Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mychajło ILLIENKO: «KINO POWINNO FORMOWAĆ NARÓD»

Слово Просвіти, №40 за 2011 рік

— Mychajle Herasymowyczu, gdzie i kiedy można obejrzeć film „Ten, który przeszedł przez ogień”? — Jeszcze nie do końca przeszedł (śmieje się). Powstał pomysł, by pokazać nasz film na III Kijowskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym, który odbył się niedawno. Czasu było bardzo mało, a grupa zrobiła wszystko, co możliwe, aby przygotować obraz do pokazu. Był to jedyny ukraiński film, który wyświetlano na tym festiwalu. Faktycznie był to pokaz przedpremierowy. Ale film nie jest jeszcze gotowy do wejścia na ekrany, ponieważ wiele epizodów trzeba dopracować. Nie byłem na tym pokazie — nie wytrzymały nerwy. Kręciliśmy film cztery lata z dużymi przerwami, nawet po pół roku, to zabrało wiele sił duchowych. Dla mnie było to przedawkowanie niespodzianek — i pojechałem, postanowiwszy, że wszystko, co ma się wydarzyć, wydarzy się i beze mnie. Jednak widzowie przyjęli film bardzo dobrze — wszak to właśnie oni wyznaczali zwycięzcę festiwalu — i przyznali mu główną nagrodę. Cieszę się, że udało nam się złamać haniebną, moim zdaniem, tradycję, kiedy na kijowskich międzynarodowych festiwalach filmowych pierwszą nagrodą do tej pory nie wyróżniono żadnego ukraińskiego filmu. Chorobliwą gościnnością doprowadziliśmy się do takiego stanu, że skromnie stoimy ze swoją sztuką w kąciku. A nasi widzowie chcą widzieć swoich bohaterów, więc i reakcja była odpowiednia. Ale film wymaga dopracowania. Na przykład podczas projekcji znikał dźwięk, brakowało fabularnych szumów pozakadrowych, niedoskonałe były kadry komputerowe itp. Wszystkie te puzzle muszą się złożyć, dopiero wtedy będzie to kino. — Przypomnijcie naszym czytelnikom, o czym jest film. — Historia jest bardzo prosta, można ją opowiedzieć kilkoma zdaniami. Główny bohater, Iwan Dacenko, urodził się na wsi, podczas wojny został pilotem, Bohaterem Związku Radzieckiego. Trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego, potem do radzieckiego, z którego uciekł. Z czasem został wodzem indiańskiego plemienia o imieniu „Ten, który przeszedł przez ogień”. Ta pozornie prosta fabuła bardzo cementuje naszą opowieść. Dlatego widzowie wybaczyli nam niedoskonałości obrazu i klaskali, bo bardzo dawno chcieli zobaczyć taki film. Zwycięstwo na festiwalu było niespodzianką. A teraz na grupę twórczą czeka całkiem spodziewana i zaplanowana praca. — Jak długo ona potrwa? — Pracy jest mniej więcej na miesiąc-półtora. W grudniu mamy nadzieję na premierę z dźwiękiem Dolby, którego też nie było, bo tworzenie go trwa długo, a czasu było mało. A póki co mamy, można powiedzieć, szkic filmu. Pokazaliśmy go tym, którzy długo czekali, a autorzy nie mieli prawa zmuszać widzów do czekania dłużej. — Żałuje Pan, że praca się skończyła? — Za każdym razem żal rozstawać się z bohaterami, z którymi się zżyło. Ale w końcu trzeba postawić kropkę, bo utwór nie może być nieskończony. Dla siebie określam, że miałem szczęście po raz drugi kręcić film „Fuzhou”. W tych dwóch obrazach są bardzo podobne fabuły: i tam bohatera życie niespodziewanie rzuca z kolizji w kolizję, a dzięki swoim nieco dziwnym osobliwościom zwyciężył. Tutaj też bohater zwyciężył okoliczności, ale dzięki innym cechom. Myślę, że znaczna część sympatii widza wynika z tego, że jesteśmy spragnieni, katastrofalnie stęsknieni za bohaterem, jesteśmy odwodnieni brakiem bohatera. W ukraińskim kinie to wielki problem. Widz potrzebuje heroicznej postaci, ona „podkarmi”, dodaje sił. W obecnym niełatwym czasie potrzebna jest postać, na której widz będzie się wzorował, po której charakterze będzie określał cechy własnego usposobienia. Bardzo dobrze rozumieją to w Hollywood. Tam bohatera lepią ze sklejki, z kartonu — z podręcznych materiałów. Wbrew wszystkiemu. Hollywood kręci kino tak, aby formowało naród. To, moim zdaniem, bardzo słuszne stanowisko. Choć Amerykanie kręcą różne kino — i art-house, i trudne, i depresyjne, ale najważniejszy w hollywoodzkich filmach jest bohater. Widz, myślę, z wdzięcznością odpowiedział na sam charakter naszej postaci, na jego życiową drogę. Więc dziękuję Iwanowi Dacence, że zaszczepił genotyp zwycięzcy. A my po prostu wykorzystaliśmy to w swoim filmie, wszak historia jest całkiem realna. — Tegoroczny festiwal „Otwarta noc” jest piętnasty, można powiedzieć, jubileuszowy. Jakie są jego podsumowania? Co nowego pojawiło się w ukraińskiej kinematografii? — Nasz festiwal wreszcie zauważono i… zignorowano. To jedyny festiwal, który reprezentuje tylko ukraińskie kino. Wszak rynek dawno został zajęty, i po co temu rynkowi jakieś ukraińskie filmy? A nuż na festiwalu zabłyśnie jakaś gwiazda? A jeśli cała kohorta? Wtedy widz zrozumie, że go oszukują, mówiąc, że ukraińskiego kina, scenariuszy, reżyserów, aktorów nie ma. Dlatego media festiwal bojkotowały. I to bardzo przykre, bo wkładamy w niego wiele sił. Wynik jest dobry, bo i na tegorocznym festiwalu, i na poprzednim zaprezentowano filmy, które poruszyły widza do żywego. Zapamiętały się prace Jurija Kowalowa „Ostatni list”, Żanny Dowhych „Majtki”, „Julka” Hanny Żukowinej, „Nić” Dmytra Sucholytkiego-Sobczuka, „Walc psi” Tarasa Tkaczenki, „Ręka” Ołeha Borszczewskiego. Ciekawy film animacyjny Serhija Nyronenki „Huśtawka”, chce się wyróżnić młodego reżysera-animatora Denysa Spolitaka. W jury była Maryna Wroda, która otrzymała w tym roku nagrodę na Festiwalu Filmowym w Cannes. Nie mogliśmy wstawić jej obrazu do programu konkursowego, żeby nie zbijać z tropu jury, dlatego wyświetlano go poza konkursem. — W tym roku festiwal zmienił miejsce? — Po to, żeby festiwal się nie odbył, nie wpuszczono go na tradycyjny dla niego Zjazd św. Andrzeja, choć raz w roku nikomu tam nie przeszkadzał. A nie wpuszczono, motywując tym, że imprezy masowe po godzinie 23. zakłócają spokój obywateli. Początkowo bardzo zaplątała się droga między gabinetami, ponieważ tą sprawą teraz zajmuje się nie Podolska Rejonowa Administracja Państwowa, jak wcześniej, a Kijowska Miejska Administracja Państwowa. Dopóki wyjaśniałem, dokąd mam iść, jakie do kogo pisma pisać, co w nich wyjaśniać, czas uciekał. Jednym słowem, przenieśliśmy się do odseparowanej od miasta Mamajowej Słobody. — Jednak widzowie was znaleźli? — Znaleźli, ale straty były. Wielu widzów nie wiedziało, jak tam dotrzeć itp. Oprócz tego cały dzień, a potem i w nocy padał deszcz, a festiwalowe widowisko odbywa się pod gołym niebem. Deszcz ustał o świcie, a do rana zostało o wiele mniej widzów, niż tradycyjnie było to na Zjeździe św. Andrzeja. Ale każdy, kto został, jest z tych nieobojętnych, bo tej nocy znalazł w tym pokazie coś swojego. Na przykład ja — uzupełnienie do festiwalowej kolekcji „Otwartej nocy”, którą kilka tygodni temu wieźliśmy do Połtawy. W Połtawie przegląd zorganizował deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Mykoła Kulczynski, który, nawiasem mówiąc, był inicjatorem wzniesienia w rodzinnym mieście pomnika Iwana Mazepy. Paradoks: monument jest gotowy, ale zabroniono go stawiać. Przeglądy w Połtawie przeszły z sukcesem, zainteresowanych nie brakowało. Potem byliśmy w Czernihowie i w Sosnycy na Czernihowszczyźnie. Czernihowianie podarowali nam własne filmy krótkometrażowe, bardzo ciekawe. W Sosnycy, w miejscu urodzenia Ołeksandra Dowżenki, obrazy pokazano właśnie w dniu urodzin artysty. Przyjmowano nas bardzo ciepło, więc rozumiemy: nasze filmy są ludziom potrzebne. — Czy organizatorzy festiwalu odczuwali jakieś wsparcie? — Bardzo pomogła nam finansowo rada mecenasów, której utworzenie zaproponował ekspert PR i producent Andrij Rizol. Festiwal odbył się właśnie dzięki niej. I choć nie wpuszczono nas na Andrijiwski Uzwiz, „wyrośliśmy” na kilku miejscach jednocześnie. Synchronicznie filmy „Otwartej nocy” demonstrowano we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Czerniowcach, Dniepropietrowsku i w Zaporożu na Chortycy. Więc jeśli nas zabronią na Ukrainie, znajdziemy swojego widza choćby za granicą. — Nie mogę nie zapytać o jacht „Kupawa”, na pokładzie którego w podróży dookoła świata spędził Pan ponad pół roku. Gdzie on teraz jest? — Jest w najbardziej niebezpiecznym miejscu na Ziemi, które nazywa się Róg Somalijski. A niebezpieczeństwo czyha nie tylko i nie tyle ze strony żywiołu, co przede wszystkim ze strony ludzi, wszak o somalijskich piratach słyszeli wszyscy. Załoga, z którą rozmawiałem całkiem niedawno, prawdopodobnie wpłynęła już na Morze Czerwone. Chłopcy śpieszą się, by wrócić przed chłodami. Chce się życzyć im pomyślnych wiatrów, bo droga jeszcze daleka: Morze Czerwone, Śródziemne, potem Czarne. A Morze Czarne zimą jest podstępne. Obecnie na pokładzie „Kupawy” chłopcy są we dwóch: Jurij Bondar i Andrij Zubenko. Żeglarze, którzy zmienili mnie i Wałerija Dejmontowycza, po pół roku żeglugi wrócili do Ojczyzny. Wałerij Dejmontowycz, ku wielkiemu żalowi, niedawno zmarł. — Na zakończenie tradycyjne pytanie: co będzie Pan kręcił w przyszłości? — Jakieś 15 lat temu zaproponowałem zekranizowanie wiersza Tarasa Szewczenki „U tijeyi Kateryny…” i do dziś nie mogę przebić się z tym pomysłem. A tymczasem w okresie niepodległości nie zrealizowano żadnej ekranizacji Szewczenki, za czasów radzieckich było ich pięć czy sześć. Jako ikona Szewczenko bezsprzecznie istnieje. Ale jego postacie nie rozmawiają z ekranu. Nie mówię o cytowaniu czy interpretacji, a o tym, żeby sama „ta Kateryna” przemówiła do widza. Najwyraźniej moją propozycję odbierają jako przedawkowanie Szewczenki w naszej kinematografii. To będzie film symboliczny, rozciągnięty w czasie, choć sam wiersz jest niewielki. Planuję obraz przygodowy i jednocześnie romantyczną balladę: dopóki wyzwalano z niewoli ukochanego Kateryny, wydarzyło się wiele rzeczy, w tym Czarnobyl, czyli zaczynam od czasów kozackich, a kończę na współczesnej Ukrainie, to nie będzie do końca realizm. Proponuję niby biograficzną przedmowę: kim są bohaterowie Szewczenki. W linii fabularnej nie odstępuję od oryginału, ale moja historia nie jest depresyjna, a z tonusem, który jest nam bardzo potrzebny. Po każdym nieszczęściu — pożarze, wojnie, najeździe — chatę Kateryny, która była „na pomoście”, 14 razy odbudowywano wspólnymi siłami. Podnoszono z ruin, z popiołów, z niebytu. W pewnym stopniu to historia Ukrainy. Fundacja charytatywna „Welyka rodyna” ogłasza konkurs na najlepszy film na 200-lecie urodzin Wielkiego Kobziarza. Więc planuję zwrócić się tam, bo żeby uruchomić obraz do produkcji, przede wszystkim potrzebne są pieniądze. A talenty i chęci mamy — nie pożyczone, a własne! Rozmawiała Ołena Szułha. Nasz rozmówca Mychajło Illenko — ukraiński reżyser, scenarzysta, aktor, członek korespondent Akademii Sztuk Ukrainy, członek Narodowego Związku Kinematografistów. Inspirator i organizator festiwalu ukraińskiego kina krótkometrażowego „Otwarta noc”. Reżyser i scenarzysta bohaterskiego filmu „Ten, który przeszedł przez ogień”, który otrzymał Grand Prix III Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego. Niektóre ujęcia do tego obrazu kręcił w Ameryce Południowej, w Kordylierach, dokąd dotarł na dziewięciometrowym jachcie „Kupawa”. Więc rozmowę rozpoczęliśmy właśnie od filmu, w który włożono tak wiele wysiłku.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn