Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2022 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Język – broń, a nie pieśń słowika

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Do problemów socjologii języka Obecna narodowowyzwoleńcza wojna rosyjsko-ukraińska pługiem swoim zagłębiła się w serce i ziemię i wydobyła z nich podstawowe sensy: język w jego dialektalnym, rodzinnym i nacjotwórczym znaczeniu. To on, konkretnie w naszej historii, czyni nas wyjątkowymi, to właśnie na to skierowane jest ponad 360-letnie ostrze moskiewskiej „denazyfikacji”, to właśnie tego wciąż nie rozumie pewna część ludności Ukrainy, od okupanckich najeźdźców, którzy osiedli na naszych ziemiach od połowy XVII wieku, po miejscowych janczarów, mankurtów, zdrajców. W „Deklaracji praw narodowości Ukrainy” z 1 listopada 1991 roku powtórzono z ustawy URSR „O językach w Ukraińskiej SRR” (1989) bezsensowną mantrę „język akceptowalny dla stron” oraz ugodowość wobec języka-okupanta, która przeniknęła także do obowiązującej ustawy językowej z 2019 roku: „Państwo ukraińskie zapewnia swoim obywatelom prawo do swobodnego używania języka rosyjskiego. W regionach, gdzie zwarcie zamieszkują kilka grup narodowych, obok państwowego języka ukraińskiego może funkcjonować język akceptowalny dla całej ludności danej miejscowości” (art. 3) (Mowne pytannja w Ukraini 1917–2000. Dokumenty i materiały. Symferopol: Dolja, 2003, s. 197). Właśnie z tej postradzieckiej deklaracji w przestrzeń informacyjną i świadomość społeczną wprowadzono absolutnie fałszywą tezę o zamieszkiwaniu na terytorium Ukrainy „ponad 100 narodowości” (Mowne pytannja, s. 196). Tymczasem analiza składu narodowościowego ludności Ukrainy, zgodnie ze spisem z 1989 roku, wskazuje, że na Ukrainie mieszkało 51 mln 452 tysiące 34 osoby, wśród których 72,73% stanowili Ukraińcy (37 mln 419 tysięcy 53 osoby), 22,07% Rosjanie (11 mln 355 tysięcy 582 osoby) – jako niewątpliwi okupanci lub ich potomkowie. Przedstawiciele innych narodowości nie sięgają na Ukrainie nawet jednego procenta! Najliczniej wśród nich było Żydów – 0,95%, następnie Białorusinów 0,86%, Mołdawian 0,63%, Bułgarów 0,45%, Polaków 0,43%, Węgrów 0,32%, Rumunów 0,26%, Greków 0,19%, Tatarów 0,17%, Ormian 0,11% i inni (Czornyj S. Narodowy skład ludności Ukrainy w XX stuleciu. Podręcznik. Kijów: Kartohrafija, 2001, s. 81–82). Zatem poszczególne etnosy na Ukrainie, poza Rosjanami jako okupantami, stanowiły wówczas zaledwie 0,8%. Ukraina jest państwem monoetnicznego narodu, gdzie nie ma żadnych podstaw do wyodrębniania takiej mniejszości narodowej jak Rosjanie – bo to nie „mniejszość narodowa”, lecz mordercy-okupanci. Od połowy XVII wieku ten etnos konsekwentnie i systemowo prowadzi wojnę z Ukrainą, której apogeum stała się obecna pełnoskalowa wojna, którą u nas przez niewolników u władzy początkowo nazywano ATO (operacja antyterrorystyczna), a Putin nazywa ją „wojennaja opieracyja”. Wojna z 2014 roku rozpoczęła się właśnie tam, gdzie po stuleciach okupacji wykorzeniono język ukraiński, ponieważ zmieniono strukturę etniczną regionu poprzez Hołodomor, represje, wysiedlanie Ukraińców i osadnictwo Moskwitów. Dopóki w ustawodawstwie językowym i polityczno-prawnym polu Ukrainy językowi rosyjskiemu będzie przypisywane jakiekolwiek inne znaczenie niż język-okupanta, dopóty Ukraińcy będą znajdować się w statusie kolonialnego tworu i stałej wojny! Dopóty będą dla Moskwy magnesem przyciągającym jej imperialną politykę z moskiewskojęzycznym fundamentem. Im mniej w Ukrainie języka moskiewskiego, tym słabsza Moskwa, bo to igła Kościeja Nieśmiertelnego ich siły, tym bliższe zwycięstwo Ukrainy. Spis z 2001 roku potwierdził najliczniejszą wspólnotę etniczną – Ukraińców: ponad 37,5 mln, podczas gdy w ciągu trzynastu lat między spisami liczba Rosjan zmniejszyła się o ponad 3 mln (z 11 mln 355 tysięcy 582 osób w 1989 roku do 8 mln 334 tysięcy 141 osób w 2001 roku). Ciąg dalszy na str. 4—5 8–11 IWAN PROSJANYK HALINA DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W imię światła Prawdy i Wolności

3 listopada w agencji „Ukrinform” omówiono zadania Narodowego stowarzyszenia badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców. W wydarzeniu wzięli udział znani naukowcy, obrońcy praw człowieka, działacze społeczni. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Rozpoczął się żałobny Miesiąc Pamięci Narodowej. Ogłoszono dane socjologiczne grupy „Rejtynh” – 85 procent Ukraińców uznaje, że Hołodomor lat 1932–1933 był ludobójstwem narodu ukraińskiego. Straszne czasy klęski sztucznie zaplanowanego przez moskiewskich leninistów-stalinistów wielkoskalowego głodu Ukraińców w latach 1921–23, 1932–33, 1946–47. Lekcja tragedii, godności i wiary w niezwyciężoność Narodu, który zdołał przetrwać. Na pamięć przychodzą prawdziwe słowa człowieka wielkiego sumienia, badacza Hołodomoru-Ludobójstwa na Ukrainie Jamesa Mace’a o wiecznej zasadzie życia — aby wiedzieć, dokąd iść, trzeba pamiętać, skąd przychodzimy. My pamiętamy. Przede wszystkim to, że najwcześniej głód przyszedł do naszych ukraińskich dzieci. W archiwach CDAVO Ukrainy (F. 1. Op. 7. Spr. 145. Ark. 148 odw.) przechowywany jest list uczniów szkoły w Peczyrach w rejonie bracławskim do WUCYK w sprawie głodowania z 1 listopada 1931 r.: „...w żołądku boli od tego śmiecia, które teraz jemy, bo zabrano nam nie tylko chleb do ziarna, ale i ziemniaki, fasolę i wszystko, co można jeść, z ziemniaków robią wódkę, a my nie mamy co jeść. O obuwiu już milczymy, ale prosimy nie gubić nas głodem. Mamy nadzieję, że Władza Radziecka nie da nam zginąć i nie będzie karmić kulami zamiast chleba, jak karmili naszych ojców carowie”. Ale co carowie, co moskiewskie psiarnie, monarchiści czy bolszewicy-komuniści, staliniści czy putiniści – wszyscy oni byli i są tacy sami. Nieludzie od szatana. Oni są na widoku, ci wieczni wrogowie, którzy wydeptują naszą ziemię, kontynuują etnobójstwa, lingwobójstwa, ludobójstwa, zabijając ukraińskość. Nic ludzkiego nigdy nie przejawiało się ani u kremlowskich opryczników, ani w podłych duszach rodzimych sługusów i sprzedawczyków. Kiedy we wsi Bezborodźky koło szewczenkowskiego Kaniowa, jak twierdzą dokumenty archiwalne, zmarła z głodu prawie cała wieś (ponad 500 osób), to „miotła” egzekutorów kontynuowała wywożenie wszystkiego, co jadalne, w celu doprowadzenia resztek ludzi do śmierci głodowej. A kiedy wszystko zabrali, to jeszcze żywa kobieta-matka zapytała przewodniczącego rady wiejskiej: „Coż teraz mamy jeść?!”. Na co on odpowiedział: „Jedzcie ziemię”. Jednym z pierwszych jeszcze w 1933 r. o wydarzeniach Hołodomoru napisał Ułas Samczuk w powieści „Maria”, dedykując ją Matkom, które zginęły śmiercią głodową na Ukrainie w latach 1932–1933. To pierwsze dzieło literackie wydano w 1934 roku we Lwowie, ale trafić na Ukrainę mogło dopiero po odzyskaniu Niepodległości. Prawie 70 lat temu (w 1953 roku) „ojciec Konwencji o ludobójstwie”, doktor Rafał Lemkin powiedział, że właśnie „wyniszczenie narodu ukraińskiego” – to jest „klasyczny przykład ludobójstwa”. Jednak dopiero w 2006 roku Rada Najwyższa oficjalnie uznała Hołodomor lat 1932–33 za Ludobójstwo Narodu Ukraińskiego. Jego publiczne zaprzeczanie uważano za niezgodne z prawem, chociaż, niestety, kara nie była przewidziana. Ważne, że Sąd Apelacyjny miasta Kijowa 13 stycznia 2010 roku stwierdził fakt ludobójstwa na Ukrainie i uznał za organizatorów popełnienia ciężkiej zbrodni Stalina, Mołotowa, Kaganowicza, Postyszewa, Kosiora, Czubara, Chatajewicza... 19 państw uznało Hołodomor za ludobójstwo Ukraińców (Australia, Gruzja, Ekwador, Estonia, Kanada, Kolumbia, Łotwa, Litwa, Meksyk, Paragwaj, Peru, Polska, USA, Węgry, Portugalia, Watykan, Brazylia, Czechy), a jeszcze 8 krajów potępiło Hołodomor jako akt wyniszczenia ludzkości, uczciło pamięć milionów zgładzonych głodem Ukraińców. W październiku Minister Spraw Zagranicznych Ukrainy zwrócił się do parlamentów o uznanie sztucznego radzieckiego Hołodomoru lat 1932–1933 za ludobójstwo, co jest ważne dzisiaj, kiedy Rosja ponownie dokonuje ludobójstwa Ukraińców. Jako przypomnienie dla wszystkich – znaczące wydanie z 2014 roku książki „Ludobójstwo na Ukrainie 1932–33 rr.” według materiałów śledztwa SBU w sprawie karnej nr 475. W tym zbiorze dokumentalnym zaznaczono, że „z uwzględnieniem skumulowanych strat w wyniku Hołodomoru na Ukrainie utracono 10 063 000 osób”. I chociaż wśród historyków i polityków, narodów i państw nie ma jednomyślności co do tego, czy można uważać Hołodomor za ludobójstwo zgodnie z Konwencją ONZ z 1948 r. w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, i jaka w rzeczywistości była liczba ofiar, nie sprowadzając jej do ustalonej „sowieckiej normy” – 3,9 mln, jednak warto mieć nadzieję na triumf wiary Szewczenki, że jednak „będzie prawda między ludźmi”. Żeby ludzie przewrotni pamiętali słowa wspomnianego już Jamesa Mace’a: „Wasi zmarli wybrali mnie...”. Czy więc „dokonają moralnego wyboru” te miliony Ukraińców – ofiar Hołodomoru-Ludobójstwa wobec tych „naszych” i nie naszych faryzeuszy-badaczy oraz politykierów, którzy gorliwie nie chcą wiedzieć o milionach zabitych, uważając, jakoby ich w ogóle nie było na tym białym świecie. Ta diabelska przysługa – nieukarane uniwersalne zło, które kontynuuje agonię nowymi wojnami-ludobójstwami, które znowu i znowu będą przychodzić na naszą ziemię. I po raz kolejny ludzkość będzie zmuszona dokonać wyboru – potępić, obronić, powiedzieć prawdę, pokonać zło, czy lawirować, oszukiwać i żyć przewrotnością. Przecież ludobójstwo wtargnęło nie tylko na Ukrainę, ono już przyszło na próg Europy i Świata. Obecnie Unia Europejska i 43 państwa świata opublikowały wspólne oświadczenie w poparciu Ukrainy w sprawie potępienia Rosji za nową zbrodnię przeciwko ludzkości. Wiek temu rosyjski bolszewicki terror, rozpoczynając śmiercionośny pochód przez planetę, nie został potępiony. Teraz nadszedł czas prawdy i oświecenia, a nie czas „zachowania twarzy” dla putinowskiej Rosji. Złudzeń już nie ma, a są tylko tragedie, drwiny, wojna, nieszczęście. Obecna polityka Rosji wobec Ukrainy przypomina lata nazistowskiego stalinizmu, kiedy Ukraińcom odbierano ziemię i kulturę, chleb i życie, pozbawiano tożsamości. I przy tym przez Moskali wypluwany był potok kłamstw. Inaczej być nie może. Przecież głównym eksportem Rosji zawsze była nawet nie zwodnicza polityka, a propaganda. Dlatego, Świecie, nie czekaj „dobra” od molocha-Moskala, któremu przygotowana jest jedyna droga do piekła. Bo „Nie ma drzewa złego, żeby rodziło owoc dobry”, — powiedziano w Piśmie Świętym. Drzewo rusni „owocuje” tylko tragediami. Nas zabijano tylko dlatego, że jesteśmy Ukraińcami. Oni umierali wszędzie, powszechnie. „W 1926 r. – pisze Robert Conquest w „Żniwach boleści” – na Północnym Kaukazie mieszkało 3 mln 107 tys. Ukraińców, z nich na Kubaniu – 1 mln 412 276. Edukacja tam była w języku ukraińskim. W Krasnodarze działał ukraiński uniwersytet pedagogiczny, w stanicy Połtawskiej – technikum pedagogiczne”. Jednak sztuczny głód, represje zrujnowały ukraiński świat. Świadek przeżytego głodu pisał: „tutaj, na Kubaniu, taki głód, że zmarłych już nie ma gdzie chować”. Jednak najstraszniejsze, co się działo, to było świadome dzieciobójstwo. Los dzieci poraża tą niesłychaną katastrofą, która zniszczyła nawet świadomość, kiedy dzieci już postrzegały okropności jako oczywistą daność. A rosyjscy bolszewicy, NKWD wojnę i okrucieństwa wobec dzieci nazywali, oczywiście, nie zbrodnią-ludobójstwem, a „historyczną potrzebą”. Im bardziej okrutnie i zwyrodniale przejawiały się te cechy w stosunku do dzieci, tym bardziej oddanymi komunistycznej sprawie uważano te nieludzkie istoty. Małe dzieci stanowiły do 20 procent zmarłych. Najwięcej ich umierało z głodu w strasznych męczarniach. Resztę żywych przekształcano na podstawie „klasowego podejścia” w oddziały pawlikomorozowców, których uczono donosić na swoich rodziców, krewnych, przyjaciół, „walczyć z kułakami”. Kat narodu ukraińskiego Postyszew chwalił się w gazecie „Prawda”, że już pół miliona dzieci nauczono „skutecznie” walczyć z „kułakami” i złodziejami ziarna. A inny zbrodniarz bolszewickiej watahy Mikojan na „świętowaniu” 20-lecia organu represyjnego „Czeka” porywająco propagował „wyczyny” takich dzieci (pionierów Szczegłowów), które donoszą NKWD na wrogów ludu. Wszędzie triumfowało nie tylko fizyczne ludobójstwo i narodowy etnocyd, ale także stalinowska autorytarna, antyhumanitarna pedagogika. Z jednej strony – głodne, umierające, bezdomne dzieci, z drugiej – zdradzieccy, bez rodu i plemienia, „wierni” lenino-stalinowcy. Takim był model zwyciężającego socjalizmu. Klasyczny przykład radzieckiego ludobójstwa, skierowany na wyniszczenie narodu ukraińskiego, w szczególności także środkami okrutnej rusyfikacji. Hołodomor przewidywał likwidację ukraińskiego chłopstwa, które było ostoją tożsamości narodowej, ukraińskiej kultury, języka, tradycji, wiary. Próbując usprawiedliwić Hołodomor ciężkimi skutkami kolektywizacji i rozkułaczania, Kosior, oprycznik Stalina, nazwał w 1933 r. głównym zagrożeniem dla władzy radzieckiej „ukraiński nacjonalizm”, wypowiadając satanistyczny cel bolszewizmu – ukraiński chłop ma być rzucony na ofiarę dla stworzenia narodu radzieckiego. Jednak nawet wielkoskalowe wymorzenie głodem było za mało, a dlatego ludobójstwo-Hołodomor przewidywało inne złowieszcze kierunki. Moloch potrzebował najstraszniejszej zbrodni przeciwko ludzkości – zaplanowanego dzieciobójstwa. Głód, brak zasobów, śmierć, a „kryształowo czyści” rosyjscy marksiści bezlitośnie grabią zagrabione. W „Słowie Proświty” już naświetlano fakty, jak na tle totalnego deficytu dochodziło do gigantycznej bolszewickiej kradzieży. Bo jeszcze sto lat temu (w 1921 roku) „New York Times” opublikował dane, że do banków świata wpłynęło od Lenina 75 mln franków szwajcarskich; Dzierżyńskiego – 80 mln; Trockiego – 90 mln; Urickiego – 85 mln. W 1922 roku na kontach Zinowjewa wykryto 400 mln dolarów, a po zabójstwie Trockiego w bankach na jego kontach znaleziono 800 milionów dolarów. Skradzionego złota było tyle, że w USA i krajach europejskich brakowało mocy przerobowych do jego przetapiania. Tylko w ciągu 8 miesięcy 1921 roku do USA zaimportowano ponad 700 ton drogocennego metalu. Ta bachanalia, w której brały udział zagraniczne wywiady, bogacze Hammerowie, trwała nieprzerwanie. Amerykański historyk R. Spencer zaznaczał, że było to najbardziej gigantyczne obrabowanie w historii ludzkości. To jest odpowiedzią na to, a kto wtedy wyhodował rosyjski nazizm dla dokonania przez niego ludobójczej polityki. W archiwach (CDAWO Ukrainy, f. 4008, op. 1, spr. 1, ark. 15) przechowywany jest apel Komitetu Społecznego Ratowania Ukrainy w Czechosłowacji z 30 października 1933 r. do Prezydenta USA F. Roosevelta o pomoc. „Panie Prezydencie! Naród ukraiński na terenach radzieckich wymiera z głodu. Ten głód nie jest zjawiskiem przypadkowym, ani klęską żywiołową, czy nieszczęściem naturalnym. Został on spowodowany systemem bolszewickiej dyktatury oraz antyukraińskiej polityki…”. Jednak świat milczał, flirtował, nawiązywał stosunki dyplomatyczne z okrutną tyranią. Nie zareagował nawet wtedy, gdy 7 kwietnia 1935 roku (rzekomo z powodu niemożności rozwiązania problemu bezdomności i przestępczości) wszedł w życie stalinowski dekret o zezwoleniu na egzekucje dzieci w wieku od 12 lat, uznając, że mają one już ukształtowaną „świadomość klasową”. Zabijano głodne dzieci nie tylko za kradzieże, rozboje, chuligaństwo. R. Conquest przytacza wymowny przykład, gdy 76 dzieci z centrum dziecięcego w Lebedynie zostało rozstrzelanych za to, że zachorowały, najadłszy się nieświeżej koniny. Umrzeć śmiercią głodową, zginąć w łagrach, zostać rozstrzelanym – to drogi, które przygotował ukraińskim dzieciom stalinowski reżim. Zdarzało się tak, że na początku 1934 roku w wiejskich szkołach nie było kogo uczyć. W roku szkolnym 1940/41 do pierwszej klasy w wielu wsiach nie zapisano ani jednego dziecka. Demograf-dysydent M. Maksudow twierdził jeszcze w latach 70., że „nie mniej niż trzy miliony dzieci urodzonych między 1932 a 1934 rokiem zmarło z głodu”. Do tego dochodziła śmiertelność dzieci w łagrach i z powodu chorób – nie mniej niż 1 milion. Dlatego dzisiaj bardzo nieprzekonujące i niewyraźne jest błądzenie wielu „ukraińskich” i zagranicznych badaczy między liczbami śmierci – 3,5–3,9 mln ofiar. Co to jest? Zamówienie, choroba moskiewszczyzny, wewnętrzne przekonanie zakorzenione przez kremlowskie narracje, czy całkowite nieprzyjmowanie, nieuznawanie (według ruskomirowych szablonów) Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców. Bo jeśli oprzeć się na spisie powszechnym z 1926 r. (31,2 mln), to liczebność Ukraińców w 1939 r. powinna wynosić nie 27,5 mln osób, a przynajmniej 38 mln. Deficyt – 10,5 mln! (R. Conquest). Warto zaznaczyć, że nawet amerykańscy komuniści, spotykając się z M. Skrypnykiem, wymieniali 8 milionów zmarłych z głodu Ukraińców, a szef represyjnego GPU Bałycki – 8-9 mln. Jednak „przyjęła się” w stalinowskim gabinecie właśnie liczba 3,3-3,5 mln zmarłych z głodu na Ukrainie, którą już z jakiegoś powodu bardzo lubią „nasi” akademiccy badacze (kłamcy). Ale w każdych okolicznościach próby minimalizowania skali tragedii i fałszowania jej przyczyn oznaczają wchodzenie na błędną drogę narodowego bytu, kiedy niepamięć czy świadome ignorowanie prawdy, wybaczenie wszystkiego i tolerancja wobec popełnionych zbrodni będą wciąż na nowo rodzić nowe nieszczęścia. Bo w tym świecie zdolni przetrwać i rozwijać się są tylko te narody, które opierają się na prawdzie – o „sobie”, o „innym”. Przypomina się, że według Konfucjusza szlachetny i godny człowiek (jak i naród) troszczy się przede wszystkim o 9 głównych podstaw etycznych. Na pierwszym miejscu – „widzieć jasno”. Dlatego, gdy naród dotyka tak wrażliwego nerwu, jak ludobójstwo-hołodomor, to od niego i jego przywódców wymaga się tego, co najważniejsze – „Uczyń świadomość i prawdę swoim początkiem, a potem idź wypełniać obowiązki”. Ponieważ każdy czyn i zamiary stają się grzeszne, jeśli zlekceważono prawdę. Uświadamiam sobie, że bardzo niełatwo jest zmieniać świadomość zastraszoną śmiercią głodową i represjami. Wszak wielki głód rodził nie mniej „wielkie kłamstwo”. I chociaż wobec narodu ukraińskiego popełniono straszliwą zbrodnię, „Wielka Encyklopedia Radziecka” cynicznie interpretuje – ludobójstwo jest niczym innym, jak „zrodzeniem gnijącego imperializmu”. Dlatego trzeba ostatecznie zwalczać nie tylko stalinowsko-putinowski pogląd na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

historię Ukrainy, ale także wymiatać ze wszystkich zakamarków „swoich” tłumaczy naszej przeszłości i przyszłości. Bo oczywiste jest, że i domorosłych „rachmistrzów”, którym zlecono plan nieprzekraczania ustalonej granicy, jest w ukraińskim środowisku pod dostatkiem. Oni gorliwie wolą nadal odtańcowywać tę rolę w morderczym „tangu” Hołodomoru, którą już wykonywali ich poprzednicy, zarabiając jedynie na wieczne przekleństwa narodu. Pamiętajmy bowiem, że wraz z moskiewskimi najeźdźcami ludobójstwo prowadzili i „swoi” – miejscowi naczelnicy, „aktywiści”, poplecznicy, realizując zabójczą linię generalną partii bolszewickiej, którą wygłosił Stalin jeszcze na czwartej naradzie KC RKP(b) z odpowiedzialnymi pracownikami republik narodowych w 1923 r.: „Partia, która stoi u władzy, potrzebuje tego, aby mieć na obrzeżach marksistowsko pewne kadry z miejscowych ludzi, związanych zarazem z szerokimi masami ludności”. (J. Stalin. Artykuły i przemówienia o Ukrainie. 1936. K., Wydawnictwo Partyjne KC WKP(b)U. – S. 194). I takich kadr, wychowanych przez stalinizm, było niemało w czasach Hołodomoru, które jak psy-cerbery znęcały się nad swoimi własnymi ludźmi. Dzisiaj ludobójcza wojna Moskali trwa nadal. W końcu ona nigdy się nie kończyła. Obecnie przybrała szczególnie przerażający charakter. I to nie tylko dzięki zastosowaniu najbardziej barbarzyńskich środków zabijania, ale także wściekłemu zastraszaniu całego świata, że ukraiński Naród, Państwo muszą zostać zniszczone. Na tym tle wypowiedzi putinowsko-miedwiediewowskiej kloaki nawet stalinowscy satrapowie wyglądają „humanitarniej”, bo na wszelkie sposoby maskowali ludobójstwo faryzejskimi hasłami. A obecni kremlowscy nieludzie chwalą się swoim wandalizmem, strasząc świat. Przy czym wojna dotknęła całego ukraiństwa, nawet tego zagranicznego. Prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Pawło Grod twierdzi, że w Rosji obecnie dokonywany jest etnocyd przeciwko Ukraińcom metodą zombifikacji i izolacji. Ukraińcy w Rosji, i tak już zbyt zdenacjonalizowani i duchowo wydeptani przez imperialność, zmuszeni są zakończyć swoje członkostwo w SKU z powodu zagrożenia odpowiedzialnością karną za kontakty z tak zwanymi „niepożądanymi organizacjami”. Tam zlikwidowano ukraińską szkołę, książkę, cerkiew, instytucje narodowo-kulturalne. A na okupowanych terytoriach z bibliotek i placówek oświatowych pospiesznie usuwają „nazistowską” literaturę, „ucząc” według ruskomirskich standardów. Literatura ukraińskojęzyczna jest zakazana, poczynając od książek dla dzieci, które, według ich raszystowskiej wersji, „zniekształcają” historię Ukrainy i narzucają „nazistowskie wartości”. Wszystko to Rosjanie-naziści nazywają denazyfikacją, chociaż w rzeczywistości właśnie tacy naziści jak Moskale prowadzili podobne wojny z książkami, ludźmi, ideami, kulturą. Nic nowego pod słońcem. Ich poprzednicy (carowie-psiarze, staliniści-szowiniści) działali według takich samych szablonów, mieszcząc w nich fizyczne, duchowe, intelektualne, moralne niszczenie ukraiństwa. 110 lat temu M. Hruszewski w pracy „O języku ukraińskim i ukraińskiej szkole” napisze jakby o teraźniejszości: „Szkół mało, a uczą niezrozumiale, językiem ruskim, milcz, nie roztrząsaj, co każą – spełniaj”. Nic dziwnego, wszak zawsze „polityka rosyjska, nastawiona na terytorialne rozszerzenie oraz na panowanie nad innymi narodami – pisał ukraiński oświeceniowiec I. Łysiak-Rudnycki – hodowała hipertrofowany biurokratyczno-wojskowo-policyjny aparat. Ten aparat, którym wielonarodowe imperium trzyma się w kupie, niczym żelazną obręczą, zagłusza w samym rosyjskim społeczeństwie wszystkie pędy wolności”. Doprawdy, ona została tam zamurowana, umarła nawet na liberalnych tablicach „dobrych Rosjan”. Dzisiaj strażnikiem Wolności jest Ukraina. O tych wyczynach wkrótce napiszą historycy sumienia. Chociaż, jak mówiła Lina Kostenko: „Historie przecież piszą na stole. / My zaś piszemy krwią na swojej ziemi”. „Piszemy” ofiarnie i mężnie. Dla światła Prawdy i Wolności! i zwycięstwa, meldunki z frontu, opowieści świadków i bojowników oporu, obserwacje o życiu w oblężonym mieście, wygnanie okupantów z obwodu czernihowskiego i jej stopniowy powrót do normalnego życia – o tym wszystkim można przeczytać w książce. Niemało autor przytacza też historycznych paraleli, wszak dla absolutnej większości ukraińskich patriotów, którzy, tak jak Wasyl Czepurnyj, stali u źródeł odnowienia państwowej niepodległości Ukrainy, Szeroka wojna z Rosją była tylko kwestią czasu. Zamiast epilogu autor podaje proroczy wiersz poety-dysydenta, członka UNA-UNSO Anatolija Łypynosa, napisany w 1990 roku: Wyprzęgliśmy woły, przewróciliśmy pług, Siodłamy konie i ostrzymy włócznie. Odrzuciliśmy żale, wspomnieliśmy wszystkie zniewagi, Wybacz nam, Panie, zmiłuj się i ratuj. Na styku dwóch światów stajemy do pojedynku, Na styku dwóch epok nadchodzi szlachetny świat. Twarzą w twarz Naród z bezliczną tłuszczą. Wokół wrogów – szczelny żywopłot. Wilgotna pleśń Europ łechce nasze nozdrza, Upalnych Azji zgnilizna kurczy ramiona. Czeka bój. Wszystko inne będzie... później. Życie trwa. Toczy się wojna. Według przekonania autora „Stu dni Szerokiej wojny”, 24 lutego 2022 roku to początek rozpadu Rosji i narodzin Wielkiej Ukrainy, której „Sława stanie między narodami”. Tak jak autor, wierzę, że właśnie tak będzie! raiński naród i państwo ukraińskie dzisiaj zmuszone są, śladem Czeczenii, wypróbować na sobie wszystkie grozy „russkiego mira”. Obecne uznanie Iczkerii stało się przełomową decyzją, która skłania światową wspólnotę do zwrócenia uwagi na inne zniewolone narody Rosji, uznania wkładu Iczkerii w walkę przeciwko Rosji. Obecnie, oprócz rządu Czeczeńskiej Republiki Iczkerii, na wygnaniu działają Baszkirskie Narodowe Centrum Polityczne, Erzjański Zjazd Narodowy, Kongres Ojrat-Kałmuckiego Narodu, który pod koniec października ogłosił deklarację „O państwowej niepodległości Republiki Kałmucji”, oraz inne organizacje, które są prawomocnymi organami władzy narodów zniewolonych przez Rosję. I im koniecznie potrzebne jest wsparcie Ukrainy oraz innych krajów, które prowadzą walkę przeciwko Rosji. 23 października Rząd Tatarstanu na wygnaniu także zwrócił się do Ukrainy z wnioskiem o uznanie niepodległości republiki. Bez wątpienia podobne wnioski od organizacji, które wkrótce staną się rządami przejściowymi odłamków Federacji Rosyjskiej, będą napływać nadal. Właściwie uznanie Iczkerii za tymczasowo okupowane terytorium już stało się punktem wyjścia demontażu FR. Przyszłości w Rosji już nie ma. Materiały przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Sto dni Szyrokoji wijny”

Taki tytuł nosi nowa książka czernihowskiego publicysty i działacza społecznego Wasyla Czepurnego. W ciągu pierwszych stu dni od 24 lutego przebywał on w rodzinnej ziemi czernihowskiej – w czasie okupacji i wyzwolenia obwodu. Przy każdej nadarzającej się okazji prowadził dziennik i robił notatki w mediach społecznościowych, które latem literacko opracował i postanowił wydać. Zapisy są uporządkowane chronologicznie od pierwszego do setnego poranka Szerokiej wojny. Właściwie termin „Szeroka wojna” został zaproponowany przez autora dla tej części rosyjsko-ukraińskiego konfliktu, która rozpoczęła się po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Choć Wasyl Fedorowycz nie szczędzi też innych określeń dla tej najnowszej wojny – ojczyźniana, ogólnonarodowa, Wielka... Przyznam się, że mnie jako czytelnikowi brakowało, oprócz numeracji od pierwszego do setnego dnia, również daty kalendarzowej. Stale musiałem przypominać sobie i liczyć, który to był dzień i miesiąc. Ale to jedyna uwaga, którą chciałbym wyrazić autorowi. W całej reszcie nasze serca biły w jednym rytmie. Jednakowo odczuwaliśmy, współprzeżywaliśmy i odtwarzaliśmy w pamięci wydarzenia, które na zawsze zmieniły Ukrainę i wszystkich Ukraińców. Bardzo interesujący w książce jest opis wydarzeń, które miały miejsce na Czernihowszczyźnie, a które znacznie uzupełniają informacje rozpowszechniane w środkach masowego przekazu. Choć autor wymienia ogólnie dalekie od wszystkich imiona Bohaterów, co jest zrozumiałe, ponieważ wojna trwa. Jestem przekonany, że z czasem te zapiski staną się cennym źródłem pamiętnikarskim dla badaczy wojny. Autor, jako znany działacz społeczny, honorowy przewodniczący czernihowskiej obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy, który przez wiele lat był w awangardzie procesów kształtowania narodu na Siwerszczyźnie, przedstawia własne uzasadnienie nieuchronnego Zwycięstwa Ukrainy. Właściwie mówiąc, wiarą w nasze Zwycięstwo przesycony jest każdy wiersz książki, a każdy zapis dzienniczkowy na końcu wzmocniony jest jeszcze obrazami i analogiami biblijno-filozoficznymi, które podświadomie odczuwał i odczuwa każdy, kto troszczy się o ojczystą ziemię. Przelać to na papier może tylko człowiek o wybitnym talencie, nim bez wątpienia jest Wasyl Czepurny. Uważny czytelnik zauważy, że poszczególne dni wojny, opisane w książce, mają jeszcze uzupełnienia-uogólnienia z podtytułami „Kroniki Szerokiej wojny”. Są to zapisy z facebookowej strony autora, na które codziennie czekali jego przyjaciele, jak na promyk nadziei z oblężonego Czernihowa. Pierwsze doniesienia o początku inwazji, pierwsze strat

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przyszłości w Rosji już nie ma

„Okupacja ChR-Iczkerii przez wojska federacji rosyjskiej trwa 8427 dni” – taki licznik można zobaczyć na stronie agencji informacyjnej „Czeczen-Press”, która jednocześnie jest stroną rządu Czeczeńskiej Republiki Iczkerii na uchodźstwie. Czeczeńska Republika (od 1993 roku – Czeczeńska Republika Iczkerii) została proklamowana 8 czerwca 1991 roku i istniała jako niezależne państwo do 20 marca 2000 roku, kiedy podczas drugiej wojny czeczeńskiej wojska rosyjskie okupowały jej terytorium. Wojny czeczeńskie stały się tragicznym prologiem obecnych wydarzeń w Ukrainie. Na los niewielkiego narodu Kaukazu Północnego spadły wszystkie okropności „gorącej wojny”: dywanowe bombardowania lotnicze, ostrzały artyleryjskie, nawet z użyciem bomb kasetowych, masowe zniszczenia i ofiary… Ponadto Rosja w latach 90. całkowicie wygrała wojnę informacyjną przeciwko Iczkerii, przez co żadne państwo członkowskie ONZ nie uznało wtedy jej niepodległości. W 2000 roku Czeczeni przeszli do wojny partyzanckiej, która z różną intensywnością trwa do dziś. Na okupowanym terytorium republiki trwa tymczasem stały terror wobec ludności cywilnej, gwałty, tortury w obozach filtracyjnych, grabieże… 11 czerwca 2000 roku dekretem Putina na szefa okupacyjnej administracji Czeczenii został mianowany kolaborant Ahmat Kadyrow – ojciec obecnego „przywódcy Czeczenii”. Kierownictwo ChR-Iczkerii przeszło do podziemia, a następnie zostało zmuszone opuścić terytorium republiki. Faktycznie całkowity opór Czeczenów został stłumiony nie dzięki militarnym zwycięstwom Rosji, lecz dzięki zdradzie własnego narodu przez Kadyrowów. Dlatego działania kadyrowców zarówno w Czeczenii, jak i w Ukrainie nie są dżihadem („świętą wojną”), jak zapewnia ich przywódca, lecz drogą do piekła. W środowisku muzułmańskim kadyrowców uważa się za kufr, czyli niewiernych-odstępców. Na świecie jest dość dużo emigrantów czeczeńskich, którzy po drugiej wojnie czeczeńskiej zmuszeni byli opuścić swój kraj. To właśnie oni w marcu 2014 roku sformowali ochotniczy batalion imienia Dżochara Dudajewa, który wstąpił do wojny z Rosją po stronie Ukrainy. Następnie utworzono kolejny czeczeński batalion – imienia Szejcha Mansura. Ostatni Prezydent Iczkerii Doku Umarow w 2007 roku złożył swoje pełnomocnictwa i został pierwszym emirem samozwańczego Emiratu Kaukaz. Po tym najwyższym urzędnikiem Republiki został premier Achmed Zakajew. Decyzja ukraińskiego parlamentu stała się dla narodu czeczeńskiego prawdziwie wyjątkowym wydarzeniem. Bo jest ona początkiem odnowienia sprawiedliwości historycznej. Ukra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Język – broń, a nie pieśń słowika», s. 1

Język – broń, a nie pieśń słowika

Dokończenie. Początek na str. 1. Czyli udział procentowy Rosjan w strukturze etnonarodowej Ukrainy zmniejszył się o 5%, co wiąże się przede wszystkim ze zmianą identyfikacji etnicznej, a nie z wyjazdem z Ukrainy. O 383 tysiące (czyli o 78,7%) skurczyła się żydowska wspólnota etniczna, co było spowodowane jej emigracją do różnych krajów. Czyli Żydzi pod względem liczebności wśród wszystkich wspólnot etnicznych przesunęli się z trzeciego na czternaste miejsce (Etnonacionalna struktura ukraińskiego suspilstwa. Dowidnyk. K.: Naukowa dumka, 2004, s. 7). Wiadomo, że wśród pierwszorzędnych funkcji narodu ukraińskiego jest funkcja głównego nośnika języka państwowego. Zgodnie ze spisem z 2001 roku, język swojej narodowości uważa za ojczysty 85,2% Ukraińców, czyli język ukraiński uważa za ojczysty 67,5% ludności Ukrainy. Natomiast 14,8% (5,5 mln) Ukraińców za język ojczysty uznało rosyjski, co jest wymownym współczynnikiem zmoskwiczenia Ukraińców (Etnonacionalna struktura, s. 10; Mowna polityka ta mowna sytuacija w Ukrajini. Analiz i rekomendaciji. K.: Wyd. dim “Kyjewo-Mohylianśka akademija”, 2008, s. 5). W przededniu wielkiej wojny sondaż socjologiczny przeprowadzony przez KMIS, “Rejtynh”, SOCIS oraz Centrum im. Razumkowa wykazał, że 90,6% ludności Ukrainy uważa się za Ukraińców, 6,3% – za Rosjan, 2,7% – za przedstawicieli innych narodowości. Czyli zachodzą pozytywne tendencje w płaszczyźnie samoidentyfikacji narodowej i zwiększania możliwości języka ukraińskiego, co nieuchronnie wywołuje paniczny opór z przeciwnego obozu zwolenników moskwizacji Ukrainy. Stąd też dalsze kolonialne inicjatywy w kwestii rozwiązania problemu językowego, stąd też rozpalona wojna, aby uratować resztki języka na Ukrainie jako głównego powiązania z Moskwą. Jak mówi łacińskie przysłowie: “Czego lekarstwa nie leczą – leczy żelazo. Czego żelazo nie leczy – leczy ogień”. Żelazo i ogień leczą i oczyszczają, przetapiają dusze. Wojna światowa rozkołysała umysły, wstrząsnęła do podstaw psychiką, ogień rewolucji zrobił swoje, wywrócił do góry nogami wszystko i bielmo z oczu zaczyna spadać. Kto prędzej przejrzał – ten prędzej i wyzdrowiał. Wśród ognia i burzy także nasza psychika narodowa przetopi się, wykrystalizuje i przestanie być czymś połowicznym, giętkim i bez formy… Ukraina już się narodziła” (Jewszan Mykoła. Wybrane. Iwano-Frankiwsk: Misto NW, 2020, s. 618–619). Powiedziano to prawie 100 lat temu w czasie I wojny światowej, którą narody znalazły w sobie siłę, by odpowiednio nazwać. Autorem słów jest niepopularyzowany w naszym wypaczonym liberalno-materialistycznym społeczeństwie idealista, żołnierz i myśliciel, krytyk literacki (a zatem ideologiczny analityk epoki i sposobu myślenia Ukraińców) Mykoła Jewszan (1889–1919). Jego rozważania w pełni nakładają się na obecne okoliczności wielkiej wojny, którą do dziś na świecie, a częściowo i na Ukrainie, nazywa się bezbarwnym słowem “konflikt”, pomimo jej oczywistych globalistycznych wymiarów. Ostatnia socjologia językowa grupy “Rejtynh”, przeprowadzona 17–18 sierpnia 2022 roku w czasie wielkiej wojny, wykazała (poza terenami tymczasowo okupowanymi), że 76% ankietowanych uważa język ukraiński za ojczysty (według spisu z 2001 roku – 67,5%), 19% – rosyjski. Jednocześnie 30% rosyjskojęzycznych uznało za swój język ojczysty ukraiński. Rośnie liczba tych, którzy częściej rozmawiają w domu po ukraińsku: 51% zaznaczyło, że rozmawia w domu po ukraińsku (w kwietniu 2022 roku – 48%), jedna trzecia – dwoma językami, 13% – po rosyjsku. Ponad połowa mieszkańców południa i wschodu jest dwujęzyczna, około jednej czwartej – rosyjskojęzyczna. Używanie rosyjskiego w życiu codziennym zmniejszyło się mniej więcej dwukrotnie. Zatem wojna wpłynęła na procesy naturalnego wyboru ojczystego języka ukraińskiego, ale są one jeszcze bardziej złożone niż deokupacja terytoriów, ponieważ język to materializacja sposobu myślenia i obrazu świata. Niestety, do tej pory nie zaszły zasadnicze zmiany w świadomości ludzi dotyczące traktowania języka jako środka komunikacji na język jako podstawę budowania narodu i państwa. Warto natychmiast przywrócić do dyskursu naukowego i publicznego prace nacjonalistów-intelektualistów, w szczególności Lwa Rebeta, którzy traktują język i naród jako wzajemnie uwarunkowane zależności: “…zmagania o rozpowszechnienie swojego języka – to zmagania o rozpowszechnienie posiadłości każdego narodu, a denacjonalizacja polega przede wszystkim na narzucaniu drugiemu narodowi swojego języka. Język ojczysty jako instrument myślenia jest niepowtarzalny i człowiek korzysta w swoim życiu wewnętrznym tylko z jednego języka, nawet jeśli zna więcej języków” (Lew Rebet. Teorija naciji. Lwów, 1997, s. 138). Dlaczego zachowaliśmy się jako odrębny etnos, mimo ponad 350-letniego okresu utraty państwowości przez okupację przez Moskwę? Ponieważ to właśnie język był tą granicą, która oddzielała nas od wroga i jednoczyła wewnątrz. Bohdan Chmielnicki na negocjacje do Moskwy jeździł z tłumaczem i jest to najpewniejszy dowód naszej odrębności od Moskali: „...moskale mieli niemały kłopot zarówno z językiem mówionym, jak i literackim ówczesnych Białorusinów i Ukraińców. Często błędnie ich rozumieli; mieli mało wykwalifikowanych tłumaczy; nie potrafili nawet „oczyścić” makaronicznego tekstu, przepisując go w celu wniesienia do ważnych oficjalnych dokumentów” (Kinan Edward. Rosyjskie mity historyczne. K.: Krytyka, 2001, s. 56). Wraz z poselstwem do Moskwy w osobach sędziego generalnego Samijła Bohdanowycza (Zarudnego) oraz pułkownika perejasławskiego Pawła Teteri wysłano tłumacza wojskowego Jakowa Iwanowycza. Jeśli chodzi o warunki umowy, które wychodziły od Moskwy, to zostały one wyłożone w przywileju dla Bohdana Chmielnickiego i Wojska Zaporoskiego w 11 artykułach oraz w ukazach carskich (z 27 marca 1654 r.) – i pisane były w Moskwie językiem moskiewskim, a tłumaczone „białoruskim pismem” (czyli językiem ukraińskim – I. F.) (Jakowliw Andrij. Umowa hetmana Bohdana Chmielnickiego z carem moskiewskim Aleksiejem Michajłowiczem z 1654 r. // Rada Perejasławska 1654 roku (historiografia i badania). K.: Smołoskyp, 2003, s. 108, 114). W kwestii językowo-politycznej o charakterze państwowotwórczym zwróćmy uwagę na jeden z najważniejszych punktów ugody hadziackiej z 6 września 1658 roku o utożsamieniu Rusi nie tylko z wiarą grecką, „lecz językiem ludu ruskiego, który nie pokrywa się z granicami państwowymi, jednak stanowi obiektywną rzeczywistość etniczną” (Farion Iryna. Społeczny status staroukraińskiego (ruskiego) języka w XIV–XVII wieku: świadomość językowa, rzeczywistość językowa, perspektywa językowa. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2015, s. 319). Źródło tej definitywnej tezy socjolingwistycznej sięga czasów właśnie hetmana Bohdana Chmielnickiego, w szczególności mało zbadanej sytuacji z zawarciem pokoju w Radnot w 1656 roku, który przewidywał zmianę konfiguracji sił politycznych Europy Środkowo-Wschodniej przy udziale negocjacji szwedzko-siedmiogrodzkich i ukraińskich. Wojsko Zaporoskie w osobie Bohdana Chmielnickiego gotowe było przyłączyć się do koalicji radnockiej (i to po tak zwanej Radzie Perejasławskiej) oraz podpisać umowę ze szwedzkim królem dopiero po tym, jak uznają hetmanowi „prawa do całej starej Ukrainy lub Roksolanii, gdzie była wiara grecka i język jeszcze istnieje – aż do Wisły, aby mogli zatrzymać to, co zdobyli swoją szablą” (Archiw Jugo-Zapadnoj Rossii, izdawajemyj wriemiennoj kommissijej dla razbora driewnich aktow, wysoczajsze uczrieżdiennoj pri Kijewskom Wojennom, Podolskom i Wołynskom gienieral-gubernatorie. Postanowlenija dworianskich prowincialnych siejmow, w Jugozapadnoj Rossii. K., 1908. Cz. III. T. VI, s. 201-207). W związku z tym kolejny hetman Iwan Wyhowski, a później Petro Doroszenko w swoich umowach czy uniwersałach konsekwentnie wykorzystali to osiągnięcie dyplomacji Bohdana Chmielnickiego: granice języka to granice Ukrainy. Jest to, właściwie, ta myśl, którą teraz posługuje się Putin, „broniąc” „rosyjskojęzycznej ludności” jako przynależnej do swojego państwa. Po raz pierwszy tę myśl wyraziła jego była żona na początku trzeciego tysiąclecia na jednym z forów filologicznych: „Rosja kończy się tam, gdzie kończy się język rosyjski. Te słowa małżonki jednego z eksprezydentów Rosji (chodzi o 2011 r. – I. F.) obrazowo ilustrują, jak zasadnicze dla Rosjan jest promowanie „wielkiego i potężnego” w życie społeczne i przestrzeń edukacyjną innych krajów”. Jednak później Putin przewyższył swoją byłą żonę w definicjach granic imperium. W 2016 roku na wręczeniu nagrody Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego zapytał dziewięcioletniego chłopca, gdzie kończy się Rosja. Ten odpowiedział, że na Cieśninie Beringa – natomiast Putin podpowiedział, że nigdzie. Rozwiązana przez niego wojna przeciwko Ukrainie stała się początkiem realizacji szalonej imperialnej ambicji, poczynając od aneksji Krymu i okupacji części obwodów donieckiego i ługańskiego w 2014 roku. Ponieważ ani wewnątrz Ukrainy, ani na poziomie międzynarodowym nie otrzymał należytego odporu, 24 lutego 2022 roku doszło do jego pełnoskalowej inwazji. Jak mawiał swego czasu cytowany klasyk, moskiewski niedźwiedź będzie nacierał dopóty, dopóki europejskie zwierzęta nie dadzą mu odporu. Przesłanką ataku jest ochrona „rosyjskojęzycznej ludności”, o czym zresztą oświadczył 12 października 2016 roku: „Podkreślę, że byliśmy zmuszeni bronić rosyjskojęzycznej ludności w Donbasie, zmuszeni byliśmy zareagować na dążenia ludzi żyjących na Krymie do powrotu w skład RF”. Wojna i język 2022 roku Absolutnym szokiem dla armii putinowskiej stał się heroiczny opór wobec Putina Południowo-Wschodniej Ukrainy, która na poziomie językowym nie przeszła jeszcze okresu rosyjskojęzycznej deokupacji i gdzie język ukraiński należycie się nie rozpowszechnił i nie zapanował. Czyli obserwujemy budujący proces dekolonizacji Ukraińców na poziomie fizycznego oporu wobec moskiewskich okupantów, ale jeszcze z jego językiem na ustach lub częściowo z surżykiem, który, mam nadzieję, stanie się zwrotnym przejściem do języka ukraińskiego, a nie odwrotnie, jak to było w czasach imperium zła ZSRR: od surżyka do języka moskiewskiego. Wojna jednak poruszyła kolonialną rosyjskojęzyczną inercję (jaka różnica czy nie czas na to), pro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...e dalsze rozlicznienie Ukraińców bynajmniej nie jest dokonanym faktem, wręcz przeciwnie, nadal pozostaje bardzo wdzięcznym polem dla putinowsko-lokajskich i ugodowsko-tchórzliwych manipulacji wewnątrz samej Ukrainy. Właśnie stąd 10 marca 2022 r. wśród warunków ewentualnego rozejmu z Ukrainą Rosja konsekwentnie wysuwała kwestię językową jako drugą po głównym żądaniu nieprzystąpienia Ukrainy do NATO i zapisania tych żądań w Konstytucji Ukrainy: 1. Odmowa ruchu w kierunku NATO. Neutralny status Ukrainy. Gwarantem którego gotowa stać się Rosja, która napadła na nasz kraj. 2. Język rosyjski – drugim językiem państwowym. Zniesienie wszystkich ustaw, które go ograniczają. 3. Uznanie przez Ukrainę Krymu za rosyjski. 4. Uznanie przez Ukrainę niepodległości DRL i ŁRL w granicach administracyjnych obwodów (łącznie z obecnie kontrolowanymi przez Ukrainę terytoriami). 5. „Denazyfikacja”. Zakaz działalności ultranacjonalistycznych, nazistowskich i neonazistowskich partii oraz organizacji społecznych, zniesienie obowiązujących ustaw o gloryfikacji nazistów i neonazistów. 6. „Demilitaryzacja” Ukrainy. Pełna rezygnacja z broni ofensywnej, pod którą, gdy zechcieć, można podciągnąć dowolne rodzaje uzbrojenia. Nie mniej wymowne co do państwowego znaczenia kwestii językowej było przechwycone przez Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji przy RBNiO doniesienie o planach językowo-edukacyjnych Rosji w Ukrainie z 15 marca 2022 roku, które jest programem „denazyfikacji edukacji”: 1. zniszczenie literatury podręcznikowej, która zniekształca historię lub propaguje nazizm i rusofobię; 2. przywrócenie obowiązkowego nauczania języka i literatury rosyjskiej w szkołach; 3. organizowanie kursów przygotowujących nauczycieli szkolnych przedmiotów humanistycznych z zwolnieniem tych, którzy odmawiają ich ukończenia; 4. wielokrotne zwiększenie limitów przyjęć abiturientów z Ukrainy przez rosyjskie uczelnie wyższe; 5. nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Innymi słowy, napisano rasistowski plan edukacyjny zniszczenia państwa Ukraina („denazyfikacja edukacji”), którego system oświaty wciąż był dalece odległy od narodowej treści i przeznaczenia. Jak wiadomo, to właśnie władza ugodowca P. Poroszenki, który wpędził Ukrainę w mińską pętlę, doprowadziła do pokazowej denacjonalizacji edukacji poprzez wyeliminowanie przez ministra oświaty S. Kwita (2014–2016) obowiązkowości języka ukraińskiego i historii Ukrainy w uczelniach wyższych (rozporządzenie nr 1392 z 25 listopada 2014 r.) oraz wprowadzenie cenzury treści narodowych w podręcznikach pod przykrywką ekspertyzy antydyskryminacyjnej. Następnie minister oświaty i nauki L. Hrynewycz (2016–2019) kontynuowała sprawę „denacyfikacji” naszej edukacji poprzez połączenie w programie szkolnym literatury ukraińskiej z światową, historii Ukrainy z historią światową oraz wyeliminowanie literatury ukraińskiej z ZNO przy przyjęciu na kierunki techniczne. To już doprowadziło do bombowego wyrwy w głowach młodych ludzi bez narodowej świadomości historycznej i językowej, którą najłatwiej zaszczepić właśnie przez dzieła literackie. Kwestia językowa była zatem konsekwentnie obecna w procesie negocjacyjnym. W szczególności 16 marca 2022 roku szef MSZ Rosji Siergiej Ławrow oświadczył, że „jednym z głównych zagadnień negocjacji jest status języka rosyjskiego i rosyjskojęzycznych mediów na Ukrainie, gwarancje praw mniejszości narodowych, w tym rosyjskiej”. 17 marca 2022 roku Putin przeprowadził rozmowę telefoniczną z prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoganem i powiedział mu, czego strona rosyjska obecnie żąda od Ukrainy w rozmowach. Wśród żądań, oprócz „neutralności” Ukrainy i odrzucenia kursu euroatlantyckiego, – „ochrona języka rosyjskiego” i „denazyfikacja”. Jednak okrutne trwanie wojny i coraz straszliwsze zbrodnie wroga, na szczęście, uniemożliwiły naszym władzom jakiekolwiek negocjacje z Putinem. Natomiast nie zniknęła rzeczywistość języka moskiewskiego ani w naszej przestrzeni informacyjnej, ani w otaczającym środowisku. Co więcej: ze szczelin zniewolonych umysłów sączy się trująca myśl o „chorosznych ruskich”, której rzecznikiem staje się Ariestowicz, dlatego z nową siłą nabierają procesy anglicyzacji zamiast ukrainizacji, o czym była mowa w moim materiale „Anglicyzacja, byle nie ukrainizacja” („Słowo Proświty”, 36–38, 13–31 października 2022, s. 10). Czyżby te nieustępliwe i systemowe żądania Putina dotyczące języka rosyjskiego jako podstawy zniszczenia Ukrainy nie przekonywały znacznej części ukraińskiego społeczeństwa, że język wroga to samowolne zameldowanie wrogiego państwa-terrorysty na terytorium Ukrainy zamiast Ukraińców z ich językiem? Czyżby nasze sentymentalno-porażkowe śpiewy o języku „kalinowym” i „słowiczym” ze śmiertelną mantrą tolerancji językowej nadal siedziały w głowach, pochylonych pod moskiewskimi rakietami? Natomiast Piotr Jacyk – założyciel corocznego maratonu języka ukraińskiego 9 listopada, mówi: „Jacy wy tam naiwni – wierzycie, że ktoś zlekceważy swój interes po to, żeby wam było dobrze! Świat jest okrutny, liczy się przede wszystkim z siłą, a przyczyną wszystkich wydarzeń w nim, począwszy od wojen i rewolucji, a skończywszy na wizytach państwowych i pomocy humanitarnej, są interesy, interesy, interesy” (Słabospicki M. Piotr Jacyk. Ukrainiec, który odmówił bycia biednym. K.: Jarosławów Wał, 2018, s. 222). Obecność rosyjskojęzycznych jest podstawowym motywem Putina do napadu na Ukrainę, aby ich, jak widzimy w Charkowie, Mariupolu, Mikołajowie i innych miejscach, zabijając, „ochronić”: typowy model satanistycznej siły przemianowywania świata, by pozornie ukryć swoje czarne wnętrze. Obecne pochłanianie Białorusi przez Rosję zaczęło się właśnie od czynnika językowego, odkąd od 1995 roku język rosyjski w Białorusi stał się drugim państwowym, całkowicie wypierając język białoruski i przez to likwidując samo państwo Białoruś. Nasze zadanie dziś, w czasie tej heroicznej i ofiarnej narodowo-wyzwoleńczej wojny, – nie dopuścić, by jak po Majdanie 2014 roku osłabić kwestię językową, sprowadzając ją do zgubnej moskiewsko-ukraińskiej schizofrenii językowej „jedna strana – jedinaja strana”. Apelowanie do rosyjskojęzycznych wojskowych jest takie samo jak apelowanie do ułomności umysłowej, której pozbywać się wzywa już samo Ministerstwo Obrony Ukrainy, bo wtedy nie sposób odróżnić ukraińskiego żołnierza od moskiewskiego dywersanta czy po prostu wroga. Gorzko czytać w instrukcjach Sił Zbrojnych, że należy zwracać uwagę na akcent podejrzanej osoby, zamiast tego, by kierownictwo Sił Zbrojnych wydało jasne polecenie wykonywania Ustawy Ukrainy o Siłach Zbrojnych: „Językiem Sił Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy. Językiem statutów, dokumentacji, prowadzenia spraw urzędowych, komend, szkolenia, zajęć wychowawczych, innej komunikacji statutowej oraz działalności służbowej w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy” (art. 13). Czy ktoś może sobie wyobrazić, żeby w szeregach Ukraińskiej Armii Powstańczej żołnierze rozmawiali między sobą po polsku, mimo że Galicja była pod polską okupacją i dominacją języka polskiego od końca XIV wieku do 1939 roku – ponad 500 lat? Słusznie stwierdza Piotr Jacyk, że po osiedleniu się w Kanadzie od 1945 roku gorliwie uczył się języka angielskiego, niemieckiego i hiszpańskiego, ale największą ilość pieniędzy inwestował w rozwój języka ukraińskiego w Ukrainie: „Wiele mniejszych od nas narodów zachowało i rozwija swoje języki, a u nas pięćdziesięciomilionowy naród w większości mówi narzuconym nam obcym językiem. To nie brzmi naturalnie: z zewnątrz to brzmi tak, jakby psy miauczały” (Słabospicki, s. 236). Kursy języka Język to czynnik bezpieczeństwa narodowego, który w czasie wojny nabiera wyjątkowego znaczenia tożsamościowego. Musimy podejmować natychmiastowe działania systemowe, mające na celu poszerzanie funkcjonowania języka ukraińskiego, nie czekając na koniec wojny, lecz robiąc każdy swoje. Dlatego zainicjowałam kursy języka ukraińskiego dla przesiedleńców wewnętrznych we Lwowie i zarejestrowałam odpowiednią petycję na stronie Lwowskiej Rady Miejskiej, nie otrzymując jednak żadnej reakcji ze strony lwowskiego ratusza. Jeśli tej inicjatywy nie udało się zrealizować przez organ władzy wykonawczej, to została ona z powodzeniem wprowadzona w życie na katedrze języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Zaledwie w półtorej doby ankietę osób chcących uczyć się języka ukraińskiego w trybie zdalnym (zoom) w okresie od marca do kwietnia 2022 roku wypełniło 1065 uczestników z całej Ukrainy i świata! Naród sam wyznacza czasem agendę językową, z uporem popychając tchórzliwie-liberalną władzę do tworzenia odpowiednich warunków do opanowania języka wielkiego Tarasa Szewczenki, który o rosyjskim powiedział bardzo wymownie: „Mówić umiem, ale nie chcę”. Wśród motywacji zapisu na kursy: pozbycie się suržyku (rusycyzmów), poprawa znajomości, nauka lepszego mówienia, wzbogacenie języka, zaczęcie myślenia po ukraińsku (przestanie myślenia po rosyjsku, zapomnienie rosyjskiego), poprawność pisowni (zmiany ortograficzne), uzyskanie odporności językowej, zainteresowanie wszystkim, swobodne mówienie, aby dziecko mówiło itd. Tymczasem zwierzchnik Lwowa A. Sadowyj, w odpowiedzi na słuszny apel lwowian do przesiedleńców, by nie posługiwali się językiem wroga i przechodzili na ukraiński, nie wstydząc się mówić nawet z błędami, zareagował w typowo ugodowo-hipokryzyjnym stylu: „Pozwólcie ludziom, którzy wrócili z piekła, poczuć się bezpiecznie”. Czy jednak lwowianie mogą czuć się bezpiecznie, skoro dookoła rozbrzmiewa mowa wroga? I jak odróżnić moskiewskich dywersantów od „rosyjskojęzycznych” przesiedleńców? Aby uświadomić sobie głębię naszego kryzysu językowego od Zachodu po Wschód, przypomnę, że zwierzchnik Lwowa już 25 lutego, a następnie 2 marca 2014 roku wystąpił z kolaborancką inicjatywą „Lwów mówi po rusku”, rzekomo na znak solidarności z obwodami donieckim i ługańskim oraz Krymem, przeciwstawiając w ten sposób te tereny całemu krajowi i nadając im do dziś status okupowanych, i w końcu nieuchronne stało się pełnoskalowe wtargnięcie Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku. Jego poparli swoimi oświadczeniami tacy ludzie jak Jurij Szuchewycz, Ihor Kalynec, Iwan Wakarczuk, Myroslav Marynowycz oraz mniej znaczący ugodowcy wraz z „Wydawnictwem Starego Lwa”… Po zakończeniu kursów katedralnych stworzyłam własny autorski kurs kultury języka, który działa nieprzerwanie od kwietnia 2022 roku, w każdy poniedziałek o godz. 18.00–19.30. Wprowadzenie kursów (czy klubów) języka ukraińskiego ma wyjątkowe znaczenie nie tylko z punktu widzenia wejścia Ukraińców w naturalną przestrzeń ukraińskojęzyczną, ale także w kontekście kwestii bezpieczeństwa, gdzie z powodu braku bariery językowej między tak zwanym „rosyjskojęzycznym Ukraińcem” (co jest politycznym oksymoronem) a Moskalem może łatwo ukryć się wróg i okupant. To właśnie czynnik językowy jest dziś najpewniejszym sposobem wykrywania wrogich grup dywersyjno-wywiadowczych, niezwykle niebezpiecznych w warunkach wojny na całym terytorium kraju. Uważam za pouczającą potrzebę przyswojenia doświadczenia naszego partnera, Polski, która, przyjmując na swoim terytorium znaczną część uchodźców z Ukrainy, już wprowadziła bezpłatny kurs zdalny dla dzieci i dorosłych, a rząd Polski obiecał wspierać organy samorządu lokalnego, które przyjmą do swoich szkół dzieci-uchodźców, w zakresie nauki języka polskiego. Kwestia języka to kwestia władzy, a nie zmiennej czy sytuacyjnej komunikacji. Zatem, nie chcąc uczyć się języka ukraińskiego, rosyjskojęzyczni „Ukraińcy”, którzy znaleźli się za granicą jako uchodźcy, będą zmuszeni nauczyć się języków krajów, do których przyjechali. Bo te kraje mają swoją duszę językową, a nie obcą! Wymowne w tej sprawie jest rozważanie pasjonackiego idealisty Mykoły Jewszana, który przez ponad sto lat posyła nam pozdrowienie z czasów I wojny światowej, której lekcja (podobnie jak II wojny światowej) do dziś nie została przyswojona: „Oczywista rzecz, aby stworzyć kulturę ukraińską, nie trzeba jechać ani do Moskwy, ani do Berlina, ani do Ameryki: owszem, można jechać, ale przede wszystkim trzeba mocno przyłożyć ucho do ziemi rodzinnej: rozumieć jej mowę. Kto tej mowy nie rozumie i nie potrafi uchwycić duszą tych dźwięków, którymi przemawia ukraińska przyroda, ukraińska ziemia – ten jest obcym, choćby sto razy nazywał się Ukraińcem. Przed takimi obcymi, którzy na równi z politycznymi „gešeftmacherami” depczą ziemię, aby zrobić karierę, najbardziej trzeba się strzec, oni zasypują żywe źródło kultury narodowej, zacierają linie narodowego oblicza i zabijają w korzeniu jego pierwotny charakter” (Jewszan, s. 641). Nie będzie zwycięstwa Ukrainy bez zwycięstwa języka ukraińskiego! Iryna FARION

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Badacze języka ojczystego z Berdiańska

Wasyl WEŁMOŻKO, krajoznawca, m. Odessa. Najstarszy był Trochym, który urodził się 4 sierpnia 1861 roku, Wasyl – 8 maja 1862 roku, obaj dorastali w wielodzietnych rodzinach. W obu rodzinach brakowało środków na naukę w gimnazjum, dlatego dzieci wstąpiły do szkoły parafialnej, a następnie do dwuklasowej szkoły miejskiej. Za sukcesy w nauce obaj przynosili do domu listy pochwalne i podziękowania. Właśnie podczas nauki w szkole zaczyna się kształtowanie osobowości młodzieńców. Los zetknął ich z człowiekiem, który przyczynił się do pewnego ukształtowania światopoglądu i zainteresowań naukowych. Był to były narodowowolec Wasyl Łukycz Martynowycz, wydalony z czwartego roku uniwersytetu za poglądy polityczne, który w latach 1875–1876 był kierownikiem Berdiańskiej dwuklasowej szkoły miejskiej. Ucząc się w szkole, chłopcy biorą aktywny udział w kółku kulturalno-literackim, zorganizowanym przez W. Martynowycza wraz z nauczycielem W. Czornobajewem. Kółko miało wyraźnie demokratyczny charakter, co budziło zainteresowanie językiem ojczystym, ukraińską pieśnią: członkowie kółka czytają utwory H. Kwitki-Osnowjanenki, „Czarną radę” P. Kulisza, „Kobziarza” Tarasa Szewczenki i in. Utalentowani pedagodzy, zauważywszy nieprzeciętne zdolności uczniów, wzięli obu pod swoją opiekę, pomagając przygotować się do dalszej nauki. Jak wspominał później W. Krawczenko: „Martynowycz zobaczył mnie, może najbardziej obdartego swojego ucznia, sprzedał swój najdroższy majątek – strzelbę i odział mnie”. Właśnie oni – Martynowycz i Czornobajew – przygotowali i dali możliwość wstąpienia młodzieńcom do Teodozyjskiego Instytutu Nauczycielskiego w 1877 r. Z oboma swoimi mentorami Trochym Zińkiwski i Wasyl Krawczenko utrzymywali kontakty aż do ich śmierci. W sierpniu 1877 r. przyjaciele razem wyjeżdżają z Berdiańska do Teodozji, a stamtąd do Karasubazaru (obecnie m. Biłohirśk), gdzie wtedy, z powodu wojny rosyjsko-tureckiej, był tymczasowo ulokowany Teodozyjski Instytut Nauczycielski. Warunki życia i nauki w instytucie były trudne. Lecz los sprawił, że z powodu postępującej choroby oczu Trochym zmuszony był opuścić instytut i jechać na leczenie do Charkowa. Pieniądze na leczenie zebrali dyrektor i wykładowcy instytutu. Znany okulista L. Hirszman z powodzeniem zoperował Zińkiwskiego. Prawie dwa lata mieszka on w Charkowie, pracując jako pomocnik piekarza, później jako robotnik w drukarni. Życiowe trudności i przeciwności nie powstrzymywały dociekliwego Wasyla Krawczenki w jego dążeniu do wiedzy. Uczył się z wielkim zainteresowaniem, dużo czytał, wzmożenie zajmował się samokształceniem, przygotowując się do przyszłej działalności oświatowej. Ale w 1880 r. policja aresztuje nauczyciela Wasyla Martynowycza i podczas rewizji znajduje listy od jego ucznia – Wasyla Krawczenki. Te listy stają się przyczyną rewizji także w mieszkaniu absolwenta Teodozyjskiego Instytutu Nauczycielskiego. W tym czasie, gdy W. Krawczenko prowadził swój ostatni wykład kontrolny w szkole, policja znalazła jego listy do Martynowycza. Więc Trochym Awramowycz Zińkiwski W. Krawczenkę pozbawiono prawa do zajmowania się działalnością pedagogiczną, zamiast dyplomu wydano zaświadczenie o nauce w instytucie. 2 czerwca Wasyla Krawczenkę „pod zarzutem przynależności do teodozyjskiej grupy narodowców – w celu poprawy”, skierowano jako szeregowca do 60. rezerwowego batalionu piechoty. W lipcu 1879 r. Trochym Zińkiwski, uzbierawszy trochę pieniędzy, powraca do Berdiańska i we wrześniu z powodzeniem zdaje egzaminy przy gimnazjum w Berdiańsku, według programu dla osób, które wyraziły chęć wstąpienia do wojska, i zdobywa prawo wstąpienia jako ochotnik do służby wojskowej. Z czasem wyrusza parowcem do Kerczu, a stamtąd – do Symferopola, gdzie w październiku zostaje wcielony do służby wojskowej w tym samym 60. rezerwowym batalionie piechoty. Przyjaciele znów byli razem i w sierpniu następnego roku wstępują do Odeskiej junkierskiej szkoły piechoty. W tamtym czasie szkoła swoim autorytetem nie ustępowała miejscowemu uniwersytetowi. Właśnie w tej placówce wykładał wówczas historię absolwent Uniwersytetu Kijowskiego, znany działacz społeczny Południa Ukrainy, uczony, bliski towarzysz M. Drahomanowa Leonid Smoleński. Zabroniono mu pracować w instytucjach oświaty ludowej za przynależność do Ukraińskiej Hromady w Odessie. Jednak ten zakaz nie rozciągał się na wojskowe placówki edukacyjne. Według wspomnień wielu absolwentów tej sławnej szkoły, na wykłady L. A. Smoleńskiego przychodziła praktycznie cała szkoła, „wykładów tych nikt, nawet najgorszy junkier, nie opuszczał. Wszyscy oficerowie i wykładowcy, na czele z samym naczelnikiem szkoły junkierskiej, pułkownikiem Sydorenką, byli obecni na tych wykładach”. „Każda narodowość, w tym Ukraińcy, mogą osiągnąć równouprawnienie drogą podnoszenia swojego poziomu kulturalnego i konieczne jest, aby każdy świadomy człowiek prowadził taką pracę wśród ludności” – nauczał swoich uczniów Leonid Anastasijowycz. Znacznie później Wasyl Krawczenko twierdził, że L. Smoleński zainspirował go do pracy naukowej, podkreślał, że „od tego momentu można liczyć początek mojej działalności naukowo-kulturalnej na rzecz narodu ukraińskiego”. Pod wpływem swojego nauczyciela przyjaciele od 1880 r. brali udział w pracach nad przygotowaniem Słownika ukraińskiego, przeprowadzając selekcję poszczególnych słów i oryginalnych zdań ze starych ukraińskich wydawnictw. W miarę gromadzenia potrzebnego materiału L. A. Smoleński przekazywał go M. Komarowowi, który był wówczas redaktorem przyszłego słownika rosyjsko-ukraińskiego. Przyjaciele byli aktywnymi członkami „kółka młodzieży” – starszej grupy narodowców. W tym okresie Hromada w Odessie miała znaczący wpływ na młodzież miasta. Wasyl Krawczenko wspominał, że przewodniczącym kółka starszej grupy narodowców był jego dawny towarzysz i rodak – berdiańczyk Anton Chojcki, który studiował na Uniwersytecie w Odessie. Sam W. Krawczenko był „łącznikiem”. Jego zadanie polegało na przekazywaniu i przechowywaniu literatury. „Zabierając świeżo przywiezioną z Petersburga literaturę („Narodnaja wola”, „Ziemla i wola”) – wspominał później Wasyl Hryhorowycz – część przekazywałem Zińkiwskiemu, a część była u mnie. Nas dwóch miało 70 czytelników-junkrów”. Członkowie kółka działali według wszystkich zasad surowej konspiracji – czytelnicy nie wiedzieli nic o sobie nawzajem, co przydało im się po 1 marca 1881 r., kiedy po zamachu na Aleksandra II i odpowiednich kontrposunięciach ze strony władz odeskich – uwięzieniu L. Smoleńskiego, nikt z junkrów-hromadiwców nie ucierpiał. W sierpniu 1882 roku przyjaciele ukończyli szkołę, otrzymali stopień oficerski podchorążego i udali się do miejsca swojej służby. Przyjaciele trafili do 126. Rylskiego pułku piechoty, batalion Trochyma stacjonował w Czerkasach, a Wasyla – w Żytomierzu. Obu oficerów wyznaczono na stanowiska niefrontowe. W okresie od kwietnia 1884 do lutego 1885 r., kiedy część Rylskiego pułku stacjonowała w mieście Humań, Wasyl Krawczenko spotkał się z Trochymem Zińkiwskim i oni, bezpośrednio kontaktując się z Mychajłem Komarowem (który pracował wtedy jako notariusz w Humaniu), jeszcze bardziej wytrwale i ofiarnie prowadzili poszukiwania potrzebnego do słownika materiału. W dalszej kolejności drogi życiowe przyjaciół się rozeszły, ale kontynuowali służbę w wojsku i utrzymywali kontakty z B. Hrinczenką, M. Komarowem, M. Łysenką i innymi ukraińskimi działaczami. W marcu 1883 r. Trochym Zińkiwski poznaje Hannę Tymofiijiwnę Serwyczkiwską, przyszłą żonę, która z czasem urodzi mu córkę Anhelinę. Hanna starała się wejść w świat duchowy swojego ukochanego. On marzy o wstąpieniu na Uniwersytet w Odessie, ale do tego potrzebny jest świadectwo gimnazjalne. Dlatego w kwietniu – czerwcu 1886 r. przy Drugim Kijowskim Gimnazjum Klasycznym błyskotliwie zdaje egzaminy. W Kijowie Trochym mieszka u M. Komarowa, gdzie poznaje O. Konyskiego, M. Łysenkę, M. Staryckiego, P. Żyteckiego, W. Horłenkę, O. Pcziłkę, F. Łebedyncewa, z niektórymi kijowskimi wydawcami i księgarzami. Po egzaminach znów powraca do służby wojskowej. W lipcu-sierpniu następnego roku z powodzeniem zdaje egzaminy do Wojskowo-Prawnej Akademii w Petersburgu. Przebywając w Petersburgu w latach 1887–1889, T. Zińkiwski nawiązuje kontakty z osobami pochodzącymi z Ukrainy, które interesowały się Ukrainą, jej literaturą, folklorem; poznaje D. Mordowcewa, O. Pypina, L. Berensztama i innych działaczy społeczno-kulturalnych; skupia wokół siebie niewielką grupę studentów-Ukraińców. Pomaga układać zbiór ukraińskich pieśni z nutami dla nauczycieli szkół ludowych, wzywa do zbierania materiałów do popularnej historii Ukrainy, którą marzył napisać. Przebywając w północnej stolicy, wydaje własnym kosztem zbiór opowiadań „Obrazki z prawdziwego życia”. Tłumaczy na język ukraiński bajki Ezopa, dzieła Plutarcha, Wergiliusza, sam pisze bajki. Zińkiwski nosi się z zamiarem założenia ukraińskiego tygodnika, ale otrzymuje odmowę. Z czasem pisze opowiadanie „Sen”, tłumaczy dzieła Moliera, zbiera materiał do gramatyki języka ukraińskiego. Gromadzi materiały do historii literatury ukraińskiej, dochodząc przy tym do wniosku, że literatura ukraińska nie zaczyna się od I. Kotlarewskiego, lecz ma dawniejszą tradycję. W następnym roku kończy naukę w Wojskowo-Prawnej Akademii z pierwszą lokatą w stopniu sztabskapitana. W czerwcu 1890 r. sztabskapitan Zińkiwski powraca do Kijowa. Pomimo przewlekłej choroby płuc, kontynuuje pracę literacką, zapisuje folklor, tworzy jedno z najlepszych opowiadań „Monsieur-kozaku”. Wyczerpany chorobą, Trochym Awramowycz składa raport o zwolnienie ze służby wojskowej ze względu na stan zdrowia. W raporcie zaznacza, że ma na utrzymaniu żonę i córkę. Ponieważ dotąd zatajał ten fakt, przy zwolnieniu został ukarany – pozbawiono go emerytury. Stan zdrowia Zińkiwskiego gwałtownie się pogarsza, praktycznie nie wychodzi z domu, nie może nawet rozmawiać. Wspiera go jedynie O. Konyski. Żona i jej krewni, ludzie zamożni, nie okazali należytej uwagi i pomocy, a rodzina w Berdiańsku nie wiedziała, że choruje. 25 kwietnia 1891 r. T. A. Zińkiwski jedzie do B. Hrinczenki, mając nadzieję na poprawę stanu zdrowia. Ale w drodze przeziębił się i jeszcze bardziej osłabł. Jego nadzieje na wyzdrowienie nie spełniły się. 30 maja, już ciężko chory, wyrusza do Berdiańska, mając nadzieję, że w rodzinnych stronach pomoże mu morski klimat i otoczenie rodziny. Ojciec i krewni szczerze troszczyli się, aby uratować Trochima od śmierci. Ostatnie dni Zińkiwskiego mijały to w majaczeniach, to w gorączce, to w napadach strasznego kaszlu. 20 czerwca o godzinie 5 po południu Trochima Awramowycza Zińkiwskiego zabrakło. 10 czerwca pochowano go z honorami wojskowymi na cmentarzu w Berdiańsku, obok grobu matki. Wasyla Krawczenkę mianowano kierownikiem biblioteki pułkowej, co sprzyjało kontaktom z żołnierzami; młody oficer prowadził ciekawą i ważną pracę nad zbieraniem materiałów etnograficznych. Z ust towarzyszy broni zapisuje opowieści, historie z życia, zaklęcia, bajki, obrzędy itp., z których część weszła później do 1 i 2 tomu materiałów etnograficznych, opublikowanych przez Borysa Hrynczenkę. Właśnie w tym czasie nawiązują się trwałe i przyjazne relacje W. Krawczenki z Borysem Hrynczenką. Przez wiele lat regularnie ze sobą korespondują, a w latach 1891–1900 dość owocnie współpracują, zaś rozprawy i badania naukowe W. Krawczenki zostały zamieszczone we wszystkich tomach „Materiałów etnograficznych”, które ukazały się pod redakcją B. Hrynczenki w latach 1895–1901. W 1899 r. Wasyl Krawczenko debiutuje w czasopiśmie „Kijewskaja starina” wyborem zapisów „Z ludowych opowieści o przeklętych dzieciach”. Debiut był udany i od tego czasu Wasyl Hryhorowycz zaczyna samodzielnie układać i wydawać zbiory materiałów etnograficznych. Przez długi czas oficer musiał łączyć swoją działalność poszukiwawczą ze służbą wojskową, która zapewniała mu utrzymanie, dostarczała środków na organizację własnych ekspedycji i opracowanie zebranych materiałów. Kariera wojskowa rozwijała się pomyślnie, Wasyl Hryhorowycz otrzymywał nowe stopnie, stanowiska, a nawet został odznaczony Orderem Świętego Stanisława trzeciej klasy; do 1888 roku został skarbnikiem pułkowym i otrzymał stopień porucznika. Pomimo dość udanej kariery wojskowej, w czerwcu 1892 r. rezygnuje ze stanowiska skarbnika pułkowego, a w sierpniu przechodzi na stanowisko nadzorcy granicznej straży akcyzowej na granicy austriackiej. Nieco później W. H. Krawczenko przechodzi w stan spoczynku i 30 października 1892 r. został przeniesiony do rezerwy. 6 kwietnia 1893 r. otrzymuje rangę cywilną radcy tytularnego i nominację na stanowisko młodszego pomocnika nadzorcy podatków akcyzowych. Ciąg dalszy nastąpi. Z okazji Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa chcę podzielić się historiami dwóch przyjaciół, rodowitych mieszkańców ukraińskiego miasta Berdiańsk, leżącego nad brzegiem Morza Azowskiego. Pod koniec XIX wieku ukończyli Odeski junkierski pułk piechoty, ale stali się znani jako wybitni ukraińscy pisarze i badacze ustnej twórczości ludowej, kultury i obyczajów własnego narodu. Są to Trochim Awramowycz Zińkiwski i Wasyl Hryhorowycz Krawczenko, którzy byli rówieśnikami i przyjaźnili się od wczesnego dzieciństwa. „Rodzice nasi mieszkali dom w dom, a przez to i my zaprzyjaźniliśmy się w takich latach, jak to mówią, gdy zaczynasz siebie pamiętać” – wspominał W. H. Krawczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wania. A kiedy konsumpcja świeżyny dobiegła końca, ludzie z sytym zadowoleniem wstają, rozchodzą się w swoich sprawach i tylko ktoś jeden, zatrzymawszy się, zapatrzył się: “Ładnie… i ja tu jestem!” – powiedział zdziwiony i rozczulony, wtykając artyście w rękę ogryzioną kość. Taka właśnie jest – szczątkowa zasada finansowania kultury i literatury, która stała się, doprawdy, kultem dla ukraińskich urzędników i polityków. Ale, Boże, jakże to nieistotne teraz, kiedy jego ojczyznę depcze wróg, okrutny, podstępny, bezlitosny. I słowo “okupacja” nabrało realnego, makabrycznego i tragicznego wyrazu – kiedy zaczęły się filtracje, grabieże, gwałty, aresztowania, kiedy ludzie znikają nie wiadomo jak i dokąd. Pewnego ranka jego rodzina obudziła się od tupotu na klatce schodowej, od głośnego łomotania do sąsiednich drzwi i wyrafinowanych rosyjskich przekleństw. Mieszkała tam młoda rodzina – były bojownik ATO, jego żona i pięcioletnia córka. Mężczyznę rzadko udawało się widywać, pracował w firmie ochroniarskiej, a sąsiadkę Julię spotykał często, to na schodach, to na podwórku, gdy spacerowali z małą. Podziwiał pogodną, wesołooką kobietę i dziewczynkę, podobną do mamy zielonymi oczkami i okrągłymi uśmiechniętymi ustami; po spotkaniu z nimi za każdym razem dobrze mu się pracowało, a napisane wiersze były jasne, podniosłe i optymistyczne. Pewnego razu pomyślał, że gdyby był artystą, to z wizerunku Julii namalowałby portret swojej Muzy. A potem przez wizjer w drzwiach on, zastygłszy, widział, jak wyprowadzili z mieszkania sąsiada, pobitego, z zakrwawioną twarzą. I już na półpiętrze jeden z raszystów kolbą powalił go na ziemię, a inni trzej pociągnęli go schodami w dół. Sąsiadka wyrwała się z drzwi za mężem, ale kilku obcych siłą zaciągnęło ją do mieszkania. Długo jeszcze krzyczała, a on zatykał uszy palcami, gryzł wargi i płakał z bezsilności. Po jakimś czasie, kiedy na klatce schodowej zapanowała cisza, wraz z sąsiadami weszli przez otwarte drzwi do zdemolowanego mieszkania. Wśród porozrzucanych rzeczy w salonie na podłodze w kałuży krwi leżały jego muza z córką – rozszarpane, bez tchu. Ich nagie, zmasakrowane ciała nienaturalnie bielały na tle brudnego nieładu i wydawały się połamanymi i wyrzuconymi na śmietnik manekinami. Poczuł się źle, pociemniało mu w oczach, żona musiała podawać mu tabletki uspokajające i krople nasercowe. Wtedy po raz pierwszy w swoim niekrótkim życiu wyraził pretensję do samego Boga, bo czyż można tak z dziećmi? Niech z dorosłymi, którzy niosą na sobie piętno grzechów do czwartego, do siódmego pokolenia, ale przecież dzieci! Bezbronne, miłe istoty, stworzenia boże, ucieleśnienie radości, szczęścia i miłości! “Bądźcie jak dzieci…” – w Nowym Testamencie. To za co je, Panie! Dlaczego pozwalasz? U Ciebie też taka strategiczna celowość? Od tego czasu, gdy tylko zamknie oczy do snu, z ciemności wypływają one, zgwałcone i martwe – jego muza Julia z małą córeczką. I na ich zimne ciała gdzieś z mrocznej pustki spadają i spadają arkusze z długimi listami rosyjskich pisarzy, wśród nich niemało dziecięcych, o poparciu dla krwawej operacji specjalnej na Ukrainie. Ach, co mówić o tym narodzie, który z pokolenia na pokolenie zombuje się politycznym szowinizmem, etnicznym narcyzmem i zaborczym złodziejstwem?.. I wojnę z Ukrainą, w szczególności hybrydową, prowadzi nie od 2022, nie od 2014 roku, a od stuleci ze zmiennym szczęściem. A po kilku dniach miejscowy kolaborant z dwoma zamaskowanymi przybłędami wszystkich mieszkańców budynku bezapelacyjnie “zaprosił” na wiec. On iść nie chciał, ale spróbuj nie pójść… Kilkaset mieszczan stało pod lufami automatów, pod celownikami obiektywów kamer telewizyjnych, kto ponuro spuściwszy oczy, kto przerażony, kto nie ukrywając nienawiści czy jadowitego sceptycyzmu na twarzy, i ani jednego radosnego. Oleiście uśmiechnięci – w niewielkiej grupie kolaborantów, z przodu, przy naprędce zrobionym podeście. Po godzinie zwłoki wiec się zaczął, i oni po wystąpieniach rosyjskich wojskowych i propagandystów z entuzjazmem zabrali się do witania rodaków z wyzwoleniem i przyłączeniem do wielkiej i potężnej Rosji. I w tej grupie wrogich pachołków – on, jego kolega, mądry liryk i do dzisiaj patriotycznie nastawiony Ukrainiec, który dla Rosji nigdy nie szczędził ani ironii, ani sarkazmu. Przestępował z nogi na nogę, ze wstydu “piekł raki”, szarym monotonnym głosem prawił do mikrofonu o wysokiej misji starszego brata, starając się nie patrzeć w ludzką gęstwinę, na kamerę telewizyjną, którą obsługiwał żwawy człowieczek z nieukrywaną złowrogością w spojrzeniu. “W jaki sposób zmusili, czym szantażowali kolegę, aby ten dokonał takiej zniewagi wobec siebie, takiej i Żydów w szczególny sposób jednoczą tematy Hołodomoru i Holokaustu – jedne z najstraszniejszych tragedii XX w. Dwa narody szczególnie ucierpiały od totalitarnych reżimów w XX w., a Ukraińcy obecnie – i w XXI stuleciu. Na oczach całego świata trwa ludobójstwo naszego narodu w wykonaniu wściekłego wroga – nowożytnych nazistów i faszystów z nienawistnej Moskowii, okrutnego zwierzęcia, które od stuleci pije ukraińską krew i wyżyna naród w centrum Europy. Od Holokaustu do Ludobójstwa – odległość niewielka. Książka Bohdana Tkaczuka wzywa nas do pamiętania o horrorze ludobójstwa Ukraińców oraz katastrofie europejskiego żydostwa, właśnie ona, pamięć, daje możliwość nieomylnego interpretowania przeszłości i teraźniejszości, określenia przyszłości Ukrainy. Bez wątpienia przyda się historykom, krajoznawcom, badaczom przeszłości Kołomyi, ponieważ zawiera duży zasób faktów dokumentalnych. moralny przełom?” – musi koniecznie zapytać. A już do niego, celując wyłupiastymi oczami, przedzierał się między ludźmi jeden z „wyzwolonych”, były radny miejski. „Rad, czto i wy zdies. Możet, wystupitie?” – niemal z objęciami zwrócił się do niego, ale on nie odpowiedział, udawał, że śpieszy się do kogoś w tłumie. „Żal. Jeszczo pogoworim!” – usłyszał w ślad. Wtedy nagle poczuł obok siebie, wśród spędzonych na rosyjską uroczystość Ukraińców, ich – Waleriana Pidmohylnego, Waleriana Poliszczuka, Mykołę Chwylowego, Mychajla Semenkę, Jewhena Płużnyka, innych z „odrodzenia”, rozstrzelanych. Stali niewzruszoną kolumną, uważnie i współczująco wpatrywali się w grupę ludzi, jakby pytali, jakby ostrzegali… Mają prawo pytać ich, współczesnych pisarzy, którzy wziąwszy od losu rangę, otrzymali statusy duchowych i moralnych ucieleśnień, które trzeba cenić bardziej niż fizyczną egzystencję. Obserwował zbrodniczy sabat bezczelnych orków, rozgrzanych od słownej brawury wieszczów-propagandystów, służalczo krzątających się lokalnych adeptów „ruskiego miru”, a słowa Łesi Ukrainki jak zaklęcie brzmiały w jego duszy: „Słowo, czemu nie jesteś twardą stalą… czemu nie jesteś ostrym bezlitosnym mieczem… ty moja szczera hartowana mowo…”. O, gotów jest wszystko oddać temu magowi-alchemikowi, który potrafiłby słowa jego książek zamienić w naboje dla naszych bojowników. I szkoda, że ze względu na wiek nie przyjmą go do Sił Zbrojnych i nie stanie ramię w ramię z tymi chłopcami i dziewczętami, którzy z początkiem wojny wyłączyli swoje komputery, włożyli do szuflad pióra i papier i, zakładając kamuflaż, zamienili cywilny spokój na zimne ziemianki. Ale on jednak będzie walczył… Wieczorem tego dnia, naprędce zbierając do walizki dobytek, oddając przewoźnikowi swoje oszczędności, wraz z rodziną opuścił zhańbione przez wrogów miasto i po kilku dniach znalazł się w zielonym poleskim miasteczku, przycichłym i nastroszonym od wojennych smutków i częstych alarmów powietrznych. Zasiadł przy biurku. Bo słowo, tak, tak, też jest bronią, nie materialną, ale będzie razić krytycznie ważną duchową infrastrukturę wroga, dziś, jutro i w przyszłości. I będą jego wiersze pociskami balistycznymi, których nie da się zestrzelić i które bezbłędnie trafiają w cel. Zdoła uczynić je takimi – on, ukraiński poeta. Nabyć wydanie można w księgarni Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Poeta i wojna

Neonila DYBIAK, m. Równe. Tego lutowego dnia przeżył szok, wstrząs, egzystencjalny wybuch w świadomości. …Niedługo przedtem na spotkaniu ze studentami pewnie mówił, że rozpoczynając erę Wodnika, która, jak twierdzą astrolodzy, świadczy o szacunku do moralności i prawa, charakteryzuje się intelektualnymi poszukiwaniami, siedmiomilowym krokiem postępu technicznego oraz kulturowo-artystyczną różnorodnością, ludzkość wkroczyła na jeszcze jeden, wyższy szczebel w swoim humanistyczno-humanitarnym rozwoju. I zapewnił audytorium, że w naszych czasach nie mogą powtórzyć się haniebne zjawiska historyczne, jak na przykład składanie ofiar Molochowi czy indiańskim bogom, inkwizycja, faszyzm, wojny międzyetniczne czy religijne, dyktatura proletariatu czy polityczny sadyzm Czerwonych Khmerów i tym podobne. Że ludzkość wyrosła ze swoich błędów, które przeżyła i potępiła jeszcze w minionym burzliwym stuleciu. Nie wierzył ostrzeżeniom różnych źródeł informacji, myślał – to wszystko manipulacyjne gry informacyjno-lingwistyczne. I dlatego, kiedy zobaczył ich w swoim mieście, – oniemiał. Poruszali się główną ulicą, wypełniając przestrzeń metalowym szczękiem gąsienic, hukiem i duszącym wyziewem naznaczonej swastyką broni pancernej; z bezpiecznie otwartych włazów na zastygłych na chodnikach ludzi surowo i wyniośle patrzyli, nie wypuszczając z rąk automatów, obcy bojownicy – wąskimi, skośnymi, zimnymi oczami. “Orda, – pomyślał, – czyż to nie było raz…” Nie-nie, wtedy się nie przestraszył, raczej zdziwił przykrym nieporozumieniem. Rozejrzał się wokół: mieszczanie – kto pospiesznie opuszczał centrum, kto zbierał się w grupy, zdezorientowany rozmawiając: jak to tak, gdzie nasi, co z garnizonem? Okazuje się, że miejscowy garnizon wojskowy opuścił miasto jeszcze o świcie. W krymskim stylu. Widocznie była w tym strategiczna celowość. Ale czuć się złożonym jej w ofierze, niespodziewanie, bez ostrzeżenia, było ciężko. Lesia PYSKOR, sekretarz naukowy Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego. Ujrzała światło dzienne książka znanego dziennikarza, publicysty i redaktora Bohdana Tkaczuka “Otchłań grzechu. Od Holokaustu do Ludobójstwa” (Lwów: Rastr-7, 2022. – 116 s.). Mowa o Holokauście – czarnej karcie z tragicznej historii społeczności żydowskiej Kołomyi okresu II wojny światowej oraz Ludobójstwie Ukraińców początku trzeciego tysiąclecia. Autor podaje dokumentalne świadectwa naocznych świadków tamtych wydarzeń. Obecnie te wywiady są bezcenne, ponieważ nie ma już wśród żywych kołomyjan, którzy godzinami opowiadali-świadczyli autorowi o wszystkich okropnościach żydowskiego getta. Jeszcze jedno tegoroczne wydanie Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego przyciągnie uwagę krajoznawców i badaczy historii ziemi kołomyjskiej. “To, oczywiście, nie na długo”, – myślało się, państwo przecież musi jakoś zadbać o swoich obywateli. A kolumny wrogiej techniki z niewielkimi przerwami wciąż pełzły i pełzły przez miasto, zapychały centrum, potem boczne uliczki, otaczały ruchliwymi metalowymi kręgami oficjalne instytucje. Padały pod wrogie koła i gąsienice ukraińskie sztandary: flagi, hasła, szyldy, w zamian mocowano rosyjskie trójkolory, a drapieżny ptak z tych płócien celował chwytliwym spojrzeniem i ostrym dziobem w każdego Ukraińca. Wtedy zrobiło mu się przerażająco. Przypomniało się, jak w przełomowych latach 90. oni, działacze społeczni, proświcianie, cieszyli się z każdego niebiesko-żółtego symbolu, z każdego ukraińskiego szyldu w ich południowo-wschodnim mieście – świadczyły one o wyzwoleniu spod moskiewskiej niewoli, oczyszczeniu z bielma zrusyfikowania. I co z tego, że ta społeczna nierównowaga ze zgubnym przechyłem w stronę oligarchizacji, korupcji i mafijnego politykierstwa… Najważniejsze, że Ukraina jest niepodległa! Wierzył, że społeczno-polityczna nieporadność szybko minie, zostanie przezwyciężona przez rozumne głowy i uczciwe ręce. I nie ma znaczenia, że według nowej polityki państwowej on, znany, wyróżniony i nagrodzony, mając w dorobku stos wybornych książek poetyckich i publicystycznych, przestał otrzymywać honoraria, stracił przewidziane przez sowietów przywileje i korzyści, przecież zdobyli to, co najważniejsze – wymarzoną, wycierpianą, wywalczoną w stuleciach niepodległą Ukrainę! A państwo – młode i niedoświadczone, ono i chce, żeby utwierdzano jego język, kulturę, literaturę, ale nie chce płacić tym, którzy “łupią tę skałę”. Dobrze, że na Ukrainie zawsze było wielu oddanych jej synów i córek, którzy, nie czekając na nagrodę, gotowi są swoje oddać: i zasoby materialne, i życie – w imię zwycięstwa. Ale właśnie wtedy w jego rozważania wkradła się, być może jako odzew na przeczytane o różnorodnych światowych kryzysach, niedobra myśl o ludzkości, i w wyobraźni stanął obraz: w jaskini grupa neandertalczyków zakrwawiona spożywa upolowanego mamuta, a jeden, dziwak z powołania, węglem z biesiadnego ogniska spieszy się narysować na ścianie jaskini, utrwalić dla przyszłych pokoleń obrazy swoich zadowolonych współplemieńców na święcie udanego polowania

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Od Holokaustu do Ludobójstwa

Bohdan Tkaczuk – znany ukraiński dziennikarz, publicysta, redaktor. Prowadził cykl aktualnych programów telewizyjnych w Obwodowej Telewizji Zakarpackiej w Użhorodzie. Po powrocie do rodzinnej Kołomyji pracował jako redaktor gazety „Robitniche słowo” zakładu „Kołomyjasilmasz”. Od chwili odrodzenia państwowości ukraińskiej przeszedł do pracy w pierwszej demokratycznej gazecie „Wisnik Kołomyji”. Był własnym korespondentem czerniowieckiej obwodowej gazety „Czas”. Obecnie kieruje wydawniczym oddziałem redakcyjnym Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego. Autor gruntownych badań regionalnych, aktualnej publicystyki, redaktor i wydawca publikacji muzealnych – książek, zbiorów, almanachów, przewodników, czasopisma i innych. Redaktor naukowy i recenzent nowego wydania, doktor nauk politycznych, profesor Iwan Monolatij we wstępie zaznaczył: „…raz na zawsze odejść od negatywnych stereotypów etnicznych, mitów i ideologemów oraz szablonowych wniosków o tragizmie lat okupacji nazistowskiej, wzajemnej wrogości czy życzliwości ludzi, którzy zamieszkiwali Kołomyję i Kołomyjszczyznę, pomogą świadectwa bezpośrednich očevidców tych wydarzeń, które przez długi czas zbierał, a następnie opublikował kołomyjski dziennikarz i regionalista Bohdan Tkaczuk. Zatem wartościowe informacje, wspomnienia Żydów i wspomnienia o Żydach, uporządkowane w tej książeczce, skupiają w sobie potrójne zadanie: wobec już zmarłych/poległych; wobec krewnych ofiar Holokaustu; a w przypadku upublicznienia rozważań-obserwacji Tkaczuka – także wobec wszystkich jego czytelników, w tym przedstawicieli współczesnej ukraińskiej narodu politycznego”. Powszechnie wiadomo, że Ukraińcy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Hanna OSADKO. Wyliczanka o wojnie

Niezrównana Nie przestajemy zachwycać się przez całe życie doskonałością tworów natury: od zwykłego wierzbowego liścia po wykwintną formę każdego kwiatostanu... I wzdychamy z głębi piersi: cóż za piękno, cóż za doskonałość... Choćby ta kropla deszczu na spowitym do zimy pąku... Nie ma tu nadmiaru, asymetrii, karkołomnych połączeń: wszystko jest współmierne i zrównoważone, wszystko celowe i doskonałe... I tylko stwierdzamy: naturalnie... I takie zasady – naturalności – leżą u podstaw kultury. Przecież nadmiar oszałamia na krótką chwilę, na pewien odcinek czasu, na długość jednego-dwóch pokoleń... Nadmiar metaforyczności, hiperbolizacji, dysproporcji... jednym słowem, wszystkiego tego, co zwie się nowoczesnością. Naturalność oddechu, głosu, bez dopingu, krzyku do zerwania, naturalnego tembru głosu, bez mechanicznego wzmacniania własnej intonacji, bez... bez... bez... Nie będę robić pełnego wykazu tych niekrytycznych nadużyć, które są właściwe dzisiejszej poezji, malarstwu, rzeźbie, kinematografii... Przeczytawszy w ciągu swojego twórczego życia tysiące tekstów, odwiedziwszy dziesiątki, a nawet setki ekspozycji światowych muzeów, obejrzawszy tysiące filmów i albumów artystów, zrozumiałem na finiszu życia, że doskonałe jest tylko to, co odpowiada skoworodinowskiej zasadzie zgodności z naturą. Nie będę cytować umyślnie tekstów z książki, jak dla mnie, niezrównanej Hanny Osadko. Wzywam wszystkich czytelników “Słowa Proświty” do przeczytania od pierwszego wiersza-spowiedzi do ostatniego z wydrukowanych w dzisiejszym numerze. Abyśmy ucieszyli się razem, że wśród nas jest poetka niecodziennego wymiaru, nie po prostu utalentowana, a wybrana przez Pana dzisiaj, aby podyktowane z nieba szerzyło się na wszystkich ukraińskich przestrzeniach. Doskonałe poetyckie słowo, które, jestem pewien, przeleje się z czasem poza geograficzne granice Ukrainy. Mnie zaś pozostaje życzyć poetce zachowania ostrości tego słuchu, do którego docierają te wysokie niebiańsko-ziemskie treści... Pawło MOWCZAN *** Mamo i tato, u nas już tydzień wojna. Pierwszego ranka płakałam, Ale następnego dnia już oddawałam krew i plotłam siatki maskujące. Trzeciego dnia zabrakło tkaniny, Więc my z siostrą spenetrowałyśmy waszą szafę: wszystkie te piękne szaliki, które ty, mamo, wkładałaś wiosną, pościel, którą kupiłaś dla wnuczki, taty podkoszulki i koszule z lnu. A potem tkaniny zabrakło jeszcze raz – Siatka u nas szeroka, aby ochronić nią całą Ukrainę – Więc kuma otworzyła swój sklep z tkaninami – I my cięłyśmy na cieniutkie paseczki Soft i bawełnę, perkal i płótno: Czarną, zieloną, pastelową, brązową, ochrę. Wreszcie w sklepie zostały tylko w kwiaty i w groszki. We wszystkich sklepach, mamo i tato, we wszystkich sklepach na Ukrainie. Więc kiedy zwyciężymy, nasze kobiety Będą zakładać sukienki tylko jaskrawe, tylko ukwiecone, w groszki). Co jeszcze? – pytacie. Jak by to powiedzieć, żebyście nie tak się martwili? Sasza poszedł na wojnę. Tak, nie umie strzelać. Tak, nie służył. Ale on szybko się uczy. Sonka koordynuje wolontariuszy. Jak do pracy – od 9 do 7. Męczy się strasznie. Nie budzi się nawet podczas syreny. Chłopcy podwożą, ładują, pomagają. A, jeszcze jedno – nie dziwcie się, w waszym mieszkaniu teraz mieszkają ludzie z Kijowa. Kobiety i dzieci. Oni dobrzy, mamo i tato. Ależ wy to widzicie i bez mnie. Tato, twój Putywl nasi odbili. I Kuber twój odbili. W Sumach i Konotopie było bardzo gorąco. Bombardowania i czołgi. Charków już kilka dni pod gradami. Mam tam przyjaciół. W Czernihowie strasznie. Skrzydlate rakiety trafiają w szkoły. Kijów stoi na śmierć. Nie na swoją, a ich. Wy nie martwcie się, mamo i tato. Znowu syrena. Nie, nie uciekam. Dokąd uciekać? Teraz na tej planetce nigdzie nie jest bezpiecznie. Nie, nie strasznie. U nas po dziewiątej teraz trzeba wyłączyć światło We wszystkich domach, żeby nie być jaskrawym celem. Ale i to marność, oni przecież nie celowo strzelają, a walą rakietami byle jak, Bardzo z daleka, Im nawet strasznie spojrzeć w oczy ofiarom. I jedyna świeca teraz w mojej chacie – Przy waszym portrecie, Siedzę, rozmawiam z wami, i nawet myślę (wybaczcie, mamo i tato) – Jak dobrze, że was już nie ma, Że wy zmarliście w pokoju. Rak pustelnik Przywieź mi muszli, – prosiłam męża, – parę sztuk, niewiele, żebym po prostu sobie przypomniała, Że morze i że wiosna – to bywa naprawdę. On przywiózł – podniósł na pustej ciepłej plaży, wrzucił do kieszonki plecaka, kilka godzin samolotem – i oto one, twoje czerwone bajkowe kwiatuszki, ciesz się, Haniu. Dotykałam muszli – i uśmiechałam się: w półroczną zimę za plastikowym oknem, w twarze kandydatów na prezydentów na licznych billboardach, w słowa ich puste, jak owe martwe muszle… …a wtedy… wtedy z jednej wyłoniła się cieniutka szczypca. A potem druga. I oczy wyłoniły się. To rak pustelnik schował się w muszlę niczyją na dalekiej, jak świetlana przyszłość, plaży – i tak przyleciał nielegalnie w mój koniec lutego. Błąkał się po stole nieprzytomnie, Ciągnąc na grzbiecie ciężkie maskowanie – Jeszcze bardziej samotny, niż zazwyczaj, Jeden-jedyny na całą moją zaśnieżoną krainę… A ja najpierw googlowałam, czym go karmić – I znajdowałam tylko kulinarne przepisy, co gotować z niego, Wtedy zaproponowałam mu kocią karmę, Zrobiłam basenik z posoloną wodą, A wreszcie po prostu patrzyłam odosobniona, Jak on, całkiem zmęczywszy się ciąganiem muszli, Po prostu sobie wyszedł na zewnątrz – Mały i bezbronny – Bez żadnej zbroi Bez żadnej ochrony Bez żadnego morza w promieniu setek kilometrów – Po prostu pomyłka Po prostu tak się stało Po prostu nikt nie winien Patrzyliśmy na siebie – raki pustelniki, których ktoś od niechcenia wrzucił do kieszonki plecaka i przywiózł na absurdalną planetkę Ze w półroczną zimę na obwodnicy – żyjcie sobie, jeśli zdołacie, a nie zdołacie – tak się stało. Siedem miliardów raków pustelników, które tupią szukając sensu szukając siebie szukając siebie nawzajem na kuchennym stole z zieloną ceratą przy miseczce z posoloną wodą w małym wynajmowanym mieszkaniu... O miłości i robakach Co ty wiesz o świecie, dziewczynko-niedouczona, która uciekałaś z lekcji na poranne radzieckie seanse, gardemaryni skakali na koniach, jak nieuchwytni mściciele, lanfren-lanfra i inne romantyczne przybory, książki biblioteczne, które brałaś z litości z najwyższych półek, z nierozciętymi stronami, nudne, jak i wszyscy twoi nauczyciele, oprócz tego, jednego, historii, w którym byłaś zakochana. Jesień zmieniała lato, u ciebie rosły piersi, ty wymyślałaś miłości i płakałaś naprawdę, serce swoje dzieliłaś na malutkie kawałeczki, niby świąteczny opłatek, aby dla wszystkich wystarczyło, dla każdej najbezimienniejszej istoty. Kto ty, Co myślałaś tak dużo, Dziwiłaś się, po co ludzie lubią gadać, Dżdżownice przez drogę przenosiłaś W łódeczce chudziutkich rąk, Aby ich nie rozjechały samochody: “Bo u robaków – aż pięć serc I tylko minimalny ślad mózgu”, Jak to, zapewne, słusznie, rozważałaś, – Tak mało myśleć i tak dużo kochać. Wyobrażałaś sobie, głuptasie, Jak owe robaki z pięcioma gorącymi sercami, Niby Danko, Oświetlają drogę przez zamarznięty na grudkę grunt Wszelakim drobniejszym istotom, Prosionkom z gnojowicami, Wspierają ich moralnie, Mówią: “Miłość – ponad wszystko, Miłość – jak Wiosna, Ona – tu i teraz, Po prostu teraz ona z drugiej strony planety, owa wiosna…” Dom Dom, który był początkowo kamieniem i gliną, a całkiem początkowo – ziemią pierwotną, dom, który przeżył wszystkich swoich mieszkańców – początkowo hałaśliwych i czerwonolicych, a za chwilę – wystygłych i na stole, jednym dla całej rodziny (Dziś tam nieboszczyk, A jutro tam chleb powszedni), I każdy początkowo pod stół, A potem na stół, I każdy – w dom, A potem na dym każdy, Na dymowisko pamięci, Na kurzawę dróg snów piołunowych W drewnianej łodzi jesieni… Nikogo, Nawet myszy uciekły stąd, Nikogo, Czarne gniazdo bociana na słupie – jak gołe dziąsła ostatniej baby ostatniego boga z tego domu. Wojna w trybie online Ten czas, który biegnie jak żołnierz: Szybko, przygięty – pod kulami, Czas, ciężki, niby plecak – I niczego nie wyrzucisz, bo wszystko ważne: Naboje i środek tamujący krew, Plecami biegną mrówki, I nie zatrzymasz wspomnień w nocy o dzieciństwie – swoim i syna, o kozakach i rozbójnikach przez wieczną pauzę, podwórko twoje dziecięce już całkiem posiwiało – puch z topoli, puch, winni,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Puch, buch, bach, babach… Znów przykryło, walą i walą, o matko… To wojna w trybie online, Ten komputer nie jest wyłączany na noc, Czat z Panem Bogiem, Biegiem, biegiem! Taśma wiadomości, jak i taśma Möbiusa, Płynie w nieskończoność, A życie tu takie skończone, Jakby z kina: Przed chwilą żywy – zdjęcie na pamiątkę – uśmiech, Lajki, komentarze, przyjacielu, trzymaj się, wesoły emotikon – Po pół godzinie w taśmie wiadomości na fb – Nie ma już wśród żywych tego, tego i tamtego nie ma… Wolna furtka do raju! Jak gra komputerowa w trybie online – Głosy Z pola bitwy… Tak szybko teraz umierają… A sąsiadka czekała na swojego męża z tamtej dawnej wojny jeszcze dwa lata, Aż nie przyszło zawiadomienie o śmierci… Jeszcze dwa lata rozmawiała z nim przed snem – w myślach, Wciąż pisała listy – papierowe i długie, Wysyłała zdjęcia siebie i syna… Dwa lata fory, wyproszone od śmierci… A tobie pozostanie Wymazać Jego konto Z mediów społecznościowych, Wymazać Jego telefon – Jego głos, Który czerwoną strużką spływał do słuchawki, Uciekał wolnym niebiańskim kanałem, jak umierał w słonecznikach i rozmawiał z tobą, kobieto… Liczanka o wojnie Jak w dziecięcej wyliczance – Raz, dwa… dwa z ćwiartką, dwa z połową, dwa z włosem, włos się urywa, trzy się zaczyna… I trach-trach, wycierasz suchą szmatą ze szkolnej tablicy pamięci to białe słowo „wojna” – posiwiałe słowo, a ono znów i znów przebija się, w drzwi wali pięściami, „mamo!” – łapie gorzkie powietrze buzią niemowlęcia, Przeklęte… Cały świat zawieszony na tym włosie, Wszystkie sny wirują wokół niej, cienkiej… Ręce opadają, oczekiwanie wiadomości się przeciąga i ciężknie, jak na korytarzu przed egzaminem – „Czy przejdzie?” …a tymczasem babcia niesie w spękanych dłoniach paczuszki z nasionami – koperek i pietruszka, burak i marchew, aksamitki i lewkonia… „bo ziemia nie może czekać, – mówi do mnie, – bo już pachnie wiosną… bo siać na niwie trzeba nawet w czasie wojny…” Laboratoryjna praca Oni, na tej maleńkiej planetce, chcą żyć wiecznie, ale bardzo boją się starzeć. Kult doskonałego ciała – ani jednej zmarszczki, ani jednego zbędnego włoska. Oni tu naprawdę są jak w wielkim sierocińcu. Dzieci niczyje, które wymyśliły (jak bajeczkę na dobranoc) o Ojcu i Synu, Stworzyły na własny obraz i podobieństwo: na złotym tronie, z białą brodą, z podłymi nastrojami, kaprysami, czysto ludzkimi cechami i wygłupami. A teraz jestem zmuszony opiekować się całą tą nie-złotą ordą, Wszystkimi plemionami, wszystkimi narodami, wszystkimi ich szkołami. Ja teraz – jak drzewo. Jak dąb, obwieszony wstążkami ze słowami. Kolorowe, jak ludzie, wszystkie ich prośby, wszystkie ich żądania – między palcami drzwi. Oni, na tej maleńkiej planetce, wierzą w Tatę, a nocami tulą się do mamy, Oni, którzy wszystkie rozumy pozjadali, zniszczyli po kolana neandertalczyków, A potem jeszcze wymyślili, jakoby „następcy pitekantropów” – obelżywe słowo. Oni, na tej maleńkiej planetce, w ogóle lubią się kłócić i wojować. Cała ich historia – dawna i współczesna – to same zdrady, bitwy i spiski. Cały ich język – bogaty i melodyjny – jest w martwych książkach. W użyciu – matnia. Nie wiedzą, co zrobić ze swoimi życiami. Parzyć się i żreć – to im najlepiej wychodzi. Mają słońce jak złoto. Ich planeta jest zielona. Istnieją, by przynosić (nie prosiłem ich o to!) Bogu ofiary, a czasem się zakochują – i na kilka sekund stają się podobni do mnie. Co wam jeszcze opowiedzieć o tej jakiejś maluśkiej planecie od Słońca? O jej florze i faunie, o skomplikowanym klimacie, o jej księżycu i gwiazdach? Rozumiecie, potrzebują lekarza, sanitariusza i strażnika. No, żeby ich chronić przed nimi... Strefa sanatoryjna. Są chorzy. Kiedy to zrozumiałem, długo płakałem na wspólnej kuchni. Śmieszni wasale! Spłukałem probówkę z nimi w toalecie akademika. Ale zorientowałem się w ostatniej chwili. Tamtego roku była wielka powódź. O tym nawet w Biblii napisano. Ja przecież nie jestem jak oni! Przecież nie mogę tak po prostu ich wszystkich zabić. Tłoczą się jak pająki w słoiku. Śpią, jedzą, parzą się i wierzą w Boga. Za tę swoją wiarę mordują bliźniego i obcego. W moim, cholera, imieniu! Co mam z nimi zrobić, panie profesorze? Ta planetka jest taka nędzna, tuli się swoimi białkowymi wargami do kosmicznego białego wymienia… Tak, zgadzam się, eksperyment się nie udał. Coś poszło nie tak, coś poszło na opak. Już o tym myślałem. Błąd w obliczeniach? Przepaliły się procesory? Mała planetka, stworzona dla miłości – pełna krwi i mięsa. Nocami nie śpię. Tak mi ich wszystkich żal, panie profesorze… Synowi Po raz pierwszy kosi – mój dorosły syn. Jego kosa – jak setki gilotyn ścina kwiatom mniszka puszyste głowy – bezlitośnie i z uśmiechem, jak Bóg. („A tu, mamo, posiejemy groch”.) Bo maj, bo dzień i noc nasycone szczęściem. Bo żaby i słowiki – śpiewają! Bo miłość – jak litera ї – taka naiwna i taka przejrzysta! Bo lato, bo – hej-hej jeszcze – lat i zim! Bo kosi syn, a anioł kosi z nim, i strzeże, i myśli sobie, jak ja mówię: „Maj minie. Żyj każdym mgnieniem, żeby nie było »nie«: (nie dokochał, nie odważył się, nie utrzymał). Żyj – jak oddychaj – głęboko. Żyj, jak w bitwie podnoszą sztandary – mając nadzieję na siebie i na cud”. Kosi – wchłoń, kosi maj – wchłoń, Życie biegnie, jak rzeka płynie, I dni złożą się w stóg jak trawy. Posmakuj wszystkiego, każdego poznaj z twarzy, Bo ten minie, i ten minie. I to słodkie, łagodne lato minie, Jak ja w końcu – cicho, na przełaj Pójdę za horyzont, a twoje ścieżki – Jak nici bezmiarne w gobelinie… …Po raz pierwszy kosi: dźwięk kosy, Westchnienie ogrodu, głosy pszczółek, I świat, i rzeki traw – takie zielone. pogranychchya.com Ta bezmiarowa kraina z pocztą elektroniczną pogranychchya.com Ta genetyczna mieszanka, ci sąsiedzi, którzy są wrogami albo bliskimi, Ta ludowa rozrywka – co wiek, co rok bielić drzewa wapnem, Bo po pierwsze to ładnie, a po drugie tak się historycznie ułożyło. Bo wiosna i wojna, jak zawsze, idą równolegle, bo trzeba sadzić ziemniaki, rydel i widły to narzędzia ludowe, a grabie są w centrum tej samsary, Tego kraju dzieci, rozrzucone po całym świecie (wyrwane z korzeniami), Z genetyczną pamięcią, by regularnie przyjmować (lepiej by zadawać) ciosy, Z graniczną uporczywością inteligenckiego chodzenia do ludu, Z lokalną amnezją, z wciąż niezamkniętą gestalt, Tę bezgraniczną ojczyznę setki razy ratowali usta w usta oddechem ci, którzy kochają. I ona jeszcze nie umarła, jak śpiewają dzwonkogłosi. I boli mnie pamięć i krzyż od historycznej gimnastyki (podnieśli się, upadli) przez stulecia (z kolan na kolana), Bo pogranychchya.com to zawsze wielka pokusa i awanturnictwo: Skorzystać z niej, bezgranicznej, i zwiać do jakiegoś Berlina. Bo tym, którzy nie kochają, naprawdę wszystko jedno. A nam tu żyć i być szczęśliwymi. Bo droga jest każda jej trawka, każde słowo i każda jej droga. Bo staje kłębek w gardle (zaznacz właściwe): z kamienia, a może z waty, Bo woły ryczą i nijak się nie uspokoją. I czajka jęczy, biedaczka. Jak mama. Wszystkie dzieci już zabrano. Ty jedna w przedszkolu patrzysz w szybę Na huśtawkę, jak skibkę pomarańczy, między śniegami. Ale tam pójść Nie wolno ci, bo kazano czekać, bo noc, bo jeszcze głupiutka, no bo tak, Ta gdzieś ona między zaspami idzie, idzie tutaj, by cię zabrać. Drzemie złośliwa niania na krześle, Z nieba sypią się płatki śniegu, Z literami kostki w dłoni Składasz „mamę”. Ogród pusty, rozchodzi się echo, Ani chrabąszczy, ani dzieci nie ma, I marzysz, by dzwoneczek zadzwonił, I o piżamie. Taka mała, taka mateczka, Sama-samiuteńka, przestraszona, drobna, Składasz litery, drży ręka, Mrożą się żyły. I czekasz na tamten nadbramny „dzyń-dzelyń”, Zagubiona jak nuty z piosenek, Jak ciuchy z secondhandu, których w ostatni dzień Tak i nie kupiono. Łapiesz okiem (sercem) każdy krok: Ona się spieszy, najlepsza spośród kobiet, Mija piaskownicę, grzybek, Jest już blisko, I ciemny cień w otworze drzwi, I ty biegniesz: „Nareszcie! Hej-hej!”, I tulisz się do tych rodzinnych ramion, Jak kociak. – Maleńka, przepraszam! Przestraszyłaś się, prawda? – Śmieje się, a na ustach płonie mak szminki, – Jak się czujesz? Nie bój się! – a potem Wkrótce już w domu. Ona zakłada ci kozaczki, prowadzi przez korytarze – jak wieki, Powieki już ciężkie jak dwie dłonie – Zima i zmęczenie. Zasypiasz w saneczkach, wciąż i wciąż, I mimo ciebie cały świat biegnie, I ścieżka między śniegami – jak nić… Za plecami brama, Przed tobą choinka i święta, I ta, która cię wiezie, ta, Która o świcie znów wita – To śmierć – jak mama. Trzymaj się... I kiedy czarne dni – jak noce: głuche, ciasne, I znieść – ani w górę, ani w dół – uczuć siła nie starczy, „Jesteś teraz najstarsza, – mówi cicho tatuś we śnie, – Jak nie ma oparcia – trzymaj się ziemi, kochana”. I kiedy zdaje się – już nie będzie wiosny, Bo mogiłą kołdry cały biały świat przykryło, „Jeszcze rozkwitnie twój ogród, – cicho mówi mamusia we śnie, – Jak nie ma korzeni – trzymaj się korony, kochana”. I płyniesz – a może toniesz? – w łzawej złotej łódce, Lecz podrywają oddech żagle (a może skrzydła), „Nie jesteś teraz sama, – cicho mówi Pan we śnie, – Jak nie ma rodziców, to trzymaj się dzieci, kochana. Ciąg dalszy na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Hanna OSADKO. Wyliczanka o wojnie», s. 8

Hanna OSADKO. Wyliczanka o wojnie

Zakończenie. Początek na str. 8—9. Muszki owocówki. Pojawiały się w kuchni każdego ranka, zawsze rześkie, niestrudzone i nieśmiertelne, jak głosy prowadzących z radia “Era”, patrzyły na nas z sufitu z góry, niby bezimienne prastare bóstwa z nieba, “trzeba coś z nimi zrobić”, – wzdychałam, “u-hu, trzeba”, – potwierdzałeś, odganiając je ręką. Pewnego ranka znów ich przybyło, a ty, nie wytrzymawszy, przyciągnąłeś odkurzacz: ciepłe powietrze połykało je, aż mlaskając – całą generację, metropolię, osiedle muszek owocówek – Chaps! “Wyobrażasz sobie, a u nich właśnie był armagedon”, – skonstatowałam, sącząc kawę. “Pewnie”, – zgodziłeś się. Następnego ranka na suficie pojawiły się nowe. – Cholera, – westchnęłam. – Mucha, – potwierdziłeś. – Pewnie zostało wczoraj dwoje, to i się rozmnożyły… Niby dzieci Noego po potopie… Słuchaj, jak myślisz, a u nich, owocówek, jak to się dzieje? Z miłości? – Tiu, co ty? Przecież one są najprostsze! Niby ameby w pantofelkach, tylko ze skrzydłami! Czyste instynkty, kochanie… A w nocy, kiedy spaliśmy, zmęczeni po miłosnych igraszkach, za oknem przelatywał talerz, a kobieta (chyba jednak kobieta, bo ciekawska) w lśniącym skafandrze, patrząc na nas (moja rozczochrana głowa – na twojej ręce, wciśnięte fałdy wygniecionej pościeli) – zapytała swojego męża – oczywiście telepatycznie: – Słuchaj, jak myślisz, a u nich, u ludzi, jak to się dzieje? Z miłości? – Tiu, co ty? Przecież oni są najprostsi! Jak owocówki, tylko troszeczkę dłużej żyją… Czyste instynkty, kochanie! …a wtedy wyciągnął gwiezdny odkurzacz – I bez żadnych wyrzutów sumienia – Nas, i dom, i miasto – Chaps! Gospodarz powraca. Jakaż głupia! Tkała i pruła, pruła, tkała i pruła znów… Zastarzała, zduszona miłość płynęła między palcami nitką powoli, i znów koło. Już dwudzieste koło… Nie dopełni się, Panie, nigdy to płótno – bezgraniczne, nieskończone – przeklęty całun. Nie dla niego. Dla mnie. Bo – szaleństwo, jak miody, ciągliwe, bo – głos pośród nocy toczy, męczy: “Twoje czekanie – to gorzka ułuda. Powrotu nie będzie. Bo nie będzie”. Bo wspomnienia niepewne i słone: zawody w biegu… Zwycięzcy – nagroda. Na start, uwaga, start! Biegną, jak konie. Ja – zamiast pucharu. Wygrał Ulisses. On… nie mnie chciał. Chciał Helenę. Jej wszyscy chcieli. Złota! Płonęła Troja – wioski i miasta – na cześć siostrzyczki. Lecz dostała się ta – inna. Cicha, jak trawa zielona, jak kaczuszka, jak piórko… Wesele, ofiara ciała (serca i ręki). …A on poszedł – jak do sklepu po sól. …A on błądził – wieki, wieki, wieki… Jego bogowie w swoją ruletkę grali (Na niego – Wszechświat, a na mnie – sto bezsenności żrących wystawiły żądła: prułam-tkałam, znów prułam-tkałam, nie Polifen – nikt. To ja – Nikt). Woda i niebo. Dzika chwiejność. A przed oczy – nieskończony las cudzych kobiet, które kochał Ulisses… A pośród nich – Kirke białolica – siedem lat spędził w niewoli czarnych brwi… Ach, tak, oczywiście, z woli bogów… …Ty z nią jeszcze… A ja cichaczem zawołam, westchnę przez sen – do kogo? Do ciebie? Do siebie. O zmęczeniu, przestałym w żalu, bo nie mówię. Bo słowa – jak ptaki, nie ma wiary im… Nie ma wiary… Ręka i serce – to moja ofiara, ta nie twoja. Naciągniesz łuk, strzałą przeszyjesz zalotników… Jaki szaszłyk z wrogów, co w dom twój weszli i mieli czelność zachwycać się mną! Gospodarz powraca! Wita go pies, niania, wierna czeladź, ziemia, trawa, gospodarstwo… Tam jeszcze ta jest… No, jak jej… No, z nią nam pościelą… Stara oliwka przerosła przez ciało, korzenie pełzną, splątuje się noc, niby kłębek… Po imieniu zawołaj, poznaj mnie w zgiełku twarzy, i ranek – biały. I włosy – białe… A jeszcze – życie minęło, jakby go nie było, a jeszcze – suche, aż kruszy się, ziele, co wczoraj kwitło – jak miłości znak… …………………………………… Przeklęta wierność galicyjskich Itak… Miasto. Miasto chimeryczne, gdzie mimowie, żonglerzy, zakonnice; usta – słodkie jagody i czarna żądza, feniks włosów – i palce plotą warkocze, loki, długie spódnice, peron, kurz… …dzień, niby kot, na pstrej pierzynie zaśnie… Miasto błogosławione, w którym szczęśliwi i nie. Miasto, które miesi życie, niby ciasto na bułki, miasto – jak wyrok, na głowę śnieg, jak karteczka: pospiesznie litery kurzy w górę i w dół, miasto – bruk, niby literówka, gzyms; gołąb, który spada na dół, a cień gołębi – w górę szybuje. To miasto – do nieba drabina, napięta lina między “do” a “co będzie potem”; stada smoków, kwiat gruszy, po raz pierwszy – do domu, nie wypuszczając – słyszysz! – twojej ręki… Miasto – to dźwięki: gołąbka, tramwaj, obcasy, Miasto – jak znamię czy pieprzyk – najdroższe… Tykanie i tykanie. Kukułka w zegarku. Cisza. Wyciszone, wczute… Lipowa herbata. Ochłoń. Miasto, gdzie ręce zrosły się listkami dłoni, gałęzie splotły się, korzenie kłębkiem się powiodły, sny, jak sikorki, świergoczą w koronie włosów, szczęście przyciszone, jak niemowlątko, rośnie pędem słońca: – Kochanie moje złote. To tchnienie poczuć... To tchnienie poczuć, a wtedy płynąć listkiem żółtym po wodzie, co goi, goj-ja, goi i kołysze, niesie na falach w drzemliwą ciszę, gdzie śpi, schowawszy się w muszelkę, dusza – Szaaaa... Gdzie szept, gdzie morwa jedwabna, gdzie o niczym (o wszystkim) płynie rozmowa, i rzeka, i słowa płyną, i my, jak idole, płyniemy do zimy... A w końcu – i zima kiedyś znikoma. Przecinek. A po przecinku – powódź! I woda szalenie kręci – silna, młoda! I zalewa duszę, potem ciało, śmieje się: no, chciało się, chciało? Aż nagle – ty. A za wszystkim potem – Tak! I aksamity, i szkarłaty nieba rozczulone przytulą się do ciebie: – Nie trzeba... Lato – jak szczodrości ducha. I puch leci – i wszystko nam będzie puchem: Ziemia, woda i złote ognie – Nie... Tej jesieni sinieją skrzydła. Wiatr chustką słowa i łzy wytarł, ostatni krok, i pierwszy śnieg, i – karrr! To kruk z orzecha, niby Ikar, wzleciał między zamieci zawieruchy. Mój. *** Swoją pierwszą walizkę podróżną kupiłam w 44 z haczykiem. Dzisiaj kupiłam. W zimny, goły, deszczowy dzień. Taką jesienną, że prawie zimową. W jakiś enty dzień wojny. Dotąd była niepotrzebna. Wszystko moje mieściło się w plecaku, jeszcze nie alarmowym. Lekkomyślnym, jak i ja. Cięższe zawsze nosił mąż – lekko nosił, jak i żył lekko. Uśmiechnięty nosił. Więcej nie będzie nigdy. Amen. …Siostra pomagała: – Tę bierz, Anko, walizkę! Tylko tę! Tak ona podobna do ciebie, no po prostu ty, Anko! I taką ty na pewno nigdy nie zgubisz. …Oto ona tutaj. Pośród mieszkania pustego. Pośród życia pustego. Jaskrawo-czerwona. Dziwnego takiego odcienia, coś pośredniego między wiśnią a krwią gęstą. – Fabryczne Chiny, – mówiła handlarka. – Z megawytrzymałego plastiku. Choć rzucaj nim, choć skacz po nim – wszystko wytrzyma. Cztery podwójne koła, które obracają się w każdą stronę. Choć po schodach, choć po kamieniach – wyciągnie. Rączka mocna wysuwana i zamek szyfrowy. Tak ona podobna do mnie. No po prostu ja wykapana… Stoję pośród mieszkania pustego. Pośród życia pustego. Na rozdrożu Bożym. – I dokąd mi dalej? – pytam. Kalendarz wojny. Zaczęło się, jak zawsze, o świcie. Najpierw zerwali się z łóżka Charków i Donbas. Potem wybuchy w Kijowie i Sumach. Potem Odessa-mama – doleciały rakiety i do niej. Wyspa Węży z jego okrętem. Hostomel, Ochtyrka, gdzie Bóg walczy za nas. 24 lutego – kiedyś to był Dzień narodzin loterii. Prą na Kijów. Czarnobylską EJ zajęli. Stan wojenny, długie kolejki, komisja wojskowa. Miastami rozpełzły się opancerzone (nie te, co -nośce, a te, co już -transportery). Ukraina płonie. Ukraina wali we wroga i głośno bije światu na alarm. 25 lutego – kiedyś to był Dzień narodzin rewolweru. Wielkie wyjście z okupacji. Czarne kolumny ludzi, zwierząt domowych, samochodów, Tylko wieniec już cierniowy, bo nie ma już ani wirusa, ani korony. Malin, Putywl, Wołnowacha i Kijów. Na trasach – krwawe ślady od opon. 1 marca – kiedyś to był dzień obrony cywilnej. Te rozstrzelane wolontariuszki, które wiozły samochodem karmę dla zwierząt w Buczy, Ci żołnierze, tacy jeszcze młodzi i świetli, którzy śpiewają przy ognisku. I giną obok. Ten zbombardowany szpital położniczy w Mariupolu. Te łzy – strumienie piekące. 6 marca – kiedyś była Niedziela Przebaczenia. Od dzisiaj to niewybaczalna Niedziela. Dzień i noc w piwnicach, w schronach, w długich zachłannych gardzielach metra, Pod krzyki płaczki-syreny, pod ostatnie tchnienia ciepłociągu – Ilu dzisiaj przyjmie uchodźców z Ukrainy święty Piotr? 9 marca – w przeszłości i na wieki wieków już – urodziny Szewczenki Tarasa. Kobiety i dzieci uciekają na zachód, porzuciwszy pępowinę, zakopaną w ogródku, W rozbitej w pył wsi. Ale spójrzcie – wracają! – na wezwanie serca i słońca – Chłopcy – ci, którzy nie musieli, lecz nie mogli inaczej – w ukraińską sansarę ciężką. 14 marca – dzień ukraińskiego ochotnika i Bożego stróża. Już nie płaczą, a po prostu milczą, zacisnąwszy zęby Mariupol, Chersoń, Irpień, Telefoniczna ostatnia rozmowa z Charkowem – jak przed śmiercią komunia, Czarnym krukiem śmieje się nad światem Czornobajiwki drapieżny i złowieszczy cień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

20 marca – dawniej dzień wiosennego równonocy, dzień szczęścia. Babcia podgrzewa nad świecą wodę, a wnuk zaczarowany patrzy przez firankę: Kiedy spadają fosforowe bomby – pojawiają się rozbłyski srebrzystej farby, Ładnie, jak lampki na choince! Ale szanse dożyć choćby do rana są zbyt marne. 21 marca – bardzo dawno temu – dzień poezji, już nikomu niepotrzebnej. Cała Ukraina jak wielki kocioł, w którym bulgocze los, gdzie cały świat trzyma się korzeni, Gdzie chłopcy i dziewczęta giną po raz setny dziennie, gdzie przez noc siwieją dowódcy brygad, Gdzie po raz pierwszy strzelasz do wroga – i nie czujesz wyrzutu ani odrobiny sumienia. 2 kwietnia – w minionych żywotach – daj, Boże, pamięci… To był dzień książki dziecięcej. *** Takie tęskne poczucie końca: Bo późny sierpień – jak ta miłość, (tuliłem do serca – czułą i olszową), Bo te grunty zgorzkniały bez wody I ukraińskie kapiszcza – ogrody – Dymią ku niebu, na cześć bogu. Ta cisza wieczorna całkiem krucha, Ten zwodniczy dym – gdzie twoja ręka? Gdzie stary dom, w którym jest mój cień? A świerszcze świerkają – aż krzyczą Między tych gorzkich (a jest ich wiele) ognisk Dzień przed śmiercią, jak przed zmartwychwstaniem. Jakby świat miał się skończyć – i wszystko, Jakby nas wszystkich nie miało ponieść, Taki ten sierpień-sierpik… Czy ż popłynę…? Bo już sama zgorzkniała jak pelin, Świat nie zbiegł się klinem (klin z klonu), A jeszcze fujarka z klonu (czy z kaliny). I sad jeszcze ciężki – jabłka w sadzie, Sok wciąż pulsuje, wyczuwając biedę: Mróz, wojnę i co tam jeszcze potem? …a świerszcze jak katechumeni, niby, Pelin zgorzkniały czy moja miłość, Która chce znów zamiast kropki – komu… Komu mówić – czaszę odsuń? Gorzkie dymy i nagie ogrody, I wszystko minie, choćby nie wróżyć… Kogo prosić, by wszystko się spełniło? By młode życie między kiedyś, A kłosy żyta, byśmy mogli żyć? *** Świat za oknem: obwodnica i śniegi, Które zasypują ją bezładnie. Wiatr, stacja benzynowa, nic dookoła, Chłopak na rowerze z plecakiem Glovo – Jakby jeden z carów – coś komuś Przez śniegi – nie wiadomo dla kogo. Ciężarówki, owinięte w chusty babć, Macają reflektorami długą drogę. Garść gwiazd jak zasiany mak, Zimne imadła ciemnych domów. Jakiego życia każdy uczy się tak: Z wdzięcznością przyjmować, kochać, wybaczać. Białe banały, białe słowa, Znaki jak sowy tłuką głową W szybę: „Dopóki będziesz żywa, A i potem – będę z tobą”. *** Późny sierpień, i noc, i nie warto nic mówić, I płynie mlekiem nad rzeką haft gwiazd, Ty – mały wróbelek – stoisz przy chacie – i w niebo Pilnie patrzysz, pełen po gardło wodą Życia. Ktokolwiek by oni nie byli – już ich nie ma, tylko światło. Gdzie by ich nie nosiło ścieżkami codziennych dróg – Wszyscy zejdą się Tutaj. Zmiecie ich, jak liście wiatr, Na to Miejsce Mocy, na twój ten nie twój próg. Niech tak będzie: chatka-dziecinka, puszysta kotka, I czereśnie słodkie – tam, przy tamtej granicy, I na czarnej górze całkiem uschła sosna-zakonnica, I Sarmackiego morza kruche jak miłość korże. Bo nie ma ani czasu, ani wieku, ani słów – niczego, Wszystko, co było i będzie – ten chłopiec i ten próg, I gwiazd nieziemskich Droga Mleczna stara, Posiwiała od soli, czysta jak pierwszy śnieg. Będą trawy, i maj, i jaszczurka prześlizgnie się szybko Między nagrzanym kamieniem, dokądś w głębię wieków, I jeszcze jabłoń będzie – dzikuska, śmieszna uczennica, Która stoi nad rzeką. Która wciąż tam stoi. *** Tak, robota to nie cukier… Dziwne takie, niedoskonałe takie istoty. Pianka emocji! – i nienawidzą, i kochają – niezmiennie gorąco. Słyszysz? Znów planetkę niszczą. Za mojej pamięci, pewnie, już po raz setny. Widzisz – bawią się. Gry – umysłowe, fabularne, w córkę-matkę czy strzelanki. Nie wiem, może po prostu nudzi im się sadzić ogród – kapustę, buraki i kwiaty? Patrzeć w chmury, dopatrując się w nich owieczek i puszystych krokodyli? No i wymyśliłeś, Boże, służbę – pilnować ich nad przepaścią. Przecież to wieczne niegrzeczne dzieci! Oni tylko śpią i widzą – jak by tu wykręcić jakąś głupotę, jak by boleśniej upaść. Ależ nie, nie skarżę się, przecież wiesz. Już się przyzwyczaiłem. Tylko skrzydła bolą bardzo, zwłaszcza pod wieczór. Oto worki pod oczami – ani chwili spokoju z nimi, tłoczą się i wrzeszczą, zabawki zabierają, wpychają palce do kontaktu – a potem ryczą i tęsknią. Kłamią, nie rumieniąc się, pleciom jakieś bzdury, wspominają ciebie na próżno. Wiesz, gdybym to ja decydował – dałbym im w tyłek i rozdzielił po różnych kątach planety. Niech by postali choćby do obiadu, a jeszcze lepiej do wieczora, dopóki ich nie zabiorą mamy. Ale przecież dla nich zrobiłeś Ziemię okrągłą – ciepłą, niekanciastą, jak reneta, z takim przejrzystym oceanem! Z takimi hojnymi jak twoja dłoń polami! Tu z miękkiej nasionki – wystarczy wcisnąć w ziemię! – rosną w niebo sekwoje. Świeci słoneczna żarówka dzień w dzień, z konewki woda płynie w kółko… Żeby ludzie wreszcie nauczyli się – przecież nie proszę o wiele! – tylko Żywej Miłości, żeby spadli z tej wiecznie najstarszej grupy przedszkolnej do młodszej szkoły. *** Przyśnił mi się dom – już obcy. Nas dwie – ja i siostra. I drzwi na oścież. Kroki – tam, w głąb. Nacięcia na framudze, gdzie Ani-Oli mają trzy-cztery lata. Gdzie biały pies? Gdzie książki jak ptaki? Ze wszystkich roślin – tylko gorzkie aloes. Gdzie babcia? Dziadek? A gdzie rodzice? Na cały świat – nas dwoje. Tylko dwoje. Trzymając się za ręce, idziemy korytarzem, przez wszystkie pokoje, przez ten sen, jakby przez kino, wołając nadaremnie mamo-tato. Gdzie wszyscy? Huczy kinowa sala Katrusi, ścieka z kroków zerwane korale, bo to życie – tylko dworzec. Dworzec. A wszyscy – cztery pagórki za miastem. *** W ukrnecie – ponuro i wiatr. Na fejsbukach – o hojnym wieczorze, o dyplomach i dietach, o niepokojącym plecaku, nawiasem mówiąc. Na Jordanie nagie zdjęcia, kłótnie, kopyta, buraczanka. Jeszcze dwa dni – zdejmiemy choinkę. Jeszcze trzy dni – i wrogie czołgi. Bóg się dziwi – czego im trzeba? Miękko spać i smacznie jeść? No czemu się kłócicie, dzieci? Przecież wszyscy jesteście z jednego ciasta. Gdzie życie ucieka tramwajem – do zajezdni, tam gdzie śnieg-marzyciel, gdzie ze wszystkich uczuć do ludzkości pozostała tylko odraza. *** Anka – zawsze była słabeuszką i kujonką, Jeszcze na „wojence" w szkole, gdy uczono o chlorze i iperycie, Siedziała w swojej drugiej ławce jak w czołgu, Wzdychała: „Naprawdę to zbyt trudne – chcieć żyć W czasach, gdy rozsypują się – świat i dom – na szkiełka kalejdoskopu, Gdy walą po głowie, gdy syrena wyje aż do szaleństwa… „Nie chcę tak – mówiła – te wszystkie głupie maski przeciwgazowe, te wszystkie okopy, Wszystkie te opatrunki unieruchamiające… Wolę już tego… od razu… Bo życie w schronie po wojnie atomowej – to ciemno i tłoczno, Kończy się woda i jedzenie, trzeba losować – komu nie żyć, Bo ten bunkier płynie po pustym świecie – statek porzucony przez Noego, Bo na zewnątrz – nic. Nie przyleci biała gołąbka. Nie rozkwitną kwiaty. No wyjdziesz stamtąd potem – blada, postarzała – w zimny i drapieżny świat, Trzeba będzie jakoś przetrwać, szukać jedzenia, łatać podartą odzież, Założyć ogródek, posadzić ziemniaki, a potem zbudować chatę. Ach, w diabły z tym – mówiła Anka. – Lepiej umrzeć od pierwszej bomby”. A kiedy wszystko się zaczęło – siedziała na łóżku – taka dorosła, taka bez serca. Najpierw czekała na koniec, potem – na telefon od niego, potem – na znak Boży. Huknęło u sąsiadów – aż cały świat pękł – i Anka ten znak usłyszała. Widzisz, dwojga obcych niemowląt ciągnie na grzbiecie bezpańskiego rudego psa? *** Moje miasto jest jeszcze ciche, ale już nastawione na baczność, jak ten kotek, który przejechał tysiąc kilometrów: z Charkowa do Tarnopola, wymknął się spod ostrzału i zniszczeń, bez transporterka, po prostu w kabinie samochodu, który mknął rozległymi drogami Ukrainy. Kotka jest jeszcze zupełnie mała, ale wiele już widziała. Przekazał ją mojej córce gospodarz, zakurzony, zmęczony wujek, który od razu w sztabie humanitarnym załadował samochód po sam dach lekarstwami i konserwami, amunicją i nadziejami, i pojechał z powrotem do Charkowa. Bo cóż. Bo czekają. Powiedział do Soni: „No, śliczna, pilnuj mojej kotki. Jeśli przeżyję, wrócę. I wysyłaj jej zdjęcia”. Moje miasto jest jeszcze ciche, ale już przepełnione. Długie ogniwo nieznajomych ludzi, którzy przekazują sobie z rąk do rąk, z najwyższą ostrożnością i troską, jak kosztowną chińską zastawę, jak delikatną porcelanę z ryżowym ziarnem, to, co najcenniejsze: dzieci i starszych. Dalej i dalej, z punktu A do punktu B, przywitać, nakarmić, łóżko na jedną lub dwie noce, i dalej, dalej. Zapominasz oddychać, tak wszystko jest kruche i niepewne na tym świecie, gdzie w ciągu trzech tygodni wszyscy stali się żołnierzami, nawet jeśli dotąd bez broni. W mieście, gdzie chłopcy są mi tak podobni do średniowiecznych rycerzy. Bo przecież ci i ci muszą sami zdobyć konia i włócznię (kamizelki, hełmy, buty bojowe i opaski uciskowe), aby mieć zaszczyt iść na wyczyny. Z tą tylko różnicą, że rycerze szli walczyć o Grób Pański, a nasi chłopcy o Boską Kolebkę, za nas wszystkich, po to, by kotka mogła wrócić do pokojowego Charkowa, a sznureczek najcenniejszej, ciepłej porcelany, kruchej, lecz mocnej, cała i nienaruszona, wszyscy ci najdroższi ludzie wrócili do domu. Do pokoju i wiosny wrócili. m. Tarnopol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

– wtrąciła się do rozmowy poetka Ładosława Dacienko. – Rodzimi Bogowie są mi bliżej jak bracia i siostry w duchu, a nie mściwi i zazdrośni obcy. Wierzę, że to oni natchnęli mnie do napisania tego wiersza 25 lutego. „Czy mało krwi z nas piło wieków? I jadło, i żarło, a nie nauczyło się »paliwody«. Kamienie po tobie! I pod boki! Niech Prawda wykole twoje brudne źrenice! Pytam cię: »Uczyłeś się, ile to 2 razy 2? Po co rzuciłeś się na nas, na moje podwórko! Nielud! Zwierz! Przecież na tobie wojna! Nędznik duchem! Będzie ci w śmierci gorzko!«” – Mamy trzy drogi – rozważa sieveryanin. – Bizantyjskie prawosławie, ale pod bezpośrednią stauropegią ekumenicznego patriarchy. Lecz nawet wtedy nad nami, jak przez prawie pół tysiąclecia, będzie wisieć czarną skałą rosyjski kościół ortodoksyjny. Często zadaje mi się pytanie: „Czy przyjęcie prawosławia miało pozytywny wpływ na rozwój Rusi?” Wyobraźcie sobie, że chrześcijańska Europa była wówczas cała niepiśmienna. Nawet królowie nie umieli ani pisać, ani czytać. My znaczyliśmy: „Ten miecz wykuł kowal Ludota”. My zapisywaliśmy: „To wrzeciono Lubawy”. A rozbrykany smarkacz-kociak wydrapał na chórach Sofii Kijowskiej „Kuzia – prosiak”. U nas przed Sorboną były już własne szkoły filozoficzne. Prawosławie bizantyjskie przyniosło ciemność, która była zakładona w jego podstawy. Trudno uwierzyć, ale patriarcha Izaur sam spalił księgozbiór (ponad 200 tysięcy zwojów autorów greckich), który był drugim na świecie pod względem bogactwa ksiąg po aleksandryjskim, i ten również chrześcijanie zamienili w popiół. Widząc, że Kijów się umacnia, Konstantynopol zaczął poszczuwać księcia na księcia. A kiedy za Smoleńcem wyrwał się on całkowicie spod kontroli carogrodzkiej, poszczuł zdrajcę-Mordwina Andrzeja Bogolubskiego na stolicę. Nielud, ograbiwszy stolicę, zrujnował ją doszczętnie, otwierając bramy Złotej Ordzie. Hańba, ale drużynnicy zamiast chwytać za miecze, chwytali za krzyże: „Idzie kara boża, bo my wciąż jesteśmy poganami!” I potem prawosławie nie raz płatało złe figle naszemu narodowi. Zadzwoniły wszystkie dzwony, a kozacy, którzy z hetmanem Sahajdacznym oblegali Moskwę, zdjęli czapki, uczynili znak pokory nad swymi nierozumnymi czołami i… poszli sobie. Ojciec Hałahan wzniósł krzyż i żaden kozak nie wystrzelił do napastników, którzy ostrzeliwali Sicz kartaczami, bo to byli prawosławni. Rodzimowiercy szalenie nienawidzą księcia Włodzimierza, który przyjął chrześcijaństwo. A na próżno. Kagan Rusi-Ukrainy był błyskotliwym strategiem. Przyjmując chrześcijaństwo z posagiem – purpurowo urodzoną księżniczką – celował w konstantynopolitański tron dla swoich synów. Ale Bizancjum podstępnie zabiło Borysa i Gleba. I nawet w „Opowieści minionych lat” wyskrobano imię ich matki Anny. Rzekomo książę Włodzimierz spłodził dwóch synów. Jak starożytni bogowie – z uda czy z gliny na kole garncarskim? Jednak osłabiając Ruś, Konstantynopol podpisał sobie wyrok śmierci. Kijów upadł, ale i Bizancjum pociągnął za sobą. Bizancjum samo na samo wkrótce znalazło się przed krzyżowcami, którzy zniszczyli chrześcijańskie cesarstwo wschodnie. Jest jeszcze jedna droga. Katolicyzm obrządku greckiego. Ale patrząc, jak papież Franciszek w czasie okrutnej wojny w Ukrainie namawiał mieszkankę Naddnieprza, by mało nie całowała się z zawołżańską babą, jakoś nie chce mi się skłaniać ku Watykanowi. Jednak o tym milczy się na wszystkich szczeblach. Nasze państwo zostało ochrzczone na długo przed wyprawą Włodzimierza na Chersonez. Jeszcze w V wieku na Krymie działała Eparchia Ruska. Założyli ją stronnicy światłego Ariusza. Z naturalną i zrozumiałą dla wszystkich Trójcą: Bóg Ojciec, Bóg Syn i Boża Matka. Echa tej triady dotarły w epoce kozackiej w postaci Opieki (Pokrowa). Chrześcijaństwo ruskie nie opierało się na strukturach państwowych, opierało się na dziedzictwie antycznym, dając rozwój osobowości. Jednak i Rzymowi, i Konstantynopolowi ten nurt był kolcem w znanym miejscu. Odnowić arianizm nie jest już nikt w stanie. Pozostaje powrót do źródeł. Już od czasów człowieka z Mezina praukrainiec wznosił swe czoło ku Niebu, prosząc je o wstawiennictwo. Obcował z Nim modlitwami i obrzędami, z wieku na wiek udoskonalając się duchowo. Znany językoznawca XIX wieku Ołeksandr Potebnia udowodnił, że „korzenie języka małoruskiego sięgają 40 tysięcy lat w głąb cywilizacji, dając początek wszystkim gwarom indoeuropejskim”. To bogate intelektualne dziedzictwo naszego narodu dotarło jednak do dziś w pieśniowym folklorze: szczedriwkach, sijalnicach, wiosennych pieśniach, hajiwkach, w epice bohaterskiej i kozackiej. Jest z czego czerpać. Właśnie tą niepowtarzalnością jesteśmy i będziemy pożądani oraz interesujący dla świata. Tak jak interesujący są swoimi niepowtarzalnymi wierzeniami Japończycy, Żydzi, Chińczycy. Bezsprzecznie: „Bóg jeden! Ale On wieloimienny i wielolicy! I tysiąc tysięcy imion na chwałę Jemu!” – podkreślają „Wieści pierwotne”. – Istotnie, dziś wierzymy nie w Boga, lecz tylko w jego koncepcję – podsumował rozmowę redaktor naczelny pisma „Ukraiński Świat” Ołeksandr Szokało. – W Boga bezbronnego, bezwolnego, wybaczającego każde zło. Ale czy może być szacunek i nadzieja wobec niego, skoro nie zdołał obronić swoich wiernych w strasznym 33. roku? No, niech będą to niewolnicy, ale przecież ludzie. Oto przed nami ogród, który zasadził Stwórca, i każdy wolny, by wybrać owoc. I nagle, znikąd, gdy ku Niebu niósł się „Zdrawica-zachowawca” dla naszych Książąt Ducha – naszych wojowników, z błękitnego nieba prysnął deszczyk. I zalśniła ledwie dostrzegalna tęcza. Znak? Bezsprzecznie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Czy my jesteśmy książętami Ducha czy..?

Iwan PROSIANYK Władcą Ducha może być zupełnie zwyczajny człowiek. A niewolnikiem Ducha – książę. W młodości, na roменskim Zasulle, gdzie miałem dziewczynę, spotkałem starego, bardzo starego dziadka, który szczepił gruszę. Dziadek żyje we mnie do dziś. I jego szczepki się przyjęły, radując każdej jesieni miodowymi owocami. Bo on żył dla przyszłości. Nasze dzisiejsze czyny określają nasze jutro. Półpiśmienne Katrja Biłokur, Maria Prijmaczenko, Tetiana Pata i nie ma im liczby – Księżniczki Ducha, bo w najcięższych czasach sowieckiego ucisku malowały niepowtarzalne Oblicze przyszłego Państwa. A ów działacz, który „między kropelkami” (ukradziona charakterystyka z Mołotowa), ów „kropelnik” doprowadził do zubożenia najpotężniejsze europejskie państwo. Oddając wrogowi za darmo nie tylko broń jądrową, kim jest on z ducha? Zapytałem kiedyś dziekana, człowieka z wyższym wykształceniem duchownym: czy ma on moralne prawo, z miejsca świętego – ambony, agitować za złodziejem na najwyższe stanowisko w państwie? „A co mam robić, mi nakazano?!” To znaczy Kijowowi – z Moskwy, a ci już na miejscach zarządzili. Książęta Ducha?! Prywatyzacja Boga przez jakikolwiek naród – ciężka moralna zbrodnia człowieka. Jakie mogą być usprawiedliwienia, gdy słudzy najbliżsi Stwórcy kropią „świętą wodą” pancerników, by zabijać takich samych prawosławnych? Boga wzywa się na współsprawcę zbrodni. Jednoznacznie: „Cerkiew, która służy obcemu państwu, – cerkiew Szatana!” Jednak naród, który wierzy w samego siebie, zawsze ma własne wysokomoralne, heroiczne mity, które inspirują pokolenia do wytrwania wobec każdej nawały, tworząc nieśmiertelność narodu. Japonia, Izrael – najjaśniej tego potwierdzeniem. „Wieści pierwotne” – źródło, które dotarło do nas w formie ustnej – wymownie mówią: „Oczy Rodzimego Nieba są najłagodniejsze! Ręce Rodzimego Nieba są najłaskawsze! Usta Rodzimego Nieba są najprawdziwsze! Ale kiedy zachwiejesz się na obce łaski, pochylisz się przed obcymi prawdami, pójdziesz obcą drogą – to i przyjdziesz na promienny Niebiański szczyt obcy i poniżony!” Chrześcijaństwo powstało w społeczeństwie niewolniczym, dzieląc ludzkość na gatunek pierwszy i drugi. Ale przecież każda myśląca osobowość, którą kieruje Twórczość, – b o g o p o d o b n a. To podkreślał już pierwszy metropolita-Rusin czasów państwa książęcego Ilarion. Ludzkość od dwóch tysięcy lat błędnie rozumie samą istotę Boga. W dzieciństwie, nasłuchawszy się od babci Onysi niezliczonych mitów i kosztun, zapragnąłem stać się bogiem chociaż dla młodszych braci. Z tatusiowymi pszczołami przygoda prawie zakończyła się nieszczęściem. A oto mrówki okazały się nie tak zdradliwe. Uratowałem ich „protomiasto” przed pożarem, rozbijając nos starszemu sąsiadowi, który „bawił się” zapałkami. Obgrodziłem mrowisko żerdziami przed ciekawskimi krowami. Wykradłem dla nich z komory worek cukru. Ale nikt na szczycie ich „metropolii” ofiarnych ołtarzy nie wznosił i „kadzideł” z żywicy na moją cześć nie palił. Twórca, który siłą myśli ściska bezmolekularną przestrzeń do takiej gęstości, że wybucha galaktykami w milionach słońc (i właśnie taki wybuch obserwują naukowcy w gwiazdozbiorze Łabędzia), nie będzie zawierał umowy z przodkiem jakiegoś plemienia zagubionej we Wszechświecie planety. Tak jak lekarz-ginekolog podczas porodu nie będzie grał w „durnia” z dozorcą. No nie będzie! I w końcu, po co tej Niewymiernej, Niepojętej, kosmicznej Potędze człowieka nasze mrówcze „alleluja”? Nie Twórca galaktyk prowadzi nas przez życie. Każdego z nas, odczytując ogólne dla Wszechświata Prawa Żywej Myślącej materii, od milionów lat prowadzi po ziemi własny Ród. Są święta ludzi: Sawki, Warwary, Mikołaja, Mokryny, Katarzyny. A są święta Bogów: Przesilenie słoneczne, Boże Narodzenie, Wielkanoc, Kupała, Switowid. Czy na Ziemi byli Budda, Chrystus, Allah, Quetzalcoatl?.. A bezżywy kamień – przesilenie słoneczne, co do sekundy, oto od miliardów lat powtarza się i powtarza. Że Słońce jest bóstwem wyższego rzędu, udowodnił w swoich pracach już w XIX wieku niemiecki astronom Kepler. Jestem przekonany – Ziemia także! Właśnie do przesileń słonecznych przywiązywał swój rolniczy kalendarz protoukrainiec-boryster, już w wczesnym neolicie, siejąc swoją niwę ziarnem. Już wtedy zwracał się do Wysokich Sił, by hojnie zraszały młode zboże obfitymi deszczami, doskonaląc skalę dźwięków radunicznych modlitw, odnajdując pogodne Klucze, które otwierają Pola Sił Niebios. Tym samym zapewniali obfite plony, pomnażając jeszcze przedtrypolską ludność. Archeolodzy potwierdzają: protomiasta Prauкраїny miały obszary po 500 hektarów. A wieś od wsi była oddalona zaledwie o dwa-trzy kilometry. Kosmogoniczne święto Switowida-Wszechchrańcy, czyli RODa-Wszechobrońcy, którego imienia wcześniej nawet wśród wołchwów była surowy zakaz, od zarania obchodzono 22 września i obchodzono je z szczególną tajemniczością, uroczystością i subtelną magicznością. Słońce gaśnie. Jego życiodajna siła słabnie, burzą się złe, mroczne siły energetyczne. Dlatego każda osada, grodzisko zbierały się tego dnia, by nałożyć na wszystko, co żywe: i roślinę, i zwierzę, i człowieka Niebiańską ochronę. W chwili, gdy tylko wschodziło Słońce, w kosmosie, po wszystkich naszych ziemiach po obu stronach Danaperu-Dniepru, tworzył się potężny impuls modlitwy-radunicy, włączała się Teosfera (sfera Boga), siła Obrony. Jesieni siłą ożywczą Ziemi Twoje święte! Daj nam Miłości świece zapalone! Daj nam Wiary czasze wyższe! Daj nam Prawdy miecze dwuostrzowe i w żyły mocne – stokrotną ciemność dziewięćdziesiątą przezwyciężyć z Twoim błogosławieństwem. Ciemność dziewięćdziesiąta – to owe dziewięćdziesiąt czarnoenergetycznych dni gasnącego słońca, które przygnębiająco działają na wszystko, co żywe, dlatego prosimy: Umocnij Wiarę naszą we czas okrutnej Nocy! Zapal Gwiazdę przewodnią pochodnią niegasnącą! Wykuj Orła złotego na wolne niwy! Bohaterów duch nasz, błogosławiąc! Ale to nie jest najważniejsze w dawnym obrzędzie. Na wodę wypuszczano młodą kaczkę-krzyżówkę, jako uosobienie Bogini Kołędy, która ma 22 grudnia urodzić boskie Niemowlę-Słońce. Do tego dnia ukrywa się ona w dniepropetrowskich plawniach przed złymi siłami Arodnikowymi, które chcą zamknąć Ziemię-Matkę na 777 lodowych kluczy-lat. Przed nami staje we wszystkiej swojej krasie prastary kosmogoniczny mit Pierwotworzenia. I kiedy po jeziornym zwierciadle Czerwonego chutoru, na obrzeżach dzisiejszej Darnicy, nagle, puszczając długie wąsy fal, pojawia się nie wiadomo skąd kaczuszka, mnie, człowieka XXI wieku, nagle przenika czcigodne drżenie. Jednoznacznie – otworzyła się języcka matryca. Zadziałała pamięciowa generarma, zakodowana w naszych genach od zarania. I prosimy my dla całej Rusi-Ukrainy zupełnie niewiele: „…abyśmy spotkali Twój Dzień, Switowidzie Wszechchrańco nasz, we jedności, we mądrości, w dobrobycie, w zdrowiu! „I we pokoju!” – rozległo się zewsząd. Ale szczytem święta była pieśń chwalebna dla Peruna – Boga arystokracji wojskowej. Jednak, choć ten dzień obchodzi się 20 lipca (kiedyś do pierwszostołecznego grodu zjeżdżały drużyny z całej Rusi, by się pokazać i uradować Księcia Niebiańskiego i ziemskiego), w czasie wojennej zawieruchy modlitwy do Władcy błyskawic rozbrzmiewały codziennie. „Bohaterowie książęta nasi! Bohaterowie wojownicy nasi! Bohaterowie bojarzy nasi! Ku Twojej wszechniebiańskiej chwale, ku Twojej wszystkoziemskiej sławie! Pomnóż nasze zastępy! Wskrześ nasze dzielne! Otwórz swymi ognistymi kluczami żyworodne niebiosa w nasze serca! Aby nie było wstydu przed naszymi Dziadami, przed naszymi Bogami świętosławowymi wywyższać się!” I potężnie, zgodnie z dawnym hymnem, brzmiała bandura w rękach młodego kobzarza z Czernihowa Lubomira, który przyjechał na święto z młodszym bratem Świętosławem i ojcem-wojskowym. I wznosiły się ku Niebiosom bojowe toporki. – Czyż wierzycie w odrodzenie rodosławstwa (tak nazywa się obecnie ten prastary wyznaniowy nurt), – pytam subtelnego znawcę dawnych obrzędów, folklorystę z Siewierszczyzny Iwana Wierbycza, – przecież minęło tyle stuleci od jego unicestwienia. – A po co my się tu zebraliśmy! – rozległo się ze wszystkich stron. – Tu czuję się wyzwolona, wolna, a nie niewolnica bo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Przytulić kalinę nad Dnieprem. Berehynie Ukrainy w diasporze i na czele ŚFUKO Oksanie Bryzhun-Sokolyk z okazji jubileuszu

Walentyna SZEMCZUK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Związku Ukrainek Ameryki, laureatka nagrody im. Panasa Myrnego, m. Scranton, Pensylwania (USA) Oksanie pisane było zostać córką współpracownika Symona Petlury. Jej ojciec, Konstantyn Bryzhun, w latach 1917–1918 był lekarzem pułku Bohdanowców, a w 1939 roku pomagał budować młode państwo w Ukrainie Karpackiej. Wuj Oksany – chorąży Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajło Bryzhun – poległ za Ukrainę w 1920 roku. W 1919 roku Symon Petlura zorganizował Misję Ukraińskiego Czerwonego Krzyża w celu ewakuacji jeńców ukraińskich – żołnierzy armii carskiej – z obozu w niemieckim Neuhammer. Lekarze Konstantyn i Ludmyła Bryzhunowie pojechali z Misją. Członkowie Misji zamieszkali w pobliżu, w mieście Żagań. Tutaj w rodzinie Bryzhunów urodziła się córka Ołeksandra, późniejsza pisarka dziecięca Łesia Bryzhun-Szanta. Kiedy Misja z jeńcami była w drodze do Ukrainy, Łesia zachorowała i rodzice musieli oddać 4-miesięczne dziecko do szpitala w Wiedniu. Misja odjechała, do Ukrainy przyszedł bolszewizm – rodzina Bryzhunów postanowiła przeczekać niepokoje w Czechosłowacji, skąd ze względu na okoliczności polityczne nie mogli wrócić do domu. Młodsza córka Ludmyły i Konstantyna Bryzhunów, Oksana, urodziła się w 1927 roku w Humennem – we wschodniej Słowacji, która była częścią Zakarpacia. Pani Oksana cieszy się, że urodziła się na ukraińskiej ziemi. Tata pracował jako lekarz wojskowy. Aby otworzyć prywatną praktykę, musiał dokonać nostryfikacji. W Bratysławie, na Uniwersytecie Komeńskiego, zdobył czechosłowacki dyplom i sprowadził tu rodzinę na początku lat 30. W tym mieście osiadło wielu emigrantów – przeważnie byłych strzelców siczowych oraz żołnierzy i członków Ukraińskiej Armii Halickiej, którzy ożenili się ze Słowaczkami i Niemkami, ponieważ nie mogli tu spotkać ukraińskich dziewcząt. Tata Oksany był jednym z założycieli i przez wiele lat kierował użhorodzkim oddziałem „Proświty”, był także przewodniczącym Komitetu Pomocy Studentom – w Bratysławie studiowało wielu młodych ludzi z Zakarpacia. Z przekonania „prośwician” Ludmyła Bryzhun uczyła dzieci, wśród których były także jej córki, w niedzielnej „Ukraińskiej Szkole”. Po lekcjach zbierali się na zbiórki płastowe, uczniowie stworzyli kółko „Kocięta”. Oksana i jej starsza siostra zostały aktywnymi płastunkami. Dzieci między sobą mówiły po ukraińsku, ubierały się w stroje ludowe, urządzały Dzień Matki, Święto Tarasa Szewczenki, choinkę: czytały wiersze, wystawiały sztuki, śpiewały kolędy, tańczyły, wędrowały w „Małe Karpaty”, na obrzeżach których leżała Bratysława. Przewodniczką przez kilka lat była Ludmyła Bryzhun. Nadano jej płastowski pseudonim „Sowa”. Rodzice płastunów w dowód wdzięczności podarowali przewodniczce kryształową sowę, która do dziś przypomina Oksanie o bratysławskim płastowaniu. Konstantyn Bryzhun kierował organizacją wspierającą Płast. Oksana i jej siostra Łesia widziały, jak w domu na powielaczu tata ze swoim pomocnikiem, studentem medycyny Witalijem Petriwskim, drukowali własne płastowskie czasemidełko „Miau”. Jeden egzemplarz Konstantyn Bryzhun przywiózł do Kanady, Oksana przekazała ten numer do Muzeum Płastowego w Cleveland (USA). Kiedy pod koniec II wojny światowej front zbliżył się do Bratysławy, rodzina Bryzhunów zmuszona była ruszyć na zachód, do wolnego świata. Najpierw przybyli do Niemiec, później osiedlili się w obozie dla osób przemieszczonych w Ratyzbonie. Oksana znów zaczęła należeć do Płastu. Ukończyła maturą gimnazjum, studiowała muzykę w Monachium. Dziewczyna pogłębiała wiedzę i miłość do ukraińskiej pieśni, narodowych zwyczajów, ludowego haftu. Szlak rodziny wiódł za ocean – z niemieckiej Bremy do kanadyjskiego Halifaxu. W Toronto Oksana Bryzhun zdobyła wyższe wykształcenie na wydziale pedagogicznym wydziału muzycznego Uniwersytetu (wydział fortepianu ze śpiewem i grą na fortepianie) – dyplom ARCT w Konserwatorium. Długie lata uczyła muzyki w swoim prywatnym studiu i w prestiżowej szkole St. Michael’s Choir School. Trzykrotnie wybierana na przewodniczącą Stowarzyszenia Nauczycieli Muzyki Ontario – ORMTA. Była aktywna w Płascie, przewodnicząca Rady Artystycznej Komitetu Ukraińców Kanady, długoletnia członkini Ligi Ukraińskich Katolickich Kobiet Kanady, oddziału przy cerkwi św. Mikołaja w Toronto. Fachowość i talent Oksany Sokolyk zostały godnie uhonorowane – odniosła zwycięstwo w XIII Konkursie Literackim Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUŻO) im. Marusi Bek. W 1955 roku Oksana Bryzhun wyszła za mąż za Jarosława Sokolyka – jako sekretarz generalny Światowego Kongresu Ukraińców szczerze przyczynił się do tego, aby Ukraina została uznana na świecie, a Kanada stała się drugim państwem na świecie i pierwszym państwem za oceanem, które uznało niepodległość Ukrainy. Kiedy w 1980 roku SKU i SFUŻO – gorący orędownicy niepodległej Ukrainy – ogłosili „Światową Dekadę Ukraińskiej Rodziny”, która zakończyła się w 1990 roku, niedługo przed Międzynarodowym Rokiem Rodziny ONZ w 1994 roku, to Komisji Dekady Ukraińskiej Rodziny przewodniczyła przedstawicielka SFUŻO Oksana Bryzhun-Sokolyk. Pani Oksana zawsze broniła wysokich wartości moralnych chrześcijańskiej rodziny, pielęgnując jej ukraińskiego ducha i walcząc przeciwko asymilacji w anglojęzycznym świecie. W 1992 roku Oksana Bryzhun-Sokolyk została przewodniczącą Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych. W 1997 roku pani Oksana została po raz drugi wybrana na to wysokie stanowisko. Znaczące wydarzenie w historii światowego ukraińskiego ruchu kobiecego – Pierwsza wspólna międzynarodowa konferencja „Ukrainka i Demokracja”, zorganizowana w 1993 roku w Kijowie przez Oksanę Bryzhun-Sokolyk wraz z przewodniczącą Związku Ukrainek Ukrainy Ateną Paszko. Pani Oksana szczerze odpowiedziała na zaproszenie Ligi Ukraińskich Mecenasów – organizatora corocznego konkursu języka ukraińskiego, nazwanego po odejściu w zaświaty jego inicjatora Petra Jacyka imieniem wielkiego dobroczyńcy, a SFUŻO stała się jednym ze sponsorów nagród dla zwycięzców zawodów młodych znawców języka ojczystego. Oksana Bryzhun-Sokolyk szczerze opiekowała się wydawaniem książek w języku ukraińskim. Kiedy była w SFUŻO referentką ds. wychowania, komisja o tej samej nazwie wydała książeczkę „Ukraińskie zwyczaje ludowe we współczesnym życiu” o świętach i obrzędach, tradycyjnych ręcznikach. Podczas przewodniczenia pani Oksany SFUŻO wydała kilka książek: ojca Rogera Allou „Anna Jarosławna – Królowa Francji” (tłumaczenie z francuskiego – dr Maria Strutynska); „Niepokonana Berehynia” – losy kobiet – sowieckich więźniarek; Antoniny Demczyny „Ze Wschodu na Zachód” – biografia ostarbajterki; „50-lecie SFUŻO 1948–1998”; zbiór „Ukraińskie muzea, galerie, zbiory w zachodniej diasporze” – informacyjny przewodnik, a także „Mówi czwarte pokolenie. Głód 1933 moimi oczami” oraz „Czarny ból Czarnobyla” – prace nagrodzone w XXIV i XXV Konkursach Literackich SFUŻO im. Marusi Bek dla dzieci i młodzieży. Jako przewodnicząca SFUŻO i druga zastępczyni prezesa SKU Oksana Bryzhun-Sokolyk odwiedziła wszystkie kraje, w których działają organizacje składowe SFUŻO, pomogła zorganizować się kobietom w Estonii, Polsce, Czechach, Szwecji. Pani Oksana jako przewodnicząca SFUŻO i zastępczyni przewodniczącego Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej weszła w skład komitetów organizacyjnych ds. przygotowania II i III Światowych Forum Ukraińców w Kijowie oraz ds. upamiętnienia rocznicy Hołodomoru 1932–1933 w Ukrainie. Na cześć swojego złotego jubileuszu małżeńskiego Oksana i Jarosław Sokolykowie wsparli finansowo wydanie książki świadectw naocznych świadków Hołodomoru „Świeca Pamięci”. Oksana Bryzhun-Sokolyk – jedyna Ukrainka, która z ramienia SFUŻO w 2007 roku, spośród przedstawicielek siedmiu narodów, za pracę w społeczeństwie Kanady otrzymała nagrodę „Person’s Day Award” kanadyjskiej organizacji kobiecej Women’s Intercultural Network, w której współpracują nad problemami kobiet przedstawicielki różnych narodowości i wyznań. Film „Tradycje i przejście”, w którym nagrodzone opowiadają o swoim życiu i problemach po przyjeździe do Kanady, School Board Ontario przyjął do prezentacji w starszych klasach jako przykład starszych, odnoszących sukcesy kobiet dla dzieci. Zwracając się do uczestników uroczystości z okazji wręczenia nagród, pani Oksana poruszyła kwestię handlu kobietami, którą SFUŻO ponad 10 lat temu podniosła na Forum ONZ w Nowym Jorku i Kijowie, a także wspomniała o tragediach narodu ukraińskiego – Wielkim Hołodomorze i katastrofie czarnobylskiej. Honorowa przewodnicząca SFUŻO Oksana Bryzhun-Sokolyk i dziś oddanie służy Ukrainie. W jej gorącym ukraińskim sercu jest miejsce na głęboki szacunek dla męstwa rycerzy Majdanu oraz wyczynu najlepszych synów i córek Ukrainy, którzy obecnie heroicznie bronią ojczystej ziemi przed rosyjskimi okupantami. Pani Oksana Bryzhun-Sokolyk znana jest z działalności charytatywnej na rzecz ukraińskich żołnierzy i ich rodzin. Na Święcie Bohaterek 2016 roku Komitetu Ukrainek Kanady, oddział Oksana Bryzhun-Sokolyk podczas przemówienia na sesji plenarnej Generalnej Federacji Klubów Kobiecych. Saint Paul, USA. W Toronto, z okazji 125-lecia pierwszego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie, pani Oksana poświęciła referat losom swoich poprzedniczek – ukraińskich kobiet-pionierek, matek, ich poświęceniu w tym, by przetrwać niewyobrażalne trudności ciężkich początków w Kanadzie, zachować rodzinę, wiarę i kulturę oraz pracować na rzecz rozkwitu Kanady. Oksana Bryzhun-Sokolyk oddała pokłon wielkim Ukraińcom epoki kozackiej w państwowym Muzeum Hetmaństwa w Kijowie – w darze prezes klubu historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal wręczył pani Oksanie książkę o działaczach Ukraińskiej Republiki Ludowej. Oddała hołd pisarzowi i publicyście Ułasowi Samczukowi w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Ostrogska” – tutaj zrealizowano publikację utworów Ułasa Samczuka, co daje nadzieję na wznowienie w Ukrainie pełnego zbioru jego dzieł. Pani Oksana i jej małżonek świętej pamięci Jarosław Sokolyk, jako bliscy znajomi rodziny Ułasa i Tani Samczuków, stali się wykonawcami ich testamentu – dysponentka spuścizny Ułasa Samczuka Oksana Bryzhun-Sokolyk otrzymała nagrodę za inicjatywę przeprowadzenia i finansowania Ogólnoukraińskich konkursów dla młodzieży studenckiej i uczniowskiej, na przykład „Język ojczysty w kontekście twórczości Ułasa Samczuka (aspekt hermeneutyczny)”. Za oddaną pracę i znaczący osobisty wkład w odrodzenie Ukrainy, Dekretem Prezydenta Ukrainy Oksana Bryzhun-Sokolyk została odznaczona Orderem Księżnej Olgi. Honorowa członkini Organizacji Ukraińskich Kobiet w Wielkiej Brytanii oraz Związku Ukrainek Ameryki, Oksana Bryzhun-Sokolyk za swoją wielostronną pracę została uhonorowana medalami Świętego Włodzimierza Światowego Kongresu Ukraińców, Rady Najwyższej Ukrainy, Golden Jubilee Medal Królowej Elżbiety II, Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”. Imię Oksany Bryzhun-Sokolyk zostało umieszczone w książkach „Who is Who of Canadian Women” (1997), „The World Who’s Who of Women” Cambridge, England oraz „Canadian Who is Who” (2001). Wśród wybitnych kobiet diaspory z okazji 70-lecia Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych honorowa przewodnicząca organizacji Oksana Bryzhun-Sokolyk została uhonorowana odznaką „Berehynia ukraińskiego rodu”. Codziennym, pełnym poświęcenia oddaniem pani Oksana służy Ukrainie, jej wolności i jedności, rozwojowi ruchu ukraińskich kobiet na świecie oraz światowego ukraiństwa. Zdjęcia udostępnione przez Oksanę Bryzhun-Sokolyk. Oksana Bryzhun-Sokolyk (w centrum) na otwarciu VIII Kongresu Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych z Jean Augustine – minister Kanady (z lewej) oraz Iryną Hołubiewą – przewodniczącą Narodowej Rady Kobiet Ukrainy. Toronto, Kanada.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Petro Szkrabjuk i jego „Portret z jesieni”

Bronisław SOCHACKI, pedagog, doktor filozofii, członek związku literackiego „Ohneweża” (obwód chmielnicki) Pod tak wymownym tytułem – „Portret z jesieni” – poszedł w szeroki świat zbiór poezji Petra Szkrabjuka – znanego na Ukrainie poety, eseisty, literaturoznawcy, redaktora, autora trzynastu książek poetyckich, laureata wielu nagród, znanego działacza społecznego. W jego dorobku kluczowymi rozważaniami są miłość i jej rola w bycie ukraińskości. Pod tym pojęciem Petro Wasylowycz rozumie jedno z fundamentalnych uczuć, które gromadzi w sobie pozytywną energię duchową – energię radości, zachwytu; czyni człowieka radosnym, łagodnym, wywyższa zakochanych ponad zwykłą codzienność życia, jest niezawodnym warunkiem stworzenia szczęśliwej, pewnej, silnej rodziny, sprzyja obronie Ojczyzny. Dlatego we wstępie-miniaturze stawia ją na czołowym miejscu: „Tu wszystko: miłość, myśli żarliwe. / I czas nowy na tle wieków”, – podkreśla. Temu wysokiemu, jasnemu błogosławieństwu liryk poświęcił szereg wierszy: „Wybór”, „Harmonia”, „Zagadka”, „Nie niewolniczy wiersz”, „Komunia”, „Cerkiew”, „Tablice”, „Osobiste”, „Taniec”, „Śladem Sosiury” i inne. Z analizy tych poezji wyłaniają się następujące typy miłości: miłość do Boga, miłość rodzicielska, miłość dzieci do rodziców, miłość do Ojczyzny i przyrody. Do najwyższej formy miłości poeta zalicza miłość ludzi do Najwyższego. Ich życie z Nim jest sprawą niecodzienną; jest ono „wdzięczne i natchnione”. Właściwie to Jemu naród powinien dziękować za wszystko: „Za noc, co rozmyślania niesie, / za księżyc, co pod obłokiem, / za kwiat bytu, co wrósł głęboko, / – we wszystkim wielkość i pożytek”, – podkreśla się w wierszu „Harmonia”. Jest przekonany, że gwarancją doskonalenia naszego społeczeństwa jest nieuchronna dominacja w nim chrześcijańskiej miłości. Dzięki niej życie jego członków wypełnia się celem, dążeniem, sensem. Życie dziecka zaczyna się od matczynej miłości, od jej niepowtarzalnego, niezapomnianego ciepła, pieszczoty, czułości. O tym poeta wzruszająco opowiada: „Kołyski skrzyp i maminy śpiew świadomość naszą oświeciły”. Szczerze przyznaje, że sam bardzo kocha Alona RADECKA, m. Chmielnicki Miłość i szacunek do Ukrainy wypełniały duszę Lidii Jarochno od dzieciństwa. Jak wyznaje poetka, ukraińskie słowo, jak magnes, przyciągało ją, jeszcze małą, do książki i zabierało godziny na poznawanie nowych prawd. Dopiero teraz rozumie, dlaczego było to tak potrzebne. – Wiele lat pracuję jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w mieście Starokonstantynów w obwodzie chmielnickim – opowiada Lidia Iwaniwna. – Swoim dzieciom przekazuję to, czego nauczyłam się w życiu i przyswoiłam na lekcjach języka ojczystego u swoich nauczycieli. To wartości, którymi chce się dzielić, wszak w nich jest światło, dobro, miłość i szacunek do drugiego człowieka. Tę wojnę, którą dzisiaj rozpętała moskowia, zwyciężymy. Koniecznie. „Bo w sercu mamy to, czego nie maluchów – „tę dziecięcą przedwiośnie”, nazywając je aniołkami. Są one dla rodziców „podarunkiem miłości”. Miłość, zniewalając dusze młodych, rodzi w nich ostre poczucie tęczowego nastroju, dodaje im siły, energii do znoszenia, zwyciężania wszelkich życiowych trudności. Stawszy się jej jeńcami, tworzą „bytową oranżerię”, a imię zakochanej dziewczyny dla młodzieńca – „kwitnie w jego duszy”. Miłość do matki-Ukrainy, jak głęboko myśli pisarz, miała ogromne znaczenie w walce narodu o niepodległość, wolność, o ojczystą wiarę, kulturę. Dla niego wzorami takiej miłości byli sławni rycerze wolności – kozacy, zwycięscy wojownicy UPA, bohaterowie Niebiańskiej Sotni. Ich wyczyny codziennie powtarzają nieustraszeni obrońcy i obrończynie w śmiertelnych bojach z terrorystami-faszystami, nieludźmi-okupantami, z putinowską Moskowią. Ta ostatnia (już po raz kolejny!) obficie sieje na Ukrainie śmierć, kalectwo, ruiny, łamie ludzkie losy, szerzy strach: „Północna wściekłość, najazd, kłamstwo… / Złości gęsta, żrąca mgła / wisi do dzisiaj nad ziemią / I toczy krew ze świeżych ran”, – z wielkim bólem pisze humanista w obszernym cyklu rubajatów „Mówią niebiesko-żółte sztandary”. Mocno wierzy: „Wojna umrze, pola zasieją – / I wszystko znów będzie jak nowe”. Owszem, artysta ma rację mówiąc i to: w żadnym wypadku nie można nie kochać nie ręką ludzką stworzonego, nieogarnionego piękna przyrody, danego nam przez Stwórcę. Jak wprawny malarz, opisuje ją pięknymi słowami-farbami: słowik w krzakach bez zająknięcia wyśpiewuje swoje melodie; rosa srebrem błyszczy na źdźbłach traw; babie lato daruje nam swoje ciepło; jesień pozłociła ścieżki, drogi; bociani klucz do domu śpieszy z obcych krajów. Zdaniem poety-miłośnika przyrody, nie wypada ludziom być obojętnymi na piękno otoczenia. Kontakt z nim słusznie nazywa „kroplami szczęścia” i szlachetnie zaprasza je, by „pocieszyły swoje oczy”. Dla niego jest ono miłe również dlatego, że podpowiada nowe idee: „Same przychodzą w gości tematy, / Kiedy żółkną chryzantemy”, – czytamy w wierszu „Zmiany”. Wzywając ludzi do cieszenia się wszystkim, co piękne w przyrodzie, Petro Wasylowycz radzi szanować jej faunę i florę. Między społeczeństwem a nią powinny panować nie merkantylne, a cywilizowane relacje. Upoetyzowując wymienione typy miłości, pisarz nie ignoruje, nie odsuwa na margines uwagi do innych ludzkich cnót – dobroci, sumienia, wiary, nadziei, rozumu, empatii. Łącznie są one duchową mocą, zdolną przeciwstawić się zazdrości, gniewowi, nienawiści, obojętności, okrucieństwu, chciwości. Nie pomija autor zbioru także tak ważnych tematów, jak śmierć i nieśmiertelność. Istota pierwszej sprowadza się do tego, że nad każdym jednostką ciąży Boże prawo – prawo śmierci. O nim w Biblii tak powiedziano: „Bywa, że droga człowiekowi wydaje się prosta, lecz koniec jej – ścieżka do śmierci”. Wierzy poeta w zmartwychwstanie umarłych i pozagrobowe istnienie dzieł („Nieśmiertelność”, „Jestem synem narodu”, „Dotyk wieczności”, „Kołowrót”), dokąd weszło ponad sześćdziesiąt wierszy, przeważnie o tematyce patriotycznej. Każdy z nich – to wydeptana ścieżka do serca czytelnika, który emocjonalnie i uczuciowo przejmuje się wszystkim, co napisano. Tu naprawdę jest ból i łzy, matczyna miłość i współczucie, wrażliwość duszy i wiara w lepsze „jutro”. Tu jest niezłomność, męska wytrzymałość i stałość, nieugiętość i poczucie walki. Lidia Iwaniwna walczy z okupantami swoim ostrym słowem, które przenika do głębi duszy. Dobrze to widać w wierszu „Współczesnym Atlantom”: Biją kremlowskie kuranty, Okupanci, desanty, moksel-dywersanci – Lawiną. Lecz powstali Antanci, nasi mężni Atlanci I trzymają niebo nad Ukrainą. A dalej czuć pragnienie i siłę słowa: Przeciw nim – „Iskandery”, Przeciw nim – ludożercy, I rakiety skrzydlate, i „Grady”, I „Rapiry”, i wampiry, i maruderzy, I kadyrowscy skórnicy, A za nimi – tylko Prawda… Ta poezja jest przykładem tego, jaką może być miłość kobiety do swojej ziemi, do jej ludzi, a zwłaszcza do naszych obrońców, którzy dzisiaj oddają to, co najcenniejsze – swoje życie – za wolność i niepodległość Ukrainy. Przez całe życie obok Lidii Iwaniwny jest Taras Szewczenko. Uważa go za swojego natchnieniodawcę i najlepszego doradcę. Jemu poświęca swoje wiersze. duszy. W „Zagadce” mówi o tym: „I do teraz dla mnie zagadka – / Dusza… Ona (czy wiesz ty?) / między niebem a ziemią kładka, / aby w wieczność przejść”. Jedyną jej (człowieka) nieśmiertelnością – jest Niebo. Osobom w starszym wieku, „kiedy już wszystko za nami”, Petro Wasylowycz szczerze proponuje, by nie zamurowywać się w biernym stanie, pamiętając: będziesz płonął w życiu w pół siły, to i odpowiednio będziesz żył w pół życia. Spokój mu się jeszcze nie śni. Dowodem na to są napisane przez niego w ciągu kilku ostatnich urodzajnych lat aktualne, treściwe, obszerne prace – zbiór „Wszystko na świecie tajemnica”, światopoglądowo-prozatorska eseistyka „Nad Przestrzenią i Czasem”, „Byt w dwóch światach”, „Pod Złotymi Wrotami” (w dwóch wydaniach) i inne. Będąc w podeszłym wieku, poeta wciąż ma wielką inspirację, którą za uczciwą, pełną poświęcenia pracę daruje mu sam Bóg: „…Tak żyję – i z ochotą. / Najwyższemu jestem wdzięczny szczerze, / że i moje żywe wersy / zasiały się myślami obficie”, – wyznaje w wierszu „Jestem tu, gdzie już nie byłem dawno”. Jego zdaniem, nie można nazywać starości całkowitym upadkiem potencjału fizycznego i umysłowego, „spokojnym zapleczem”; u wielu twórczych, społecznie aktywnych osób ma ona także „lot stromy szerokich skrzydeł”, życiową, zawodową mądrość, poczucie obywatelskiego obowiązku. Ozdobą zbioru jest również to, że jego autor, w odniesieniu do tematu badań, celowo wykorzystał ustną mądrość ludową – przysłowia. Podsumowując, odnotujmy: rozważaniom Petra Wasylowycza o roli miłości w życiu właściwy jest dość szeroki zakres objęcia nią jej bytu. „Portret z jesieni” – to mądry, życzliwy, wielkoduszny doradca dla czytelników w różnym wieku. Książka zachwyca witalizmem, panteizmem, przebogatym arsenałem słownym, jest natchniona chrześcijańskim, życiotwórczym humanizmem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słowem, które inspiruje

umiera”, jak pisała Łesia Ukrainka. I to prawda! Lidia Jarochno – poetka, członkini Narodowych Związków Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy, autorka tomików „Serce na dłoni” (2012) oraz „Na ostrzu bólu” (2016), laureatka obwodowej nagrody literackiej imienia Wołodymyra Bułajenka (2018), przewodnicząca Starokonstantynowskiego oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Niedawno ujrzał światło dzienne kolejny tomik poetycki autorki – „Na szalach wieczności”. W adnotacji słusznie zaznaczono: „...W książce przeważają utwory przepełnione głębokim bólem i niepokojem o los Ukrainy, która prowadzi wojnę ze zuchwałym raszystowskim najeźdźcą. Na szali – wolność i honor ojczystej ziemi, ale szalki szali wieczności przechylają się na stronę wszechzwycięskiej Prawdy, wszak we wszystkie wieki dobro zwycięża zło...”. Kontynuację tych słów odnajdujemy także w przedmowie „Zainspirowana słowem Kobziarza” Witalija Michalewskiego, docenta Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego, członka NSPU i NSJU: „...Lidia Jarochno należy właśnie do tych, którym nie jest obojętny los Ojczyzny-matki, ojczystego języka ukraińskiego. Właśnie za to, a dokładniej, „za niewłaściwe traktowanie kwestii narodowej”, ją, uczennicę Chmielnickiego studium pedagogicznego, w dalekich latach siedemdziesiątych wykluczono z komsomołu, co na długie lata pozbawiło Lidię możliwości brania aktywnego udziału w ukraińskim życiu literackim. Mimo to pozostała niezłomna w swoich przekonaniach. Uczestniczka Majdanu, wolontariuszka, aktywna proświcianka z wieloletnim stażem, zawsze trzyma rękę i serce na pulsie epoki...”. Nowy tomik składa się z czterech roz- Szczególnie przejmująco brzmi jej poezja „Stoi Kobziarz”, gdzie poeta jest uosobieniem niepokorności i wszechzwycięstwa. Wtedy, gdy wszyscy ludzie podczas alarmu lotniczego śpieszą do schronów, on nieruchomo stoi na ulicy, „czoło w zadumie wiekowej podniósłszy”. Kobziarz, u którego „worki z piaskiem u podnóża zamiast kwiatów”, dobrze wie, że „...zniknie nieczystość nienasycona – // I będą wreszcie ludzie na ziemi!”, tak jak to przepowiadał w jednym ze swoich wierszy. Nie mniej bolesną dzisiaj jest kwestia wiary. I jej nie omija Lidia Jarochno. Jej wiersz „Do moskiewskiej cerkwi”, jak i wiele innych, ma lakoniczne wstępne wyjaśnienie, dlaczego właśnie to poruszyło jej serce i zmusiło do wypowiedzenia się. Oto co pisze: „W warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej spłonęło niemało cerkwi patriarchatu moskiewskiego, mimo że propagowały ruski mir i wspierały raszystowską agresję”. Dlatego wiersz nie jest o miłosierdziu czy łasce, a o możliwości pokuty, póki nie jest za późno: ...Ciebie całą dym pokrył zamiast pokrowy, Płoną ikony, topią się krzyże. Choć przed śmiercią wyrzeknij pokutne słowo, Jednak raczej Bóg ci nie wybaczy. Twórczości poetyckiej Lidii Jarochno właściwe jest parafrazowanie poszczególnych historii, fabuł ekranowych, wiadomości, rozmów, folkloru itp. Właśnie dlatego pojawiają się podpisy pod jej utworami, które pomagają lepiej zrozumieć, o czym dokładnie chciała opowiedzieć autorka, jakie priorytety rozkładała i na co oraz na kogo skierowane jest jej słowo. Tak narodziły się wiersze „Nasza grupa krwi – wolność”, „Współczesnym Atlantom”, „Wybrałam niebiosa”, „W rajskim chórze”, „Odpowiedź wojownika-ochotnika”, „Jestem synem – swojego narodu”, „Bez zasadnym medialnym twórcom”, „Ukraińskiej pieśni”, „Los”, „Legenda o zakrwawionej koszuli” i in. Wiersze autorki – to gama emocji i uczuć, którymi napełniona jest jej dusza, w wiarę i nadzieję spowita. To poezja, która inspiruje i wzywa do Zwycięstwa. Jarochno Lidia. Na szalach wieczności. Poezje /Lidia Jarochno. – Chmielnicki: FOP Ciupak A. A., 2022. – 72 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stała się kompozycja estońskiego kompozytora Arvo Pärta, on jest kosmiczny. Muzyka Pärta stała się mostem, który połączył te dwie rzeczywistości – codzienność i wzniosłość. Swoją drogą, czy wiedzieliście, że w czasach, gdy kolonizacja Irlandii dopiero się rozpoczynała, farmerzy tego kraju, oprócz swojego ojczystego języka, biegle władali greckim, francuskim, egejskim, ale nie znali angielskiego? Poziom wykształcenia tych ludzi po prostu zadziwia. Pytają mnie, dlaczego temat Irlandii tak mnie zafascynował, przecież dwa lata temu wystawiłem „Kalekę z Inishmaan” Martina McDonagha, a przed wojną próbowałem „Promnika” Jeza Butterwortha o wydarzeniach w Irlandii Północnej… Nawet nie wiem… Za każdym razem wydaje mi się, że sztuki znajdują mnie same. Jak by nie było, na razie mamy już zarysy irlandzkiego tryptyku. Jestem niezwykle wdzięczny Brianowi Frielowi za możliwość dotknięcia wielkiej dramaturgii, a także aktorom, którzy pomimo trudnych warunków odważyli się wyruszyć w niełatwą i profesjonalnie nasyconą teatralną podróż. Wszystko, co chcieliśmy powiedzieć, powiedzieliśmy. Mam nadzieję, że zostanie to usłyszane i przyjęte przez widza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nie wyrzec się języka ojczystego

“Narody nie umierają na zawał. Najpierw odbiera im się język” – te prorocze słowa Liny Kostenko mogłyby stać się mottem sztuki Briana Friela. Wszak jej bohaterowie – Irlandczycy – przez 800 lat byli niewolnikami Imperium Brytyjskiego… Osiem wieków skolonizowany naród walczył o swoją wolność i niepodległość… Dopiero w 2005 roku wszystkich urzędników państwowych kraju zobowiązano do używania języka irlandzkiego w korespondencji służbowej, a na mapy, atlasy i znaki drogowe powróciły odwieczne nazwy geograficzne. Ale sztuka Briana Friela nie jest o tym, jak wspaniale wszystko się skończyło. Jest o początku i długim, systematycznym procesie niszczenia, zabijania języka, samoświadomości, samoidentyfikacji narodu… Do małej, konserwatywnej wioski, która mocno trzyma się swoich korzeni, przybywają żołnierze-koloniści, “wspaniali urzędnicy kolonialni”. “Czy nie wtargnęliśmy zbyt brutalnie w wasze życie?” – ich zadaniem jest narzucanie angielskiego – “tłumaczenie starego, archaicznego języka, którego tak uparcie się tutaj trzymacie, na dobry królewski angielski” – oraz “adaptowanie” irlandzkich nazw wsi i miasteczek do swoich imperialnych potrzeb. I niby co z tego, że Bun na Hauen stanie się Burnfootem, a Drum Duph – Drumdoophem? Jednak bardzo szybko okaże się, że “tworzenie nowej mapy” z propagandowej na ogólnoludzką tłumaczy się jako “coś w rodzaju wysiedlenia”, a inspekcjonowanie terytorium – jako “cholerna operacja wojskowa”… Tak stopniowo trudności przekładu postawią bohaterów przed niełatwym wyborem moralnym: wyrzec się – dosłownie – własnego imienia, albo zrozumieć, że “każde imię to piękna formuła z własnymi korzeniami”, że “obca rdzeń pozostanie zawsze hermetyczny” i obcy nigdy go nie rozkodują… – Dla mnie to historia o ludziach, którzy żyją w epoce globalnych zmian – opowiedział reżyser-inscenizator spektaklu, narodowy artysta Ukrainy Kyryło KASZŁIKOW. – Historia o tym, jak te zmiany wpływają na los każdego konkretnego człowieka i na życie społeczeństwa w ogóle. O wyborze, o ludzkiej godności i o miłości. A także o granicy, po przekroczeniu której tracisz siebie… Pomysł wystawienia “Przekładów” zrodził się dwa lata temu. Wtedy dyrektor artystyczny Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu Witalij Małachow zaprosił mnie na inscenizację i zaproponował sztukę Briana Friela. Przyznam, wtedy nawet nie wiedziałem o istnieniu takiego autora. Teraz uważam go za jednego z najlepszych dramaturgów i jestem bardzo wdzięczny Witalijowi Juchymowyczowi za możliwość poznania jego twórczości. Zdołaliśmy rozpocząć pracę przygotowawczą nad inscenizacją, ale wkrótce Witalij Małachow odszedł z życia i zrealizować tę pracę w Teatrze na Podolu nigdy mi się nie udało. A potem zaczęła się wojna... I dopiero wtedy zrozumiałem, jak bardzo aktualne dla nas okazały się “Przekłady”, w jakim stopniu wydarzenia, o których mowa w sztuce, współbrzmią z naszymi obecnymi realiami. Wszystko, co boli dzisiaj Ukraińców, jest w tej sztuce. I to, że spektakl narodził się właśnie teraz, a nie dwa lata temu, to los, wyższa opatrzność. Wszystko, co dzieje się w naszym życiu, począwszy od 24 lutego, dzieje się na tle Wielkiej wojny. Nawet gra aktorów w teatrze to nie tylko gra, a energia walki. Wszystkich zaangażowanych w spektakl temat poruszony w “Przekładach” boli. Wszyscy oni są na “wewnętrznym froncie”: i Manus (Andrij Kowalenko), i Owen (Władysław Mełeszko), i Sara (Iryna Bućko), i Maire (Alisa Tunkewycz lub Olha Uzun), Yolland (Illia Isajenko lub Kyryło Parastajew), Hugh (Ołeksandr Kobzar), Jimmy (Serhij Detiuk), Doalty (Zachar Kermoszczuk lub Jewhen Owczarow), Bridget (Dina Andrijczuk i Daria Chwostenko), Kapitan Lancey (Wiktor Semyrozumenko), każdy, kto gra miejscowych mieszkańców… Stworzyłem ogólne rozwiązanie tego spektaklu, nadałem temat dla każdej postaci, a dalej praktycznie każdy aktor sam budował swoją rolę. Scenografię i kostiumy do spektaklu stworzyła Ołena Drobna. Kostiumy, światło, muzyka, plastyka tworzą wielowarstwowość tej przestrzeni, niezbędną objętość. Z autorami wideoprojekcji, która legła u podstaw scenografii, poznaliśmy się podczas pracy nad spektaklem “Zadziwiający przypadek ze psem nocną porą”. Imponuje mi ich wizja relacji wideo z konwencjami teatru. Głównym motywem muzycznym spektaklu – Dzisiaj zrobiliśmy to, co musieliśmy zrobić – podkreślił reżyser-inscenizator koncertu, aktor “Berehyni” Wałentyn WEŁYKOROD. – A w dniu naszego Zwycięstwa koniecznie damy drugi – zwycięski koncert. Chcę podziękować wojownikom, którzy bronią naszych świętych terenów. Moje serce i dusza są z tymi, którzy dzisiaj z bronią w ręku wywalczają każdą piędź ojczystej ziemi. To wielki wyczyn, którego nie mogliśmy nie wyśpiewać. Jestem wdzięczny każdemu, kto jest cząstką naszego teatru, dołączył do wielkiej sprawy i stworzył ten koncert. Dziękuję każdemu soliście, wszystkim, którzy byli na scenie i za sceną. A ideową inspiratorką tego koncertu została dyrektorka – kierowniczka artystyczna naszego teatru Illina HENSICKA-SEMENCOWA. Co dalej? Mam nadzieję z czasem wrócić do prób “Promnika”. Ale w tej sztuce poruszany jest zbyt bolesny dla nas wszystkich temat. Dlatego zapewne kontynuujemy pracę, gdy tylko poczujemy w sobie siły, by dotknąć tej rany. Póki co aktywnie trwa proces odnawiania najlepszych spektakli z naszego przedwojennego repertuaru. Kierownik artystyczny naszego teatru Mychajło Reznikowycz rozpoczął pracę nad inscenizacją utworu Olhy Kobylańskiej “W niedzielę rano kopała ziele”. Młody reżyser Ołeksandr Stepancow pracuje nad spektaklem “Swoi” według sztuki Iwana Bukovčana “Zanim zapieje kogut”. Równolegle trwają próby samodzielnych prac aktorów. Oprócz tego w naszym teatrze pracują chersońscy koledzy, tymczasowo pozbawieni własnego teatru z powodu wojny. Począwszy od kwietnia udostępniamy naszą scenę aktorom z innych teatrów, którzy dzisiaj tego potrzebują. 4-5 listopada w New Jersey w ramach festiwalu VOICES zagraliśmy spektakl według sztuki Łesi Ukrainki “Na polu krwi”, a 26 listopada w Londynie pokażemy spektakl “Fałszywa nuta” według dramatu Didiera Carona. Korzystamy z każdej okazji, by powiedzieć światu, że żyjemy, że tworzymy, walczymy, że wszystko będzie Ukrainą. Zdjęcie ze strony teatru solistów – Hanny Mudroj, która przejmująco czytała wiersze, Kateryny Bereznyckiej, Hałyny Taturewycz, Anatolija Pachomowa, Anżeliki Skawrońskiej. Harmonijnie wpasował się w koncert utwór “Leciała kula” w wykonaniu Pawła Łaskawczuka i Anastasiji Poturnak. Wszystkie zaprezentowane w koncercie utwory brzmiały na nowo. Niestety, dzisiaj nie mamy możliwości zrobić w pełnym zakresie wszystkiego, co byśmy chcieli. Ale to, co możemy, staramy się robić jak najlepiej. Mamy na celu kontynuować ten projekt, udoskonalić go. – Ten program narodził się nieprzypadkowo – zaznaczyła dyrektorka – kierowniczka artystyczna teatru Illina HENSICKA. – Były oczywiście obawy, że ma on dość powściągliwy, miejscami dramatyczny charakter, a nie rozrywkowy, jak zazwyczaj odbierane są programy koncertowe. Jednak zaryzykowaliśmy i wydaje mi się, że nie popełniliśmy błędu. W ukraińskim folklorze jest wiele utworów, które współbrzmią z teraźniejszością. I widzowie dzisiaj swoją reakcją potwierdzili to. Program koncertowy “Odrodzeni” wejdzie do naszego repertuaru i zajmie godne miejsce. Wałentyn Wełykorod przygotował go w taki sposób, że może być łatwo transformowany, a jego części będą organicznie wplatać się w nasze przyszłe występy. Zdjęcie Ołeksandra BIEŁENKIEGO. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. Nowym projektem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki stał się spektakl „Przekłady” na podstawie sztuki Briana Friela. I chociaż wydarzenia utworu rozgrywają się w Irlandii, jest on współbrzmiący ze współczesną Ukrainą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Z wiarą w Zwycięstwo

Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” zaprezentował nowy program koncertowy „Odrodzeni”. Dziś teatr ten kieruje swoje wysiłki na odrodzenie naszej historii, pieśni, imion, wszystkiego tego, co zwraca nam nas samych – prawdziwych, autentycznych. W koncercie artyści zebrali te pieśni, które odpowiadają na dzisiejszy ból, strach, a jednocześnie pielęgnują dumę ze swojego narodu. W programie wykorzystaliśmy trzy przestrzenie czasowe, trzy granice czasowe: pokój – w przeszłości, teraz – wojna, kiedy jest strasznie. I trzecia granica czasowa – przyszłość. Mamy nadzieję, że nastanie pokój, znów będziemy mogli podróżować po Ukrainie, po świecie. Będziemy mówić o tym, jakie mamy wspaniałe pieśni, jakich mamy wspaniałych ludzi. Będziemy także mówić o tym, że przetrwaliśmy. A pomógł nam w tym nasz niezłomny duch, nasza pamięć. Będziemy wspominać te heroiczne postacie, które w przeszłości pomagały nam wywalczyć niepodległość. A w przyszłości będziemy sławić tych wojowników, którzy bronią nas dzisiaj. Bardzo bym chciał, aby ich potomkowie nie mieli już powodów, by brać do rąk broń. Jednym z centralnych obrazów koncertu jest dziewczyna z automatem w rękach. To nie jest przypadkowy obraz. Przecież wiele dziewcząt wysłało na front swoich braci, chłopaków czy ojców. Strasznie i boleśnie jest to, że wiele z tych dziewcząt nie doczekało się swoich bliskich z wojny. Nie chce się myśleć, że jeszcze ktoś może się nie doczekać... Jednak takie są realia strasznej wojny... Nasze dziewczęta też biorą broń i idą walczyć, i dziś w Siłach Zbrojnych Ukrainy są ich dziesiątki tysięcy. Podczas wojny na Ukrainie wzrosła dzietność, nie zmniejszyła się liczba małżeństw. To unikalne zjawisko, które daje nam wiarę w to, że będziemy żyć, będziemy śpiewać. I to powinno inspirować nas do Zwycięstwa, które, mam nadzieję, zdobędziemy jak najszybciej. Teatr „Berehynia” ma osobiste rachunki z Putinem. On nie tylko przeszkadza nam pracować, nie tylko zerwał premierę. On zabija to, co najdroższe, co niesiemy narodowi, co staramy się zachować. Właśnie nasz ból przelał się w spektakl koncertowy „Odrodzeni”. Cieszę się, że każdy z nas zachowuje w sercu takie pojęcia jak wysoka moralność, duchowość, miłość. To moja pierwsza praca reżyserska w Teatrze „Berehynia”. W pracy nad koncertem pomogła zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Diadiun – wspaniała baletmistrzyni-inscenizatorka. A scenę walki ustawiał reżyser z Białej Cerkwi Wadym Kołomijec. Z takimi ludźmi łatwo się pracuje. Oni faktycznie czytają myśli, które chcesz wcielić w życie, i robią to łatwo i pięknie. W ostatnich latach nasza trupa znacznie wzrosła pod względem twórczym. Artyści czują scenę. A profesjonalnie nie rozwijać się z takim kierownikiem artystycznym jak Iljina Hensyćka jest po prostu niemożliwe. Wierzę, że Teatr „Berehynia” ma wielką przyszłość, jeśli każdy z nas zachowa w sobie człowieczeństwo i wytrwa w ciężkiej konfrontacji. Jako reżyser nie uważam koncertu tylko za swoją pracę, to praca całej „Berehyni”. Wielka zasługa Iryny Bonkowskiej, Jurija Milewskiego, naszych oświetleniowców, dźwiękowców. I oczywiście

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Arka w Chlibni

Halyna DACIUK, dziennikarka Ta wystawa wyprowadza ludzi na jasną stronę. Jest jak preludium naszego Zwycięstwa i wizjonerka przyszłości. Każdego, kto w tych dniach wstąpił na Arkę w „Chlibni”, ten unikalny Zamysł obdarował chlebem ducha i siły. Projekt składa się z dziewięciu wystaw indywidualnych, z których każda prezentuje twórczość ukraińskich artystów: Wiry Kułeby-Barynowej, Ołeksija Potapenka, Inny Pantełemonowej, Ołeksandra Melnyka, Mykoły Żułynskiego, Mariana Łuniwa, Ihora Romanka, Nadiji Martynenko oraz Andrija Kotlarczuka. Każdy z nich to unikalny artysta z osobistą historią. Zbierając ich we wspólnej Arce, kuratorka wystawy Łesia Koczerhina uwydatniła ich prace w szczególny sposób. Tutaj nie ma przypadków. Tutaj każda ekspozycja dopełnia i odkrywa inną. A razem obrazy tworzą całościowy wizerunek Ukrainy – pradawnej, najnowszej i przyszłej. Wystawa pokazała, że Ukraina, o którą dzisiaj toczy się Wielka wojna, to kraj unikalnej dawnej kultury, u podstaw której leży pragnienie życia (witalność), miłość do świata (kordocentryczność), dążenie do poznania go i tworzenia w wolności. Dla Ukraińców potrzeba tworzenia jest codzienna, jak modlitwa. Sto razy zachwycimy się, zanim obejdziemy sale, tyle samo razy ucieszymy, zachwycimy, zapłaczemy, przebijając się emocjonalnie przez tysiąclecia do teraźniejszości. I wypłyniemy na brzeg, by usiąść i tysiąc razy pomyśleć o naszej pięknej ziemi oraz cudownych ludziach, którym Bóg ją przydzielił i którzy gotowi są oddać za nią życie, by nie dostała się odwiecznemu wrogowi. Chociaż dobrze wiemy, jak Ukraińcy kochają to życie! Tej wystawy nie da się przebiec, trzeba ją przeżyć. Usiąść przed każdym obrazem i wyciągnąć z plastrów pamięci to, co leży na sercu. I odczytać, przede wszystkim, siebie. Odnaleźć na wpół zapomniane imiona, wydarzenia, znaki, symbole, które od urodzenia tworzą sensy bytu. I dopiero wtedy, gdy zanurzysz się w głąb prawdziwości, przedtem sto razy pytając siebie, kim jesteś i na ile żyje w tobie pragnienie poznawania, i układając minimum odpowiedzi – dopiero wtedy będziesz mógł dostrzec siebie w Arce. Z pewnością znajdziesz tę małą kropkę na wysokim niebie Drogi Mlecznej, zasiedlonej Ukrainą. Poczujesz się na tej twardej skale Świętej Zofii, w „Chlibni”, która upiekła ci chleb świąteczny, niecodzienny, który zwie się Ukrainą. I dopiero odkodowawszy siebie, można przystąpić do obrazów i zrozumieć, na ile są one zgodne z twoim światem i czasem. Wira Iwaniwna Kułeba-Barynowa jako mała dziewczynka – dwa i pół roczku – przeżyła koszmar II wojny światowej, kiedy mama wrzuciła ich z braćmi do jamy, aby ochronić przed okupantem. Na jej dziecięcych oczach zginęła żywicielka-krowa. Wira całe życie pamiętała te straszne obrazy i wierzyła, że więcej wojna na jej ziemię nie przyjdzie. Bo Ukraińcy kochają pokój i ziemię. Bo dla nich pojęcie macierzyństwa jest święte. Bo chce im się obsiewać pole i pielęgnować chleb. Bo ile by Ukrainiec nie biegł, mierząc ziemię, będzie biegł dalej, a na koniec jeszcze czapkę rzuci: „A tutaj ja ogóreczki posieję…” O tym jest jej tryptyk „Ziemia. Niezapomniane”. Ale okrutny wróg przyniósł do naszego domu Wielką wojnę. I twórczość Wiry Iwaniwny zabrzmiała z nową siłą. – Rzuciłam się do Szewczenki, bo Kobziarz ratował nawet w głodnej chacie, znali go na pamięć, jak Ojcze Nasz. Bo nasze koło toczy się od Szewczenki. I przystąpiłam do „Najemnicy”. Malowałam na surowym płótnie. Ostatniej pracy nie mogłam wytrzymać, kiedy najemnica Hanna, wyschnięta, cierpiąca, na łożu śmierci doczekała się syna i wreszcie przyznaje się, że jest jego matką. Nawet woły u mnie ryczą od takiego wstrząsu. Ołeksandr Melnyk malował „Szczęśliwą”, kiedy zaczęła się Wielka wojna. Za oknem wybuchały wrogie rakiety, pod Kijowem trwały walki. A artysta malował piękną kobietę, jak Matkę Boską, jak Ukrainę. Tak ją poczuł, stając za sztalugą jako Wojownik światła, pewny, że samoświadomość narodu trzeba budować na pamięci historycznej. W tej wystawie zakodowane są historie każdego artysty, załamania, odrodzenia, poznawanie siebie i tworzenie siebie. Losy różne, na swój sposób niełatwe, jak los Ukrainy. Który wybrali dla życia i twórczości. Czyim losem i bólem żyją. O który walczą. Czyją przyszłość tworzą. A szczęśliwej przyszłości godny jest tylko ten, kto codziennie walczy o wolność. W „Arce” zawarto wiele sensów – ukraińskich i ogólnoludzkich. Tę wystawę musi zobaczyć świat. Wtedy dopiero zrozumie, co oznacza Ukraina na planecie Ziemia. I nieważne, że odpowiedzi na wszystkie pytania świat nie otrzyma, ale obojętnym wobec ziemi, która ma Arkę z takim unikalnym skarbem, już nie pozostanie. Wierzę, że Arka pod dziewięcioma żaglami będzie wędrować po świecie, jak Drogą Mleczną, pod jasną gwiazdą Ukraina. Nie trzeba nas żałować. Jesteśmy godni tego, by nas szanowano. P. S. Projekt artystyczny zrealizowano przy wsparciu Fundacji Charytatywnej „Zirka”. Założycielka Fundacji Zoriana Pełech podkreśliła, że Ukraina dzisiaj to nie tylko krew i ruiny, ale także życie we wszystkich jego przejawach. Pełnokrwiste życie artystyczne zademonstrowała unikalna wystawa „Arka”, która stała się znaczącym wydarzeniem kulturalnym o zasięgu ogólnoukraińskim. Trzydzieści procent środków ze sprzedaży obrazów zostanie przekazane na odbudowę mieszkań dla ludzi, którzy stracili swoje domy. Bo każda Ukrainka i każdy Ukrainiec musi mieć swoją arkę – świętą i niezawodną. W galerii „Chlibnia” na terenie Narodowego rezerwatu „Sofia Kijowska” zakończyła się charytatywna wystawa artystyczna „Arka”. Z artystką W. Kułebą-Barynową przy jej tryptyku „Do mamy” Na fotografii (od lewej do prawej): Marian Łuniw, Ihor Ostasz, Wira Kułeba-Barynowa, Łesia Koczerhina, Ołeksandr Melnyk, Inna Pantełemonowa, Mykoła Żułynski PRZEDPŁATA — 22022 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Indeks pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66. Prenumerata: na 1 miesiąc — 28 hrywien 14 kopiejek; na 3 miesiące — 79 hrywien 42 kopiejki; na pół roku — 152 hrywny 84 kopiejki; na 11 miesięcy — 276 hrywien 54 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Halina DACZIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn