Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2011 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 29 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 40 (625), 6—12 października 2011 “DLACZEGO ODSTĘPSTWO NAM NIE STRASZNE?” PRZEDPŁATA — 2012

Dzień dobry, szanowna redakcjo! Niski pokłon całemu zespołowi “Słowa Proświty”! Życzę dobrego zdrowia, dobrego nastroju, dobrych prenumeratorów, którzy pozwoliliby gazecie utrzymać się na takiej wysokości, na jakiej jest. Bo “Słowo Proświty” — to gazeta wielkiego profesjonalnego talentu, szczerości, dobra, prawdy, wierności. Mam malutką emeryturę, którą wydaję na leki, żyć bardzo ciężko. Z całych sił staram się na czas prenumerować swoją rodzimą gazetę. Bardzo ważne jest to, że na fotografiach widzę cały piękny świat i czuję się, jakbym tam była. Szczęśliwa jestem, widząc znajome i jeszcze nieznajome twarze. Szczerze Was wspieram, prenumerując gazetę. Wysyłam abonament na prenumeratę od 1 stycznia do grudnia 2012 r. Bądźcie zawsze na wzniesieniu, niech “Słowo Proświty” leci między ludzi! Z szacunkiem — Lidia Adolfiwna Pirnacz, 69 l. 27 września 2011 r. m. Kijów List naszej stałej czytelniczki, kijowianki Lidii Adolfiwny Pirnacz, stał się swoistym sygnałem dla redakcji gazety “Słowo Proświty”: czas wychodzić na rozmowę z prenumeratorami, przypominać, że właśnie od ich aktywności zależy nakład tygodnika w przyszłym roku, jego sukces i popularność. Dzisiaj rozpoczynamy rozmowę o tym, jakim będzie tygodnik “Słowo Proświty” w 2012 roku. I choć praca dziennikarska i redakcyjna nie przewiduje ujawniania od razu wszystkich! — planów twórczych, z głównym ukrywać się nie będziemy: w centrum uwagi — czytelnik-prenumerator. W tym roku przygotowaliśmy dla naszych prenumeratorów bonus zachęcający: jeśli wyślą Państwo do redakcji kopię pokwitowania na półroczną lub roczną prenumeratę, to otrzymają w prezencie jedną z książeczek “Biblioteki Kolaż Ołeha Besśkiego “Słowa Proświty” (koszty pocztowe na koszt redakcji). Krótko o tych wydaniach, u podstaw których położono najlepsze publikacje na łamach naszego kulturoznawczego tygodnika w ciągu jego istnienia. Serię otwiera wyraziste badanie historyczne od zarania państwowości do problemów dnia dzisiejszego Jurija Muszkietyka “Ukraina nad przepaścią”. Jeden z patriarchów literatury ukraińskiej, autor wielu powieści historycznych w kompaktowym, ekspresyjnym, faktograficznie nasyconym artykule analizuje, kto jest podstawą i kto następcą, kto jest poprzednikiem i kto spadkobiercą Ziemi Ruś. Czytelnicy dobrze znają twórczość znanego ukraińskiego pisarza Ołeha Czornohuza, redaktora czasopism “Pereć” i “WUS”. Jego dowcipne i cięte pamflety publicystyczne, które Zakończenie na str. 16 “CZYTAŁEM PRZESZŁOŚĆ I WSPÓŁCZESNOŚĆ” “TALENTY — WŁASNE!” “OBJAWIĆ RYCERKĘ Z NIEWOLNICY” “WOLNA PIEŚŃ W PAZURACH ORŁA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na 29 września 1966 roku. Wówczas, w 25. rocznicę rozstrzeliwań w Babim Jarze, z inicjatywy kijowskiej inteligencji, wbrew woli organów partyjnych, przeprowadzono tam niemal po raz pierwszy od czasów URL wolny, wielotysięczny wiec, na którym przemawiali Iwan Dziuba i Wiktor Niekrasow, ukraiński i rosyjski pisarze-dysydenci, a także Dina Pronicheva, która cudem ocalała w Jarze i zdołała się stamtąd wydostać. Ten wiec bez wątpienia stał się znakiem początku odrodzenia społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie. Później Iwan Dziuba pisał o tym tak: „Mroczne siły nienawidzące ludzi z jakiegoś powodu do swoich upiornych zbrodni dążą do wyboru błogosławionych miejsc natury — zapewne z instynktu znieważenia ducha życia. Tak oto cudowne przedmieście Kijowa — Babi Jar — stało się miejscem, do którego bolszewicka władza po cichu zrzucała ofiary Hołodomoru 1933 roku. A osiem lat później faszystowscy najeźdźcy wybrali Babi Jar na miejsce zastraszającej demonstracji swoich metod „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, czyli wyniszczenia Żydów jako narodu, a zarazem rozprawy ze wszystkimi swoimi przeciwnikami politycznymi i z niepokornymi ludźmi różnych narodowości, nie na ostatnim miejscu — z Ukraińcami, wśród których była i nasza wybitna poetka Olena Teliha”. Od czasu odzyskania niepodległości Ukrainy 29 września stało się oficjalną datą uczczenia ofiar Babiego Jaru, lecz ponieważ w tym roku obchody żydowskiego Nowego Roku Rosz ha-Szana zbiegły się z dniem żałoby, oficjalne uroczystości przeniesiono na 3 października. Mimo to nikt z pielgrzymów-chasydów z 19 krajów świata, którzy w przeddzień zalali Umań, nie pojawił się na uroczystościach żałobnych w Kijowie. Pytanie, czy tragiczne dla ich narodu wydarzenia sprzed 70 lat są dla chasydów aktualne, pozostawiam otwartym. Ukraińskie partie i organizacje społeczne o charakterze narodowym, a także związki społeczne Romów, które utworzyły własny komitet społeczny ds. upamiętnienia, na czele którego stanął Mykoła Jakowyna, zorganizowały uroczystości żałobne oddzielnie od władz i Żydów — 29 września. Lecz główną cechą tegorocznych uroczystości upamiętniających, według słów zdecydowanej większości ich organizatorów i uczestników, a także ekspertów, był dystans władz wobec społeczeństwa. Czegoś takiego nie było przez wszystkie lata ukraińskiej niepodległości. I chociaż w Domu Ukraińskim otwarto wystawę „Pamięć Jaru” ze zbiorów Muzeum Historii Miasta Kijowa oraz odbyło się wiele różnych konferencji i okrągłych stołów, to wszystko wydawało się jakimś matowym tłem dla „protokolarnej obojętności” ukraińskich władz wobec tej tragicznej daty, która powinna była stać się jednym z głównych narzędzi jednoczenia społeczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

CO ŁĄCZY, A CO DZIELI?

Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Jewhen BUKET. W poniedziałek, 3 października, w Kijowie na szczeblu oficjalnym uczczono pamięć ofiar masowych rozstrzelań w czasach II wojny światowej. Przywódcy Ukrainy i Izraela złożyli kwiaty pod pomnikiem „Babi Jar”. Ze strony ukraińskiej w ceremonii wzięli udział prezydent Wiktor Janukowycz, premier Mykoła Azarow i spiker parlamentu Wołodymyr Łytwyn, ze strony izraelskiej — wicepremier Awigdor Lieberman. A społeczność żydowska tego dnia obchodziła już 70. rocznicę tragedii na swój sposób: wraz z przedstawicielami organizacji żydowskich z USA i UE około pół tysiąca ludzi przyszło do znaku pamięci „Menora”, gdzie liderzy organizacji żydowskich położyli kamień węgielny pod przyszłe muzeum Babiego Jaru. Tradycja masowego upamiętniania ofiar tragedii Babiego Jaru została zapoczątkowana. Babi Jar to jeden z głównych symboli Holokaustu. Tutaj nazizm objawił się w czystej postaci, gdy ludzi rozstrzeliwano tylko z powodu ich przynależności narodowej. W tym sensie tragedia w Babim Jarze jest przede wszystkim ludobójstwem Żydów i Romów, chociaż ofiarami okupantów stali się wtedy tysiące ludzi różnych narodowości, wyznań i poglądów politycznych. Tutaj również znaleźli swój ostatni spoczynek jeńcy czerwonoarmiści i ukraińscy nacjonaliści, prawosławni duchowni oraz zwykli kijowianie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Jasna modlitwa

Olga Kobeć, zastępczyni przewodniczącego UVKR, przewodnicząca sekretariatu 29 września 2011 r. w Babim Jarze w Kijowie odbyła się manifestacja ukraińskich narodowo-demokratycznych sił na poparcie dawnej inicjatywy ukraińskiej inteligencji — uczczenia pamięci ofiar Babiego Jaru żałobnym składaniem kwiatów właśnie tego dnia oraz nabożeństwem żałobnym w miejscu śmierci ponad stu tysięcy ludzi. Pod obfitym deszczem nabożeństwo żałobne w 70. rocznicę rozpoczęcia masowych egzekucji odprawił Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, we współcelebracji z hierarchami Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła oraz w asyście wielu archiereji i kapłanów Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego. Mimo złej pogody do pomnika poległych cywilnych mieszkańców i jeńców wojennych przyszło około tysiąca osób. Wśród obecnych byli ukraińscy działacze społeczni i polityczni, naukowcy, w tym znani historycy, weterani Sił Zbrojnych, uczestnicy ruchu obrony praw człowieka, aktywiści organizacji społecznych i partii politycznych, a także przedstawiciele społeczności żydowskiej. Prowadzącym akcję był członek Prezydium UWKR M. Jakowyna; obecni byli również zastępca przewodniczącego UWKR O. Kobeć, członkowie Prezydium UWKR J. Hirnyk, I. Zajec, S. Kot, T. Rondzistyj, O. Uszynskyj. Uczestnicy nabożeństwa żałobnego na własne oczy przekonali się o szczerości deklaracji obecnych władz dotyczących szacunku dla ofiar różnych społeczności, których przedstawiciele pochowani są tutaj we wspólnej mogile. 29 września od dawna jest już datą oficjalnego upamiętnienia ofiar Babiego Jaru, lecz dziś przy pomniku poległych cywilnych mieszkańców i jeńców wojennych leżą gruz budowlany, zalane wodą dołki i ani jednego wieńca od kierownictwa państwa i miasta, jakby nie było 29–30 września 1941 roku! Po zakończeniu nabożeństwa Patriarcha poprowadził procesję do krzyża, uczcił znaki pamiątkowe Romów i ofiar nazizmu. Smutną uroczystość zwieńczyła modlitwa przy krzyżu pamiątkowym rozstrzelanych członków OUN i poetki Oleny Teliha, podczas której obecni postanowili wznieść w tym miejscu cerkiew. Bliscy zmarłych, społeczność, aktywiści partii politycznych złożyli kwiaty i wieńce pod krzyżami pamiątkowymi Oleny Telihy i rozstrzelanych członków OUN, prawosławnym kapłanom, pod znakiem pamiątkowym ofiar Holokaustu Żydów «Menora», pod kamieniem pamięci Romów, pod pomnikami rozstrzelanych dzieci, ofiar obozu koncentracyjnego w Syrcu oraz innych miejsc pamięci Babiego Jaru. Nabożeństwu towarzyszył płacz przyrody — deszcz, lecz po zakończeniu modlitwy wiatr rozgonił chmury i słońce zalało światłem miejsce strasznej tragedii. czy któreś z nich jest ważniejsze. Ale właśnie to nam bez przerwy próbuje się narzucić. Ukraina w XX wieku przeszła przez straszliwe kleszcze. Z jednej strony nazizm, który fizycznie niszczył ludzi, z drugiej — stalinizm, który wymazywał pamięć o nich. W całej historii ludzkości nie było straszliwszych potworów. I spotkały się one w śmiertelnym pojedynku na wielokrotnie udręczonej ukraińskiej ziemi… Zwycięstwo w drugiej wojnie światowej dla Ukraińców, Żydów, Romów i innych „radzieckich” ludzi było do pewnego stopnia pyrrusowe. A to, że dopiero w 1988 roku w Związku Radzieckim zaczęto głośno mówić o Babim Jarze, o innych, nie mniej tragicznych wydarzeniach XX wieku, jest wymownym tego dowodem. Nie mogę się nie zgodzić z głównym rabinem Ukrainy. Rzeczywiście, dopóki u władzy na Ukrainie będzie dawna nomenklatura partyjna, komsomolcy, funkcjonariusze KGB — „państwo” nie zrozumie ani Holokaustu, ani Hołodomorów, ani represji, ani w ogóle absurdalności totalitaryzmu we wszystkich jego przejawach. Należy oddać sprawiedliwość Żydom — potrafią bronić swojej pamięci narodowej. Na każdy sposób. Warto się od nich uczyć, choćby na przykładzie upamiętniania ofiar masowych egzekucji w Babim Jarze. Bo każdy z nas z osobna i wszyscy razem jesteśmy odpowiedzialni za pamięć o przeszłości naszego ukraińskiego narodu. Tylko pamiętając o tragicznych i wielkich kartach naszej historii narodowej, staniemy się narodem wysoce humanitarnym, a nasze państwo będzie tolerancyjne wobec innych narodowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PO 70 LATACH...

Jewhen BUKET 70 lat temu, 29 września 1941 roku, w stołecznym uroczysku Babi Jar rozpoczął swój chód przerażający zegar śmierci. Podczas niemieckiej okupacji Kijowa wrogowie przeprowadzali tam masowe rozstrzeliwania ludności cywilnej i radzieckich jeńców wojennych; Żydów i Cyganów — ze względu na przynależność etniczną, a także partyjnych i radzieckich aktywistów, podziemnych działaczy, członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (przeważnie członków OUN-m), zakładników, “sabotażystów”, łamiących godzinę policyjną… W różnych publikacjach podaje się różne liczby całkowitej liczby zgładzonych w Babim Jarze. Zdaniem starszego pracownika naukowego działu informacji i wykorzystania dokumentów Państwowego Archiwum m. Kijowa Serhija Karamasza, rozstrzelano tam 40 tysięcy Żydów i 60 tysięcy Ukraińców, Romów, Rosjan oraz przedstawicieli innych narodowości. Smutne rocznice tej strasznej tragedii stały się powodem do przeprowadzenia w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela konferencji “Bez pamięci nie ma przyszłości”, zorganizowanej przez “Wspólnotę Świętego Idziego” przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz zrzeszenia żydowskich organizacji religijnych Ukrainy. Dziwne, ale do dziś wydarzenia z lat 1941—1943 w Babim Jarze są przedmiotem politycznych spekulacji. Tak też ta konferencja, choć zorganizowana na Ukrainie przez organizację charytatywną z Włoch, która opiekuje się potrzebującymi w ponad 70 krajach świata, rozpatrywała tragedię Babiego Jaru wyłącznie jako ludobójstwo Żydów, no jeszcze trochę Romów. O innych ofiarach, w szczególności Ukraińcach, wspominano jakoś pobieżnie, bez szczególnego akcentu. Główny rabin Kijowa i Ukrainy Jakow Dow Bleich był kategoryczny: “Państwo Ukraina nie rozumie ważności pamięci o Holokauście”. Jego zdaniem, uczniowie w USA lepiej znają historię Ukrainy niż ukraińskie dzieci, ponieważ tam opowiada się właśnie o rozstrzeliwaniach Żydów. Tegoroczne obchody upamiętnienia ofiar Babiego Jaru nie są wystarczająco szeroko zakrojone, przekonany jest Jakow Dow Bleich. Z tego powodu “zrugał” swojego “wielkiego przyjaciela” Dmytra Tabacznyka i wspomniał “niezłym cichym słowem” poprzednią władzę. Wiktor Juszczenko rzeczywiście w 2006 roku zorganizował znacznie bardziej zakrojone obchody 65. rocznicy tragedii, mając nadzieję, że Żydzi poprą na poziomie międzynarodowym jego inicjatywy dotyczące uznania Hołodomoru 1932—1933 lat za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ale czasy się zmieniają. I o Hołodomorze na międzynarodowej konferencji “Bez pamięci nie ma przyszłości” wspomniał tylko Jakow Dow Bleich… Szanowni prelegenci, a są to Adriano Roccucci, profesor Uniwersytetu Roma Tre, Sekretarz Generalny Wspólnoty Świętego Idziego, Myrosław Popowycz, akademik, dyrektor Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody NAN Ukrainy, Anatolij Podolski, dyrektor Ukraińskiego Centrum Badania Historii Holokaustu, pracownik naukowy Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy, Ilja Lewitas, przewodniczący Fundacji Pamięci Babiego Jaru, Wiktorija Lisnycza, wiceminister kultury i turystyki Ukrainy oraz inni mówili o humanizmie jako podstawie ludzkich wartości. Kosmopolityzm, tolerancja, chrześcijańska wyrozumiałość, zdaniem prelegentów, — to panaceum na wszystkie “choroby” cywilizacji… Wiceminister w ogóle płacze codziennie, przejeżdżając obok Babiego Jaru. A Ambasador Włoch na Ukrainie Pietro Giovanni Donnici podkreślił, że Europa wreszcie znalazła formułę wzajemnego szacunku narodów, tworząc Unię Europejską… Ale pomimo wszystkich tych “słodkich słów”, współbrzmiących z emocjami, niestety, współczesny “wysoce humanitarny” świat jeszcze nie znalazł odpowiedzi na pytanie, dlaczego jedni ludzie gardzą innymi. Dlaczego, zaślepieni tą nienawiścią, tracą ludzkie oblicze? Dlaczego codziennie wybuchają nowe wojny, zamieszki uliczne, strajki? Dlaczego w XXI wieku nadal istnieje rasizm, nazizm, syjonizm, antysemityzm, komunizm, wielkomocarstwowy szowinizm, ukrainofobia itp.? Między tymi pojęciami we współczesnym świecie nie ma żadnych różnic! Niewłaściwie jest wyodrębniać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ŚLEPY ZAUŁEK MAŁORUSKOŚCI

Anatolij Szewczenko, pisarz Czy już zmęczył się nasz naród, Czy niedaleko do końca, Że mamy cudowną profanację… Pawło Tyczyna Właśnie tak: profanacja wszystkiego tego, co jest składnikiem ukraińskiego organizmu państwowego. Podkreślam: ukraińskiego, a nie jakiegokolwiek innego. Rzecz w tym, że próby stworzenia państwa o nazwie Ukraina, ale bez narodowych realiów — bez prawdziwej, niesfałszowanej historii, bez pełnowartościowego i powszechnego funkcjonowania jedynego języka państwowego, bez Ukraińskiego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego, bez ukraińskiej kultury narodowej, już u nas były. Przypomnijmy, jak pod koniec lat 80. i w ciągu lat 90. ubiegłego wieku (sporadycznie i do dziś) wynoszono postać generała armii carskiej i krótkotrwałego hetmana Ukrainy Pawła Skoropadskiego. Autorzy panegiryków na cześć generała-hetmana szczególnie podkreślali państwowotwórczy charakter działalności Skoropadskiego: rzekomo założył Ukraińską Akademię Nauk, otworzył Ukraiński Uniwersytet, zaczął wprowadzać prowadzenie dokumentacji państwowej w języku ukraińskim i jeszcze co nieco. Lecz oto w czasopiśmie „Słowo i czas” (1988, nr 12) pojawia się artykuł znanego językoznawcy, doktora nauk filologicznych Łarysy Masenko „Czytając wspomnienia Pawła Skoropadskiego” (później został on zamieszczony w książce autorki „Język i polityka” (1999, 2004 r.) już pod bardziej wyrazistym tytułem „Fenomen małorosyjskości: Pawło Skoropadski”). Łarysa Masenko, opierając się na świadectwach samego generała-hetmana, w sposób argumentowany udowodniła, że P. Skoropadski rzeczywiście budował państwo, ale nie ukraińskie, a małorosyjskie, czyli zależne od Rosji. Nie przypadkiem wraz z dojściem do władzy P. Skoropadskiego na Ukrainę powrócili wielcy właściciele ziemscy, przeważnie Rosjanie lub zrusyfikowani przedstawiciele innych narodowości, którzy zabrali się za odbieranie chłopom ziemi, którą nadała im władza Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ciekawy jest też taki fakt: Pawło Skoropadski długo nie chciał ukrainizować jednego z korpusów swojej armii, choć zrobić to radził mu znany wówczas generał armii carskiej Ławr Korniłow. Mentalnie P. Skoropadski nie był już Ukraińcem. Mógł on, z jeszcze większą podstawą niż Stalin, powiedzieć o sobie, że „jest człowiekiem kultury rosyjskiej”, dokładniej chyba byłoby użyć innego określenia: małorosyjskiej. P. Skoropadski pochodził z rodu znanego kolaboranta Iwana Skoropadskiego (w linii brata Wasyla), który przez długi czas był współpracownikiem Iwana Mazepy, ale w decydującym momencie poszedł nie za Mazepą, a za Piotrem I. Jak widzimy, tradycje kolaboranctwa w rodzie Skoropadskich były dawne. Przejście na stronę silniejszego nie było uważane za coś nieprzyzwoitego. Dlatego patriotyzm takich jak P. Skoropadski nie był głęboki, płynący z serca, a, rzec można, etnograficzny. Tutaj warto wspomnieć słowa wybitnych rosyjskich działaczy literatury, którzy chętnie deklarowali swoją miłość do Ukrainy. Przypomnijmy wiersz poety Aleksieja Tołstoja: „Znasz kraj, gdzie wszystko oddechem obfitości dyszy, gdzie rzeki płyną czyściej od srebra”. Czy wypowiedzi innego rosyjskiego klasyka, Iwana Bunina, który niemało mówił dobrych słów o Ukrainie. W szczególności takie (w tłumaczeniu): walczyła Ukraina, padała, podnosiła się, znów walczyła, ginęła… Lecz, dzięki Bogu, wszystko to w przeszłości. To „dzięki Bogu”, że walka Ukraińców o wolność jest już w przeszłości, jest charakterystyczne dla prawie wszystkich Rosjan. A co do byłego Ukraińca P. Skoropadskiego, to Ł. Masenko przytacza bardzo charakterystyczne dla generała-hetmana wyznanie: „Ja kocham język rosyjski, Ukraińcy go ścierpieć nie mogą… Ja kocham środkową Rosję, Moskowszczyznę…”. Dla Małorusa bardzo charakterystyczne jest chwalenie cudzego i jednocześnie ganienie swojego, przy tym, jak zawsze, przesadzając: gdyby Ukraińcy nie mogli ścierpieć języka rosyjskiego, jak pisze P. Skoropadski, to tak łatwo nie poddawaliby się rusyfikacji i nie stawali Małorusami sobie i narodowi na hańbę. Jeszcze jednym przykładem zbudowania quasi-ukraińskiego państwa może być tak zwana USRR (Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka). Genialny wymysł-pułapka bolszewików — hasło „fabryki i zakłady robotnikom, ziemię — chłopom” odegrało fatalną rolę w losach Ukrainy. I jedni, i drudzy okrutnie zapłacili za swoją łatwowierność: hołodomory, niszczycielskie rozkułaczanie, niekończące się represje, przygnębienie ducha człowieka — taka była odpłata za wiarę w iluzoryczne ideały komunizmu. Pamiętajmy mądre słowa Dmytra Pawłyczki: „Zdechł tyran, Ale stoi więzienie”. Stoi to więzienie w naszych głowach, w naszych duszach. Co się z nami dzieje? Dlaczego od co najmniej czterech stuleci nie możemy stanąć na nogi — nie możemy, nie umiemy czy już nawet nie chcemy? Dlaczego nie uczymy się ani na swoich błędach, ani na cudzych? Dlaczego inne narody przekształcają porażki w zwycięstwa, a my odwrotnie — zwycięstwa w porażki?.. Więc co nad nami ciąży — niebiańskie przekleństwo czy własna nieudolność? Nad tym zastanówmy się dalej. Myślę, że nie będzie zbyteczne jeszcze raz zrobić krótki kurs w przeszłość i przypomnieć tym, którzy wychowywali się na carsko-rosyjskiej i sowiecko-rosyjskiej historiografii, — kiedy i jak pojawili się na świecie Bożym Małorusini i Małorosja. Nasza historia do 1654 roku nie znała Małorusinów i Małorosji — i jedno, i drugie to płód zwichniętych na wielkomocarstwowości ideologów Carstwa Moskiewskiego. U nas była Mała Ruś — tak jeszcze nazywano państwo halicko-wołyńskie, żeby nie mylić go z Wielką (Kijowską) Rusią. Wielką Rusią jeszcze nazywano państwo ukraińskie Bohdana Chmielnickiego. Mieszkańcy obu państw nazywali się Rusinami — przodkami współczesnych Ukraińców. Ideologiczni mąciciele Carstwa Moskiewskiego w latach 1662—1663 założyli Małorosyjski Prikaz dla nadzoru nad Ukrainą. Ale on istniał niedługo. I już Piotr I, prywatyzując naszą nazwę Ruś i ogłaszając Imperium Rosyjskie, w 1722 roku wprowadził Małorosyjską Kolegium, która przejęła funkcję zarządzania już faktycznie kolonią, która była niedawno Ukrainą. I w oficjalnych papierach Imperium Rosyjskiego Ukrainę zaczęto nazywać Małorosją, a jej mieszkańców — Małorusinami. Z czasem zostanie puszczona w obieg wymyślona historia o tak zwanej „trójjedynej Rosji”: „Wielka, Mała i Biała Rosja”. Ukrainę jako państwo, które zaczęło się od Rusi (ze stolicą w Kijowie), władcy Imperium Rosyjskiego „zlikwidowali”. W czasach sowieckich tę wersję udoskonalono tak: „Ruś Kijowska — kolebka trzech bratnich narodów — rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego”. Sowieccy ideolodzy postawili na historyczną niepamięć narodów — rzekomo nikt nie zastanowi się nad oczywistym faktem: kijowskie dziecko przeleżało w kolebce 10 stuleci w oczekiwaniu na pojawienie się „starszego brata” — moskiewskiego „dzieciaka” (Kijów powstał w II wieku, a Moskwa — w XII). Tak rodzą się mity i legendy, w które wierzą nawet wybitni ludzie. Oto i A. Puszkin, człowiek „z rozumem i talentem”, jak sam o sobie całkiem słusznie powiedział, napisze: „To jeszcze trzeba wyjaśnić, dlaczego i jak kraj, który nazywają Małorosją, został odrzucony od Rosji”. Ani rozum, ani talent nie pomogły poecie trzeźwo i obiektywnie zestawić faktów historycznych. Małorosji, jak carscy lizusy i krętacze przechrzcili Ukrainę po 1654 roku aż do 1991-go, nie oddzielali od Rosji. A do ugody perejasławskiej ani Małorosji, ani Rosji nie było w przyrodzie. Ale imperialna świadomość poety przeszkodziła mu spojrzeć na przeszłość niezaangażowanymi w carofilstwo oczami. Tak samo i „rewolucyjny demokrata” krytyk W. Bieliński — ni stąd, ni zowąd — oświadczył: „Tylko z przyłączeniem Małorosji do Rosji tam „wlała się” cywilizacja”… To trzeba być tak zaślepionym oficjalną historią Rosji, żeby nie wiedzieć, że po 1654 roku nie do Kijowa, a do Moskwy (później i do Petersburga) wysłano profesorów znanej w całej Europie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, żeby oświecić ciemny moskiewski lud, wszak tam było naprawdę „ciemne królestwo”, i do Łomonosowa (nawiasem mówiąc, słuchacza Kijowsko-Mohylanki) nie było wyższych uczelni. Więc nic dziwnego nie ma w tym, że w Rosji czasów sowieckich pojawiło się tak wielu zrodzonych z chorobliwej wyobraźni „odkrywców” — Połzunow, który jeszcze przed Wattem „wymyślił” parowóz, wynalazca Popow, który rzekomo jeszcze przed Marconim odkrył fale radiowe, i inni. Jednak takiej wandalii z odkrywcami, jak obecnie, w Rosji jeszcze nie było. Akademik Rosyjskiej Akademii Nauk A. Fomienko wydaje książki, gdzie całkiem poważnie oszołamia świat doniesieniami, że nie było w historii Mezopotamii, Międzyrzecza, Babilonu, nawet starożytnych Grecji i Rzymu — wszystko zaczęło się od Rosji. I w ogóle cywilizowane życie na ziemi zaczęło się od czasu założenia Moskwy w 1147 roku. A dotąd wszystko było mrokiem i chaosem. Już nikt nie będzie zdziwiony, jeśli pojawi się doniesienie, że pierwszymi na Księżycu byli nie amerykańscy astronauci, a jeszcze w XII wieku Iwanuszka-głuptas na Żmiju Goryniczu latał tam na przechadzkę. Dziwna rzecz: historyczna niepamięć jednym narodom, jak nam, Ukraińcom, przeszkadza normalnie żyć, a innym — jakby sprzyja. Oto, powiedzmy, w znanej sowieckiej piosence śpiewa się: „Sewastopol, Sewastopol, nieprzystępny dla wrogów…” Tymczasem wszyscy wiedzą, że w latach 1855—1856 podczas wojny krymskiej Sewastopol okupowały wojska anglo-franko-tureckie. A w 1941 roku miasto zajęli niemieccy faszyści. A mimo to — „nieprzystępny dla wrogów…” W pobliżu Petersburga rosyjscy archeolodzy szukają jakiejś Rusi, która byłaby starsza od Kijowskiej. Tutaj już przebywał rosyjski premier W. Putin: najwyraźniej po to, żeby dać właściwy kierunek poszukiwaniom, wszak byli kagebiści wszystko wiedzą… Śmiesznie?.. Nie powiedzcie: kto szuka, ten zawsze znajdzie. Albo wymyśli. I nie przypadkiem Ruś (Kijowską) już nazywają domoskowską Rusią… Więc czego się dziwić, kiedy rosyjski publicysta S. Markow oświadczył, że Sicz Zaporoska, Bohdan Chmielnicki — to wszystko „ruskie”. Lecz wróćmy do Małorusinów. Powtórzę myśl, którą już nie raz wyrażałem: do Małorusinów zaliczam nie tylko tych byłych Ukraińców, którzy świadomie czy nieświadomie wyparli się swojego etnicznego korzenia, ale i Rosjan, Żydów, przedstawicieli innych narodowości, którzy od dawna żyją na Ukrainie, ale nie uważają jej za swoją ojczystą ziemię — dla nich to tylko „ten kraj”. Jeszcze jedna uwaga: Małorus — to nie tylko ten Ukrainiec, kto mówi w języku rosyjskim. Już pojawiło się niemało Małorusinów, którzy korzystają z ukraińskiego lub na przemian to z rosyjskiego, to z ukraińskiego (jak, na przykład, lider komunistów P. Symonenko). Tym jakby chcą powiedzieć: język — to tylko środek do komunikacji i nic więcej. Mówią: ile człowiek zna języków, tyle razy jest człowiekiem. Myśl ciekawa, choć nie bez wad. Ja uzupełniłbym ją tak: choćby ile znał języków, ale kiedy lekceważysz swój, ojczysty, to jesteś półczłowiekiem. Gdyby rzeczywiście nie miało znaczenia, w jakim języku rozmawiają, myślą i tworzą ludzie, to wszystkie narody byłyby na jedną twarz — kogo by to interesowało? Po 1654 roku u nas zaczęło się i trwa do dziś — to otwarte, za caratu, to ukryte, za socjalizmu i już w czasach niepodległości, — zrusyfikowanie narodu ukraińskiego. Ukraińcom wmawiano poczucie niższości, wbijano do głowy, że ich język, historia, kultura — to drugorzędne i w ogóle niewarte uwagi. To tym łatwiej było robić, że edukacja narodowa została zlikwidowana. Począwszy od panowania Piotra I, regularnie zakazywano języka ukraińskiego i teatru. Ukraińcy, którzy chcieli się uczyć, musieli przechodzić na język sąsiedniego państwa. A dalej — zaplanowane pokusy tytułami szlacheckimi, książęcymi i hrabiowskimi, prestiżowymi stanowiskami, nagrodami — tak Ukrainiec przekształcał się w Małorusa. I takich stawało się coraz więcej. Jednocześnie ludzi odłączano od narodowego korzenia — kultury, historii, co w istocie oznaczało ludobójstwo duchowości narodu. Za reżimu komunistycznego do tego ludobójstwa doszedł Hołodomor 1932—1933 roku i masowe represje — przeważnie za „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Praktyka reżimu carskiego trwała: Ukraińców kusili prestiżowymi stanowiskami, nawet najwyższymi (przypomnijmy M. Chruszczowa, L. Breżniewa, O. Kyryczenkę, M. Pidhornego i in.) i nagrodami państwowymi. Jeśli do tego dodać ogromny wpływ na denarodowienie narodu ukraińskiego tzw. Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, który gospodaruje na naszej ziemi, to można powiedzieć: Małorus stał się antypodą narodu ukraińskiego i do 1991 roku przeszkadzał Ukraińcom zdobyć wolność i niepodległość swojemu państwu. Pierwszymi znanymi Małorusinami, którzy zdradzili swój naród, byli kozaccy pułkownicy Palij i Nis. Palij brał udział w bitwie pod Połtawą wraz z pułkami zaporoskimi po stronie uzurpatora naszej wolności Piotra I, pułkownik Nis przeprowadził przez tajne podziemne przejście zbirów Mienszykowa do otoczonego przez wroga Baturyna. Oczywiście, nie zapominajmy i o Jaremie Wiśniowieckim, który przeszedł do Polaków jeszcze w XVI wieku. Przygnieciona małorosyjskością Ukraina całe XIX stulecie milcząco cierpiała. I dopiero w latach 1917—1921 została stworzona Ukraińska Republika Ludowa. Ale nie zdołała odeprzeć bolszewickich agresorów: kierownicy Centralnej Rady — wybitny historyk M. Hruszewski i znany pisarz W. Wynnyczenko, też porażeni małorosyjskością, rozwiązali milionową armię Ukraińców, która wracała z frontów Pierwszej wojny światowej, zamiast tego, żeby stworzyć ukraińską armię, która nie pozwoliłaby nikomu rozrabiać na naszej ziemi. Niestety, podobnych przykładów jest wiele. Oto i w czasach niepodległości syndromem małorosyjskości porażonych jest wielu współczesnych politycznych i państwowych działaczy, co wkrótce da o sobie znać, a już daje. Narodowi demokraci, którzy przeprowadzili Demokratyczną rewolucję 1991 roku, w wyniku czego Ukraina stała się niepodległym państwem (formalnie), zignorowali mądre ostrzeżenie naszego wybitnego poety i myśliciela Jewhena Małaniuka: pierwsza problem, Ciąg dalszy na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «ŚLEPY ZAUŁEK MAŁORUSKOŚCI», s. 3

ŚLEPY ZAUŁEK MAŁORUSKIEGO MYŚLENIA

Ciąg dalszy. Pocz. na str. 3. która stanie przed władzą nowej Ukrainy, będzie małorosyjskość. Bo, tłumaczył on, małorosyjskość to zawsze a priori kapitulacja, kapitulacja jeszcze przed walką. Po krótkim przerażeniu w 1991 roku nomenklatura komunistyczna, która składała się z Małorusinów, stanęła w centrum i w terenie na czele procesu budowy niepodległego państwa ukraińskiego, aby zahamować go na długie lata. Ukraińskiego Václava Havla u nas nie znaleziono. I dwaj pierwsi prezydenci Ukrainy byli właśnie z nomenklatury komunistycznej — właśnie za ich rządów (oczywiście pod naciskiem Rosji i USA) zlikwidowano potencjał jądrowy kraju (nawiasem mówiąc, trzeci na świecie), utworzono całkowicie bezprawnie Autonomię Krymską, która stała się bólem głowy państwa ukraińskiego. Później Ł. Kuczma pisał w swojej książce, że i „za tysiąc lat Ukraina będzie wdzięczna Rosji…”. Za co? Za 350-letnie jarzmo kolonialne? Trzeci Prezydent Wiktor Juszczenko, który stał się liderem państwa na fali Pomarańczowej narodowo-demokratycznej rewolucji 2004 roku, jest najbardziej ukraiński. Nie jeździł regularnie, jak jego poprzednicy, na pokłony do Moskwy, konsekwentnie walczył o uznanie głodu 1932—1933 lat za Ludobójstwo narodu ukraińskiego, twardo trzymał linię na uznanie OUN—UPA za organizację patriotyczną, która walczyła o niepodległość Ukrainy. Lecz tego wszystkiego jest znikomo mało dla Prezydenta, który miałby wyprowadzić Ukrainę na narodowo-nieodwracalną drogę rozwoju państwowego. Niestety, liberalna polityka „bez granic” Wiktora Andrijowycza obróciła się przeciwko Ukrainie i przeciwko niemu samemu. Próby Prezydenta porozumienia się z siłami antyukraińskimi — memorandum, okrągły stół, „uniwersał” — jedynie rozwiązały im ręce. Doszło do tego, że lider komunistów P. Symonenko z trybuny Rady Najwyższej na cały świat wykrzyczał: „Juszczenko — wojennyj priestupnik, i jewo nado sudit…”. Tak samo regionalista W. Kolesniczenko bezapelacyjnie oświadczył: „W. Juszczenko budut sudit posle okonczanija priezidientskoj kadencii…”. Sądzić czy nie sądzić politycznego i państwowego działacza, może decydować tylko sąd, a nie ktokolwiek. Oczywiście, pod warunkiem, że ten sąd jest naprawdę niezależny. Wielki negatywny wpływ na ukraińskość ma UKP Patriarchatu Moskiewskiego. Jest to jedno z centrów rusyfikacji na Ukrainie. Moskiewscy popi mówią, że Patriarchat Kijowski jest niekanoniczny i dlatego nielegalny. Zapomnieli, widocznie, święci ojcowie, że ich poprzednicy za drogie skóry i złoto kupili sobie kanoniczność, a kanoniczność Kościoła Ukraińskiego zlikwidowali, bo już dokonała się zdrada perejasławska 1654 r. Dzisiaj Patriarcha Moskiewski Cyryl, odwiedzając Ukrainę, pozwala sobie grozić karą Bożą tym Ukraińcom, którzy chodzą do cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Zrozumiałe, dlatego że obecna władza na Ukrainie klęczy przed Moskwą. Zapomniała ona prastarą europejską tradycję: czyje państwo, tego i cerkiew. U nas przecież niby jest państwo ukraińskie? Czy władza nie jest ukraińska? Dlatego właśnie Małorusini już na poziomie podświadomości pogodzili się ze swoją niższością, myśląc, że zamiast bronić swojego honoru i honoru kraju, w którym żyjesz, lepiej przemilczeć, jak to mówią, żeby nic się nie stało. …Kiedyś, zdaje się, w połowie lat 90. ubiegłego wieku, wicepremier ds. humanitarnych W. Semynozenko radośnie oświadczył: „Skończyły się czasy Mazepy, zaczęły się czasy Bohdana Chmielnickiego”. Zrozumiałe, że akademik miał na myśli nie tego Bohdana Chmielnickiego, pod którego przywództwem została przeprowadzona patriotyczno-wyzwoleńcza wojna narodu ukraińskiego, a tego, który w 1654 roku ponownie rzucił w niewolę Ukrainę… …2009 r. w telewizji często brzmiały oświadczenia zespołu W. Łytwyna, który kandydował na stanowisko Prezydenta Ukrainy: „Tylko Łytwyn może zjednoczyć Ukrainę”, „Tylko Łytwyn może wyprowadzić Ukrainę z kryzysu”, „Tylko Łytwyn może być godnym Prezydentem Ukrainy”. Wtedy też Przewodniczący Rady Najwyższej W. Łytwyn, występując w Radiu Moskiewskim, z małorosyjskim entuzjazmem oświadczył, że chciałby, aby rosyjska Flota Czarnomorska była gwarantem bezpieczeństwa naszych południowych granic. Nie wierzę, że ówczesny i obecny przewodniczący RN nie rozumie: z rosyjskiej floty taki gwarant naszego bezpieczeństwa, jak z wilka stróż przy stadzie owiec. Pogoń za prezydenckim fotelem natchnęła W. Łytwyna jeszcze na jedno oświadczenie: powtórzył wypowiedzi innych Małorusinów o tym, że, rzekomo, nikt na nas nie czeka w Europie, a dlatego trzeba jak najszybciej biec do unii Rosji, Białorusi i Kazachstanu… To dokąd „tylko Łytwyn” zamierza poprowadzić nas — do kolejnej unijnej zagrody na czele z Rosją?! Nawiasem mówiąc, wtedy większość kandydatów na stanowisko Prezydenta, jak i W. Łytwyn, zginała się przed Moskwą, wypraszając u niej poparcie. I nikomu nie jest wstyd: bo to Małorusini. Wkrótce, przed wyborami do RN 2012 roku, będą robić to samo. …We wrześniu 2008 r. nasz Gabinet Ministrów wydał rozporządzenie, zgodnie z którym w ukraińskich (!) szkołach uczniowie i nauczyciele na przerwach i na terenie placówki mają porozumiewać się w państwowym języku ukraińskim. Boże, jaki hałas podnieśli Małorusini: naruszenie praw człowieka, naruszenie Europejskiej karty języków mniejszości itd. Szczególnie starali się regionaliści, w szczególności deputowany ludowy J. Mirosznyczenko. Zanim podniosą wrzawę, deputowany z Partii Regionów powinien był pomyśleć: jaki przykład dają nauczyciele swoim uczniom, kiedy na lekcjach rozmawiają po ukraińsku, a na przerwach — po rosyjsku? Dają do zrozumienia uczniom, że język ukraiński to nieprestiżowe… To co to jest — naruszenie praw człowieka czy nie? I z takimi działaczami państwowymi chcemy zbudować wolną i niepodległą Ukrainę?! Nawiasem mówiąc, w związku z często nieodpowiedzialnymi wypowiedziami poszczególnych deputowanych ludowych, działaczy państwowych, polityków, ci, którzy ich słuchają, ryzykują utratę wiary w ludzkość. …Od lutego 2010 roku na Ukrainie w wyniku wyborów prezydenckich do władzy doszła Partia Regionów, a jej przedstawiciel W. Janukowycz został głową państwa. Jego sukces w dużej, a może i decydującej mierze zapewnił W. Juszczenko, kiedy przed drugą turą wezwał wyborców do głosowania przeciwko obu kandydatom — J. Tymoszenko i W. Janukowyczowi, co faktycznie wtedy oznaczało postawienie szlabanu przed Julią Tymoszenko. W Radzie Najwyższej frakcja deputowanych Partii Regionów utworzyła koalicję większościową — z komunistami (wreszcie „rekiny kapitalizmu” porozumiały się z obrońcami Zdjęcie Olesia Dmytrenki przeganianych i głodnych) oraz obrońcami partii ludowej W. Łytwyna. W tym czasie jeden z członków partii W. Łytwyna, nie mrugnąwszy okiem, oświadczył, że “nasza siła polityczna pod nikogo się nie dostosowuje”. I rzeczywiście: ta “siła”, jak to mówią, nie łapiąc tchu, przegrupowała się z Koalicji Demokratycznej do dokładnie przeciwnej. Taka “pryncypialność” najwyraźniej może odbić się partii W. Łytwyna czkawką podczas następnych wyborów do Rady Najwyższej. Nie bez powodu pojawiły się pogłoski o przyłączeniu się łytwynowców do Partii Regionów. Pierwsze kroki nowej władzy były dość wymowne. Swą pierwszą wizytę Prezydent Ukrainy W. Janukowycz złożył nie w Moskwie, jak oczekiwano, a w Brukseli. Ale nie po to, by potwierdzić euroatlantycką integrację naszego kraju, a wręcz przeciwnie — by ją zretuszować (nieco później oświadczy, że ta integracja jest już nieaktualna dla Ukrainy, ponieważ jest ona państwem pozablokowym. To, oczywiście, wywołało oklaski na Kremlu). I, rzecz jasna, burzliwymi oklaskami oraz okrzykami “brawo” przyjęto propozycję ukraińskich władz dotyczącą przedłużenia pobytu rosyjskiej Floty Czarnomorskiej na terytorium Ukrainy o kolejne 25 lat. Choć do zakończenia poprzedniej umowy pozostawało 7 lat. Dlaczego tak śpieszyły się ukraińskie władze? Tym bardziej, że obietnica strony rosyjskiej dotycząca obniżenia dla ukraińskiej ludności ceny gazu od początku była nieprzekonująca. Co bardzo szybko się potwierdziło. Zatem odpowiedź jest taka: ukraińscy negocjatorzy najwyraźniej pomylili dzierżawę z prezentem. I nieprzypadkowo opozycja nazwała nową umowę zdradą interesów narodowych. Jednym słowem, małorosjanie po raz kolejny klękali przed Rosją. Zatem obecnie, zamiast urządzać nieprzekonujący proces sądowy nad byłą premier Tymoszenko, prokuraturze warto byłoby uważniej przyjrzeć się tym samym porozumieniom charkowskim, temu, co dzieje się w przemyśle lotniczym i stoczniowym, w innych gałęziach przemysłu, na które ostrzą sobie zęby rosyjscy oligarchowie. Odnosi się wrażenie, że pewnego zupełnie niecudownego dnia, cicho, bez hałasu zmienią żółto-błękitne flagi na trójkolorowe sztandary… Obecny Prezydent niedawno oświadczył: “Zbudujemy silną, szczęśliwą Ukrainę”. Oczywiście, politycy mogą mówić co chcą — oni, jak to zwykle bywa, za swoje słowa nie odpowiadają. Ale przypuśćmy, że regionaliści razem z komunistami i łytwynowcami rzeczywiście zbudują, niech nie taką już “silną i szczęśliwą”, ale przyzwoitą państwowość. Lecz nigdy nie uwierzę, że państwo będzie ukraińskie, o którym marzyły i o które walczyły wiele pokoleń Ukraińców. Jeśli L. Kuczma w ciągu swojej dziesięcioletniej kadencji prezydenckiej od czasu do czasu pytał siebie i innych: “Co my budujemy?”, to W. Janukowycz wie, co buduje: buduje właśnie to państwo pod nazwą silna Ukraina, w którym coraz mniej pozostaje ukraińskich realiów… To już będzie nie samodzielne, a zależne od Moskwy państwo. Rosyjski kapitał dalej prywatyzuje ukraińskie wielkie przedsiębiorstwa przemysłowe. Rosja naciska na Ukrainę, aby przejąć system przesyłu gazu. To samo dzieje się z przemysłem lotniczym — w tej branży Ukraina wchodzi do dziesiątki światowych potęg. Rosja stała się partnerem Ukrainy w wydobyciu gazu na szelfie Morza Czarnego, który znajduje się na terytorium Ukrainy. Jednym słowem, uszy północnego sąsiada wystają wszędzie na naszej ziemi, gdzie można się czymś pożywić. Lecz czy nie największe niebezpieczeństwo czyha na Ukraińców w sferze humanistycznej, której nie poświęcał należytej uwagi żaden Prezydent Ukrainy. Po raz pierwszy za czasów niepodległości utworzono Społeczną Radę Humanitarną przy Prezydencie Ukrainy na czele z samym Prezydentem (takie sobie regionalne know-how). Póki co ta rada niczym szczególnym się nie wyróżniła, chyba że uwagami pod adresem ministra edukacji, nauki, młodzieży i sportu D. Tabacznyka oraz zastępcy szefa administracji Prezydenta H. Herman. Przez prawie półtora roku przeprowadzono aż dwa otwarte posiedzenia rady humanistycznej. Wyników tej pracy póki co nie widać. I, szczerze mówiąc, nie interesuje mnie ta rada, bo nie wierzę w jej skuteczność. Interesuje mnie, co tam robią nasi wybitni poeci I. Dracz — pierwszy przewodniczący Ludowego Ruchu, drugi — komunista B. Olijnyk. Przecież obecna władza ideologicznie, choć z różnych powodów, jest im obu obca. Jeśli myślą, że mogą wpłynąć na jakąkolwiek decyzję Prezydenta, to niech lepiej przypomną sobie dawną anegdotyczną opowieść: podwładni przyszli na naradę do szefa każdy z własną opinią, a wyszli wszyscy z jedną — opinią szefa… Znakomitą ilustracją do tego dowcipu może być przypadek, który wydarzył się w Komitecie ds. Nagród Państwowych im. T. H. Szewczenki na początku wiosny 2011 roku. Jak wiadomo, Komitet większością głosów przyznał prestiżową nagrodę pisarzowi Wasylowi Szklarowi za powieść “Czarny Woron”, poświęconą heroicznej i tragicznej walce ukraińskich chłopów przeciwko władzy sowieckiej w latach 20. ubiegłego wieku. Kiedy opublikowano Postanowienie Komitetu o przyznaniu nagród im. Szewczenki, nazwiska pisarza już tam nie było. Pytanie: jaki jest sens istnienia Komitetu, którego zdaniem szanownych członków władza po prostu się nie przejmuje. I jeszcze jedno. Na Światowym Kongresie Ukraińców, który odbył się w Kijowie 19—21 sierpnia 2011 roku, Iwan Dracz wystąpił z przemówieniem, które dało nadzieję na powrót wybitnego poety do samego siebie — patrioty, bojownika o niepodległą Ukrainę. W ogóle pytań do obecnej władzy u naszych obywateli pojawiło się niemało. Swoistą odpowiedzią na te pytania jest List do Prezydenta grupy inteligencji na początku sierpnia br. Autorzy oświadczają, że popierają zdecydowane kroki głowy państwa w kierunku budowy niepodległej Ukrainy i zapewniają, że takiego samego zdania jest większość naszych obywateli. Tym słowom można byłoby uwierzyć, gdyby nie narastały akcje protestacyjne na Ukrainie dotyczące tych czy innych działań władzy. Nie będę komentował szczegółowo tego listu. Na myśl przychodzą czasy sowieckie, kiedy każde posunięcie reżimu wierni słudzy partii, w tym także wielu inteligentów, już aprobowali. A mnie, jak zawsze w takich przypadkach, przypomniały się gorzkie słowa Iwana Franki: “Dlaczego u nas tak wielu odszczepieńców, dlaczego odszczepieństwo nam nie straszne?” Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

LIRYCZNE I NIELIRYCZNE ROZMYŚLANIA, NASUNIĘTE CHRESZCZATYKIEM

Jewhen FALENDYSZ, Kijów Ciepły sobotni wieczór na Chreszczatyku. Stylowo ubrana, żwawa młodzież obsiadła kioski z piwem i lodami, słucha decybelowych rytmów obok sceny koncertowej na Majdanie Niepodległości. Współcześni młodzi ludzie są rozluźnieni i pewni siebie, a ogólnie piękni, jak przystało na młodość. Obserwując bez starczego uprzedzenia ich szczęśliwą beztroskę, radujesz się i na jakiś czas mimowolnie zanurzasz w ciepłe nostalgiczne wspomnienia czasów studenckich. Lecz do dzisiejszych realiów przywraca nas oczywisty dysonans: głośne wypowiedzi grupy podpitych młodych ludzi, wśród których jest niemało pięknie ubranych, sympatycznych dziewcząt. Wprawdzie nie bądźmy zbyt świętoszkowaci, bo i pół wieku temu wśród chłopaków też można było usłyszeć niecenzuralne słownictwo jako oznakę rozluźnienia i samopotwierdzenia. A jednak, kiedy dziś na każdym kroku podobny „folklor” przy akompaniamencie dymu papierosowego powszednio brzmi z ust przyszłych matek – to już, bez wątpienia, smutne genderowe „osiągnięcie” nowej ery. Przykro uświadamiać sobie, że tradycyjna ukraińska kultura z właściwą jej kobiecą cnotliwością i kultem matki stała się obcą dla współczesnego politycznego i finansowego blichtru, który swoje potrzeby duchowe praktycznie w całości zaspokaja na zakupach i wielkopańskich imprezach, które tak barwnie naświetla w telewizji Kateryna Osadcza. Kanały telewizyjne są okupowane przez dochodowe „projekty medialne”, które intensywnie i „ultranowocześnie”, często z dość wyraźnym antyukraińskim posmakiem, eksploatują na poziomie poniżej listew przypodłogowych tematy polityczne i seksualne. Niestety, pomimo udziału w sferze rozrywkowej młodych i nierzadko utalentowanych artystów oraz ich poszczególnych osiągnięć, łączne osiągnięcia twórcze tych projektów nie są pozbawione prymitywnego pornograficznego zabarwienia, do którego bardzo pasuje klasyczna definicja „pieniądze nie śmierdzą”. Do takiej, za pozwoleniem, kultury dołączają się też „twórcy” nowoczesnej literatury (popularnej wśród kosmopolitycznych i biznesowych kręgów). W pogoni za czytelnikami i widzami poszczególni pisarze oraz reżyserzy teatralni nie czują, że swoim rzekomym uwspółcześnieniem literatury i kultury teatralnej w rzeczywistości pozbawiają je ważnych cech narodowych i odpowiedniej perspektywy rozwoju (kliniczne aspekty buzyniady nawet nie bierzemy pod uwagę). Podobna kultura może być jedynie świadectwem kryzysu moralności i społecznej apatii. To na co czekają niektórzy pisarze i działacze teatralni od flirtowania z ulicznym slangiem i upartego „wzbogacania” naszej literatury słownictwem otwartym przekleństwem międzynarodowego sznytu? Chce się poradzić szanownym inżynierom ludzkich dusz: odwiedzajcie od czasu do czasu Chreszczatyk i przysłuchajcie się językowi młodzieży, urodzonej już w niepodległej Ukrainie, a będziecie mogli ocenić rezultaty swoich nowatorskich poszukiwań z ostatnich dwóch dekad. Architektoniczną atrakcyjność i urok zielonych kijowskich ulic natchnienie formowały przez XVII–XX wieki dziesiątki wybitnych mistrzów architektury, wśród których są nazwiska S. Kownira, I. Hryhorowycza-Barskiego, B. Rastrellego, O. Berettiego, W. Nikołajewa, W. Horodeckiego, P. Aloszyna. Stworzone przez nich architektoniczne arcydzieła od stylu ukraińskiego baroku do wczesnego modernizmu nie konfliktowały między sobą, bo w swojej twórczości autorzy kierowali się nie tylko talentem, ale i głębokim szacunkiem do osiągnięć twórczych poprzedników. Kiedy zaś wziąć pod uwagę skalę wszystkich architektonicznych zbrodni, dokonanych w Kijowie jedynie w ciągu ostatnich 15–20 lat, powstaje sprawiedliwe pytanie: ileż dolarów musiało trafić do kieszeni włodarzy miasta i głównych, za pozwoleniem, architektów miasta, żeby pojawiły się takie cynicznie zuchwałe „budowy” i czy choćby najbardziej odrażający z tych nieosiągalnych na dziś „niebian” otrzymają sprawiedliwe wyroki kary za masową korupcję i oszpecenie oblicza jednej z najbardziej malowniczych stolic Europy? A my, którzy latami milcząco obserwowaliśmy całą tę budowlaną „twórczość”, może też zasługujemy na jakąś karę? Trudno uwierzyć, że nam, kijowianom, mogłyby aż tak przysłonić horyzont kulki z kaszą i zdeformować naszą zdolność do logicznego myślenia, że do tej pory jeszcze nie możemy dojść do siebie i wyobrazić sobie siebie jako gospodarzy miasta. Czyżbyśmy nadal pokornym milczeniem mieli być skazani pomagać nuworyszom oblepiać swoimi osimi gniazdami architektoniczne arcydzieła ukraińskiej stolicy? Mimo oczywistego dyskomfortu duchowego, mamy jednak pewne podstawy do ostrożnego optymizmu: na tle wspomnianego wyżej zauważalnego obniżenia poziomu kulturalnego poszczególnych grup młodzieży i ludzi średniego pokolenia, zaangażowanych w niewybredne trendy kulturowe i kosmopolityczne w sferze humanistycznej, zauważalny i obiecujący jest wzrost poziomu wykształcenia twórczych ludzi młodszego pokolenia. Znaczny odsetek utalentowanej młodzieży z powodzeniem korzysta z zalet nowoczesnych technologii informacyjnych w celu poszerzenia swoich horyzontów i podniesienia wiedzy fachowej, dąży do osiągnięcia wyższego stanu duchowego. Nie może nie cieszyć ogólny wzrost w stolicy przez lata niepodległości liczby ludzi, którzy nie tylko biegle władają językiem ukraińskim, ale i chętnie się nim posługują. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Zdziwienie budzi jedynie to, że z jakiegoś powodu różnorodne osiągnięcia naszej kultury narodowej nie są propagowane na szczeblu państwowym jako nasz wieczny skarb duchowy, który, właściwie, uczynił Ukraińców narodem. Krytycznie oceniając moralno-etyczne zasady zachowania różnych warstw ludności oraz możliwe przyczyny duchowych niepowodzeń w naszym społeczeństwie, nie zapominajmy zapytać siebie i swoje pokolenie: czyż nie odczuwamy własnej winy za obecny stan kultury i standardów społecznych? Benoît Scherer, która obejmowała zarys historii Ukrainy do 1734 roku. Za czasów Napoleona pojawiło się wiele literatury o kwestii ukraińskiej. Od 1847 roku Francuzi zaczynają zapoznawać się z twórczością Tarasa Szewczenki i działalnością Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. A Honoré de Balzac, zakochany w Ewelinie Hańskiej, nawet mieszkał na Ukrainie (1847–1850) w Wierzchowni na Żytomierszczyźnie. Napisał znane notatki o Ukrainie. W drugiej połowie XIX w. wzmacniają się ukraińsko-francuskie związki kulturowe. W 1860 roku we Francji mieszkała Marko Wowczok i miała dobre relacje z pisarzami Flaubertem, George Sand, Mérimée. Jej powieść „Marusia” zdobyła we Francji wielką popularność i otrzymała nagrodę Akademii Francuskiej. Od 1877 roku mieszkała i studiowała w Paryżu malarka M. Baszkircewa, która zostawiła około 500 obrazów. Na początku lat 1900. w Paryżu uczył się, a później pracował w Szkole Antropologii wybitny ukraiński uczony Fedir Wowk. Podtrzymywali związki kulturowe z Francją Mychajło Drahomanow i Mychajło Hruszewski. Wiele jeszcze można opowiedzieć o Ukraińcach we Francji w latach przedwojennych i, zwłaszcza, powojennych. Na przykład o wybitnych Ukraińcach, którzy zmarli w tym gościnnym kraju i których prochy spoczywają na cmentarzach memorialnych Francji. To Wołodymyr Wynnyczenko, Nestor Machno, Symon Petlura, Serge Lifar i inni. Oto z tym należałoby zapoznawać ukraińskiego przewodnika ukraińskich turystów, którzy odwiedzają Francję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

ZOMBIOWANIE TURYSTÓW

Wołodymyr KRASOWSKI, m. Stachanow, obwód ługański. Nas, Ukraińców, nasz północny “strategiczny partner” poniża na każdym kroku. Ale czy stawiamy choć jakikolwiek opór? Prawie nigdy i nigdzie. I staje się bardzo smutno, gdy szowinistom w tym wtórują sami Ukraińcy. A oto żywy przykład. Nasza grupa turystyczna ze Strasburga autokarem turystycznym pokonuje kilometry do Paryża. Przyjazna i zawsze uśmiechnięta przewodniczka Oksana, wychowanka Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, w drodze opowiada nam o Francji, Paryżu i o… rosyjsko-francuskich relacjach, począwszy od średniowiecza. Słucham z podwójną uwagą, czekając, aż wreszcie przejdzie do ukraińsko-francuskich relacji. Ale na próżno. Dzielę się swoją obserwacją z sąsiadem-galicjaninem. “Ja też czekałem, że powie coś o Ukrainie, ale pewnie ona sama o tym nic nie wie”. Zamiast tego Oksana opowiadała nam, jaki car i kiedy odwiedzał Francję, jak rozwijał się handel między krajami, o pobycie rosyjskich żołnierzy w Paryżu podczas wojny napoleońskiej i o tym, jak punkty szybkiego przygotowywania jedzenia zaczęto nazywać “Bistro”. I o wielu jeszcze rzeczach, Ukraińcom niepotrzebnych. A płynąc łodzią turystyczną po Sekwanie pod mostem cara Aleksandra III, uśmiechnięta przewodniczka zmusiła nas do krzyczenia “hura” i klaskania w dłonie. Zdumieni Chińczycy, którzy płynęli razem z nami, nie mogli pojąć, co się z nami dzieje. Drugiego dnia, po wizycie w Wieży Eiffla, przepełnieni tym, co zobaczyliśmy i usłyszeliśmy, słuchaliśmy już o kulturalnych związkach Rosji i Francji. I tutaj — o, cud! — nasza Oksana wspomniała o wybitnej malarce Baszkircewej (pochodzącej z Połtawszczyzny), której dzieła znajdują się w Luwrze. To było jedyne, co miało związek z Ukrainą. Wybierając odpowiednią chwilę, pytam Oksanę: “A dlaczego ani słowem nie wspomniała Pani o związkach Ukraińców z Francją w ciągu średniowiecza? Wziąć chociażby Filipa Orlika, autora pierwszej w Europie demokratycznej konstytucji Ukrainy. Słyszała Pani o nim?”. Okazuje się, że słyszała. “A o Honoré de Balzacu?”. Również słyszała. Pytam dalej: “A na jakim wydziale Pani studiowała?”. Okazuje się, że na historycznym. “Dali Pani gotowy tekst wycieczki?”. — “Nie, pisałam go sama”. — “Więc o co chodzi?”. Okazuje się, że były wytyczne, o czym pisać i mówić. Oto i wszystko. Tak oto turystom z Ukrainy wmawia się, że nie było żadnej Ukrainy z jej zdumiewającą historią, a była Rosja, której historię trzeba znać. A wycieczki z Ukrainy do Francji odbywają się często. Więc jakiej armii ludzi wbija się do głów obcą historię, wykreślając z pamięci wszystko, co ukraińskie, jakby go nie było… Ktoś przecież z kierownictwa słuchał jej opowieści i zatwierdzał tekst. Ale nie przyszło mu do głowy, że nie o tym trzeba mówić. A jak miało mu przyjść, skoro jest zainteresowany czymś zupełnie innym. A posłuszna dziewczyna milcząco się zgadzała. Swoją drogą, opowieść prowadziła w języku sąsiedniego państwa. Przechodziła na ojczysty tylko wtedy, gdy ktoś z turystów pytał po ukraińsku. Więc o czym Oksana mogłaby nam opowiedzieć, gdyby była patriotką? Gdyby w narodowej uczelni opowiadano jej o ukraińskich bohaterach, z których trzeba być dumnym? Przewodniczka powinna była zacząć swoją opowieść od pierwszych rusko-francuskich związków, datowanych na XI wiek, kiedy król Henryk I w 1051 roku wziął ślub z Anną, córką kijowskiego księcia Jarosława Mądrego. I została ona francuską królową. Dalej należałoby przypomnieć o papieżu Innocentym IV, który w 1246 roku wysłał swojego legata Carpini do Rusi Kijowskiej, aby sporządził opis tego nieznanego kraju. Wykonał on to zadanie znakomicie. I Europa po raz pierwszy o nas usłyszała. Od drugiej połowy XIV wieku Ukraińcy uczyli się na Sorbonie. A później jeden ze studentów — Iwan Użewycz (1643—1645) sporządził w języku łacińskim rękopiśmienną “Gramatykę słoweńską”, pierwszą gramatykę “ruskiego języka książkowego”, której oryginały przechowywane są w Paryskiej Bibliotece Narodowej i w bibliotece miasta Arras. W Paryżu i Strasburgu Ukraińcy uczyli się także w XVIII—XIX wiekach. Sekretarz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, historyk Blaise de Vigenère (1573) sporządził historyczno-geograficzne informacje o Galicji, Wołyniu i Podolu. Francja interesowała się ruchem kozackim i wyprawami Kozaków przeciwko Turcji i Polsce. Pierwsze informacje o Kozakach pojawiły się we Francji w 1531 roku. Oficjalny organ francuskiego rządu “Gazette de France” stale informował o powstaniu Chmielnickiego i wydarzeniach na Ukrainie aż do 1715 roku. Oddział Kozaków liczący 2400 osób w 1645 roku (podczas wojny z Hiszpanią) brał udział w zdobyciu twierdzy Dunkierka pod dowództwem księcia de Condé, który później powiedział, że Kozacy bardzo dobrze walczyli. Królewski doradca Pierre Chevalier był autorem książki, która uzupełniała informacje badacza Beauplana o Ukrainie. Francuzi byli za zgodą między Kozakami a Polską, ale przeciwko zbliżeniu Ukrainy z państwem moskiewskim. Francuska dyplomacja przychylnie odnosiła się do hetmana Iwana Mazepy, pomagała zawrzeć ukraińsko-szwedzki sojusz. Francuska prasa szeroko informowała o wydarzeniach na Ukrainie, potępiając barbarzyńskie zniszczenie przez Piotra I Baturyna. Politykę zbliżenia Ukrainy z Zachodem kontynuował hetman Filip Orlik, autor pierwszej konstytucji Ukrainy, najbardziej demokratycznej w Europie. Francuska dyplomacja wspierała także Grzegorza Orlika (syna Filipa Orlika). Z czasem został on generałem armii francuskiej. Orlikowie przekazywali informacje Wolterowi do napisania w “Histoire de Carles XII” o niepodległościowych dążeniach Ukraińców. Francuska dyplomacja interesowała się także hetmanem Cyrylem Rozumowskim. W 1765 roku odwiedził on Francję i został przyjęty przez dwór królewski. Informacyjne znaczenie dla Francji miało dwutomowe dzieło Ja-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

KAMIEŃIEC PODOLSKI „PROŚWITA” NA ŁAMACH „NOWEJ RADY” (1917—1919): OKRES ODRODZENIA

Jewhenija SOCHACKA, Kamieniecko-Podolski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Ohijenki. Ile głów zdobędziemy dla „Proświty”, tyle dusz powie, że ta ziemia to Ukraina, a oni — Ukraińcy. Wołodysław FEDOROWYCZ. Ukraiński ruch narodowo-kulturalny, którego celem było przebudzenie świadomości narodowej ludu, przeszedł pod koniec XIX i na początku XX wieku trudną drogę od działalności nielegalnych „Hromad” do uznanych przez carat towarzystw kulturalno-oświatowych „Proświta”. Rozwijając się w warunkach surowej polityki rusyfikacyjnej samodzierżawia, ruch ten był naturalną formą ochrony przez Ukraińców swojego świata duchowego i narodowej niepowtarzalności. W historii podolskiej „Proświty” można wyróżnić cztery etapy: pierwszy — 1906—1907, drugi — 1908—1914, trzeci — 1917—1920, czwarty — 1920—1923. Znana jest próba odnowienia placówek „Proświty” w latach wojny, która zakończyła się tragicznie. Hitlerowcy brutalnie rozprawili się z aktywistami ruchu narodowego, a zatem — i z członkami „Proświty”. Trudno przecenić znaczenie działalności podolskiej „Proświty” od dnia powstania w 1906 roku aż do całkowitego zaprzestania działalności w 1923 roku; pracowała ona nieustannie w ekstremalnych warunkach: początkowo — imperialnej, antyukraińskiej reakcji, potem — niestabilności, anarchii, częstych zmian władzy w burzliwych latach wojny domowej i interwencji, a wreszcie pod stałym, wnikliwym nadzorem sowieckich instytucji Czeka. Po rewolucji lutowej w marcu 1917 roku „Proświta” w Kamieńcu odrodziła się. Jej główne jądro stanowiła w większości młodzież, dawnych działaczy pozostało bardzo niewielu. Wśród nich — K. Sołucha, Ju. Sicinśkyj, O. Paszczenko, W. Prychodko oraz O. Szulminśkyj. Towarzystwo szczególną uwagę zwróciło na edukację ludową. Wiodącą rolę odgrywała w tym Olimpiada Paszczenko, niezmienna zastępczyni przewodniczącego „Proświty” w latach 1917—1920, przewodnicząca Powiatowego Zarządu Ziemskiego, przewodnicząca rady szkolnej, organizatorka ukraińskiego szkolnictwa, jedna z inicjatorek założenia Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego (1918), sekretarz komisji uniwersyteckiej, członkini Centralnej Rady (1917), członkini Kongresu Pracy (1919). Dzięki niestrudzonej energii i wytrwałej pracy kamienieckich proświtian (O. Szulminśkyj, O. Paszczenko, W. Prychodko, Ju. Sicinśkyj i in.) powstał Kamieniecko-Podolski Państwowy Uniwersytet Ukraiński (1918 r.) — pierwsza szkoła wyższa na Podolu. W epoce hetmańskiej (1918) placówki oświatowe na Podolu, podobnie jak w czasach carskich, doświadczały ucisku i prześladowań. Mimo to działały i podnosiły swój głos w obronie ojczystego języka. Kamieniecka „Proświta” jako jedna z pierwszych wszczęła alarm, gdy dowiedziała się o zamiarach prorosyjskich kręgów rządu hetmańskiego, by ogłosić język rosyjski państwowym (znana sytuacja, czyż nie?) i wyraziła w tej sprawie protest do Prezesa Rady Ministrów. W marcu 1919 roku na Podolu istniały 203 placówki „Proświty”, z czego 34 w powiecie kamienieckim. Jednak anarchia, działania wojenne i częste zmiany władzy prowadziły do zaprzestania ich działalności lub sprawiały, że były mało aktywne. Latem i jesienią 1919 roku, kiedy wojska Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej zajęły znaczną część Podola, „Proświta” ożywiła swoją działalność. Na fali wolności słowa drukowanego, wywołanej rewolucją lutową 1917 roku, pojawia się pierwsza ukraińska gazeta „Nowa Rada” pod redakcją A. Nikowśkiego. Wydawało ją Towarzystwo Pomocy Literaturze, Nauce i Sztuce, utworzone jeszcze przed rewolucją. Publikowali w niej: Ol. Wołoszyn, M. Hruszewśkyj, D. Doroszenko, S. Jefremow, S. Rusowa, Ł. Staryćka-Czerniachiwśka, H. Czuprynka i in. Pismo było organem Centralnej Rady, drukowano tu jej odezwy, rozkazy, materiały rządowe. Już w pierwszym numerze gazety zamieszczono Odezwę Centralnej Rady z 9 marca 1917 roku „Do narodu ukraińskiego”, w której manifestowano nadejście epoki wolności i narodowego przebudzenia zniewolonego przez rosyjski caryzm narodu ukraińskiego oraz nakreślono program budowy kulturalnej na najbliższą perspektywę, w szczególności wprowadzenie języka ukraińskiego w szkołach, sądach, instytucjach rządowych, cerkwi, ziemstwach oraz we wszystkich nierządowych instytucjach Ukrainy. W drugiej Odezwie („Apel”) Rady Ukraińskich Postępowców „Do społeczeństwa ukraińskiego” zawarto wezwanie do rozbudowy ukraińskiego społeczeństwa. Pierwszoplanowym zadaniem nowego Państwa Ukraińskiego stał się rozwój edukacji narodowej i ukrainizacja szkół. Konstytucyjne propozycje działań na rzecz ukrainizacji zostały wypracowane na Ukraińskim Zjeździe Pedagogicznym 7 kwietnia 1917 roku. W przyjętej na zjeździe rezolucji zaznaczono: „Od nowego roku szkolnego wprowadza się w szkołach początkowych na Ukrainie nauczanie wszystkich przedmiotów w języku ukraińskim (wyróżn. moje. — Je. S.); takie samo nauczanie wprowadza się w seminariach nauczycielskich i instytutach; w szkołach średnich wprowadza się jako przedmioty język ukraiński, literaturę oraz geografię Ukrainy, a od klasy początkowej całe nauczanie [prowadzić] w języku ukraińskim i aby zapewnić prawa narodowe mniejszości, należy tworzyć klasy równoległe”. Tutaj również przewidziano utworzenie Centralnej Rady Pedagogicznej przy Centralnej Radzie Ukrainy. Zatem zasada demokratyczności i równouprawnienia była jedną z fundamentalnych w polityce oświatowej rządu. Był w rezolucji także taki punkt: „Centralnej Radzie polecić zatroszczyć się, aby wrogowie ukraińskiej szkoły zostali usunięci spośród nauczycielstwa”. Szkoda, że podobna rezolucja nie została przyjęta we współczesnej Ukrainie po grudniowym referen- Duma 1991 roku. Procesem ukrainizacji edukacji kierował szef Sekretariatu Generalnego do spraw oświaty Iwan Steszenko. Na zebraniu ogólnym kierowników szkół średnich i wyższych 8 października 1917 r. ogłosił on: „Kto jest przeciwko naszym zasadom — z tymi nowej władzy Ukrainy nie po drodze”. W odezwie Sekretariatu Generalnego „Język państwowy na Ukrainie” wyraźnie ogłaszano: „...na Ukrainie język ukraiński jest językiem państwowym” (wyróżnienie moje — Je. S.). Drugim świadectwem wielkiej uwagi Centralnej Rady dla ukrainizacji życia społecznego była uwaga poświęcona działalności „Proświt”. Serhij Jefremow pisał, że działalność odnowionych „Proświt” kwalifikuje się jako przejaw woli narodu ukraińskiego do ustroju państwowego, do tworzenia porządku we własnym domu. W ciągu kilku miesięcy nowej władzy na Ukrainie, niczym grzyby po deszczu, pojawia się mnóstwo komórek „Proświty”. Za fakt o nadzwyczajnej wadze uznawano pojawienie się pierwszej podolskiej „Proświty” w latach 1905—1917 w Kamieńcu Podolskim. Miała ona 5—7 filii. Powiew wolności i dążenie do życia państwowo-kulturalnego stały się bodźcem do tworzenia nowych komórek na Podolu. M. Lubynski podaje ich wykaz. Są to „Proświty” powiatu kamienieckiego (Kamieniec, Orynin, Żwaniec, Boryszkowce), proskurowskiego (Proskurów, Jarmolińce), uszyckiego (Nowa Uszyca, Dunajowce, Tynna, Przyworotje), latyczowskiego (Latyczów), lityńskiego (Lityń, Chmielnik), winnickiego (Winnica, Łuka-Meleszkowska, Sieliszcze, Żmerynka, Braiłow, Hniwań, Aptopol), mohylowskiego (Mohylów, Bar, Kudraszowce), jampolskiego (Jampol, Rachny Lisowe), bracławskiego (Bracław, Pieczera, Czuków, Niemirów, Striłocznicy, Kordyszówka, Kałnyszówka, Woronowicze, Kaszczatiany), hajsyńskiego (Hajsyn, Stepaszki, Kyslak, Mychajliwka, Krasnopilka, Moszenne, Mohylka), olhopolskiego (Olhopol, Ładyżyn) i bałtskiego (Bałta, Łopułowo). M. Lubynski wyraża nadzieję kierowników wszystkich regionalnych „Proświt” na przeprowadzenie Ogólnoukraińskiego Zjazdu „Proświt” w Kijowie z inicjatywy kijowskiej „Proświty”. Jak już wspomniano wyżej, taki zjazd odbywał się 8 kwietnia 1917 r. Od tak autorytatywnego forum proświcianie oczekiwali odpowiedzi na następujące pytania: czy każda „Proświta” ma być oddzielna, czy stać się filią „Proświty” powiatowej; czy przyjmować w poczet członków „Proświty” nie-Ukraińców; jakie jest teraz najbliższe zadanie „Proświty” — handel książkami, drukowanie książek czy jedynie otwieranie czytelni itp. Wiemy, że kamieniecka „Proświta” była reprezentowana nie tylko na zjeździe, ale i w najwyższym organie władzy ukraińskiej — Centralnej Radzie. Byli to znany działacz ziemstwa Wiktor Prychodko oraz proświcianka, przewodnicząca frakcji ukraińskiej w Dumie miejskiej Olimpiada Paszczenko. Ze stron „Nowej Rady” 1918 roku nie schodzi imię Iwana Ohijenki, ówczesnego rektora Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Państwowego, którego uroczyste otwarcie odbyło się 22 października 1918 r. Wiemy, że uniwersytet powstał w znacznej mierze dzięki inicjatywie świadomego kamienieckiego mieszczaństwa, w szczególności szefa „Proświty” Kosta Sołuchy, Olimpiady Paszczenko i Wiktora Prychodki. 6 lipca 1918 r. odbyło się posiedzenie dumy miejskiej, która wybrała stałą komisję uniwersytecką na czele z rektorem I. Ohijenką. Wśród jej prośwician byli: K. Sołucha, Ju. Boćacki, S. Iwanicki, O. Paszczenko, W. Prychodko, Je. Sicynski, H. Czyrski i M. Szyjan. W przeddzień święta uniwersyteckiego wyszła w świat gazeta kamienieckiej „Proświty” „Święto Podola”, poświęcona otwarciu Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego. Dzięki kamienieckiej „Proświcie” otwarto ukraińskie gimnazjum, aby przygotować młodzież do wstąpienia na uniwersytet (tych, którzy nie mieli wykształcenia średniego). „Nowa Rada” informowała o oficjalnym uznaniu odnowionej kamienieckiej „Proświty”, uhonorowanej wysoką oceną Centrum oświatowego (kijowskiego). Ważną pod względem problematyki w „Nowej Radzie” była publikacja w czerwcu 1917 roku szkicu Mykyty Hodowancia „Na wsi” (później jego autor został studentem Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Państwowego). W nim Mykyta Hodowanec, wówczas młody nauczyciel wiejski, bije na alarm w sprawie stanu duchowo-światopoglądowego ukraińskiego chłopstwa. Konstatuje on porażającą obojętność chłopów, nieświadomość młodych inteligentów, a nawet wrogość wobec nowych procesów. Winą tego, twierdzi Hodowanec, jest niedawna polityka rządu carskiego, który „wypompował ze wsi użytecznych dla chłopów w tym czasie ludzi”. Za pierwszoplanowe zadanie w zakresie poprawy pracy polityczno-oświatowej na wsi uważał stworzenie specjalnie dla wsi taniej gazety w prostym języku chłopskim. „Trzeba nie tylko rozemocjonować wsie, — trzeba złamać ich światopogląd (wyróżnienie moje — Je. S.) i z wiatrem rozwiać ich przesądy oraz niezwłocznie budować nowy światopogląd...”, — pisał Mykyta Hodowanec w swoim szkicu. Warto by zbadać, czy przedstawiano te wersy Mykycie Hodowancewi jako oskarżenie o propagandę nacjonalistyczną podczas śledztwa. Prawdopodobnie tak. Ponieważ ogłoszony w 1937 r. wyrok odbywania zesłania w stalinowskim GUŁAG-u za udział w „działalności kontrrewolucyjnej” oraz „propagandzie kontrrewolucyjnej” może być tego potwierdzeniem. I chociaż w publikacji Mykyty Hodowancia „Na wsi” nie wspominano o działalności „Proświt”, to jednak ogólna tonacja rozmowy o potrzebie i ważności pracy państwowo-oświatowej była zgodna z ruchem proświciańskim. Niestety, „Nowa Rada” z powodu niekorzystnych warunków zakończyła swoje istnienie (1919 r.). Ale nawet to, co zostało wydrukowane na jej stronach w ciągu całego okresu jej istnienia (1917—1919), jest jaskrawym świadectwem wielkiej uwagi Państwa Ukraińskiego dla problemów pracy kulturalno-oświatowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...żyłby swój wiek w takiej nędzy jak Iwan Wahylewycz. Choć jest utalentowany i niestrudzony w swoich pracach naukowych, to jednak biedował gorzko i nieraz wraz ze swoją rodziną głodował”. A główną przyczyną jego niedoli była nie tylko „gorąca i uparta natura”, lecz także społeczeństwo, w którym żył. Jakiw Hołowacki zauważał, że Wahylewycz to „niewinny robak książkowy, który ciałem i duszą oddany jest literaturze słowiańskiej”. A K. Zap, który bardzo dobrze znał Wahylewycza, dostrzegał jego rozdarcie duchowe, nieustanny niepokój i w listach do przyjaciół wyrzucał mu to. W swojej książce „Polityka ukraińska ks. Adama Czartoryskiego przed wojną krymską” M. Handelsman daje psychologiczną charakterystykę Wahylewycza. Określa go jako indywidualność nieharmonijną i niekonsekwentną z powodu jego duchowego zamętu. I. Biręcki w listach do Hołowackiego zauważa, że „łatwo go można podpalić, aby zboczył z prostej drogi, którą kroczymy, i chcemy kroczyć dalej…” Wahylewycz pozostawał w stałym konflikcie z władzą duchowną; z natury był człowiekiem świeckim. Parafia otrzymana w Nestanyczach była dla niego wielkim ciężarem, czuł się tam ciasno i nieznośnie. Gdyby nie było roku 1848, „Soboru ruskiego”, „Dniewnika ruskiego”, to zapewne jakaś inna przyczyna skłoniłaby go do porzucenia parafii. Swój stosunek do duchownego stanu I. Wahylewycz wyraził w liście do M. Maksymowicza z 7 marca 1837 r.: „Oto co najgorsze, że dla południowych Rusinów inny stan, odrębny, popowski, o kimś, kto nie jest popem, to już mu po rusku ani słowa. Rzadko bowiem Rusinów spotkać, chyba po wsiach, bo mieszczanie i szlachta prawie wszyscy poza obcymi nie nasi… Łuczkaj, Lewycki, Łozyński, Wereszczyński — wszyscy popowie; wszyscy popowie. I ja na popa służę się”. A w tym samym liście skarży się na „głuchą ciszę grozy i duchową niezgodę”, kiedy „nieuki bezsensowne durnymi wierszykami nudzą”, życie społeczne nazywa średniowiecznym mrokiem, w którym jedynie wiara w przyszłe odrodzenie „wznosi umysł”. Iwan Wahylewycz to wielka postać, która wiele zrobiła dla narodu ukraińskiego. A jego odstępstwo, przejście na luteranizm, można wyjaśnić również przedwczesną śmiercią M. Szaszkiewicza, który cementował „Ruską Trójcę”, oraz odrzuceniem go przez własną władzę duchowną (prześladowaniem przez kler greckokatolicki, z rozporządzeń metropolitalnych: „kapłani muszą być idiotami”), przez własnych ludzi i przez odpowiednie warunki, a także przez jego swoisty charakter. Swój tragiczny los na czas pojął także sam Wahylewycz. W „Pamiątkowej notatce do I. Sriezniewskiego” (1842) napisał: „A w mojej duszy tyle goryczy, serce płonie i piersi bolą. Dlaczego na ziemi swoich przodków jestem człowiekiem obcym, obdartym i wyśmianym, czy za to, że wykarmiwszy w duszy myśl, iż jestem sokołem, i jak sokół dumnie podniósłszy oczy, czytałem przeszłość i teraźniejszość. Zatem jestem cudzoziemcem na własnej ziemi…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

OBCY NA WŁASNEJ ZIEMI. Do 200. rocznicy urodzin Iwana Wahylewycza

Petro SIKORSKI, prezes ŁKT „Ridna szkoła”, profesor, doktor nauk pedagogicznych Pisarz, folklorysta, filolog, działacz społeczny i kulturalny Iwan Michajłowycz Wahylewycz urodził się 2 września 1811 r. we wsi Jasień (obecnie w rejonie rożniatowskim obwodu iwano-frankiwskiego) w rodzinie kapłana, podobnie jak Markijan Szaszkewycz. Razem uczyli się w Lwowskim Greckokatolickim Seminarium Duchownym i na Uniwersytecie Lwowskim. Iwan Franko tak charakteryzuje Wahylewycza w czasie jego nauki we Lwowie: „Widzimy młodego człowieka, pełnego nadziei na przyszłość, zwłaszcza na karierę naukową. Zna szeroki krąg inteligentnych i uprzywilejowanych ludzi, często podróżuje po kraju, zbiera materiały etnograficzne i wszelkie inne, zajmuje się pracami naukowymi, o których wspominają także zagraniczne publikacje towarzystwa”. Wahylewycz był jednym z organizatorów społeczno-kulturalnego zrzeszenia „Ruska Trójca”, współautorem i współredaktorem almanachu „Rusałka Dniestrowa”. Członkowie kółka odważnie stają w obronie ludowego języka, bronią odrębności narodu ukraińskiego, zbierają folklor, upowszechniają ludowe obyczaje i tradycje. „Ruska Trójca” dobrze rozumiała, że rozwój języka ludowego, wydawanie książek w języku ukraińskim — to najskuteczniejsza metoda walki z polonizacją Galicji. Dlatego młodzi seminarzyści pospieszyli z wydaniem książki w języku ludowym. I pierwszą książkę nazwali „Rusałka Dniestrowa”. Wówczas w Galicji nikt nawet nie podejrzewał, że zgodnie z słowami I. Franki stanie się ona „zjawiskiem przesiąkniętym duchem rewolucyjnym”, a jej autorzy — „pierwszymi budzicielami naszego narodowego Ducha”. Nikt wtedy nie powitał pojawienia się pierwszej ukraińskiej książki w Galicji, zamiast tego — kpiny, pogarda, prześladowania… I wyrok — spalić. Dziś z tysiąca zachowało się tylko 215 oryginałów książki. W „Rusałce Dniestrowej” Wahylewycz opublikował poematy „Madej”, „Żulik i Kalina”, zbiór ludowych pieśni oraz przedmowę do nich. W „Przedmowie: Do ludowych ruskich pieśni” Wahylewycz wychwala ustną twórczość ludową za jej mądrość, poetyckie piękno i za to, że zachowały się w niej wyraźne echa naszych tradycji państwowych. Motywami narodowo-wyzwoleńczymi przepojona jest część folklorystyczna „Rusałki Dniestrowej”, a Iwan Wahylewycz brał aktywny udział w doborze próbek do niej. Jeszcze stanowczej wypowiadał się I. Wahylewycz o przyszłym odrodzeniu niepodległości państwowej na ziemi ojczystej w innych swoich pracach naukowych, wystąpieniach publicystycznych i korespondencji. Opanowanie Ukrainy przez obcokrajowców oceniał jako nieszczęście, gdy Ojczyzna „została wystawiona na łup sąsiadów — Węgrów, Polaków, Litwinów, a nawet Daków (Wołochów)”. Wahylewycz wysoko cenił kozaczyznę, a organizację i działalność Zaporoskiej Siczy uważał za formę państwowego życia. Głęboko rozumiał potrzebę jedności wszystkich regionów Ukrainy: „Oto my wszyscy — zza Beskidu, od Cisy, spoza Sanu i po Seret — z naszą braćmi zadnieprzańskimi tworzymy jedno istnienie”. W swojej gramatyce języka ukraińskiego, wydanej w 1845 r. we Lwowie, Wahylewycz przytaczał przykłady z rodzimej historii, które miały wywoływać u czytelnika poczucie narodowej dumy z dawnego państwa i wzmacniać dążenie do jego odbudowy. W 1846 roku Iwan Wahylewycz został wyświęcony na kapłana. Od grudnia 1846 r. do 23 sierpnia 1848 r. pełnił obowiązki duszpasterskie we wsi Nestaniczi. O jego działalności, a nawet pobycie w Nestaniczach wiadomo bardzo niewiele, ponieważ nikt się tym nie interesował. Jednak wiadomo, że I. Wahylewycz mieszkał w tym samym domu co M. Szaszkewycz, bo wraz z przedstawicielami parafii Wahylewycz sporządził akt o tym, że mieszkanie, w którym mieszka, i budynki gospodarcze są w złym stanie, ale nie z winy M. Szaszkewycza, lecz wskutek starości, bo spróchniały i się walą. Ostatni zapis w księdze narodzin Wahylewycz wykonał 23 sierpnia 1848 r., po czym samowolnie opuścił parafię i wyjechał do Lwowa. Dlaczego Wahylewycz samowolnie opuścił parafię we wsi Nestaniczi? On sam na to odpowiadał: „W 1848 r. mieszkałem na wsi jako administrator, mając bardzo skromne utrzymanie. Tymczasem nie wiadomo skąd kilka razy przysyłał do mnie listy tak zwany „Ruski Sobór”. Jego tendencje wydawały mi się odpowiednie do potrzeb czasu, bo były wo- Markijan Szaszkiewicz, Iwan Wahylewycz i Jakiw Hołowacki ni — oświata ludu na legalnej drodze. Ten sobór wzywał mnie, abym objął redakcję swojego czasopisma; długo się wahałem… Wreszcie przyjąłem złożoną mi propozycję w nadziei, że ze swej strony przyczynię się do oświaty i dzięki temu sam będę mógł pracować nad swoją dalszą edukacją, wreszcie, że w ten sposób choć trochę poprawię swój byt. Co więcej, z nieświadomości, pomijając administrację, powiadomiłem o tym jedynie o. dziekana. Kiedy ustało czasopismo, które wydawałem, w 1849 r. należałem do stowarzyszenia, które zajmowało się ukraińskim (ruskim) tłumaczeniem ksiąg praw. I tego samego roku prosiłem Jego Świątobliwą Konsystorz o przydzielenie mi jakiegoś miejsca, ale w 1850 r. otrzymałem dekret, który skazał mnie na rekolekcje na nieokreślony czas i na własny koszt. Ta kara bardzo mnie przestraszyła. Otóż wtedy radzono mi, jako jedyny sposób ratunku, przejść do kościoła ewangelickiego, co z wielkim żalem uczyniłem”. We Lwowie Iwan Wahylewycz redagował gazetę „Dniewnyk ruski”. Został jej redaktorem, ponieważ gazeta propagowała ideę ukraińsko-polskiego zbliżenia w Galicji. W rzeczywistości jednak wydawcy starali się podporządkować interesy ukraińskie polskim szlacheckim zakusom wielkomocarstwowym. Mimo to w gazecie Wahylewycz prowadził swoją proukraińską linię. Ukazało się zaledwie 9 numerów i gazeta przestała istnieć, bo według P. Fedczenki była „najlepszą gazetą ukraińską”. Od 1851 r. — kustosz biblioteki Ossolineum, później tłumacz dokumentów urzędowych na język ukraiński. 1962—64 r. — kierownik naukowy miejskiego archiwum. Wahylewycz jest autorem prac z etnografii i folklorystyki — „Huculi, mieszkańcy wschodniego Prykarpacia” (1838), „Bojkowie, ruso-słowiański lud w Galicji” (1841), „Łemkowie, mieszkańcy zachodniego Prykarpacia”, „Symbolika i demonologia słowiańska (rękopis); z filologii — „Przedmowa do ruskich pieśni ludowych” (1837), „Artykuły o południoworuskim języku”, „Gramatyka języka małoruskiego” (1845), „Uwagi o literaturze ruskiej” (1848), „Ukraińscy pisarze piszący po polsku”. Notabene „Uwagi o literaturze ruskiej” były pierwszą próbą przemyślenia historii literatury ukraińskiej. Wahylewycz ułożył zbiór ukraińskich pieśni ludowych (opublikowany w 1983 r.), brał udział w sporządzaniu i redagowaniu słownika języka polskiego S. Lindego. Wahylewycz pozostawił znaczny dorobek twórczy w dziedzinie archeologii, historii i specjalistycznych dyscyplin historycznych. Jako jeden z pierwszych opublikował wyniki badań zabytków archeologicznych — skał we wsiach Rozgircze (1838), Urycz (1843), Bubnyszcze (1862). Uporządkował archiwum miejskie Lwowa. Wspólnie z J. Hołowackim odkrył zabytki dawnego ukraińskiego prawodawstwa — spisy Kormczej księgi z XII—XIII i XV w.: ze statutami Włodzimierza Świętosławicza i Jarosława Mądrego. Wraz z A. Bielowskim przełożył na język ukraiński i polski „Słowo o wyprawie Igora” (1836, opublikował w języku ukraińskim w 1884). Opublikował wiele dokumentów z historii Galicji i Bukowiny XIV—XVII w. (1857). Uporządkował zbiór dokumentów o historii Lwowa i Galicji XIV—XV w. i opublikował w wieloti�mowym wydaniu „Akta ziemskie i miejskie” (t. 3—4, 1872). Brał udział w przygotowaniu wydania „Monumenta Poloniae Historica” (1864). Na podstawie zebranych i opracowanych źródeł sporządził „Tablice chronologiczne do historii powszechnej”, „Chronologię Słowian wschodnich”, „Kroniki Rusi południowej i północnej, Czechów, Chorwatów, Serbów, Bułgarów, Republiki Dubrownickiej”, „Historię narodu polskiego 1038—1090” oraz opublikował pracę „Klasztor Skitu Manawskiego” (1848). I. Wahylewycz był pierwszym z rodzimych historyków, który wykazał zainteresowanie Skitem Manawskim — średniowiecznym obiektem kultowym, kulturalno-oświatowym i fortyfikacyjnym. Iwano-Frankiwska obwodowa organizacja Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury w 1990 r. ustanowiła obwodową nagrodę im. I. Wahylewycza. O I. Wahylewyczu polski pisarz J. Zachariasiewicz napisał powieść „Uczony”. Warto skupić uwagę na charakterze I. Wahylewycza. Wiadomo, że zajmował najbardziej radykalne stanowiska w kwestiach metod działania kółka „Ruska Trójca”. Stale domagał się działania bardziej stanowczego. Spotykając się z chłopami, występował jako żarliwy trybun i aktywny agitator. Policja austriacka wielokrotnie go aresztowała i żądała od ojca, aby syn „nie włóczył się po wsiach i nie podburzał ludu”. Znany galicyjski uczony O. Ohonowski pisał, że w „literaturze rusko-ukraińskiej nie ma pisarza, który ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mychajło ILLIENKO: «KINO POWINNO FORMOWAĆ NARÓD»

— Mychajle Herasymowyczu, gdzie i kiedy można obejrzeć film „Ten, który przeszedł przez ogień”? — Jeszcze nie do końca przeszedł (śmieje się). Powstał pomysł, by pokazać nasz film na III Kijowskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym, który odbył się niedawno. Czasu było bardzo mało, a grupa zrobiła wszystko, co możliwe, aby przygotować obraz do pokazu. Był to jedyny ukraiński film, który wyświetlano na tym festiwalu. Faktycznie był to pokaz przedpremierowy. Ale film nie jest jeszcze gotowy do wejścia na ekrany, ponieważ wiele epizodów trzeba dopracować. Nie byłem na tym pokazie — nie wytrzymały nerwy. Kręciliśmy film cztery lata z dużymi przerwami, nawet po pół roku, to zabrało wiele sił duchowych. Dla mnie było to przedawkowanie niespodzianek — i pojechałem, postanowiwszy, że wszystko, co ma się wydarzyć, wydarzy się i beze mnie. Jednak widzowie przyjęli film bardzo dobrze — wszak to właśnie oni wyznaczali zwycięzcę festiwalu — i przyznali mu główną nagrodę. Cieszę się, że udało nam się złamać haniebną, moim zdaniem, tradycję, kiedy na kijowskich międzynarodowych festiwalach filmowych pierwszą nagrodą do tej pory nie wyróżniono żadnego ukraińskiego filmu. Chorobliwą gościnnością doprowadziliśmy się do takiego stanu, że skromnie stoimy ze swoją sztuką w kąciku. A nasi widzowie chcą widzieć swoich bohaterów, więc i reakcja była odpowiednia. Ale film wymaga dopracowania. Na przykład podczas projekcji znikał dźwięk, brakowało fabularnych szumów pozakadrowych, niedoskonałe były kadry komputerowe itp. Wszystkie te puzzle muszą się złożyć, dopiero wtedy będzie to kino. — Przypomnijcie naszym czytelnikom, o czym jest film. — Historia jest bardzo prosta, można ją opowiedzieć kilkoma zdaniami. Główny bohater, Iwan Dacenko, urodził się na wsi, podczas wojny został pilotem, Bohaterem Związku Radzieckiego. Trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego, potem do radzieckiego, z którego uciekł. Z czasem został wodzem indiańskiego plemienia o imieniu „Ten, który przeszedł przez ogień”. Ta pozornie prosta fabuła bardzo cementuje naszą opowieść. Dlatego widzowie wybaczyli nam niedoskonałości obrazu i klaskali, bo bardzo dawno chcieli zobaczyć taki film. Zwycięstwo na festiwalu było niespodzianką. A teraz na grupę twórczą czeka całkiem spodziewana i zaplanowana praca. — Jak długo ona potrwa? — Pracy jest mniej więcej na miesiąc-półtora. W grudniu mamy nadzieję na premierę z dźwiękiem Dolby, którego też nie było, bo tworzenie go trwa długo, a czasu było mało. A póki co mamy, można powiedzieć, szkic filmu. Pokazaliśmy go tym, którzy długo czekali, a autorzy nie mieli prawa zmuszać widzów do czekania dłużej. — Żałuje Pan, że praca się skończyła? — Za każdym razem żal rozstawać się z bohaterami, z którymi się zżyło. Ale w końcu trzeba postawić kropkę, bo utwór nie może być nieskończony. Dla siebie określam, że miałem szczęście po raz drugi kręcić film „Fuzhou”. W tych dwóch obrazach są bardzo podobne fabuły: i tam bohatera życie niespodziewanie rzuca z kolizji w kolizję, a dzięki swoim nieco dziwnym osobliwościom zwyciężył. Tutaj też bohater zwyciężył okoliczności, ale dzięki innym cechom. Myślę, że znaczna część sympatii widza wynika z tego, że jesteśmy spragnieni, katastrofalnie stęsknieni za bohaterem, jesteśmy odwodnieni brakiem bohatera. W ukraińskim kinie to wielki problem. Widz potrzebuje heroicznej postaci, ona „podkarmi”, dodaje sił. W obecnym niełatwym czasie potrzebna jest postać, na której widz będzie się wzorował, po której charakterze będzie określał cechy własnego usposobienia. Bardzo dobrze rozumieją to w Hollywood. Tam bohatera lepią ze sklejki, z kartonu — z podręcznych materiałów. Wbrew wszystkiemu. Hollywood kręci kino tak, aby formowało naród. To, moim zdaniem, bardzo słuszne stanowisko. Choć Amerykanie kręcą różne kino — i art-house, i trudne, i depresyjne, ale najważniejszy w hollywoodzkich filmach jest bohater. Widz, myślę, z wdzięcznością odpowiedział na sam charakter naszej postaci, na jego życiową drogę. Więc dziękuję Iwanowi Dacence, że zaszczepił genotyp zwycięzcy. A my po prostu wykorzystaliśmy to w swoim filmie, wszak historia jest całkiem realna. — Tegoroczny festiwal „Otwarta noc” jest piętnasty, można powiedzieć, jubileuszowy. Jakie są jego podsumowania? Co nowego pojawiło się w ukraińskiej kinematografii? — Nasz festiwal wreszcie zauważono i… zignorowano. To jedyny festiwal, który reprezentuje tylko ukraińskie kino. Wszak rynek dawno został zajęty, i po co temu rynkowi jakieś ukraińskie filmy? A nuż na festiwalu zabłyśnie jakaś gwiazda? A jeśli cała kohorta? Wtedy widz zrozumie, że go oszukują, mówiąc, że ukraińskiego kina, scenariuszy, reżyserów, aktorów nie ma. Dlatego media festiwal bojkotowały. I to bardzo przykre, bo wkładamy w niego wiele sił. Wynik jest dobry, bo i na tegorocznym festiwalu, i na poprzednim zaprezentowano filmy, które poruszyły widza do żywego. Zapamiętały się prace Jurija Kowalowa „Ostatni list”, Żanny Dowhych „Majtki”, „Julka” Hanny Żukowinej, „Nić” Dmytra Sucholytkiego-Sobczuka, „Walc psi” Tarasa Tkaczenki, „Ręka” Ołeha Borszczewskiego. Ciekawy film animacyjny Serhija Nyronenki „Huśtawka”, chce się wyróżnić młodego reżysera-animatora Denysa Spolitaka. W jury była Maryna Wroda, która otrzymała w tym roku nagrodę na Festiwalu Filmowym w Cannes. Nie mogliśmy wstawić jej obrazu do programu konkursowego, żeby nie zbijać z tropu jury, dlatego wyświetlano go poza konkursem. — W tym roku festiwal zmienił miejsce? — Po to, żeby festiwal się nie odbył, nie wpuszczono go na tradycyjny dla niego Zjazd św. Andrzeja, choć raz w roku nikomu tam nie przeszkadzał. A nie wpuszczono, motywując tym, że imprezy masowe po godzinie 23. zakłócają spokój obywateli. Początkowo bardzo zaplątała się droga między gabinetami, ponieważ tą sprawą teraz zajmuje się nie Podolska Rejonowa Administracja Państwowa, jak wcześniej, a Kijowska Miejska Administracja Państwowa. Dopóki wyjaśniałem, dokąd mam iść, jakie do kogo pisma pisać, co w nich wyjaśniać, czas uciekał. Jednym słowem, przenieśliśmy się do odseparowanej od miasta Mamajowej Słobody. — Jednak widzowie was znaleźli? — Znaleźli, ale straty były. Wielu widzów nie wiedziało, jak tam dotrzeć itp. Oprócz tego cały dzień, a potem i w nocy padał deszcz, a festiwalowe widowisko odbywa się pod gołym niebem. Deszcz ustał o świcie, a do rana zostało o wiele mniej widzów, niż tradycyjnie było to na Zjeździe św. Andrzeja. Ale każdy, kto został, jest z tych nieobojętnych, bo tej nocy znalazł w tym pokazie coś swojego. Na przykład ja — uzupełnienie do festiwalowej kolekcji „Otwartej nocy”, którą kilka tygodni temu wieźliśmy do Połtawy. W Połtawie przegląd zorganizował deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Mykoła Kulczynski, który, nawiasem mówiąc, był inicjatorem wzniesienia w rodzinnym mieście pomnika Iwana Mazepy. Paradoks: monument jest gotowy, ale zabroniono go stawiać. Przeglądy w Połtawie przeszły z sukcesem, zainteresowanych nie brakowało. Potem byliśmy w Czernihowie i w Sosnycy na Czernihowszczyźnie. Czernihowianie podarowali nam własne filmy krótkometrażowe, bardzo ciekawe. W Sosnycy, w miejscu urodzenia Ołeksandra Dowżenki, obrazy pokazano właśnie w dniu urodzin artysty. Przyjmowano nas bardzo ciepło, więc rozumiemy: nasze filmy są ludziom potrzebne. — Czy organizatorzy festiwalu odczuwali jakieś wsparcie? — Bardzo pomogła nam finansowo rada mecenasów, której utworzenie zaproponował ekspert PR i producent Andrij Rizol. Festiwal odbył się właśnie dzięki niej. I choć nie wpuszczono nas na Andrijiwski Uzwiz, „wyrośliśmy” na kilku miejscach jednocześnie. Synchronicznie filmy „Otwartej nocy” demonstrowano we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Czerniowcach, Dniepropietrowsku i w Zaporożu na Chortycy. Więc jeśli nas zabronią na Ukrainie, znajdziemy swojego widza choćby za granicą. — Nie mogę nie zapytać o jacht „Kupawa”, na pokładzie którego w podróży dookoła świata spędził Pan ponad pół roku. Gdzie on teraz jest? — Jest w najbardziej niebezpiecznym miejscu na Ziemi, które nazywa się Róg Somalijski. A niebezpieczeństwo czyha nie tylko i nie tyle ze strony żywiołu, co przede wszystkim ze strony ludzi, wszak o somalijskich piratach słyszeli wszyscy. Załoga, z którą rozmawiałem całkiem niedawno, prawdopodobnie wpłynęła już na Morze Czerwone. Chłopcy śpieszą się, by wrócić przed chłodami. Chce się życzyć im pomyślnych wiatrów, bo droga jeszcze daleka: Morze Czerwone, Śródziemne, potem Czarne. A Morze Czarne zimą jest podstępne. Obecnie na pokładzie „Kupawy” chłopcy są we dwóch: Jurij Bondar i Andrij Zubenko. Żeglarze, którzy zmienili mnie i Wałerija Dejmontowycza, po pół roku żeglugi wrócili do Ojczyzny. Wałerij Dejmontowycz, ku wielkiemu żalowi, niedawno zmarł. — Na zakończenie tradycyjne pytanie: co będzie Pan kręcił w przyszłości? — Jakieś 15 lat temu zaproponowałem zekranizowanie wiersza Tarasa Szewczenki „U tijeyi Kateryny…” i do dziś nie mogę przebić się z tym pomysłem. A tymczasem w okresie niepodległości nie zrealizowano żadnej ekranizacji Szewczenki, za czasów radzieckich było ich pięć czy sześć. Jako ikona Szewczenko bezsprzecznie istnieje. Ale jego postacie nie rozmawiają z ekranu. Nie mówię o cytowaniu czy interpretacji, a o tym, żeby sama „ta Kateryna” przemówiła do widza. Najwyraźniej moją propozycję odbierają jako przedawkowanie Szewczenki w naszej kinematografii. To będzie film symboliczny, rozciągnięty w czasie, choć sam wiersz jest niewielki. Planuję obraz przygodowy i jednocześnie romantyczną balladę: dopóki wyzwalano z niewoli ukochanego Kateryny, wydarzyło się wiele rzeczy, w tym Czarnobyl, czyli zaczynam od czasów kozackich, a kończę na współczesnej Ukrainie, to nie będzie do końca realizm. Proponuję niby biograficzną przedmowę: kim są bohaterowie Szewczenki. W linii fabularnej nie odstępuję od oryginału, ale moja historia nie jest depresyjna, a z tonusem, który jest nam bardzo potrzebny. Po każdym nieszczęściu — pożarze, wojnie, najeździe — chatę Kateryny, która była „na pomoście”, 14 razy odbudowywano wspólnymi siłami. Podnoszono z ruin, z popiołów, z niebytu. W pewnym stopniu to historia Ukrainy. Fundacja charytatywna „Welyka rodyna” ogłasza konkurs na najlepszy film na 200-lecie urodzin Wielkiego Kobziarza. Więc planuję zwrócić się tam, bo żeby uruchomić obraz do produkcji, przede wszystkim potrzebne są pieniądze. A talenty i chęci mamy — nie pożyczone, a własne! Rozmawiała Ołena Szułha. Nasz rozmówca Mychajło Illenko — ukraiński reżyser, scenarzysta, aktor, członek korespondent Akademii Sztuk Ukrainy, członek Narodowego Związku Kinematografistów. Inspirator i organizator festiwalu ukraińskiego kina krótkometrażowego „Otwarta noc”. Reżyser i scenarzysta bohaterskiego filmu „Ten, który przeszedł przez ogień”, który otrzymał Grand Prix III Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego. Niektóre ujęcia do tego obrazu kręcił w Ameryce Południowej, w Kordylierach, dokąd dotarł na dziewięciometrowym jachcie „Kupawa”. Więc rozmowę rozpoczęliśmy właśnie od filmu, w który włożono tak wiele wysiłku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na śmiech, iskrzący i nieudawany, jak wszystko w przestrzeni artystycznej Raisy Charytonowej. Nie ma tu fałszywych akordów. Jak zauważył w posłowiu do książki „Jeszcze wszystko możliwe” Wadym Skuratiwski: „Kiedyś pewien francuski poeta, który sam zabłądził w labiryntach swoich wyrafinowanych abstrakcji, powiedział malarzowi: ależ, Degas, wiersz składa się nie z myśli, a ze słów. A dokładniej, nie po prostu ze słów, a z tych, które jakby dopiero co semiotycznie oddzieliły się od oznaczanego przedmiotu, w pełni zachowały całą jego »rzeczowość«. Tę ostatnią poetka zawsze odczuwa i będzie odczuwać silniej niż płeć przeciwna. Gdyby nie pewne niepewne skojarzenia, należałoby stworzyć termin wokół »poezji kobiecej« na kształt – kobiecy materializm tej poezji. W ogóle »matriarchalnym« instynktem, zmysłowością przepełniona jest w niej pamięć opiekunki i darczyńczyni tego, co zmysłowe. Taki jest »materializm« poetki Charytonowej, w którym z błogosławionej ciemności tej pamięci wyłaniają się, prześwitują życiodajne szeregi-znaki rzeczy, których, zdaje się, można dotknąć rękami, »...dotykam ich, nietkanych, rękami«. Czy to nie ręką ludzką stworzone, co »Bóg kiedyś w pierwsze dni dotykał«, czy to choćby ręką stworzone – »srebrzysty altabas«, który otulił step. Altabas – to perska brokatowa tkanina. I utkała ją, rzecz jasna, kobieta, i wspomniała – też kobieta, tkaczka obrazów”. Możliwe, że czasem poetyckie akordy pani Raisy są zbyt przyciszone, intymne. Ale nigdy nie chybiają w przestrzeni etyki. A dlatego tak ciężkimi wydają się wiersze, w których ujawniono ból podmiotu lirycznego z powodu tego, że dzisiejszej poezji przychodzi istnieć obok śmietników współczesności. Niebo zadymione i zasmucone. Utracono jasną przestrzeń. Przedzieramy się przez chwasty przekleństw. Ramiona u chłopaków rozłożyste, u dziewcząt różowe twarze – na pastwę losu – dusze. Wstyd ich nie piecze, nie męczy. Kluchami slangu dławią się – bawią. Omijamy ich płochliwie – straszna młoda i brutalna siła. Stonogami ogłoszenia: „Wynajmę...”, „Oddam się...”, „Sprzedam...” – czy to uciekają przed urzędnikami skarbowymi, czy to tańczą kankan. Jak przeżyć w twoim świecie, przeklęte tysiąclecie, gdzie zabijają dzieci, rodziców, gdzie skasowano wszystkie zakazy, gdzie reklama – »Skarby« Pandory!.. a wczorajsze miasta i wsie – śmietniki i ruiny <...> W ostatnim tomiku poetyckim »Jeszcze wszystko możliwe« tragizm z powodu zdrad, rozstań i strat, strach przed przyjściem na ten świat demonów dopełnia się akordami miłości do życia: smutna tonacja istotnie się zmienia; tutaj już i »radość przemian«, i »czas inwolucji ducha« – panteistyczny życiodajny hymn do słońca i wszystkich ziemskich żywiołów, który połączył się z chrześcijańskim odczuwaniem świata i wiarą w Zmartwychwstanie. Miłość znów zwycięża. Takie zmartwychwstanie przeżyła i sama Raisa Charytonowa. Dzisiaj, świętując swój jubileusz, wyróżnia się młodością odczuwania świata, subtelnie reaguje na realia świata zewnętrznego. A noc jasna, krótka i wonna, Gęste wino w żyłach, a nie krew. Połączeni słodkimi grzechami, poparzeni słowami i wargami... Czy usprawiedliwi Bóg nas za miłość?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

PERŁA MIŁOŚCI Z okazji 60. jubileuszu Raisy Charytonowej

Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki W poezji Raisa Charytonowa nie jest autorką, lecz koneserką piękna, która żyje w przestrzeni estetyki i wewnętrznej harmonii ze światem. Ta harmonia nie zawsze przychodzi łatwo, bo ludzkie życie to nie tylko światło. Jednak artystka znajduje w sobie siły, by odrodzić się w nowym czasie. Proza Raisy Charytonowej, moim zdaniem, zasługuje być może nawet na jeszcze większe zainteresowanie ze strony dzisiejszych czytelników. W jej etiudach i opowiadaniach w najwyższych formach objawiona jest autentyczność ludzkiego odczuwania, wyprostowana postawa człowieka wobec nagiego pragmatyzmu i cynizmu, utrwalenie w naszym czasie odwiecznie pięknych prawd cywilizacyjnych, kategorii etycznego piękna, moralności, miłosierdzia, humanizmu. Czasem w poezji autorki boleśnie dramatyczne stają się przeżycia z powodu utraty etycznych fundamentów „nowoczesności”, kiedy cywilizacja zaczęła kłaniać się Złotemu cielcowi, wypuszczając na zewnątrz to, co leżało w puszce Pandory. Według słów Wadyma Skuratiwskiego, „Raisa Charytonowa zdecydowanie dystansuje się od tej sztucznej architektury”. Poezja milknie, kiedy ludzie tracą zdolność słyszenia siebie nawzajem, kiedy nadciąga ogromna socjokulturowa wyrwa komunikacyjna, kiedy piękno nie jest już prawdą i dobrem duszy. A liryczny podmiot R. Charytonowej poznaje świat właśnie poprzez piękno, które jest jedyną możliwą filozofią artysty”. Nie chcę żyć, nie mogę w świecie, który żywi się śmieciem. Pasują mi szpada i zbroja. Pobłogosław, daj mi siły zielony sztandar trzymać. Jeśli zaś przyjdzie upaść współczesnością w tę nowoczesność — to śniegiem puszystym lub życiodajną ulewą. „Nowoczesność” Przestrzeń artystyczna prozy Raisy Charytonowej (w szczególności w książce „Trójkolorowa Dusja”, 2005) jest humanistyczna, podobnie jak proza polskiej autorki XX w. Marii Dąbrowskiej, tutaj również w niewielkich szkicach rzeczywistości, zarysach, etiudach odzwierciedlone są niepodrobione wartości człowieka, w szczególności poprzez stosunek do zwierząt. Swego czasu Mykoła Winhranowski oraz Anatolij Dimarow wysoko ocenili prozatorskie próby pani Raisy. W tych utworach, zdaje się, nie ma kategorii Zła jako kategorii samodzielnej, ontologicznej. Zło pojawia się jako rezultat zniszczenia człowieka. Jak i w okresie renesansu, człowiek w tej przestrzeni obdarzony jest „wolną wolą”, właśnie w człowieku położona jest miara wszystkich rzeczy i zdolność do wolnego wyboru. Zło zaczyna się w wyniku niewłaściwego współistnienia z naturą, jakichś zewnętrznych, narzuconych form i reguł. I właśnie człowiek może zwyciężyć Zło miłosierdziem, Miłością, która nie ma ograniczeń. Miłość do zwierząt, dzieci, wreszcie wszystkich istnień na tym grzesznym świecie — to jest to, co wyróżnia pisarski styl autorki. Teksty prozatorskie Raisy Charytonowej (Tałłaj) nie mają zbędnej liryczności czy słodkości, są napisane momentami dość „telegraficznym” stylem, stylem konstatacji rzeczywistości. Ale taki „stylistyczny minimalizm” zapewnia potrzebny efekt estetyczny: w wyobraźni czytelnika nakreślone są jasne, wyraziste obrazy artystyczne. Czytelnik łatwo przenosi się w skonstruowaną przestrzeń, w świat niepodzielności człowieka i natury. Zwierzęta w tej przestrzeni również mają zadziwiającą zdolność odczuwania i pomagania człowiekowi w stawaniu się sobą. Te zwierzęta to przeważnie przedstawiciele kociego rodu, czyli istoty niezależne od urodzenia, dumne i oryginalne, zdaje się, że nawet ze swoim własnym spojrzeniem na rzeczy. Zresztą inne zwierzęta-„bohaterowie” R. Charytonowej w zadziwiający sposób wyczuwają człowieka. Jaskrawy przykład — opowiadanie „Kuzia” o psie, którego właścicielka zmuszona jest przekazać swojej przyjaciółce. A pies odmawia przyjmowania pokarmu z rąk „obcej pani”, przeżywa rozłąkę jak zdradę. Zacytuję „pointę” tej psychologicznej etiudy: „— Kuzia, przyniosłam ci kolację. — Gr-r-r-r! — Kuzia wyszczerzył zęby i groźnie przycisnął do głowy swoje kudłate uszy. O tym, żeby odwiązać sznurek od płotu, strach było nawet pomyśleć. Więc Olha pojednawczo odpowiedziała: — Rozumiem cię, ale mimo wszystko zjedz. Kasza przecież gryczana. Olha trzy dni męczyła się z tym stworzeniem — gotowała dwa razy dziennie mu różne kasze i wyrzucała, jakby nie miała co z pieniędzmi robić, żeby żywność marnować. Takie małe, kudłate, a charakter ma. Ona mu jeść niesie, a on jeszcze warczy. Rankiem czwartego dnia Olha przyniosła mu zupę kurzą, którą gotowała już i dla siebie, i dla niego. Kuzia niewzruszenie leżał. Kobieta odważyła się podejść do niego i tylko chciała postawić przed nim miskę, jak on podskoczył i kłapnął zębami jej bluzkę. Olha przestraszyła się, potknęła i upadając, usiadła. Żeby bardzo się potłukła, to nie, ale z jakiegoś powodu tak zabolało, że zapłakała. — Świnia ty niewdzięczna. Ja cię od śmierci uratowałam, a ty jeszcze gryźć mnie… Myślałam, że my, którzy nikomu na tym świecie nie jesteśmy potrzebni, będziemy przyjaciółmi, a ty gryźć mnie… Ty za co mnie nienawidzisz? Za to, że ja cię pożałowałam? Świnia ty, świnia niewdzięczna… Siedziała naprzeciwko psa, objąwszy rękami kolana, i płakała. A jak się wypłakała, przypomniała sobie o swoim korzonkach i długo się podnosiła. Zasmucona, podpierając jedną ręką lędźwia, poszła zarośniętą ścieżką do ogrodu. Malina dawno przereagowała i opadła” („Trójkolorowa Dusja”, s. 17—18). Ten niewielki szkic rozpościera przed czytelnikiem dramat relacji człowieka i psa, ten dramat jest przejmujący i nie pozostawia obojętnym. Poezja Raisy Charytonowej bywa zbyt osobista, biografowie mogliby łatwo sprawdzać według niej puls realnego życia autorki. W tej poezji jest rozpacz i ból, zdolność do odrodzenia w miłości, odnalezienia w sobie nowych sił duchowych, które zmuszają do życia. Jednak właśnie z bólu, jak zauważa we wstępie do „Czarnej perły” pisarka Lubow Hołota, wyrasta prawdziwa perła poezji: „O jakich poetyckich figurach będziesz myśleć, kiedy przed tobą — rozdarta klatka piersiowa, a w niej trzepocze żywe zranione serce? Wszakże autorce w jej wierszach — lamentach, jękach, zaklęciach, przekleństwach, modlitwach — udało się przekroczyć tę granicę, za którą osobiste staje się bezosobowym i zapominają się imiona, zacierają daty i, na szczęście, czyta-” Już nie interesują jej persony i sytuacje życiowe, bo wrażliwie wyłapuje to archetypowe, pieśniowe, wieczne: „wokół mego serca jak żmija się wije” albo „miłość-miłość, od wieczora do rana”. Rozpacz i smutek, miłość i namiętność stają się energią słowa, energetyką tworzenia wierszy, które, zdaje się, same nie chciały być tylko kardiogramem uczuć autorki, a zaczęły żyć własnym życiem w tym świecie, w naszym dziwnym czasie. Dziwnym, bo — chwała Bogu — jeszcze nie straciliśmy zdolności odczuwania tego, co naturalne, jeszcze umiemy oddzielać ziarno od plew, jeszcze wiemy, czym prawdziwa perła różni się od sztucznej, wyhodowanej bez bólu”. Poezja ze zbioru „Czarna perła” („Fakt”, 2008) wypowiada samo dno kobiecej duszy, a poezja Raisy Charytonowej jest zawsze kobieca, a przez to intymna, subtelnie przekazuje paletę wewnętrznych odczuć. Szczególne miejsce zajmuje w niej „temat rodzinny”, poetyckie dedykacje dla córki („Mojej Sołomiji”, pisze pani Raisa). Błąka się dusza w labiryncie, szuka zerwanej nici. Od niej odsuwają się cienie w zasłoniętym lustrze. Cicho! Cicho, córko moja. Zatrzymaj się. Nie trzeba straszyć sikorki: wleciała przez lufcik, być może, żeby przekazać od taty, od naszego ogrodu, od zamarzniętego w szybkę jeziorka gorzką kropelkę kaliny — jako ostatnią kropkę? Jako pokutę? Jako cząstkę serca? Jest w poetyckim kosmosie Raisy Charytonowej ironia i samoironia, jest groteskowość, a nawet elegancka kobieca prowokacyjność. Jednak już w zbiorze „Jeszcze wszystko możliwe” („Szczek”, 2011) gorzka rozpacz zostaje pokonana jasną energią życia. Poetka jakby znajduje drugi oddech dla życia dla innych, dla czerpania radości ze słońca i wody, nieba i ptaków. Muszla rozpaczy osiada w oceanicznych głębinach, a w zamian pojawia się przestrzeń odrodzenia płaczu. 9 października Raisa CHARYTONOWA (Tałałaj), nasza autorka i była współpracowniczka, obchodzi swój jubileusz. Wydaje się, że nazwisko tej pisarki nie jest wystarczająco wyartykułowane w naszej przestrzeni socjokulturowej. A twórczość Raisy Petriwny to poezja odczuć, która z czasem obrasta chrześcijańsko-mistycznymi aluzjami, dopełnia się eschatologicznością i nadzieją na Zmartwychwstanie. W takiej poezji w zdumiewający sposób to, co intymne i osobiste, łączy się z kosmiczną epifanią. Pisarka nie dąży do rozgłosu. Nie istnieje w przestrzeni hałasu i plotkarstwa, cynizmu i antyestetyki, w której ginie słowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

NATALKA KŁAD: «PROFIL POWSTANIA»

* * * Krzyczeliśmy: “Święta!..” — i modliliśmy się do niej, my za nią cierpieliśmy i boleliśmy... Wydawało się nam: ten, co z przodu, — swój, on piersią zasłoni ideały... ...Wszystko ciszej — żarliwość, wszystko dalej — echo, przekupiono dusze i mandaty... Ukraińska wolność — pijana ladacznica, jej dawno już pora się spowiadać. DLACZEGOŚ I dumny szelest przysiąg, i jęki kieszeni... Wodzowie, apostołowie i ceremoniały... Nie zaszczycił nas uwagą ten dzień, — a i my mu cenę nie dzisiaj ustaliliśmy. Wędzidło nie dzwoni na słowo niezręczne, nikt nie wpycha się z miarką w duszę... Żywi czy nie? Świat — jak przez sito lodowate. I ludzie — niby zabawki z pluszu. Dzień przemalowań, ucieczki i intryg. Dzień gwałtów, co rozgrzeją krew zwiędłą... A my śpiewaliśmy ten — ogólnonarodowy — zryw, my nazywaliśmy się dlaczegoś kapłanami ideału. * * * Straszni nie oni, bo oni — wrogowie. Straszni ci, co przyjaciółmi zwali się wczoraj, a dzisiaj wydają ciebie: giń... Zwały na duszach, zwały!.. Wołasz: “Bracia, przecież prawda – jedna! A zło uderzy i was bumerangiem...” I słyszysz: echo szepcze imiona, i zdrada śmierdzi, niby zacier. Cito * Jak ograniczyła się kultura! Rwij się — nie chybić... Konformizm i koniunktura — wyższy pilotaż. * I nie ma dramatu, i nie ma oleju: jak ona z nami, tak i my z nią... * I przynieśli ze sobą ducha trucizny oraz noc huli... Oni przyszli zabrać nam Ojczyznę. Oni przyszli... * * * Stooka, stoucha na oknach pierwiosnek, i trudzą się — mlaskają-szepczą usta... Donosicielska epoka, zdaje się, minęła, ale donosicieli jeszcze — jak mrówków. Siedzą oni wyżej, siedzą oni niżej, rzucają się naraz, ledwie usłyszą: “A tu!..” Jak robaki, podtaczają dusz zgniliznę i robią z tego życia cmentarzysko... BEZ RUPORÓW L. S. Wszyscy to przechodzą. Ale tylko nie razem. Wszystkich egzaminuje życie. I ody cichną, i głuchną chorały, i tylko westchnienie-wycie samotnego serca, spowitego bólem... Rewizja słońc i wysokości. Tylko telefon niezawodnie z tobą — schował twoją prawdę, niby bunkier. Ahoj, groźna wiosno, taka nieludzka! Zbyt drogo i drogo, — ahoj! Świat podzielił się oczami i drzwiami i głosi chrześcijańską miłość. Ahoj, deputowani ze Świątyni i Przytonu; ahoj, prezydenci i bracia, — tłustych deklaracji rozrzucono tony, a schronienia nie odnaleźć... PROFIL POWSTANIA Tulumbasy jesieni – kasztany. Będzie egzekucja. Będzie ból i żal. I ty ruszysz w pożegnalny taniec, rozmieciwszy złotą woalkę. I wyrwie się krzyk szaleńczy z kołyszącego się sytego tłumu... To pora ostatni raz pokochać i ukazać rycerkę z niewolnicy. I zetrzeć makijaż, zerwać maskę i usłyszeć, jak boli granica... Biją, wieszczą zmiany tulumbasy, era śpi na czubku noża. ISTOTA Koń, co koło cmentarza pasie się. Jabłka, co sprzedają kobiety. Ziele, co rozgadało serce. Pies, co wyciągnął pysk do ręki... Nie zabierz, Panie, od ust moich słowa Twego. Świat, co rozpadł się na kontrasty. Dzień, co sfermentował i zabłądził. Strach, co znów zagania nas w pułapkę. Zew, co nagle duszę przychastował... I będzie zapisane: w noc, kiedy On modlił się, wy spaliście. * * * Oto i wszystko. Dzwonnik w dzwon uderzy. Świece — w rząd... Nie sędzia. Ja tylko wskaźnik waszych prawd. Wschodzi słońce — szaro, przymusowo. Kłótni. Zostawiam przy sobie tylko słowo. Słowo-miecz. Może, na te nowożytne kraty (mówią, raj). Może, samotnością rozrywać swoją rozpacz. TRZON Naznaczeni światłami granic, my staliśmy się inni, i czarno-złoty kondukt przez nasze wiersze leci. Już nie ma żalu, tylko pogarda. I to, czego ja nie odmodlę, — jak wieczne pragnienie, jak palimpsest, co schował nić rodowodu… Leci kondukt pośród łun, epoka brodzi, handluje, niszczy, hoduje, — ogniste granice. Między nimi — duszy gorzki błękit: z grafitu trzon. Z CYKLU “OZNACZENIA” * Rześka, i dumna, i wojownicza, odłamek nie stąd ras, dokąd lecisz? dokąd ich wołasz? niby bicz im — twój ekstaz. Chwiejny żwir, deszcze Pańskie... Wszystko pójdzie w głąb, gdzie pamięć śpi, gdzie, ani gorące, ani zimne, arkanem łowią srebrną chwilę. * Bezpieczny świat abstrakcji. Ty — na tronie. A my — w niewoli jeszcze, ledwo-ledwo przytomni. Czy Don Kichoci, czy Kulisze, bulgocze burza w każdego duszy. Rozłam przebiegł przez nią tektoniczny: przeszłość z przyszłością, dzień z nocą, i lot, i bój, i wiraże ostre... i za święte — wzięli się nie święci. * * * Na Michała — biały koń, sto krwawych lamentów. Ja ratuję się — uciekam, — nie goń mnie — spotkaj. Skazała samotność siedem smutków na usta. Ja wyuczyłam nie od razu siwą azbukę krzyża. I proroctwa parzystych świec, i totalność sprzeczności... Wstrząśnie się płomień-głos — zatem, ty idziesz naprzeciw. Ty idziesz, a koń leci. I życie — tylko chwila, tylko chwila. Widzę: na ekranie białym... Nie, jeszcze wcześnie, duszo. Cicho. * * * Sen ten łaskawy, sen ten bogaty niech nie kończy się: mama stoi przy naszej chacie i uśmiecha się. W białej chusteczce, w bluzeczce białej, ciała opalona miedź... Mama stoi — i przez wszystkie zawieje mówi oczami: “Przyjedź...” * * * Pamięci mamy Ług zielony — aż śmieje się (miło-ładnie wszystkim wiosną); koń w ługu napasie się, nagada się z trawą. Powie jej: “Trawko miła, tak mi potrzebna siła...” A trawa powie: “Koniu, napasaj się, ja nie bronię...” * * * Ja wiośnie wyrzuciłam: — Taka ty smutna, lekko opadły twoje wszystkie kłosy… — I nałożyła na mnie pokutę wiosna, bo cierpliwość, powiedziała, podnosi. Ja w cierpliwość owinęłam swoje noce i dni i wiośnie wysyłam pamflety... A ktoś kwiat maluje mi na oknie, biały kwiat z obcej planety. 30.VIII Włodzimierzowi Jeszcze dzisiaj, jeszcze jutro — sierpniowego słoneczka gra; ale gołe ogrody i niwy wzdychają: pora... Jeszcze dzisiaj, jeszcze jutro, a potem zalegnie słota, i zgarbi się miasto, i zapłacze, niby sierota. Jeszcze dzisiaj, tylko dzisiaj — a jutro złamie się oś, i powie pobłażliwie wrzesień: “Tylko nie bój się...” * * * Śpiewa, i nosi naszyjnik, i warzy barszcze smaczne, i w chacie u niej czysto, i dzieci jej nie smutne. Ale, widzicie, jest wada: wierszuje i ma na wszystko pogląd swój, i wszystkie pouczenia jej — na próżno, i spróbuj taką — ogrzej... * * * Dlaczego mnie ta kobieta tak boli? Dlaczego mnie ta kobieta — gwóźdź w dłoni? A w pogoni — ryk pogoni, i echa, ostrożne i słone, i zimna nieprzejrzystość obok. Jak wypatrzeć nimby złote? I jak zapamiętać wieszcze znaki, — kiedy to spojrzenie — bezdomnego psa, i dwa światy między nami — dwie kloaki, i wiek, co, jak woskowa świeca, ściekł?.. * * * W jaskiniach samotności pachnące słowo śpi i śni mnie — tę, która już wszystko poznała. …A ja przysięgam tłumowi. Z tłumu, jak z ropy, wyławia mój dzień do chleba troszkę słoniny i truje się… I krzyczy mi o tej piekącej kobiecie — uciekinierce-arbitrze, — która duszy nie puściła w marność i wygrała straszną — za Słowo! — bitwę. * * * “Synogarlico-gołąbeczko, ptaszyno jedwabna, tak gruchasz łagodnie, — o czym twoja mowa?” “O wiośnie i lateczku, co minęły szybko, a tam za ścierniskami już i zimę widać...” * * * Nie miej urazy na świat ten, bo on taki, jaki jest: bierze ciebie za świadka, a gra za swoje. Tobie naobiecuje i sławy, i szczodrości; i wyda się: idziesz rajem, — a ty... lecisz na bunkier!.. I czasem — niebo czarne, i nie wyrwać się z obław... .......................................... Ale ileż uciech dla ciebie ten świat przygotował! * * * Łagodne i pogodne wrześniowe dni, Młodziutka jesień mówi coś mi. “Jesieni, nie słyszę! Ty mów dla wszystkich...” A ona śmieje się — złoty ten śmiech.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ТТААЄЄММННИИЦЦЯЯ ССААДДИИББИИ ФФООТТІІЯЯ ККРРААСССИИЦЦЬЬККООГГОО

Марина і Едуард КІРЮХІНИ Фото Олеся ДМИТРЕНКА Коли на Пріорку приходить ве! ресень — оживають дивні образи нашого минулого. Якось по!особ! ливому щемить серце і наводить на сумні, але світлі роздуми про вічне, про сутність існування люди! ни на землі. Ця історична місцинка — народне та національне надбан! ня, бо переплітається з іменами великих творців культури. Ось бе! резовий гай, що в останній свій приїзд в Україну й Київ надав при! тулок Тарасові Шевченку. Про це свідчать меморіальна дошка з ко! роткою оповіддю про події та хата! музей. А ще 400!літній дуб — під ним любив відпочивати і творити поет. Його необхідно ретельно оберігати й лікувати, щоб уберегти цю святиню. Недалеко дрімає, оп! летена виноградом, старовинна садиба!музей художника Їжакеви! ча. А там, десь біля Покровської церкви, живе своїм утаємниченим життям садиба художника Фотія Красицького, виграючи на сонці синіми шибками вікон… Втім, вона потребує невідкладного захисту. За переказами, близько 1900 року цей невеликий білий будино! чок зі старим тінистим садом мо! лодий художник Фотій Красицький придбав у місцевого священика. Відтоді на гостину до нього потяг! лися визначні діячі української культури та історії: родини компо! зитора Миколи Лисенка, театраль! ного діяча Михайла Старицького, гостював тут і історик Михайло Гру! шевський, і Леся Українка. Її ваби! ли романтична, затишна садиба, цікаве творче товариство, густий великий сад зі столітніми горіхами і, безумовно, сам господар — мо! лодий, статний, енергійний і тала! новитий художник. На той час це був досить екстравагантний ми! тець. На даху веранди він ставив мольберт і писав із натури коло! ритні пейзажі, адже на обрії було видно київську далину. 1904 року Фотій Красицький написав чарівний і неповторний портрет Лесі, один із двох, які були створені за життя поетеси. Коли дивимося на це полотно, крізь пас! тельно!сірі тони, немов жива, ніж! на та незламна душа Лесі розмов! ляє з нами. Зберігся родинний переказ про симпатію між Ларисою Косач і Фо! тієм Красицьким. Дочка художника Галина пригадувала: “Так, батько не цтві “Кий”. Це подарунок Наці! ональному істо! рико!культурно! му заповіднику “Качанівка” до його 30!річчя від “Благодійного фонду “Ніжен” та авторів Вікто! ра Баранова й Ігоря Качуров! ського. Лише 165 кілометрів від столиці до цього земного раю, у якому, за висловом ічнянської поетеси Любові Карпен! ко, “Ніжна тиша огортає музику не! бес”. Природа, історія й архітектура поєдналися тут в єдиному комплек! раз згадував і розповідав про Ле! сю. Він був тоді, на початку XX сто! річчя, молодим та гарним, на Лесі ж хвороба вже поставила рокову пе! чатку, що й відобразив батько в портреті 1904!го. Вона — тулилася до нього, щоб отримати життєву енергію, що била з нього через край. Його ж вабила її шляхетність, витонченість, наростаюча популяр! ність у мистецькому середовищі”. Коли восени ви підходите до музею!садиби Фотія Красицького, вас зустрічають мальви і чорно! бривці, висаджені біля місцевої школи, — улюблені квіти Лариси Косач. Якщо відчинити хвіртку й оми! нути білий будиночок зі старовин! ною верандою, оплетеною зарос! тями дикого винограду, можна по! трапити в сад. Ви йдете стежками, якими ходила поетеса, відчуваєте дивний подих часу і потрапляєте в полон образів минулого, які начеб! то постають у нашому суєтному сьогоденні. А ось і столітні кизило! ві кущі, посаджені, мабуть, на згад! ку особисто всесвітньо відомою лі! тераторкою. Вони дивом дожили до наших днів і кожну нову осінь зустрічають червоними плодами. Свого часу, за переказами сім’ї Красицьких, ці загадкові дерева Леся привезла з гірських монасти! рів Кавказу, щоб посадити на цій мальовничій околиці. Мабуть, на згадку про своє перебування тут. Недаремно на Сході кизил, дозрілі плоди якого асоціюються із крап! линами крові, має сакральне зна! чення. Утім, останнім часом на Пріор! ку лютою ордою посунули забудов! ники!недоброзичливці. Винищу! ють зелені насадження. Закон поки що мовчить. Виникає важливе за! питання: “Чому сучасні українці так погано шанують і захищають свої святині й цінності? Які, до того ж, є європейським і всесвітнім культур! ним надбанням”. Невже це прояви неоколоніального менталітету? 1987 року, на місці, де зараз розташована садиба!музей Фотія Красицького, вже розпочинали бу! дувати шістнадцятиповерхового монстра. Тоді активісти УКК (Укра! їнського Культурологічного Клубу) за підтримки ЗМІ організували від! чайдушний спротив і допомогли на! щадкам Фотія Красицького зберег! ти садибу від знесення. Активіст УКК Григорій Міняйло (нині покій! ний) ліг під трактор, коли той пря! мував на Лесині кизили та мистець! кий будиночок із досить великою охоронно!меморіальною дошкою відомого художника. До речі, Фотій Красицький — онук сестри Тараса Шевченка, Катерини. Під час війни 1943 року до Фо! тія Красицького прийшли гестапів! ці й нав’язливо запропонували на! малювали великий портрет Гітлера у повний зріст. Старенький худож! ник відмовився. Над ним жорстоко знущалися, били. Але він виявився незламним, як свого часу Леся Ук! раїнка. Після цього випадку він уже не зміг піднятися, не дивлячись на величезні зусилля свого друга, ще царського лікаря, місцевого світи! ла Ященка. Щоосені опадають криваві сльози вікових кизилів, цих суво! рих охоронців, які залишила після себе Леся Українка. Вони свідки багатьох легенд і таємниць. ний і своєрідний “Путівник для гри! барів”, створений Качуровським спеціально для залюблених у тихе полювання. Про українізацію Качанівки Ва! силем Тарновським!старшим, бан! крутство Василя Тарновського!мо! лодшого через колекціонування, про химери кохання в маєтку, про доброчинність родини Харитонен! ків ви прочитаєте в путівнику і захо! чете відвідати описані місця. Тут знайдете і телефони, і адреси, і шляхи проїзду. Це вже 21 видання про істори! ко!культурну спадщину Чернігів! щини, здійснене за фінансової під! тримки “Благодійного фонду “Ні! жен”, головою наглядової ради якого є генеральний директор ТОВ “Просвітньо!виробничо!комерцій! на фірма “Сяйво” Микола Шкурко.
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z KIJOWA DO KACZANÓWKI PRZEZ NIEŻYN

Nadia ONYSZCZENKO, m. Nieżyn Zdjęcia autorki Tak nazywa się przewodnik, właśnie wydany w kijowskim wydawnictwie, aby wznieść nas na wyżyny duchowości. Czerpali z niej swoją twórczość Taras Szewczenko i Mykoła Hohol, Mychajło Hlinka i Mykoła Ge, Jewhen Hrebinka i Marko Wowczok, Pantełejmon Kulisz i Hanna Barwinok, Ilja Riepin, Mychajło Wrubel, Mstisław Dobużyński, Ihor Hrabar, Ołeksandr Dowżenko. Kaczanowskie muzy, które niewidocznie są tu obecne już trzecie stulecie, inspirują twórców. Właściciele Kaczanówki: od generała osauła Iwana Łomykowskiego do barona Mychajła Oliva i jego żony Oleny — rozbudowywali ukraiński majątek, napełniali go muzealną ekspozycją. Największy wkład w to szlachetne dzieło wniósł Wasyl Tarnowski-starszy, który, ucząc się w Nieżyńskim Gimnazjum Nauk Wyższych imienia księcia Bezborodki, przyjaźnił się z Mykołą Hoholem. Zatem kilka stron ilustrowanego przewodnika poświęcono Nieżynowi, gdzie w 1881 roku ustawiono pierwszy pomnik wybitnemu pisarzowi. A także Iczni, Iżawcowi, Parafijiwce, Petrusziwce, niedaleko których właśnie położona jest Kaczanówka. Właśnie w Nieżynie urodził się, a w Krutach mijało dzieciństwo profesora, poety, literaturoznawcy, laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Ihora Wasylowycza Kaczurowskiego, który obecnie mieszka w Monachium i jest zapalonym grzybiarzem. Druga część wydania — unikalna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

WROŃSKI I WODÓW W KONTEKŚCIE UKRAIŃSKIEJ RZECZYWISTOŚCI

„Rodzina Rajewskich w historyczno-kulturowej przestrzeni świata słowiańskiego” — taką pretensjonalną nazwę miała międzynarodowa (wzięły w niej udział oficjalne delegacje Republiki Serbii oraz Federacji Rosyjskiej) konferencja naukowo-praktyczna, poświęcona 240. rocznicy urodzin Mikołaja Rajewskiego, bohatera wojny Rosji z Napoleonem w 1812 roku. Jego wnuk, również Mikołaj Rajewski, był uczestnikiem wojny wyzwoleńczej Serbów przeciwko Turkom. Zatem zainteresowanie zagranicznych gości można zrozumieć i wyjaśnić. A co ma z tym wspólnego Ukraina? Rzecz w tym, że swego czasu hrabia, jeden z hetmanów Ukrainy Cyryl Rozumowski, podarował wieś Rozumiwkę oraz okoliczne ziemie swoim krewnym (w pewnym sensie — swatom) Rajewskim. Tutaj, we wsi Rozumiwka w rejonie aleksandrowskim, zachowała się cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego oraz rodzinna krypta Rajewskich, gdzie spoczywają szczątki poległego w sierpniu 1876 roku pułkownika Mikołaja Rajewskiego, pierwowzoru postaci literackiej — hrabiego Wrońskiego (przynajmniej tak twierdzi krajoznawca Wołodymyr Bosko). Kilka lat temu utworzono tu przedsiębiorstwo komunalne „Historyczno-architektoniczny rezerwat rodziny Rajewskich”, które wraz z organami władzy państwowej oraz obwodowym muzeum krajoznawczym zostało współorganizatorem konferencji. Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego — grobowiec Rajewskich, wieś Rozumiwka. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad Właściwie o konferencji i obchodach tego swoistego jubileuszu mówiono już od dawna. Ród Rajewskich (przypadkowo czy nie, dziś bardzo trudno to stwierdzić) stał się centrum kilku mitów, które aktywnie produkowało Imperium Rosyjskie dla wsparcia swojego ideologicznego szkieletu. W szczególności szeroko znany jest przypadek, gdy starszy Mikołaj Rajewski szedł do ataku, trzymając za ręce swoich małoletnich synów. Ten przypadek był swego czasu niemalże podręcznikowy, lecz dzisiejsi krajoznawcy i historycy po prostu go wyśmiewają. Jednocześnie generał Rajewski, najwyraźniej, miał pewne osiągnięcia na polu wojskowym, które ciekawie byłoby przeanalizować z punktu widzenia dzisiejszych realiów. Było w tej rodzinie, oprócz bohaterstwa i odwagi, niemało problemów moralnych, które w rosyjskiej historii traktowano jako przekręcone i wystawione w absolutnie pozytywnym świetle. Ten sam mit o Marii Wołkońskiej, która ofiarnie pojechała na Syberię za swoim mężem-dekabrystą. Krajoznawcy, którzy badali tamtą epokę, twierdzą, że Maria nie kochała Siergieja, za mąż za niego wyszła z przymusu, za to płonęła namiętnością do jednego z braci Poggio, również dekabrystów. Być może właśnie ta miłość poprowadziła ją na Syberię? Dzisiejsza konferencja powinna była zrobić pierwsze kroki w odczarowywaniu tych mitów, wtedy mogłaby naprawdę wzbudzić zainteresowanie i mieć pewną wartość naukową. O potrzebie świeżego spojrzenia na ustalone fundamenty dekabrystoznawstwa, na wojnę 1812 roku jedynie napomknął kijowski naukowiec, doktor nauk historycznych Hryhorij Kazmyrczuk. Ogólnie na konferencji powtórzono wiele rosyjsko-radzieckich sztamp, co stało się jeszcze jednym kamieniem milowym w utwierdzaniu stereotypów przeszłości. Miejscem przeprowadzenia takiego wydarzenia nie powinien był stawać się Kirowohradzki Uniwersytet Pedagogiczny, gdzie powinny panować współczesne badania historyczne, gdzie należy utwierdzać ukraińskie spojrzenie na przeszłość regionu, a nie konstatować naftalinowe koncepcje, które dziś przystosowują do nowego projektu — „ruskiego miru”, otwarcie wrogiego i niszczycielskiego dla humanitarnej aury Ukrainy. Świątynię, kryptę, która jest w Rozumiwce, teren wokół warto uporządkować, unowocześnić. W ostatnich latach wiele tu zrobiono. Ale uderza nieuzasadniona pompatyczność dotycząca miejsca i roli Rajewskich w ojczystej historii: „Roli tego utalentowanego, odważnego i szlachetnego dowódcy w trakcie wojny rosyjsko-napoleońskiej trudno przecenić. Zresztą późniejsi przedstawiciele tego sławnego rodu pozostawili znaczący ślad w historii Rosji, Ukrainy i Serbii” — nie ukrywa zachwytu miejscowy dziennikarz. Czym to jest, jeśli nie ogólnikami, które wyraźnie demonstrują, jak pracują imperialne stereotypy, dziesięcioleciami wpajane przez rosyjską machinę propagandową… Jaki konkretnie znaczący ślad w historii Ukrainy pozostawili Rajewscy? Gdyby zrobiono choć coś znaczącego, to u dzisiejszych trubadurów, na wzór zacytowanego, już by trąby popękały od uporczywego buczenia! A tak — ogólniki. Ciekawy niuans: dlaczego tak szlachetnego orędownika, bojownika o prawa narodów, obrońcę poniżonych i wyzyskiwanych Serbów zupełnie nie dotknął poddańczy los narodu ukraińskiego, wśród którego żył jego ród? Myślę, że badania na ten temat mogłyby wzbudzić największe zainteresowanie uczestników konferencji. Jednym z jej haseł stała się teza o tym, że rodzina Rajewskich jest czynnikiem jednoczącym. Ale kogo, z kim i wokół czego ona jednoczy? Konkretnej odpowiedzi nie ma. Natomiast, kiedy z punktu widzenia rosyjskiej ideologii mowa o jakimkolwiek zjednoczeniu, to w praktyce oznacza to sztywne i jednoznaczne podporządkowanie Rosji. Jaskrawe potwierdzenie — los dzisiejszej Białorusi. A ile było pięknych słów o braterstwie i jedności! A Unia Celna — jeszcze jedno „szlachetne” zjednoczenie, gdzie wszystkie lejce i zasoby materialne są w Rosji! Swego czasu, czterdzieści lat temu, ówczesna władza próbowała stworzyć w Rozumiwce „turystyczny raj”, zmuszając miejscowe gospodarstwo do zainwestowania niemałych środków w rozbudowę muzeum rodziny Rajewskich. Ale z tego nic nie wyszło. W ostatnich latach władze obwodowe przeznaczały środki z budżetu na uporządkowanie krypty i terenu — około czterech milionów hrywien. Swego czasu przebywał tu Wiktor Czernomyrdin. Ale najwyraźniej w sąsiednim państwie zdecydowano, że Ukraińcy sami sfinansują projekt. Przedstawiciel kręgów rządowych Federacji Rosyjskiej Wiktor Pietrakow, który wziął udział w konferencji, oświadczył w wywiadzie dla miejscowego kanału telewizyjnego, że Rosja inwestuje środki tylko w te obiekty, ziemia pod którymi należy do niej. A dziś okazało się, że projekty, które tak głośno prezentowały władze obwodowe, potrzebują z budżetu ponad 30 milionów hrywien! Bardzo wątpliwe, że takie pieniądze się znajdą. Tym bardziej, zważając na obecne ochłodzenie stosunków z Rosją. Przecież wcześniej na wydarzenia związane z rodziną Rajewskich zbierały się pierwsze osoby obwodu, miasta. Tym razem na Kirowohradszczyznę nie przybył (jak oczekiwano) ambasador FR Michaił Zurabow, niby z obiektywnych przyczyn, ale nie trafili na uroczystości także szefowie obwodu. I to potwierdza, że mit rodu Rajewskich nosi nie krajoznawcze, ukraińskie, a czysto rosyjskie obciążenie ideologiczne. …W lipcu minęło 160 lat od dnia urodzin Siergieja Stepniaka-Krawczyńskiego, narodowolca, rewolucjonisty, publicysty, pisarza, działacza społecznego, jeszcze jednego literackiego prototypu — legendarnego Gadfiły. We wsi Nowy Starodub, niegdyś guberni chersońskiej, obecnie rejonu petriwskiego obwodu kirowohradzkiego, działało jego muzeum pamięci. Los tego człowieka jest bardzo ciekawy i sprzeczny. Urodził się w rodzinie lekarza wojskowego, więc od dzieciństwa jego droga życiowa była wyznaczona, tak samo jak przynależność kulturowa — syn Białorusina i Ukrainki godną przyszłość mógł mieć, tylko duszą i ciałem służąc Imperium Rosyjskiemu. Od wczesnej młodości chłopak uczył się w Orłowskim Gimnazjum Wojskowym, lecz wkrótce poszedł przez wsie guberni twerskiej, wyjaśniając chłopom całą trudność ich położenia oraz to, że od obszarników trzeba odebrać ziemię. Ludzie słuchali z niedowierzaniem. A starszyzna gminna zatrzymała narodowolca. Siergiejowi udało się uciec, po raz pierwszy wtedy faktycznie przechodząc na nielegalną stopę. Majątek pozwalał podróżować po Europie, poznawać światową myśl socjalistyczną, spotykać się z rosyjskimi dysydentami, w szczególności z rodakiem Siergiejem Podolińskim. Wydarzenia 1875 roku na Bałkanach zastały go w Genewie. Płomienne serce narodowolca prowadzi go w szeregi powstańczych Słowian. W końcu znajduje się we Włoszech, gdzie w prowincji Benewento próbuje wspierać powstanie anarchistyczne. Właśnie w tamtejszych gazetach po raz pierwszy pojawił się pseudonim Stepniak. Więc nasz rodak wraca do Petersburga już jako zauważalna figura w ruchu narodowolców. Staje się redaktorem gazety „Ziemia i Wola”. Lecz już po kilku miesiącach od powrotu dokonuje czynu, który w różnych czasach oceniano różnie, przy czym oceny były diametralnie przeciwne. Od bohaterstwa do podłego przestępstwa. Chodzi o zuchwałe zabójstwo szefa policji Miezentewa. Krawczyńskiego ogłaszają przestępcą państwowym, najniebezpieczniejszym przywódcą rewolucjonistów. Jednak Siergiej Michajłowicz jeszcze przez pewien czas nielegalnie żyje w Rosji, a nawet pisze broszurę „Śmierć za śmierć”, gdzie wyjaśnia motywy swojego czynu. Oczywiście, musi emigrować. Żył w Szwajcarii, we Włoszech, później w Londynie. Był znajomy i rozmawiał z wieloma wybitnymi ludźmi tamtego czasu: F. Engelsem, G. Plechanowem, B. Shawem, I. Franką. Uważa się, że prototypem legendarnego Gadfiły z utworu o tym samym tytule E. Voynich jest Stepniak-Krawczyński. Co więcej, znany jest fakt, że właśnie w domu Krawczyńskich Ethel Lilian Boole poznała swojego męża, polskiego rewolucjonistę Michała Wojnicza. Siergiej Michajłowicz uczył pisarkę języka ukraińskiego, a ona w 1911 roku przetłumaczyła na angielski sześć poematów Tarasa Szewczenki. Nawiasem mówiąc, utwory Szewczenki Siergiej Stepniak-Krawczyński rozpowszechniał także przez fundusz wolnej prasy rosyjskiej, który założył. Chociaż dla funduszu główną była literatura o treści rewolucyjnej, w szczególności utwory samego Stepniaka-Krawczyńskiego — zbiory szkiców „Podziemna Rosja”, „Rosyjskie chmury burzowe”, „Rosja pod władzą carów”, utwory literackie — „Andriej Kożuchow”, „Domek nad Wołgą”. Tych utworów mogłoby być znacznie więcej, gdyby nie tragiczny wypadek: przechodząc przez tory kolejowe w Londynie, Serhij Stepniak-Krawczyński wpadł pod pociąg. Inicjatorką otwarcia muzeum Serhija Stepniaka-Krawczyńskiego w jego rodzinnej wsi Nowyj Starodub była znana działaczka społeczna wywodząca się z kręgów rewolucjonistów, Jewhenija Ołeksandriwna Taratuta. Ich ród pochodzi z niedalekiego od Petrowego stepowego miasteczka Nowomyrhorod (najprawdopodobniej z jego północnej części — Złatopola). A imię krewnego Jewheniji Ołeksandriwny, Wiktora Taratuty (kirowohradzki krajoznawca Jurij Matiwos ustalił, że jego prawdziwe imię to Aron Szmul Rafulow), do dziś nosi Kirowohradzka Remontowo-Mechaniczna Fabryka. Muzeum otwarto w lipcu 1976 roku. Jak pisze laureat Nagrody Szewczenki Hryhorij Husejnow w swojej książce „Dziewicze śniegi”, w tamtym czasie było to wydarzenie o ogólnoukraińskiej skali, na które do niewielkiej stepowej wsi przybył także przyszły szef pisarzy Ukrainy Pawło Zahrebelny. Muzeum umieszczono w pomieszczeniu, w którym wcześniej znajdował się urząd wojskowy, ale budynek wyróżniał się na tle wiejskich chat czterema śnieżnobiałymi kolumnami. Jewhenija Taratuta przekazała muzeum wiele ciekawych eksponatów, gdyż swego czasu utrzymywała kontakty z pisarką Voynich, która w połowie lat 50. ubiegłego wieku mieszkała w USA i zbierała różnorodne wydania książki „Szerszeń”. Jewhenija Ołeksandriwna podarowała lokalnej bibliotece wiele unikalnych książek. Gdzie one są teraz? Przecież pomieszczenie z kolumnami przekazano cerkwi, a eksponaty muzeum — lokalnej szkole, gdzie prawie nikt ich nie widzi. Oto takie smutne zakończenie jasnego, niebanalnego losu. Jakkolwiek ocenialibyśmy czyny Serhija Krawczyńskiego z perspektywy dzisiejszego dnia, jego światopogląd i dusza kształtowały się w naszych stepach, więc jego obecność w przestrzeni duchowej Ukraińców powinna być nieprzypadkowa i pełnokrwista, co więcej, z jego ścieżek życiowych można wyciągnąć wiele pouczającego i pożytecznego także dla obecnych czasów. Te dwa przykłady świadczą, że obecna władza nie ma wyraźnej proukraińskiej orientacji w kwestiach kultury i duchowości. A przeszłość trzeba szanować, starać się wziąć z niej wszystko, co najcenniejsze dla przyszłości, ale patrzeć na nią należy z ukraińskiego punktu widzenia. Z jakiegoś powodu obecna rzeczywistość do tego nie skłania…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

moralno-etycznym i ideologicznym dogmatom ukraińskich lat 60.—70., w które rozwinęła się szalona kampania chruszczowowskich satelitów przeciwko nacjonalizmowi. To jedna wytyczna artystycznych potrzeb inwektywno-satyrycznych, a druga — „ocenić” naszych rodzimych mankurtów, którzy wychodzili z siebie, by tym imperialnym satelitom i samej imperii wysługiwać się: „W epoce Restauracji // Naburmuszeni burboni — // Rozum, honor i sława narodu — // Rozsiadają się na trony. // A wkoło — iluminacje, // Fajerwerki i owacje, // Trąby, tłumy, salwy dzwony. // W epoce Restauracji // Surowe i sprawiedliwe prawa. // Dekadencki duch negacji // Kręcą w supeł — aż krew stygnie // Szmony, czystki, perturbacje… // Mają siłę, zatem i rację. // Tarcza i miecz i sługi prawa”. Oktawom I. Switłycznego właściwe są nie tylko artystyczne podteksty czy „ezopowe domysły”, ale otwarty, być może najwyższego stopnia sarkazm: „O czym śpiewał on, bard? O miodzie i gryce. // Zdarzało się, Wenus laury pleść. // Ale częściej, stanąwszy w pozie uprzejmej // I szczerej, nie żałował kwiecistych słów // (“Samej prawdy syn” i prawdy rzecznik!) // Dla sławy kruków… przepraszam, orłów. // I miał za hymny, tymianki i ody // I miód, i grykę, i sławy, i nagrody”. Czy aż tak „zawinił” Maksym Rylski, który „niekłamanymi ustami milczał o tych, których w Sybir, na Kołymę, jak w otchłań pędzili…”, czy go „złamano”, czy on „złamał się”, czy jeszcze jakieś przyczyny wpłynęły na twórcze zachowanie poety? Imponują mi oceny Jewhena Małaniuka, który często zwracał się do twórczości Rylskiego: od artykułu „Dar Kijowa” (1923), napisanego w Kaliszu (Polska) i wydrukowanego w almanachu „Weselka”, do artykułu „M. Rylski w pięćdziesięciolecie” (1951) oraz referatu „M. Rylski w perspektywie epoki” (1964), napisanych w Ameryce. Znamy jego dedykację dla poety „Jeszcze modlimy się, daleki bracie” (1923) z dyptyku „Współczesnym”, a także wielkie „Posłanie”, które pojawiło się w grudniowym numerze lwowskiego „Literacko-Naukowego Wiśnika” (1926), gdzie Małaniuk sądzi poetę za jego obywatelską bierność i jego postawę, która została wyrażona słowami „A ja bym chciał w ciszy nad wędkami swoje życie niesprzedanym donieść”, wyrzucał on także ukraińskiemu narodowi jego synów, którzy bardziej cenią „spokój niż walkę o państwowość”. Ale ten krytyczny sąd odbywa się bardzo tolerancyjnie i za życia poety, kiedy Rylski mógł zareagować. Lecz on tego nie robił, choć ideolodzy od literatury nie tylko prowokowali poetę do odpowiedzi, ale i dosłownie zmuszali go do tego. Zamiast niego Małaniukowi odpowiedzieli inni — W. Sosiura oraz Ja. Sawczenko. M. Rylski w duszy czuł rację po stronie J. Małaniuka. Jewhen Małaniuk, nie wyrzucając, konstatuje, że Tyczyna i Rylski zajmują to formalnie wysokie stanowisko, na które wyniosła ich rewolucja i walka wyzwoleńcza. Przy tym jest on ich rówieśnikiem i w odróżnieniu od nich przeszedł wszystkimi frontami razem z Petlurą, ale to nie przewaga jego, a wybór, los. On wbrew woli stał się emigrantem. Inni mieli losy nie słodsze. I u Rylskiego też nie słodką była. Dlatego Małaniuk nie karze, a rozmyśla: „Ile imion i postaci pochłonęła czarna otchłań rosyjskiego milczenia! Sołowki i Biełomorkanał, Kołyma, Workuta, nieogarniona tundra, nieprzebyty Sybir i poza polarne fabryki śmierci”. Analizując utwory Maksyma Rylskiego, Małaniuk przekonuje: „Rylski nigdy nie spada ze swojego kulturalno-literackiego poziomu, nigdy nie gubi świadomości mistrza i jego literacko-artystyczny smak nie paraliżuje się. Najbliższy i nawet, może, najbardziej charakterystyczny przykład — słynna w ZSRR „Pieśń o Stalinie”, której „techniczne”-artystyczne wartości są bezsporne nawet dla najbardziej uprzedzonego literaturoznawcy. Nawet takie „perły”, jak „Walka o cukrowy burak Warta bardziej niż walka z wiatrakami” — wszystkoż technicznie!”. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

DOPÓKI JESZCZE MAMY OJCZYZNĘ I DNIEPR (Iwan Switłyczny bez granic czasowych)

Taras SAŁYHA, profesor, m. Lwów On i w istocie „powołany, by być”… Być wtedy, kiedy był… I być teraz… Dzisiaj — nie bez udziału rodzimych małorosjan i rozmaitych politycznych faryzeuszy w szatach cudzoziemskiego patriotyzmu oraz przy ich niemoralnych ukrainofobicznych czynach reanimuje się, ożywa i zuchwale nadyma policzki neoimperialny polip przeciwko naszemu narodowemu postępowi, naszemu państwowotwórczemu i duchowemu bytowi, a wszystko to wzywa Iwana Switłycznego, by „był”. Być jako protest, jako opór wobec samowoli rodzimych wyrodków i ich rozmaitych kremlowskich korepetytorów, być jako obraz Człowieka z ukraińskim losem, który przeżył życie pełne poświęcenia, w mądrym i pięknym zachowaniu hartu ducha i prawdomówności w stylu Switłycznego. Gdybyśmy rzeczywiście „mieli własną mądrość” i nie stronili od tego, czym inny naród się szczyci, to wszystko byłoby inaczej. Weźmy lekcje pokolenia lat sześćdziesiątych z tak unikalnymi i potężnymi „żywotami” w nim, jak „żywoty” Wasyla Stusa, Wiaczesława Czornowoła, Iwana Switłycznego i innych (żywych sześćdziesiątników nie wymieniam). Ono przecież, to pokolenie lat sześćdziesiątych, wyrosło na czarnoziemie ukraińskiej narodowej mentalności, literatury, kultury, historii, chrześcijańskiej moralności, na europejskim i światowym doświadczeniu duchowego rozwoju. Historyczna rola oraz ideowo-światopoglądowa misja filozofii pokolenia lat sześćdziesiątych w swoim najważniejszym koncepcie polegała właśnie na odrodzeniu ukraińskiej korzennej tożsamości i budowie niepodległego państwa. Chwała Bogu — niepodległe państwo ogłoszono dwadzieścia lat temu, ale zasadnicze ideologemy pokolenia lat sześćdziesiątych, ich intelekt, dorobek twórczy, ofiarność zuchwale ignorujemy. Nie wsłuchujemy się w głos sześćdziesiątników obecnie żyjących. Co z tego, że Iwan Dziuba rzucił w twarz „skwaśniałymi barszczami” Dmytrowi Tabacznykowi? Ten, nawet się nie obtarłszy, dalej pichci na stanowisku ministra, niszcząc to, co udało się stworzyć jego poprzednikowi — Iwanowi Wakarczukowi. Gdyby nasi „wodzowie i wodzikowie”, którzy zaprzęgli się w „jarzmo słodkie” państwowotwórczego „pchania pługa”, nie przeorywali na tej drodze tego, co należy pielęgnować, hołubić — nim obsiewać młode dusze, a nie trucizną cudzoziemskiej propagandy, to i Prezydent Ukrainy 27 kwietnia 2010 r. w Strasburgu nie odważyłby się stanąć w poprzek wielu państwom, które uznały Hołodomor na Ukrainie za ludobójstwo — nie śmiałby zaprzeczać mu; dobrowolnie nie nałożyłby w Charkowie nowożytnych kajdan na ręce Ukrainy, rany na których jeszcze nie zagoiły się od poprzedniego niewolnictwa. Nie pojawiłby się w Zaporożu — sławnej kozackiej wolnicy — pomnik Stalina, a tej „głodnej wilczycy” Katarzynie II, która „dokończyła” Ukrainę — w Odessie. Nie niszczyłby Instytutu Pamięci Narodowej komunista Wałerij Sołdatenko — falsyfikator ukraińskiej historii w stylu Tabacznyka. Nawet najbardziej zajadły fob ukraińskości nie odważyłby się szpecić pomnika Łesi Ukrainki, jak to niedawno uczyniono. Nikomu we śnie nie przyśniłoby się hańbić sławnego Iwana Mazepę, zmieniając nazwę ulicy, która nosiła jego imię, bo nią ma przejść ten, który po faryzejsku Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego nazywa „rozłamowym” i „buntuje wszystkich i wszystko” (wyrażenie eksprezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka), czyli Władimir Gundiajew, obecny Patriarcha tego kościoła, który przeklina Mazepę, ogłosiwszy mu anatemę, jednakże świątynie i sobory, które Mazepa zbudował, zagarnął. Iwan Switłyczny pojawił się w epoce inaczejmyślenia. Właściwie przyszedł, aby ją tworzyć. Wkrótce nazwą ją epoką sześćdziesiątników, nieco później — epoką narodzin dysydentyzmu. Inaczejmyślenie, co prawda, w tym czasie jeszcze nie nazbyt wychodziło poza granice „ideologicznych współrzędnych” socimperialnego systemu i jego totalitarnego reżimu. Kremlowscy politycy, choć zrywali złote pagony z Generalissimusa, mimo wszystko swego nie tracili: im szybciej upadał Stalin, tym aktywniej rozrastał się leninizm jako proroctwo nowożytnego Chrystusa, według wyrażenia Borysa Olijnyka, „Chrystusa dwudziestego przeklętego wieku”. Dzisiaj do imienia Iwana Switłycznego apelujemy jak do postaci historycznej, narodowo-duchowego kryterium, orędownika ukraińskiego renesansu… Jewhen Swerstiuk nazywa go burzycielem „teorii socrealizmu i detonatorem teorii partyjnej literatury”, Iwan Dziuba — poetą „surowego obowiązku i honoru wobec swojego czasu i swoich współczesnych”, Iwan Koszeliweć — „poetą zaprojektowanym na wielkość”, Mychajłyna Kociubynśka — „najważniejszą organizującą postacią w kulturowym Renesansie lat 60.”. Najpełniejszym zbiorem utworów Iwana Switłycznego, gdzie opublikowano jego poezje, przekłady oraz prace literacko-krytyczne, jest tom „Serce dla kul i dla rymów” (Kijów, „Radianśkyj pysmennyk”, 1990, 580 s.). Na Zachodzie dzięki działaczom kultury ukraińskiej diaspory wyszedł jego zbiór „Kratowane sonety” (1970), z przedmową słynnego Iwana Koszeliwcia. W 1978 roku monachijski magazyn „Suczasnist” (nr 10 (214)) opublikował cykl „Rylśki oktawy” Iwana Switłycznego, dokąd weszło osiemnaście ośmiowierszy, a „Suczasnist” (nr 7—8 (223)) w 1979 roku zamieściła szesnastozwrotkowy utwór „Pozajak” (socrealistyczne naśladownictwo Verlaine’a) z cyklu poety „Wariacje na wyśpiewane tematy” (forma katen). To tak zwane rzeczy samizdatowe, które „wędrowały z rąk do rąk”, ponieważ radziecka cenzura nie pozwalała ich drukować. Poznając polityczny i estetyczny fenomen epoki, środowisko, w którym dojrzewał talent Iwana Switłycznego, i środowisko, które on formował, a zwłaszcza poznając twórczość I. Switłycznego w kontekście wymienionych imion, należy brać pod uwagę i to, że w połowie lat 60. w ukraińskim ruchu duchowo-odrodzeniowym, który dopiero się zaczynał, dochodzi do wewnętrznego rozłamu: część sześćdziesiątników, która bała się kar i wolała „nieuszkodzona” przetrwać, obłudnie przyłączała się do partyjnego oficjalizmu. Inna — porzucała twórczość i zamykała się w sobie, a ci, którzy nie odstępowali od opozycyjności wobec reżimu, wybierali GUŁAGi, przesłuchania, śmierć. Nonkonformizm i konformizm sześćdziesiątników w warunkach potężnego imperialnego doświadczenia niszczenia człowieka, narodu, nacji stawał się nieunikniony. Wszystko to jest obecne w „widzialnej” i „niewidzialnej” substancji literaturoznawczego, literacko-krytycznego i poetyckiego dziedzictwa Iwana Switłycznego. Mało komu znane są jego „Rylśki oktawy”, w ideowo-tematycznym sensie „pochodne” od poematu M. Rylskiego „Czumacy”, napisanego klasyczną formą oktawy. I. Switłyczny, podobnie jak M. Rylski, rozmyśla o sztuce, a swoje rozważania dedykuje Ihorowi Kałynećowi i Wasylewi Stusowi. Nawiasem mówiąc, jeszcze w 1968 r. I. Switłyczny napisał obszerny artykuł „Na kalinie klinem świat się zszedł” o niewielkim zbiorze wierszy Ihora Kałynecia „Otwarcie wertepu”. Prawda, artykuł ujrzał światło dzienne dopiero w 1990 r. w książce „Serce dla kul i dla rymów”. Analizując „Rylskie oktawy”, Jar Sławutycz powiedział, że Switłyczny „umiejętnie rozprawia się ze sławnym bardem neoklasycyzmu, który zmuszony był pójść na współpracę z Moskwą… Switłyczny stawia pytanie po frankowsku: poeta nie śmie stać z boku swojego narodu, a iść i walczyć razem z nim. M. Rylski początkowo jakby chował się w rozmyślania o sztuce, uciekał w przeszłość, w tak zwane wieczne nieaktualne tematy, ale ostatecznie nie wytrzymał i się poddał…” Czy tak Maksym Tadejowycz chciał, Czy wieszcze muzy tak tworzyły, Jak na Ukrainę nagle nadleciał „Zza gór i zza wysokich szaroskrzydły” — I popłynęła ciepła krew braci, I rodzimą ziemię braterskie trupy pokryły. Haj-haj! Nie słowicza była Ta wolna pieśń w pazurach orła. Dotkliwa ironia, zabójcza satyra, wżerający się sarkazm — badacze twórczości Switłycznego twierdzą — od natury jego talentu, od jego nieprzeciętnego charakteru. Najwyraźniej dlatego tłumaczył utwory Francuza P. J. Bérangera, pisarza i człowieka pod względem twórczym i psychologicznym bardzo mu bliskiego. Iwan Dziuba dał taką ocenę tym przekładom: „Jego doskonałe przekłady z Bérangera zaświadczyły o nieprzeciętnym talencie translatorskim. W ukraińskiej interpretacji Iwana Switłycznego Béranger zabrzmiał tak naturalnie, jak gdyby wybitny satyryk właśnie pisał po ukraińsku. Z jednakową wprawnością — można powiedzieć więcej: natchnieniem! — odtworzył on wszystkie poziomy stylistyczne i nurty poezji Bérangera: i jej „uliczno”-ludowy humor, który czasem przechodzi w drwinę, i wykwintny intelektualny sarkazm, i polityczną patetykę, i obywatelską rozwagę, i „wyjścia” ku miękkiej, ufnej liryce”. P. J. Béranger wiele „podpowiadał”, dzięki czemu I. Switłyczny pogłębiał humorystyczno-satyryczne podstawy myślenia artystycznego, które były skrajnie potrzebne jego epoce. Wariacje na tematy Francuza w interpretacji poety są niemal adekwatne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

JURIJ SAWKA: «BARDZO WAŻNE JEST, JAK HAFTOWAĆ, ALE O WIELE WAŻNIEJSZE — CO I PO CO»

— Juriju Emanuiłowiczu, od czego zaczęła się Pana pasja do haftu? — Pewnego razu leżałem w szpitalu i nie miałem co robić. Zobaczyłem, jak haftuje pewien chłopak, podszedłem do niego. Dał mi pierwszą lekcję: weź płótno w ręce, nie obracaj go, a obracaj igłą i staraj się, żeby z tyłu było mniej przejść. Jako ekonomista od razu pomyślałem, co to za technologia, jak ten krzyżyk się wylicza, zrobiłem serwetkę, wciągnęło mnie. A kiedy przeszedłem na emeryturę — spotkałem się z doktorem Błażejowskim. Kiedy zobaczyłem jego haftowane ikony, nie uwierzyłem, że można nicią takie rzeczy robić. A potem zrozumiałem: to, co chcesz powiedzieć, można mówić prosto. Używając symboli, trzeba nie tylko samemu je rozumieć, ale też żeby ten, kto patrzy, miał pewien poziom intelektualny, ponieważ przeciętny widz co widzi, to czuje. Zrobiłem kilka ikon według jego szkiców, pierwszą — Jerzy Zwycięzca. Bardzo się denerwowałem, żeby krzyżyka nagle nie postawić inaczej niż on. A potem zrozumiałem, że to nawet ważne — coś niecoś skorygować. Czasami kolor bywa trochę nie taki: musi być harmonia kompozycyjna, kolory nie ostre i nie mdłe. Potem wyhaftowałem jeszcze kilka ikon, a dalej poczułem potrzebę komunikacji, spotkań z takimi jak ja. Udawało się to przez Zarząd Kultury, Centrum Twórczości Ludowej. — Znał Pan wybitną hafciarkę Wierę Roik, a na wystawie przedstawiona jest fotokopia jej portretu, którą Pan stworzył. Jaki jest jej wpływ na Pana twórczość? — W Teodozji w ramach Festiwalu Książki Ukraińskiej miałem wystawę osobistą. Bohaterka Ukrainy, słynna hafciarka, legenda Krymu, przyjechała na nią w wieku 99 lat. Dla mnie to niezwykle ważne spotkanie, ponieważ ta osoba miała i ma (nawet po swojej śmierci) kolosalny wpływ na mój światopogląd, na moje postrzeganie kultury ukraińskiej i haftu. — W Teodozji prezentowaliście również „Zarysy historii Ukrainy w haftowanym portrecie”? Jaka jest historia tego cyklu? — Nazwa powstała na początku 2007 roku. Wystawa zadebiutowała w bibliotece Uniwersytetu Wołyńskiego. Była to i prezentacja, i aprobata, bo wyraziłem swoją postawę obywatelską przed studentami, wykładowcami, czyli haft stał się sposobem na powiedzenie czegoś innego. I zobaczyłem, że mnie zrozumiano. Po tym pojechałem w tournée. Zaczęło się od Czerniowiec. Dalej były Użhorod, Lwów, Iwano-Frankiwsk, Kaniów, Łubnie, Mirhorod. W 2008 roku zachorowałem. Wtedy odbyły się tylko dwie wystawy. W 2009 roku wystawa w Łucku, w muzeum krajoznawczym. Później w Dubnie, dalej w Sarnach, potem Berezno, w Teodozji. Po Teodozji zatrzymałem się w Kijowie. Wśród wszystkich miejsc, w których byłem z wystawą, szczególnie przyjemnie było w bibliotece Suchomłynskiego. Tam zwrócili uwagę na aspekt wychowawczy moich prac. — Oglądając wystawę, zauważyłam, że lubi Pan eksperymentować nie tylko z obrazami, ale i z techniką. Mam na myśli krzyżyk, którym wyhaftowane jest tło wielu obrazów, na przykład portret Bandery. To Pana nowatorstwo czy znana już technika? — To mój pomysł. Bardzo długo myślałem, jak oddać fakturę ludzkiego stroju. I wybrałem tak zwany krzyżyk podłużny, czyli krzyżyk, który idzie w pionie na 4, 5 lub 6, a w poziomie — na 1 (u mnie metoda nie w prawo czy w lewo, a góra—dół). Potem, jak przyłożysz jedno do drugiego, to miejsce, gdzie zaczyna się przejście, daje swoją linię, taką sobie fakturę. Teoretycznie nie studiowałem tego, bo technik jest bardzo dużo, około 200. Wiera Roik wszystkie opanowała. A ja myślę sobie, jak lepiej nić się ułoży, nawet nie wiem, jak nazywa się każda technika. Oto na portrecie Szewczenki nazywam ścieg, za przeproszeniem, „diabli wiedzą co”. Tam linie nie są proste, a idą owalnie. Pomysł bardzo długo noszę w sobie, dobieram odpowiedni materiał, obraz, a potem przenoszę go na papier milimetrowy. Przenoszę ręcznie, bo technika komputerowa faktycznie fotografuje, a trzeba przecież coś poprawić. W swoich pracach staram się być lakoniczny, przeważnie skłaniam się ku stylowi graficznemu. Daje on wyrazistość, odrzucane są detale, które odwracają uwagę. Staram się używać mniej kolorów. A kiedy weźmiesz na komputerze fotografię, to jeden detal wymaga od ciebie 10—12 kolorów, a to nie o to chodzi. — Pomysł odrodzenia dawnych technik wołyńskich Panu nie przychodził do głowy? — Tutaj nie mogę nie wspomnieć o wspaniałym człowieku, nieżyjącym już Wołodymyrze Wynnyczuku. Początkowo nie akceptował moich prac. Mówił: jesteś dobrym specjalistą, zajmij się czymś poważniejszym, odrodź, na przykład, wołyńską metodę haftowania przewlekaniem. A ja uważam, że przewlekanie to bardziej praca dla cierpliwych, to praca kobieca, a ja mam duszę rozchełstaną. Początkowo się z nim spieraliśmy, ale w końcu go przekonałem, że ważne jest nie tylko ścisłe przestrzeganie tradycji, ale i to pozytywne nowe, które się pojawiło. Uważam, że tradycje nie są stałe. Więc wziąłem się za portret. Najpierw Szewczenki według cudzych wzorów, później wyhaftowałem Łesię Ukrainkę, a potem pomyślałem: a dlaczego mam korzystać z cudzych wzorów? I zacząłem tworzyć coś własnego. Jurczenko, Mychajłśka, Bohun — na wystawie jest czterdzieści prac, ale konkretnych osobistości trochę mniej, bo są tam też powtórzenia. Szewczenki kilka, Łesi Ukrainki kilka, Czornowoła mam dwa portrety, Wiery Roik dwa, prawda, na tej wystawie tylko jedna fotokopia. — Dzisiaj chętny do haftowania może znaleźć wszystko, co niezbędne — aż po specjalne zestawy, gdzie wszystko jest już dobrane — bardzo łatwo. Pana zdaniem, na ile jest to pozytywna tendencja? — Tutaj są też bardzo pozytywne rzeczy, bo masowo zaczęto zajmować się haftem, ale jest też niebezpieczeństwo dotyczące szerokiej sprzedaży masowych opracowań. Na początku ubiegłego wieku francuski król Brocard wysłał swoich emisariuszy na Ukrainę, aby szukali, czym zainteresować, żeby otworzyć tam handel. Emisariusze wrócili i opowiedzieli o ukraińskim hafcie. Tak wzięli tylko markę i zaczęli propagować „mydło”. Oto jest teraz zjawisko neobrocardyzmu. Schematy opracowują w Niemczech, Petersburgu, Chinach z jednym celem — propaganda nici. Dadzą schemat, napiszą, ile metrów nici potrzeba, jaki numer. A ty bierz, głupcze, kupuj i haftuj. To niebezpieczne z punktu widzenia sztuki ludowej. Ale ludzie zaczynają rozumieć, że bardzo ważne jest, jak haftować, ale o wiele ważniejsze — co i po co. Jestem szczęśliwy, że odnalazłem się w hafcie, mam zajęcie dla duszy. Do tego pracuję w „Proświcie”, jestem członkiem jej rady, mam ścisłe kontakty z organizacją weteranów, z Towarzystwem Ochrony Zabytków. Jest tam Hałyna Stepaniwna Marczuk — moja ideowa kierowniczka. Kiedy W. Wynnyczuk nastawiał mnie technologicznie, to ona ideologicznie, podpowiadała obrazy, pomysły, za co jestem jej wdzięczny. Rozmawiała Julia ZAKUTNIA Rok 2011, który okazał się hojny w pamiętne wydarzenia, podarował Jurijowi Sawce 49. wystawę indywidualną, pozostawiając do jubileuszowej tylko jeden krok. Hafciarz z Wołynia, szczery w rozmowie i w swoich dziełach, zadedykował z okazji Dnia Niepodległości wystawę z serii „Kreski historii Ukrainy w hafcie portretowym”, która była eksponowana w bibliotece imienia Oleny Pcziłki. Członek wołyńskiej rady „Proświty” znajduje czas także na haftowanie, które, według jego słów, również pomaga wyrazić postawę obywatelską.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W GŁĘBI KOLORÓW — GRA PÓŁTONÓW

…” Dzięki tej technice za pomocą kilku kresek-półtonów udaje się oddać głębię barw i odcieni. Na wystawie „Ukraiński piec” zaprezentowano obrazy młodej artystki Wiktorii Pidszywałowej. Tymi pracami dziewczyna pokazuje historię naszego kraju w postaci nieodłącznej części wnętrza codziennego życia Ukraińców — ukraińskiego pieca. Od dawna był on symbolem macierzyńskiego początku, jedności rodziny, nieprzerwanego trwania życia, rodzinnego domu. I w każdym regionie malowano go inaczej. Ciekawe są prace Ludmiły Andriejewej. Wykonano je techniką dekoracyjnego pikowania — japońską techniką „sashiko”. Artystka starała się oddać wzory Sofii Kijowskiej i częściowo odzwierciedlić cechy scytyjskich ornamentów. Dawne ornamenty zostały przedstawione w nowoczesnym odbiorze. Jako wariant wnętrza — po prostu cudownie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

PORTRET Z POSMAKIEM HERBATY

Ludmyła DECHTIAROWA Autorka portretu Anna DOBROWA Listopad 1946 roku, pogoda ponura i zimna, mgła. Przybiegłam ze szkoły, podrzuciłam brykietów do pieca i zajrzałam do pokoju. Na kanapie drzemie mama z chustą na ramionach, widocznie zmarzła w drodze, a do tego się zmęczyła. Nagle z pieca buchnął dym, więc otworzyłam drzwi na werandę. Wśród szarej mgły wyłoniła się męska postać w długim szynelu z ogoloną głową. U nóg — torba z szelkami. Czekam, aż będzie prosić o jedzenie, bo ma odpowiedni wygląd. Obejrzałam się na mamę, a ona stoi za mną jak skamieniała, tylko łzy płyną jej po twarzy. On gwałtownie chwycił nas w objęcia. Od razu puścił, bo zaczął ciężko kaszleć. Taki nieznośny kaszel już znałam, bo sama chorowałam na gruźlicę. Kiedy potem opowiadałam przyjaciółkom o pojawieniu się ojca, to przekonywałam, że zmaterializował się ze smogu i mgły. Przemieszczał się w przestrzeni, jak to bywa w książkach. Nie mówić przecież o torbie z szelkami… Usiedliśmy na kanapie. Zaczął mówić szybko, jakby ktoś mógł się pojawić i przeszkodzić. Najwyraźniej zaczął od tego, co najbardziej bolało. — Wyobrażacie sobie, półtora roku trzymali w obozie dla przesiedleńców. Nawet nie pozwalali wysłać listu do domu. Mówili, rodzinie będzie jeszcze gorzej. Potem otrzymałem pozwolenie, ale nie przychodziły odpowiedzi. Dlaczego — dopiero dzisiaj zrozumiałem. Opowiadał, jak mu proponowali jechać do Stanów, gdzie brakowało doświadczonych budowlańców. Bo w domu ktoś powie, że świadomie pracował na Niemców, — złapią. Mnie od razu naszła ochota ostrzec tatę, że “ktoś”, kogo my z mamą dobrze znamy, już doniósł. Ale mama szarpnęła mnie za warkocz, żebym pomilczała. — Ale na dworcu nie złapali. Póki was szukałem — też nie. Może zdążymy razem zjeść obiad? Przy obiedzie opowiedział o “niespodziance”, której nie spodziewał się we własnym domu, dokąd od razu pojechał z dworca. Dom, własnoręcznie projektowany, — stoi. Nasze mieszkanie ze znajomą tabliczką na drzwiach istnieje. Ale zamiast mamy czy mnie drzwi otworzył starszy syn dozorcy w oficerskim frenczu. Tata, skrajnie zdziwiony, pyta o żonę. — I co wy myślicie? Na mój głos natychmiast pojawia się dozorca i cedzi przez zęby, że nie mam prawa tu stać. Moje miejsce — gdzieś na Syberii. I drzwi zamknął na kilka zasuw. Nawet czymś podparli we dwóch. Dzięki, sąsiadka dała nowy adres. Po obiedzie mama wysłała mnie po babcię, matkę taty. Po drodze miałam jeszcze wpaść na pocztę, wysłać telegram do jego siostry Tatiany. Ewakuacja się skończyła, ale ona z moim kuzynem nie spieszyli się wracać z Azji Środkowej. Z żywnością i mieszkaniem było tam trochę lepiej. Rzeczywiście, większość kijowian nadal głodowała, prawie jak w okupacji. O mieszkania wybuchały straszne bójki. Ktoś, wracając z ewakuacji do domu, znajdował tam nowego “pełnoprawnego” właściciela. Nas z mamą wyrzucili jak szczeniaki — przeżywajcie jak chcecie. Zgodnie z zasadą, że “wojna wszystko wymaże”. Tam, gdzie mama chodziła szukać sprawiedliwości, zaczynali od pytania: “Gdzie teraz jest wasz mąż?” Ale poszczęściło się z żywnością. Po tym jak wyprzedali ostatnie przyzwoite rzeczy i meble, znaleźli mieszkanie na Podolu. To był prywatny dom. Gospodyni miała spory ogród na Kureniówce. Mamine kolczyki (ostatni prezent taty) bardzo jej się spodobały. Zaproponowała za nie kawałek żyznej ziemi. Od tamtej pory mieliśmy własne warzywa. Żeby zimą je przechowywać, wykopaliśmy piwnicę w szopie. Od razu pokazałam ją ojcu, bo byłam z tego bardzo dumna. Powiedział, że pozostaje mu tylko trochę udoskonalić taką niesamowitą budowlę. 31 grudnia wróciła ciocia Tatiana z Wadyunią. Wynieśliśmy z wagonu kupę paczek: trochę ryżu i sezamu, mąkę, suszone owoce, dwa melony. Tata znalazł kierowcę z półtoratonówką, a babcia kazała jechać od razu do niej do “wroniego gniazda” na ulicy Lenina. To ekstrawaganckie przezwisko otrzymały nadbudowy na reprezentacyjnych, jeszcze przedrewolucyjnych budynkach. Coś w rodzaju akademików z małymi pokojami i jedną toaletą oraz kuchnią na całe piętro. Budowano je w latach pierwszych pięciolatek. W 1941 roku przesiedlano tam pogorzelców, których domy na Chreszczatyku i przyległych ulicach zostały zniszczone. Zatem przywitaliśmy Nowy Rok w babcinym “gnieździe”. A tydzień później, akurat w moje urodziny, u nas na Podolu świętowaliśmy zjednoczenie rodziny — nasz osobisty Dzień Zwycięstwa. Po raz pierwszy od początku wojny zebraliśmy się razem. Do tego czasu rodzina przez sześć lat była rozproszona po frontach, obozach, okupacjach, ewakuacjach. Po uroczystym obiedzie ojciec, jak kiedyś, przygotował statyw z aparatem fotograficznym. Posadził wszystkich przed nim i ostrzegł, że planuje wielki portret fotograficzny. Tradycyjnie przypomniał: “Wyraźcie kamerze wasze uczucia”. Po tym ustawił samowyzwalacz i zajął swoje miejsce. W wieku 12 lat uczuć wystarcza, więc starałam się wyrazić to, co najważniejsze. Ale po wywołaniu małej próbnej fotografii tata mnie nie zrozumiał. — Spójrz, co narobiłaś. Nadęłaś się jak imperatorowa. Wypchnęłaś Wadyunię, a on przecież młodszy. Wszyscy dorośli uśmiechnięci, tylko wy dwoje nie pasujecie. Będziemy powtarzać w dzień św. Tatiany. Powtarzajcie, proszę. A ja nie jestem nadęta, tylko dumna, bo tata do nas wrócił. Plotki o nim ustaną. Wadyuni nie pchałam, on sam się wypchnął do przodu. Nie podoba się wam fotografia — będzie moją własnością. Czyż źle być podobną do imperatorowej? Rok 2008, grudzień. Przemknęło sześć dziesięcioleci. Moja ulubiona “własność” zaczęła blaknąć. Chcę zrobić pełnowartościową malarską kopię. Dogadać by się z Serhijem. Znajomi z dzieciństwa, moich rodziców dobrze pamięta, dlatego rozumie, jaki ma być portret. Umówiliśmy się, że obejrzy fotografię w najbliższym czasie. Po kilku godzinach zadzwoniła jego żona Iren, też moja dawna przyjaciółka. Pilnie wyjeżdżają załatwić jakieś sprawy. Wrócą, od razu się spotkamy. Póki oni coś tam załatwiali, zachciało mi się odnowić dawne porozumienie z fotografią. Wcześniej wspierała mnie, kiedy wszystko układało się bardzo źle. Wpatruję się w obraz i czuję, że mama i tata są obok, współczują. Pewni, że sobie poradzę. Wszystko inne — drugorzędne. Rok 2010, koniec grudnia. Serhij z Iren jakby wyparowali. A do tego ja włożyłam fotografię do jakiejś książki. I nagle znajduję ją w notesie z dawnymi numerami telefonów. Po dwóch godzinach dzwoni Serhij. Rzeczywiście jakaś mistyka. — No, jak ty tam? Zapraszam na jutro, żeby dawny dług zwrócić. Wyobrażasz sobie, jakie odsetki przez pięćdziesiąt lat narosły? Długów za nim nie znam. O mojej sprawie nie wspomniał. Widocznie pewny, że bez niego się obeszło. Nie licz na to, przyjacielu. Jak weszłam, od razu — fotografia na stół. Iren podeszła, ogląda. On patrzy jakoś z góry. Nawet rąk z kieszeni nie wyjmuje. — Coś nie pamiętam takiej. Iren, załóż mi okulary. Świetna kompozycja, rękę twojego ojca czuję. Jego zdjęcia brałem za wzór własnego malarstwa. Wiedziałbym wcześniej, ukradłbym. Mielibyśmy teraz dwie przyzwoite kopie. Jedną dla mnie, żeby wystawiać na Dzień Zwycięstwa. Drugą dla ciebie, żeby potomkowie podziwiali pyszną buźkę prababki. Serhija, jak wejdzie w rolę, nie da się zatrzymać, ale zdołałam zapytać: — Zatem, podejmujesz się zrobić teraz? — Zaczekaj. Najpierw posłuchaj o mojej metamorfozie. — Serhiju, mów wprost, — nie masz teraz dla mnie czasu. — Czas jest, ale nie ma narzędzi. Wyciągnął z kieszeni ręce, położył na stole dłonie, i zobaczyłam najgorsze skutki artretyzmu. A jakież piękne, giętkie, jak wierzbowe gałązki, były jego palce! — Wybacz, Serhiju. Może zrobię coś komputerowo. — Ty wybieraj numer, ja będę dyktował. Zapytaj Annę Dobrową i powiedz, że ode mnie. Ona młodziutka, ale pracuje tak, jak nam z tobą potrzeba. O honorarium sam z nią ustalę. Żeby nie smucić przyjaciela, umówiłam się z tajemniczą Anną na spotkanie. Potem posiedzieliśmy w kuchni. Na koniec daje mi zapakowaną rzecz. Bez wątpienia, obraz. — A to dług. Kopia fotografii, którą jednak ukradłem. Fantastycznie wyrazista scena. Ty nadęta, bo ja wziąłem spod choinki twój prezent. A podobna do aniołka Iren zagląda, co tam u mnie. Najlepsze dziecięce zdjęcie, które twój ojciec zdążył zrobić przed wojną. Niestety, fotografia zaginęła. — Nie, nawet patrzeć nie będę, żeby nie ulec pokusie. Fotografię bym zabrała, a obrazu nie wezmę. Podtrzymuj swoje renomę, jesteś unikalnym malarzem dzieci. Wszyscy artyści zapewniają, że dzieci — to najświętsze. Ale mało kto z nimi pracuje. Rok 2011, styczeń, moje urodziny. Jutro będę spotykać się z Anną. Drzwi otworzyła młoda dziewczyna, widocznie jeszcze się uczy. Pewnie tam, gdzie Serhij wykłada. Usiadłam w miękkim, bezkresnym fotelu, których nie cierpię. Fotografię wzięła jak coś obojętnego. Przynajmniej żadnych emocji na twarzy. I mówi prawie słowami Serhija, jakby egzamin zdawała. — Ciekawe zdjęcie, choć małe jak na sześć postaci. Ale widać podstawę do niezłego portretu. Po pierwsze, udana kompozycja i ogólna swoboda. Po drugie, podtekst. Intryga — co dokładnie wywołało radosne uśmiechy? To przyciąga nawet postronnego widza, no… jak u Rembrandta czy Leonarda da Vinci. Czy my robimy Monę Lisę? Drogie dziecko, to nie „postacie”, a bliscy sobie ludzie. Sześć lat przeżyli w strachu o życie swoje nawzajem. Szczęśliwi, że wszyscy żyją i znów są razem. Można przenieść taką „intrygę” na płótno? Chyba w zapale już mówię na głos, bo ona odpowiedziała. — Myślę, że można. Będzie mi pani pomagać? — mówi, jakbym z góry wyraziła zgodę. Moja pomoc polega na zgadzaniu się z nią. Z formatem płótna, z lakonicznym stylem czarno-białego zdjęcia. Zgodziłam się, że będzie malować olejem w odcieniach sepii. Paleta miała być ciepła, miękka i normalnie wpisze się we wnętrze. Zaczęły pojawiać się twarze na płótnie. Rzadko zestawiałyśmy je z oryginałem. — Jak pani widzi, szkic już mamy. Niech odleży swoje. Nie ma pani nic przeciwko wypiciu herbaty i opowiedzeniu o swojej rodzinie? Żebym mogła dalej pracować. Herbaty, oczywiście. Inaczej nie przełknę kluski w gardle. Sama jestem winna, nic istotnego nie opowiedziałam. Trzeba natychmiast wyjąć z albumów najciekawsze fotografie i dodać do swoich wspomnień. Portrecista, nie zapominajcie, to psycholog. W następnym tygodniu pracy piłyśmy herbatę każdego wieczoru. Okazało się, że Anna nie jest już studentką, pracuje ze studentami na katedrze rysunku i malarstwa. Z Serhijem poznała się, gdy odwiedził jej pierwszą wystawę indywidualną, gdzie eksponowała głównie prace portretowe. O II wojnie światowej sporo wie od babci, w dzieciństwie której były i oblężony Leningrad, i życie w przybranej rodzinie na Syberii. Talent do malarstwa Anna odziedziczyła po niej. O wojnie ojczyźnianej stara się usłyszeć z pierwszej ręki, a nie z Internetu. Nie do końca zrozumiała, kiedy powiedziałam, że mój ojciec trzykrotnie trafiał do obozów dla jeńców. Wyjaśniłam, co zapamiętałam. * * * Nasze z Anną herbaciane posiedzenia dobiegły końca. Powiedziała, że już wie, z czym będzie pracować. Zostawiłam jej dla inspiracji cenne fotografie. Nie miałam spokoju — bałam się o końcowy rezultat. Żeby się odwrócić uwagę, zaczęłam przelewać na papier rozproszone wspomnienia. Minęły trzy tygodnie — i ona dzwoni. Potrzebna jest już rama. Mówię, że wybrałam z jasnego dębu. Powiedziała, żebym natychmiast przyniosła, upewnić się, czy pasuje. Wchodzę do pokoju, gdzie piłyśmy herbatę. Przede mną — żywe oczy mojej rodziny. Nie utrzymałam się na nogach, usiadłam w „nielubianym” fotelu. — Mam nową herbatę, bardzo przyjemną i z odcieniem sepii — w jej głosie słychać całkowite zadowolenie z mojego szoku. Milcząc, pijemy herbatę w kolorze sepii. Spoglądam na aprobujące uśmiechy postaci z portretu, czuję, że są obok mnie. Każdego ranka będę się z nimi witać, przecież portret będzie wisiał naprzeciwko mojego łóżka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

którym nie jest obojętne ukraińskie słowo, ukraińska sprawa, dzisiejszy dzień i przyszłość Ukrainy. Nasz indeks prenumeraty — 30617 pozostaje niezmienny, tak jak i wiara w to, że Wy, drodzy czytelnicy, staniecie się naszymi propagatorami i agitatorami: zachęcajcie do grona naszych czytelników Waszych przyjaciół, sąsiadów, znajomych, podarujcie prenumeratę rodzimym szkołom i ulubionym nauczycielom, lokalnym i szkolnym bibliotekom. Uwierzcie, mamy czym Was zaskoczyć — mamy ciekawych i profesjonalnych autorów z całej Ukrainy. Od samego początku deklarowaliśmy, że „Słowo Proświty” to gazeta dialogów, polilogów, i każdy czytelnik jest aktywnym współtwórcą jej treści. Dołączcie do rozmowy o tym, jaka ma być gazeta w 2012 roku, a my jeszcze niejednokrotnie powrócimy do tego niezwykle ważnego tematu. Bądźmy razem! Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PRENUMERATA — 2012

Dokończenie. Początek na str. 1 ujrzały światło dzienne w latach 2010—2011 na łamach naszego tygodnika, weszły do książki „Dokąd was niesie, bracia nasi?!” i są prawdziwym przykładem tego, jaką rolę odgrywa słowo w walce o prawo do nazywania się Ukraińcami, kochania swojego narodu i swojej Ojczyzny. Prawdziwi proświcianie i zwolennicy naszej gazety pamiętają jej dewizę: „Bez języka nie ma narodu!”. Właśnie tak nazywa się zbiór, u podstaw którego leżą nasze publikacje — nie informacyjne „jednodniówki”, a głębokie analizy badawcze akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Niny Wirczenko „Dokumenty o zakazie języka ukraińskiego (XVII—XX w.)”, kandydatki nauk filologicznych Iryny Farion, pisarki Kateryny Motrycz, autora językowych bestsellerów profesora Iwana Juszczuka, doktora nauk prawnych, profesora, Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy Wołodymyra Wasylenki. Zbiór nie tylko wprowadza czytelnika w sytuację językową na Ukrainie, ale także przekonuje go o niezłomności poetyckiej formuły Panka Kulisza: „Ojczyznę sobie gruntujmy w rodzimym słowie: // ono, ono jedno od zguby ucieknie, // podtrzyma naród na przodków podstawie… // Chwiać nią będą politycy na próżno // Przeżyje ono głupie zabijanie mowy // narodom i wiekom całą prawdę wygłosi”. Czwartą książkę „Biblioteki „Słowa Proświty” złożyły publikacje z lat 2005—2011 ku czci twórczości Liny Kostenko. „Ona jak chleb” — tak powiedziała pisarka o ojczystym języku i tak mówimy my o Linie Kostenko, jej obywatelskim i twórczym czynie. Językowy świat poetki, „gorące” czytanie poetyckich książek i powieści „Zapiski ukraińskiego szaleńca”, reportaże z literackich prezentacji i konferencji, które przekazują bezpośrednią mowę L. W. Kostenko, szerokie cytowanie jej utworów dają możliwość czytelnikom bycia uczestnikami dialogu „Artysta i czas”, który pośrednio prowadzony jest na stronach naszego Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego. Uwieńczywszy logo „Słowa Proświty” portretem Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, zespół redakcyjny wziął na siebie odpowiedzialne twórcze i moralne zobowiązanie: dokładać do wieńca Kobziarza wartościowe publikacje badawcze o życiu i twórczości Geniusza narodu ukraińskiego, odkrywać nieznane strony światowego czytania T. H. Szewczenki. Nasza „Szewczenkiana” (rubryka, która dała nazwę książce) dotyka różnych aspektów tego niewyczerpanego tematu w świetle 150-lecia powtórnego pochówku Kobziarza, niedalekiego 200-lecia od dnia jego urodzin. Artykuły tego obszernego zbioru autorstwa S. Halczenki, I. Lichowego, R. Tanany, P. Mowczana, L. Pyroha, L. Iwannikowej, A. Ryżenki i in. są interesujące i niosą nieocenioną informację wszystkim nieobojętnym na ten wieczny temat. Oto takie prezenty przygotowaliśmy naszym wiernym prenumeratorom. Jako redaktor naczelny tygodnika i kierownik projektu „Biblioteka „Słowa Proświty”, wierzę, że szeregi naszych czytelników poszerzą się i będziemy razem z proświcianami, członkami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, a także z tymi ludźmi, PRENUMERATA — 2012 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Ljubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 0 Wydrukowano z gotowych fotoforam w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301240 Nakład w październiku — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn