Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Zgasła jeszcze jedna «świeczka życia»…

Слово Просвіти, №40 за 2018 рік

28 września 2018 r. odszedł w wieczność pisarz, publicysta, znany w Ukrainie i na świecie wydawca, dyrektor wydawnictwa „Wesełka” Jarema Pietrowycz Hojan. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (1993), literackich nagród im. Jarosława Halana, Eleny Pczilki, Marka Czeremszyny, Wasyla Stefanyka, Iwana Ohijenka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Urodził się 11 lipca 1940 roku we wsi Dolishnie Zaluczczia (lub, jak go od dawna nazywano, Zaluczczia nad Czeremoszem), położonej koło starożytnego Śniatynia. W 1956 roku ukończył śniatyńską szkołę średnią. W 1964 roku — wydział dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego (wówczas państwowego) Uniwersytetu im. Iwana Franki. Jeszcze przed studiami na uniwersytecie Jarema Hojan zaczął pracować jako dziennikarz, najpierw w rejonowej gazecie „Kołchoźnyk” (obecnie „Hołos Pokuttia”), później w gazetach „Leninśka Moloď” i „Wilna Ukraina”, a od 1967 roku najpierw jako korespondent, następnie starszy korespondent, a potem — kierownik działu kultury gazety „Radianśka Ukraina”. Od 1987 roku — redaktor naczelny, a następnie dyrektor wydawnictwa literatury dziecięcej „Wesełka”. Jarema Hojan — autor książek szkiców, powieści i opowiadań: „Morszyn” (1973), „Rushnyky” (1975), „Nemiriw” (1977), „Sławyczi” (1979), „Lwiwszczyna” (1982), „Wohni jaworowi” (1984), „Perstień Wierchowynca” (1989), „Tajemnica skrzypiec Lesykowej” (1992), „Wosknesemo!” (2000), „Pryswiata” (2001), „Wasyl Kasijan. Autoportret” (2004), „Wasyl Kasijan. Prorok” (2006), „Wosknesy, mamo!” (Los «Elementarza» Tarasa, 2006), „Światło z nieba” (2008), portretów literackich „Droha” (portret literacki Wasyla Stefanyka, 2005), „Portret” (portret literacki Markijana Szaszkewycza, 2007). Osobno warto wspomnieć książkę-esej „Maestro” (2005) — o Mykole Kolessie. „Opus magnum” i „łabędzi śpiew” Jaremy Hojana — fundamentalna trzytomowa publikacja o Markijanie Szaszkewyczu (2017), w tym o jego „Czytance dla dzieciątek”, gdzie pierwsza książka: Markijan Szaszkewycz. Czytanka dla dzieciątek (tekst oryginalny), druga książka: Markijan Szaszkewycz. Czytanka dla dzieciątek (tekst zaadaptowany) i trzecia książka: Jarema Hojan. Markijan Szaszkewycz. Apostoł Ducha. Portret. To trylogia „Szaszkewyczijana” — wyjątkowe wydanie, w którym Jarema Hojan zachował ducha, poetykę, leksykę Markijana Szaszkewycza, fonetyczne i morfologiczne cechy jego halickiej mowy, leksykę dialektalną, charakterystyczne obrazowe zwroty kraju halickiego, połączywszy je z pniem współczesnego języka ukraińskiego. Jarema Hojan, mimo podeszłego wieku, bardzo aktywnie pracował nad tym materiałem, był całkowicie przejęty ideą tego wydania. Główne motto i zarazem pobudka do pracy: „Naukę należy podawać słodkimi, z matczynych piersi wyssanymi, rodzimymi słowami i rodzimą składnią, bo tylko w ten sposób można osiągnąć cel, dla którego przeznaczona jest czytanka”). Można z przekonaniem stwierdzić, że właśnie praca nad tym unikalnym dla kultury ukraińskiej materiałem trzymała Jaremę Hojana przy życiu w ostatnich latach. Dla niego ważne było, że ta „Czytanka dla dzieciątek” była pierwszym w Zachodniej Ukrainie podręcznikiem w języku ukraińskim. Istotne jest też to, że wydanie to ilustrowane jest grafikami wybitnego ukraińskiego artysty-grafika Wasyla Kasijana, rodzonego brata matki Jaremy Hojana, Oleny Kasijan. W ten sposób historia ukraińskiej kultury ostatnich stuleci w tej książce ukazuje się wielowarstwowo: Wasyl Kasijan, pierwszy laureat Nagrody im. Szewczenki w dziedzinie sztuk plastycznych, przedstawiał wizualnie osobistości twórców narodowej kultury, wkładając w swoje obrazy elementy ich duchowości, natomiast Jarema Hojan sięgnął do duchowości słownej, do „z matczynych piersi wyssanych, rodzimych słów”, by oddać obrazy tych dawnych i obecnych (jak choćby Mykoła Kolessa) osobistości ukraińskiego twórczego kształtowania kultury… Niestrudzony podwижnik i wydawca książki dziecięcej, budowniczy w dziedzinie duchowości, obrońca rodzimego języka, utalentowany pisarz Jarema Petrowycz Hojan prowadził także znaczną działalność społeczną. Przez wiele lat kierował jury literackich nagród im. Łesi Ukrainki i im. Oleny Pcziłki, ustanowionych przez wydawnictwo „Wesełka” w 1991 roku, był członkiem jury nagrody Iwana Ohijenka, członkiem Rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Za znaczący osobisty wkład w rozwój wydawnictwa książkowego i poligrafii, a z okazji 1000-lecia kronikarstwa i piśmiennictwa książkowego na Ukrainie, Jaremie Hojanowi nadano honorowy tytuł „Zasłużonego działacza sztuk Ukrainy”. Rada naukowa Ukraińskiej Akademii Drukarstwa w 1999 roku nadała stopień „Honorowego doktora” z wręczeniem Dyplomu nr 1. Za działalność oświatową i charytatywną oraz za zbiory esejów „Prisvjata” i „Woskresnemo!” Jarema Hojan został laureatem nagrody im. Iwana Ohijenka. Sit tibi terra levis — niech ukraińska ziemia będzie dla Niego lekka. Niech Pan Bóg przyjmie Go w Swoje ojcowskie objęcia! Niech ziemia będzie Mu puchem, a dusza — Królestwem Niebieskim! Myrosław TROFYMCZUK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn