka. Walentin Sierow, Kazimierz Malewicz, Ołeksandr Muraszko, Hryhorij Diadczenko, Iwan Iżakewycz, Fotij Krasycki, Kostiantyn Kryżycki, Hryhorij Switłycki, Stepan Kostenko, Fedir Baławenski, Serhij Jaremycz, Wałerij Otmar, Ołeksandr Kurinny. Chodzili do szkoły także ci, którzy nie zostali artystami, wspominali oni, że szkoła dała im zrozumienie tego, jak ważne miejsce w życiu człowieka zajmuje sztuka. Przez pewien czas szkołę odwiedzał wybitny kijowski architekt Pawło Aloszyn. Twórcza droga szeregu ukraińskich artystów, którzy odegrali wiodącą rolę w kształtowaniu sztuki narodowej, zaczynała się w szkole Mykoły Muraszki. Wśród wykładowców – absolwenci Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych: Michaił Wrubel, Adrian Prachow, Charyton Płatonow. Już później wykładowcami zostali także byli absolwenci. Obowiązki związane z organizacją procesu nauczania, doborem kadr wykładowców, zabezpieczeniem materialnym szkoły wykonywał sam Mykoła Muraszko. Był on i kierownikiem, i wykładowcą, w istocie całą administracją, urządzał wystawy, z których dochód szedł na szkołę, czytał wykłady, podtrzymywał twórczą atmosferę. W dniu dziesięciolecia szkoły gratulowano jej i życzono dalszego pomyślnego rozwoju. Mykoła Muraszko marzył o przekształceniu szkoły w prawdziwą wyższą uczelnię ze swoim nowym programem, z wielką sympatią wypowiadał się w kijowskiej gazecie „Zaria” o pieriedwiżnikach, którzy postanowili odejść od akademii, od jej przestarzałych sposobów i metod, uczynić naukę bardziej interesującą i twórczą. Jako krytyk sztuki pisał w artykule opublikowanym w gazecie „Kijewlanin”: „…dzieło sztuki powinno odpowiadać trzem wymogom: 1) powinno mieć treść, która wyjaśniałaby sens życia; 2) powinno być doskonale wykonane; 3) powinno być szczere”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Życie osobiste Mykoły Iwanowicza ułożyło się pomyślnie. Żona Ołena Kostiantyniwna, dobra, mądra i wykształcona kobieta, stała się wierną towarzyszką artysty, syn Jewhen i dwie córki – Ołena i Lidia. Razem z rodziną mieszkał także chory psychicznie brat Mykoły, Semen, a także chłopcy-wychowankowie Hryhorij Diadczenko i Wołodymyr Andriejew. Byli to wyjątkowi uczniowie, sieroty, które nie miały możliwości płacić za naukę. Obaj zostali studentami Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych. H. Diadczenko po ukończeniu nauki powrócił do Kijowa, aby nauczać w szkole. Jeszcze jedną cechą szkoły Muraszki było to, że uczyły się tu także dziewczęta, nauka odbywała się wspólnie. Już wtedy stawiano pytanie o praktyczne zastosowanie wiedzy zdobytej w szkole. Szerzyły się poglądy, że potrzebni są nie sami artyści, a w ogóle umiejętni i wykształceni ludzie, którzy mogliby stworzyć coś niezbędnego do użytku, nadając temu formę, czyli chodziło o wzornictwo artystyczne: malowanie na porcelanie, rzeźbę w drewnie. Ale mimo wszystko nauczyciel stawiał na pierwszym miejscu wychowanie u swoich uczniów miłości do sztuki. W 1893 r. w Kijowie otwarto wystawę obrazów pod tytułem „Pierwsza wiosenna wystawa”. Wśród 32 uczestników było 22 wychowanków Kijowskiej Szkoły Rysunkowej. Uczniowie szkoły M. Muraszki brali udział w odkrywaniu i renowacji fresków cerkwi św. Cyryla, pracowali w soborze św. Włodzimierza, pomagając artystom, co było dla nich wielką praktyką. Ogółem szkoła działała 26 lat. W 1901 r. szkoła Mykoły Muraszki została zreorganizowana w Kijowską Szkołę Artystyczną, która przeszła pod zarząd Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Szkoła mieściła się przy ulicy Bulwarno-Kudriawskiej 2, w pomieszczeniu, które budowano dla Izby Skarbowej. Wraz z początkiem Ukraińskiej Rewolucji pojawia się idea niepodległości politycznej, a za nią powstaje myśl o Ukraińskiej Akademii, o której marzył artysta Ołeksandr Muraszko, który również zaczynał od uczęszczania do klas rysunkowych. Będąc już uznanym artystą światowej klasy, on, podobnie jak jego wuj, również kochał pracę pedagogiczną i otworzył własną prywatną szkołę, z czasem przeniósł swoich uczniów do Kijowskiej Szkoły Rysunkowej, gdzie wykładał. Przeciwnik suchej akademickiej maniery nauczania, dążył do bycia niezależnym, odnowienia przestarzałego systemu nauczania, stworzył Program i statut swojej pracowni, gdzie wykładano także dyscypliny teoretyczne, czytano wykłady z różnych dziedzin wiedzy. Co ciekawe, dla kandydatów nie było żadnych ograniczeń. Marzeniem artysty-nauczyciela było stworzenie europejskiego centrum artystycznego w Kijowie, za dobre miejsce dla którego uważał ówczesne przedmieście Tatarkę, gdzie w 1906 r. zbudował własny dom. O. Muraszko dzielił się tymi myślami z przyjacielem – historykiem sztuki Jewhenem Kuźminem: „Kijów powinien stać się tym, czym stał się dla Niemiec Monachium – samodzielnym centrum artystycznym całego południa. Tutaj jest światło, tutaj jest słońce, tutaj jest przyroda o cudownej urodzie, tutaj jest własna kultura”. On, jak wspominał Mykoła Prachow, chyba najbardziej okazywał entuzjazm: „Widzę, że teraz moment jest sprzyjający dla stworzenia w Kijowie Akademii Sztuki i spieszę się kuć żelazo, póki gorące. Trzeba skorzystać z momentu. Potrzebuję Ukraińskiej Akademii Sztuki w rodzinnym Kijowie, gdzie tyle światła, tyle piękna”. W przededniu burzliwych wydarzeń z inicjatywy O. Muraszki w Kijowie zostało stworzone Towarzystwo Kijowskich Artystów, którego celem było zjednoczenie twórców i wszystkich miłośników sztuki. Pierwszym ważnym aktem Centralnej Rady, nowego rządu, na czele którego stanął historyk Mychajło Hruszewski, stało się stworzenie Akademii Sztuk. Inicjatywa wychodziła od samych artystów. O. Muraszko był wtedy jednym z zastępców przewodniczącego Centralnej Rady ds. kultury. Grupa inicjatywna: Mykoła Bilaszewski, Hryhorij Pawłucki, Dmytro Antonowycz przekonali do tego Mychajłę Hruszewskiego. Już na początku sierpnia przewodniczący Centralnej Rady M. Hruszewski oraz sekretarz generalny oświaty I. Steszenko zatwierdzili propozycję otwarcia w Kijowie Ukraińskiej Akademii Sztuk. W październiku odbyły się wybory profesorów. Spierano się co do zasad i struktury, charakteru budowy placówki edukacyjnej, i wszyscy zgodzili się na to, że powinna ona opierać się na własnych zasadach i nie będzie naśladować zasad nauczania Petersburskiej Akademii. Wreszcie, 22 listopada 1917 r. w pomieszczeniu Muzeum Pedagogicznego, które stało się rezydencją Centralnej Rady, odbyło się posiedzenie, na którym oficjalnie ogłoszono stworzenie pierwszej w historii Ukrainy wyższej uczelni artystycznej. Znamienne, że ta data zbiegła się z ogłoszeniem na placu Sofijskim III Uniwersału, który często był krytykowany, ale w tamtym czasie jego postulaty były liberalne, śmiałe i postępowe. Zaproszenia na uroczystość otwarcia zostały przygotowane przez H. Narbuta staroukraińską czcionką. Na fotografii, zrobionej 5 grudnia 1917 r., widzimy razem z Mychajłą Hruszewskim (siedzi pośrodku) artystów-profesorów: Eduarda Manewycza (pejzaż dekoracyjny), Ołeksandra Muraszkę (pracownia portretu), Fedora Kryczewskiego (pracownia kompozycji), I. Steszenkę, Mykołę Buraczka (pejzaż intymny), stoją: Heorhij Narbut (pracownia grafiki), Wasyl Kryczewski (architektura, budownictwo), Mychajło Bojczuk (sztuka religijna). Na zdjęciu nie ma Mychajła Żuka (pracownia malarstwa dekoracyjnego). Obowiązki rektora kolejno pełnili: F. Kryczewski, G. Narbut, W. Kryczewski – zastępca, Wadym Modzolewski – kierownik kancelarii. Każdy z nich to zjawisko w ukraińskiej sztuce. Sekretarzem naukowym Akademii wybrano Danyła Szczerbakiwskiego, wszedł on do Rady Akademii razem z Dmytrem Antonowyczem i Pawłem Zajcewem. Z przemówieniami powitalnymi wystąpili M. Hruszewski, I. Steszenko, G. Pawłucki, K. Szyrocki, D. Antonowycz, podkreślając wagę takiego wydarzenia dla Ukrainy. Chór ukraińskiego teatru narodowego wykonał hymn „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Otwarciu towarzyszyła wystawa prac przyszłych profesorów. Na nią W. Kryczewski przekazał swoją wielką kolekcję dywanów. On nie tylko zaczął mówić o „ukraińskim stylu” w sztuce, nie tylko nauczał i pokazywał, czym jest ukraiński styl, on tworzył w tym stylu. Swoją drogą, cała ta kolekcja zginęła w czasie ofensywy bolszewików na Kijów, kiedy celowo strzelali w dom M. Hruszewskiego. 21 grudnia 1917 r. w prasie opublikowano przyjętą przez Centralną Radę Ustawę o Ukraińskiej Akademii Sztuk oraz jej Statut. Straszne czasy były jeszcze przed nimi. Akademia postawiła sobie za cel wprowadzenie sławnych tradycji narodu ukraińskiego w dziedzinie sztuki. Ważnym fundamentem realizacji tych dążeń jeszcze w XVII-XVIII w. była działalność dwóch Akademii: Kijowsko-Mohylańskiej i Ostrogskiej, gdzie praktykowano akcje artystyczne przygotowywane przez studentów. Swoją pracę Akademia rozpoczęła w mroźne dni grudnia przy akompaniamencie strzelaniny. O stałym pomieszczeniu na razie nie mogło być mowy. Na pewien czas przygarnął ją budynek Centralnej Rady. W styczniu artyści przenieśli się do szkoły handlowej M. Tereszczenki na Wielką Podwalną. W Kijowie zmieniała się władza: kiedy weszli bolszewicy, to w budynku szkoły zakwaterowały się oddziały wojskowe, które wyparły artystów. W tej sprawie, jak wspomina W. Kryczewski, „Rada Sztuki wysłała delegację (prof. Pawłuckiego, mnie i F. Kryczewskiego) do tow. Zatońskiego, aby wyjaśnić sytuację Akademii i stosunek do niej władzy Radzieckiej. Tow. Zatoński bardzo przychylnie odniósł się do nas, uspokoił, obiecał wyprowadzić z pomieszczenia jednostkę wojskową i zapewnić środki Akademii”. (Wołodymyr Zatoński był sekretarzem oświaty ludowej w sekretariacie Radzieckiej Ukrainy, z czasem stał się ofiarą terroru, rozstrzelany w 1938 r.). Oni wtedy jeszcze marzyli o budowie specjalnego pomieszczenia, a Rada Akademii zleciła W. Kryczewskiemu wykonanie projektu budynku. Władza radziecka jeszcze chciała pokazać się jako lojalna. Z przyjściem denikinowców 31 sierpnia 1919 r. nastały ciężkie czasy. Akademia nie miała statusu państwowego, chociaż przez pewien czas słowo „państwowa” było w nazwie. Dyrektor szkoły handlowej zaczął wyrzucać profesorów-artystów z pomieszczenia. Już chory Narbut dokładał starań, aby uratować Akademię i zwrócił się o pomoc do Towarzystwa Oświaty Szkolnej oraz do Dniprosojuzu, aby zdobyć środki i przenieść „wędrowną Akademię” (tak żartuje W. Kryczewski) do budynku w zaułku Heorhijiwskim. Kiedyś stał tu drewniany dom, należał do kijowskiego księdza ojca Juchyma Botwynowskiego, który w sierpniu 1859 r. wziął na poręczenie poetę Tarasa Szewczenkę. Po śmierci Botwynowskiego dom został sprzedany za długi, przebudowany, miał dwa piętra. Oto w tym domu urządzili sobie mieszkanie profesorowie G. Narbut i W. Kryczewski, tutaj przeniesiono Akademię, tutaj, mimo trudności materialnych, urządzano wystawy. Pierwszą ofiarą systemu stał się I. Steszenko, zabity latem 1918 r. w rodzinnej Połtawie przez nasłanego zabójcę. Tak samo zagadkowo 14 czerwca 1919 r. został zabity Ołeksandr Muraszko przez rewolucyjnego marynarza A. Połupanowa. Imię tego „bohatera”, który spokojnie przeżył swoje lata na Krymie, zostało nadane ulicy Jarosławów Wał, potem znaleziono dla niego inną, daleko od centrum, ulicę na Priorce (obecnie została przemianowana na Priorską). „Narbut ciężko zachorował pod koniec lata 1919 r., po znanym wypadku na Tatarce”, – wspomina W. Kryczewski, miał na myśli zabójstwo Ołeksandra Muraszki. Zwrócił się do Wasyla Kryczewskiego z listem z 2 marca 1920 r.: „Z uwagi na to, że zachorowałem, proszę Pana o pełnienie obowiązków przewodniczącego Akademii”. 10 maja widzieli się po raz ostatni w szpitalu Makowskiego na Małej Włodzimierskiej (teraz Ołesia Honczara), tam Narbut zmarł. Bracia Kryczewscy i Bojczuk jakoś próbowali wpisać się w nowy ład: Fedir stworzył wielkie płótno „Zwycięzcy Wrangla” (1934 r.), Wasyl – uznany architekt, wraz ze swoim uczniem P. Kostyrką wykonał projekt budynku „ROLIT” (1934 r.) i było to zaszczytne zamówienie. Zdaje się, że zapomniano mu, iż jest twórcą symbolu państwowego Państwa Ukraińskiego. W latach okupacji pozostawał w Kijowie. W 1943 r., dobrze rozumiejąc, co go czeka, wyjechał najpierw do Lwowa, potem do Paryża, nie chciał lub bał się pozostawać w Europie, więc znalazł się w Wenezueli, gdzie pisał swoje wspomnienia. Zmarł w Caracas w 1952 r., został pochowany ponownie w mieście Bowden-Brook (USA). Fedir, w związku z posiadaniem brata-emigranta, nie miał łatwo. Zmarł w Irpieniu, gdzie początkowo został pochowany, później przeniesiono go na cmentarz Łukianowski. Tragiczny był los Mychajła Bojczuka, który przyjął idee komunistyczne, pracował w Meżyhirji w Technikum Ceramicznym, miał wielu uczniów-ideowców. Rozstrzelano go w 1936 r. wraz z artystami I. Padałką i W. Sedlarem. Taki sam los czekał także jego uczniów i naśladowców. Nie tylko ich rozstrzelano, ale zniszczono również większość ich dzieł. W 1942 r. w okupowanym Charkowie zmarł M. Buraczek. Mychajło Żuk przeżył 81 lat, żył i pracował w Odessie, tam zmarł i został pochowany. Co zdążyli zrobić? W. Kryczewski stał się pionierem w dziedzinie grafiki książkowej (okładki i ilustracje do „Historii Ukrainy” M. Hruszewskiego, utworów H. Czuprynki, J. Janowskiego), H. Narbut swoją grafiką, krojami pisma, sylwetkami, designem ukraińskich pieniędzy również wniósł swój znaczący wkład. M. Żuk, poza tym, że stworzył około 30 portretów wybitnych przedstawicieli ukraińskiej kultury, posiadał także talent literacki – te nazwiska mówią same za siebie. Ale ich głównym dziełem stało się właśnie stworzenie Ukraińskiej Akademii Sztuk. Nawet sama ta nazwa nie dawała spokoju. Już w 1922 roku Akademię zreorganizowano i przemianowano na Instytut Sztuk Plastycznych, a w 1924 r. na Kijowski Instytut Artystyczny. W latach 20. ubiegłego wieku dojrzała idea akademii artystycznej innego typu, naukowo-twórczej. W latach 1927–1928 na polecenie ówczesnego rządu prezydium Akademii Nauk Ukrainy utworzyło specjalną komisję na czele z akademikiem AN Ukrainy O. Nowyckim, która przygotowała niezbędne materiały i przedłożyła je do rozpatrzenia rządowi w celu utworzenia Akademii Wiedzy o Sztuce Ukrainy. Później, w związku z rozpoczęciem represji wobec twórczej inteligencji, wśród której było niemało historyków sztuki, w szczególności F. Ernst, M. Bilasziwski, M. Makarenko, D. Szczerbakiwski i inni, utworzenie akademii zostało odłożone. W 1941 roku na prośbę twórczej inteligencji organy kierownicze Ukrainy powróciły do rozpatrzenia tej kwestii ponownie, ale założeniu nowej akademii tym razem przeszkodziła II wojna światowa. Zaraz po wojnie na Ukrainie otwarto szereg instytutów naukowo-badawczych o profilu architektoniczno-budowlanym i artystycznym w składzie założonej w 1945 roku Akademii Architektury. W 1956 r. Akademia Architektury została zreorganizowana w Akademię Budownictwa i Architektury USRR, którą w 1964 r. zlikwidowano. Utworzono Instytut Teorii i Historii Architektury, Instytut Malarstwa Monumentalnego i Rzeźby, Instytut Przemysłu Artystycznego i in. W strukturze nowo utworzonych instytucji funkcjonowały oddziały naukowo-badawcze teorii i historii sztuki, aspirantura, a także pracownie twórcze dla historyków sztuki, artystów, architektów. Wszystkie te reorganizacje, skierowane na zniszczenie ukraińskiej szkoły historii sztuki, miały jeden cel – zniweczyć wielkie zamysły inicjatorów edukacji artystycznej na Ukrainie. W latach 1970–1980 artyści i działacze kultury ponownie poruszają kwestię organizacji Akademii Sztuk i odpowiednich jednostek naukowych. Ostatecznie idea stworzenia państwowej, prawdziwie ukraińskiej placówki naukowo-twórczej została wcielona w życie 14 grudnia 1996 r. Nazwę „Akademia Sztuk” przywrócono, nadając jej jeszcze tytuł Narodowej. Co prawda, nie wybudowano dla niej budynku. Artyści pracują i uczą się w budynku dawnego seminarium. Ale to już inna historia… Założyciele Ukraińskiej Akademii Sztuk (od lewej do prawej): siedzą — Abram Manewycz, Ołeksandr Muraszko, Fedir Kryczewski, Mychajło Hruszewski, Iwan Steszenko, Mykoła Buraczek, stoją — Heorhij Narbut, Wasyl Kryczewski, Mychajło Bojczuk. 18 grudnia 1917 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Nazar ZADNIPROWSKYJ: „Wielkie szczęście grać dla ukraińskiego widza”

– Czy na wybór zawodu wpłynęła zapewne pańska teatralna rodzina? – Jak większość dzieci, początkowo marzyłem, by zostać milicjantem, strażakiem albo kosmonautą. A pierwsze próby teatralne miałem jeszcze w szkole. Nie powiem, żeby były błyskotliwe, ale ludzie się śmiali. Dyrektorka naszej szkoły Jewdokija Maksymiwna Zajeć była zakochana w teatrze, dlatego wspierała moje próby. W ósmej klasie zacząłem grać w inscenizacjach, zagrałem Hołochwastowa. Reprezentowałem szkołę na zawodach rejonowych. Z czasem pojawiło się nowe hobby. Rzecz w tym, że smacznie gotuję. Wierzyłem, że mogę zostać dobrym kucharzem. A na początku lat 90. modne były restauracje korporacyjne i kawiarnie. Na tym zarabiało się pieniądze. I pojawiło się u mnie marzenie otwarcia kawiarni przy Teatrze Franki. Miałem nadzieję wieczorami zarabiać na widzach, a w dzień podkarmić aktorów, którzy wtedy rzeczywiście żyli dość biednie. Taka była romantyka w wieku 15–16 lat, więc wymyśliłem, że pójdę do szkoły gastronomicznej. Ale pewnego razu ojciec (artysta ludowy Ukrainy Łeś Zadniprowskyj) powiedział mi: „Synu, ja też lubię gotować, ale to po prostu moje hobby. Jesteś czwartym pokoleniem Zadniprowskich i musisz iść do instytutu teatralnego”. Moja babcia, artystka ludowa Ukrainy Julia Tkaczenko, nie była tak bezpośrednia jak ojciec, powiedziała: „Nazarze, nie naciskam na ciebie, ale będę szczęśliwa, jeśli pójdziesz do instytutu teatralnego”. Zrozumiałem: żeby nadal kochali mnie i szanowali moi bliscy – trzeba wstąpić do tego instytutu. (Uśmiecha się). Na wybór zawodu wpłynęło też to, że moja mama pracowała w Kijowskim Teatrze Młodego Widza, a ja z wielką przyjemnością oglądałem spektakle tego teatru. Kurs nabierali Łeonid Artemowycz Olijnyk i Borys Petrowycz Stawycki. W końcu wyszło tak, że każdy z nich miał swój kurs. Na egzaminie wstępnym przeczytałem bajkę tak, że wszyscy się śmiali. Zobaczyli we mnie aktora komediowego. Mój pedagog, profesor Borys Stawycki – przedstawiciel szkoły Kurbasa. Był wielkim profesjonalistą, umiał przygotować przyszłych aktorów do ciężkiego życia aktorskiego. Zawsze dawał nieoczekiwane zadania. Uważam, że miałem szczęście do nauczyciela. – A jak los zetknął pana z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym imienia Iwana Franki? – Nie będę ukrywał, że pomogli moi bliscy, którzy porozmawiali z ówczesnym dyrektorem artystycznym teatru Serhijem Danczenką. Co prawda, zdążyłem do tego czasu sporo osiągnąć. Miałem już dobrą rolę Chlestakowa w „Rewizorze” Mykoły Hohola. Na naszym spektaklu studenckim były stałe komplety, przychodzili popatrzeć też profesjonalni aktorzy. Nie powiem, że od razu trafiłem na duże role. Najpierw były statystowania w „Eneidzie”, „Mistrzu i Małgorzacie”, „Królu Learze”, innych wielkich spektaklach. A pierwsza zauważalna rola pojawiła się w „Balu złodziei”. Ten spektakl w 1998 roku wystawiał Serhij Danczenko na jubileusz mojej babci, artystki ludowej Ukrainy Julii Tkaczenko. Zagrałem bohatera-kochanka. Miałem grać w drugim składzie, praktycznie nie mieliśmy prób. Ale złożyło się tak, że pierwszy przebieg odbył się przed widzem. Była zmiana spektaklu. Przyjęto nas „na hurra”. Po spektaklu odbyła się dyskusja. Wtedy Serhij Danczenko powiedział: „Daj Boże, żeby wszyscy grali tak, jak Nazar”. Po tym zrozumiałem, że wreszcie jestem czegoś wart i nie na darmo przyszedłem właśnie do tego teatru. – Chyba wielu widzów zdziwiło się, kiedy zobaczyli pana w głównej roli w spektaklu „Moja profesja – senior z wyższych sfer”. – O, to prawdziwy prezent od losu, fortuna. Nie wiem, dlaczego reżyser i aktor Anatolij Chostikojew wybrał właśnie mnie. Będę wdzięczny Anatolijowi Heorhijowyczowi za ten spektakl do końca życia. Uczynił mnie zupełnie innym aktorem, niż byłem dotąd. Po tej roli otrzymałem tytuł artysty ludowego Ukrainy, uwierzono we mnie. Chciałbym wspomnieć rok 2013. Rozległ się telefon: „Nazarze, tu Anatolij Heorhijowycz. Co powiesz o spektaklu „Moja profesja – senior z wyższych sfer”? Mówię, że to dobry spektakl. „Chciałbym ci przekazać tę rolę”. Na co odpowiedziałem: „Nie drwijcie ze mnie, proszę. Do widzenia”. Po pewnym czasie znów dzwoni: „Ja jednak chcę, żebyś przyjrzał się tej roli”. Odpowiedziałem, że od razu przegram, bo będą mnie porównywać z Iwczenką, Chostikojewem. I znów odłożyłem słuchawkę. Jednak Anatolij Heorhijowycz umie przekonywać. Przełamał mnie, że powinienem przynajmniej przeczytać tę sztukę. Nikt ze mną tak nie pracował, jak Anatolij Chostikojew. Robił wszystko, by zainteresować mnie tym wizerunkiem. W końcu nie tylko się zainteresowałem, ale zachwyciłem materiałem, chciałem to robić. Potem było pięć ciężkich miesięcy prób. Wielu w teatrze we mnie nie wierzyło. Anatolij Heorhijowycz martwił się o mnie. Nie wszystko wychodziło aż do premiery. Już sam przestałem w siebie wierzyć. Ale na parę przebiegów przed premierowym pokazem jakby otworzył się drugi oddech. To dziecko, które bardzo ciężko się rodziło. A miesiąc po premierze urodziła mi się córka. Ta rola jest niezwykle ciężka fizycznie. Przyznam, że kocham ją tylko podczas ukłonów, kiedy już rozlegają się oklaski. Wtedy wypuszczam powietrze i czuję, że jestem szczęśliwy. A do tej chwili najważniejsze, żeby starczyło sił fizycznych. – Wiele wspólnych projektów łączy pana z reżyserem Dmytrem Czyrypiukiem. – Pierwszą wspólną pracą był spektakl dla dzieci „Strzeż się Lwa”. Potem grałem Kogucika w jego „Muzykantach z Bremy”. Po tym była bajka „Wyspa skarbów”. Czyli początkowo nie widział mnie jako aktora w spektaklach dla dorosłych. Już później była rola Bendera w „Wielkich kombinatorach” według powieści „Dwanaście krzeseł”. Dmytro Iwanowycz zaproponował tę pracę po tym, jak zobaczył mnie w spektaklu „Moja profesja – senior z wyższych sfer”. Zaraz po premierze „Seniora” powiedział, że spodobałem mu się w tej roli i zaproponuje mi coś ciekawego. Rok później zaczęły się próby „Wielkich kombinatorów”. Pierwszym tę rolę wykonywał artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hnatiuk. Ja właśnie w tym czasie miałem małe tournée ze spektaklem „Senior z wyższych sfer” po Zachodniej Ukrainie. Odwiedziliśmy Lwów, Czerniowce, Iwano-Frankiwsk, inne miasta. Miałem nadzieję, że będę miał wiele przebiegów i prób, zanim wprowadzę się w rolę Bendera. I nagle dowiaduję się, że mam się wprowadzić już w lipcu. I przed wyjściem na scenę mam tylko jeden pełnowartościowy przebieg. Przyznam, że „przeżyć” tę premierę nie było łatwo. Dopiero potem udało się w pełni włączyć w proces twórczy. Dalej graliśmy z Anatolijem Hnatiukiem tę rolę na zmianę, w razie potrzeby wyręczaliśmy się nawzajem. Wspaniale, kiedy do jednej roli jest dwóch aktorów. Ostap Bender – znany bohater, w odróżnieniu od Nikodema Dyzmy, rolę którego zacząłem grać niedawno. Do wizerunku wielkiego aferzysty mało co można dodać od siebie, chyba że poszczególne sceny. Następnym był spektakl „Droga Pamela”, premiera którego odbyła się na początku 2018 roku. Tutaj mam niewielką rolę amerykańskiego policjanta. Główną uwagę reżyser skupił na wielkich rolach. A nad swoim wizerunkiem pracowałem przeważnie sam. Potem Dmytro Iwanowycz powiedział: „Jestem zadowolony ze wszystkiego”. Przyznam, że lubię takie role, w których mogę wiele decydować sam. Później nastąpiło wznowienie spektaklu „Tewje Tewel”. Miałem zaszczyt grać w tym spektaklu razem z Bohdanem Stupką w 2004 roku. Właśnie odbywały się tournée do USA, dokąd przywieźliśmy dwa spektakle: „Rewizor” i „Tewje Tewel”. W „Rewizorze” grałem Dobczyńskiego, w „Tewje” zaproponowano mi rolę Motla, który żeni się ze starszą córką Tewjego. W Kijowie były tylko dwie próby i jedna w Nowym Jorku. Po tym Bohdan Sylwestrowycz powiedział: „Nazarczyku, zagraliście tak, jakby to był wasz setny spektakl…”. Po premierze „Wielkich kombinatorów” Dmytro Cyrypiuk powiedział, że jeszcze obowiązkowo zagram w jego spektaklach. Zatem w odnowionym „Tewje Tewel” gram już Menachema. – Także gra Pan w spektaklu Petra Ilczenki „Martyn Borula”. – Ten spektakl ma już dwadzieścia lat. Rola syna Martyna Boruli – w istocie jedna z moich pierwszych poważnych ról. Teraz mogę powiedzieć, że to dobra drugoplanowa rola, a wtedy wydawała mi się wielką. Także grałem w spektaklu Petra Ilczenki „Rodzina Kajdaszów”, teraz tę rolę wykonuje już inny aktor. Podczas premierowego pokazu tego spektaklu urodził mi się syn. Kiedy wyszedłem na ukłony, Natalia Sumśka podarowała mi dużego pluszowego misia. Oprócz tego byłem zaangażowany także w inne inscenizacje według ukraińskiej klasyki – „Eneida”, „Sujeta”, „Gospodarz”. – Jakie znaczenie mają dla Pana zdjęcia w kinie? – Tak się składa, że kiedy aktor odchodzi w zaświaty, to ludzie pamiętają go bardziej z filmów niż ze spektakli. Bo spektakle bardzo rzadko nagrywa się na wideo. Dobrze rozumiał to Bohdan Stupka, kiedy był kierownikiem artystycznym Teatru Franki, dlatego każdy spektakl przed zdjęciem z afisza nagrywano na wideo. Teraz, niestety, państwo nie przeznacza środków na nagrywanie spektakli. Powiedzmy, zagrałeś 50 spektakli, które zobaczyli widzowie, potem ciebie zabrakło. I jeśli spektakl nie został nagrany dla archiwum, to następne pokolenia nie będą miały pojęcia, jakim byłeś aktorem. A dzięki dobrym rolom w kinie ludzie będą o tobie pamiętać. Mój pierwszy pełny metraż – trylogia „Szalone wesele”, gdzie zagrałem Wasyla Serdiuka. Wcześniej były role w serialach. Dawniej znali mnie tylko teatromani, a dzięki „Szalonemu weselu” teraz znają mnie i rozpoznają wielu ludzi. – Jak dla Pana zaczęła się wojna? – Niedługo przed początkiem wojny poważnie zachorowała moja mama, częściej bywałem u niej. A jeszcze śpieszyłem się, by zdążyć do Dmytra Cyrypiuka na próby „Nikodema Dyzmy”. O tym, że zaczęła się wojna, przez telefon powiedziała żona o 5 rano. Przyznam, początkowo było pełne zagubienie. Potem opanowałem się. Cały ten czas byłem w Kijowie, a rodzina pół roku za granicą. Chwała Bogu, że już wszyscy wrócili. W maju wznowiliśmy próby. Wróciliśmy do twórczości ze świadomością, że nasi chłopcy oddają życie, abyśmy mogli tutaj pracować. Zamknęliśmy sezon teatralny premierą „Awantury Nikodema Dyzmy”. Co prawda, premiera odbyła się nie na rodzimej scenie, a w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki. – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Dla nas, aktorów, wielkim szczęściem jest grać dla widzów. Życzę Siłom Zbrojnym Ukrainy szybkiego Zwycięstwa. Niech Bóg chroni naszych wojowników. Wierzę, że w każdym ukraińskim mieście będzie ukraiński teatr i będzie rozbrzmiewać język ukraiński. Cieszę się, że od 15 października Teatr Franki już gra na rodzimej scenie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze strony teatru W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Awantura Nikodema Dyzmy”, główną rolę w którym wykonuje narodowy artysta Ukrainy Nazar ZADNIPROWSKI. Dzisiaj pan Nazar jest gościem „SP”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mną nigdy” na podstawie utworu Marii Matios, którą jeszcze wcześniej wystawił główny reżyser naszego teatru Serhij Pawluk. Ten spektakl był prezentowany na Międzynarodowym Festiwalu Kobiecych Monospektakli „Maria” i pozostawiliśmy go w Teatrze Franki, gdzie do niedawna pracowała Łarysa Kadyrowa. Spektakl był ciepło przyjmowany w różnych krajach – od Armenii po kraje nadbałtyckie i Portugalię. A dzisiaj powraca do rodzinnego Teatru Chersońskiego. Nawiasem mówiąc, Serhij Pawluk przez długi czas pozostawał w Chersoniu, stał się liderem ruchu protestacyjnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dzień urodzin Chersońskiego Teatru

W Art-centrum imienia Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy zainaugurował swój nowy sezon teatralny Chersoński Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Mykoły Kulisza. Tego wieczoru pokazano tu monodram „Nie płaczcie za mną nigdy” z udziałem ludowej artystki Ukrainy Łarysy Kadyrowej. – W tym dniu w 1889 roku otworzył się Teatr Kulisza – zaznaczyła Łarysa KADYROWA. – Chcę pogratulować dyrektorowi generalnemu teatru, ludowemu artyście Ukrainy Ołeksandrowi Knydze. To człowiek niespokojnej duszy, człowiek, który nigdy nie schodzi ze ścieżki poznania, pomaga swoim bliskim, a także bliskim swoich bliskich. Czyli – wszystkim! Ten człowiek nie depcze ziemi, a kocha ją. Je chleb z tej ziemi. Widzi gwiazdy na niebie i słyszy prawo moralne w sobie. Spektakl „Nie płaczcie za mną nigdy” narodził się w 2015 roku. Przez ten czas moja Justyna się zmieniła. Stała się głębsza, mądrzejsza. Często grałam ten spektakl za granicą i zawsze w języku ukraińskim. Podczas pokazu w Portugalii podszedł reżyser i powiedział, żeby wyłączyć napisy z tłumaczeniem, bo ludzie i tak rozumieli, co chcę powiedzieć. – W tym dniu zawsze otwieraliśmy w Chersoniu sezon teatralny – opowiedział Ołeksandr KNYHA. – Mieliśmy tradycję – czerwony dywan, kobiety w pięknych sukniach, grała orkiestra. A o każdej porze roku zmienialiśmy wystrój foyer. Bardzo podobało się to chersończykom. Dzisiaj my, aktorzy teatru, przebywamy, niestety, na całym świecie – zaczynając od Ukrainy, a kończąc na Ameryce. Ale, pomimo rosyjsko-ukraińskiej wojny, pracujemy. Front kulturalny to poważny front. Część naszego teatru pozostała w ukraińskim Chersoniu, który nie ukorzył się przed agresorem. Po to, aby Chersoń rzeczywiście stał się ukraiński, przez wiele lat pracował Chersoński Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Mykoły Kulisza. Obecnie nie możemy zebrać razem całego zespołu, ale już otworzyliśmy nasz sezon w Połtawie spektaklem „Koło Chersoń”. Przeprowadziliśmy także festiwal „Melpomena Tawrii”, jeden z największych ukraińskich festiwali teatralnych, który nazywano „ukraińskim Awinionem”. Były lata, kiedy w Chersoniu w ciągu 10 dni występowało 65 teatrów z 15 krajów świata. Spektakle odbywały się wszędzie – na otwartych scenach, na ulicy, w teatrze leśnym. Cały Chersoń zmieniał się w ogromną przestrzeń teatralną. Teraz pracujemy w Kijowie. Zagraliśmy spektakl „Kotka na pamiątkę o temacie” w pomieszczeniu Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. Trwają prace nad nowym spektaklem „Zostawać nie mogę”. Jest on o chersończykach, którzy nie mogli wyjechać z rodzinnego miasta. Niestety, mamy też kolaborantów. Na szczęście jest ich niewielu. Z 250 pracowników teatru tylko 20 poszło współpracować do tak zwanego „rosyjskiego teatru”. Boli, że wśród nich jest ludowa artystka Ukrainy, która otrzymała tytuł pod koniec ubiegłego roku. Ale do tego teatru tak czy inaczej nie mogą skompletować personelu, a my pracujemy wbrew wszystkiemu. Dowodzimy, że jesteśmy ukraińskim Chersoniem i nie da się nas złamać. Przygotowujemy tournée, z którym pojedziemy po Ukrainie. Dzisiaj, niezwykle otwierając sezon teatralny, pokazujemy spektakl „Nie płaczcie za Łarysa Kadyrowa i Ołeksandr Knyha Zdołał wyrwać się ze swoją rodziną. Zdążył wystawić spektakle w Mikołajowie i Kijowie, teraz pracuje w Kropywnyckim. Ducha walki nie straciliśmy. Wiemy, że Chersoń to Ukraina i nigdy nie będzie tworem innego państwa. Obowiązkowo wrócimy do domu i zagramy spektakle w rodzimym Chersońskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Mykoły Kulisza. Z radością zaprosimy do siebie kijowian i wszystkich przyjaciół, którzy pomagali nam wtedy, gdy zmuszeni byliśmy opuścić swoje domy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jurij KARNAUCH: „Prezentujemy ukraińską sztukę na scenach zachodu i wschodu”

Jednym z jasnych momentów życia twórczego Narodowej Filharmonii Ukrainy w 159. sezonie był koncert „Muzyka epok” laureata Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu we Włoszech „Świat muzyki” – zespołu „Ridni naspiwy”. Kierownik artystyczny zespołu Jurij KARNAUCH – gość „SP”. – Jakie były dla waszego zespołu pierwsze miesiące wojny? – Myślę, że takie same, jak dla całego ukraińskiego narodu. O pracy twórczej nie było mowy. Część naszego zespołu pozostawała w Kijowie, a niektórzy wyjechali nie tylko poza stolicę, ale i poza Ukrainę. Wznowienie naszej pracy rozpoczęło się po zarządzeniu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy z 28 kwietnia „O wznowieniu pracy placówek kulturalnych”. Trzeciego maja byliśmy w pracy, ci, którzy przebywali za granicą, wrócili na Ukrainę. A już od 10 maja rozpoczęły się pełnowartościowe próby i przygotowania do koncertów. Spośród koncertów chciałabym wyróżnić te, z którymi wystąpiliśmy przed Siłami Zbrojnymi Ukrainy, w szczególności w Centrum Szkoleniowym Obrony Terytorialnej oraz w Centralnym Szpitalu Wojskowym. Chcę wyrazić szczególne podziękowanie organizatorowi i uczestnikowi tych dwóch koncertów, narodowemu artyście Ukrainy Ihorowi Borko. – Proszę opowiedzieć o koncercie „Muzyka epok”. – W naszym repertuarze jest dużo muzyki różnych gatunków, stylów, epok. Tym razem postanowiliśmy zrobić historyczny ekskurs od przeszłości do współczesności. Dobraliśmy utwory do tej tematyki. Reżyserem koncertu – kierownik artystyczny Narodowej Filharmonii Ukrainy, narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Łukaszow. W koncercie wzięli udział narodowi artyści Ukrainy Olha Czubariewa (sopran) i Ihor Borko (tenor); pianistka, studentka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, laureatka wielu międzynarodowych konkursów Mariia Klymenko; organistka Narodowej Filharmonii Tetiana Żuk-Siedowa; znany aktor, tancerz w gatunku step Wołodymyr Szpudejko; zasłużony działacz sztuki Ukrainy, znany pianista jazzowy Wiaczesław Polański. – Co może pan/pani opowiedzieć o waszym zespole? – Historię twórczą nasz zespół zaczął jeszcze w latach nauki jego uczestników w Kijowskim Państwowym Konserwatorium, na katedrze instrumentów ludowych. Wielka zasługa w kształtowaniu twórczego oblicza zespołu należy do wykładowcy konserwatorium Jurija Jurijowycza Aleksyka – obecnie profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, zasłużonego artysty Ukrainy. Właśnie pod jego kierownictwem zespół studencki odniósł swoje pierwsze znaczące zwycięstwa, w szczególności w 1978 roku – na II Ukraińskim Konkursie Artystów Estrady w Zaporożu. Te osiągnięcia zainspirowały nas do profesjonalnej działalności koncertowej i stały się podstawą przyszłego stylu wykonawczego zespołu. Już w lutym 1980 roku zespół wszedł w skład twórczy Kijowskiej Państwowej Filharmonii. Od tego czasu artystyczny los „Rodzimych nastrojów” rozwijał się setkami nowych programów, ponad pięcioma tysiącami występów koncertowych. Trasy koncertowe zespołu przebiegały przez wszystkie 15 republik byłego Związku Radzieckiego, wiele krajów Europy Zachodniej i USA. W samej nazwie zespołu – „Rodzime nastroje” – zawarte jest twórcze credo: propagowanie i upowszechnianie przede wszystkim muzyki ukraińskiej: ludowej, klasycznej, współczesnej. W instrumentarium muzycznym łączymy instrumenty akademickie (udoskonalone) i autentyczne (tradycyjne) instrumenty ludowe. To pozwala wykonywać programy koncertowe nie tylko na bazie folkloru, ale także klasyczne, współczesne akademickie i jazzowo-estradowe utwory ukraińskich kompozytorów. Obecnie w dorobku zespołu obok ukraińskich jest wiele programów muzyki zagranicznej. Nawiasem mówiąc, aranżacje tworzymy przeważnie sami. W wielu instrumentalnych utworach zespołu są swoiste „barwne smaczki”, które podkreślają styl, epokę, treść obrazową lub narodowe cechy. Każdy z dziesięciu członków zespołu włada grą na kilku instrumentach, co pozwala uniwersalnie wykorzystywać wyraziste możliwości instrumentów ludowych. W 2001 roku zespół z powodzeniem wystąpił na Międzynarodowym Festiwalu „Świat muzyki” we włoskim mieście Fivizzano, gdzie zdobyliśmy Grand Prix. Twórczość zespołu rozgałęzia się na różne rodzaje działalności: programy instrumentalne, udział w jubileuszowych imprezach świątecznych, prezentacje znaczących wydarzeń kulturalnych, koncerty charytatywne, występy edukacyjne przed audytorium dziecięcym i młodzieżowym. Z bogatej wielożanrowej działalności koncertowej najbardziej zauważalne są dwa główne kierunki: muzyka czysto instrumentalna oraz akompaniament – przede wszystkim solistów-wokalistów. Swój pierwszy koncert w Kolumnowej Sali im. Mykoły Łysenki zespół wykonał wspólnie z narodowym artystą Ukrainy Wołodymyrem Tymochinem i wówczas młodą śpiewaczką Mariją Stefiuk. Ten występ stał się swoistym błogosławieństwem dla współpracy zespołu z wybitnymi śpiewakami operowymi. Przez ponad 40 sezonów stworzono wiele programów koncertowych wspólnie z koryfeuszami śpiewu akademickiego. Wśród nich – Dmytro Hnatiuk, Anatolij Sołowianenko, Mykoła Kondratiuk, Jurij Hulajew, Jewhenija Miroszniczenko, Diana Pietrynenko, Anatolij Mokrenko, Anatolij Kocherha, Switłana Dobronrawowa… Krajowy złoty fundusz muzyki akademickiej wzbogaca współczesne pokolenie wybitnych śpiewaków operowych. Z zespołem występują Taras Sztonda, Wiktoria Łuk'ianec, Susanna Czachojan, Ludmyła Monastyrska, Ihor Borko, Anżelina Szwaczka, Iryna Semenenko, Femij Mustafajew. Aktywnie włącza się we współpracę młode pokolenie – w akompaniamencie zespołu programy solowe wykonują Andrij Bondarenko, Andrij Masłakow, Zoja Rożok, Walentyn Dytiuk. Na pierwszy rzut oka muzyka kameralno-wokalna w porównaniu z operowo-symfoniczną nie ma tak mocnego wpływu na słuchacza. Ale w rzeczywistości tak zwane „małe” – czyli gatunki kameralno-wokalne – wymagają filigranowego mistrzostwa zarówno od solisty, jak i od zespołu. Bez dekoracji i teatralnych kostiumów, bez symfonicznych i chóralnych rozmiarów brzmienia muzyka kameralno-wokalna wyraża umiejętność przekazywania najdelikatniejszych niuansów obrazów, ukrytych w akwarelowych barwach akompaniamentu zespołowego… – A jak wyglądają plany twórcze? – W naszym harmonogramie są koncerty, które zamierzamy zrealizować do końca sezonu. W szczególności koncert z udziałem Ihora Borki, który planujemy na 13 listopada w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Jeden z programów w całości poświęcimy twórczości Astora Piazzolli. Przygotowujemy także koncert z Tetianą Pimienową, który był planowany w minionym sezonie, oraz inne koncerty, których nie mogliśmy przeprowadzić z powodu wojny. – Co chcieliby państwo powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Wielkie podziękowanie Siłom Zbrojnym Ukrainy, świetlana pamięć wszystkim, którzy oddali życie za naszą wolność i niepodległość. Zdrowia wszystkim, którzy dziś żyją i pracują na Ukrainie i robią wszystko dla naszego Zwycięstwa. A my, artyści, na froncie kulturalnym również będziemy starać się robić maksimum, aby to Zwycięstwo nadeszło jak najszybciej. Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda MIEŻUŁA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odeski Festiwal Filmowy w Warszawie

XIII Odeski Międzynarodowy Festiwal Filmowy odbył się w ramach 38. Warszawskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego, który uprzejmie udostępnił swoją platformę do pokazów najlepszych ukraińskich filmów. Zwycięzcą konkursu pełnometrażowych filmów fabularnych został obraz „Wizja motyla”. Pełnometrażowy debiut Maksyma Nakonecznego to surowe i aktualne świadectwo filmowe o obrońcach i obrończyniach, którzy walczą o wolność i przyszłość. Według fabuły, aerorozpoznawczyni batalionu ochotniczego o pseudonimie „Motyl” zostaje wymieniona po dwóch miesiącach niewoli. Po powrocie do domu dochodzi do siebie po urazach, aż dowiaduje się, że jest w ciąży po zgwałceniu przez swojego nadzorcę. To dziecko wydaje się skazane na śmierć, ale tuż przed aborcją „Motyl” zaczyna wątpić... Film po raz pierwszy zaprezentowano na festiwalu filmowym w Cannes w 2022 roku. W obrazie „Odblask” Wałentyna Wasjanowycza mowa o chirurgu z Dniepru, który idzie jako ochotnik na front i trafia do niewoli. Po uwolnieniu czeka go spokojne życie, jednak prześladuje go to, co przeżył. Kontakt z byłą żoną i 12-letnią córką, która również jest straumatyzowana śmiercią bliskiej osoby na wojnie, daje mu nadzieję na uzdrowienie. Kadr z filmu „Wizja motyla”. Wśród filmów dokumentalnych w konkursie wzięło udział pięć prac, w tym „Hartowani gniewem” – o dwojgu ukraińskich idealistach na przestrzeni prawie dziewięciu lat: od wydarzeń Rewolucji Godności w latach 2013–2014 aż do pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku. W filmie „Dziennik narzeczonej Chrystusa” reżyserka Marta Smereczynśka patrzy w oczy swoim strachom i zanurza się w rzeczywistość swojej siostry Nasti, greckokatolickiej zakonnicy, w klasztorze Narzeczonych Chrystusa w Zachodniej Ukrainie, aby na nowo poznać świat, w którym obie dorastały. W filmie dokumentalnym „Dzień ukraińskiego ochotnika” reżyser Wołodymyr Tychyj i kolektyw filmowców Babylon’13, utworzony podczas Majdanu, koncentrują się na wydarzeniach z 14 marca 2022 roku. W programie filmów dokumentalnych znalazł się także obraz „Na zewnątrz” Olhy Żurby. Film dokumentalny Tarasa Tomenki „Hałdy” zwyciężył w tym roku na XIII festiwalu i otrzymał „Złotego Księcia”. Film opowiada historię dziewczynki Nasti, której rodzinę dotknęła wojna. Ma 15 lat, mieszka w małym górniczym miasteczku Toreck na wschodzie Ukrainy, które wciąż znajduje się w „szarej strefie”, niemal codziennie pod ostrzałem. Nastia ma zespół stresu pourazowego: w 2015 roku, w noc sylwestrową, trzy pociski „GRAD” zniszczyły jej dom. Przed światem Nastia chowa się w wirtualnej rzeczywistości – żyje muzyką z internetu. W podobnej sytuacji znajduje się ponad 10 tysięcy dzieci na Ukrainie, które mieszkają w „szarej strefie” na wschodzie kraju. Taras Tomenko bada ten temat od początku wojny w Donbasie. Od 2014 roku zebrał wiele materiałów i świadectw, które w 2017 roku, po rozmowie z producentem Wołodymyrem Filippowem (InsightMedia), przekształciły się w projekt „Hałdy”. W 2021 roku film „Hałdy” został uczestnikiem sekcji Work in Progress Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Karlowych Warach i otrzymał Pierwszą nagrodę od kanału telewizyjnego „Ukraina” w sekcji Work in Progress Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego. W programie konkursowym widzowie obejrzeli pełnometrażowy film fabularny Dmytra Suchołytkiego-Sobczuka „Pamfir”. Wydarzenia filmu rozgrywają się na zachodzie Ukrainy w przeddzień tradycyjnego karnawału Małanki. Mężczyzna o imieniu Pamfir wraca do swojej rodziny po długiej nieobecności. Kiedy jego syn wywołuje pożar w domu modlitwy, bohater zmuszony jest odnowić kontakt ze swoją niespokojną przeszłością. Aby odpokutować winę syna, Pamfir wkracza na ryzykowną ścieżkę z nieodwracalnymi konsekwencjami. Film zdobył szereg nagród w ramach krajowej nagrody „Kinokoło”: jako najlepszy pełnometrażowy film fabularny, za najlepszą reżyserię, odkrycie roku, najlepszy scenariusz i najlepszego aktora roku. Dramat „Jak tam Katia?” to debiutancki pełnometrażowy film reżyserki Kristiny Tynkewycz. Główną rolę w filmie zagrała Anastasija Karpenko. Ten dramat społeczny opowiada historię lekarki pogotowia ratunkowego Anny, która szuka sprawiedliwości w tym niedoskonałym świecie. Pomysł na obraz zrodził się u Kristiny Tynkewycz z filmu krótkometrażowego Solatium. W nim reżyserka badała temat ludzkiego smutku i zemsty, którą on za sobą pociąga. Na widzów Warszawskiego Festiwalu Filmowego czekały także nowe premiery ukraińskich filmów. W szczególności „Klondike” Maryny Er Horbacz o rodzinie, która znalazła się w epicentrum wydarzeń katastrofy lotniczej rejsu MH17 Malaysia Airlines. Główną rolę zagrała Oksana Czerkaszyna. Obraz opowiada o mężczyźnie Anatoliju, który próbuje wywieźć swoją ciężarną żonę z okupowanego terytorium. Film jest przesiąknięty traumatycznym bólem początku wojny, ukazuje skomplikowane okoliczności życiowe, których zakładnikami stali się główni bohaterowie. Międzynarodową premierą była ekranizacja powieści Artema Czecha – film Iryny Cilyk „Ja i Felix”. Co ciekawe, obraz zaczyna się tym samym kadrem, co film „Klondike”. Widzimy na ekranie fototapetę z palmami, swego rodzaju odniesienie do reklamy „Bounty” w latach 90., kiedy każdy w myślach marzył, by znaleźć się na wyspie marzeń. Reżyserka Iryna Cilyk kręciła film na podstawie autobiograficznej książki swojego męża Artema Czecha. Mówi, że wiele zmieniła, pisanie scenariusza było pracochłonne. Przeżywali swoje historie, gdy byli nastolatkami, a dzięki długiej pracy nad scenariuszem udało jej się odtworzyć osobiste odczucia lat 90. w filmie. Kino jest przesiąknięte markerami tamtych czasów: targowiska, dyskoteki, odtwarzacz kasetowy, wnętrza lat 90. Czasy były biedne i dla nastolatków ważne było, aby ubierać się w modne buty sportowe, które kosztowały wszystkie pieniądze świata. Główny bohater dorasta na naszych oczach w mieszkaniu z Felixem, narzeczonym babci. Ich relacje są skomplikowane, ale Felix czasami odgrywa rolę ojca, który w filmie pojawia się rzadko. Felixa zagrał znany pisarz Jurij Izdryk. Ścieżkę dźwiękową do filmu specjalnie stworzył kompozytor Fima Czupachin. Jednak Iryna Cilyk starała się również wykorzystywać muzykę popularnych ukraińskich zespołów lat 90. Do programu „Odessa – Warszawa: konkurs ukraiński” weszło siedem filmów krótkometrażowych: „Póki tu cicho”, „Teatralna”, „JORDAN’96”, „Lalibela”, „GKCzP”, „Ach So”, „Sad wiśniowy”. Odeski Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Warszawie odniósł znaczący sukces. Po pokazach filmowych odbywały się ożywione dyskusje o obrazach z reżyserami, aktorami i producentami. Przygotowała Hanna OBORSKA. Reżyserka Iryna Cilyk z ekipą filmową i aktorami filmu „Ja i Felix”. P R Z E D P Ł A T A — 2 0 2 2 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Ljubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca) Paweł MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Halyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn