Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №40 за 2024 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 40 (1273), 10–16 października 2024 Wasyl Czepurnyj

...ukraińskim rzeźbiarzem Iwanem Makohonem. Jego syn podarował ten pomnik Ołeksandrowi Uszynskiemu, aby został ustawiony w godnym miejscu. W tym ważnym w czasie wojny wydarzeniu wzięło udział wiele znanych osób. Między innymi Bohater Ukrainy Ihor Hordijczuk, Wiktor Szyszkin, Iwan Zajec, Zoja Ruzhyn – zasłużona pracownica kultury Ukrainy, przewodnicząca Ogólnoukraińskiej organizacji pozarządowej „Postęp kobiet-mironosic”, Wołodymyr Honski – zasłużony działacz sztuki Ukrainy, Ludmyła Hrabowenko – Ambasadorka Pokoju, Anatolij Palamarenko – ukraiński mistrz słowa artystycznego, Bohater Ukrainy, artysta ludowy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, Anatolij Demczuk – zasłużony artysta Ukrainy i inni. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Ołeksandra Uszynskiego, Bohatera Ukrainy i założyciela Organizacji Charytatywnej „Fundacja »Chrońmy i odbudujmy Ukrainę razem«” Hryhorija Fastiwszczuka, Wiktora Szyszkina, panów Lubomskiego, Kapłuna, Sołowjowa (z miasta Korostyszów), kierownika spółki „Miśkbud-Beton” W. Z. Murtazina, Ludmyły Hrabowenko, rektora Narodowej Akademii Sztuk Plastycznych i Architektury Ołeksandra Cuharki, Wasyla Uszynskiego oraz wielu innych nieobojętnych Ukraińców, którzy przyłączyli się do realizacji projektu. Heorhij ŁUKIANCZUK PIOTR ANTYP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Pomnik Proroka

1 października, w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy, Dniu Ukraińskiego Kozactwa, w osadzie Wołodarka w obwodzie kijowskim uroczyście odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki. Pomnik znajduje się naprzeciwko muzeum „Zwycięstw i tragedii Ukrainy”, założonego przez uczestnika ATO Ołeksandra Jewhenowycza Uszynskiego, szefa Związku Społecznego „Stowarzyszenie weteranów wojny, uczestników ATO (OOS), członków rodzin poległych (zmarłych) oraz inwalidów wojennych”. To dzieło prawdziwej sztuki zostało stworzone jeszcze w 1937 roku przez wybitnego ukraińskiego HALYNA DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Oświecone światłem Wolności

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Tegoroczny ciepły wrzesień, jakby żegnając się, pośród wszystkich innych cudów obdarował nas na koniec narodową wystawą „Petrykiwka”. Niezgłębione piękno Duszy, Ręki i Serca! Zaprawdę, nawet w tak rozczochranym świecie, przepełnionym niepokojami, bólem i tragediami, przemieszanym kłamstwem, za którym trudno dostrzec prawdę i sprawiedliwość, istnieją renesansowe chwile dni, kiedy „rozbłyska” ludzka dusza. Chyba każdy, komu niedawno poszczęściło się odwiedzić prezentację znaczącej dla Ukrainy sztuki malarstwa petrykiwskiego przy ulicy Rejtarskiej w Kijowie (respekt dla organizatora Jewhena Szewczenki), odczuł na swój sposób te duchowe płomienie. Dopiero zobaczywszy, współodczuwszy, jakby dotknąwszy poprzez wieki tajemniczości i niezgłębioności tej niepowtarzalności, uświadamiasz sobie całą głębię źródeł prawdziwie ludowej Kultury ukraińskości. Taka sztuka zawsze służy sile narodowego organizmu, daje możliwość postrzegania świata przez pryzmat swojego narodowego „Ja”, pokonując prowincjonalność, wtórność, utwierdzając wolność i godność. Petrykiwka obdarzona jest niezwykłą energetyką, która zdolna jest nie tylko wyzwalać Człowieka i cały Naród, ale i być wiecznym Amuletem Bytu własnego Narodu. Wysoka sztuka duchowego przejrzenia, zdolna zwyciężać ruinę, która ogarnęła ludzkość. Nic dziwnego, że obdarzeni skarbem tak wysokiej kultury artystycznej Ukraińcy naturalnie stają się twórcami i artystami. Jak twierdził swego czasu Jurij Łypa: „Tam, gdzie są Ukraińcy, tam zawsze jest sztuka”. Wzniosła, jasna, wolnościowa, wszechzwycięska, obdarzona niepowstrzymanym strumieniem czystej i jasnej energii. To postrzeganie świata jest w rzeczywistości tym wewnętrznym nastrojem, tym protuberancyjnym momentem, kiedy nasza najwyższa wartość – Ukraina – postrzegana jest przede wszystkim zmysłowo. Wtedy (według Skoworody) ta „widzialno-niewidzialna” ukraińskość rodzi „filozofię serca”, ducha wolności (wewnętrznej, obywatelskiej, narodowej) jako najwyższego dobra społecznego. Właśnie wolność Petrykiwki, jej szlachetna etyka „czci przed życiem”, niezwykła estetyka afirmacji życia stały się centralnymi punktami mojej improwizowanej dyskusji w sali wystawowej ze znanym artystą-petrykiwcem Andrijem Pikuszem oraz unikalnie utalentowaną Mistrzynią Natalią Rybak. Rozmowa skłoniła mnie niemal nagle do wyrażenia na prezentacji nieco kontrowersyjnej propozycji: podobne dzieła warto byłoby uważnie „oglądać”, jeśli nie wszystkim 193 państwom ONZ, to zwłaszcza członkom Rady Bezpieczeństwa ONZ. Wszak to właśnie od państw puli nuklearnej zależy los, bezpieczeństwo, pokój, życie i śmierć ludzkości. Ciąg dalszy na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dyktando radiowe – 25 października

Ogólnoukraińskie dyktando radiowe jedności narodowej, poświęcone Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego, który obchodzimy 27 października, będzie pisane w piątek, 25 października. Kto w tym roku napisze tekst, a także kto będzie go czytał podczas transmisji online, zostanie ogłoszone nieco później. Dyktando radiowe jedności narodowej zainicjowała w 2000 roku ekipa Ukraińskiego Radia, przypisując je do Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. W zeszłym roku autorką tekstu była pisarka, poetka i tłumaczka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki Kateryna Kalytko. Tekst czytał aktor i reżyser teatralny Ołeksij Hnatkowski. W Dyktandzie radiowym jedności narodowej 2023 wzięło udział ponad pół miliona osób, a do sprawdzenia wpłynęło około 20 tysięcy listów. Zwycięzcami zostało siedem osób. Inf. własna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dokończenie. Początek na str. 1 Oświeceni światłem Wolności Może choć trochę zbliżyli się do zrozumienia, że Ukraińcy to Naród Miłośników Wolności i Bojowników o Wolność. A jest to także szansa dla nich, by zmądrzeć, aby nie wydawać co roku na ludobójstwo dwucyfrowych bilionów dolarów budżetów, ignorując rozwiązywanie globalnych problemów głodu, biedy, chorób, edukacji, zapominając, że sami na światowych szczytach już ogłaszali: „Przyszłość, której pragniemy – z kulturą”. Nie z wojną! Przyznaję, na ile podobne wezwania do „władców tego świata” są iluzoryczne, fantazyjne, nierealne, wszak dziś jedynie prawo silniejszego, żądza władzy, nienasycony zysk i kapitały rządzą, niestety, światem, narodami i państwami, ich polityką oraz gospodarką. Choć fundamentalna teza wielu Konstytucji i aktów międzynarodowych, według których „człowiek jest najwyższą wartością”, dawno została przez nich przekształcona w deklaratywne hasła i dowcipne frazesy. Ale co jest ponad wiarę? Tylko Wiara. Dlatego też mamy nadzieję, że kiedyś kultura pokona jednak ciemność i „uczłowieczy się” wreszcie człowiek. Bo nawet wielkie odkrycia, unikalne osiągnięcia naukowe oraz najnowsze technologie, najwyższy poziom kompetencji wiedzy nie stały się i nigdy nie staną się gwarancją powszechnego postępu, pokoju, miłości do ludzi. Wszak stworzone ręką ludzką modele „człowiek-natura”, „człowiek-człowiek”, opierając się jedynie na technokratycznej doskonałości, na fetyszu finansowego sukcesu, bogactwa, siły i władzy, dawno już zaplątały się w sieci własnego „rozwoju”, ponieważ rozpoczęła się niespotykana eksploatacja i niszczenie zasobów, co gubi naturę i własną duszę. Wyrzucono na margines główne przykazanie Pisma Świętego „nie zabijaj”, w zamian wynaleziono najdoskonalsze narzędzia i sposoby ludożerstwa. Kanibalizacja zamiast humanizacji, barbaryzacja zamiast cywilizacji. Takie są punkty zwrotne naszej epoki. Jej złowrogi „duch” wyznacza „działalność” nie tylko polityki, gospodarki, ideologii, ale także nauki, edukacji, kultury, mediów, nawet cerkwi, jak to dzieje się na ziemiach zdziczałej moskowii. Pojawienie się coraz bardziej nieprzewidywalnych, nowych i nadzwyczaj złożonych (często nierozwiązywalnych) problemów świadczy o tym, że ludzkość, przede wszystkim w osobach swoich przywódców, nie zdołała nauczyć się i poznać potrzeb fizycznego, społecznego i duchowego świata, znacznie bardziej i bezlitośniej go niszcząc, niż budując. Kto i czym może zaradzić temu złu, którego przyczyny tkwią w światopoglądowej orbicie świadomości tych, którzy opierają się na argumentach kłamstwa, militarnej siły i nienawiści? Nie tylko broń i pole bitwy. Naszą duchową bronią musi być kultura, kultura narodowa. Tylko ona, nieobciążona ludobójczymi ideologiami i praktykami faszyzmu oraz komunizmu, jest zdolna wynieść wartości wolności, tylko ona jest w stanie „uczłowieczać” ludzkość, spragnioną pokoju, wolności i sprawiedliwości. I kiedy poszczególni znani politycy świata (poza moskwianami, ponieważ oni nie są politykami, a terrorystami, przestępcami i mordercami) ogłaszają, że „Ukrainy już nie ma”, to na cały głos ukraiński Naród ogłasza swój polityczny i państwowy imperatyw. Ukraina była, jest i będzie! Dzięki niezgaszalności swojej narodowo-kulturowej tradycji, książęco-kozacko-uowskiej dzielności, zachowaniu pamięci narodowej ukraińskiego Rodu i Narodu, miłości do ojczystego języka i Wiary, ocalono swoją Tożsamość, przywrócono Państwowość, a dziś wywalczana jest, krwią broniona Niepodległość. Kultura wolnego narodu położyła w fundament kodu genetycznego narodu ducha niepokonanej wolności. Właśnie w takim wymiarze postrzegana jest sztuka „petrykiwska”, której źródła biją w siwej starożytności ukraińskości. Wiele nieodkrytych kart historii zawiera ta głęboko ludowa i wysoce profesjonalna kultura (malarstwo petrykiwskie), którą po raz pierwszy zaczął badać na początku XX wieku D. Jawornycki i która obecnie włączona jest do Reprezentatywnej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. W rzeczywistości historia Petrykiwki związana jest z wolnościowym kozactwem, założona przez sławnego hetmana Petra Kałnyszewskiego i nieujarzmiona pańszczyzną. Oczywiste jest, że taka kultura mogła wyrosnąć jedynie na wolnym gruncie wolnej ziemi Kozaczyzny. Bogata gama i rozmaitość żółto-niebieskich, czerwonych, aksamitnych kolorów, wątki i postacie napełnione radością życia, symbolizm Żar-ptaka jako świadectwo dostatku i zgody, piękne w swojej niepowtarzalności róże, dalie, astry i piwonie, jak również kalina, mak i kosaćce, harmonia w relacjach człowieka, przyrody, rośliny, ptaka i zwierzęcia, rozpromienionych słońcem miłości i pokoju – wszystko to kwiecie i współbrzmienie toruje drogę do Świątyni. Rodzima ukraińska przyroda stała się dla artystów-petrykiwców wiecznym źródłem inspiracji. I nawet unikalna technika malarstwa poświadcza oddanie cnotom wolności, szacunku, miłości do bliźniego – braci naszych mniejszych. Wszak czego tylko warta wzorzysta tradycja dynamiczności, wyrafinowania, fantasmagoryczności, płomieniejącego szczęścia i radości wzorów, malowanych kocim pędzelkiem, który majstrowany jest przez wieki w taki sposób, aby żaden kotek nie ucierpiał, nie doznał najmniejszej krzywdy od ludzkiej styczności. Wydaje się, że w tym niemal sakralnym akcie tworzenia pięknej sztuki narodowej zawarta jest jedna z największych odwiecznych wartości etycznych ogólnoludzkości – zanim coś uczynisz na tym świecie, pomyśl, jak to wpłynie na siódme pokolenie. Etyka odpowiedzialności za wszystko, co żyje! Właśnie w takim wymiarze wartości postrzegamy dziś sztukę petrykiwską, która wychowała już tuzin pokoleń Ukraińców, którzy odziedziczyli sławne tradycje, piękno ojczystego kraju, stając się dla nich centrum wszechświata i miłości do Ukrainy. Sztuka wolnych ludzi, promieniując radością życia, odzwierciedlona w kolorach, wątkach, motywach. Twórczymi wysiłkami unikalnych ukraińskich mistrzów, natchnioną wiarą, niepohamowaną miłością do piękna ojczystego kraju, niepojęcie wyrafinowaną estetyką postrzegania świata Petrykiwka utwierdza się w narodowej i ogólnoludzkiej przestrzeni, przypominając wszystkim o niezniszczalności kultury, której głębokie źródła mieszczą się w ludowej duszy. I dopóki taka wysoka kultura żyje, inspiruje ludzi optymizmem, krzewi siłę wiary i natchnienia pięknem, to nosiciel, twórca i strażnik tego nieśmiertelnego skarbu, którymi są Ukraińcy, będą nieśmiertelni i niepokonani. Wiekami próbowano przyuczyć Ukraińców do patrzenia na świat przez szkiełka moskiewsko-petersburskich okularów, na wszelkie sposoby zacierając, niszcząc, okradając te wartości narodowe, które służyły im jako jedyny prawdziwy drogowskaz bytu. W czasach desperackiej walki z najeźdźcami wspomniany już Jurij Łypa zaznaczył: „Jak można inaczej patrzeć na świat, jak nie z wnętrza własnego narodu?”. To daleko nie propagowanie jakiegoś „izmu” czy izolacjonizmu, wszak wszystkim oczywiste jest, że kiedy Naród ledwo stanął na nogi samodzielnego życia, kiedy on (według Łesi Ukrainki) „rozdarty przepaścią ledwo żył”, to grzesznie i błędnie jest narzucać posłodzone moskiewszczyzną „idee” zdeformowanej „polikulturowości”, „multikulturowości”, „internacjonalności” i braterskiej „wszechludzkości”. Bo jeśli w tobie świadomie zabito narodo-kulturowość, to skąd weźmie się polikulturowość? Wmawiają ci siłą i przemocą wszechświatowe kłamstwo, że możesz być jednocześnie „jednorodźcem” i Ukraińcem. Nawet na poziomie globalnych wymiarów przyswaja się niemal aksjomatyczny imperatyw: zanim będziesz Europejczykiem, warto stać się Ukraińcem, godnym synem i córką swojego Rodu i Narodu. Bo nie można (nie uda się) nauczyć kochać „innego”, kiedy nie cenisz, nie szanujesz własnego „Ja”. Jak tu nie wspomnieć mądrości Skoworodyńskich wskazań, życiodajnej prawdy jego słowa, że „każdy powinien poznać swój naród i w narodzie poznać siebie”. Broniąc dwóch wyznaczających pedagogicznych (cywilizacyjnych!) zasad kulturozgodności i przyrodzgodności, wielki Miłośnik Mądrości podkreślał: jeśli jesteś Rusinem (Ukraińcem), bądź nim, bądź… Polakiem, Niemcem, Francuzem, Tatarem. Wszystko dobre na swoim miejscu, bo nie jest podrabiane. W tych światopoglądowych przesłaniach żyje ten historiozoficzny i realny początek, na podstawie którego widzialnie i niewidzialnie buduje się szczytowa sztuka Petrykiwki, jednocząc w sobie ludowość, estetyczność, humanizm, talent, historyczną ciągłość, „tkając” najwyższą wartość narodową – Ukraińskość. Historia naszego narodu tak wypisywała mu los, że w tych czasach, kiedy nad rzeką Czapłynka rodziła się Petrykiwka dzięki hetmanowi P. Kałnyszewskiemu, życiotworzył H. Skoworoda. I chociaż ich ścieżki nie przecinały się fizycznie, za to spragniony wolności ducha był dla nich wspólnym mianownikiem. Przekazywał się on z pokolenia na pokolenie. Wszak po dwóch wiekach (1922 r.) po Skoworodzie (wybaczcie porównanie) tutaj, w Petrykiwce, urodził się wybitny Mistrz Wasyl Sokolenko, który stworzył szkołę artystyczną, muzeum, odrodził w wielu kierunkach technikę tworzenia, przywracając z niebytu tradycje Kozaczyzny. Dzięki oryginalnym ukraińskim artystom Petrykiwka wywołała zachwyt wielu znanych artystów świata, w szczególności Henriego Matisse’a, o czym tak wrażliwie (z jaśniejącym entuzjazmem, bez cienia smutku) opowiadał artysta ludowy Ukrainy Andrij Pikusz. Sumienny uczeń wielkich Nauczycieli, o których powie: „Miałem szczęście, że mogłem uczyć się od ludzi, którzy, jak Homer, tworzyli prawdziwą sztukę etniczną, prawdziwą ukraińską tradycję, nie zepsutą radzieckimi i rosyjskimi wpływami”. Kogo miał na myśli!? Możliwe, że W. Sokolenkę, F. Panka, czy swoją ciotkę – znaną artystkę ludową Tetianę Patę, a może Katerynę Biłokur, czy jaskrawo narodową przedstawicielkę „sztuki naiwnej” Mariję Prymaczenko… Nie sposób zliczyć. Wybitni, światowego poziomu mistrzowie, swoiści ukraińscy „Matisse’owie, Van Gogh’owie, Gauguin’owie…”, którzy już dawno nie mieszczą się w swoich domowych, wąskonarodowych szablonach, bo prezentują unikalne zjawisko ogólnoukraińskiego, ogólnoludzkiego porządku. Ich ideałami, postrzeganiem świata, niedoścignionym pięknem artystycznych cudów musi „karmić się” obecnie ukraińska edukacja, przede wszystkim edukacja kulturalno-artystyczna. Jest to pilnie konieczne zwłaszcza teraz, kiedy Naród broni własnej Wolności. Bo życie – pisał Ortega y Gasset – musi być zawsze KULTURALNE. A Edukacja, w klasach i audytoriach, laboratoriach i pracowniach twórczych, w której formuje się perspektywa wojny i pokoju, przetrwania i postępu, wychowując ludzką trójjednię – Serca, Myśli i Ręki, zobowiązana jest być nie tylko solidną, intelektualną, humanitarną, ale i narodową, ukraińską. Wychowując Ukraińskiego Twórcę, Artystę i Wojownika! Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

prześladowali za rozpowszechnianie tej pracy wykładowczynię Uniwersytetu Nieżyńskiego Łesię Kociubę, łamiąc jej życie. Rodzina Łukjanenków w całości była opozycyjna wobec władzy, nie tylko Łewko Hryhorowycz, ale i jego brat Ołeksandr oraz bratowa Wałentyna rozpowszechniali antyradziecką literaturę i pomagali Łewkowi, jak mogli. Oczywiście te nazwiska niewiele powiedzą ogólnoukraińskiemu czytelnikowi (chyba że nazwisko Łukjanenka, ale nasza opowieść nie jest o nim, a o jego krewnych), jednak trzeba o tym opowiadać, bo wielkie sprawy zaczynają się w stolicach, a utrwalają się tylko wtedy, gdy w regionach są wspierane. Dlatego uważam, że w każdym obwodzie należałoby stworzyć podobne wydawnictwa, opowiadające o swoich ziomkach – bohaterach oporu wobec systemu komunistycznego. …Kiedy zbieraliśmy pieniądze na wydanie „Pierwszego szeregu”, przyszedł list od lekarza – żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy, pochodzącego z obwodu donieckiego, który nie tylko przelał pewną sumę, ale i napisał, jak ważne są takie książki, aby wiedzieć, o co walczymy. Bo tylko znając przeszłość – zwyciężymy. P. S. Książka została przekazana do bibliotek publicznych każdej z 57 hromad obwodu czernihowskiego. szestdziesiątnik Wasyl Owsijenko – rodzeni bracia! Przypomina się, jak były więzień polityczny reżimu radzieckiego wielokrotnie przyjeżdżał na Donbas na zaproszenie społeczności. Zazwyczaj były to wydarzenia związane z uczczeniem pamięci towarzyszy broni, z którymi Wasyl Owsijenko odbywał karę więzienia. Tak spotykaliśmy się z nim zimą 2007 r. na odsłonięciu znaku pamięci przy szkole w Drużkiwce, gdzie nauczycielem był Ołeksa Tychyj, na wydarzeniu poświęconym jubileuszowi Wasyla Stusa w Donieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym w 2008 r. i innych. Podczas tych przyjazdów zabierał ze sobą kajdanki i klucze od celi w radzieckim więzieniu, jako przypomnienie: czasy zagrożenia moskiewskiego nie minęły i mogą się powtórzyć. Zagrożenia, o których ostrzegał bojownik o Ukrainę Wasyl Wasylowycz Owsijenko, stały się rzeczywistością. Ukraina znów wywalcza swoją niepodległość ceną życia najlepszych swoich synów i córek. W tej walce utracono już wielką liczbę obiektów kultury, takich zabytków, jak choćby w Wuhłedarze. Ale pamięci o godnych Ukraińcach wrogowie nie zatrą. I dziennikarze muszą to utrwalać, zwłaszcza w odniesieniu do tymczasowo utraconych terytoriów. Dlatego też pojawiło się to krótkie wspomnienie o poecie, który łączy przeszłość ze współczesnością. Mam wielką nadzieję, że biblioteka w Wuhłedarze ewakuowała się i zachowała choć kilka egzemplarzy poezji Anatolija Owsijenki. W mediach społecznościowych nie znalazłem ani jednego wiersza. Jedyna nadzieja, że prawdziwe ukraińskie książki nie płoną!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

“Pierwszy szereg”

Wasyl CZEPURNYJ, m. Czernihów Zdjęcie Władysława SAWENKI Taką nazwę nosi książka wydana przez czernihowskich działaczy Proświty o bojownikach o wolność Ukrainy. „Czas postawi wszystko na swoim miejscu” – to zbyt piękna fraza, by była prawdą. Przeciwnie: mamy mnóstwo przykładów nawet z niedawnej historii, kiedy czas zmiótł imiona wybitnych ludzi, jak piasek na Saharze. Dlatego zachowanie, wyodrębnienie imion i czynów wybitnych ludzi przeszłości jest obowiązkiem obecnie żyjących. Aby wyciągnąć lekcje z ich postawy. A drugie przemyślenie, którym się kierowałem, rozpoczynając ten projekt – wydanie książki szkiców o bojownikach o wolność Ukrainy na Siewierszczyźnie – to to, że niepodległość Ukrainie nie spadła z nieba jak manna, została wywalczona przez pokolenia bohaterów. Razem ze współredaktorem, dziennikarzem-działaczem Proświty Władysławem Sawenkiem zebraliśmy materiały różnych autorów o 15 ludziach, którzy powinni stanowić dumę Ukraińców regionu: od Wsewołoda Hancowa – wybitnego dialektologa, członka ogólnoukraińskiej komisji ortograficznej (za co był represjonowany) do Wałerija Sarany, pierwszego przewodniczącego czernihowskiego oddziału Ruchu. Bez wątpienia lista bojowników nie wyczerpuje się tylko tymi nazwiskami, ale nie zawsze znajdowali się autorzy gotowi napisać o tym czy innym bohaterze. Mimo że w Czernihowie od zawsze działa wydział historyczny, a teraz – Instytut Historii, Etnologii i Prawoznawstwa im. O. Łazarewskiego, u nas ten temat nie stał się aktualny dla badaczy. Szkoda, ale do Wielkiej Wojny czernihowscy historycy badali bardziej wojnę rosyjsko-japońską, a nawet kawalerzystkę Durową, ale nie opozycjonistów władzy komunistycznej. Musimy tę lukę wypełniać my, działacze Proświty. Znamienne, że książka „Pierwszy szereg” wyszła nie za środki budżetowe, a została wydana metodą społecznej tołoki – rzucono hasło i ludzie wpłacali pieniądze. Decydujący był wkład przewodniczącego obwodowego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Szewczenki, który pokrył ostatnią potrzebną sumę i książka wyszła w nakładzie 300 egzemplarzy. W obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej im. Sofii i Ołeksandra Rusowych (do niedawna – imienia rosyjskiego pisarza Władimira Korolenki, a przemianowanie, jak informowało „Słowo Proświty”, stało się niemal wyłącznie dzięki działaczom Proświty) zaprezentowaliśmy to wydanie. Dyrektor biblioteki, członek zarządu obwodowej „Proświty” Jurij Sobol podkreślił jego ważność właśnie dla młodzieży, która była tu reprezentowana przez studentów akademii penitencjarnej i instytutu historii. A ja musiałem wyjaśniać nawet okładkę, bo, powiedzmy, jak współczesna młodzież zrozumie plakat na okładce, gdzie Mykoła Domnycki mówi: „Ojcowie miasta! Korzystajcie z trolejbusów! Stołujcie się w stołówkach pracowniczych! Palcie machorkę! Jedzcie kopyta! Bądźcie podobni do nas!”? Ot co to znaczy „jedzcie kopyta!”? Współczesna młodzież nie wie, i chwała Bogu, że w radzieckich sklepach rzadko sprzedawano mięso, najczęściej – kopyta. Nie na darmo na jednym z wieców Ruchu podczas „rewolucji kiełbasianej” w Czernihowie furorę zrobił skromny plakat, z którym chodził między protestującymi pewien człowiek: „Kto zjadł moje mięso?”… Władysław Sawenok opowiedział na prezentacji, jak przyjaźnił się z poetą – więźniem politycznym Iwanem Kowalenką, który siedział za ukraińskie wiersze. Jak i sosnycki poeta Mykoła Adamenko, wsadzony jeszcze jako student za to, że, według jego słów, „pisałem wierszyki słabe i przez nie straciłem wolność”. Jak i poeta Łeonid Terehowycz – jego dziadka Jakyma zniszczyli komuniści za wiersze i wnuka faktycznie też. Poetą i nauczycielem był jeszcze jeden bohater książki – Dmytro Kurowskyj, który napisał swego czasu genialnie-tragiczne wersy: „Jeśli mój naród od języka się odwróci, to i ja wtedy od niego się odwrócę…”. A mistrza rzeźby w drewnie Petra Rubana z Pryłuk wsadzili za to, że wykonał kopię Statui Wolności i podarował amerykańskiej ambasadzie. Iwan Dziuba wysłał swoją pracę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” pierwszemu sekretarzowi KC KPU Petrowi Szełestowi, ten rozesłał ją do komitetów obwodowych, a pierwsza redakcja gazety „Doniecczyzna” przywiodła innego poetę – Jurija Docenkę. Przez jakiś czas Jurij Tymofijowycz pracował w redakcji „Marjińskiej niwy”, i ich drogi w rejonie, który jest obok Doniecka, już się przecinały. Urodzony na Żytomierszczyźnie Anatolij Owsijenko na początku swojej drogi zawodowej pracował w fabryce w Torezie (obecnie to okupowane Czystiakowe). Z czasem zdobył wykształcenie medyczne i długi czas pracował jako stomatolog we wsi Pawliwka w rejonie marjińskim. Po utracie wzroku zaczął pisać wiersze, mieszkał w Wuhłedarze. W 1997 roku wydawnictwo „Donbas” wypuściło na świat pierwszy zbiór Anatolija Owsijenki – „Śmiech i tyle”. Właśnie za tę książkę w styczniu 2000 roku A. Owsijenko został przyjęty do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W kolejnych latach poeta wydał już kilka zbiorków: „Torba śmiechu” (2000), „Grzeszna sprawa” (2002), „Dziwactwo” (2004). Na pamiątkę spotkania w redakcji w Doniecku ten unikalny człowiek podarował jedną ze swoich książek, a my w „Doniecczyźnie” z przyjemnością wydrukowaliśmy wybór jego poezji humorystycznej. Ihor ZOC W te ciężkie dni wojny, kiedy ukraińscy żołnierze po dwóch i pół roku obrony górniczego miasteczka Wuhłedar w obwodzie donieckim zmuszeni byli opuścić ten punkt osadniczy, przypomniał się człowiek, z którego w przedwojennym Wuhłedarze bardzo byli dumni – poeta Anatolij Owsijenko (1940–2005). Czas zachować pamięć o nim. A zatem i o naszym ukraińskim mieście. Widocznie nie tylko ukraiński naród często szanuje swoich bohaterów dopiero po ich odejściu. A na Doniecczyźnie do 2014 roku lokalna władza jeszcze i przemilczała urodzonych w regionie z ukraińskim światopoglądem. Zamiast tego na obchody jubileuszowych dat z okazji utworzenia obwodu stale zapraszano działaczy z moskiewskiego ziemiaństwa na czele z kobzonem. Ci ostatni przywozili i podarki niebylejakie, na przykład kopię tak zwanej car-armaty. Minęło kilka lat – i prawdziwe armaty uderzyły w Ukraińców... Przykro, że za taką bufonadą mieszkańcom obwodu nie pokazywano wielu godnych ludzi i ich spraw. I dopiero po utracie części wschodu Ukrainy na terytorium kontrolowanym przez ukraińską władzę zaczęto wspominać swoją prawdziwą historię i ludzi naprawdę wybitnych. O tym pomyślało się jesienią 2019 r., kiedy dowiedziałem się, że w Wuhłedarze stworzyli plac zabaw literacki oraz mural obok domu, gdzie mieszkał niewidomy poeta-humorysta Anatolij Owsijenko i gdzie wtedy mieszkała jego żona. Mural, poświęcony poecie Owsijence, zachował się tylko na zdjęciu. 2019 r. Bardzo szkoda, że Anatolij Wasylowycz przeżył tylko 65 lat... Dobrze, że w mieście go uhonorowano kilka lat po śmierci – w 2009 roku otwarto tablicę pamiątkową na domu, gdzie żył, a potem mural na jego cześć – pierwszy w mieście. Właśnie to wydarzenie otworzyło jeszcze jedną ciekawą stronę w życiu tego dzielnego człowieka: szeroka opinia publiczna dowiedziała się, że poeta Anatolij Owsijenko i dysydent-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Poeta z Wuhledaru

...na placu zainstalowano literackie latarnie z parasolkami, literackie ławki w kształcie ołówków oraz rozłożoną książkę z cytatem poety. Jeśli chodzi o odnowienie tematycznego zasobu książkowego biblioteki miejskiej, to w ramach projektu zwycięzcy konkursu ponownie wydali wszystkie zbiorki poety Owsijenki, a także wydali pełne zebranie jego utworów. Część nakładu pozostawiono w placówce, a część rozdano bibliotekom szkolnym miasta. Również pięć egzemplarzy książki wydrukowano pismem Braille'a. Środki na realizację projektu otrzymała Wuhledarska Biblioteka Miejska od Ministerstwa Kultury Ukrainy dzięki zwycięstwu w konkursie projektów literacko-artystycznych „Małe miasta – wielkie wrażenia” z projektem „Literacko-pamiątkowa przestrzeń Anatolij Owsijenko. Uzdrowienie śmiechem”. „Literacko-pamiątkowa przestrzeń – to przede wszystkim uczczenie pamięci znakomitego wuhledarca, niewidomego poety-humorysty Anatolija Owsijenki, wagi jego wkładu w kulturę Ukrainy. W trakcie realizacji projektu poznaliśmy wielu utalentowanych i twórczych ludzi. Podczas uroczystości nie ograniczałyśmy się do czytania utworów na głos. Dla gości przygotowałyśmy prezenty-niespodzianki: książki, zakładki, notesy” – cytuje kierowniczkę projektu Olenę Szaninę jeden z lokalnych mediów, a mnie przypomniała się dawna znajomość z poetą. Jego do na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Środki na ukraińską kulturę. Czy fundusze UE są w stanie pomóc?

Maryna Czułajewska, Ołena Alchowiczka-Magda, NGO „Fundusz Efektywnej Współpracy”. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie doprowadziła do utraty ogromnego zbioru obiektów kulturowych. Ich odbudowa i rozwój wymagają pozyskania dodatkowych zasobów, ponieważ zrujnowana gospodarka Ukrainy nie będzie w stanie poradzić sobie samodzielnie. Zważywszy na dynamiczny rozwój współpracy Ukrainy z Unią Europejską, to właśnie ta ostatnia może wystąpić w roli koła ratunkowego, którego potrzebujemy. Niedawne uzyskanie przez Ukrainę statusu kandydata do członkostwa w UE stwarza szereg możliwości wykorzystania środków unijnych, a perspektywa członkostwa otwiera możliwości odbudowy i rozbudowy sfery kultury. Tablica informacyjna o wykorzystaniu funduszy Unii Europejskiej na rozwój Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu (Polska). Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu (Polska). Ale dla skutecznego pozyskiwania środków musimy studiować instrumenty oferowane przez UE, badać konkretne przykłady rozwoju obiektów kulturowych w krajach UE i podążać ich ścieżką. Kraje, które stały się członkami Unii Europejskiej, mają możliwość otrzymywania z budżetu UE finansowania własnego rozwoju w różnorodnych sferach: od edukacji, badań, zatrudnienia, rozwoju regionalnego po ochronę środowiska, pomoc humanitarną, rolnictwo i gospodarkę morską. Warto zaznaczyć, że sfera kultury i jej pracownicy nie są tu wyjątkiem. Szereg krajów UE otrzymuje od UE środki na odbudowę zniszczonych, rozwój istniejących oraz tworzenie nowych obiektów kultury. Dzięki środkom funduszy strukturalnych krajom udaje się odnowić muzea czy inne obiekty kulturowe, zoptymalizować i udoskonalić działalność bibliotek, rozwinąć infrastrukturę w celu ułatwienia dostępu do obiektów kulturowych, co z kolei prowadzi do rozwoju gospodarczego odpowiednich terytoriów. Podobne środki można otrzymać od UE w formie grantów lub kontraktów z Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych. Poprzez te fundusze UE przekazuje prawie 80% środków na rozwój różnych sfer krajów członkowskich UE, na realizację programów przez organy władzy centralnej i lokalnej. W tym celu rząd oraz organy władzy lokalnej, wspólnoty, muszą złożyć własne programy i projekty do UE i udowodnić, że to właśnie one najlepiej pomogą osiągnąć cele UE. Czym zatem są Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne? To 5 różnych organizacji, które zajmują się rozwojem odpowiednich sfer: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny (EFS), Fundusz Spójności (FS), Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejski Fundusz Morski i Rybacki. Oczywiste jest, że z punktu widzenia rozwoju obiektów kulturowych najbardziej interesujące są pierwsze trzy fundusze. Realizują one jeden cel – przezwyciężanie nierówności gospodarczych, a dla każdego z funduszy określono priorytetowe sfery inwestowania. Opowiemy o osobliwościach ich funkcjonowania. Europejski Fundusz Społeczny jest głównym instrumentem finansowym UE w dziedzinie zatrudnienia. Celem utworzenia funduszu oraz priorytetowymi kierunkami jego działalności jest wsparcie działań skierowanych na ograniczenie bezrobocia i rozwój zasobów ludzkich. Chodzi o przekwalifikowanie kadr, kształcenie zawodowe młodzieży mieszkającej w różnych krajach UE itp. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego stawia sobie za cel: finansowanie rozwoju infrastruktury transportowej i komunikacyjnej w UE: budowę dróg, magistrali transportowych, sieci telefonicznych i kablowych itp. Właśnie rozwój połączeń transportowych nie tylko w granicach jednego kraju, ale i między krajami UE pomaga osłabić skutki peryferyjności i zacofania krajów członkowskich UE, sprzyja rozwojowi działalności gospodarczej, zatrudnieniu itp. Warto zaznaczyć, że działalność Funduszu Spójności skierowana jest na dalsze zbliżanie wskaźników społeczno-gospodarczych rozwoju na poziomie regionalnym UE; finansowanie rozwoju infrastruktury transportowej i projektów ekologicznych, realizację inwestycji w miejsca pracy i wzrost, współpracę terytorialną. Oczywiste jest, że cele funduszy są ściśle powiązane i często się przenikają. Pomimo szerokiego kręgu potencjalnej aktywności funduszy, projekty, które otrzymują z nich finansowanie, mogą być różnorodne. Przytoczymy niektóre przykłady projektów sfinansowanych przez Unię. Województwo mazowieckie w Polsce otrzymało 8,5 mln złotych z EFRR na przeniesienie 26 swoich instytucji kultury do przestrzeni wirtualnej, podczas gdy województwo mazowieckie włożyło 2 mln złotych w ten projekt. Co to oznacza w praktyce? Opracowano platformę elektroniczną (program), zdigitalizowano kolekcje muzealne i stworzono wirtualne wycieczki, dzięki czemu można odwiedzić mazowieckie muzea w trybie wirtualnym, obejrzeć wnętrza Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, zamku w Liwie czy Muzeum Sportu i Turystyki, z wykorzystaniem okularów VR. Jeszcze jeden przykład wykorzystania środków z EFRR to otrzymanie przez województwo łódzkie ponad 5 mln złotych (to ponad 60% całkowitej wartości projektu) na podniesienie atrakcyjności i dostępności centrów kultury w Łodzi. Projekt polegał na poprawie stanu infrastruktury kulturalnej i zakupie wyposażenia dla placówek kultury. W Centrum Kultury „Górna” modernizacja przestrzeni pozwoliła uruchomić przestrzeń klubową dla dzieci i młodzieży oraz wprowadzić nowe, kreatywne formy działalności artystycznej, edukacyjnej i kulturalnej. Nowe wyposażenie pozwoliło zorganizować pracownie komputerowe dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi, słuchowymi i wzrokowymi, specjalistyczne zajęcia dla młodzieży (jak bezpiecznie korzystać z internetu, jak korzystać z zasobów internetowych) oraz warsztaty z zastosowaniem nowych technologii (tworzenie małych form filmowych, montaż obrazów, animacja komputerowa, tworzenie słuchowisk radiowych). W Poleskim Ośrodku Sztuki przebudowano piwnicę w celu przystosowania jej do prowadzenia różnych aktywności artystycznych, fizycznych i twórczych, w tym dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi. Niezwykle interesującym z punktu widzenia kreatywności i łączenia, wydawałoby się, zupełnie różnych rzeczy, jest następujący przykład. Stacja kolejowa w miejscowości Teresin (Polska) otrzymała grant na adaptację budynku dworca kolejowego wraz z zagospodarowaniem przyległego terenu do celów kulturalno-artystycznych. Projekt nazwano „Dworzec kolejowy – to Kultura!”. Dzięki wsparciu funduszy europejskich stworzono miejsce, które łączy w sobie funkcjonalność stacji ze strefą kultury i wypoczynku. W ramach projektu przeprowadzono szereg technicznych... Centrum Kultury „Górna” (Polska) nocnych prac w budynku dworca kolejowego oraz przystosowania budynku dla osób z niepełnosprawnościami, a także zagospodarowano teren wokół budynku, stworzono miejsca parkingowe, skwer z mobilnymi siedziskami i ramami na tymczasowe wernisaże, fontannę, zieleń itp. Co więcej, udało się nawet przebudować dwie przyległe ulice. Takie projekty mogą być wdrażane w Ukrainie w procesie powojennej odbudowy. Musimy podkreślić, że nie wszystkie kraje mają prawo korzystać ze środków tych funduszy. W tym celu muszą one spełniać ściśle określone kryteria. Na przykład prawo do otrzymania finansowania projektów UE ze środków Funduszu Spójności mają tylko te kraje UE, których poziom PNB na mieszkańca wynosi mniej niż 90% średniej w Unii Europejskiej. Zapewnia to udzielenie pomocy rzeczywiście najbiedniejszym krajom UE. Środki są przyznawane na rozwój tak zwanych regionów problemowych lub depresyjnych, o niskim rozwoju gospodarczym, słabo rozwiniętej infrastrukturze itp. Przy wyborze takich terytoriów kraje UE nie mają pełnej samodzielności. Wybrane przez nie regiony muszą nie tylko odpowiadać ich wewnętrznym kryteriom, ale także muszą uzyskać zgodę Komisji Europejskiej. Zatem najpierw rząd kraju UE musi określić regiony problemowe w swoim kraju, a następnie przedłożyć je do zatwierdzenia Komisji UE. Czasami UE proponuje przegląd regionalnego podziału kraju w celu wykorzystania funduszy strukturalnych. Na przykład tak stało się w Irlandii, gdzie zdaniem UE rząd kierował środki funduszy strukturalnych na rozwój bogatych południowych regionów i metropolii, a w ogóle nie inwestował w rozwój odległych i depresyjnych terytoriów. W wyniku negocjacji Irlandia musiała przeprowadzić reformę i zmienić liczbę oraz formaty regionów, aby umożliwić otrzymanie środków z funduszy strukturalnych. W tym kontekście warto podkreślić, że Ukraina obecnie już wdraża reformę decentralizacji, która odpowiada kryteriom UE. Przykład Irlandii jest interesujący dla Ukrainy z punktu widzenia rozwoju obiektów kulturalnych, ponieważ Irlandia inwestuje środki funduszy strukturalnych w rozbudowę infrastruktury transportowej i logistykę z uwzględnieniem lokalizacji obiektów przyrodniczych, dziedzictwa historycznego i kulturowego. W ten sposób Irlandia tworzy wygodny i prosty dostęp do nich dla turystów i przedsiębiorców. Ukraina powinna nie tylko rozwiązywać podobne zadania, ale i likwidować skutki wojny rosyjsko-ukraińskiej. Należy przy tym szczególnie podkreślić, że w UE nie istnieje unifikowane podejście do określania odległych czy depresyjnych terytoriów. Większość specjalistów zgadza się co do tego, że podobna klasyfikacja musi przede wszystkim być maksymalnie pragmatyczna z uwzględnieniem specyfiki sytuacji społeczno-gospodarczej w kraju, tych czy innych specyficznych charakterystyk międzyregionalnej konfiguracji. W większości krajów głównym wskaźnikiem „problemowości” jest poziom bezrobocia oraz wskaźnik PKB (na przykład Francja, Niemcy). Warto podkreślić, że UE finansuje nie wszystkie 100 procent niezbędnych wydatków na rozwój regionów peryferyjnych, kraj (władza centralna lub lokalna, wspólnota) musi pokazać, że będzie inwestować własne zasoby, a fundusze strukturalne wykorzystuje w związku z ich niedoborem. W praktyce UE może pokrywać aż do 80% budżetu programu lub projektu. Podczas przygotowania programu lub projektu dla funduszy strukturalnych ważna jest współpraca władz centralnych i lokalnych, a także przedstawicieli biznesu i społeczeństwa obywatelskiego. Również na większy sukces czekają projekty, które są przygotowane i będą realizowane wspólnie przez różne kraje UE, regiony, wspólnoty itp. Jest to ważny argument na korzyść tego, że wdrożenie programu lub projektu przyniesie maksymalny efekt mnożnikowy, będzie występować najmniej przeszkód w procesie ich realizacji, a monitoring wykonania będzie prowadzony wielostronnie i bardziej rzetelnie. Dla UE jest to ważne, aby rozumieć, że środki nie są wydawane na schematy korupcyjne i oszustwa. Zatem UE oferuje szerokie spektrum możliwości pozyskiwania środków na rozwój i odnowę obiektów kulturalnych oraz sfery kultury w ogóle. Ważne, że te możliwości otworzyły się także dla Ukrainy, gdyż już teraz otrzymuje ona środki na odbudowę, rekonstrukcję i modernizację w ramach programu Ukraine Facility, który zbudowano według wspomnianych w artykule zasad. W tym samym czasie należy wyraźnie rozumieć, że do pozyskania środków Unii Europejskiej potrzebne jest rzetelne przygotowanie, gruntowna argumentacja oraz ścisła współpraca między organami władzy, wspólnotą i społeczeństwem obywatelskim. Uważamy za potrzebne już teraz pracować według zasady „basenu do pływania na sucho”: opracowywać odpowiednie projekty dla Ukrainy i przekonywać UE o celowości ich pilotażowego finansowania. Odnowa ukraińskiej kultury musi stać się ogólnoeuropejskim priorytetem. Stacja kolejowa miejscowości Teresin (Polska) po przebudowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Edukacyjna Bucza

Ałła LITKEWYCZ, dyrektorka Liceum nr 4 w Buczy, obwód kijowski Od odparcia raszystowskiej nawały-okupacji miasta Buczy minęły ponad dwa lata. Był to tragiczny czas dla mieszkańców i obrońców naszego miasta, które stało się jednym z ogólnoświatowych symboli niezłomności Ukrainy. Wiele już napisano o tym, co i jak działo się w Buczy, Irpieniu, Hostomelu… Te wydarzenia jeszcze długo będą przedmiotem wspomnień, analiz i dyskusji. Ze swojej strony mogę powiedzieć: tamte dni stały się ciężką próbą wytrzymałości, godności i samoświadomości pedagogów Liceum nr 4 w Buczy, jego uczniów oraz ich rodziców. Mimo zwierzęcych wysiłków wroga, by złamać ich ducha i wolę, niemożności pracy i prowadzenia normalnego trybu życia w tamtych dniach – nie upadliśmy na duchu! Wykorzystywaliśmy najmniejszą możliwość, by utrzymywać komunikację i udzielać przynajmniej moralnego wsparcia. Nigdy nie zapomnimy bohaterów poległych w walce o wyzwolenie Buczy, będziemy im dozgonnie wdzięczni i będziemy wychowywać młode pokolenie na przykładzie ich wyczynu. Jednak życie nie zatrzymuje się, a my robimy wszystko, co możliwe, aby nawet w warunkach stanu wojennego zapewniać jedno z podstawowych praw człowieka – prawo do edukacji. Dziś Liceum nr 4 w Buczy pracuje z pewnością zwycięstwa Ukrainy, stale włączając się w wspieranie absolwentów placówki, którzy przebywają na linii frontu. Obecnie w liceum uczy się 1508 uczniów, pracuje 92 pedagogów, którzy dokładają maksimum starań dla edukacji naszej przyszłości. Nasz przyjazny zespół uczniowski przyjął 99 pierwszoklasistów, którzy będą zdobywać nowoczesną wiedzę pod opieką i kierownictwem doświadczonych nauczycieli. Dumą naszego liceum są licealiści starszych klas: według wyników roku szkolnego 2023/2024 nasi licealiści otrzymali nagrody i zajęli miejsca na podium w olimpiadach i konkursach różnego szczebla: Arina Bojko, uczennica klasy 6-W, – zwyciężczyni Wszechukraińskiej szkoły jesiennej „STEM JAS.UA” „Animacja: od zabawki do modeli naukowych”, I miejsce w kategoriach „Animacja i narzędzia AI”, „Sieci neuronowe”, II miejsce w kategorii „Krótka historia animacji”, zwyciężczyni Wszechukraińskiego otwartego interaktywnego konkursu „MAN-Junior Erudyt” (Ekolog-Junior). Bohdan Makarenko, uczeń klasy 9-A, – I miejsce w etapie terytorialnym foto-wideo-challenge’u „Nektar życia” (w ramach Wszechukraińskiego festiwalu młodzieżowego „W obiektywie przyrodnika”, kategoria „Wideo”), III miejsce w etapie obwodowym foto-wideo-challenge’u „Nektar życia” (w ramach Wszechukraińskiego festiwalu młodzieżowego „W obiektywie przyrodnika”, kategoria „Wideo”), złoty medal w finale krajowym Wszechukraińskiego konkursu o profilu ekologicznym „GENIUS Olympiad Ukraine”, kategoria „Film krótkometrażowy” (dokumentalny). Ihor Kondratiuk, uczeń klasy 8-A, – srebrny medal w finale krajowym Wszechukraińskiego konkursu o profilu ekologicznym „GENIUS Olympiad Ukraine”, kategoria „Muzyka” (wykonawstwo instrumentalne, solo). Wiktorija Brajon, uczennica klasy 9-E, – I miejsce w etapie terytorialnym festiwalu recytatorów „Literacki salon na Kijowszczyźnie”, kategoria „Utwór artystyczny”; I miejsce w II (kwalifikacyjnym) etapie obwodowego festiwalu recytatorów „Literacki salon na Kijowszczyźnie”, kategoria „Utwór artystyczny”; II miejsce w obwodowym festiwalu recytatorów „Literacki salon na Kijowszczyźnie”, kategoria „Utwór artystyczny”. Jarosław Łazarenko, uczeń klasy 8-A, – I miejsce we Wszechukraińskim konkursie-obronie prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN Ukrainy (sekcja „Fizyka teoretyczna”), I miejsce we Wszechukraińskim konkursie-obronie prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN Ukrainy (sekcja „Fizyka stosowana”), II miejsce w III (finałowym) etapie Wszechukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN Ukrainy (sekcja „Fizyka stosowana”). Andrij Jacura, uczeń klasy 9-A, – I miejsce w olimpiadzie z geografii, II miejsce w olimpiadzie z chemii, III miejsce w olimpiadzie z matematyki, I miejsce w etapie terytorialnym foto-wideo-challenge’u „Nektar życia” (w ramach Wszechukraińskiego festiwalu młodzieżowego „W obiektywie przyrodnika”, kategoria „Wideo”), III miejsce w etapie obwodowym foto-wideo-challenge’u „Nektar życia” (w ramach Wszechukraińskiego festiwalu młodzieżowego „W obiektywie przyrodnika”, kategoria „Wideo”), złoty medal w finale krajowym Wszechukraińskiego konkursu o profilu ekologicznym „GENIUS Olympiad Ukraine”, kategoria „Film krótkometrażowy” (dokumentalny). Arsen Pidwyszennyj, uczeń klasy 8-A, – I miejsce w olimpiadzie z historii, II miejsce w olimpiadzie z matematyki, III miejsce w olimpiadzie z języka angielskiego, III miejsce w olimpiadzie z fizyki. Taras Kowtun, uczeń klasy 10-W, – I miejsce we Wszechukraińskim konkursie-obronie prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN Ukrainy (sekcja „Elektronika i budowa przyrządów”), honorowe II miejsce w olimpiadzie z zajęć technicznych (techniczne rodzaje pracy), II miejsce we Wszechukraińskim konkursie-obronie prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN Ukrainy (sekcja „Elektronika i budowa przyrządów”). Wielkie zainteresowanie naszych licealistów budzą przedmioty fizyczno-matematyczne i przyrodnicze. Dlatego wiosną 2023 roku liceum, z inicjatywy Małej Akademii Nauk, przyłączyło się do komunikacji online z ukraińskimi naukowcami, którzy współpracują z Europejską Organizacją Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Szwajcaria) i biorą udział w eksperymentach CERN oraz przetwarzaniu ich wyników. Pierwszym krokiem na tej drodze było przeprowadzenie 22 maja 2023 roku telemostu „Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” – CERN – „Liceum nr 4 w Buczy”. Prelegentką telemostu była nasza rodaczka, pracowniczka CERN, absolwentka Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, wykładowczyni fizyki, krajowa koordynatorka programów edukacyjnych CERN dla Ukrainy Oksana Żywotowa. Inicjatorem i moderatorem wydarzenia został Ołeksandr Jurow, wiodący specjalista Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy”, przewodniczący Wszechukraińskiego klubu honorowych ambasadorów nauki CERN na Ukrainie, później – symboliczny honorowy wysłannik edukatorów niepokonanych miast Ukrainy. Telemost przebiegł pomyślnie i wywołał żywe zainteresowanie jego uczestników oraz życzenie kontynuowania współpracy online ze wspólnotą CERN – NC „Mała Akademia Nauk Ukrainy” – Wszechukraiński klub honorowych ambasadorów nauki CERN na Ukrainie. W ciągu marca-maja 2023 roku był to już drugi telemost, który połączył edukatorów niepokonanej Buczy z CERN i Kijowem (22 marca odbył się pierwszy w tej serii telemost, który połączył CERN z Mariupolskim Liceum miasta Kijowa, utworzonym jesienią 2022 roku w kurortowym przedmieściu Kijowa, Puszczy-Wodicy). W procesie przygotowań odbył się również telemost z liceum miasta Irpień. Dlatego zrodził się pomysł rozszerzenia wsparcia sfery fizyczno-matematycznej działalności wspomnianych placówek oświatowych w kierunku wymiany doświadczeń z przezwyciężania skutków rosyjskiej okupacji oraz łączenia wysiłków na rzecz wspierania budowy nowoczesnej ukraińskiej szkoły. W tym celu 25 maja 2023 roku w Buczy, na bazie Liceum nr 4 w Buczy, pomyślnie przeprowadzono pierwsze spotkanie-seminarium edukatorów niepokonanych miast Ukrainy z udziałem delegacji Mariupolskiego Liceum miasta Kijowa; Irpieńskiego Liceum nr 2; Liceum nr 4 w Buczy, a także przedstawicieli Małej Akademii Nauk Ukrainy oraz Kijowskiego miejskiego zrzeszenia „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”. Trójstronne spotkanie przedstawicieli wspomnianych liceów Irpienia, Buczy, Mariupola i Kijowa w Buczy 25 maja 2023 roku stało się początkiem wspólnych działań edukacyjno-patriotycznych na rzecz przygotowania młodego pokolenia do obrony i odbudowy powojennej wolnej i niepodległej Ukrainy. Dokumentem podsumowującym to spotkanie-seminarium stało się podpisanie memorandum o współpracy między Mariupolskim Liceum miasta Kijowa, Irpieńskim Liceum nr 2 oraz Liceum nr 4 w Buczy. Głównym celem memorandum jest zaznaczenie zamiarów dotyczących kształtowania wspólnych działań, skierowanych na rozwój przyjaźni, wymianę doświadczeń, komunikację oraz realizację wspólnych przedsięwzięć edukacyjno-pedagogicznych i patriotycznych. Kolejnym krokiem do wypełnienia memorandum praktycznymi działaniami stała się wspólna wizyta zapoznawcza delegacji wspomnianych liceów w Kijowskim Liceum Wojskowym im. Iwana Bohuna 16 listopada 2023 roku. Wizyta ta stała się niezwykłym wydarzeniem w codziennym życiu naszych cywilnych licealistów: nie tylko zobaczyli, jak ich rówieśnicy uczą się nowoczesnego rzemiosła wojskowego, ale także rozmawiali z nimi oraz z wojskowymi pedagogami, osobiście poczuli, jak przygotowuje się przyszła wojskowa elita obrońców Ukrainy. Jednym z rezultatów tej wizyty zapoznawczej było to, że licealista z Buczy – absolwent 9 klasy Ołeksij Kamieniew – rozpoczął naukę w Kijowskim Liceum Wojskowym. Jesteśmy pewni, że z honorem będzie niósł dumne imię niepokonanej Buczy i kontynuował dzieło obrońców Ukrainy. Od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji uczniowie i pedagodzy Liceum w Buczy z wdzięcznością i zainteresowaniem biorą udział w wydarzeniach online pod egidą Małej Akademii Nauk Ukrainy – webinariach i telemostach, które połączyły CERN (Genewa) z Narodowym Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (Kijów) oraz Małymi akademiami niepokonanych obwodów Ukrainy – chersońskiego, charkowskiego, zaporoskiego, dniepropietrowskiego i odeskiego. Naszym zdaniem ta praca Małej Akademii na rzecz wspierania pasji fizyczno-matematycznych oraz pielęgnowania zainteresowania młodzieży nowoczesną edukacją i wiedzą została wzniesiona i rozwinięta do rangi jednego z nowoczesnych, aktualnych czynników edukacyjno-patriotycznego wychowania i przygotowania uczniów oraz pedagogów. Podziękujmy organizatorom i wykonawcom wspomnianych wydarzeń – naszym rodakom-naukowcom, którzy współpracują z CERN i na zasadach charytatywnych wygłaszają wykłady online – przekazują wiedzę naszej młodzieży i ukraińskim edukatorom; Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych – CERN; Narodowemu Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” oraz przedstawicielom przyfrontowych terytorialnych i miejskich oddziałów Małej Akademii oraz placówek oświatowych. Życzymy sukcesów dalszym wspólnym wysiłkom wspólnoty CERN – Mała Akademia Nauk Ukrainy – edukatorzy niepokonanych miast Ukrainy dla przybliżenia Zwycięstwa! Uczestnicy spotkania z okazji rozpoczęcia nowego roku szkolnego 2024/2025 – uczniowie klasy matematycznej 10/A Liceum nr 4 w Buczy z symboliczną flagą Zwycięstwa edukatorów niepokonanych miast Ukrainy (Bucza, 3 września 2024 r.). Uczestnicy podpisania memorandum o współpracy między Liceum Mariupolskim w Kijowie, Liceum nr 2 w Irpieniu oraz Liceum nr 4 w Buczy, od lewej do prawej: Jarosław Holutiak – dyrektor Liceum Mariupolskiego w Kijowie; Iryna Biełowa – dyrektorka Liceum nr 2 w Irpieniu; Ałła Litkewycz – dyrektorka Liceum nr 4 w Buczy. Fotokolaż – 11 telemostów, które od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę do sierpnia 2024 r. połączyły CERN (Genewa) oraz Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (Kijów) z placówkami oświatowymi niepokonanych miast Ukrainy – Mariupola, Buczy, Irpienia, Ługańska, Kijowa, Czernihowa, obwodu chersońskiego, obwodu charkowskiego, Zaporoża, obwodu dniepropetrowskiego oraz obwodu odeskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ofiarę ze spalenia krów. Ustronie Bandery jako chutor zaznaczone jest na austriackiej mapie wojskowej z XIX wieku. W tłumaczeniu z gockiego nazwa oznacza „sztandary”. Chodzi zatem o miejsce stacjonowania wojskowego garnizonu Gotów. Podobne wyjaśnienie dotyczy nazwy miasta Bender w Mołdawii. Język ukraiński odziedziczył wiele zapożyczeń gockich, zwłaszcza terminów codziennych: kylyszok, strudel, szubert, kahła, hajcer, hajcuwaty, kljamka, oberlichte, osterszit; słownictwa transportowego: dyszel, stenwaha, spyci, cybanty, lica, fira, klipaky, wasahy, stelmach; terminologii budowlanej: cil, durch, tybel, nahel, dach, nut, rygel, klamra, łaty, banty, ligary. Z Gotami wiąże się także znaczne dziedzictwo w języku ukraińskim, a nawet przekleństwo „szlak trafił”, które w tłumaczeniu oznacza „celny cios”. Wiadomo, że Goci panowali na ziemiach dzisiejszej Ukrainy od drugiej połowy II do końca IV wieku. Następnie pod naciskiem Hunów przeszli Dunaj i wędrowali przez całą Europę Południową i Zachodnią, dając początek Wielkiej Wędrówce Ludów. Gdzieniegdzie Goci pozostali, jak na Krymie oraz w wsiach Styborowka i Niemiacz. Z biegiem czasu Goci rozpłynęli się w przeważającym słowiańskim świecie i przyjęli jego język, obyczaje, tradycje, wiarę; stali się Ukraińcami. Nieprzerwana historia zamieszkiwania Gotów i ich potomków w Styborówce i Niemiaczu liczy 1800 lat. Stąd główny wniosek: naród ukraiński, wśród którego Goci „rozpłynęli się”, nie może mieć krótszej historii. (Więcej na ten temat: Czobit D. „Styborowka: Goci i ich potomkowie. Do kwestii zaludnienia pogranicza wołyńsko-podolskiego w II–V wieku n.e.” – Brody: Proświta, 2013. – 350 s., il.; Tenże. Klucze do historii Ukrainy II–V wieku naszej ery // Pamiatky Ukrainy: narodowe dziedzictwo. – 2018. – S. 52–64). Co do pytania, jak w dawnej przeszłości mniejszości narodowe „rozpływały się” w środowisku ukraińskim, czytelnikowi może pomóc dostępna w Internecie gruntowna publikacja na ten temat: Tyszczenko K. M. Asymilacja średniowiecznych mniejszości do ukraińskiej wspólnoty językowej // Ukraiński glotoge-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Dlaczego wojnę nazwano „specjalną operacją wojskową”

Dmytro CZOBIT. Zakończenie. Początek w nr 34—39 za 2024 r. W jakim języku rozmawiano w książęcym Kijowie? Usprawiedliwiając ekspansję i agresję przeciwko Ukrainie, Putin nie raz nazywał jej terytorium „naszą ziemią”, twierdził, że „tutaj zawsze mieszkali Rosjanie”, że „w Kijowie zawsze mówiono po rosyjsku” i pytał, „skąd wzięli się tutaj Ukraińcy?”. Wszystkie te twierdzenia nie mają nic wspólnego z rzeczywistością historyczną i są skierowane na oszukanie zarówno Rosjan, jak i Ukraińców. Ukraińcy „nigdzie się nie wzięli” – oni zamieszkują swoją, przez Boga daną ziemię od zarania dziejów. Ziemie dzisiejszej Ukrainy i Polski to pramacierz Słowian, jest to powszechnie znana w nauce prawda. Stąd wynika, że bezpośredni i genetyczni przodkowie Ukraińców i Polaków zamieszkują międzyrzecze Wisły i środkowego Dniepru odwiecznie. Wskazują na to tysiące słowiańskich toponimów Polski i Ukrainy. Z tych ziem, z powodu różnych okoliczności, Prasłowianie dokonywali przesiedleń w inne strony i na nowych ziemiach, mieszając się z tamtejszą ludnością, tworzyli nowe narody słowiańskie i nowe języki. Przodkowie dzisiejszych Ukraińców z pramacierzy Słowian nigdzie się nie przesiedlali, czyli są oni bezpośrednimi i niezwłocznymi potomkami oraz spadkobiercami Prasłowian. Zatem nieprzerwana ciągłość zamieszkiwania tutaj Ukraińców oraz ich bezpośrednich i genetycznych przodków sięga co najmniej czasów prasłowiańskich, czyli okresu funkcjonowania języka prasłowiańskiego: II tysiąclecie przed naszą erą – V–VI wiek naszej ery. Zgodnie z wnioskami akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Hryhorija Piwtoraka, w stanie na V–VI w. „prasłowiańska wspólnota etnojęzykowa ostatecznie rozpadła się i w obu jej podgrupach zaczęły formować się oddzielne etnosy słowiańskie oraz ich języki. W zachodniej podgrupie – Polacy, Czesi, Słowacy, Łużyczanie dolni i górni, we wschodniej – Rusini-Ukraińcy, Białorusini i znacznie później Moskale, a także Serbowie, Bułgarzy, Macedończycy, Słoweńcy i inni, którzy podczas tak zwanego Wielkiego wędrówki ludów w VI w. wyemigrowali na południe i zasiedlili Półwysep Bałkański oraz ziemie przyległe”. (Piwtorak H. Historyczna prawda przeciwko imperialnemu kłamstwu. – Kijów, 2018. – S. 23). Co najmniej od tego samego czasu funkcjonuje język, który teraz nazywamy ukraińskim. Ten język nie mógł powstać później niż inne języki słowiańskie, bo jego nosiciele nie przesiedlali się z międzyrzecza Dniestru i środkowego Dniepru, oni mieszkają tutaj nieprzerwanie jeszcze od wczesnych czasów prasłowiańskich. Na VI w. jako czas funkcjonowania języka ukraińskiego wskazał również znany językoznawca Kostiantyn Tyszczenko. (Tyszczenko K. Wszechsłowiańskość języka ukraińskiego. //Ukraiński tydzień. – 2012. – nr 39. – S. 62; Tenże. Przedkronikarska historia językowa Ukraińców. – Kijów, 2016. – S. 171–172). Podobnego zdania trzyma się H. Piwtorak. (Ukraińcy: skąd my i nasz język. – Kijów, 1993. – S. 178). Legendarny slawista światowej wielkości Jurij Szewelow prześledził funkcjonowanie języka ukraińskiego co najmniej od VII w. aż do naszych czasów. (Szewelow J. Historyczna fonologia języka ukraińskiego. Przeł. z ang. – Charków, 2002. – S. 47). Zatem język ukraiński i wszystkie inne języki narodów słowiańskich pochodzą bezpośrednio z języka prasłowiańskiego. Mit o jakimś wspólnym „staroruskim” języku wschodnich Słowian, czyli Rosjan, Ukraińców i Białorusinów i tak zwanej „kolebce trzech bratnich narodów” wymyślono w Rosji, aby w ten sposób „usprawiedliwić” własną historyczną „unikalność” – najpóźniejsze formowanie się spośród wszystkich innych narodów słowiańskich. Jeśli chodzi o wskroś nieprawdziwe twierdzenie Putina, jakoby w Kijowie zawsze mówiono po rosyjsku, to na takie należy odpowiedzieć słowami wybitnego rosyjskiego historyka Wasilija Kluczewskiego (1841–1911). Odpowiadając na pytanie, w jakim języku rozmawiano w Kijowie czasów książęcych, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego W. Kluczewski powiedział: „W Kijowie czasów Włodzimierza Wielkiego i Jarosława Mądrego rozmawiano językiem, którym teraz rozmawiają Małorusini”. O tym, że językiem potocznym dawnej Rusi był język ukraiński, pisali wybitni językoznawcy Mychajło Maksymowycz (1804–1873), Pawło Żytecki (1836–1911), Ołeksij Szachmatow (1864–1920), Ahatanheł Krymski (1871–1942), Jurij Szewelow (1908–2002). Językiem rosyjskim nie mogli rozmawiać w Kijowie czasów książęcych z wielu powodów. W szczególności, do przyjęcia na Rusi Dnieprzańskiej chrześcijaństwa w 988 roku taki język jeszcze nie istniał – zaczął on tworzyć się dopiero podczas chrystianizacji w XI–XIII w. ludów bałtycko-fińskich i wołżańsko-fińskich międzyrzecza Oki, górnej i środkowej Wołgi, a ostatecznie uformował się jeszcze znacznie później. Charakterystycznymi cechami języka rosyjskiego były i są wyraziste wpływy bałtycko-fińskie i wołżańsko-fińskie, w szczególności leksyka, tak zwane „okanie”, „akanie”, „cokanies”, partykuła zachęcająca -ka: woźmi-ka, pojdi-ka, priniesi-ka. Nic podobnego nigdy nie było i nie ma w języku ukraińskim. W odróżnieniu od rosyjskiego, w języku ukraińskim brak licznych zapożyczeń leksykalnych z języków bałtycko-fińskich, wołżańsko-fińskich, ugrofińskich, tatarskiego i bułgarskiego. Obce dla języka ukraińskiego są również bułgarskie formy zapisu nazwisk, które ukształtowały się podczas chrystianizacji ludności Zalesia, a mianowicie: końcówki na -ow, -jew, -ew, -in: Popow, Pieskow, Miedwiediew, Skabiejew, Patruszew, Putin, Wołodin, Rogozin. Wszystkie bułgarskie zapożyczenia język, który teraz nazywają rosyjskim, wchłonął po 988 roku, czyli w XI–XIII w. w toku chrystianizacji międzyrzecza Oki i środkowej Wołgi, a leksykę tatarską – podczas panowania nad Zalesiem Złotej Ordy w drugiej połowie XIII – pod koniec XV w. Stąd główny wniosek: nie mógł być językiem potocznym w Kijowie czasów Światosława Igorowicza (938–972), Włodzimierza Światosławowicza (960–1015) i Jarosława Mądrego (983–1054) język, który uformował się dopiero w XI–XV w. na całkowicie innym terytorium z komponentami ugrofińskimi i tatarskimi. I jeszcze kilka uwag dotyczących dawności języka ukraińskiego. Głównym źródłem badania przez językoznawców glotogenezy (pochodzenia języka) Ukraińców są zabytki piśmiennictwa: kroniki, dawne dzieła literatury cerkiewnej i świeckiej. Wszystkie one napisane są sztucznie stworzonym językiem cerkiewnosłowiańskim (starosłowiańskim), który nigdy nie był codziennym językiem mówionym ludu Rusi Naddnieprzańskiej. Zatem najdawniejsze zabytki piśmiennictwa mają bardzo niewiele wspólnego z językiem, którym posługiwał się lud międzyrzecza Dniestru i Środkowego Dniepru w X–XIII wieku. Jednak niektóre cechy języka mówionego, głównie w leksyce, są obecne w zabytkach literackich. Te cechy stały się głównym polem badań filologicznych, z których językoznawcy ziarnko po ziarnku odtwarzają paletę językową przeszłości. Ale jest jeszcze kilka źródeł, na które uczeni nie zwrócili należytej uwagi, przede wszystkim dotyczy to toponimów, dawnego folkloru i właściwej leksyki – zwykłych ukraińskich słów, które w swojej semantyce (wewnętrznej treści) niosą ogromny zasób bardzo dawnych informacji historycznych jeszcze z epoki przedpiśmiennej. W Muzeum Lingwistycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki znajduje się jeden z najdawniejszych ukraińskich zwrotów: „U huna!”. Został on wypisany wielkimi literami w nazwie osobnego działu muzeum. Wyjaśnienie towarzyszące zaznacza, że zwrot ten zapisał na Polesiu Żytomierskim znany ukraiński językoznawca Ołeksij Stryżak. Ten okrzyk użyła prosta wiejska kobieta – tak ganiła dzieci, które biegały po ogrodzie i narobiły szkód. Na prośbę o wyjaśnienie istoty zwrotu kobieta odpowiedziała, że tak we wsi gani się tych, którzy wyrządzają szkody. I chociaż zwrot ten jest króciutki, to bardzo wymowny – wskazuje wprost na Hunów, a zatem ma wyraźne datowanie chronologiczne. Hunowie pojawili się na ziemiach ukraińskich po 375 roku n.e. i prowadzili tu wojny z Gotami przez kilka lat. Właśnie w 375 r. w Północno-Zachodnim Nadczarnomorzu odbyła się wielka bitwa Hunów z Gotami, w której zwyciężyli Hunowie. Ale na tym wojna Hunów z Gotami się nie zakończyła. Sojusznikami Hunów w ich wojnie z Gotami wystąpili Słowianie Naddnieprza, których źródła antyczne i bizantyjskie nazywały Antami. Sojusz wojenny Hunów i Słowian nie stał się przypadkowy – zadziałała tu dawna zasada: „Wróg mojego wroga jest moim przyjacielem”. A sprawa wygląda tak. Na ziemie dzisiejszej Ukrainy wojowniczy lud Gotów przybył w II w. ze Skandynawii. Goci podbili miejscową ludność, podporządkowali ją swojej władzy, obłożyli daniną, systematycznie grabili, czyli byli dawnymi krzywdzicielami Słowian, dlatego ci wystąpili przeciwko nim w sojuszu z Hunami, aby pozbyć się najeźdźców, ciemiężycieli i okupantów. Od wojen Hunów z Gotami rozpoczęła się epoka Wielkiej Wędrówki Ludów. Ale dla nas ważne jest co innego – datowanie wydarzeń. Zatem Hunowie pojawili się na ziemiach ukraińskich po 375 r. Właśnie od tego czasu na Polesiu Żytomierskim funkcjonuje potępiający okrzyk „U huna!”. Hunowie to lud koczowniczy, przybysze z azjatyckich stepów; trafiwszy na ziemie Słowian-rolników, wyrządzali wszelkie krzywdy, przykrości i szkody. Oto wyjaśnienie pochodzenia tego dawnego ukraińskiego zwrotu „U huna!”. Ale w tej historii najważniejsze jest to, że zwrot „U huna!” poświadcza ciągłość i nieprzerwane zamieszkiwanie tu ludu, który teraz nazywamy ukraińskim, co najmniej od IV w. Podobnych przykładów jest niemało. Przytoczmy jeszcze kilka, które również mają wiarygodne punkty odniesienia chronologicznego. W rejonie złoczowskim na Lwowszczyźnie w promieniu 10 km znajduje się kilka toponimów, które są związane z Gotami. Przede wszystkim są to wsie Styboriwka, Nemiacz, Pałykorowy oraz uroczysko Bandery. Podajemy bardzo krótkie wyjaśnienia. Styboriwka. Nazwa pochodzi od gockiego słowa stube – „jednopokojowy dom”. Stąd wyjaśnienie nazwy: wieś z małych jednopokojowych domów. W tej wsi do naszych dni żyją potomkowie dawnych Gotów; mają oni wyraźny skandynawski typ urody z charakterystycznymi rudymi i jasnymi włosami, szarymi i niebieskimi oczami, piegami, a co najważniejsze – ludzie zachowali ponad 200 gockich nazwisk: Hnyp (nóż), Sakwa (worek), Sahan (kasza), Szpur (ślad), Pich (smolarz), Szot (głupiec). Podobne zjawisko obserwuje się w niedalekiej wsi Nemiacz. Sama nazwa wskazuje, że w tej wsi mieszkali Goci, których miejscowi Słowianie nazywali Niemcami. A sąsiednia nazwa wsi Pałykorowy wskazuje na miejsce dokonania przez Gota-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nez. Materiały międzynarodowej konferencji naukowej. – Żytomierz, 2015. – S. 38–67. Słowa sierpień, sianokos i żniwiarz jako klucze do najdawniejszej przeszłości Ukraińców Ukraińskie nazwy miesięcy kalendarza rocznego praktycznie pokrywają się z prasłowiańskimi i są zbieżne z nazwami miesięcy innych narodów słowiańskich, z wyjątkiem rosyjskiego. Wskazuje to, że nazwy miesięcy, których używają niemal wszystkie narody słowiańskie, powstały jeszcze w czasach prasłowiańskich. Ale kiedy? Na to pytanie pomaga odpowiedzieć nazwa miesiąca sierpnia. Podstawą nazwy miesiąca jest słowo serp – narzędzie, za pomocą którego rolnicy żęli pszenicę, jęczmień, owies i inne zboża, które były głównym produktem żywnościowym Słowian. Plon zbierano podczas żniw, a te, sądząc po nazwie miesiąca, odbywały się w sierpniu. Od dawnych czasów aż do pierwszej połowy XX w. głównym narzędziem zbioru zbóż była żelazna kosa, a nie serp, który był mniej wydajny. Stąd pojawia się pytanie: „Dlaczego główny miesiąc żniw nazwano nie kosieniem, lecz sierpniem?”. Nazwa miesiąca sierpnia powstała wtedy, gdy rolnicy jeszcze nie znali kosy i zbierali plon zbóż krzemiennymi sierpami. Te krzemienne sierpy były używane na ziemiach dzisiejszej Ukrainy do VII–VI w. p.n.e., kiedy zostały ostatecznie wyparte przez znacznie wydajniejsze narzędzia – żelazny sierp i żelazną kosę. Stąd wniosek: nazwa miesiąca sierpnia powstała jeszcze wtedy, gdy ludzie nie znali żelaza i zbierali plon za pomocą krzemiennych sierpów. Te krzemienne sierpy można dziś zobaczyć w ekspozycjach niemal wszystkich muzeów krajoznawczych Ukrainy. Epoka żelaza na ziemiach ukraińskich rozpoczęła się w X–IX w. p.n.e. Wraz z wynalezieniem żelaza nastąpiły rewolucyjne zmiany w gospodarce rolnej, życiu i obyczajach Słowian międzyrzecza Dniestru i Średniego Dniepru. Jednak zastępowanie kamiennych narzędzi pracy żelaznymi rozciągnęło się na długi czas. Dopiero w VI w. p.n.e. żelazne sierpy ostatecznie wyparły krzemienne na całym terytorium dzisiejszej Ukrainy. Nazwa sierpień świadczy, że jest to główny miesiąc rolników jeszcze z czasów przed epoką żelaza. A zatem nazwie miesiąca sierpnia jest nie mniej niż 3 tysiące lat. Wszystkie inne ukraińskie nazwy miesięcy również pochodzą z tych odległych czasów. Zatem trzy tysiące lat temu dalecy praojcowie Ukraińców wymawiali nazwę miesiąca sierpnia tak samo, jak robią to ich potomkowie obecnie. Słuszność tego wniosku potwierdza niezbity dowód – słowo sianokos. Sianokosem nazywa się ziemię uprawną, na której zbiera się siano na zimę. Inną nazwą takiego miejsca jest sinokis. Obecnie w Ukrainie te nazwy są używane jako równoważne, lecz ich semantyka (treść wewnętrzna) jest całkowicie różna. Nazwa sianożęć wyraźnie wskazuje, że na tym miejscu „żęto trawę na siano”, a sinokis – że tam „trawę kosiono”. Żnie się sierpem, a kosi kosą. Zupełnie zrozumiałe jest, że trawę żęto na siano wtedy, gdy jeszcze nie znano żelaza i kosy. Wraz z wynalezieniem żelaza i wprowadzeniem żelaznej kosy siano na zimę zbierano za pomocą kosy, ale nazwa sianożęć jest używana przez Ukraińców do dziś, jak również przez ich dalekich przodków z epoki kamiennej. A zatem nazwie sianożęć, podobnie jak miesiącowi sierpniowi, również jest nie mniej niż 3 tysiące lat. Teraz jeszcze jedno słowo-dowód – żniwiarz. W języku ukraińskim słowo żniwiarz (żnec) jest rodzaju męskiego. Dobrze wiadomo, że w nie tak dawnych czasach – do połowy XX w. – plon zbóż zbierali nie tylko mężczyźni, lecz także kobiety. Mężczyźni kosili, a kobiety żęły. Pojawia się pytanie: „Dlaczego kobiety, które zbierały zboże sierpem, nazywano terminem rodzaju męskiego żniwiarz?” Rzecz w tym, że kiedy ludzie zbierali plon zbóż krzemiennymi sierpami, tę ciężką pracę wykonywali wyłącznie mężczyźni. Krzemienny sierp miał dwie, a nawet trzy krzemienne wkładki, osadzone w drewnianej lub kościanej oprawie z rączką. Taki sierp był ciężki, dlatego proces żęcia wymagał sporego wysiłku. Była to jedna z najcięższych prac rolniczych, które wykonywali mężczyźni. Dlatego słowo żniwiarz jest rodzaju męskiego. Zatem słowa sierpień, sianożęć i żniwiarz język ukraiński odziedziczył jeszcze z epoki kamiennej; mają one nie mniej niż trzy tysiące lat, dlatego są swoistymi kluczami do najdawniejszej przeszłości narodu ukraińskiego i mogą służyć jako źródła glottogenezy Ukraińców. (Więcej na ten temat: Czobit D. Prasłowiański kalendarz Ukraińców // Pamiątki Ukrainy. Historia i kultura. – 2016. – nr 10. – s. 4–10). Na zakończenie zaznaczę, że ukraińskie nazwy rolnicze sierpień, sianożęć, żniwiarz bezsprzecznie odnoszą się do czasu, gdy ludzie jeszcze nie znali żelaza. Wraz z wprowadzeniem na ziemiach ukraińskich żelaza i żelaznych narzędzi pracy (pługa, sierpa, kosy itd.) u nas rozpoczyna się okres historii piśmiennej. O narodzie międzyrzecza Dniestru i Średniego Dniepru piszą autorzy antyczni, dlatego ten czas należy zaliczyć do historii piśmiennej Ukrainy. Przypomnę słynne słowa ojca historii Herodota: „Nad Alizonami mieszkają Scytowie-oracze, którzy sieją pszenicę nie na pożywienie, lecz na sprzedaż” (Herodot, IV, 17). Scytami-oraczami Herodot nazwał rolników strefy Lasostepu Ukraińskiego i stwierdził, że już w V w. p.n.e. prowadzili oni towarowy sposób produkcji rolnej. Uprawianie pszenicy i innych zbóż „na sprzedaż” stało się możliwe dzięki wprowadzeniu żelaznych narzędzi pracy, które ostatecznie wyparły krzemienne w VI w. p.n.e. Właśnie wtedy na północno-zachodnim wybrzeżu Morza Czarnego powstają greckie miasta-kolonie Tyra, Offiusa, Nikonia, Olbia; stają się one ośrodkami handlu zbożem i innymi towarami słowiańskimi. Pod naciskiem wielkomocarstwowej koncepcji „Historii ZSRR” fakt utożsamiania wymienionych przez Herodota i innych autorów antycznych narodów, zwłaszcza Scytów-rolników i Scytów-oraczy, ze Słowianami był we wszelki sposób negowany, ponieważ wówczas w centrum europejskiej części dzisiejszej Moskwy zamieszkiwały wyłącznie narody ugrofińskie. Jednak taki zakaz nie mógł objąć wszystkich. Tak więc światowej sławy slawista Lubor Niederle pisał: „Scytowie-rolnicy, którzy żyli między Bohem a Dnieprem (Herodot, IV, 17, 18, 53, 54), nad progami, i prowadzili zupełnie inny tryb życia w porównaniu ze Scytami-koczownikami, nie mogli być nikim innym, jak tylko przodkami Słowian wschodnich” (Niederle Lubor. Słowiańskie starożytności. – Moskwa, 2010. – s. 28). Jeszcze kilka faktów na obalenie putinowskiej obłudy W językach różnych narodów istnieją pewne, charakterystyczne tylko dla nich, niepowtarzalne cechy, które odróżniają je od sąsiadów. Na przykład Francuzów rozpoznaje się po charakterystycznej nosowej wymowie. W języku greckim brak głosek szumiących, dlatego Grekom bardzo trudno wymówić fonemy szczegółowo „szcz” i „cz”; barszcz nazywają borsc, a nazwisko Czobit wymawiają jako Cobit. U Polaków brak fonemu gardłowego h, dlatego nie potrafią wymówić ukraińskich słów Hryć i huta, mówią Chryć i chuta. Podobne zjawisko obserwujemy także w języku rosyjskim. Zgodnie z zasadami wymowy (ortoepii) fonem „ć” na końcu wyrazu w języku ukraińskim wymawia się i miękko, i twardo, w rosyjskim – tylko twardo (конец, молодец). W konsekwencji Moskalom niezwykle trudno wymówić czysto ukraińskie słowo паляниця (palanycia). Słowo palanycia stało się swoistym i uniwersalnym hasłem do rozróżniania Rosjan i Ukraińców. Już po tej cesze dobrze widać, że języki Rosjan i Ukraińców są zupełnie różne. Ale to jeszcze nie wszystko. Dobrze wiadomo, że przyjezdni Rosjanie zupełnie nie rozumieją języka ukraińskiego i proszą, by z nimi rozmawiać po rosyjsku. Rosjanie nie rozumieją także innych języków słowiańskich, a Ukraińcy nie mają w tym żadnych problemów. O co tu chodzi? Przede wszystkim chodzi o leksykę – w języku rosyjskim jest bardzo wiele podstawowych słów potocznych pochodzenia niesłowiańskiego, nie używają ich inni Słowianie, dlatego powstają nieporozumienia. Ale jeśli Rosjanie nie rozumieją języka ukraińskiego, to o jakim „jednym narodzie” można wtedy mówić? Niemcy i Austriacy mówią jednym językiem – niemieckim, ale to dwa różne narody. Czesi i Słowacy mają ponad 90% identycznych słów w swoich językach, ale to dwa narody; w językach Serbów i Chorwatów również ponad 90% identycznych słów, a i oni są dwoma różnymi narodami. A tu Rosjanie zupełnie nie rozumieją języka ukraińskiego, a Putin mimo to twierdzi, że to „jeden naród”. Jak to możliwe? Na to pytanie faktycznie odpowiedział akademik (od 1991 r.) Rosyjskiej Akademii Nauk Ołeg Truba­czow. W czasach swojej młodości, jeszcze w 1957 r., O. Truba­czow zbadał fundamentalne dzieło całkowicie znanego niemieckiego językoznawcy i slawisty Maksymiliana Fasmera „Этимологический словарь русского языка” i ustalił bardzo interesującą osobliwość. Spośród 11 tysięcy powszechnie używanych rosyjskich słów, podanych przez M. Fasmera, 3200 ma wspólnosłowiańskie korzenie (29,1%), a zaledwie 72 słowa (0,65%) są wspólne tylko z językami ukraińskim i białoruskim. (Трубачев О. Н. Об этимологических словарях славянских языков // Вопросы языкознания. – 1957. – № 5. – С. 67). Artykuł O. Trubaczowa faktycznie odsłania prawdziwą istotę języka rosyjskiego – podane przez niego dane są oszałamiające. Dziwne, jak cenzura mogła przepuścić takie językoznawcze zdemaskowanie „mogучego русского языка”? Tylko zastanówcie się: spośród 11 tysięcy powszechnie używanych słów języka rosyjskiego, czyli języka wschodniosłowiańskiego narodu, zaledwie 3200 – mniej niż jedna trzecia – ma wspólnosłowiańskie korzenie. Wynika z tego, że pozostałe powszechnie używane słowa języka rosyjskiego, a to 69,9%, są pochodzenia niesłowiańskiego, bo są zapożyczeniami z innych języków. Ponadto 72 słowa wspólne z językiem ukraińskim w żaden sposób nie mogą świadczyć, że to „jeden naród” – te liczby wskazują, że pod względem języka to nie bliskie, lecz bardzo odległe narody. Z faktu, że Ukraińcy dobrze rozumieją Rosjan, nie można wyciągać wniosku, jakoby język rosyjski i ukraiński były spokrewnione, bo Estończycy, Łotysze, Litwini, Mołdawianie, Gruzini, Azerbejdżanie, Kazasi, a nawet Jakuci, Buriaci i inne narody kolonialne także zaczęli rozumieć rosyjski i mówić nim. Dane podane przez O. Trubaczowa nie raz wykorzystywali w swoich pracach językoznawcy, zwłaszcza Kostiantyn Tyszczenko. Zanim je wykorzystałem, nie leniłem się i sprawdziłem cyfry podane przez O. Trubaczowa. Okazało się, że w słowniku M. Fasmera on z jakiegoś powodu bardzo zaniżył liczbę słów – w rzeczywistości nie 11 tysięcy, jak pisał O. Trubaczow, lecz 18250. (Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. – Т. I–IV. – М.: Прогресс, 1964–1973). W związku z tym cyfry podane przez O. Trubaczowa wymagają uściślenia. Po pierwsze, 72 słowa rosyjskie wspólne tylko z językiem ukraińskim stanowią nie 0,65%, lecz zaledwie 0,39%, co samo w sobie wskazuje, że to nie tylko różne, lecz niemal obce języki i narody. Po drugie, 3200 wspólnosłowiańskich słów w słowniku M. Fasmera w procentach w stosunku do ich rzeczywistej liczby to nie 29,1%, lecz 17,5%, czyli mniej niż jedna piąta. Po trzecie, 72 słowa języka rosyjskiego i 3200 wspólnosłowiańskich razem dają liczbę 3272, a to 17,89% ogólnej liczby powszechnie używanych słów języka rosyjskiego w słowniku M. Fasmera. Stąd wynika, że 81,11% powszechnie używanych słów języka rosyjskiego to zapożyczone słowa niesłowiańskiego pochodzenia, a ich semantyka (wewnętrzna treść) wyjaśniana jest odpowiednikami w językach ugro-fińskich, tureckich, tatarskim, arabskim i innych. Oznacza to, że w zasobie słownictwa powszechnie używanego w języku rosyjskim 81,11% słów nie ma żadnego związku ze Słowianami. Oto gdzie leży wyjaśnienie tego, dlaczego Ukraińcom nie jest trudno porozumieć się ze wszystkimi Słowianami, a Rosjanie nie są w stanie zrozumieć nawet swoich najbliższych sąsiadów – Ukraińców i Białorusinów. Nasuwa się pytanie: co to za słowiański naród, który nie rozumie Słowian? Wyjaśnienie jest proste: w języku rosyjskim dominują słowa pochodzenia fińskiego i tureckiego. Stąd jasno widać, dlaczego Rosjanie proszą, by z nimi rozmawiać po rosyjsku, bo nie są w stanie przyswoić potocznego języka Ukraińców – rozumieją tylko pojedyncze słowa. Języki Rosjan i Ukraińców są zupełnie różne pod wieloma względami, zwłaszcza pod najważniejszym – leksyką. Czy to więc „jeden naród”? Ale są też inne aspekty, które świadczą, że Rosjanie i Ukraińcy to zupełnie różne narody. Weźmy choćby wygląd dalekich przodków Ukraińców i Rosjan. Dobrze wiadomo, że Rosjanie, jako naturalni spadkobiercy swoich etnicznych bałtycko-fińskich i wołżańsko-fińskich przodków, nie golili się i nosili długie brody aż do czasów Piotra I, a rosyjscy starowiercy kultywują tę dawną tradycję do dziś. W tym samym czasie na Rusi Naddnieprzańskiej mężczyźni golili się zawsze, od czasów antycznych – zapożyczyli tę tradycję od starożytnych Greków, ale wielu nosiło wąsy; brody w Ukrainie zapuszczali tylko starzy dziadowie. Słynni zaporoscy Kozacy mówili językiem ukraińskim i mieli dwie charakterystyczne cechy: pasmo włosów na ogolonej głowie – tzw. oseledec – oraz gęste wąsy opadające ku dołowi. Podobne wizerunki ukraińskich Kozaków występują na obrazach wielu malarzy. Od tego kozackiego oseledca pochodzi rosyjska pogardliwa nazwa Ukraińców – chochły. Tak Moskale nazywali kozacki czub-oseledec. Takich czubów w Moskowii nie znano, dlatego były postrzegane jako osobliwość. Tak więc już po tym czubie (po rosyjsku „chochle”) widać, że taki wygląd był im obcy, dziwny i wrogi. Ale oseledec, czyli pasmo włosów na ogolonej głowie, opadające ku dołowi gęste wąsy na Naddnieprzu były dawną tradycją, sięgającą czasów książęcych. Zachował się wspaniały opis tych słynnych wąsów i oseledca z X wieku, sporządzony przez bizantyjskiego historyka-kronikarza Leona Diakona. Był on świadkiem spotkania cesarza Bizancjum Bazylego II Bułgarobójcy z wielkim kijowskim księciem Światosławem Igorowiczem w 968 roku i tak o nim napisał: „Oto jaki był jego wygląd: średniego wzrostu, nie bardzo wysoki i nie nazbyt niski, z gęstymi brwiami i jasnoniebieskimi oczami, z zadartym nosem, bezbrody, z gęstymi, nadmiernie długimi włosami nad górną wargą. Głowa jego była zupełnie goła, ale z jednej jej strony zwisał kosmyk włosów – znak szlachetności rodu”. (Диякон Лев. История. – М.: Наука, 1988. – С. 82). Wspomniany przez L. Diakona „kosmyk włosów” na ogolonej głowie to znany ukraiński oseledec, a „nadmiernie długie włosy nad górną wargą” to nie mniej znane kozackie wąsy, które często przedstawiali malarze i które nosił Taras Szewczenko, a nawet dziś wielu Ukraińców jest nimi dumnych. Zatem wizerunek wielkiego kijowskiego księcia Światosława Igorowicza, nakreślony przez Leona Diakona, ma wyraźne ukraińskie cechy, co po raz kolejny potwierdza ponad tysiącletnią tradycję Ukraińców, całkowicie obcą Rosjanom. O jakim więc „jednym narodzie” można mówić, panowie rosyjscy szowiniści? Podsumowując, można wysunąć główny wniosek, że Ukraińcy nigdy nie byli jednym narodem z Rosjanami (russkimi) i zawsze różnili się od nich wszystkim: pochodzeniem, historią, sposobem życia, a przede wszystkim – cechą decydującą – językiem. Język ukraiński jest samodzielny, bo ma swoją dawną historię, swoją gramatykę, swoje piśmiennictwo, swoją literaturę, swoich pisarzy i swoje znane pieśni. A putinowski obłęd o „jednym narodzie” – to dzieło złego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wydarzenie o kosmicznej skali: w Łucku otwarto największy obraz świata „Kosmogonia”

Projekt artystyczny „Kosmogonia” to dzieło światowej klasy, które tworzono w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy Korsaków, obok hali produkcyjnej w centrum kulturalno-rozrywkowym „Adrenalin City”. Według autora i kuratora projektu Wiktora Korsaka jest to dialog z widzami na temat: „Skąd wszystko się wzięło, skąd wzięliśmy się my i co z nami będzie?”. Tetiana MARKOPOLSKA Zdjęcia Natalii MAZEPY Największy obraz na płótnie o powierzchni 2000 metrów kwadratowych namalował artysta pochodzący z Gorłówki w obwodzie donieckim, Petro Antyp. Nad stworzeniem obrazu pracował dwa lata. Na otwarcie projektu 28 września przybyło wielu zwiedzających, zaintrygowanych możliwością zobaczenia największego obrazu świata. Obraz nazwano „Kosmogonia”, co z greckiego oznacza „narodziny”. Na jego ekspozycję przeznaczono powierzchnię 5000 metrów kwadratowych, gdzie wcześniej odbywały się różnorodne zawody sportowe. Podczas pracy twórczej w tych samych murach trwał proces produkcyjny, który stał się częścią projektu artystycznego. Dlatego sztuka w połączeniu z produkcją stała się częścią jego życia. „Chcieliśmy zrobić coś tak wielkiego, o światowej skali, co stałoby się lokomotywą w ukraińskiej sztuce. Zaczęła się wojna, wszystko wstrzymaliśmy, ale myśl pozostała. Chcemy zrealizować ją właśnie poprzez ten obraz” – opowiadał Wiktor Korsak. Poprzez różne kierunki artystyczne „Kosmogonia” pokazuje interakcję dobra i zła przez pryzmat filozoficznych, religijnych i mitologicznych światopoglądów. Koncepcję interakcji światła z ciemnością Wiktor Korsak rozwinął w swoim traktacie filozoficznym „Kosmogonia dobra i zła, albo O czym nie wiedział Zaratustra”. W książce zamieszczono rozdziały o duchowym rozwoju człowieka, nieśmiertelności, archetypach, walce cywilizacji z chaosem, roli sztuki w harmonizowaniu nieładu. Według autora książki słowo czyni niewidzialne widzialnym. Wiele treści zostaje utraconych, jeśli nie ma zasobu, który przechowuje w sobie informacje. Książka ma na celu wyjaśnienie i szersze zrozumienie „Kosmogonii” przez czytelników. „W dzieciństwie pojawiały się u mnie pytania: czym jest dobro, czym jest zło? Te myśli, że w jakiejś sytuacji dobro jest złem, a zło dobrem, jedni ludzie są dobrem, a inni złem, nie dawały mi spokoju. Zacząłem to wyjaśniać, ponieważ w filozofii, religiach i mitologiach ludzie już dochodzili do wniosku i idei, na czym polegają te kategorie etyczne” – wyjaśnił autor projektu. Podczas prezentacji książki zaznaczył: w wielu religiach mówi się, że to, co Boże, jest dobrem, a wszystko, co nie jest Boże – złem. Mity mówią, że złem jest chaos. „Zwróciliśmy się do praw dynamiki. Jedno z nich mówi o tym, że jeśli system jest zamknięty, to entropia – nieporządek – w nim znika. Zatem narasta chaos, który nie wymaga żadnego wysiłku ani energii, aby rosnąć. Jedna z teorii mówi, że wszystko skończy się białą śmiercią – zamieni się w mlecznobiałą mgłę. Kiedy głębiej badaliśmy tę kwestię, okazało się, że wszystkie nasze wysiłki, aby zatrzymać ten chaos, to właśnie jest dobro” – dodał. Jeden z rozdziałów poświęcony jest archetypom – pierwowzorom „nieświadomości osobowej”, umownym instrukcjom, które są zapisane na poziomie genetycznym ludzi. Według Korsaka odgrywają one niezwykle dużą rolę w istnieniu ludzi, ponieważ każdy z nich przewiduje zmniejszenie chaosu. „U nas, Ukraińców, dominuje archetyp bohatera, matki. A u Rosjan – ojca. Dlatego jeszcze długo nie będziemy mogli być z nimi razem na poziomie archetypowym, dopóki nie zmienią się genomy” – podał przykład Wiktor Korsak. Według autora traktatu większość religii głosi ideę, że śmierć jest zjawiskiem normalnym, ale warto żyć tak, aby po zakończeniu życia człowiek otrzymał nagrodę. Myśli filozofów są podzielone. Jedni uważają, że dopóki żyjemy, śmierci nie ma, a kiedy człowiek umarł, to jest mu już wszystko jedno. Inni mówią, że dusza w pełni istnieje bez ciała, dlatego w śmierci nie ma nic strasznego, a jeszcze inni odpowiadają, że śmierć jest czymś złym. „Stoimy na progu tego, że ludzie będą żyć wiecznie… Takie rozwiązanie proponuje inżynieria genetyczna. Tak człowiek nieśmiertelny będzie mógł stale odnawiać zniszczone cząsteczki, aktywując genomy. Ale wtedy pojawia się bardzo wiele problemów: co zrobić z normami etycznymi? A co jeśli śmierć motywuje nas do robienia czegoś przez całe życie? Co zrobić z tym, że nasze religie są nastawione na ideę: bądźcie grzeczni, a traficie do Raju?” – opowiadał o książce Wiktor Korsak. Rękopis ukazał się nakładem wydawnictwa „Koło”. Redaktorem artystycznym książki została Marta Pochodżaj. „Kiedy odbywa się druk książki, zawsze używa się czterech farb. To cztery płyty, na które wyprowadzane są obrazy. Każda płyta różni się i dopiero potem, przy ich nałożeniu, otrzymujemy końcowy kolorowy obraz. Myślę, że świat funkcjonuje tylko poprzez nakładanie i styk dobra i zła. Ta książka powstała dzięki nałożeniu tytanicznych płyt – prac pana Petra, tekstów pana Wiktora, pracy muzeum i drukarni… Korektorka, kiedy przesłała ostatni zredagowany rozdział książki, nazwała zakończenie pracy kwiatem. Ta książka to kwiat tej pracy” – opowiedziała Marta Pochodżaj. Uczestnik wydarzenia i działacz społeczny Iwan Zajec pogratulował zespołowi otwarcia i złożył życzenia na dalszą drogę. „Chciałbym, abyście przeszli do nowego projektu – ukraińskiej wizji historii świata. Musimy sprzedawać ukraiński projekt światu, ponieważ wyraża się w nim ewolucja cywilizacji… Ponieważ nasza kultura trypolska opanowała ogień, metalurgię, rolnictwo, hodowlę zwierząt… To jest to, w czym dzisiaj żyjemy. A to oznacza, że w naszym archetypie jest nie tylko coś ukraińskiego, bo i człowiek wtedy widział siebie jako cząstkę kosmosu… Dlatego życzę, abyście się nie zatrzymywali. Daję wam zamówienie na pracę na lata do przodu” – powiedział Iwan Zajec. W swoim przemówieniu gość podkreślił, że widzi w projekcie dwie warstwy – sztuki plastycznej i słowa, i właśnie w ich sumie będzie on najlepiej odbierany przez obserwatorów. „Dzisiaj ludzkość zmierza do chaosu, który pochłonie naszą cywilizację i doprowadzi do zagłady. Dlatego nagłośnienie tego problemu i zwrócenie się do filozoficznych, globalnych pytań, jak odwrócić chaos, jest bardzo aktualne na dzień dzisiejszy. Twórcą chaosu jest jego nosiciel, i aby głębiej zrozumieć ten problem, trzeba spojrzeć na wojnę, którą Rosja rozpętała przeciwko Ukrainie dziesięć lat temu. To wojna między barbarzyństwem a cywilizacją, chaosem a uporządkowaniem, która ma uratować naszą ludzkość” – dodał. Pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Pawło Mowczan podziękował zespołowi projektu „za niesamowite wydarzenie w życiu światowej kultury”. „Ten zamysł i jego realizacja dzisiaj wyprowadza nas do kategorii stolic sztu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sztuki i kultury nie tylko europejskiej skali, ale i światowego poziomu. Teraz na Ukraińców spadła kolosalna misja – odczytać głębokie ludzkie treści, zaczynając od najważniejszego, od fizyki duszy” – powiedział poeta Pawło Mowczan. Zauważył on, że każdy naród ma swoje spojrzenie na początek życia, a ukraińskie postrzeganie świata podarowało kolosalny obraz Wszechświata, w którym przedstawiono celowość wszystkiego, co wypracowała ludzkość przez tysiące lat istnienia. „Dlatego dla mnie Petro Antyp i Wiktor Korsak stali się ludźmi narodzin i odrodzenia. Dzisiaj zapoznajecie nas z kolosalną historią, w której jest niezwykle dużo sprzeczności, jak dla mnie, człowieka starszego pokolenia. A wy, człowieku Odrodzenia, wreszcie w tym dziele odrzuciliście wszystkie te praktyki, które w czasach radzieckich narzucano nam poprzez teorię darwinizmu, leninizmu, a potem i putinizmu. Przecież to jest kontynuacja tego, co nazywa się entropią w jej strasznym wymiarze, kiedy zamachują się na najważniejsze – na przeznaczenie człowieka do tworzenia dobra” – oświadczył Mowczan. Po prezentacji książki Petro Antyp i Wiktor Korsak przeprowadzili konferencję prasową z dziennikarzami, gdzie opowiedzieli, że obraz planują pokazywać za granicą. W tym celu tworzą pomniejszone repliki dzieła. Odnośnie możliwej sprzedaży obrazu i jego wartości, dla porównania przytoczyli poprzedni światowy rekord Brytyjczyka Sachy Jafriego. Jego obraz o powierzchni 1600 metrów kwadratowych sprzedano za 67 milionów dolarów. Obraz Antypa łączy w sobie mnóstwo motywów religijnych i mitów krajów świata. „Jest takie pytanie: po co narodził się człowiek, dokąd wędruje, co go czeka. W tym celu ludzkość wymyśliła filozofię i wiele religii: chrześcijaństwo, buddyzm, islam, mity słowiańskie. Ale jeśli czytać je, to opowiadają o tym samym. Ja jednak patrzę na obraz z optymizmem. Ludzkość wymyśliła tyle filozofii i religii, że czeka nas wszystko co dobre” – skomentował symbiozę wierzeń w swojej pracy artysta. Obraz prezentuje stworzenie świata, człowieka, rozwój cywilizacji i przyszłość. Wiktor Korsak przedstawił swoją wizję tego, jak to będzie. Wszystko zaczęło się od Wielkiego Wybuchu, rozwijało się przez 140 miliardów lat. Jednak kiedyś wszystko znów ściśnie się w punkt osobliwości. „Bardzo wiele zależy od tego, jaki wszechświat zostawimy, kiedy będzie się ściskał, bo taki właśnie będzie potem podczas następnego wybuchu. Oto nasza wizja. Jeśli chodzi o ludzi, to już wykonaliśmy swoją misję i uważam, że jesteśmy nieefektywni jako jednostki biologiczne. Jeśli zechcemy polecieć na Marsa, to roboty szybciej przeżyją niż ludzie, bo nie potrzebują tylu komfortowych warunków, nie boją się takich rzeczy jak promieniowanie… Będzie nam bardzo trudno” – przytoczył teorię kurator projektu. Wiktor Korsak zaznaczył, że jednym ze sposobów podawania informacji przez sztukę jest pobudzenie psychoemocjonalne. W tym celu, przed odsłonięciem obrazu, przygotowano immersyjny spektakl, który połączył warstwę wideo wyświetlaną bezpośrednio na płótnie malarskim, nagranie audio z wykładem mitów i teorii o narodzinach świata i jego przebiegu oraz artystyczne oświetlenie. „To moment, kiedy nie było niczego. Ani gwiazd, ani planet, ani przestrzeni, ani czasu. Tylko nieskończona pustka. Ale w tej pustce istniał punkt, tak mały, że nawet nie można było go zobaczyć… I oto pewnego razu ten punkt, który nazywają punktem osobliwości, wybuchł. Wybuch był tak potężny, że stworzył cały wszechświat. To był początek wszystkiego” – mówi się na początku spektaklu. Prezentację połączono także ze sztuką ubioru – w sali odbył się pokaz kolekcji „Kosmogonia” marki Look Art. Tego samego dnia odnotowano narodowy rekord Ukrainy w kategorii sztuka, uznając „Kosmogonię” za największy obraz Ukrainy. Nagrodę wręczył przedstawiciel Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mark Orłowśkyj. czas odwinąć imię zapomnieć uwolnić duszę ten tupot-śmiech zmieni na lekki wiatr i cichy szelest bezludna wyspa bezkresna przestrzeń nieładny brzeg czas zaczynać niech już późno-koniec-drogi czas zaczynać i zachłystywać się słonym pyłem… …bezludną wyspę sobie majstruję ze wszystkiego co zostało kiedy o skały wszystko się rozbiło… Dziękujemy, panie Tarasie, za to, że pan jest wśród nas! *** świt jak z budy wyłazi zaspany dziad budzik mnie obudzi autobus mnie pojedzie silnika nudne mantry i książeczka murakami o jak nie lubię ja podróży i tej krzątaniny z biletami! i tego podrzucania z pieniędzmi i tych świtowych kogutów i zamkniętej przestrzeni z obcymi co muszą swoimi być i celu co wyślizguje się z palców nocnego zmęczenia… …kłębkiem za horyzontem zwinęło się słowo „w domu” co mimo życia szalonego i map geograficznych czeka zawsze na mnie położywszy pysk na łapy… Ze zbioru „Widnokrąg” kto oddał swoje życie w walce z wrogiem – w niebie, okopach, transporterach opancerzonych, podczas gaszenia pożarów. Osobliwością wystawy jest to, że każdy portret towarzyszy esej lub wiersze, które „ożywiają” bohaterów. „Ci ludzie na portretach – to moi towarzysze broni. Każdy portret tutaj – to historia śmiałości, odwagi i miłości do ojczyzny. Oddali to, co najdroższe – swoje życia – za nasz kraj. Patrząc na te twarze, widzę tych, z którymi miałem zaszczyt stać ramię w ramię. I dla mnie wielką dumą jest to, że te portrety stworzyło młode pokolenie – wychowankowie naszej szkoły artystycznej. Świadczy to o tym, że pamięć o bohaterach będzie żyła wiecznie, przekazywana z pokolenia na pokolenie” – podzielił się emocjami pułkownik Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy, dowódca 7. brygady lotnictwa taktycznego imienia Petra Franki Jewhen Bułacyk. Wystawa potrwa do 31 października włącznie. Według informacji Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Co to za widnokrąg

Jarosława RIZNYKOWA, zastępczyni dyrektora Departamentu – kierowniczka Zarządu Kultury, Narodowości i Religii Departamentu Kultury, Narodowości, Religii i Ochrony Obiektów Dziedzictwa Kulturowego Obwodowej Administracji Państwowej w Odessie, członkini NSŻU Niedawno swoje 70. urodziny obchodził poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (2006) Taras Fediuk. Urodził się 6 października 1954 roku w mieście Ananiew w obwodzie odeskim, ukończył ukraińskie oddział wydziału filologicznego Odeskiego Uniwersytetu Państwowego. W latach 1980–1996 był członkiem Związku Pisarzy Ukrainy. Od 1996 roku na przemian wiceprezes i prezes Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich. Były kierownik konkursu powieści, sztuk teatralnych i scenariuszy filmowych „Koronacja słowa”, założyciel serii poetyckiej „Strefa Owidiusza”, w ramach której ukazało się ponad 60 książek. Był redaktorem naczelnym legendarnego miesięcznika literatury, sztuki i życia społecznego – czasopisma „Współczesność”, członkiem komitetu Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. W 2007 roku został laureatem nagrody „Kijowskie Ławry”, w 2010 roku – nagrody im. W. Wernadskiego. Jest autorem zbiorów poetyckich „Żurawie przed świtem” (1975), „Czarno na białym” (1990); „Złoto Inków” (2001), „Tajemna loża” (2003), „Oblicze pustyni” (2006), „Strych” (2009), „Chałwa” (2014), „Kanabis” (2017) i innych. Książki „Transnistria” (2007), „Chuha” (2011), „Cegła” (2019), „Kenotaf” (2022) w różnych latach uznano za najlepsze książki poetyckie w ogólnoukraińskim rankingu „Książka roku”. Ogółem w ciągu 55 lat pracy twórczej ukazało się ponad dwadzieścia jego książek. Niektóre wiersze Tarasa stały się wspaniałymi piosenkami, na przykład ta: nad górą Athos kilka greckich, aż czarnych wron, zapisz mnie, Panie, w swoje spisy po amen, zabiera mój czółen mnie w drewnianą niewolę, twarz bieleje na dnie łodzi jak kamień, a meduzy w falach drżą jak świątynne czasze, a kolenie pod nimi kołysze ślepymi ogonami, sól kładzie się na palce, a palce na piersi. Jest ich pięć... Zbiór „Kenotaf” ukazał się na miesiąc przed pełnoskalową rosyjsko-ukraińską wojną, dlatego poeta odwołał wszystkie zaplanowane prezentacje. Także w latach 2022–2023 nie odbył żadnego spotkania z czytelnikami. „Nie było do tego głowy... Gdzieś dałem datki, spotykałem się z wolontariuszami, miałem kłopoty, którymi wszyscy się martwimy. Ale w tym czasie powstała nowa książka wierszy »Widnokrąg«”, – powiedział pan Taras w jednym z ostatnich wywiadów. Dopiero w 2024 roku, jak sam to ujął, „wyszedł z nory” – po dwóch latach zamknięcia po raz pierwszy publicznie odczytał swoje wiersze w Odeskiej Narodowej Bibliotece Naukowej 14 lutego podczas Wielkiej Odeskiej Bibliocny, poświęconej Międzynarodowemu Dniu Darowizn Książek i Dniu Wszystkich Zakochanych, a 7 czerwca – podczas spotkania z czytelnikami w ramach tradycyjnego festiwalu „Książka ukraińska na Odessie”. 20 sierpnia w Winnicy i w kijowskim „Kupidonie” Taras Fediuk zaprezentował dwie książki – „Kenotaf” (2022) i „Widnokrąg” (2024), które stały się jubileuszowym podsumowaniem poszukiwań twórczych i eksperymentów. Kiedyś poeta powiedział, że w globalnym kontekście patrzy na wiele rzeczy pesymistycznie, ponieważ, jego zdaniem, cywilizacja pewnym krokiem idzie ku własnej zagładzie. Być może właśnie ten nastrój nadaje jego poezji taką filozoficzną wrażliwość, szczególną energetykę liryczną i kontemplacyjną medytacyjność: Ojcze nasz, jesienny ogrodzie… Pełne złotego nasienia niebieskie plastry osiki. Reр spem spero astra ad. Tylko czarny winogron spadnie na białą szyję... Dla Fediuka poezja to swoisty trans, dzięki któremu można zrozumieć świat, przy czym często nie będąc zrozumianym przez świat. Dlatego tworzy poezję jak prawdziwe szamaństwo, buduje ponadczasowe kenotafy, zagęszcza metafory, mnoży obrazy-symbole i aluzje: nie mogę. ciemnieje czarna ziemia. i szesnaście kopyt tupie z oddali tylko wiatr między rzuconymi na polu zwycięstwami tylko kołysze się pamięć rozdarta jak sztandar ale ja jeszcze tu nad ostatnią granicą ja jeszcze wasze swoimi słowami powiem nie wiem, co będzie, a cokolwiek by się nie stało – niebieska żyłka wciąż bije w zimne czoło. A ponadto pan Taras szczerze przekonany, że „poezja nie powinna być przyczepiona do świata, to świat powinien być przyczepiony do poezji… A jeśli świat »odczepi się« od poezji, to nic dobrego na ten świat nie czeka”. Składamy życzenia jubileuszowe temu niezwykle utalentowanemu człowiekowi, który ratuje nasz świat, nadając mu słowną formę, który opiekuje się swoim czytelnikiem, czyniąc go częścią swojego poetyckiego lokum, prowadzi bezdomne ludzkie dusze na wyspę poezji, dając im nadzieję:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Bohaterowie w sercach i na płótnach

W Starokostiantynowie na Chmielnicczyźnie, za wsparciem Ukraińskiego Funduszu Kultury, otwarto wystawę „Chwała Bohaterom!”, poświęconą pamięci ukraińskich obrońców. Ekspozycja zgromadziła wojskowych, rodziny poległych, działaczy, przedstawicieli władz miejskich i nieobojętnych mieszkańców miasta. Projekt o tej samej nazwie zainicjowali uczniowie miejscowej szkoły sztuki. Zwiedzający mieli możliwość zobaczenia 44 portretów oraz utworów literackich, które ukazują wyczyny ukraińskich bohaterów. Oprócz malarskich i graficznych obrazów zaprezentowano graffiti na lewkasie, które dodaje ekspozycji szczególnego kolorytu. Płótna przedstawiają tych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zmartwychwstanie po pół wieku

Mykoła PROCIUK. Ciąg dalszy. Początek w nr 34—39 za 2024 r. Roman Szuchewycz na południowym Wołyniu. Tajemniczy „Kodak”. O pobycie Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza na południowym Wołyniu w listopadzie i grudniu 1943 roku do niedawna prawie nic nie wiedziano. Z jakiegoś powodu ten ważny okres jego działalności bojowej wypadł z pola widzenia jego biografów i naukowców. Wzmianka o tym wydarzeniu przemknęła w publikacjach o Pierwszej Konferencji Narodów Uciemiężonych Europy Wschodniej i Azji, która odbyła się 21-22 listopada 1943 roku w szkole we wsi Buderaż w rejonie zdołbunowskim, czyli na terenach działań Grupy UPA „Bohun” dowódcy Petra Olijnyka–Eneja. Oto co pisze o tym śp. Petro Dużyj: „…wracając z Polesia i Wołynia, gdzie on (czyli R. Szuchewycz. – M. P.) wizytował oddziały UPA, do Galicji, zatrzymał się w okręgu wojskowym Eneja i nieoficjalnie brał udział w Konferencji pierwszego dnia (21.11) i w pierwszej połowie drugiego dnia obrad (22.11), do czasu, kiedy przygotowano projekt postanowień i odezwy”. W 1998 roku swoje wspomnienia przesłał mi Hryhorij Ilczenko (zob. jego wspomnienia „Wykonywanie specjalnego zadania”. – M. P.). Dokładnie opisuje on swój pobyt na ziemi krzemienieckiej w listopadzie 1943 roku oraz spotkanie z Głównodowodzącym UPA Romanem Szuchewyczem. Niektórzy z moich znajomych z niedowierzaniem odnieśli się do podanych przez H. Ilczenkę informacji. Ich głównym kontrargumentem było to, że dokumenty z podpisem R. Szuchewycza jako Głównodowodzącego UPA pojawiły się dopiero w pierwszej połowie stycznia 1944 roku. Jednak wiarygodność wspomnień H. Ilczenki została potwierdzona przez naukowców Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa NAN Ukrainy, którzy znaleźli w archiwach i wydrukowali materiały dotyczące działalności bojowej UPA na Wołyniu i Polesiu. Wyciąg ze „Sprawozdania z działalności oddziałów Grupy Eneja »Bohun« od 15 do 30 listopada 1943 roku”: „Przygotowane do pełnego wymarszu oddziały »Wschód« zostały zatrzymane i częściowo użyte na rozkaz dowódcy Tura do akcji rozbrajania kozaków (kubańców) w punktach Nosowicze, Mietelno, Ołyka. Jednocześnie formuje się z powracających i stacjonujących oddziałów kureń »Bystry« do wymarszu na ziemię winnicką”. Oczywiste jest, że tym dowódcą Turem, którego rozkazy bezdyskusyjnie wykonywał Enej, był Główny Dowódca UPA Roman Szuchewycz-Tur, Czuprynka. A głównym celem jego ówczesnego pobytu na południowym Wołyniu było nie tylko inspekcjonowanie sił powstańczych, ale przede wszystkim badanie możliwości dalszego rozszerzenia zbrojnej walki UPA na Południe i Wschód Ukrainy. Bardziej pewnym i perspektywicznym był właśnie kierunek południowy i Czuprynka pod koniec listopada 1943 roku mianuje Dowódcą UPA-Południe Omelana Hrabcia-Batka, a Szefem jego sztabu wojskowego – Wasyla Procuka-Kropywę. Myślę, że przed tą nominacją doszło do spotkania Szuchewycza i Kropywy. Rzecz w tym, że na tak odpowiedzialne stanowiska Szuchewycz mianował zawsze tylko dobrze znane mu osobiście osoby. Byli to, z reguły, znani jeszcze w latach 30. działacze OUN lub jego dawni podwładni z batalionu „Nachtigall”. Kropywa nie należał do żadnej z tych kategorii. Dlaczego więc z dziesiątek sławnych dowódców powstańczych Szuchewycz wybrał właśnie Kropywę, który, w odróżnieniu od innych dowódców kureni, nigdy nie lubił chwalić się swoimi wyczynami. Ale kiedy Szuchewycz zapytał Eneja, komu z dowódców bojowych można powierzyć tak ważne stanowisko, ten jednoznacznie wskazał na skromnego, niepozornego Kropywę. Podczas spotkania Wasyl z ciekawością przyglądał się Szuchewyczowi, o którym słyszał już wcześniej. Przedtem widział Wasyl i innych funkcjonariuszy, którzy od czasu do czasu pojawiali się na południowym Wołyniu. Z ust tych „wysokich” przedstawicieli od razu zaczynała wylewać się cała lawina pouczeń, co i jak tutaj należy robić. Cierpliwie wysłuchiwał Wasyl tych nudnych wywodów ludzi, którzy ani razu nie byli w boju, ale mieli dobrze „podwiązany” język, a w duchu myślał: „Poszedłbyś ty, człowieku, choć raz z moimi chłopcami na rajd na Żytomierszczyznę, czy byłbyś wtedy taki gadatliwy?”. Ale Szuchewycz żadnych pouczeń i wywodów nie dawał, a od razu zaczął wypytywać Wasyla o jego rajdy bojowe i propagandowe na Wschód i Południe, o sukcesy i niepowodzenia, o nastroje wśród powstańców i miejscowej ludności, o doświadczenie bojowe. Widząc tak wielkie zainteresowanie Głównego Dowódcy UPA, Kropywa złożył mu raport nie tylko o przeprowadzonych rajdach, ale też wyciągnął swoje wnioski z punktu widzenia perspektywy rozwijania Powstania na Wielkiej Ukrainie. Ze smutkiem skonstatował, że obecnie póki co nierealna jest możliwość podniesienia takiej samej potęgi Powstania na Wschodzie Ukrainy, jaką jest ono na Wołyniu. Główna przyczyna takiego stanu – niemal całkowity brak tam męskiej ludności. Druga przyczyna – patologiczny, paraliżujący strach, wywołany Hołodomorem i masowym niszczeniem ukraińskich patriotów w USRR. Dlatego Kropywa otwarcie powiedział Szuchewyczowi, że nie podziela lekkomyślnych poglądów, które bazują tylko na emocjonalnych wyobrażeniach niektórych polityków i nie mają pod sobą żadnego realnego podłoża. Mimo to, nawet w tak niełatwych warunkach, Powstanie trzeba przygotowywać. I tutaj pojawia się jeszcze jeden problem – kadrowy. Do prowadzenia długotrwałej wojny partyzanckiej potrzeba mieć tysiące niezawodnych i dobrze wyszkolonych oficerów i podoficerów. Faktycznie każdy ukraiński partyzant powinien być gotowy do samodzielnych działań w oderwaniu od swojego roju czy czoty. I to wyszkolenie trzeba zorganizować już teraz, natychmiast. Uważnie wysłuchał Główny Dowódca UPA Szuchewycz przemyśleń Kropywy, które ten nosił w sobie podczas swoich niełatwych rajdów. A potem sam opowiedział o swoim partyzanckim samokształceniu, o tym, jak jeszcze w latach 30. próbował znaleźć i przeczytać wszystko, co dotyczyło teorii i praktyki prowadzenia wojny partyzanckiej przez różne narody i w różnych krajach. Wojna partyzancka to zawsze walka potężnego, ale niezdarnego Goliata – państwa-najeźdźcy i zwinnego, ruchliwego Dawida – powstańczego narodu. Stale i nieustannie zadając dotkliwe ciosy potężnemu Imperium-Goliatowi, a w tym samym czasie umiejętnie unikając jego ciężkich pięści, ukraińscy powstańcy w ostatecznym rozrachunku niechybnie zwyciężą. Szuchewycz przypomniał też o tym, że wojna partyzancka może być skuteczna tylko wtedy, gdy będzie narodową. Wspierać powstańców powinna cała ludność, cały naród. A tak będzie wtedy, gdy w partyzanckich szeregach będą walczyć mężowie, ojcowie i synowie z tej miejscowości, gdzie podnosi się Powstanie. Przybyłym powstańcom miejscowa ludność może sympatyzować, ale wspierać tak samo, jak wychodźców ze swojej miejscowości, nigdy nie będzie. Dlatego przy rozwijaniu Powstania na Południu i Wschodzie Ukrainy decydujące będzie stanowisko i stosunek miejscowej ludności. A rajdujące kurenie mają odegrać rolę inicjatorów i katalizatorów ruchu powstańczego. Szuchewycz poprosił Kropywę, by opowiedział trochę więcej o sobie. I kiedy Wasyl zaczął opowiadać o swojej rodzinnej Sokalszczyźnie, zapytał, czy znał swojego ziomka Legendę. Wasyl odpowiedział, że Iwana Kłymowa-Legendę znał dobrze jeszcze przed wojną. A latem 1941 roku na osobisty rozkaz Legendy Wasyl zatrudnił się jako tłumacz w niemieckim liegenschaftcie w Szepietówce, gdzie przebywał prawie rok. Szuchewycz opowiedział, jak Prowid OUN podejmował kilka desperackich prób uwolnienia Legendy z niemieckiego więzienia. Ale wszystkie one okazały się nieudane. I zginął sławny Legenda, zakatowali go gestapowcy we Lwowie prawie rok temu, w grudniu 1942. Zamilkli. – A czy ma Pan rodzinę, druhu Kropywo? – zainteresował się Szuchewycz. – Tak, mam żonę i dwoje dzieci – starszą 6-letnią córkę i młodsze 4-letnie dziecko. Mieszkają one razem z moją mamą Likerią we wsi Horodyłowicze niedaleko Sokala. I opowiedział Wasyl Szuchewyczowi-Czuprynce o tym, co ciężkim kamieniem leżało na sercu. Opowiedział o tym, jak jego matka Likeria i żona Paraskewia, poszukując go, pokonały trudną 250-kilometrową drogę i przybyły pod koniec czerwca na Lanowiecczyznę do wsi Bereżanka, do Marii Hraboweckiej, matki jego przyjaciela Wołodii. Miały nadzieję dowiedzieć się czegoś o swoim Wasylu. Ale Maria nic im o miejscu pobytu Wasyla nie powiedziała. Wasyl wtedy się z nimi nie spotkał. Tak też poszły z powrotem w wielkim smutku. Czy miał prawo tak okrutnie postępować ze swoimi najbliższymi ludźmi? Szuchewycz uważnie wysłuchał tej niespodziewanej spowiedzi dowódcy Kropywy. I opowiedział, że sam nie raz znajdował się w takim stanie, kiedy jego żona Natalka i syn Jurko nie tylko nic o nim nie wiedzieli, ale i sami narażali się na śmiertelne niebezpieczeństwo. Ale taki już los naszych bliskich. Musimy to przeżyć i przetrwać. Po tej szczerej rozmowie Wasyl poczuł, że ten ciężki kamień jakby zniknął z jego piersi. Szuchewycz poinformował, że mianował Omelana Hrabcia-Batka dowódcą UPA-Południe, a jego, Kropywę, – szefem Sztabu UPA-Południe. Dlatego Kropywa powinien niezwłocznie wyjechać na Winnicczyznę, gdzie w pobliżu Litynia we wsi Mykułynci przebywa ze swoim oddziałem Omelan Hrabec-Batko, i przekazać mu ten rozkaz oraz zarządzenia dotyczące dalszych działań. Szuchewycz powiedział również, że dostępnych obecnie sił jest tam zbyt mało, aby wzniecić powstanie, ale zaplanował utworzenie nowej bojowej grupy rajdowej, która otrzymała nazwę „Kodak”. Ma ona stać się jądrem jeszcze potężniejszej jednostki – Grupy UPA-Południe, która w wyznaczonym czasie wyruszy w rajd na Czerkaszczyznę, do Chołodnego Jaru i stamtąd wznieci Ogólnoukraińskie Powstanie przeciwko stalinowskiemu totalitarnemu reżimowi. Wykonując rozkaz Głównego Dowódcy UPA R. Szuchewycza-Czuprynki, Wasyl Procjuk-Kropywa pod koniec listopada 1943 roku wraz z kureniem Jarosława Biłynskiego-Bystrego wyruszył w rajd na Winnicczyznę. Ale powstańczy los jest zmienny i nieprzewidywalny. Podczas objeżdżania miasteczka Łanowce w pobliżu wsi Wiazowiec powstańcy zostali ostrzelani przez węgierskiego karabiniera, który ochraniał most przez rzekę Horyń. Kropywa został ranny w nogę. Pojechał saniami na Winnicczyznę, ale pełnić obowiązków szefa Sztabu UPA-Południe u Batka już nie mógł. Przekazawszy Batkowi rozkaz R. Szuchewycza-Czuprynki, po kilku dniach ranny Kropywa musiał wracać z powrotem, na Południową Wołyń. A o kolejnych wydarzeniach nikt lepiej nie może powiedzieć niż sanitariuszka UPA Lesia Medwedczuk – Topola, która leczyła rannego Kropywę. „Na początku grudnia 1943 r. do naszego szpitala przyszedł nadrejonowy przywódca OUN Andrij Łobar pseudonim „Marko” rodem ze wsi Wełyki Bereżci, która jest koło Krzemieńca, i powiedział, że mam jechać do rannego dowódcy Kropywy. Tutaj trzeba powiedzieć, że Kropywa był bardzo surowym i wymagającym dowódcą. Był wzorem dyscypliny i wymagał tego od nas wszystkich. Pamiętam, kiedy jeszcze byliśmy na szkoleniu w sztabie, pewnego razu do naszego baraku, gdzie my, dziewczyny, mieszkałyśmy, podeszli chłopcy (galicjanie). Dowódca Kropywa podszedł i tak ich zrugał, że nikt więcej nie odważył się do nas podchodzić. Drugi przypadek był taki. Pewnego dnia wszystkich nas, powstańców i kursantów, ustawiono w trójkąt. W środku tego trójkąta stał jeden powstaniec. Dowódca Kropywa wygłosił bardzo silną, patriotyczną przemowę, mówiąc, po co my tu wszyscy się zebraliśmy, jaki jest nasz cel itd. A oto ten strzelec, będąc na warcie, w nocy opuścił ją i poszedł do wsi do dziewczyny, narażając nas wszystkich na niebezpieczeństwo (i to nie było pierwszy raz). Na co zasłużył, pytam was wszystkich? W odpowiedzi rozległo się jednogłośnie – „Śmierć!” Jego zaraz wyprowadzili i rozstrzelali. Było mi żal tego młodego chłopaka, ale dyscyplina – ponad wszystko. Dowódcy Kruka w tym czasie w sztabie nie było. I oto do tak surowego dowódcy musiałam jechać. Ja, prawda, próbowałam odmówić, mówiąc: „Na kogo zostawię rannych?” A w myślach: „Boże, co będę robić, ja przecież nie umiem dobrze jedzenia przygotować.” Ale nic z tego nie wyszło i musiałam jechać. Nadrejonowy przywódca powiedział, że ranny dowódca Kropywa leżał na Dubieńszczyźnie, trafił pod bombardowanie, mógł zginąć. My nie możemy ryzykować jego życiem, dlatego będzie leczył się osobno i Pani, „Topolo”, musi jechać do niego, a tutaj Panią zastąpi druga sanitariuszka. U dowódcy Kropywy zastałam sanitariuszkę „Budiaczkę” z naszego szkolenia, która już mu zrobiła opatrunek. Tak więc do swojego obowiązku przystąpiłam następnego dnia. Dowódca Kropywa był ranny w prawe udo. Kula nie wyszła, a została w mięśniach. Rana zaczęła już się goić i dowódca Kropywa po trochu chodził. Często do niego przychodzili łącznicy i przynosili grypsy. W wolnym czasie, a było go pod dostatkiem, dowódca Kropywa opowiadał o Ukrainie i historii, o biednym zniewolonym wiekami. Wieś Buderaż, Zdołbunowszczyzna. Koniec grudnia 1943 r. Negocjacje Dowództwa UPA z węgierską misją wojskową. Dolny rząd (od lewej do prawej): Szef wydziału wywiadowczego (SZW) Andrij Dolnycki – Nemo, Hołubenko, Kiseł, członek Prowodu OUN Omelan Łohusz – Iwaniw, podpułkownik armii węgierskiej Ferenc Marton, komendant zaplecza UPA-Północ Rostysław Wołoszyn-Horbenko, dowódca Grupy UPA „Bohun” Petro Olijnyk-Enej, Roman, starszyna szkolenia bojowego Grupy „Bohun” Wasyl Procjuk – Kropywa. Górny rząd: Zastępca SZW Wasyl Koreniuk – Palij, referent gospodarczy UPA-Północ Wasyl Moroz-Zubatyj, szef sztabu Grupy UPA „Bohun” Dmytro Kazwan – Czernyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nasz naród i o naszej walce wyzwoleńczej. I widząc, że we wszystkim jestem dobrze zorientowana, zapytał mnie: „Topolo, powiedz mi, kim jesteś?”. „Jak to kim? Jestem Topola” – powiedziałam, a dowódca Kropywa uśmiechnął się z tego, że nie dekonspiruję się. Wtedy zaczął mówić, że czeka nas w przyszłości jeszcze bardziej okrutna i bezlitosna walka z „czerwoną nawałą” i że dziewczęta również muszą być zaznajomione z bronią. Dowódca Kropywa miał na uzbrojeniu niemiecki pistolet MP. Kropywa nauczył mnie rozkładać i składać tę broń. Tak minęły dwa tygodnie. Na początku trzeciego tygodnia Kropywie przyniesiono gryps. Przeczytawszy go, zwrócił się do mnie: „Topolo, proszę cię, zamów na jutro dwie furmanki. Wzywają mnie na naradę do Brzeżan (był członkiem Krajowego Prowodu OUN), a ty pojedziesz na Iłowicę. Po naradzie – powiedział – pokażę się lekarzowi. Jeśli koniecznie będę musiał mieć operację, wyjmować kulę, to będziesz nadal przy mnie”. Na drugi dzień dowódca Kropywa pojechał do Brzeżan, a ja do szpitala na Iłowicę. Ale jechałam już chora. Jeszcze dwa dni przed wyjazdem poczułam, że mam temperaturę i boli mnie lewe ucho. Myślałam, że się przeziębiłam i samo przejdzie. Kiedy przyjechałam na Iłowicę, staniczna nakarmiła mnie gryczanymi kluskami ze słonym serem, co mi bardzo zaszkodziło, bo miałam dur brzuszny. Od niej dowiedziałam się, że szpital przeniósł się na chutor Liszniki. Lekarzem w tym czasie był wciąż ten sam Żyd. Spojrzał na mnie i zapytał: „Co z tobą, Topolo, ty cała płoniesz?”. „Tak przewiało mnie chyba, bo boli mnie lewe ucho” – odpowiedziałam. Zmierzył temperaturę i rano wysłał mnie do wsi Iłowica, podejrzewając, że mam dur wysypkowy. A ja miałam w rzeczywistości nie dur wysypkowy, a brzuszny, co jest o wiele niebezpieczniejsze. Wysłał mnie ten lekarz-Żyd i zapomniał. Sam nie przyjeżdżał i nikogo do mnie nie przysyłał. A mnie stawało się coraz gorzej. Często traciłam przytomność i majaczyłam. Nie wiem, ile czasu minęło od momentu, gdy zachorowałam. Pewnego dnia rano przyszedł do mnie Kropywa, pochylając się nade mną, zapytał: „Co z tobą, Topolo?”. Pamiętam tylko, że mu odpowiedziałam: „Druhu Kropywo, nie podchodźcie do mnie, bo mam dur”. Najwyraźniej wszystko mu opowiedziano, jak odniósł się do mnie ten lekarz. Bo kiedy minął u mnie kryzys i była nadzieja, że wyzdrowieję, on sam, ten lekarz, powiedział mi, że teraz jest spokojny o swoje życie i opowiedział, jak Kropywa mu zagroził. Że jeśli umrze ta dziewczyna, czyli ja, to będziesz miał kulę w łeb. Długo ten lekarz walczył o moje życie. Choroba była zaniedbana i nikt nie miał nadziei, że ją przeżyję. Moi rodzice zdobywali u Niemców w Krzemieńcu, przez naszych ludzi, lekarstwa i zastrzyki, które on tylko kazał”. Do tego czasu odnosi się także znana historyczna fotografia, którą nazywam „Siedmiu jeźdźców”. Ta fotografia była podawana w różnych wydaniach o UPA i pod różnymi nazwami, ale prawdziwy i wiarygodny opis jej jako pierwszy podał Maksym Skorupśkyj – Maks, który sam jest na tej fotografii. Wyjaśnienie M. Skorupśkiego do zdjęcia „Siedmiu jeźdźców”: „Przyjrzyjmy się uważnie zdjęciu na str. 215 w książce pierwszego tomu Litopysu UPA (zob. zdjęcie 11). Na nim widać siedmiu jeźdźców i pod zdjęciem napisano: „Grupa jeźdźców z UPA-Północ. Początek zimy 1943 r.”. W rzeczywistości na zdjęciu widać część sztabu Grupy UPA-Południe. Od lewej do prawej: pierwszy – dowódca Grupy Enej, drugi – jego dżura-łącznik, trzeci – major Jastrub-Szczupaka, czwarty – szef sztabu Czernyk, piąty – kureńny Jurko, szósty – kureńny Maks, siódmy – kureńny Kropywa – Mykoła. Zdjęcie robiono w niesprzyjających warunkach, prószył mały śnieg, ale fotograf, pamiętam, operował aparatem szybko i sprawnie. Miał, widać, nawyk robienia zdjęć. To było pod koniec 1943 roku na chutorze Boszuki na Wołyniu”. *** Opis ogólnego stanu południowego Wołynia pod koniec 1943 roku przedstawił w swoich wspomnieniach Łuka Pawłyszyn-Ihor, który na polecenie R. Szuchewycza towarzyszył Hrycajowi-Ołehowi, Perebyjnosowi podczas jego inspekcyjnej podróży do Grupy UPA „Bohun” Petra Olijnyka – Eneja: „Z nieznacznymi przygodami w drodze przyjechaliśmy na ziemię brodzką. Niebo na północy i na wschodzie czerwieniło się, mieniło kolorami, mrugało, jakby żywe sferyczne ciało, przypieczone na ziemskim ogniu. Płonęły polskie wsie. – Odpłaca się Lachom za wszystko, – ktoś zagrzmiał z ciemności. – Chata za chatę, krew za krew! – odezwał się drugi. My z Ołehem milczeliśmy, myśląc każdy o swoim. Wiele opowiadali mi naoczni świadkowie o okrucieństwach polskich młodzików, policji na Wołyniu przed powstaniem tam ukraińskiej samoobrony oraz UPA. Bezbronne chutory, wsie niszczono przez nich doszczętnie, ludzi torturowano, zabijano – od starego do małego, nawet niemowlęta. I to robili przedstawiciele tej nacji, za którą niedawno walczyłem na froncie!.. Ależ my nie powinniśmy tak, jeśli jesteśmy chrześcijanami... Przejeżdżaliśmy niebezpieczny pas o szerokości kilometra o północy, po dokładnym rozpoznaniu. Obyło się bez strzelaniny. Sanie z naszą ochroną zawróciły w stronę Lwowa, a my pojechaliśmy dalej. Złocone kopuły i krzyże Poczajowa przyciągały z daleka, ale trzeba było je ominąć, bo w mieście byli Niemcy. Jak najszybciej wklinaliśmy się w głąb Wołynia, ziemi zdołbunowskiej, wybierając się na bardziej bezpieczne terytorium, gdzie już gospodarowali nasi. Coraz częściej po wsiach i miasteczkach spotykało się łuki z niebiesko-żółtymi flagami, antybolszewickimi i antyniemieckimi hasłami. Szczególnie ich przybyło, gdy dotarliśmy do okolic Poczajowa. Oto niektóre, które zapamiętałem, napisy na hasłach i plakatach: „Niech żyje UPA!”, „Precz z kołchozami!”, „Śmierć Hitlerowi i Stalinowi!”, „Gestapo i NKWD – na front!”, „Moskwa i Berlin – jednakowi wrogowie narodu ukraińskiego”. Trafiały się gazety i ulotki, wydane sposobem drukarskim. Niektóre odezwy i ulotki były wydrukowane w języku rosyjskim – były przeznaczone dla Rosjan, Kazachów, Tatarów, Azerbejdżanów, Uzbeków, Gruzinów, których było już wielu w UPA i jeszcze wielu wałęsało się po lasach, służyło w policji. Patrole, hasła, łącznicy. Czuło się, że do centrum, jądra tej wzburzonej, wolnej Wołyni już niedaleko. Sztafeta działała wyraźnie i zgodnie, nas jak najlepiej przyjmowano, karmiono, pojono, kładziono spać (czy nie specjalnie dla inspekcji wszystko to było zorganizowane? – w duszy wątpiłem). Działał handel najbardziej chodliwymi towarami, produktami na poziomie wymiany towarowej, jakiekolwiek pieniądze były mało warte. Tytoń dawano w gazetowym opakowaniu z tryzubem i napisem: „Fabryka tytoniu UPA”. Naftę, drożdże, papier i papierki do skręcania papierosów przywozili specjalni dostawcy z terenów Galicji. Spekulanci po kryjomu handlowali spirytusem, samogonem oraz różnym badziewiem. Zainteresowałem się u towarzyszącego łącznika, czy nie powstają trudności z produktami, skąd je dostarczają. Okazuje się, że skądkolwiek, i, oczywiście, od chłopów, jako obowiązkowy kontyngent. Ale normy tego podatku są niewielkie: jeśli gospodarstwo ma 5 ha ziemi i więcej, to gospodarz oddawał 5 kg mięsa, 2 kg tłuszczu, 10 kg mąki i jarzyn. U biednych nic nie brano, chyba ktoś chciał oddać dla UPA dobrowolnie. Niemcy zdzierali o wiele więcej, ale na Wołyń oni nawet nie zaglądali. Wołyń wyglądała jak jeden wielki wojskowy tabor w ruchu, choć była zimna zima. Wojsko było pstrokate: różne nacje, różne umundurowanie (kto co zdołał założyć i obuć), różne uzbrojenie. Za to na głowach strój prawie jednakowy: albo ciepłe czapki-uszanki, albo petlurowki – wszyscy z jednakowymi tryzubami. To było ounowskie wojsko. Członkowie OUN(M) zajmowali sobie oddzielne tereny tutaj (jak i w Karpatach) i też próbowali stworzyć armię”. Wszyscy rozumieli, że klęska Niemiec jest nieunikniona. Szczególnie dobrze to odczuwali żołnierze i oficerowie węgierskiego korpusu armijnego, którymi Niemcy postanowili zatkać wielką frontową wyrwę na odcinku Ostróg-Szumsk. Madziarzy dobrze uświadamiali sobie, że przy kolejnym natarciu czerwonej armii utrzymać swoich pozycji oni nie zdołają, a będą rozgromieni i zniszczeni. Z każdym dniem węgierscy żołnierze coraz bardziej demoralizowali się, żadnego pragnienia walczyć za Hitlera i Horthyego oni już nie mieli. Trzeźwo oceniwszy stan swojego wojska i ogólną sytuację polityczną, dowództwo węgierskiej armii postanowiło opuścić front i marszowym porządkiem docierać do swojej historycznej ojczyzny – Węgier. Ale wiedzieli, że po drodze do domu będą dobrze pobici przez ukraińskich powstańców, bo wśród miejscowej ludności madziarscy wojacy zyskali złą sławę grabieżców i maruderów. I oto do powstańczych dowódców zaczęły napływać wiadomości od dowództwa węgierskiego korpusu armijnego o zamiarach przeprowadzenia negocjacji w sprawie warunków przepuszczenia oddziałów wojskowych przez tereny kontrolowane przez UPA. Dowództwo UPA postanowiło wykorzystać te negocjacje dla zapewnienia swoim oddziałom broni i amunicji. Negocjacje z Madziarami trwały kilka dni pod koniec grudnia. Odbywały się one we wsiach Dermań i Buderaż. Ze strony ukraińskiej brali w nich udział: komendant zaplecza UPA-Północ Rostysław Wołoszyn-Pawłenko, Horbenko; dowódca Grupy „Bohun” Petro Olijnyk–Enej; członek głównego Prowodu OUN Omelan Łohusz – Iwaniw; szef sztabu wojskowego Grupy „Bohun” Dmytro Kazwan–Czernyk; starszyna wyszkolenia bojowego Grupy „Bohun” Wasyl Procuk-Kropywa; kierownik 1 wydziału wywiadowczego Andrij Dolnycki-Kysil, Nemo, Hołubenko; zastępca kierownika wydziału wywiadowczego Wasyl Koreniuk-Palij; referent gospodarczy UPA-Północ Antin Moroz-Zubatyj. Kierownikiem węgierskiej misji był podpułkownik Ferenc Marton. W wyniku pomyślnie przeprowadzonych negocjacji każda ze stron otrzymała to, o co zabiegała, a mianowicie: Węgrzy – możliwość wydostania się bez strat z frontowego piekła, a ukraińscy partyzanci – broń. Po zakończeniu negocjacji postanowiono zrobić zdjęcie. Do fotografii stanęli koło cerkwi u podnóża Tryzuba Włodzimierza – Symbolu Niepodległej Ukrainy. Wasyl nie bardzo lubił pozować przed aparatami fotograficznymi i stał z boku. Ale Enej zawołał: – Druhu Kropywo, stawaj do zdjęcia, może przyda się dla historii. Stanął Wasyl z boku koło Eneja i takim zobaczyłem swojego ojca po 50 latach. Symboliczne, że właśnie w Wielką Sobotę, 30 kwietnia 1994 roku, w przeddzień Świetlistego Zmartwychwstania Pańskiego, po raz pierwszy zobaczyłem go na tej historycznej fotografii! Właśnie w tym dniu otrzymałem list od Honorowego Przewodniczącego Stowarzyszenia byłych żołnierzy UPA w Kanadzie Wiktora Nowaka. Spojrzawszy na zdjęcie, które było w liście, nagle gwałtownie krzyknąłem, bo od razu rozpoznałem swojego ojca: – Włączcie światło, gdzie moje okulary?! Żona i córka zrozumiały, że wydarzyło się jakieś nadzwyczajne zdarzenie, i również zaczęły uważnie wpatrywać się w nieznajomą i z jakiegoś powodu tak znajomą bliską twarz. A ja, już nieco ochłonąwszy, znowu i znowu przyglądałem się postaci ojca. W 1996 roku w Święto Pokrowy udało mi się odwiedzić las antoniowiecki, to samo miejsce, gdzie w latach wojny był sztab Kruka–Eneja (według nowych badań Konferencja odbyła się we wsi Iljaszówka w rejonie ostrogskim. – H. D.). Podczas uroczystości z okazji utworzenia UPA 14 października 1996 roku podeszła do mnie mieszkanka wsi Wielka Iłowica Hanna Muzyka i powiedziała, że pamięta mojego ojca, dowódcę Kropywę. Jak zawsze na takich licznych wydarzeniach, nie udało mi się wtedy szczegółowo porozmawiać z panią Hanną, ale potem napisałem do niej list i wysłałem tę samą fotografię. Oto fragment jej listu: „Dzień dobry Panu, szanowny panie Mykoło! Pozdrawiam Pana z Dniem Anioła Świętego Mikołaja! Życzę szczęścia Panu wszystkim i zdrowia! Napiszę o Kropywie. Mój tata był na podwórku u siebie, przyjechało 3 jeźdźców, dowódca Kropywa z dwoma strzelcami. Przywitali się i pytają, co we wsi. „We wsi cicho – mówi tata – a jak to dalej będzie?”. A Kropywa mówi: „Będzie, ojcze, to co na tym wzgórzu będzie zbudowane... jeszcze wspomną nas i ścieżki nasze”. I ja pobiegłam, gdzie kazali. To było nie jeden raz. Na Pokrowę kiedy powiedzieli – syn Kropywy. Kto? Przypomnij sobie, syn. I ja zmusiłam się podejść do Pana. Pisać już nie mogę, bo stara, już 70 lat 16 grudnia. Bardzo dziękuję Panu za zdjęcie. Ja od razu poznałam Kropywę i czapkę – to nasza robota. Eneja poznałam i Skopa poznałam. Eneja – nie mogę rozpoznać w co ubrany, czy w te szynele, które ja zaszywałam, bo i nie bardzo widzę. Na tym kończę. Bądźcie zdrowi”. Ciąg dalszy nastąpi. Starszyny i podstarszyny szkoły UPA. Zdjęcie ze źródeł otwartych Część sztabu grupy „Bohun” pod koniec 1943 r., na chutorze Boszuki (18 km na płd.-zach. od m. Wiśniowiec, obwód tarnopolski). Od lewej do prawej: dowódca Grupy „Bohun” Petro Olijnyk – Enej, jego dżura – woźnica, major Jastrząb – Szczupaka, szef Sztabu Grupy „Bohun” Dmytro Kazwan – Czernyk, kureniowy Jurij Czujkowski – Jurko, kureniowy Maksym Skorupski – Maks, członek Krajowego Prowodu OUN, starszyna wyszkolenia bojowego Grupy „Bohun” Wasyl Procuk – Kropywa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińskich i międzynarodowych konkursów literackich: “Dnipro-Book-Fest”, “Złoty bocian”, “Jarosławów wał”, “Książkowa tołoka”, “Odrodzimy zapomniany gatunek”, zdobywczyni Grand Prix międzynarodowego konkursu “Koronacja słowa” (2015, powieść “Wrzosowe miody”) oraz 2. nagrody “Grand-Koronacja” (2021, powieść “Ta, która łamie wiatr”), nasza krajanka, urodzona we wsi Onackiwci w połonskiej miejskiej wspólnocie terytorialnej. Wołodymyr Łys – ukraiński prozaik, dziennikarz, dramaturg, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz biblioteki szkolno-społecznej, a bliższe poznanie “Zakochani w ukraińskim słowie” – Kamieniecko-Podolskiej centralnej biblioteki miejskiej im. K. Sołuchy. Autorskie spotkanie z literatami odbyło się w alma mater Nadiji Humeniuk – Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, gdzie swego czasu studiowała, choć wtedy było to Chmielnickie Studium Pedagogiczne. Tutaj autorka spotkała się ze swoją studencką przyjaciółką Nadiją Orłowską, z którą pogrążyły się we wspomnieniach. Czytelniczy kemping “Niezmyślone historie życiowe Nadiji Humeniuk i Wołodymyra Łysa” odbył się w Starokonstantynowskiej centralnej bibliotece publicznej. Literacka trasa nie ominęła również małej ojczyzny pani Nadiji – Połomszczyzny. Ziomkowie radośnie witali pisarskie małżeństwo na twórczym spotkaniu “Krewinka rodzinnej ziemi” w Centralnej bibliotece Rady Miejskiej Połonne. Podczas rozmowy Wołodymyr Sawowycz opowiadał o swoich utworach, procesie ich pisania, obrazach i fabułach. Szczególną uwagę poświęcił powieściom “Stulecie”. Zwycięzców w nominacji “Publicystyka” w tym roku nie wyłoniono. Wszyscy laureaci nagrody wyrazili słowa szczerej wdzięczności, zaznaczyli, że to wydarzenie stało się odkryciem twórczości Mychajła Czabaniwskiego i obiecali popularyzować jego utwory. Nagroda literacka imienia Mychajła Czabaniwskiego dla społeczności Sachnowszczyzny jest nie tylko znakiem uznania osiągnięć twórczych. Symbolizuje ona żywy proces rozwoju kultury i ukraińskiego słowa, które w czasach prób zachowuje swoją wagę. Społeczność dokłada ogromnych starań. Laureaci nagrody imienia Mychajła Czabaniwskiego w gronie uczestników wydarzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Twórcza diada

Zoja FILIPPENKO, Alona RADECKA, pracownice Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. Przez kilka dni Chmielnicka Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa realizowała projekt kulturalno-artystyczny „Twórcza diada”, który zwyciężył w konkursie projektów ukierunkowanych na organizację i prowadzenie działań promujących czytelnictwo przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki ze środków budżetu państwowego Ukrainy. Celem projektu była popularyzacja twórczości współczesnych ukraińskich pisarzy, literatury ukraińskiej oraz rozwój czytelnictwa, przybliżenie książki do odbiorców, podniesienie wizerunku bibliotek publicznych obwodu chmielnickiego. Projekt zakładał przeprowadzenie trasy literackiej po bibliotekach obwodu z udziałem ukraińskich pisarzy Wołodymyra Łysa i Nadiji Humeniuk. Nadija Humeniuk – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużona dziennikarka Ukrainy, autorka prawie sześćdziesięciu książek, laureatka nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy imienia Łesi Ukrainki oraz innych nagród literackich, zwyciężczyni wszechukraińskich konkursów literackich, wielokrotna laureatka międzynarodowych konkursów literackich „Koronacja słowa”, „Grand-Koronacja”. Posiadacz odznaki „Złoty Pisarz Ukrainy” (2016). Jego saga „Stulecie Jakowa” (2016) została zekranizowana i uznana za najlepszą powieść dekady. Pisarze przez długi czas mieszkali i pracowali na Chmielniczyźnie. Wołodymyr Sawowycz – w redakcji chmielnickiej gazety rejonowej „Prybuzka zorja”, Nadija Pawliwna – w gazecie obwodowej „Radianśke Podillia” (dzisiaj – „Podilśki wisti”). Projekt kulturalno-artystyczny „Twórcza diada” realizowany był w formatach stacjonarnym i zdalnym w trzech rejonach obwodu: kamieniecko-podolskim, chmielnickim i szepietowskim. Otwarcie trasy literackiej odbyło się w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej imprezą literacką „Pisarze – ukoronowani Słowem”. Uczestnikami pisarskiego rendez-vous „Twórczy los pod znakiem talentu” stali się użytkownicy Dunajowieckiej Miejskiej Biblioteki Publicznej za powieść „Zemsta”, m. Kijów. W nominacji „Poezja”: 1 miejsce – Hanna Kłymenko (Hanna Syniooka) za tomik poezji „Głosy i sensy”, m. Czerkasy; 2 miejsce – Mykoła Hrycaj za tomik poezji „Pod muzykę deszczu”, obwód charkowski; 3 miejsce – Wołodymyr Zajika za tomik poezji „Poczucie czasu”, obwód doniecki. W nominacji „Literatura dla dzieci”: 1 miejsce – Inna Kowalczuk za książkę „Bajki wokół nas”, m. Kijów; 2 miejsce – Marija Demianiuk za książkę „Amulet dla tatusiów”, m. Chmielnicki. „Jakowa”, „Betlejem”, „Maksym Hontar”, „Czarnoksiężnik i dzwonnik”, „Dzienniki Jerichara”, których bohaterowie pragną znaleźć odpowiedzi na pytania o zdradę i miłość, życie i śmierć, kim jest człowiek i dlaczego żyje na tej ziemi. Nadija Humeniuk wyznała, że po raz pierwszy zaczęła publikować w wieku dziesięciu lat, a w późniejszym czasie światło dzienne ujrzały jej tomiki poezji i utwory prozatorskie, podzieliła się przemyśleniami na temat roli wysokiej jakości edukacji językowej w profesjonalnym kształtowaniu przyszłych specjalistów, o znaczeniu ukraińskojęzycznej książki dla dzieci. Z ciepłem wspominała swoich wykładowców języka ukraińskiego, którzy zaszczepili w niej miłość do słowa, oraz odczytała niektóre fragmenty ze swoich książek. Spotkania z wspaniałymi ludźmi, ich historie życiowe oraz niezwykłe poszukiwania prawdy i sprawiedliwości stały się impulsem do napisania takich utworów prozatorskich, jak „Anioł w szarości”, „Wrzosowe miody”, „Taniec białej topoli”. Pisarze odpowiadali na pytania obecnych, a było ich niemało, gdyż nie zawsze zdarza się okazja porozmawiać z tak znanymi osobistościami. Podczas trasy literackiej Wołodymyr Sawowycz i Nadija Pawliwna bliżej poznali Chmielnicki oraz starożytny Kamieniec Podolski, zanurzyli się w historyczną przeszłość. Odwiedzili także Chmielnickie Obwodowe Muzeum Literackie, gdzie zapoznali się z jego ekspozycją, omówili nowości literackie i podarowali swoje nowe książki. Natchnione były spotkania z poetami i prozaikami – członkami Chmielnickiej Organizacji Obwodowej NSPU Petrem Maliszem, Wasylem Horbatiukiem, Witalijem Michalewskim, Ludmyłą Wesełą. Sesje autografów, wspólne zdjęcia – na pamiątkę niezapomnianej trasy literackiej po Chmielniczyźnie, która połączyła wielu koneserów artystycznego ukraińskiego słowa. aby wspierać tożsamość narodową i popularyzować język ojczysty. Ta nagroda jest świadectwem tego, że nasza kultura jest niezłomna, jak i duch naszego narodu. „Wręczenie nagrody niesie w sobie szczególny sens. W czasie, gdy wojna niszczy zabytki materialne i zagraża dziedzictwu kulturowemu, to wydarzenie symbolizuje naszą walkę o każdy element ukraińskiej duszy. Musimy nie tylko odbudowywać zniszczone, ale i tworzyć nowe, zachowując i pomnażając dorobek kulturowy!” – podano na stronie Rady Osiedlowej Sachnowszczyzny, obwód charkowski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Sachnowszczyna czci twórców

W gminie Sachnowszczyna odbyło się wręczenie nagród laureatom Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Mychajły Czabaniwskiego. Organizatorami wydarzenia są Rada Osiedlowa Sachnowszczyny w osobie głowy osiedla Wołodymyra Sujeckiego, dyrektor generalny PSP „Agrofirma «Prohres»” Wołodymyr Morhun oraz Charkowska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Uroczysta część tradycyjnie rozpoczęła się we wsi Łyhiwka, która stała się kolebką talentu pisarza i dziennikarza Mychajły Czabaniwskiego (1910–1973). Po Hymnie Ukrainy i minucie ciszy dla uczczenia pamięci poległych żołnierzy Ukrainy uczniowie wraz z miejscowymi mieszkańcami powitali laureatów nagrody, oddając hołd ich osiągnięciom. Scenariusz, przygotowany przez Walentynę Perewyszko, zanurzył gości w świat literatury, gdzie każdy szczegół przenikała miłość do ojczystej ziemi i ukraińskiej kultury. Wisienką na torcie święta stało się uczczenie 20-lecia klubu literackiego „Zorepad”, który od dwóch dekad jest twórczym przewodnikiem dla wsi. Uczestnicy spotkania złożyli także kwiaty pod tablicą pamiątkową pisarza. Główna część wydarzenia – ceremonia wręczenia nagrody im. Mychajły Czabaniwskiego – odbyła się w murach Domu Kultury w Sachnowszczynie. Laureatów i gości powitano przedstawieniami teatralnymi, tańcami i pieśniami. Wydarzenie przygotowali pracownicy Wydziału Edukacji, Kultury, Młodzieży i Sportu, Publiczna Biblioteka Sachnowszczyny oraz Scentralizowany System Klubowy Sachnowszczyny. „W tym trudnym dla Ukrainy czasie słowo nabiera nowej siły. Staje się bronią, zdolną przenieść prawdę do każdego zakątka świata”, – zaznaczył głowa osiedla w swoim przemówieniu. Podkreślił również: „Nadal wspieramy naszych artystów, ponieważ ich dzieła to głos Ukrainy. To słowa, które opowiadają o naszym bólu, nadziejach i niezłomnej wierze w zwycięstwo”. Do powitalnego słowa zaproszono także mecenasa i organizatora nagrody Witalija Morhuna. Organizacja nagrody literackiej jest efektem długotrwałego przygotowania i pracy. Przez siedem miesięcy komisja konkursowa przyjmowała i opracowywała utwory, koordynowała proces, prowadziła komunikację z autorami i wybierała najlepszych spośród najlepszych według kryteriów nagrody. W tym roku 16 autorów przysłało 17 utworów w kategoriach „Proza”, „Poezja”, „Publicystyka” oraz nowo wprowadzonej „Literatura dziecięca”. W wyniku konkursu wyłoniono 7 zwycięzców. W kategorii „Proza”: 1. miejsce – Ludmyła Ochrimenko za powieść „Daleka błękitna dal”, m. Charków; 2. miejsce – Ołeksandr Sko0

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

transakcja, że nawet w jedenastym roku wojny nie domagamy się zwrotu wielomiliardowych sum do Ukrainy, która wykrwawia się w bitwie o swoją wolność i której żywotnie potrzebna jest pomoc finansowa. Miliony Ukraińców, schyliwszy głowy, bezmyślnie chodzą do wrogiej moskiewskiej pseudocerkwi, rzetelnie zanoszą tam daninę, którą popi przekazują do Moskwy, do Cyryla, który poświęcił mordowanie Ukraińców. A ustawa, która rzekomo zakazuje działalności rosyjskich agentów cerkiewnych, jest z jakiegoś powodu odroczona w czasie i istnieje wielka wątpliwość, czy stanie się skuteczna. Po prostu na oczach uśpionego ukraińskiego społeczeństwa, kiedy nasi heroiczni wojownicy bronią ojczystej ziemi przed zdziczałymi ordyńcami, tę właśnie ziemię, którą Iwan Franko nazwał „wszechnarodzącą matką”, władza wyprzedaje nie wiadomo komu (możliwie, że i putinistom przez trzecie czy czwarte ręce). Ten ziemski geszeft, który wszczęła nieudolna władza (i to jeszcze w czasie wojny) bez ogólnonarodowego referendum, należy uznać za bezprecedensową zbrodnię i należałoby to natychmiast zatrzymać. Ale przecież i bardzo patriotyczna „Eurosolidarność”, i oddany Ukrainie „Głos”, i „sługi” nie odczuwają najmniejszych wyrzutów sumienia. „Wszystko milczy, bo żyje w dobrobycie”… Co prawda, rozbrzmiewają pojedyncze głosy przeciwko handlowi ziemią, jednak… w próżnię. A czyż nie dziwnym, na przykład, jest to, że w Ukrainie przeprowadzają pełnowartościowe mistrzostwa w piłce nożnej, w których biorą udział tysiące młodych ludzi w wieku poborowym, a właściciele klubów kontynuują za wielkie pieniądze kupować i brać w wypożyczenie zagranicznych graczy, zamiast tego, by pomagać naszym wojskowym (przecież trwa wojna!). I władza, i ogół przyjmują to jako coś należnego, ale przecież wobec konstytucyjnego obowiązku wszyscy są równi. Wreszcie, można by było zaangażować do udziału w mistrzostwach tylko graczy do 25. roku życia, którzy nie podlegają mobilizacji. Wszystko wyżej powiedziane (a wiele rzeczy i niepowiedzianych) mimowolnie zmusza do wspominania świętego Augustyna: „W państwie, w którym nie ma sprawiedliwości, rządzą złodzieje”. Czyż nie pora nam przynajmniej zastanowić się nad tymi słowami? Hryhorij DONEC, m. Kijów sił Suchomłynski. Miejscem czytań wybrano skwer „Niezłomnych żytomierzan”, aby podkreślić niezłomnego ducha naszego narodu. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Rady Miejskiej Żytomierza, zarządu kultury miasta, „Agencji Rozwoju Miasta” oraz organizacji społecznej „UWO”. Spotkanie poprowadziła proświcianka, młodsza pracownica naukowa Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Literackiego Ludmyła Zaliszczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Każda pieśń przybliża zwycięstwo… Zwyczajne i prawdziwe

Hanna SWERBIUS, m. Iwano-Frankowsk Pomysł na tę imprezę podarowało niebo albo ci niebiescy, którzy jeszcze wczoraj byli obok nas. Proświtianie Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki to ludzie twórczy i w trakcie omawiania spraw roboczych lubią coś zadeklamować albo zaśpiewać. Tak też było i tym razem: najpierw melodię zaintonował profesor Wołodymyr Szpilczak, podchwycił ją poeta Iwan Hawrylowycz. I nagle jakby słońce zajrzało do pokoju, rozsunęły się ściany… Do pieśni przyłączyła się pani Nadija Bojko. Jej śpiew zachwycił wszystkich, lecz największe wrażenie zrobił na pisarce Hannie Doroszenko. Ona natychmiast zaproponowała, by zorganizować wieczór twórczy Nadii Bojko jako śpiewaczki. Wszyscy poparli ten zamysł, zgodziła się też pani Nadija. Wkrótce zebrało się wąskie grono inicjatorów i omówiono plan działań. Okazało się, że repertuar wykonawczyni liczy blisko dwieście utworów, wśród których są i dawne, ludowe, autorskie, z czasów naszej młodości… Nie mając wykształcenia muzycznego, Nadija Bojko od dzieciństwa kocha pieśń, w szkole i na studiach aktywnie uczestniczyła w amatorskim życiu artystycznym. Pieśń żyła w rodzinnym kręgu Bojków. Razem z panią Nadiją i jej córką Switłaną wybrały półtora tuzina utworów; Switłana zaproponowała też uzupełnienie koncertu mamy deklamacją poezji, omówiono tekst zaproszeń, dekorację sali i listę gości. Niestety, impreza nie odbyła się w zaplanowanym dniu z powodu wrogiego ostrzału. Przeniesiono jednak wydarzenie na 17 września – dzień urodzin Wasyla Stepanowycza Bojka. Tego samego dnia obchodzono także święto Wiary, Nadziei, Miłości i ich matki Zofii. Świąteczny plakat zapowiadał mieszkańcom miasta spotkanie ze „Śpiewającą duszą Nadii”. Autorka pomysłu i moderatorka wydarzenia Hanna Doroszenko poinformowała obecnych o rozpoczęciu nowego projektu w ramach działającej „Szkoły ukraińskości” – „Prezentacja duszy”. Każdy człowiek obdarzony jest jakimś talentem i ważne jest, by dać mu możliwość bycia usłyszanym, ujawnienia siebie. I oto w odświętnie przystrojonej Szewczenkowskiej świetlicy, wypełnionej duchową elitą miasta Frankowego, rozbrzmiewają pieśni, brzmi poezja, zabierają głos szanowni goście. Do śpiewu przyłączył się burmistrz miasta Ruslan Marciniw, który wywołał prawdziwą furorę na sali, śpiewając w duecie z panią Nadiją „Huculkę Ksenię”. Występowali znani inteligenci – proświtianie, profesorowie Stepan Henyk, Wołodymyr Bojcurko, Wołodymyr Szpilczak, przewodnicząca IFMOWUT „Proświta” im. T. Szewczenki Maria Hucoł, ojciec Orest Putko, odpowiedzialna sekretarz towarzystwa Natalia Synycia, znane nauczycielki miasta – Olha Babiak, Oksana Melnyczuk, Wira Wasylyszyna, kompozytor Myrosław Pasternak, kierownicy organizacji społecznych, przyjaciele rodziny, utalentowana młoda twórczość – Bohdana Szkolna i Iwanka Kochan. Wszyscy występujący, serdecznie witając wykonawczynię, wspominali świetlanej pamięci Wasyla Bojka, akademika, profesora IFNTUNH, który przez ponad 28 lat kierował miejską „Proświtą”. Z wielką miłością odnosił się do własnej rodziny, rodziny proświtiańskiej, w ogóle do pojęcia rodziny. Gdzieś na wysokościach podśpiewywał ukochanej żonie, z wdzięcznością uśmiechał się do przyjaciół, kolegów. Jego były student, a obecnie akademik UNHA, docent IFNTUNH Iwan Kuper po synowsku wspominał ukochanego nauczyciela, rozmawiał z nim jak z żywym. Dwie godziny minęły jak jedna chwila. Święto natchnęło, dodało sił, nadziei, wiary w to, że będą nowe spotkania, że będzie zwycięstwo. Tym żyjemy. Bo my – jesteśmy proświtianami! Jednoczmy się w „Proświcie”! ток” wolnym mikrofonem, podczas którego dzielono się własnymi utworami. Jeden z uczestników „Bursztyn” wzruszył ciepłymi wierszami, które poświęcił mamie. Pomysłodawczynią wydarzenia była sekretarz Żytomierskiej Rady Miejskiej Halina Szymańska: „Wektor dzisiejszego spotkania jest skierowany właśnie na wychowanie patriotyczne, jednoczenie mieszkańców gromady, a ponadto ma na celu pomóc naszym uczestnikom bojo- Szczególnie aktualnie brzmi recenzja Tarasa Hołowka na książkę Carla Sagana „Świat pełen demonów” pod wymownym tytułem „Przecieranie oczu na utarte rzeczy…” („Słowo Proświty”, nr 34 z 2024 r.). My, Ukraińcy, koniecznie musimy zastanowić się nad słowami amerykańskiego uczonego, przytoczonymi przez autora recenzji: „Smutna lekcja historii polega na tym: jeśli dłuższy czas oszukuje się ludzi, przestają oni dostrzegać dowody na to, że są oszukiwani. Przestaje ich interesować prawda. Oszustwo bierze ich do niewoli”. Mimowolnie przypomina się tu Ortega y Gasset: „Nie wiemy, co się z nami stało, i to właśnie jest tym, co się z nami stało: że nie wiemy, co się z nami stało”. Wybaczcie, ale czasem przychodzi na myśl nawet Szewczenkowskie: „Zasnęli jak świnia w kałuży”. Trzeba uczciwie przyznać, że duże warstwy ukraińskiego społeczeństwa znajdują się w stanie otumanienia świadomości narodowej, większości z nas brakuje krytycznego myślenia, a oszustwo rzeczywiście wzięło masy do niewoli. Zatem, odzyskawszy niepodległość państwową, Ukraińcy przez długi czas nie mogli pozbyć się kolonialnego moskiewskiego odurzenia, uparcie głosowali na komunistów, wychowanych przez reżim okupacyjny. I to właśnie ci wychowankowie przekształcili ustrój państwowy w oligarchat, z gruntu antyludowy, w którym obiekty strategiczne i zasoby podziemne znalazły się faktycznie w rękach żarłoków obcych i duchem, i krwią. Do tego wszyscy się przyzwyczaili i traktują to jako rzecz oczywistą. Po dwóch rewolucjach i rozpoczęciu rosyjsko-ukraińskiej wojny wreszcie zaczęła budzić się godność narodowa, lecz, niestety, nie u wszystkich. Nadal godzimy się z tym, że odebrano nam narodowość, która nie figuruje ani w aktach urodzenia, ani w paszportach. Obojętnie patrzyliśmy, jak nasi nieudolni prezydenci i urzędnicy przez dziesięciolecia niszczyli potęgę ukraińskiej armii, a teraz, gdy wszyscy odczuli straszliwe skutki tej zbrodni, nikt nie domaga się sprawiedliwej kary dla tych, którzy niszczyli wojskową potęgę Ukrainy, co należy traktować jako zdradę stanu. Jesteśmy tak przyzwyczajeni do offshorowych wyjść, by dać o sobie znać”. Refleksją ze spotkania stało się „fotosuszenie” patriotycznych kolorowanek oraz informacja zwrotna od uczestników wydarzenia, mieszkańców mikrorejonu. Ci ostatni nie tylko wypowiadali wrażenia do mikrofonu, ale też zapisywali je na specjalnym stojaku. Czytania zakończyły się wspólnymi zdjęciami, słodkimi prezentami dla dzieci i chlebem, o znaczeniu którego tak wiele pisał Wa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Czytanie w skwerze niezłomnych

Ludmiła Łobaczowa Zdjęcia uczestników czytań oraz ze strony Rady Miejskiej Żytomierza Proświtianie z Żytomierza wraz z weteranami Sił Zbrojnych Ukrainy (ZSU) aktywnie włączyli się w czytanie utworów Wasyla Suchomlińskiego. Wydarzenie literackie stało się częścią corocznego urbanistyczno-kulturalnego przedsięwzięcia „Warsztat miasta Żytomierza”, zostało ono przypadkowo zbiegnięte z Dniem Obrońców i Obrończyń Ukrainy oraz z urodzinami wybitnego ukraińskiego pedagoga-humanisty Wasyla Suchomlińskiego. Czytania odbywały się w gronie rodzinnym – rodzice recytowali wraz z dziećmi. Rozpoczął proświtianin, zastępca przewodniczącego organizacji społecznej „Ukraińska Organizacja Wojskowa” Mychajło Ślipczenko z córką Myrosławą. Zaznaczył, że takie rodzinne święto nie tylko sprzyja pełnej integracji obrońców ze społeczeństwem, ale także podkreśla wagę wizerunku weterana. Obrońcy czytali samodzielnie i w duecie. Czytania harmonijnie uzupełniała muzyka. Wykonawczyni pieśni z towarzyszeniem gitary Larysa Bojko zaproponowała własne kompozycje do słów miejscowych autorek Swietłany Sztatskiej i Marii Zinowczuk. Kontynuowano „bez krawa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mycz, występowali dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko, pisarka i dziennikarka Ludmyła Łysenko, tłumaczka przepisów na barszcz ze staropolskiego Łesia Woronyna. Wszyscy podkreślali, że takiego wydania w Ukrainie jeszcze nie było. Książka nie jest tylko o barszczu jako naszej narodowej potrawie. Jest ona o dominantach ukraińskiej kultury. To bogactwo języka ukraińskiego o barszczu. To głębokie tradycje o barszczu. To zjawisko polifoniczne, które rozwija się także w ukraińską ceramikę, z której jedzono barszcz, i w obrusy, którymi nakrywano stoły do barszczu… To zaklęcia do barszczu. To nasze granice kulturowe, które od wieków i dzisiaj narusza Rosja, kradnąc i przywłaszczając to, co należy nie do niej, a do naszego narodu. Zatem ponad 800 stron książki o ukraińskim barszczu Switłany Koronenko – to nawigator do naszej tożsamości, którą dzisiaj wywalczamy na frontach wojny i granicach kultury. Żeby nie zabłądzić w oceanach i dalekich światach, kupiłam książkę „Krótki atlas latarni morskich na krańcu świata”. O 33 unikalnych latarniach, wzniesionych na skałach, lądzie i na otwartym morzu. Każdej latarni towarzyszy rysunek-obraz, oznaczenie geograficzne na mapie świata i pasjonująca historia. Najbliższa mi jest latarnia Adżyholska na Mierzei Kinburnskiej, miejscu ze złotymi wydmami, dokąd wybierałam się na lato 2022… Pośród limanu, 16 kilometrów od Rybalśkoho, wznosi się tam, gdzie Dniepr wpada do Morza Czarnego. Wzniesiona według unikalnej technologii, spleciona niczym koszyk, ażurowa, jedna z najwyższych na świecie (64 m), dzisiaj jest półzniszczona i okupowana przez Rosję. I musimy ją odzyskać. I latarnia, i książka, i barszcz, i słowo – wszystko to markery Ukrainy. Będą one – będziemy my. Jeszcze raz z przyjemnością wziąłem udział w prezentacji „Strategii oporu” Jewhena Syłkina – dokumentalnego wykładu przebiegu wydarzeń pierwszych miesięcy pełnoskalowej wojny od człowieka, który gwarantuje wiarygodność napisanego. Co jeszcze raz potwierdziły słowa generała Serhija Najewa, którego zawsze z zainteresowaniem słuchają. Główny wniosek: nasza armia nie drzemała, była gotowa do odpierania ataków; pierwsze zwycięstwa – nie są przypadkowe, a są syntezą niespotykanego uniesienia bojowego z szybkimi i udanymi decyzjami dowództwa. To, że było mało wojska i broni – to już pretensje nie do naszej armii, a do politycznego kierownictwa kraju. Jak do obecnego, tak i do wielu „poprzedników”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Książka jako podróż. Od 26 do 29 września w Kijowie trwał Festiwal „Kraj Książek”

Halyna DACIUK, dziennikarka. Zdjęcia ze źródeł otwartych. Ostatni dzień jego pracy był rozświetlony ciepłym pomarańczowym słońcem. Bez wątpienia na to wydarzenie nadeszły nowsze festiwale, prezentacje. Przetoczył się już także Lwowski Forum Wydawców. Jednak miłe wspomnienia o kijowskim święcie książki nie odpuszczają. Tak bywa, jeśli natrafisz na coś swojego. Co więcej, kiedy miejsce przeprowadzenia święta – dawne Wystawa Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG) – jest oswojone z czasów twoich studiów uniwersyteckich, w latach 70., aż do najskrytszej ścieżki i najmniejszej sztukaterii na pawilonach osiągnięć narodowych. Powiem od razu: Festiwal z dziesiątkami wydarzeń, tysiącami tytułów książek, wzorcami najwyższej kultury wydawniczej, życzliwą atmosferą – po prostu rozpuścił sierp-i-młotowe ślady przeszłej radzieckiej architektury. I ci, którzy nie podnosili oczu na iglice z herbami, a z oddaniem i cicho polowali na książki, zaświadczyli, że teren Expocenter nabrał cech najnowszego ukraińskiego czasu i nie ma co szukać lepszego miejsca na kolejne wydarzenia książkowe. Dziękuję kierowniczce projektu „Kraj Książek” Ludmyle Fit’ i jej zespołowi twórczemu za błyskotliwą organizację. Okazało się, że z Krajem Książek mamy ruch bezwizowy i to stało się pierwszym miłym prezentem. Żadnych bilecików, a co za tym idzie – kolejek przy przekraczaniu granicy. Wypłynąwszy z metra, bez barier trafiasz na teren dobrosąsiedztwa. Kraj otula cię jaskrawymi barwami jesieni. Przyjaźnie macha kolorowymi chorągiewkami, zaprasza do rozgoszczenia się z książką na miękkich kanapach, rozsianych po zielonej trawie. Papierowe stateczki w basenie kołyszą się pod podmuchem października i rozbudzają pragnienie wyruszenia w podróż na którymś z nich. Pomarańczowe dynie przy stoiskach z książkami obiecują smakowity składnik święta. Poranny aromat kawy napawa nadzieją, że będą spotkania z uściskami. A co najważniejsze – ciągnie cię magicznie pod białe żagle stoisk, gdzie jest pełno książkowego dobra, którego jesteś gotowa nakupić tyle, ile uniesiesz. Słowem, w tej wymarzonej oazie wszechogarniającego szczęścia chcesz zamieszkać na zawsze. Jednak, w porę się opamiętawszy i przypomniawszy sobie, dlaczego tu jesteś, włączasz nawigator „na wydarzenie” i razem z dziesiątkami małych i dorosłych czytelników i czytelniczek lecisz na prezentację książki Iren Rozdobudko „Straszaki do uśmiechów”. Publiczność zmienia się w sektor fanów ulubionej pisarki, gdzie dorośli i mali z całych sił rywalizują o nagrody, kibicują poprawnym odpowiedziom, szczerze przyznają się do dziecięcych psot i odkrywają własne lęki. No a potem wszyscy razem pozbywają się dziecięcych traum za pomocą szczerego śmiechu. Taka to książkoterapia i dla dorosłych, którzy mogą czytać na głos, mając poczucie humoru, i dla dzieci od 3 do 6 lat… Ta książka jest o kapryśnym dziecięcym „chcę” za wszelką cenę; o potajemnie nadgryzionych w dzieciństwie pierożkach i torcikach przed obiadem, kiedy nie sposób się powstrzymać. Mnie na przykład chciało się opowiedzieć o stosunku starszych dzieci do swoich braciszków i siostrzyczek, których dorośli nagle przynoszą do domu jako małych i sinych i wymagają, by je kochać, chociaż w tym czasie myślisz, jak odnieść nieproszonego krewnego z powrotem. Bo przecież nie wiadomo, skąd się wziął, a jeszcze z pretensją o uwagę… Książka „Straszaki…” jest też o tym, jakimi byliśmy dziećmi. O tym, że dzieciństwo nasze złote, ale nie proste. O tym, że dorośli chcą, aby dzieci zawsze były grzeczne i dobre, a dzieciom chce się w tym czasie zbroić coś niesłychanego, pokazując na przykład język poważnemu dorosłemu panu. No bo to takie prawdziwe dziecięce odczucia, których nie potrafią opanować i wyjaśnić. Jednak to wcale nie oznacza, że dzieci są złe i niewychowane, a dorośli straszni. W rzeczywistości wszyscy są dobrzy i w takich historiach najważniejsze jest porozumieć się – przetopić strach i gniew w miłość. Z tym zgodzili się wszyscy, podziękowali i oklaskiwali pisarkę za jej wspaniałe książki, życzyli nowych, i zaciśnięci w dłoniach podarowane magiczne „diamenty”, zgodnie ruszyli do stoiska wydawnictwa „Magura”, aby kupić „Straszaki…” i wziąć autograf od autorki. „Magura” – moje odkrycie i zachwyt! Już pierwszy udział młodego wydawnictwa w ogólnoukraińskim wydarzeniu książkowym zaświadczył, że pracuje tu twórczy, energiczny zespół, który kocha tych, którzy piszą książki i tych, którzy je czytają. Który ma wyrafinowany gust i własny styl. Który szanuje dobrą ukraińską książkę dla dzieci i właśnie ona jest priorytetem wydawnictwa. Dziękuję, drogie wydawczynie, artystki, redaktorki, menedżerki i życzę, aby najśmielsze wasze zamierzenia wydawnictwa na czele z dyrektorką Olgą Fedijenko spełniły się już! I dziękuję za torbę, którą noszę z przyjemnością. Niech ona toczy się – od Magury po książkowej Ukrainie i po Książkowej planecie! A my z panią Łesią Woronyną pospieszyliśmy na jeszcze jedno znaczące wydarzenie. Po drodze dziecięcą pisarkę rozpoznawano, radośnie witano z powrotem na Ukrainie i umawiano się na spotkania autorskie. Więc, nieco spóźniwszy się, mimo wszystko zdążyliśmy na prezentację znaczącej książki Switłany Koronenko „Biblia barszczu”. Prowadziła prezentację pisarka Maryna Hrymycz. Mykoła WASKIW, doktor nauk filologicznych: Przeszedłem się „Krajem Książek”. Impreza na dużą skalę. Niewiarygodna liczba książek. Wizualnie wydawało się, że takiej ilości i jakości wydań wcześniej w jednym miejscu nie widziałem. Powiedzieć, że wzrosła liczba wydawnictw, nie odważę się. Wydawało się nawet, że stało się ich mniej. Cóż, być może nie wszyscy dojechali. Za to potężne wydawnictwa zachwyciły asortymentem. Aby „objąć” czytelnika, niektóre z nich trzymały stoiska zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz pawilonu. Chyba dawno nie byłem na tego typu imprezie. Dlatego mile zaskoczyła jakość produkcji książkowej. Różnorodne oprawy, kolorowe obwoluty (zwracają się do czytelników) przebywają wczorajsi literaccy „liderzy”. Na tym niepocieszającym tle są też jasne akcenty. Na przykład zorganizowane czy to przez organizację pozarządową „Frontmeni”, czy jaki ona ma status, prezentacje prawdziwych „wojennych” autorów i książek. Tych, którzy przeżyli wojnę bezpośrednio, przepuścili ją przez siebie. Nie może nie cieszyć, że w programie „Kraju Książek” wydarzenia „frontmenowskie” są wyróżnione nawet graficznie, odbywają się w swoistym prime-time wystawy. Z przykrości: znaczna część uczestników tych wydarzeń skarżyła się na to, że wyniesiono ich gdzieś na peryferia, do 4. pawilonu, drogę do którego nie od razu potrafią wskazać nawet ludzie z identyfikatorami organizatorów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jakby żyliśmy w kraju marzeń

...zi z wzorami, miłe drobiazgi w postaci zakładek, firmowych – papierowych! – torebek itp. Różnorodnością znalezisk poligraficznych zachwycały stosy literatury dziecięcej... Co do treści książek... Ponad dziesięć lat wojny. Z nich – 2,5 roku pełnoskalowej. Mimo to istnieją wydawnictwa, których wojna „nie dotknęła” wcale. Jakbyśmy żyli w kraju marzeń. Być może wielu czytelników to zupełnie „nie rusza”, bo żyją w świecie równoległym do wojny. Być może pośrednio takie wrażenie kształtują także wydawnictwa swoim asortymentem, popularyzacją, propagowaniem konkretnych „sensacyjnych” utworów, które mało dotyczą obecnego i przyszłego życia kraju. Cóż, wydawnictwa muszą sprzedać jak najwięcej z wydrukowanego. Ale czy nie czas już zwrócić uwagę na znacznie bardziej aktualne problemy naszej współczesności? Literatura militarna jednak zajmuje pewne miejsce w portfelach wydawniczych wielu wydawnictw. Nie odważę się jednak powiedzieć, że w jakimkolwiek wydawnictwie to miejsce jest znaczące, tym bardziej wiodące. A przecież czas już. Autorzy są. Przede wszystkim ci, którzy biorą udział w działaniach bojowych, w stałej pomocy frontowi. Dlaczego w bożyszczach polityki wydawniczej (a więc te bożyszcza nienachalnie narzu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Spektakl o władzy kobiet

Przez kilka sezonów z rzędu w Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu) opera Wolfganga Amadeusza Mozarta „Wesele Figara” była wystawiana w wersji koncertowo-scenicznej. A niedawno odbyła się tu premiera tego dzieła w pełnowartościowym wykonaniu scenicznym. Eduard OWACZARENKO Zdjęcie ze strony teatru „Wesele Figara” to kalejdoskop skomplikowanych sytuacji, które dzieją się w ciągu jednego szalonego dnia i swoją absurdalnością wywołują śmiech. Historia, w której podstępy stają się pułapką i ratunkiem. Znana fabuła rozgrywa się w ramach komiksu, a znane postacie nabierają nowych cech w narysowanym świecie, gdzie możliwe jest nieco więcej niespodzianek niż zwykle: zatrzymywanie czasu, nieodczuwanie bólu, kierowanie przedmiotami, a nawet rozmówcami. Na jakie czyny gotowi są ludzie dla osobistego szczęścia? Jak znaleźć wyjście z sytuacji bez wyjścia? Ukarać czy wybaczyć? Prawdziwe uczucia i emocje wirują na stronach wymyślonej rzeczywistości – czytamy na stronie teatru. – Opera „Wesele Figara” to spektakl o kobiecej władzy – przekonany jest reżyser-inscenizator Witalij Palczykow. – Poznałem to dzieło jeszcze podczas studiów w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Studiowaliśmy twórczość Mozarta, która jest fundamentem sztuki operowej. Z jego twórczości do opery przyszło wiele ciekawych rzeczy. Przyznam, że wtedy prawie nic nie zrozumiałem. Rzeczywiście, bardzo skomplikowana fabuła. Musiałem przeczytać sztukę Beaumarchais’go. Różni się ona od libretta opery, które zostało stworzone przez Lorenzo da Ponte. Jednak to właśnie Beaumarchais pomógł mi zrozumieć treść. Pomysł zrealizowania tej inscenizacji w Operze Kijowskiej pojawił się u naszego dyrektora-kierownika artystycznego Petra Kaczanowa. Jeden sezon opera była wystawiana w inscenizacji Oksany Taranenko, jej gatunek określono jako „erotyczny thriller”. Potem było wykonanie koncertowo-sceniczne. I w końcu zdecydowano się zrobić pełnowartościową inscenizację. Przekład na język ukraiński wykonał Maksym Stricha. Jak wiadomo, to strategia naszego teatru: wszystkie opery wykonujemy po ukraińsku. Dzięki temu sztuka operowa staje się bardziej dostępna dla współczesnego widza. Zaczęliśmy szukać jakichś nowych pomysłów. A wcielić je w życie można było tylko w pełnowartościowej inscenizacji. Zazwyczaj zawsze dość długo studiuje się materiał muzyczny – ten proces może przeciągnąć się na pół roku. A tutaj partie były już wyuczone przez wszystkich śpiewaków. Dlatego wystawienie „Wesela Figara” było znacznie prostsze niż tworzenie czegoś nowego. I zrealizowaliśmy inscenizację dosłownie w miesiąc. Bo kiedy wszystko jest gotowe, jest możliwość eksperymentowania i szybkiego wcielania swoich pomysłów. Wykonawca roli Figara Ołeksandr Kyrejew to wspaniały, myślący aktor i śpiewak. Dobrze pracuje się z człowiekiem, który może dodać do twojego pomysłu trochę „pieprzyku” i uczynić swoją rolę jeszcze bardziej wyrazistą. Właśnie to jest charakterystyczne dla Ołeksandra i innych uczestników inscenizacji. Śpiewacy odpowiedzialnie podeszli do zamysłu grupy inscenizacyjnej i cały czas starali się zrobić jeszcze lepiej. Najpierw wymyślam jakiś pomysł i muszę sprawdzić, jak będzie wyglądał. Potem przychodzę do aktorów z tym pomysłem i daję im zadania. Mają ramy, w których mogą improwizować. Po tym można coś odciąć albo coś dodać – to wzajemna twórczość. Każdy aktor przepuszcza ten pomysł przez siebie i może wymyślić coś, czego nie wymyśliłem ja. Wykonawca zaistniał w moim zamyśle, a następnego dnia przychodzi i mówi: „A jeśli tutaj zrobić coś takiego?”. Kiedy pomysł pasuje koncepcyjnie, to się zgadzam. Lubię, żeby aktorzy czuli się swobodnie. Nie jestem tyranem w kwestii jakichś rozwiązań scenicznych. Kiedy aktorowi jest wygodnie, spektakl nabiera oddechu, on żyje. Wśród wykonawców są artyści, którzy po raz pierwszy pojawili się na naszej scenie. To stało się miłą niespodzianką. A śpiewacy, którzy już wykazali się w różnych projektach naszego teatru, tym razem wystąpili jak nigdy dobrze. Pracowała potężna drużyna aktorów. To żywy organizm, który nabierał sił z każdą próbą i „wybuchł” na spektaklu. Rozwiązanie scenograficzne wyszło nadzwyczaj nieoczekiwane i ciekawe. Po raz pierwszy robiliśmy taką dekorację w naszym teatrze, przynajmniej za mojej pamięci. Wcześniej nie było wariantu trzech ścian. Dla europejskich teatrów to rozpowszechniona praktyka, a my zrobiliśmy to po raz pierwszy. Dla mnie, jako dla reżysera muzycznego, w tym był „fun”, ponieważ takie dekoracje poprawiają akustykę, a śpiewacy czują się swobodniej. Wymyśliliśmy trójścian, a potem zaczęliśmy myśleć, jak go wypełniać. Podczas jednej z narad Petro Kaczanow wyraził myśl, że to mógłby być komiks, czyli może wyjść ciekawa historia czasopismowa. Od tego zaczęła się scenografia. Scenograf Pyłyp Nirod starał się uczynić ją ruchomą, dynamiczną, z wejściami i wyjściami. Bardzo spodobał nam się czarno-biały wariant, ponieważ na tym tle bardzo wyraziście wyglądały kostiumy. Od razu zdecydowaliśmy, że kostiumy będą bardzo jaskrawe. Jaskrawy miał być też makijaż, aby widza cieszył ciekawy obrazek. Potem, kiedy Dmytro Kuriata (kostiumograf) zaczął pracować, pojawił się u niego pomysł, że można brać detale z obrazów współczesnych ukraińskich artystów. Nie ma tam konkretnych cytatów, ale jeśli uważnie przyjrzeć się kostiumom, to można znaleźć analogiczne wzory i kolory. Jak już powiedziałem, zdecydowaliśmy, że to będzie komiks, komiks superbohaterów. Każdy bohater ma jakieś swoje ruchy plastyczne. To uprościło nam pracę nad naszą historią. Głównym zadaniem było dać odpowiednie zadania aktorom, a dalej oni już wymyślali sami. Za wspaniałą uważam pracę choreografki Darii Wozniakowskiej, która przygotowała w „Weselu Figara” kilka numerów tanecznych i uczyniła bardzo wyrazistą plastykę naszych bohaterów. Moją niezastąpioną pomocnicą w inscenizacji tego spektaklu była reżyserka Anna Janczuk. „Wesele Figara” to nasza pierwsza wspólna praca z unikalną dyrygentką Ałłą Kulbabą, uważam tę współpracę za niezwykle udaną, rozumieliśmy się nawzajem w pół słowa. Następny pokaz opery odbędzie się w październiku. Nad spektaklem będziemy dalej pracować. Mamy śpiewaków, którzy jeszcze nie weszli w ten spektakl i bardzo pragną. To twórczość, a ona nigdy się nie kończy. – Rola Figara to już moja trzecia nowa praca po rozpoczęciu pełnowymiarowej inwazji – kontynuował Ołeksandr Kyrejew, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca głównej roli. – Wcześniej był Kara-Boss w musicalu „Pinokia” (Opera Kijowska) oraz Król w operze „Kot w butach” (Narodowa Opera Ukrainy). W koncertowo-scenicznej wersji „Wesela Figara” śpiewałem partię Hrabiego. Początkowo planowano, że tak samo będzie i w nowej inscenizacji. Chyba bardziej odpowiada mi właśnie ekscentryczny Hrabia, a Figaro jest tutaj bardziej rozsądny. W Operze Narodowej śpiewam Figara w „Cyruliku sewilskim” G. Rossiniego, tam jest on właśnie taki ekscentryczny. A wydarzenia w „Weselu Figara” rozgrywają się mniej więcej dziesięć lat później. Przez ten czas mój bohater stał się bardziej dorosły, rozumny i, jak mi się wydaje, spokojniejszy. Zatem początkowo byłem skoncentrowany na roli Hrabiego. Ale nie znalazł się śpiewak, który w reżyserskiej wizji pasowałby do roli Figara. Dlatego zaproponowano ją mnie. W kolejnych pokazach tę partię będzie śpiewał także młody, utalentowany bas-baryton Wołodymyr Szczur. Do wizerunku każdego bohatera podchodzę tak, jak sam bym postąpił na jego miejscu. Dlatego czasami wychodzi tak, jakby grało się samego siebie. Ale tak bywa nie zawsze, bo nie wszystkie postacie są ci tak bliskie, nad niektórymi trzeba pracować więcej. Brałem udział w wielu spektaklach, które wyreżyserował Witalij Palczykow. Są to „Szkoła rocka”, „Viva la mamma (Niech żyje mama!), albo Teatralne porządki i nieład”, „Traviata”, „Pinokio”, „Cyganeria”. To reżyser, który pozwala ci robić praktycznie wszystko, co chcesz, byle tylko nie naruszało to zamysłu, który wymyślił reżyser. Jeśli chce, żeby na scenie był nieład, to tak właśnie mówi: „Chłopaki, róbcie nieład, jest mi to potrzebne”. My to robimy, a on mówi: „Tutaj troszeczkę posprzątajcie, a tutaj – zostawcie”. W zasadzie na próby mieliśmy tylko jeden miesiąc. Chociaż na operę Mozarta to chyba za mało. Jego opery są nasycone niuansami, zwłaszcza aktorskimi. A sceny aktorskie przechodzą w wokal. Tutaj trzeba wszystko starannie dopracować. Ale w sumie byliśmy gotowi. Na dzień dzisiejszy „Wesele Figara” tylko w Operze Kijowskiej wystawiane jest w języku ukraińskim i to czyni treść zrozumiałą dla widza. W niektórych operach są arie, które nie mają ładunku znaczeniowego, a u Mozarta każde słowo jest ważne. Powiedziałbym, że w języku ukraińskim śpiewa się nawet łatwiej. Wspominam koncertowo-sceniczną wersję opery. Wtedy orkiestra siedziała za wykonawcami, a my wszystko odgrywaliśmy na proscenium na zamkniętym kanale orkiestrowym. A teraz mamy pełnowartościowe światło, pełnowartościowe dekoracje (nawiasem mówiąc, dość skomplikowane). To wielki plus. Daje to znacznie więcej możliwości i wywołuje o wiele większe zainteresowanie u widza. Z rezultatu pracy jestem w zasadzie zadowolony. Odpracowałem oba spektakle premierowe, a to nie jest proste. Przyznam, że byliśmy zmęczeni. Myślę, że ten rezultat, który osiągnęliśmy, wyszedł gdzieś na 95 procent. Wkrótce wezmę udział w projekcie Narodowej Operetki Ukrainy „Szafranowa róża. Sarsuela”. W Operze Kijowskiej zaczynamy pracować nad operą „Falstaff” G. Verdiego. A jeszcze z niecierpliwością czekam na wystawienie opery „Konotopska wiedźma” do muzyki Ołeksandra Rodina w Operze Narodowej Ukrainy. – Wizerunek Hrabiny w nowej inscenizacji Witalija Palczykowa bardzo mi odpowiada – kontynuuje rozmowę Kateryna Jasenczuk. – Rozyna w tym spektaklu nie jest płaczliwa, depresyjna, jak w niektórych klasycznych inscenizacjach. Nie załamuje rąk, wierzy w lepsze jutro, znajduje sposób, jak odzyskać miłość swojego męża. Jestem przekonana, że w człowieku zawarty jest absolutnie cały wachlarz emocji. Dlatego, kogo byś nie grał, ty i tak bierzesz to z siebie. Jakbyś wybierał z palety barw to, co pasuje do tego czy innego bohatera. To jak jedna z farb, które masz we własnej skarbonce. Nowa inscenizacja jest aktorska. A ja przez wiele lat zajmowałam się teatrem dramatycznym, wykładałam aktorstwo. Bardzo lubię spektakle dramatyczne. Jeszcze pracuję w Narodowej Operetce i bliski jest mi gatunek, w którym można pograć i pobawić się. Opera „Wesele Figara” pozwala na to. Jest tu wiele recytatywów, które można ogrywać i za każdym razem wnosić coś nowego. Nie mieliśmy surowych kanonów, mieliśmy swobodę twórczą. I nadal będę pracować nad swoją postacią, będę znajdować w niej coś innego. Tak jak Ołeksandr Kirejew, już całkiem niedługo zacznę brać udział w pracy nad inscenizacjami „Szafranowa róża. Sarsuela” oraz „Falstaff”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pieśni ludowej „Oj, na łące czerwona kalina” (aranżacja A. Pohoriełowa i O. Bażenowa) oraz kompozycji Kuźmy Skriabina „Śpij sobie sama” (aranżacja W. Spasiczenki i A. Pohoriełowa, solo na flugelhornie Tarasa Paraszczuka). Jazz to zjawisko, które kochają na całym świecie i które nie ominęło również Ukrainy. Nawet ukraiński kompozytor klasyczny Myrosław Skoryk pisał utwory w stylu jazzowym. I pisał je tak udanie, że niektóre z nich stały się prawdziwymi ukraińskimi standardami jazzowymi oraz podstawą twórczości kolejnych pokoleń kompozytorów. Wśród takich utworów jest kompozycja „Namaluj mi noc”. Tego wieczoru zabrzmiała ona w wersji Myrosława Skoryka, w aranżacji U. Bekirowa. A wykonała tę pieśń gościni, piosenkarka, z którą orkiestra zrealizowała nie jeden program koncertowy, finalistka telewizyjnego show „Głos kraju” Marharyta Mełeszko. Dalej zabrzmiała tradycyjna dla orkiestry kompozycja Juliusa Fučíka „Stary zrzęda”. Jest ona w repertuarze wielu orkiestr świata. Uwielbiają ją grać. Znamienne, że zabrzmiała ona również podczas tego koncertu, a solo na fagocie wykonał Ołeksandr Mosjuk. Wiosna nadejdzie. Wierzymy, że kolejna wiosna będzie wiosną naszego zwycięstwa. I będziemy witać ją w zupełnie innym nastroju. A póki ona nie nastała, przygotowujemy się do tych sławnych dni. I muzycy nie są wyjątkiem. Tym razem poprzez wideo artyści podzielili się kulisami swojego życia. W tym czasie brzmiała ulubiona kompozycja Ołeha Skrypki „Wiosna”. Zamykającym akordem koncertu stał się duchowy hymn „Modlitwa za Ukrainę” Mykoły Łysenki i Ołeksandra Konyskiego. A widzowie z niecierpliwością będą czekać na nowe programy koncertowe ulubionego zespołu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Melodie niepokonanych duchem

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁY Orkiestra została założona w 1979 roku z inicjatywy Związku Kompozytorów Ukrainy. W 2004 roku za wysoki kunszt nadano jej status akademickiej. A 29 marca 2008 roku dekretem Prezydenta Ukrainy za znaczący wkład w wzbogacenie ukraińskiej kultury muzycznej, propagowanie dziedzictwa muzycznego oraz utworów współczesnych kompozytorów ukraińskich, orkiestrze nadano wysoki status narodowej. W aktywnym repertuarze koncertowym zespołu prezentowane są wszystkie gatunki muzyczne, od przykładów muzyki barokowej po jazz i rock. Przez wszystkie te lata orkiestra aktywnie współpracuje z najsłynniejszymi ukraińskimi kompozytorami, dyrygentami, solistami-instrumentalistami oraz wokalistami. Ich nazwiska znane są każdemu miłośnikowi muzyki. Rezultatem tej współpracy zawsze były unikalne koncerty, które stawały się wydarzeniami muzycznymi w życiu nie tylko Kijowa, ale i całej Ukrainy. Tworzone są nowe programy koncertowe, a geografia występów zespołu nieustannie się poszerza. Za pojęciem orkiestra stoi praca konkretnych ludzi – artystów orkiestry. W tym zespole zebrali się najlepsi muzycy. Każdy z nich jest oryginalną jednostką twórczą, która wnosi swój wkład nie tylko w utwór wykonywany w danej chwili, ale także ogólnie w rozwój zespołu i wzrost jego poziomu. W programie koncertu zabrzmiała muzyka różnych gatunków, od klasyki po jazz. Można było poczuć całą paletę dźwiękową, którą demonstruje orkiestra. A za pulpitem dyrygenckim w ciągu wieczoru pojawiali się maestro Ołeksij Roszczak (zasłużony artysta Ukrainy), Iwan Stecki oraz Wołodymyr Spasyczenko. Koncert otworzył wymowny utwór jednego z założycieli orkiestry, Łewka Kołoduba, „Troïsti muzyky” w autorskiej aranżacji. Uroczysty dzień dla zespołu został przyćmiony tragicznym wydarzeniem. Dobę przed jego przeprowadzeniem odszedł w zaświaty wieloletni artysta orkiestry, człowiek, który trzydzieści lat swojego życia oddał służbie muzyce – Dmytro Malm, grupa trąbek. Muzyka pożegnano muzyką, a utwór Łewka Kołoduba stał się jego dedykacją. Następnie zabrzmiała muzyka znanego amerykańskiego kompozytora Jamesa Barnesa – Symfonia nr 3 „Tragiczna” na orkiestrę dętą. Kompozytor zaczął pracować nad symfonią w bardzo trudnym okresie swojego życia, zaraz po tym, jak zmarła jego córka Natalie. Oto jak autor wspomina swoją pracę nad tym utworem: „To utwór wielkiego rozczarowania, goryczy, rozpaczy i zwątpienia po stracie córki. W drugiej części jest sarkazm, który wiąże się z pompatycznością i arogancją niektórych ludzi. Trzecia część to fantazja o tym, jakim mógłby być świat, gdyby Natalie przeżyła. Finał – czwarta część, stanowi odrodzenie ducha, pojednanie. Druga tema ostatniej części oparta jest na starym luterańskim hymnie dziecięcym „Jestem jagniątkiem Jezusa”. Ten hymn śpiewano na pogrzebie Natalie. To było pożegnanie z nią. Lecz trzy dni po tym, jak skończyłem tę historię, 25 czerwca 1994 roku urodził się nasz syn Billy. Jeśli trzecia część jest dla Natalie, to czwarta – dla Billy'ego. Tutaj ucieleśniona jest nasza radość z bycia pobłogosławionymi po tragicznej śmierci jego siostry”. Podczas koncertu zabrzmiała czwarta część symfonii. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę na świecie zaczęto częściej wykonywać ukraińską muzykę. Najczęściej trzy kompozycje – Hymn Narodowy, pieśń „Oj u luzi czerwona kałyna” oraz „Melodię” Myrosława Skoryka. Ten ostatni utwór swoimi dźwiękami demonstruje takie pojęcie, jak ukraińska dusza. Przecież jest tu ból i czułość, siła i nadzieja, wiara, że w końcu wszystko będzie dobrze. Następnie zabrzmiała „Melodia” Myrosława Skoryka, którą zadedykowano pamięci wszystkich poległych za Ukrainę. Po tym wykonywano utwór, który nigdy wcześniej nie brzmiał na Ukrainie. Jego autorką jest Australijka ukraińskiego pochodzenia Kateryna Lichuta. Stworzyła ona kompozycję „Pochowajte ta wstawaite” na motywach „Testamentu” Tarasa Szewczenki. W tej muzyce kompozytorka wysławia siłę i ducha narodu ukraińskiego. To, co nam dzisiaj pomaga poruszać się naprzód ku Zwycięstwu, niszczyć naszego wiecznego wroga. Na zakończenie pierwszej części zabrzmiał utwór Maurice'a Ravela „Bolero”. A podczas antraktu widzowie mieli możliwość zapoznania się w foyer z wystawą prac dziecięcych, poświęconą Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy. Drugą część rozpoczął big-band orkiestry niezwykłym wykonaniem ukraińskiej W Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej Ukrainy „Siła niepokonanych duchem”. Dedykowano go Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy oraz Dniu Muzyki. A także właśnie tego dnia 45 lat temu została założona ta orkiestra. O historii i teraźniejszości zespołu opowiedział prowadzący Ołeksandr Rudko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn