Strona · s. 14strona oryginału ↗
Ihor FEDIRKO: „Teatr lalek dla dorosłych jest większości nieznany”
Слово Просвіти, №40 за 2018 рік
W Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek odbyła się premiera spektaklu „Rodzina Kajdaszów”, który wyreżyserował Ihor Fedirko. Dzisiaj pan Ihor jest gościem „Słowa Proświty”. — Jakie miejsce w repertuarze Państwa teatru zajmuje klasyka ukraińska? — Jedno z wiodących. Od wielu lat prezentowany jest tu spektakl na podstawie sztuki Mychajła Staryckiego „Za dwoma zającami”. W minionym sezonie odbyły się dwie premiery oparte na klasyce ukraińskiej: „Jak zginął Huśka” Mykoły Kulisza oraz „Rodzina Kajdaszów” Iwana Neczuja-Lewickiego. Mamy plany dotyczące realizacji znanych i mniej znanych wątków klasyki narodowej (literatury, dramaturgii, prozy) na scenie naszego teatru. Pragniemy pomóc każdemu widzowi zrozumieć klasykę narodową. Ale zaczynamy od tego, że chcemy, aby widz zapragnął usłyszeć ukraińskie słowo, rozkoszować się nim. — Nowy spektakl to już nie pierwsza Pańska praca w teatrze? — Moją pierwszą pracą reżyserską w tym teatrze był spektakl uliczny „Legenda o Kijowie”. To taki uliczny performance pod gołym niebem z gigantycznymi lalkami. Stworzenie tego projektu zainicjowała administracja teatru w celu prezentacji podczas ceremonii otwarcia I Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Lalek „Puppet.UP” (30 września—4 października 2017 roku, miejsce przeprowadzenia — Plac Pocztowy). Była to taka poetycka instalacja, performance o narodzinach Kijowa w szczególności i narodu ukraińskiego w ogóle. Fabuła spektaklu została stworzona na motywach ukraińskiej bajki ludowej o Kotyhoroszku. Oksana KOZAK, nauczycielka muzyki Lwowskiej Szkoły Muzycznej nr 5. W Lwowskiej Szkole Muzycznej nr 5 odbył się „Wieczór jesiennego tanga”. W koncercie brali udział zarówno nauczyciele szkoły, jak i uczniowie. Nauczycielka O. W. Kozak opowiedziała o koryfeuszach ukraińskiej estrady, zwłaszcza tanga, takich jak Bohdan Weselowski, Jarosław Barnycz, Wasyl Bezkorowajny, Anatolij Kos-Anatolski. Życie muzyczne Lwowa tamtych lat było bardzo bogate i różnorodne. Swoje koncerty organizuje śpiewaczka Odarka Bendriwska (bratanica Sołomii Kruszelnickiej), akompaniują jej znani pianiści — Sofija Liosa, Natalja Kliszczykowycz oraz Halja Łewyćka. Halja Łewyćka gra w znanym w tamtym czasie trio ze skrzypkiem Romanem Krysztalskim oraz wiolonczelistą P. Pszenyczką. Jeżdżą oni z koncertami po całej Galicji. W 1936 r. Odarka Bendriwska wraz z H. Łewyćką urządzają wieczór najnowszych pieśni. Znany pianista, krytyk i kompozytor Antin Rudnycki wraz z żoną — śpiewaczką Mariją Sokil prowadzą w Radiu Lwowskim program edukacyjny „Czterdzieści minut dla dzieci”. W 1939 r. założono Lwowskie Konserwatorium im. M. Łysenki, pracują tu znani lwowscy muzycy — skrzypaczka Łesia Derkacz, baryton światowej sławy, solista Opery Wiedeńskiej Roman Prokopowycz-Orłenko. We Lwowie występują takie sławy jak O. Myszyra, M. Menczynski. Śpiewają oni przy akompaniamencie samego S. P. Łudkewycza. Na scenie Opery Lwowskiej brzmią głosy M. Wołynskiego, M. Menczynskiego, O. Lubycz-Parachoniak. Z koncertami po Galicji i w Wiedniu goś-
Kolejną inscenizacją był baśniowy musical dla całej rodziny „Piękna i Bestia”, który zaprezentowano podczas świąt noworoczno-bożonarodzeniowych. Trzeci spektakl to przedstawienie-zabawa dla całkiem młodych teatralnych widzów i ich rodziców, stworzone na podstawie szlagieru radzieckiej dramaturgii „Gąska”, ale postanowiliśmy podejść do niego zupełnie nowatorsko. Z werwą. „Rodzina Kajdaszów” to moja czwarta praca w tym roku w teatrze. Długo pracowałem nad sztuką. Razem z artystą Mykołą Dańkiem opracowywaliśmy rozwiązanie scenograficzne. Po tym była żmudna praca nad repertuarem pieśni. Szukałem nieznanych przykładów ukraińskiego folkloru. Aktorzy przez ponad rok uczyli się pieśni pod kierunkiem koncertmistrzyni Ołeny Jackułyneć. Być może dlatego, że jest to jeden z pierwszych spektakli, gdzie wokal jest podstawą atmosfery przedstawienia, staraliśmy się poświęcić jak najwięcej uwagi próbom wokalnym. Do spektaklu wykonano 56 lalek, 6 z nich to główne postacie. — Początek spektaklu różni się od tego, co pisał Iwan Neczuj-Łewycki. — Ekspozycja spektaklu to narodziny rodziny. Dążenie do pokazania, jakby w tej rodzinie wszystko było. Dzieci, ziemia, pieśń, kultura, miłość i błogosławieństwo są, i anioły nad nimi. A potem egoizm i indywidualizm niszczą rodzinę. Chciałem pokazać, że mamy bardzo wiele w życiu, ale nie umiemy tego docenić. A po śmierci Kajdasza pokazano rozmyślania o śmierci. A tekst starodawnej pieśni „Pomyślcie”, która brzmi w tym czasie, daje odpowiedzi na wiele pytań. W spektaklu brzmi 10 kompozycji. Pogrzebowa — „Pomyślcie człowiecze”, finałowa — „Zbierzmy się, rodzie”, a także: „Wiesnianka”, „Ja ptaszyna niewielka”, „Oj w polu gruszeczka”, „Pod jabłoneczką”. Starałem się dobrać pieśni, które są nieznane współczesnemu widzowi, bardziej autentyczne w melodyce i wykonaniu. Początkowo pieśni było znacznie więcej. Sprawdzałem u aktorów, czy ktoś zna te utwory. Jeśli pieśni były znane, to od razu je odrzucałem. Dążyłem do dobrania pieśni, które terytorialnie odpowiadają środkowej Ukrainie. — Na jakiego widza obliczony jest spektakl? — Na dorosłego. Wszak głównym tematem są relacje w rodzinie. Ale „Rodzina Kajdaszów” jest w programie szkolnym, dlatego na spektakl przychodzą uczniowie starszych klas. Być może i oni znajdą tu dla siebie coś pożytecznego. — W nowym spektaklu postanowił Pan postawić na młodzież? — Nie tylko, są tu też doświadczeni aktorzy. Ale przeważają młodzi wykonawcy. W spektaklu są cztery partie wokalu, marionetki, plastyka i wszystko to w przestrzeni. Wśród aktorów chciałbym wyróżnić Wiktorię Ohorodnią — Baba Pałazka, Anioł, Diabeł; Julię Szapował — Kajdaszycha, Jurija Druha — Kajdasz, Rusłana Drapaluka — Ławrin, Wałentynę Korsunską-Marczenko — Mełaszka, Romana Mołodija — Karpo. Chciałbym również podziękować trenerce od plastyki Tetianie Czehliuk, od wokalu — Ołenie Jackułyneć, głównemu artyście teatru Mykole Dańkowi. — Czy jest Pan zadowolony z pierwszych pokazów spektaklu? — Zaczynałem swoją drogę od aktorstwa. A aktorowi trudno patrzeć na swoje prace. Wydaje się, że teraz trwa okres wypełniania spektaklu. Pierwsze pokazy były emocjonalne i ta emocjonalność przykrywała niektóre niedociągnięcia. Teraz trzeba „nabrać mięśni” spektaklu, aby osiągnąć zespołowość. Spektakl trwa dwie godziny, marionetki zabierają dużo sił, plus wokal. To trudne. — Dlaczego na ten spektakl przychodzi mało widzów, skoro „Rodzina Kajdaszów” to bardzo popularny utwór? — Teatr lalek dla dorosłych — dla większości to coś nieznanego. I zderzam się z tym już nie po raz pierwszy. Wcześniej grałem w spektaklu „Oskar”, który szedł na scenie Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Lalek na Lewym Brzegu Dniepru. Za tę inscenizację zdobyliśmy „Kijowską Pektoral” w nominacjach „Najlepszy spektakl dramatyczny” (choć to teatr lalek) i „Najlepsza reżyseria” 2015 roku. Ale widzowie i tak mało na niego chodzili. Tak trwało 2 lata. Potem sytuacja zaczęła zmieniać się na lepsze. Na spektakl „Jak zginęła Gąska” widzów też przychodzi niewielu. Ale trzeba mieć cierpliwość i pracować, robić nowe spektakle i szukać swojego widza. Będziemy rozszerzać repertuar spektakli dla dorosłych. Następna premiera ma odbyć się na początku lata. Dziś spektakle dla dorosłych odbywają się raz w tygodniu i przeważnie w dni robocze. Pracujemy nad tym, aby już od listopada pokazywać je dwa razy, być może także w sobotę lub niedzielę. — Czy planuje Pan ze spektaklem „Rodzina Kajdaszów” brać udział w festiwalach teatralnych? — Myślę o tym. Ale spektakl potrzebuje pewnego czasu, aby ożyć. Większość zaangażowanych autorów studiuje na piątym roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego, muszą zdobyć pewne doświadczenie, nauczyć się wyczuwać widza, pracować zespołowo, aby stali się pewniejsi. Na to potrzeba czasu i cierpliwości każdego. — A co z planami twórczymi? — Następnym moim spektaklem dla dorosłych będzie „Psie serce” według Michaiła Bułhakowa. Pracujemy nad ukraińskim przekładem. Wydarzenia będą działy się nie w Moskwie, a w innym miejscu i w innym czasie. Ale temat pozostaje ten sam. Dla najmłodszych w teatrze wystawiają spektakl „Krap-La”, na Nowy Rok — musical „Karzeł Nos” i „Rękawiczka”. Staramy się zadziwiać małego widza czymś nowym i współczesnym. Planuję zrobić spektakl na motywach znanej historii o Petryku Piatoczkinie ukraińskiej pisarki Natalii Huziejewej, która obecnie mieszka w Niemczech. Ukraińskich bohaterów nie ma tak wielu, dlaczego by nie dać nowego życia Petrykowi właśnie w teatrze lalek. A obecnie współpracuję z Mikołajowskim Obwodowym Teatrem Lalek, gdzie wystawiam spektakl dla dzieci „Buratino”.
Rozmawiał Eduard Owczarenko, przemilczana była jego twórczość w Radzieckiej Ukrainie i jak znanym oraz utalentowanym był on kompozytorem, dyrygentem, twórcą pierwszych ukraińskich operetek w Ameryce. Tango J. Barnycza „O, słowiku” wykonała wykładowczyni I. Spodaryk, a tango „Hucułkę Ksenię” mistrzowsko zagrała na fortepianie Anastasija Iwanyszyn (wykładowczyni H. W. Taczak). Wykonano „Tango miłości” i „Tango karpackie” A. J. Kos-Anatolskiego. Wykonawcy — Iryna Leskiw oraz uczeń Wołodymyr Stańczak (wykł. Roman Fehcak). „Tango Stefy” Wasyla Bezkorowajnego błyskotliwie zagrały wykładowczynie szkoły, siostry Mariana i Sofija Hasjoszyn. Lektorka opowiedziała o współczesnym ukraińskim tangu, Anastasija Karkulowśka oraz Sofija Noha wykonały utwór W. Kamińskiego „Tango niespodziewanej miłości”. „Złocista mgła” — tango Leopolda Jaszczenki wykonał starszy zespół wokalny „Feeria” — kierownik I. Leskiw. Sofija i Mariana Hasjoszyn wykonały dwa utwory współczesnego ukraińskiego kompozytora z Chersońszczyzny O. Hołobolina, są to „Tango ognia” oraz „Tango złego psa”. Koncert zakończył się utworem „Jesienne tango” autorstwa Soni Kozak, które bardzo mistrzowsko wykonały wykładowczynie Iryna Leskiw oraz Żanna Irza. Zatem, jak zaznaczyła lektorka, tango zostało przedstawione w różnych odsłonach — od lirycznego i komicznego po filozoficzno-dramatyczne. Osobno należy wspomnieć o akompaniatorach — O. F. Samusenko, N. P. Romanyszyn oraz Oksanie Krupie, którzy przyczynili się do sukcesu koncertu. Jak zaznaczył dyrektor szkoły A. Leskiw, takie wykłady-koncerty są bardzo potrzebne w szkołach, gdyż musimy więcej wiedzieć o tych, którzy w ciężkich warunkach przedwojennego i powojennego Lwowa tworzyli naszą ukraińską kulturę, oraz o tych, którzy tworzą ją w naszych czasach.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
