Strona · s. 11strona oryginału ↗
Na nie z niepokojem wskazuje prasa diaspory ukraińskiej
Слово Просвіти, №40 за 2018 рік
w kolejnych numerach redakcja dawała swoiste wskazówki swoim stałym autorom i nowym korespondentom: na jakie tematy należy pisać i jakich kryteriów warto przestrzegać w pisaniu. Oto te zadania. 1. Być rzecznikiem poniewolonej Ojczyzny i mówić światu to, co chciałby powiedzieć naród ukraiński, gdyby mógł swobodnie wyrażać swoje pragnienia i myśli. 2. Być duchowym pomostem między emigracją a Rodzinnym Krajem. 3. Opowiadanie się za ideą obywatelskiego zgody narodowej i konieczność zjednoczenia wszystkich sił narodowych. 4. Popierać w równej mierze obydwa Kościoły narodu ukraińskiego. 5. W sprawach ukraińskich na arenie międzynarodowej — soborowość Ukrainy. 6. W sprawach ukraińskich oraz na terenie Wielkiej Brytanii głosić konieczność zachowania jedności organizacji społecznej. Jak te deklarowane zadania były realizowane w dalszym czasie? Jedną z najskuteczniejszych form stały się otwarte apele redakcji o konieczności wypracowania jednolitego podejścia do rozwiązywania ważnych spraw społecznych. Tak było w przypadku utworzenia i umocnienia po zakończeniu Drugiej wojny światowej jednolitego narodowo-państwowego centrum Ukraińców w świecie zachodnim — Ukraińskiej Rady Narodowej (UNRady). W szczególności w numerze z 6 marca 1948 roku „Ukraińska Dumka” wzywała całe społeczeństwo do poparcia UNRady. „To nasza troska o dalszą konsolidację Ukraińców za granicą, przeciw próbom wrogów rozbicia sił ukraińskich — podkreśla się w apelu. — Nie dopuszcza się, by krytyka UNRady stała się przyczyną niszczenia rzeczywistych osiągnięć ukraińskiej konsolidacji”. Jeszcze jeden przykład. W styczniu 1966 roku mijało pięć lat od chwili, gdy z polecenia Moskwy w stolicy radzieckiej Ukrainy, Kijowie, utworzono Towarzystwo Więzi Kulturalnych z Ukraińcami za granicą. I te pięć lat było potrzebne, aby ukraińska wspólnota na emigracji mogła ostatecznie uświadomić sobie, że celem tego towarzystwa, działającego pod opieką i według wskazań kremlowskiego KGB, była organizacja działalności podrywającej, czy jak mówi się w diasporze, rozkładowej w środowisku Ukraińców na emigracji. Nie przypadkowo właśnie formy, metody i skutki takiej działalności stały się przedmiotem gorącej dyskusji na Pierwszym kongresie ukraińskich dziennikarzy Stanów Zjednoczonych i Kanady, który odbył się pod koniec 1966 roku. W obszernej korespondencji o tym wydarzeniu autor Bradowicz podkreśla, że zadania wyzwoleńcze ukraińskiej prasy na obczyźnie są wspólne i identyczne; pozostaje pytanie, jak je wykonać, aby przynieść wspólnocie największą korzyść. Krótko jeszcze o jednej formie realizacji zadań postawionych przed prasą. Chodzi o listy otwarte, które zamieszczano przeważnie na pierwszych stronach. Zazwyczaj pojawiały się w związku z problemowymi kwestiami o charakterze ogólnonarodowym (politycznym, społecznym, kulturalnym), wokół których w prasie tworzyły się niezdrowe tendencje. Pod tym względem znamienny jest publiczny apel do ukraińskich dziennikarzy na emigracji, którego autorami byli autorytatywni mistrzowie pióra, członkowie prezydium SUŻu: Dmytro Andrijewski, Wołodymyr Stachiw, Myktoła Woskobijnyk, Wołodymyr Lenyk. Warto przytoczyć fragment tego listu, aby odczuć ostrość chwili, a zarazem wyważenie, argumentowanie, tolerancyjność, twarde nastawienie autorów na ostateczny pozytyw. Aktualność wyrażonych tu myśli i zaleceń nie straciła swojej ostrości także dla dzisiejszych realiów ukraińskiego dziennikarstwa.
„Pozwolimy sobie przypomnieć o niektórych zasadach dziennikarstwa, których naruszenie wywołuje niesmak czytelnika, oburzenie zainteresowanych, gorliwą aprobatę pokrzywdzonych, a w konsekwencji ogólne zgorzknienie. Zasada obiektywności powinna być przestrzegana przez dziennikarzy ze względu na społeczną rolę ich działalności. Autorzy powinni trzymać się faktów i stosować przy ocenach kryteria dobra wspólnego, kryterium racji narodowo-państwowej… Dyskusja, a nawet polemika w sprawach obywatelskich i politycznych są pożyteczne, gdy sprzyjają wyjaśnieniu zasadniczych stanowisk. Jednak autorzy nie powinni wnosić w sprawy ogólne momentów osobistych ani wykorzystywać publicznych wystąpień do prywatnych rozrachunków. Niestety, mamy wiele wystąpień przepełnionych złością. Dyskutantom nie wolno używać obraźliwych wyrażeń, posługiwać się insynuacjami, poniżać swoich przeciwników. Podobne metody są niedopuszczalne w poważnych czasopismach”. Zwracając się do wszystkich dziennikarzy ukraińskich, szczególnie liczymy na poczucie odpowiedzialności panów redaktorów, którzy decydują o zamieszczeniu lub niezamieszczeniu nadesłanego materiału. Prosimy ich uprzejmie, aby uważnie potraktowali poruszone przez nas kwestie”. Nawiasem mówiąc, ten otwarty list został rozesłany do wszystkich ukraińskich periodyków w Europie z prośbą o publikację i tym samym podanie do wiadomości większej liczby dziennikarzy i współpracowników.
O zapomnianych zasadach dawnego dziennikarstwa ukraińskiego
Jak w każdej profesjonalnej dziedzinie, w dziennikarstwie i wydawnictwie od dawna stopniowo wykształcały się pewne zasady etyczne, reguły i zalecenia, których aktualność przetrwała próbę czasu. Nie wolno ich było łamać w tych redakcjach, gdzie dziennikarze i redaktorzy-wydawcy pełnili wysoką misję nie tylko oświatowców i nauczycieli, lecz także budzicieli i autorytetów narodu. Martyrologia naszych pisarzy i krytyków dostarcza nam wielu przykładów, gdy za zdrową krytykę i ideową postawę autorzy płacili życiem. Nasza dawna literatura i krytyka odznaczały się czystością ideową i prawdomównością. O tym wszystkim przypominała swoim czytelnikom prasa ukraińskiej diaspory, publikując od połowy lat 60. ubiegłego stulecia szereg materiałów, które służyły swoistym zbiorem zaleceń z etyki dziennikarskiej. Początkiem otwartej rozmowy z czytelnikiem był artykuł „O konieczności etyki w dziennikarstwie” („Українська Думка” Londyn). Spróbujmy wyodrębnić z szeregu publikacji poszczególne tezy i, dla lepszego zrozumienia, pogrupować je według następujących aktualnych działów.
O zasadzie obiektywności i prawdomówności
Naszym dziennikarzom brakuje szerszego światopoglądu i obiektywizmu. Zapominają oni, że ich myśli mogą być przez innych brane pod uwagę i kształtować opinię publiczną. Zasadę obiektywności muszą szanować dziennikarze, krytycy i autorzy publikacji ze względu na społeczną rolę swojej pracy. Dlatego nie mogą wnosić do wspólnej pracy osobistych motywów. Nieobiektywne artykuły, w których brak prawdziwej oceny, tworzą pole do popisu dla tych, którym brakuje talentu, a niekiedy i honoru. Krytyk, recenzent i autor publikacji muszą zachowywać bezstronność i ostrożność. Ważne jest trzymanie się faktów.
O krytyce i samokrytyce
Często można zaobserwować brak kryteriów w ocenie utworów literackich, a jeszcze bardziej w ocenie wydarzeń artystycznych: koncertów, przedstawień i innych imprez, kiedy te imprezy stoją na bardzo niskim poziomie i kompromitują nas wobec obcych. Stało się już regułą, że w recenzjach i relacjach z wydarzeń nie nazywa się rzeczy po imieniu. Planując dyskusję, warto zastanowić się, czy jest ona pożyteczna dla sprawy ogólnej. Korespondentom naszych gazet brakuje samokrytyki. O samokrytyce profesor Jewhen Onacki pisał jako o uznaniu własnych błędów. Czasem Ukraińcy tracą poczucie miary i bezkrytycznie wychwalają wszystko, co ukraińskie.
O anonimowych publikacjach
Wiele artykułów jest niepodpisanych albo autorzy kryją się za kryptonimami. Tak nie powinno być, zwłaszcza gdy treść artykułu ma charakter krytyczny. Jest wielu tych, którzy wykonują brudną robotę i tym kompromitują zawód dziennikarza. Jeszcze gorzej, gdy taki nieuczciwy korespondent oddaje to do obcej gazety.
O dowodzeniu swojej racji
Nasi ludzie lubią za wszelką cenę udowodnić swoją rację. W imię tego często niszczą sąsiada wszędzie tam, gdzie by nie był i czegokolwiek by nie zrobił. Jeszcze gorzej, gdy swoją rację starają się udowodnić członkowie towarzystw i organizacji. Wtedy nie wybierają środków i swoim dowodzeniem zabijają wszystko.
Zamiast wniosków Problematyka związana z powołaniem, zadaniem i moralnymi podstawami ukraińskiej inteligencji w ogóle, a ukraińskiej publicystyki w szczególności, zaostrzyła się ostatnio, kiedy ukraińskie dziennikarstwo przeżywa przedłużający się kryzys. Przyczyną tego kryzysu jest nieznajomość lekcji historii ukraińskiej publicystyki, wieloletnie celowe i uporczywe wyjaławianie jej z narodowego rdzenia. Dzisiejsi kierownicy mediów, podobnie jak badacze i naukowcy, nie chcąc wydobyć takiej publicystyki z bagna małowartościowości, z zapałem wpychają ją obecnie w to samo bagno kosmopolitycznej epoki „komunikacyjno-kanalizacyjnej”. Doświadczenie prasy ukraińskiej emigracji, która przeżywała podobny kryzys na etapie swojego kształtowania się i burzliwego rozwoju po II wojnie światowej, jest nieocenione pod warunkiem jego wnikliwego studiowania i wyciągania należytych wniosków. Po wieloletnim przymusowym milczeniu pod reżimami okupacyjnymi prasa ukraińska, otrzymawszy wolne warunki rozwoju na terenach demokratycznej Europy, nie zdołała w pełni skorzystać z tej demokracji, uległa ustępstwom wobec poszczególnych grup, które wykorzystywały siłę drukowanego słowa w egoistycznych celach. Takie nadużywanie drukowanego słowa dla celów partyjnych tworzy idealną okazję do rozczarowania i krytyki Ukraińców przez obcych. Kredo ukraińskiej publicystyki we wszystkich okresach jej rozwoju opierało się na dwóch niezmiennych postulatach: być przekonującym dowodem istnienia zorganizowania ukraińskiej wspólnoty oraz być wizytówką i reprezentantem tej wspólnoty wobec całego świata. Najważniejsze zadania ukraińskiej prasy w różnych okresach historycznych pozostawały niezmienne: obrona idei zgody obywatelskiej i konieczność zjednoczenia wszystkich sił narodowych; jednakowe wspieranie obu cerkwi narodu ukraińskiego — prawosławnej i greckokatolickiej; w sprawach ukraińskich na arenie międzynarodowej — soborowość Ukrainy; w sprawach ukraińskich na obczyźnie głoszenie konieczności zachowania jedności narodowej wspólnoty. Moralne podstawy działalności współczesnego dziennikarstwa narodowego i jego twórców powinny koncentrować się wokół patriotyzmu, profesjonalizmu, tolerancji tradycji narodowego dziennikarstwa; obiektywizmu i prawdomówności; samokrytyczności; otwartości; argumentowania. Kierując się tym, nie pozwolimy obcym myśleć o nas źle.
Kijów—Monachium—Londyn—Kijów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
