Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Jak długo czekaliśmy na słowo naszej wolności»

Слово Просвіти, №40 за 2018 рік

Darija BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z Ukraińską Diasporą przy Narodowym Uniwersytecie im. Mykoły Hohola. Często można usłyszeć opinię, że nieważne, w jakim języku rozmawiamy. Czy rzeczywiście tak jest? Czy język ukraiński jest tylko środkiem komunikacji, czy może narzędziem politycznych manipulacji?! Temat ten wywołuje niemało dyskusji i sporów, wystarczy wspomnieć polemikę doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Iryny Farion oraz profesora językoznawstwa Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Wiedeńskiego Michaela Mosera podczas IX Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów w Kijowie. Czy istnieje jeszcze jeden taki język, którego tyle razy zakazywano? Gdyby był on tylko środkiem komunikacji, to nasi nieżyczliwi nie prowadziliby tak zakrojonej na szeroką skalę kampanii, skierowanej na jego zniszczenie. Zazwyczaj wszyscy wspominają o ukazie emskim i cyrkularzu wałujewskim, ale ogółem wykryto 134 próby carskiego i bolszewickiego reżimów, by na poziomie ustawodawczym zniszczyć język ukraiński. Obok mitu o tym, że w Związku Radzieckim stworzono wszelkie warunki dla rzekomo wolnego funkcjonowania języków wszystkich republik, miały miejsce prześladowania, rozstrzeliwania i aresztowania Ukraińców, niszczenie wydawnictw ukraińskojęzycznych. Nasi wrogowie wybrali podstępną strategię walki: zaprogramować Ukraińców na samozniszczenie. Próbowali wywołać nienawiść u użytkowników języka ukraińskiego, a rosyjski miałby pochłonąć nasz język. Zdaniem francuskiego historyka Alaina Besançona, „władza radziecka stara się nadać językowi ukraińskiemu status „folklorystycznego”, „wiejskiego”, z którego każdy, kto chce zrobić karierę, musi zrezygnować”. Dla Ukraińców język ojczysty w okresie jego wygnania był wyrazem tożsamości narodowej, środkiem demonstracji nieposłuszeństwa. Pozycje języka ukraińskiego na świecie są dość chwiejne. Właśnie ten problem był głównym podczas V Międzynarodowej konferencji „Język ukraiński na świecie”, która odbyła się we Lwowie 17 sierpnia 2018 roku w ramach Pierwszego Światowego Forum ukrainoznawczych szkół sobotnich i niedzielnych. Przedstawiciele 36 krajów, którym nie jest obojętny los języka ukraińskiego, wzięli udział w tym ważnym wydarzeniu. Opowiedzieli o problemach związanych z nauczaniem języka ukraińskiego w sobotnich i niedzielnych szkołach diaspory: większość nauczycieli to entuzjaści, którzy nawet nie mają wykształcenia pedagogicznego, ale chcą zapalić iskrę miłości do Ukrainy, która tli się w sercach dzieci ukraińskich emigrantów. Dla większości z nich szkoła niedzielna to uosobienie Ojczyzny. Ostro stoi kwestia nauki ukraińskiego jako obcego. Bohdan Ażniuk, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik działu języków Ukrainy Instytutu Językoznawstwa im. O. Potebni NAN Ukrainy, zaznaczył: „Podmiotem polityki językowej jest nie tylko państwo (organy aparatu państwowego), ale także społeczeństwo: nauczyciele, naukowcy, pracownicy mediów, aktywiści społeczni, przedstawiciele kultury. Wszyscy wywierają wpływ na jakość języka ukraińskiego”. Za czasów Marii Zańkowieckiej, naszej rodaczki, aby wystawić spektakl po ukraińsku, trzeba było uzyskać pozwolenie, obecnie zaś władza uchwala ustawy, mające na celu ochronę języka ukraińskiego, który w przestrzeni medialnej wypiera rosyjski. Rada Najwyższa wprowadziła kwoty na używanie języka ukraińskiego w telewizji i radiu. Ta decyzja ma pozytywne skutki: zwiększył się procent treści ukraińskojęzycznych, ale jeśli Ukraińcy nie będą mieli wewnętrznej potrzeby komunikowania się w języku ojczystym, to żadne ustawy nas nie uratują, ponieważ język nie może istnieć w warunkach szklarniowych, musi funkcjonować w żywej, potocznej mowie. Przewodniczący Związku Ukraińców Portugalii Pawło Sadocha podkreślił, że trzeba opracowywać strategię szerzenia idei ukraińskiej. Wszak w Portugalii długo uważano, że Mołdawianie to Słowianie. Portugalczycy dopiero od niedawna zaczęli rewidować historię o Hołodomorze, wcześniej panowała tu opinia o tym, że w Związku Radzieckim przedstawicielom wszystkich republik żyło się bardzo komfortowo. Jak zauważyli uczestnicy konferencji, Rosja popularyzuje naukę języka rosyjskiego za granicą, w ten sposób zwiększa sferę swoich wpływów. Władza rozpatruje język jako jedno z głównych narzędzi promowania i realizacji strategicznych interesów polityki zagranicznej kraju. Aktywnie propaguje ideę panslawizmu, która jest pokrewna internacjonalizmowi tym, że nierzadko pod tymi dwoma hasłami zamaskowana jest rusyfikacja. Nieprzypadkowo Mychajło Hruszewski swego czasu występował przeciwko panslawizmowi, widząc w nim zagrożenie dla interesów narodowych narodu ukraińskiego. Zwolennicy idei panslawizmu akcentują braterstwo narodów i pokrewieństwo języków. Owszem, języki ukraiński i rosyjski należą do jednej rodziny językowej, ale pod względem składu leksykalnego ukraiński jest najbardziej podobny do białoruskiego. Nie można mówić o tym, że język ukraiński jest dialektem rosyjskiego, wszak angielski i niemiecki również należą do jednej rodziny językowej, mają wspólne cechy, ale nikt ich nie utożsamia. Państwo musi zapewniać harmonijne funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego. Jednocześnie powinno dbać o prestiż języka za granicą. Zgadzam się ze słowami koordynatora kursów Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalnego „Proświta” w Buenos Aires Romana Danyłyszyna: „Język to pierwsza ofiara w procesach asymilacyjnych”. Ale mimo braku należytego wsparcia ze strony państwa, braku bazy materialnej, Ukraińcom, którzy opuścili macierzystą Ukrainę, lecz nie wyrzucili jej ze swojego serca, udało się zachować wysoki poziom znajomości języka, wiedzy o ukraińskiej kulturze i zwyczajach. I choć brzmiałoby to dziwnie, nawet za czasów niepodległości były próby zniszczenia języka ukraińskiego. Wystarczy wspomnieć niesławną ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”, czyli tak zwaną ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki (uchwaloną przez Radę Najwyższą 3 lipca 2012 roku), która rozszerzała użycie języków regionalnych i uczyniła ukraiński nieobowiązkowym w poszczególnych sferach. Po tym w Kijowie i innych miastach rozpoczęły się akcje protestacyjne, które nazwano Językowym Majdanem. Uchwalenie ustawy odbywało się z naruszeniem procedur, gra. Wydaje się, że ulubionym zajęciem Rosjan jest zniekształcanie i fałszowanie porządku ludzkiego i boskiego. Zdaniem Besançona, Rosja pozycjonuje swoją politykę zaborczą jako krucjatę. Rosjanie mogą znaleźć usprawiedliwienie dla każdego czynu. Swoje terytorium postrzegają jako ziemię obiecaną, dla nich imperator to mesjasz: „Misja cara polega na rozszerzaniu granic prawosławnego królestwa. Jest on odpowiedzialny nie przed ludźmi, a tylko przed Bogiem. Opierać się carowi oznacza powstać przeciwko Bogu”; „Ekspansja jest rozpatrywana w Rosji jako coś całkowicie naturalnego. Nie jest ona podbojem, a zjednoczeniem. Zjednoczeniem ziem rosyjskich, a potem ziem prawosławnych i, w końcu, innych ziem, które mają naturalne powołanie, by przyłączyć się do imperium”. Autor zaznacza, że niezaprzeczalną prawdą dla Rosjan stały się takie postulaty: „przeklęty Zachód”, „najwyższa hańba dla Rosji iść wspólną europejską drogą”, „lepiej komunizm niż burżuazyjny i liberalny kapitalizm”, „patrymonialna natura państwa rosyjskiego, które uważa się za właściciela ziemi i majątku swoich poddanych”. Alain Besançon to niszczyciel mitów o kraju, który agonizuje za okresem imperializmu. Rosjanie zapewniają, że Moskwa to Roman Danyłyszyn (w centrum), Maryna oraz Władysław Sukennyky

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn