Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2005 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 38 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Без мови немає нації · slovo.prosvita.com.ua · s. 1strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ТИЖНЕВИК ВСЕУКРАЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» імені ТАРАСА ШЕВЧЕНКА

14 жовтня — визначний день для Української держави, свят$ ковий день для українців. Це свято Покрови Пресвятої Богоро$ диці, заступниці Українського війська; це День створення Української Повстанської Армії; День Української зброї і всіх захисників України; це державне свято — День Українського козацтва, встановлений згідно з Указом Президента України від 07.08.99 №966/99. ЗЕМЛЯ КОЗАЦЬКА Нині Покрова об’єднує українських козаків, ветеранів Української Повстанської Армії та членів Спілки офіцерів України: щорічно вони здійснюють спільну урочисту ходу. Народ єднається навколо святого дійства, а українські козаки приймають козацьку присягу на вірність народові та державі, вшановують світлу пам’ять козацьких гетьманів і численного козацького лицарства, які рясно окропили українську землю своєю і “вражою злою” кров’ю. Цей день є днем подяки за Божі дари, за ті життєві блага, які козаки отримали за рік, що минає. Що приніс Українському козацтву 2005 рік? Чимало подій, що розбурхали українське суспільство, примусили українців поновому подивитися на саме поняття “козацтво”. У чому ж його феномен? Чи це не сентиментальна ностальгія за минулим, яке ніколи не повториться? А чи потрібно “відроджувати” козацтво? Чи, може, варто заглянути у свої душі та трохи більше дізнатися про не таке вже й далеке минуле — XIX та, особливо, XX століття? Бо саме тоді йшла боротьба за волю і незалежність Української держави, у 1917—1930 роках! Чому не вивчити досвіду Поліської Січі, створеної у 1941 році, яка була незалежною територією в межах сучасної Житомирської області зі столицею в Овручі? У штабі Поліської Січі працювала старшина колишньої Української Армії УНР, яка за наказом Президента УНР в екзилі розгорнула на цій землі діяльність органів влади. Очолював цю міні-державу Тарас Бульба-Боровець, який і вважається засновником потужної української армії під назвою Українська Повстанська Армія. Шарль де Голль — президент Франції — свого часу сказав, що якби у нього була така армія, як УПА, то жоден німецький чобіт не ступив би на французьку землю. Чи не це є тим сакральним, генетичним, що збурює душу українця, не дозволяючи йому звикати до неправди, яка часто зустрічається в сучасному житті? Цілу бурю емоцій викликали у суспільстві події навколо обрання Віктора Ющенка Гетьманом України та проведення Установчої Ради Українського козацтва 4 червня на легендарному острові Хортиця. Багато хто так і не зрозумів, чому В. Ющенко став на чолі громадського об’єднання козацьких організацій України. На Хортиці ним було підписано Указ про Раду Українського козацтва. Цьому передувала велика кількість звернень до Президента України як від прихильників, так і від противників такого його кроку. Не залишилася осторонь і Міжнародна Асоціація “Козацтво”, яка висловила свою підтримку ініціативи Президента України та обґрунтувала своє бачення цієї проблеми. У її зверненні до Секретаріату Президента України зазначалося: “Ми вважаємо, що титул “Гетьман України” є правомірним і відповідає світовій історичній практиці наслідування державних титулів. Цей титул був визначений законодавством Української держави у 1918 році і не скасовувався наступними українськими урядами. Той факт, що Віктор Ющенко є Гетьманом України, сприятиме зміцненню його авторитету як правонаступника українських державних діячів, які утверджували принципи української козацької демократії та козацько-лицарського виховання. Це дасть змогу не обмежувати діяльності секретаріату Президента України опікуванням тільки частини українського суспільства, яка вважає себе козаками, а провадити діяльність серед усієї української громадськості”. У своєму виступі на Установчій Раді Президент Віктор Ющенко сказав: “Сімнадцять днів і ночей Майдан був полем мирної боротьби за волю Украї$ ни. Тоді кожен, хто там стояв, міг по$ вторити слова гетьмана Павла Полу$ ботка: “Заступаючись за Батьківщину, я не лякаюся ні кайданів, ні тюрми”. Мирна перемога Майдану продовжує ряд козацьких перемог, серед яких Каффа і Корсунь, Збараж і Конотоп. Сьогодні, як і сотні років тому, про пе$ ремогу української нації говорить уся Європа. Сьогодні нам належить продовжити велику місію козацтва. Нам потрібно ви$ корчувати поле глибокої корупції та об$ ману, повернути людям віру в добро і справедливість. Козаки знову мають стати захисниками честі і гідності Укра$ їни, її традицій, її культури. Перед нами ще багато роботи зі збереження пам’яток історії та культури, патріотич$ ного виховання молоді, допомоги міс$ цевим громадам. Зараз поступ України тільки почина$ ється, і для мобілізації сил та підтримки духу нам знову потрібна справжня ко$ зацька сила. Козаки повинні першими дати суспільству новий імпульс для по$ дальшого руху. Вам, панове товари$ ство, належить явити приклад того, як треба чесно служити своїй країні і своє$ му народу. Закінчення на с. 3 Фото Володимира Шеремета: Всеукраїнська федерація “Спас”. Козацькі ігри. НА РАХУНКУ ТАРАСОВОЇ ЦЕРКВИ — 730 774 грн. 48 коп.
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

według niej, “w Europie sytuacja jest bardzo nieprosta i, co więcej, dla Ukrainy nie wszystkie drzwi są otwarte”. Obecnie pogląd lady Ju obrócił się o 180 stopni, w stronę białokamiennej. Teraz opowiada się za Jednolitym Obszarem Gospodarczym, zaproponowanym przez Moskwę. Teraz dowodzi, że wierzy, iż “można zbudować obszar gospodarczy z wolnym handlem”, z “bezwizowym przemieszczaniem się obywateli” oraz niektórymi innymi atrakcjami, które oferuje nasza północna sąsiadka. I to ta sama Julia, która zaledwie półtora roku temu przy ratyfikacji umowy o utworzeniu JOG w Radzie Najwyższej płomiennie przekonywała: “Nic wspólnego Jednolity Obszar Gospodarczy z gospodarką nie ma. I dzisiaj chodzi o to, że my wszyscy w tym parlamencie będziemy oddawać ostatnią barykadę: suwerenność Ukrainy. Wszystkie kwestie — gospodarcze, a w konsekwencji polityczne — na terytorium Ukrainy będą rozstrzygane przez Federację Rosyjską, która będzie miała ponad 80 procent przy podejmowaniu ostatecznych decyzji… …I po prostu wzywam was, by nie niszczyć Ukrainy i głosować przeciwko ratyfikacji”. Czymże przyciągnęła Julię Tymoszenko Moskwa, w której była przeciwko niej otwarta sprawa karna? Jeszcze za czasów bycia premierem, mając immunitet dyplomatyczny, przez to tak i nie wybrała się do pierwostolicy. I nagle, pozbywszy się tego samego immunitetu, pędzi tam, a jej sprawa karna zostaje zamknięta(!). W prasie pojawiły się doniesienia, wprawdzie niepotwierdzone ani przez samą Tymoszenko, ani przez jej otoczenie, o drugiej jej podróży do Moskwy i obiedzie z Putinem na jego daczy. Nawet jeśli tego nie było, to i tak szydło z worka wyłazi jej reorientacja na Moskwę. A jeśli było, to całkowicie zrozumiałe jest zatajanie przez nią tego faktu: ukraiński ogół dobrze wie, ile kosztuje nieszczęście w sojuszu z Rosją. Najwyraźniej właśnie możliwa negatywna reakcja obywateli zmusiła do przeniesienia ślubu jej córki z Ławry Peczerskiej, należącej do filii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie, do Monasteru Wydubickiego, podległego Patriarchatowi Kijowskiemu. Przecież sam ślub został umiejętnie wykorzystany do przedwyborczego PR-u, a obrzęd ślubu, gdyby został odprawiony przez moskiewskich popów, negatywnie odbiłby się na agitacyjnym entuzjazmie zaplanowanego ślubu. Wymienione fakty świadczą o tym, że po pierwsze, Moskwa, jak zawsze, ma zamiar ingerować w ukraińskie sprawy, wspierając każdy niepokój i każdy rozłam w ukraińskim politycznym środowisku. A po drugie, z tego wszystkiego wynika, że była premier, mając reputację współpracowniczki Juszczenki oraz znaczny autorytet, niestety nie tylko u przeciętnego obywatela, dla zdobycia władzy gotowa jest na wszystko. Dlatego ukraiński narodowo-demokratyczny elektorat będzie musiał dokonać wyboru faktycznie między zorientowanym na ukraińskie interesy Prezydentem Juszczenką, który choć popełnia błędy, to stara się je naprawić, szczerze dbając o Ukrainę, a charyzmatyczną Julią Tymoszenko, gotową dla wsparcia w walce rzucić się w objęcia Moskwy, by powrócić na władczy Olimp. Oto na takim gruncie rozgrywa się ukraiński dramat polityczny. Więc myśl, Ukraińcu, myśl… Witalij KARPENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

MOSKIEWSKIE PODŁOŻE UKRAIŃSKIEGO DRAMATU POLITYCZNEGO

SPOJRZENIE Ciekawostką jest, że jak zapewniają socjologowie, znacznie wzrósł wskaźnik zaufania do środków masowego przekazu (+20%), czego nie było w przeszłości. Najwyraźniej należy to przypisać prowadzeniu konsekwentnej polityki Prezydenta, ukierunkowanej na utrwalenie realnej wolności słowa. Nie brakuje prognoz socjologicznych także co do możliwych wyników głosowania na przyszły parlament. Tak oto 20,9% ankietowanych przez służbę socjologiczną „Ukraiński barometr” jest gotowych zagłosować na partię „Ludowy Związek »Nasza Ukraina«”, jeśli listę partyjną poprowadzi Wiktor Juszczenko. Blok partii Julii Tymoszenko jest na trzecim miejscu z wynikiem 16,8% po Partii Regionów pod wodzą Wiktora Janukowycza, na którą gotowych jest zagłosować 19,8% ankietowanych. Komuniści i socjaliści będą mogli zdobyć odpowiednio 6,8% oraz 6,7%, a nowo utworzony blok Wołodymyra Łytwyna — 5,1% głosów. Do wyników badań socjologicznych na Ukrainie należy odnosić się dość ostrożnie: można tak ułożyć kwestionariusz, aby naprowadzić respondentów na pożądaną przez określone siły odpowiedź — niestety, takie skandaliczne przypadki były odnotowywane w przeszłości. Lecz mimo to zarówno obecne wyniki, jak i fakty z realnego życia odzwierciedlają te nastroje społeczne i ten poziom świadomości społecznej, które rzeczywiście panują w społeczeństwie. Wszystko sprowadza się do następujących tendencji: 1) gorzkie rozczarowanie tym, że nie sprawdziły się ideały i nadzieje Majdanu — w pełnym zakresie i natychmiast; 2) rozłam w pomarańczowym obozie wyrządził szkodę obu blokom i w następnych wyborach żaden z nich nie będzie mógł uzyskać decydującej przewagi i znowu Rada Najwyższa będzie „barwna” w sensie politycznym, co może przekształcić ją w klub dyskusyjny, podobny do obecnego. 3) ten rozłam dotknął nie tylko bloków Juszczenki i Tymoszenko, ale także ich najbliższych sojuszników oraz elektoratu w ogóle. Rozłam w polityce można prześledzić na przykładzie dwóch partii — Ukraińskiej Republikańskiej „Sobór” oraz „Reformy i Porządek” (PRP). Grupa parlamentarna pierwszej z nich, wchodząca w skład frakcji bloku Julii Tymoszenko, poszła wbrew linii programu partyjnego: nie głosując za kandydaturą na stanowisko premiera Jechanurowa, znalazła się w jednym obozie z komunistami i esdekami. Lider partii Anatolij Matwijenko ocenił tę pozycję jako działającą na niekorzyść ukraińskich interesów i będącą ich zdradą. Deputowani, którzy niemal wszyscy wchodzą w skład kierownictwa partii, korzystając z emocjonalnego oświadczenia Matwijenki o tym, że w geście protestu składa obowiązki przewodniczącego i występuje z partii, pospieszyli je zadowolić. Na posiedzeniu Rady Centralnej — najwyższego organu partyjnego między zjazdami — próbowali usunąć Matwijenkę z kierownictwa, mimo wycofania przez niego swojego pospiesznego oświadczenia. Przyczyna tkwi w tym, że Matwijenko jest zwolennikiem stworzenia wraz z innymi partiami narodowo-demokratycznymi prawicowego bloku wyborczego, a republikanie-deputowani, którzy marzą o zachowaniu swoich mandatów poselskich, przedkładają przyłączenie się do bloku Julii Tymoszenko na prawach satelity. Wyraźnie wykazały to debaty na posiedzeniu RC, a jego uczestnicy zdecydowaną większością głosów pozostawili Matwijenkę na stanowisku przewodniczącego. Ale deputowani-soborowcy nie zgodzili się z decyzją Rady Centralnej i rozpoczęli w prasie ataki na Matwijenkę. Takie działania wprowadzają zamęt w szeregi partyjne i już rozpoczął się rozłam w organizacjach obwodowych. Partia „Reformy i Porządek” również jest gotowa na podobny przebieg wydarzeń: część jej liderów wspiera Juszczenkę, jej przewodniczący Wiktor Pynzenyk przyjął propozycję objęcia Ministerstwa Finansów, a inna część śladem byłego premiera Mykoły Tomenki ciągnie do bloku BJuT. Opinie rozeszły się na niedawnym nadzwyczajnym zjeździe, lecz zwolennicy jednoczenia się z BJuT zdołali zapisać w decyzji postanowienie o rozpoczęciu negocjacji z Julią Tymoszenko. Jednak nie jest wykluczone, że ostateczną decyzję podejmie następny zjazd partii, który odbędzie się bliżej wyborów. Tym rozłamom towarzyszy obliczona na agitację wyborczą retoryka. Zwolennicy różnych ugrupowań zamiast przedstawić elektoratowi pozytywy swojego bloku i swojego lidera, próbują szkalować swoich byłych sojuszników, a teraz — oponentów. Najbardziej w atakach na Juszczenkę ćwiczą się zwolennicy Julii Tymoszenko. Wyjaśnia się to dwoma powodami: 1) dawną niedemokratyczną tradycją stawiania na tak zwany kompromat — oczernianiem rywali naznaczone były poprzednie wyścigi zarówno parlamentarne, jak i prezydenckie; 2) ideologia obu obozów jest taka sama — to ideologia Pomarańczowej Rewolucji; żaden obóz nie zaproponował niczego nowego, więc wymieniają się oskarżeniami o odstępstwo od ideałów Majdanu. Oczywiście Wiktor Juszczenko popełnił niemało błędów. Polegają one na tym, że początkowo nie udało mu się dotrzymać ogłoszonych zasad: oddzielić biznesu od polityki i liderów politycznych od udziału w rządzie. Ale podczas kryzysu wykonał zdecydowany krok w kierunku naprawienia tego błędu i stara się doprowadzić rozpoczęte dzieło do logicznego końca. Sprawiedliwe są także zarzuty wobec Prezydenta o tak zwane kumoterstwo w polityce kadrowej, o zaniedbania w wychowaniu starszego syna, fakty z hulaszczego życia którego stały się, nie bez wysiłku mass mediów, znane ogółowi społeczeństwa. Można krytykować Juszczenkę także za podpisanie uchwalonej przez Radę Najwyższą Ustawy o przywróceniu immunitetu deputowanych rad lokalnych wbrew obietnicy w ostatnim wywiadzie, że nie podpisze tego dokumentu. Można, przy odrobinie chęci, znaleźć jeszcze niemało „grzechów głównych” Prezydenta. Ale u nikogo nie budzi wątpliwości, że wiele z tego, co obiecano na Majdanie, zostało wcielone i jest wcielane w życie. W szczególności Ukraina coraz pewniej staje się państwem demokratycznym, prasa jest obecnie rzeczywiście wolna, nie wywiera się na nią nacisku centralnych struktur władzy i dla dziennikarzy nie ma tematów zakazanych. Tak samo, jak nie budzi wątpliwości to, że Juszczenko pragnie naprawić błędy, nieuniknione w danej sytuacji i przy tym skomplikowanym dziedzictwie, które pozostało po dawnym reżimie (on Kuczma, kiedy szedł na drugą kadencję, oświadczał, że przez poprzednie pięć lat uczył się na prezydenta, chociaż i podczas drugiej kadencji okazał się takim samym marnym uczniem). I jeśli położyć na szali błędy i dobre uczynki Prezydenta, to te drugie wyraźnie przeważają. W końcu Juszczenko ma to, co najważniejsze — ukraińską duszę, orientację na obronę ukraińskich interesów w każdej sprawie — czy to polityki wewnętrznej, czy zewnętrznej. Julia Tymoszenko, niestety, na rzecz merkantylnego dążenia do zwycięstwa w wyborach parlamentarnych, aby dojść do władzy, wygląda na to, że jest gotowa poświęcić interesy ogólnonarodowe. Dlatego też nie gardzi żadnymi środkami. Powiedzmy, jej poglądy na reformę polityczną zmieniły się dokładnie na przeciwne. Swego czasu jej frakcja była jedyną w Radzie Najwyższej, która nie poparła projektu ustawy o reformie w pakiecie z innymi ustawami. Obecnie zaś była premier nie tylko popiera tę samą reformę, ale i pragnie wcielić ją w życie jak najszybciej. Zmieniły się jej poglądy także na integrację europejską Ukrainy. Unia Europejska teraz jej nie przyciąga, bo, na SĄD I DZIAŁANIE Kryzys polityczny, który rozegrał się po sensacyjnych wystąpieniach telewizyjnych byłego sekretarza stanu Zinczenki, byłego wicepremiera Tomenki oraz byłej premier Julii Tymoszenko, zakończył się odsunięciem z otoczenia prezydenta jego najbardziej odrażających przedstawicieli, dymisją rządu i sformowaniem nowego. Obóz pomarańczowych podzielił się na pół — na zwolenników bloku Wiktora Juszczenki oraz zwolenników bloku Julii Tymoszenko. Ostra wojna informacyjna na kompromaty, która rozpoczęła się wraz z tym, obecnie przeszła w początkową fazę wyścigu parlamentarnego na długo przed jego oficjalnym ogłoszeniem. Przy tym w oczach społeczeństwa stracili liderzy obu stron. Służba socjologiczna „Ukraiński barometr” odnotowała, że poziom zaufania do Juszczenki w ciągu dwóch tygodni września obniżył się o 8%, a bilans zaufania spadł do minus 5,2%; natomiast poziom zaufania do byłej premier w tym samym czasie spadł o 9% (bilans zaufania — minus 18%).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

A «MAJDAN» — PRZECIW…

Sytuacja związana z wejściem w życie zmian do Konstytucji jest jednak niejednoznaczna. Nawet Prezydent w swoim wystąpieniu telewizyjnym dał dość ostrożną odpowiedź na pytanie dotyczące reformy politycznej. Faktycznie opowiada się „za” jej przeprowadzeniem, ale jest nad czym się zastanowić. Powściągliwość Prezydenta można zrozumieć. Jeśli powie choć jedno słowo przeciw, od razu zostanie oskarżony o walkę o uprawnienia. Ale nie wszystko jest tak proste… Nie cała ukraińska opinia publiczna, jak się okazuje, popiera przeprowadzenie reformy, a jej część nawet podważa celowość tego politycznego przedsięwzięcia. Na przykład Alians Aktywistów Społecznych „Majdan”, utworzony pod hasłem „Wolny człowiek w wolnym kraju!” wokół strony internetowej „Majdan”, uważa za konieczne podjęcie środków prawnych i politycznych w celu obrony obowiązującej Konstytucji. Pod apelem do Prezydenta, zainicjowanym przez Alians, podpisało się około 1000 obywateli Ukrainy oraz 113 organizacji społecznych. Razem z „Majdanem” przeciwko reformie politycznej występuje także Charkowska Grupa Ochrony Praw Człowieka (ChGOPC), której eksperci ostrzegają, że reforma w obecnej postaci stanowi realne zagrożenie dla niepodległości państwowej i suwerenności narodowej. Ich zdaniem po jej wprowadzeniu może gwałtownie wzrosnąć i tak już znaczny korporatyzm w ukraińskim systemie politycznym, ponieważ wpływ interesów potężnych grup finansowo-przemysłowych na parlament nie tylko się wzmocni, ale także nabierze stałego, systemowego charakteru. Sam fakt, że interesy wielu grup finansowych są dość głęboko powiązane z naszym „północnym strategicznym partnerem”, czyli z Rosją, daje podstawę do przewidywania silnego lobbingu na rzecz tworzenia sprzyjających warunków dla dalszej integracji w tym kierunku. Nie trzeba dodatkowo tłumaczyć, że taka polityka może wystawić państwową niepodległość Ukrainy na poważny cios. Eksperci z ChGOPC uważają, że młoda Konstytucja Ukrainy, w tak krótkim okresie obowiązywania, nie odsłoniła jeszcze w pełni swojego potencjału, aby wprowadzać do niej zmiany. Zdaniem działaczy społecznych obecna elita polityczna po prostu nie chce podnieść poziomu swojej kultury politycznej do wymogów obowiązującej Konstytucji i stara się dopasować poziom konstytucyjnej regulacji do swoich zagmatwanych i krótkowzrocznych wyobrażeń. Jedno z zasadniczych postanowień zmian do Konstytucji, które wkrótce mają wejść w życie, — deformacja konstytucyjnych uprawnień Prezydenta, — bezwzględnie narusza zasadę jego legitymizacji wyborami. Naród Ukrainy wybierał Prezydenta jeszcze na podstawie istniejących postanowień konstytucyjnych, z wszystkimi obecnie obowiązującymi uprawnieniami. A na przyszłość tworzy istotną i nielogiczną konkurencję najwyższych stanowisk państwowych Prezydenta i Premiera w ramach jednej — wykonawczej — gałęzi władzy. Powszechnie wybrany Prezydent, pod warunkiem dojścia do władzy silnego i autorytatywnego człowieka, a nie politycznej marionetki, na przyszłość zawsze będzie mieć po swojej stronie poparcie większości ludności Ukrainy. Co może doprowadzić także do jeszcze gorszych aluzji i politycznych kryzysów, jakie mieliśmy okazję obserwować ostatnio nawet bez reformy politycznej. Ponadto wprowadzenie zmian do obowiązującej Konstytucji automatycznie unieważnia wiele ustaw i aktów podustawowych, co może doprowadzić do przedłużającego się kolapsu prawnego w kraju, dopóki wszystkie te kwestie nie zostaną uregulowane. A to setki, jeśli nie tysiące dokumentów. Wyjściem z tej sytuacji, jak uważają eksperci, jest uznanie faktu, że głosowanie w sprawie wprowadzenia zmian do Konstytucji jest prawnie niedopuszczalne, ponieważ odbyło się „w pakiecie”, a takie głosowanie stanowi klasyczny przykład wyrażenia woli „pod warunkiem”. Głosowanie pakietowe nie jest przewidziane ani przez obowiązujące ustawodawstwo, ani nawet przez rozdział XIII Konstytucji Ukrainy. Co więcej, eksperci z ChGOPC twierdzą, że zgodnie z artykułem 157 Ustawy Zasadniczej „Konstytucja Ukrainy nie może być zmieniana w warunkach stanu wojennego lub stanu wyjątkowego”. Wprowadzenie zmian konstytucyjnych wymaga względnej zgody społecznej, rozwagi, spokoju obywatelskiego. A głosowanie „pakietowe” odbyło się na szczycie obywatelskiego konfliktu, w warunkach choć bezkrwawej, ale rewolucji. Biorąc pod uwagę wszystko powyższe, aktywiści z „Majdanu” i Charkowskiej Grupy Ochrony Praw Człowieka wzywają Prezydenta, a także parlamentarzystów, zwłaszcza parlamentarzystów-prawników, do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o wykładnię norm rozdziału XIII (artykułów 154—159) Ustawy Zasadniczej. Ich zdaniem odpowiedź na to pytanie może być jednoznaczna: przyjęcie zmian do Konstytucji nastąpiło z istotnym naruszeniem procedury. Zatem kwestię pilnego wprowadzenia w życie zmian do Ustawy Zasadniczej należy odłożyć i jeszcze raz dobrze zastanowić się, jakiej reformy potrzebuje Ukraina. z Radmiła KORŻ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«NIE UZNAWAĆ TEJ WALKI MOŻE TYLKO OTWARTY WRÓG»

STANOWISKO Problem uznania UPA na szczeblu państwowym komentuje Mychajło KOSIW, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy. — 6 października na sesji Rady Najwyższej postawiono pytanie o wniesienie do porządku obrad projektów ustaw o uznaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii za stronę walczącą w II wojnie światowej — za siłę narodowowyzwoleńczą, która walczyła o samodzielne, niepodległe państwo ukraińskie. Takich projektów jest pięć, w tym mój. Tylko za tym, aby ta kwestia została wniesiona do porządku obrad, zagłosowało jedynie 130 deputowanych z 450, z których składa się Rada Najwyższa. Ten skład Rady Najwyższej zademonstrował, że nie jest to ukraińska polityczna siła ustawodawcza, nie jest to ukraiński polityczny organ ustawodawczy. Przecież głównym hasłem żołnierzy UPA była zasada: „Zdobędziesz państwo ukraińskie albo zginiesz w walce o nie!”. No i ginęli — w bojach, a potem w GUŁAG-ach, na Syberii. I teraz, kiedy państwo ukraińskie zostało zdobyte, nieuznawanie tej walki oznacza nieuznawanie legitymizacji istnienia ukraińskiego niepodległego państwa. To jest jednoznaczne. Współczesny ukraiński parlament nie jest ukraiński. Deputowani nie chcą o tym nawet rozmawiać. Boli mnie świadomość tego. — Zatem nie ma żadnej nadziei, że przed wyborami parlamentarnymi ta kwestia ruszy z martwego punktu? — Wiecie, dużo o tym myślę w ciągu ostatniej dekady. I pisałem, i mówiłem, i różne projekty układałem. Zatem tę kwestię, jeśli już mowa o międzynarodowych normach prawnych, trzeba rozwiązywać na podstawie konwencji haskiej, zawartej jeszcze w 1907 roku w Hadze, o normach prowadzenia wojny i o tym, kto może być uznany za stronę walczącą. Te zasady obowiązują w międzynarodowych stosunkach prawnych. Patrzcie, nikt nawet słowem nie wspomina, że afgańscy mudżahedini prowadzili okrutną wojnę, a ta wojna rzeczywiście była okrutna. Ale przecież walczyli oni na swoim terytorium, o swoje niepodległe państwo, i dlatego istnieje rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ, która uznaje tę wojnę za narodowowyzwoleńczą, a radzieckich żołnierzy, którzy rzekomo mieli jakąś szlachetną misję — za okupantów. Jeśli chodzi o UPA — sytuacja jest taka sama. Tutaj są cztery zasady. Jeśli są to zbrojne pospolite ruszenia, które otwarcie noszą broń, mają otwarty program walki, mają dowództwo, które odpowiada za działania wojskowe tych pospolitych ruszeń, czyli nie jest to zbieranina, nie jest to banda, a ludzie, którzy walczą pod odpowiednim dowództwem, jeśli mają wyraźnie zaznaczone znaki, które odróżniają ich od innych, to te formacje zbrojne uznaje się za stronę walczącą. UPA była regularną armią, armią bez państwa. Miała swojego głównodowodzącego, generała-chorążego Romana Szuchewycza, postawiła sobie za cel walkę o ukraińskie niepodległe samodzielne państwo. Miała swój mundur. Co więcej, walczyła pod niebiesko-żółtym sztandarem, a głównym znakiem na czapkach żołnierzy UPA był tryzub. A przecież to są dzisiaj konstytucyjne (konstytucyjne!) symbole państwa ukraińskiego — i niebiesko-żółty sztandar, i tryzub. Zatem nieuznawanie tej walki może tylko otwarty wróg. Nie ma co ukrywać, że są tacy obywatele, którzy pogodzili się z istnieniem państwa ukraińskiego, bo musieli się pogodzić. Ale rzecz w tym, że w duszy go nie uznają i wciąż pielęgnują nadzieję na odrodzenie związku — czy to będzie JEWP, czy „słowiańska jedność”. I ci ludzie przeszkadzają w podejmowaniu ważnych decyzji państwowych. Powstaje pytanie: a do kiedy Ukraina będzie wysyłać takich ludzi do swojego najwyższego organu ustawodawczego? Czy ta kwestia może zostać rozwiązana? Może. Jakieś trzy miesiące temu wysłałem do Prezydenta swoje zapytanie poselskie, w którym zaproponowałem, aby rozwiązał tę kwestię dekretem. A może to zrobić, dbając o pokój, spokój, zgodę w społeczeństwie. Powiedzmy, mógłby to być dekret z okazji obchodów 60. rocznicy zakończenia II wojny światowej, w którym obok uhonorowania weteranów armii radzieckiej byłoby powiedziane o uznaniu UPA. I to byłoby już więcej niż pół sukcesu. Oczywiście, trzeba, żeby przyjął to organ ustawodawczy, ale gdyby był ten dekret, jestem pewien, że o wiele łatwiej byłoby przeprowadzić tę kwestię przez Radę Najwyższą. A jedyne, co mówi nasz Prezydent, to: ach, podajcie sobie ręce. Jak może do tego dojść? Chociaż, ostatecznie, żołnierze UPA nie mają nic przeciwko żołnierzom armii radzieckiej, przecież oni z nimi nie walczyli, walczyli przeciwko oddziałom karnym NKWD, KGB, „strybkam” itd. Ale Bohater Związku Radzieckiego, generał Iwan Herasymow, który kieruje weteranami armii radzieckiej, to człowiek, który urodził się gdzieś w głębi Kraju Ałtajskiego, a dopiero po wojnie osiedlił się na Ukrainie. Oczywiście, to wszystko jest mu obce. I nie będzie wyciągał ręki. I nie dziwię mu się — przeszedł zupełnie inną szkołę. I niedawno w gazecie (w gazecie Rady Najwyższej „Hołos Ukrajiny”!) oświadczył: „My zwyciężyliśmy”, bo mieliśmy Stalina i partię komunistyczną. Jeśli do dzisiaj żyje takimi ideami, to jak można go wzywać, aby wyciągnął rękę do tych, którzy teraz kierują stowarzyszeniami żołnierzy UPA? Zapisała Łesia TKACZ. ZIEMIA KOZACKA. Dokończenie. Początek na s. 1. Pierwszy przykład pokazaliśmy, spotykając się na wspólnej Radzie. Dziękuję wam za to. Dzisiaj spełniło się pragnienie wielu hetmanów, wielu pokoleń Ukraińców, którzy latami marzyli, by zobaczyć kozactwo jako jedną wielką siłę. Wiem — nie było to łatwe. Komuś przyszło przekroczyć własne ambicje, komuś — dawne urazy. Wy, panowie atamani, zrobiliście wielką i szlachetną rzecz dla Ukrainy — odtąd ukraińskie kozactwo będzie jedną całością. W naszym braterstwie nie będzie starszych i młodszych. Każdy kozak i każda kozacka wspólnota będą oceniani według swoich czynów. Każda z organizacji musi odnaleźć się w naszych zjednoczonych wysiłkach. Będziemy dążyć do jedności stopniowo, ale nieubłaganie. Jesteśmy europejskim narodem, który chce żyć w Zjednoczonej Europie. Rodzinie jej narodów jesteśmy gotowi przynieść nasze niepowtarzalne doświadczenie wolności i demokracji. Odrodzenie ukraińskiego kozactwa to unikalne połączenie europejskiej demokracji z naszymi tradycjami wolności i demokracji. Państwo będzie robić wszystko, aby ukraińskie kozactwo... NIE MILCZĘ! Podczas uroczystego wiecu z okazji obchodów zwycięstwa w II wojnie światowej przy obelisku Sławy w Iwano-Frankiwsku członkowie organizacji młodzieżowej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów zorganizowali akcję protestacyjną pod hasłem „OUN-UPA — UZNANIE PAŃSTWOWE!”. Wasyl Popowycz, przewodniczący młodzieżowej referentury KUN, zastępca przewodniczącego organizacji miejskiej KUN: — Jesteśmy za uznaniem UPA, bo to armia, która rzeczywiście walczyła o ukraińską niepodległość przeciwko dwóm zaborcom — niemiecko-faszystowskim i radzieckim esbekom, którzy szli przez Ukrainę jak Tatarzy, palili ukraińskie wioski... Dlatego żądamy sprawiedliwości historycznej. I będziemy o to stać do końca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WIĘKSZA CZĘŚĆ TEJ «ELITY» PRZESZŁA SZKOLENIE Z NARODOWEJ OBOJĘTNOŚCI

Temat UPA jest dla większości ukraińskiego politykumu czymś w rodzaju drzazgi w tyłku. Tak zwana elita narodu przypomina sobie o nim przy każdej okazji i przypomina sobie o swojej niepełnowartościowości, państwowej infantylności, służalczości, miłości do koryta, moskwocentryzmie i patologicznym strachu przed samodzielnym krokiem. Stąd żałosna wielowektorowość Kuczmy, otwarta przynależność do piątej kolumny ekipy Janukowycza i daleko, kosmicznie daleko od męskiej logiki pragnienie Juszczenki, by przyjaźnić się ze wszystkimi bez wyjątku. Ci, którzy dziś lubią nazywać siebie polowymi dowódcami Majdanu, zasłonili się nim przed całym kompleksem palących problemów narodu ukraińskiego. W ich postępowaniu jest coś, za co prawdziwi dowódcy UPA co najmniej smagaliby ich szomporami. Większość tej «elity» przeszła szkolenie w bezczynności i narodowej obojętności w organizacjach komsomolskich. Ich podstawowym zadaniem jest imitacja burzliwej działalności i bębniarska retoryka. Święte słowo «Ukraina» w tych wykrwawionych ustach traci wagę i treść. Kwestie zasadnicze i żywotnie ważne sprowadzają oni do rangi drugorzędnych, uzasadniając swoje kroki celowością ekonomiczną. Walcząc o przestrzeń informacyjną, ci «karbonariusze» panicznie boją się w tej przestrzeni wszystkiego, co choćby z grubsza przypomina ideę ukraińską. Natomiast komsomolcy ani trochę nie dostrzegają antyukraińskiej działalności imperialnych emisariuszy w rodzaju Parfionowa z jego cuchnącym projektem «Imperium Rosyjskie». Z ekranu kanału «K-1» ten raz po raz przypomina głupim chochłom, że Odessa to «południowa stolica Rosji», że Kijów to «matka rosyjskich miast», że «w Pałacu Mariińskim rządzili Rosjanie» i że wszyscy my «nadal zależymy od tego imperium». Manipulując faktami i interpretując je, rozpływa się z zachwytu, bawiąc się w bitwę pod Połtawą, rozbiory Polski, «zagospodarowanie Alaski» i tak dalej, i tak dalej. Z szczególnym upodobaniem ten dziadek opowiada o śmierci «rosyjskiej cesarzowej Katarzyny Drugiej» na krzesełku, rzekomo wykonanym z tronu polskich królów. Mianowicie, dla «Jej Wysokości» wycięto tam specjalną dziurkę. A wszystko to z samozadowolonym przechadzaniem się przed kamerą. W stylu «bezczelność — drugie szczęście». Chochły tymczasem nabrały wody w usta. Tak jakby nie ta imperia od wieków piła krew z Ukrainy i obsiewała najżyźniejsze ziemie kośćmi Hołodomoru. Gdzież choćby konkurencyjne programy telewizyjne z utalentowanymi i prawdziwymi ich wykonawcami? Natomiast w Pierwszym Narodowym mamy nieudaną i smarkatą audycyjkę w rodzaju «Służę Związkowi Radzieckiemu» z niesamowitym zgięciem karku przed «Wielką Wojną Ojczyźnianą» i głuchoniemoślepotą wobec tematu UPA. Może pomarańczowi komsomolcy zapomnieli, jak na ich ledwie słyszalne i nieśmiałe «Chwała Ukrainie...» Majdan ryknął: «Chwała Bohaterom!» z Andrij OCHRIMOWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ŚWIĘTO POKROWY JEDNOCZY

jednoczyło się i umacniało. Wkrótce zostanie opracowany Narodowy program rozwoju ukraińskiego kozactwa. Dziś podpisałem dekret o utworzeniu Rady Koordynacyjnej Ukraińskiego Kozactwa z przedstawicieli organizacji kozackich oraz o powołaniu Doradcy Prezydenta Ukrainy ds. kozactwa. Chcę, aby ich praca stała się mostem łączącym kozactwo z organami władzy i organizacjami społecznymi”. Oczywiście, w ruchu kozackim jeszcze nie wszystko jest w porządku. Ten ruch rzeczywiście wymaga uregulowania prawnego, ponieważ jego działalność wykroczyła już poza ramy ustawy o stowarzyszeniach społecznych. Krok po kroku kozactwo nabiera pożądanej formy i treści. Nad tym pracują tysiące ludzi na całej Ukrainie. Ruch kozacki szczególnie rozszerza się na Polesiu, Siwierszczyźnie, Słobożanszczyźnie, Doniecczyźnie, Bukowinie, Lwowszczyźnie, w Tawrii i na Krymie. Obecnie trwa proces włączania kozactwa w rozwiązywanie wielu kwestii społecznych, wśród których priorytetem jest wspieranie wychowania młodego pokolenia w duchu ukraińskiego kozackiego rycerstwa, szlachetności, oddania ukraińskiemu narodowi, fizycznego i moralnego kształtowania przyszłego obrońcy niepodległego państwa Ukraina. Przed współczesnymi organizacjami Ukraińskiego Kozactwa stoją następujące zadania: 1. Każdy, kto uważa się za kozaka i jest członkiem wspólnoty kozackiej, powinien uświadomić sobie, że mimo wszystkich swoich obowiązków obywatelskich, zawodowych i służbowych w społeczeństwie, mimo swoich upodobań politycznych, społecznych i innych, przede wszystkim jest on Ukraińskim Kozakiem — Rycerzem, a zatem człowiekiem godnym, szanującym siebie, samowystarczalnym. Stąd wynika jego sposób postępowania i myślenia, styl życia, zasada jego światopoglądu. 2. Całą propagandę odrodzenia kozackiego należy zorganizować tak, aby wyrwać ją z płaszczyzny folkloryzacji i teatralności. Kozactwo powinno połączyć wysiłki innych organizacji społecznych działających na terenie Ukrainy w celu wprowadzenia w życie decyzji Prezydenta Ukrainy, Hetmana Ukrainy i rządu Ukrainy. 3. Aby zintegrować ideały kozackie z międzynarodowym ruchem społeczno-politycznym, we Wspólnotę Europejską, należy dalekosiężnie połączyć surowe samowychowanie każdego z kozaków z wychowaniem obywatelskim i społecznym, z ideologią kozacko-rycerską. 4. Wszystkie organizacje kozackie powinny ściśle wykonywać decyzje naszego najwyższego organu — Rady Ukraińskiego Kozactwa przy Prezydencie Ukrainy, a Rada musi wypracować skuteczne mechanizmy realizacji zarówno bieżących zadań życia kozackiego, jak i państwowych programów rozwoju Ukraińskiego Kozactwa. 5. Każdy, kto zostaje kozakiem, powinien zapytać siebie, czy jest na to gotów. Aby stać się kozakiem, trzeba przyjąć warunki wstępne: służbę ukraińskiemu narodowi, Hetmanowi Ukrainy, wspólnocie kozackiej oraz dyscyplinę. Jak widzicie, kształtowanie się Ukraińskiego Kozactwa we współczesnym społeczeństwie to rzecz niełatwa, ten proces nie ma analogii w żadnym kraju świata, jest to czysto ukraińskie zjawisko. W przededniu Dnia Świętej Pokrowy potwierdza się jego jednoczący sens. Na Radzie Ukraińskiego Kozactwa przy Prezydencie Ukrainy, która odbyła się 20 września tego roku, postanowiono przeprowadzić w tym dniu na Majdanie Niepodległości Wielką Radę Kozacką Ukrainy. Anatolij HRYWA, Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo” z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

różnym przejawem duchowej idei. Narody mają różne języki dlatego, że są im właściwe zasadnicze różnice duchowe. Los języka kształtuje los narodu. Możliwe, że narodowi ukraińskiemu żyłoby się łatwiej, gdybyśmy już zaczęli mówić w języku ukraińskim. Naród, który traci swój ojczysty język, przejmuje i posługuje się obcym, nie posiada duchowej samodzielności, a zawsze idzie na smyczy, przez co nie przejawia inicjatywy, tego niezbędnego warunku duchowego i materialnego postępu. Taki naród nie ma duchowej rześkości i przejawia apatię. Nie jest zdolny utwierdzić swojego prawa do życia pośród innych narodów. Tylko na gruncie języka narodowego, który duchowo obramowuje naród, chroni go przed asymilacją i rozproszeniem w innych środowiskach duchowych, możliwy jest rozwój świadomości narodowej, pamięci i jedności narodowej. Nasz język, przeżywszy 173 ukazy zakazujące, wyniósł na sobie naród. Szewelow nazwał to lingwistycznym cudem. Pani Switłana Szewczuk podkreśliła, że to nie takie znowu dziwo, a po prostu kolejny przykład narodotwórczej, kreatywnej funkcji języka, który jest permanentnym impulsywnym błyskiem na coraz to nowo groźnej granicy narodowej śmiertelności. Tak, po lingwocydowych XVII i XIX wiekach, na początku XX wieku w Kijowie tylko dziesiątki inteligentnych rodzin rozmawiały w języku ukraińskim, jak kiedyś w pierwszej połowie XIX wieku w Pradze po gwałtownym zgermanizowaniu tylko w szczególnych inteligentnych środowiskach mówiono po czesku. Ale jeśli Czesi, zapaliwszy się ideą narodową, odrodzili używanie języka, to my, zadeklarowawszy dokumentalną państwowość języka ukraińskiego jeszcze w 1989 roku, faktycznie mamy tylko 13% przestrzeni informacyjnej jego życia, a do tego jeszcze „zaawansowany” surżyk. Mychajło NAJENKO, profesor, kierownik katedry teorii literatury i komparatystyki Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. Szewczenki, mówił o „Nieczytanych tekstach literatury pięknej XIX wieku”. Prelegent podkreślił, że najwięcej nieczytanych tekstów jest w XX wieku. Sowiecki walec przejechał się po naszej literaturze, po nazwiskach pisarzy. Wiele tekstów w funduszach specjalnych jest nieczytanych, obecnie dokłada się maksimum wysiłków, aby można było je przeczytać. Ale krótko pan Najenko zatrzymał się na dawniejszej literaturze, nieczytanej lub czytanej z pewnym okrojeniem. Powiedzmy, dzisiaj raczej Ukraińcy nie wiedzą, że utwór „Wołodymyr” Teofana Prokopowycza jest poświęcony Iwanowi Mazepie, w żadnej z sowieckich przedmów nie zaznaczono, że motyw utworu zaczerpnięto z epoki Iwana Mazepy, jedynie przeniesiono go w epokę Włodzimierza. Tak samo okrojony był podawany Iwan Neczuj-Łewycki. Jego najlepsza nieczytana powieść historyczna „Hetman Wyhowski” została już wydana, ale niestety bez obiektywnego i wystarczającego komentarza. Nieczytanymi pozostają jego podręcznikowa praca „Współczesne kierunki literackie” oraz „Ukraiństwo w literackich sporach z Moskiewszczyzną”. Łarysa BRIUCHOWECKA, redaktor naczelna czasopisma „KinoTeatr”, starszy wykładowca katedry kulturoznawstwa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, w swoim wystąpieniu „Sztuka mądrego obrazu (ukraińskie kino poetyckie)” podkreśliła rolę ukraińskiego kina poetyckiego w światowej kinematografii. Wspomniała ukraińskie filmy o narodowym brzmieniu, szczególnej wartości artystycznej: „Cienie zapomnianych przodków” — jedyny w światowej praktyce nie dubbingowany film; „Kamienny krzyż”, „Wieczór na Iwana Kupała”, „Zaginiona gramota”. Hałyna BONDARENKO, kierownik gabinetu metodycznego liceum nr 157 m. Kijowa, w pracy „Język ukraiński jako język głównego ośrodka tworzącego rasę na planecie” podkreśliła, że język to nie tylko środek komunikacji, ale i forma tworzenia żywotności człowieka. Mykoła SKRYPEC, dyrektor Szkoły Średniej nr 235 m. Kijowa, wystąpił z praktycznym referatem „Pedagogika kozacka (z doświadczenia pracy)”, opartym na własnym doświadczeniu pracy w szkole. Opowiedział, że zespół pedagogiczny wywalczył, aby szkoła nosiła imię Wiaczesława Czornowoła, a także przekształcił placówkę w swoistą Republikę Kozacką. „Dzieci trzeba uczyć stawać się patriotami” — podkreślił prelegent. Podsumowując referaty, problemy i propozycje, które wybrzmiały w wystąpieniach, uczestnicy konferencji podjęli decyzję: zejść z trybun i iść do ludu. I przypomnieć sprawdzone hasło Proświty „Nas mało, ale zwyciężymy”. Olga SKRYPKINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

KOMPLEKS JONASZA czy AMNEZJA PAMIĘCI?

KONFERENCJA Znalezienie odpowiedzi na to pytanie, zrozumienie jego przyczyn i wskazanie dróg rozwiązania było celem naukowo-praktycznej konferencji „Duchowa wielkość Ukrainy” pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Konferencja odbyła się 5 października w budynku Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego i zgromadziła osoby różnych profesji i tytułów. Konferencję prowadził profesor katedry fizyki ogólnej, przewodniczący „Proświty” przy Uniwersytecie im. M. Drahomanowa Iwan Tychonowycz Horbaczuk. Słowo wstępne wygłosił pierwszy prorektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Wołodymyr Pawłowycz Bech. Dyskusję rozpoczęto od wyjaśnienia przyczyn kryzysu po pomarańczowej rewolucji. Ihor KAHANEĆ, dyrektor Instytutu Badań Metafizycznych „Przejście IV”, wystąpił z badaniem „Od pomarańczowego świtu do słonecznego przekształcenia” i zaproponował własne spojrzenie na sytuację w kraju. Po wydarzeniach Pomarańczowej Rewolucji Ukraińcy chcą zrozumieć, co dzieje się dzisiaj, dokąd zmierza Ukraina i co mają robić. Aby zrozumieć obecną sytuację i bieżące realia, podkreśla pan Kahaneć, należy wyjaśnić, według jakich prawidłowości rozwija się Ukraina. Zdaniem Ihora Kahanecia Ukraina to etnosocjalny, biosocjalny i, biorąc pod uwagę aspekt ukraińskiej ziemi, geosocjalny organizm, który rozwija się w trybie pulsującym. I ta pulsacja Ukrainy jest związana z tak zwanym cyklem słoneczno-księżycowym, który wynosi 532 lata. Co 532 lata na terytorium Ukrainy następuje aktywizacja elektrotrytonu, rozpoczyna się nowa era ukraińskiego organizmu etnosocjalnego. Przechodzi on etapy odnowy, wzrostu i stabilizacji. Po pewnym czasie Ukraina wchodzi w stan kryzysu. Znowu następuje odnowa i wyjście na wyższy poziom. Na początku każdego cyklu Ukraina formuje nowy system państwowy. Źródła współczesnego narodu ukraińskiego sięgają czasów pierwszych wzmianek o Siczy Zaporoskiej. Jest to około 1480 rok. Przedtem widzimy inne ukraińskie systemy państwowe i inne ukraińskie formacje etnosocjalne: Związek Asów i ludzi, którzy nazywali siebie asami lub bohatyrami, Ruś Kijowską i naród Rusinów, który bez wątpienia jest ukraińskim etnosem. Obecnie Ukraina znajduje się w okresie przejściowym, odbywa się nic innego jak poczęcie nowego ukraińskiego etnosu — nowej formy odnowionego ukraińskiego organizmu etnosocjalnego. Na drugim etapie następuje wniesienie przekształcającej informacji. Pomarańczowa Rewolucja była aktywacją ukraińskiego organizmu etnosocjalnego. Stoimy na progu wniesienia na Ukrainę nowej przekształcającej informacji genetycznej. Ta informacja doprowadzi do poczęcia nowej ukraińskiej istoty etnicznej, co oznaczać będzie kolejną fazę odnowy ukraińskiego organizmu etnosocjalnego. A ponieważ wszystkie procesy społeczne zaczynają się w sferze duchowej, od impulsu duchowego, to w najbliższym czasie należy oczekiwać na Ukrainie pojawienia się bardzo potężnej informacji o charakterze światopoglądowym, która doprowadzi Ukraińców znowu do działania. Stoimy na progu wielkiego ruchu narodowego, jest przekonany Ihor Kahaneć. Ruch ten będzie znacznie potężniejszy i jakościowo lepszy niż zeszłoroczny zryw. Iryna NOWYCZENKO — przewodnicząca Kijowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet „Slawia”, starszy wykładowca katedry ukrainistyki Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O. Bohomolca — w swoim wystąpieniu, którego podstawą była praca „Punkt podparcia”, podkreślała kryzys w społeczeństwie, wskazywała drogi wyjścia z tego kryzysu. Przeżyliśmy okrutny kryzys, który okazał się dla nas trudniejszy niż ekonomiczny czy polityczny. To kryzys moralności. Pani Iryna opowiedziała, jak podczas transmisji na żywo w radiu „Era” słuchacze nazwali antykonstytucyjnym żądanie dominacji języka ukraińskiego w szkołach wyższych, orientację narodową porównali do niemieckiego faszyzmu, a samą panią Irynę oraz Anatolija Pohribnego, który również brał udział w audycji, oskarżyli o rozłam państwa. Nawyk „bić swoich, żeby obcy się bali” — to straszna cecha naszej mentalności. Kiedy podczas rozmów ze studentami podkreślamy misję nałożoną na Ukraińców, wielu wzdryga się przed takim imperatywem, pyta, czy mamy prawo tak o sobie mówić, czy nie wyolbrzymiamy swoich osiągnięć i roli Ukrainy. A te umniejszania wynikają z tego, że nie znamy swoich osiągnięć. Przecież to Ukraińcy wynaleźli koło, oswoili konia, opracowali znaczące technologie rolnicze, wnieśli znaczący wkład w budowę samolotów i rakiet. Co trzecia technologia na świecie to technologia stworzona przez Ukraińców. Trzeba zakończyć wewnętrzną histerię, że nie mamy prawa mówić o swoich osiągnięciach, trzeba pozbyć się strachów. Psycholodzy mówią o kompleksie Jonasza (nazwa pochodzi z biblijnej historii o proroku Jonaszu, któremu Pan nakazał głosić w Niniwie, ale ten przestraszył się i uciekł. Potem zrozumiał swój błąd i wykonał nałożoną na niego misję). Ten kompleks to nasza przeszkoda. Boimy się kogoś urazić, boimy się, co pomyślą o nas inni. Trzeba zakończyć te strachy. Musimy tworzyć konstruktyw i pozytyw. Musimy również przestać szukać tego, co nas dzieli, a szukać tego, co nas łączy. Zakończyła referat Iryna Nowyczenko słowami filozofa: „Celuj w słońce, chociaż prawdopodobnie w nie nie trafisz. Ale twoja strzała poleci wyżej, niż w tym przypadku, gdy twój cel był tego samego wzrostu co ty”. Celujmy w słońce — apelowała pani Iryna. Szukać słonecznego poziomu ukraińskiej edukacji zaproponowała w swoim wystąpieniu „Język ukraiński w starszej szkole profilowanej: stan i perspektywy” Lubow MACKO, akademik APN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry stylistyki języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Referentka rozpoczęła wystąpienie słowami Hruszewskiego o tym, że we współczesnym świecie pracę kulturalną wszystkie narody prowadzą tylko w swoim języku narodowym. Wasyl Suchomłynski mawiał: „Uczeń staje się synem narodu tylko przez słowo”. Za ławkami i za stołami siedzi naród — zaznaczyła pani Lubow Macko. Aby stał się ukraińskim, język ukraiński musi dominować we wszystkich placówkach oświatowych. Obecnie omawiana jest koncepcja kształcenia profilowego w starszym ogniwie szkoły ogólnokształcącej — klasach 10—12. To najbardziej odpowiedzialny okres, kiedy dziecko poznaje swoją samoistność; szuka ideałów, formuje siebie jako Ukraińca. Referentka wyraziła zaniepokojenie faktem, że w programie szkolnym język ukraiński został wyparty przez inne dyscypliny. Niestandardowy okazał się referat studenta Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Dmytra DROZDOWA. Słowo zabiera Wołodymyr Pawłowycz Bech. Zdjęcie Ołeksandra Hałaty. SKIEGO „Język jako środek odnowienia pamięci genetycznej”. Pan Dmytro podkreślił związek etnosu z językiem ojczystym. Język to źródło energii. Kiedy rozmawiamy, redukując i odbierając stałe strumienie energetyczne o tej samej częstotliwości, przechodzimy swoistą energioterapię. Jedną z głównych funkcji języka w XXI wieku, oprócz komunikacyjnej, powinna stać się również funkcja tworzenia człowieka. W nowym okresie historycznym język musi być uświadamiany jako środek samoidentyfikacji, powrotu do głębinowych tradycji historycznych. Język ukraiński to język naszych ojców i dziadów, który musimy przywrócić z głębin naszej pamięci, to ucieleśnienie ukraińskiej idei narodowej, to środek solidaryzacji i jednoczenia na poziomie duchowo-kulturowym, to potężny strumień tworzenia narodu poprzez integrację ze wspólnotą światową. Nasz problem polega na tym, że dzisiaj społeczeństwo ukraińskie jawi się jako mutant z dwiema głowami: jedna patrzy na Rosję, druga — na Europę. Potrzebujemy jakościowej świadomości, świadomości XXI wieku, która nie zna ograniczeń. Lina Kostenko w swoich wystąpieniach publicznych wielokrotnie podkreślała, że historia ukraińska od wieków była tragiczna, od wieków miecz i ogień szalały na naszych ziemiach, a mimo to opatrzność czy jakaś inna siła starała się uratować garstkę ukraińskiej ziemi przed całkowitą ruiną. Kilkakrotnie w ciągu naszej historii niszczono kody genetyczne Ukrainy. Dzisiaj, kiedy pytamy: „Czy podoba się wam Taras Szewczenko?”, i słyszymy w odpowiedzi: „Taras Szewczenko mnie nie interesuje”, to jest to już apokalipsa, katastrofa myśli, kody zostały zniszczone. Ukraińcy to naród, w którym poprzez fizyczne wyniszczenie, duchową wywłaszczenie, mutacje genetyczne, celowe przemieszczanie narodów na inne terytorium następowała amnezja języka ojczystego i amnezja pamięci historycznej. Nasza świadomość jest sparaliżowana. Następnie głos zabrała Switłana SZEWCZUK — profesor, kierownik katedry kultury języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Badanie nosiło tytuł „Język — czynnik narodowej samoidentyfikacji Ukraińców”. Język to kategoria duchowa. A duch narodu to wszystko to, co stanowi siłę i godność narodu i przechodzi w spadku z jednego pokolenia na drugie. Różnorodność języków i narodów jest uwarunkowana Już czternaście lat Ukraina jest niepodległa. Niby nie ma żadnych ucisków, zakazów, prześladowań, a własnym językiem nie władamy i uczyć się go nie śpieszymy. Nieustannie oglądamy się to na Wschód, to na Zachód, bojąc się uznać rolę Ukrainy w światowym postępie, nie dostrzegamy własnych osiągnięć, przejmujemy się innymi kulturami, gardząc swoją, występujemy przeciwko panowaniu języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu, dziedzinie wydawniczej, placówkach oświatowych (nawet proponujemy nadać rosyjskiemu status oficjalnego), patriotyzm nazywamy faszyzmem, ogłaszamy niezgodę i rozłam Ukrainy na tle kwestii ukraińskiej. Skąd ten kryzys moralności, który obserwujemy w społeczeństwie ukraińskim?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

WRAŻENIA

W ubiegłym tygodniu Prezydent Ukrainy owocnie popracował w sferze kontaktów ze społeczeństwem. Wiktor Juszczenko wreszcie zwrócił się do narodu nie przez salę sesyjną parlamentu, a bezpośrednio. To znaczy — pośrednicy byli. To dziennikarze… Po pierwsze, wystąpienie Prezydenta zostało sformułowane w formie niewielkiej konferencji prasowej: Prezydent odpowiadał na pytania przedstawicieli czterech wiodących kanałów telewizyjnych kraju. Oryginalnie i demonstruje gotowość władzy do pełnej otwartości dla prasy. Co prawda, wrażenie z wystąpienia zostało zepsute pokazanym montażem w kanałach telewizyjnych. Ale, jak się okazuje, niczego „ostrego” od obywateli nie ukryto. Główne kwestie zostały przez Prezydenta wygłoszone i przekazane audytorium: sytuacja polityczna w kraju i jej uregulowanie, stan gospodarczy państwa oraz stosunek Prezydenta do tak „ostrych” kwestii, jak reforma polityczna i immunitet deputowany. Drugie „wyjście do ludzi” Głowy państwa odbyło się pod koniec tygodnia, 7 października, w ramach seminarium dla przedstawicieli prasy regionalnej. Zatem format spotkania z mediami został już rozszerzony. Porozmawiać z Prezydentem mogli nie tylko elitarni przedstawiciele środków masowego przekazu, ale i wszyscy obecni. Najwyraźniej, aby uniknąć montaży, to spotkanie transmitowano na żywo. Na szczęście obyło się bez sensacji… Na szczęście, bo sensacji w ostatnim czasie w naszym życiu wystarcza, a to świadczy o niestabilności w społeczeństwie. Zasadniczo nowych pytań od środowiska dziennikarskiego do Prezydenta nie napłynęło, poza, chyba że, wygłoszeniem niektórych czysto regionalnych problemów. Je media, korzystając z okazji, postanowiły „naświetlić” na najwyższym szczeblu. Jak się wyjaśniło, Prezydent jest dobrze poinformowany o bolesnych kwestiach regionalnych. Zdjęcie Ołeksandra Hałaty. Co do problemów globalnych, to dziennikarze znów otrzymali szczegółowe wyjaśnienia przyczyn kryzysu rządowego oraz analizę działalności zdymisjonowanego rządu i nadzieje na pragmatyczną pracę nowego zespołu. Dość pokojowe zapewnienie Prezydenta, że on nadal „trzyma za ręce i Tymoszenko, i Poroszenkę, i Zinczenkę, bo wszyscy oni pozostają moimi przyjaciółmi”, zaświadczyło, że Wiktorowi Andrijowyczowi nie chce się pogłębiać konfrontacji. Prezydent ma nadzieję na konsolidację w pracy na rzecz Ukrainy wszystkich urażonych i tych, którzy w ostatnim czasie żyją emocjami. Mówiono też o amnestii dla fałszerzy komisji wyborczych. Zdaniem Juszczenki, „ułaskawienie”, przede wszystkim, dotyczy wykonawców cudzej woli, prostych obywateli, którzy zostali wciągnięci w fałszerstwa pod presją władzy. Prześladowanie tych ludzi — to dodawanie niepotrzebnego napięcia w naelektryzowane społeczeństwo. Podpisując ustawę o nadaniu immunitetu deputowanym rad lokalnych, Prezydent znów potwierdził swoje stanowisko: ten status trzeba anulować. Ale nie widzi on perspektyw uregulowania tej kwestii w sali Rady Najwyższej. Zatem prezydencki podpis pod ustawą, jak twierdzili eksperci-politolodzy, był tylko tymczasowym kompromisem, niechęcią Juszczenki do podnoszenia kolejnej burzy w parlamencie. Na spotkaniu z prasą Wiktor Andrijowycz zapewnił obecnych, że tego samego dnia złoży wniosek do Sądu Konstytucyjnego odnośnie konstytucyjności zapisu o immunitecie deputowanym. Co też zostało zrobione… Dość specyficzne, „fachowe” pytanie — pytanie zapisu nowej Ustawy o wyborach w odniesieniu do mediów. Według nowego ustawodawstwa Centralna Komisja Wyborcza ma uprawnienia do zawieszania działalności mediów z powodu nieobiektywnego relacjonowania procesu wyborczego. Przez to dziennikarzom automatycznie odbiera się prawo do komentowania przedwyborczych programów partii czy jakichś działań politycznych. Przedstawiciele mediów uważają, że tym zapisem ustawodawstwa wprowadza się cenzurę, co więcej, traktują to jako zakaz wykonywania zawodu. Prezydent jako Gwarant demokracji w państwie odniósł się do tych uwag ze zrozumieniem i obiecał środowisku dziennikarskiemu wsparcie. Na przykład — zainicjować moratorium na kontrolę mediów podczas wyborów, ponieważ zmienić ustawę na pół roku przed wyborami jest już niemożliwe. Przyjąć odpowiedni akt, który nie jest sprzeczny z obowiązującym prawem, ale wzmacnia pozycję dziennikarza podczas wyborów — taką gwarancję środowisku mediów Prezydent dał prawie bez żadnych warunków. Prawie, bo zaprosił do współpracy w tej kwestii przedstawicieli wszystkich środków masowego przekazu. „Robić wszystko po to, aby Ukraina otrzymała wolnego, niezależnego dziennikarza, godnego, uczciwego patriotę, który pracuje na rzecz narodu” — tak określił Juszczenko swoją wizję. „Łatwiej nam będzie poradzić sobie z problemami, jeśli wszyscy będziemy żyć pod obiektywnym okiem dziennikarzy” — powiedział. Oczywiście, po takim stwierdzeniu nie obyło się bez już zwyczajowych pytań do Prezydenta odnośnie jego starszego syna Andrija. Odpowiedź była wyważona i poprawna. Prezydent nawet podziękował dziennikarzom i zapewnił, że on jako ojciec wyciągnął wnioski. Jednocześnie Wiktor Andrijowycz zauważył, że w niektórych przypadkach wiele rzeczy zostało przypisanych i ma nadzieję, że dziennikarze, porozmawiawszy z jego synem w nieformalnej atmosferze, zrozumieją: „To dobry chłopak, nie ma czego ukrywać w jego historii”. A rzecznik prasowy Prezydenta obiecała w najbliższym czasie zorganizować dla dziennikarzy spotkanie z dziećmi Wiktora Andrijowycza, czym ożywiła nastrój w sali. Wszak możliwość przeprowadzenia wywiadu z najmłodszym Juszczenką — Tarasykiem — jeszcze przez nikogo nie była omawiana, zważywszy na jego wiek. Oczywiście, to żart. A jednak, niech i młodsze dzieci Prezydenta przyzwyczajają się do publiczności. Ogólnie rzecz biorąc, spotkanie Prezydenta z prasą można zakwalifikować jako spokojne, robocze i konstruktywne. Bez zbędnych sensacji. Być może to oznaka długo oczekiwanej stabilizacji? Radmiła KORŻ. Nr 55, który jest w centrum Doniecka, nastąpił prawdziwy popłoch. Początkowo mi oświadczono, że takich gazet oni nie znają. Kiedy powołałam się na informację „Ukrposzty”, według której otrzymują co tydzień po jednym egzemplarzu obu gazet, zaczęli żądać pisemnego wniosku. Nie sprzeciwiałam się, ale naczelnik oddziału pocztowego Ołena Kowalowa długo nie zgadzała się podać mi swojego nazwiska. Po otrzymaniu pisemnego wniosku tragikomedia trwała jeszcze dość długi czas: najpierw szukali „Nacji”, potem „Państwa”, potem „Słowa”, potem „Proświty”. A w rezultacie — nie znaleźli niczego, bo po raz pierwszy usłyszeli takie nazwy. I tylko po napiętych przemyśleniach naczelniczka „przypomniała sobie”, że zostawiają te gazety dla jednego stałego „staruszka”. Na moje pytanie o to, w jaki sposób „staruszek” dowiedział się o dostępności tych gazet, odpowiedzi nie znaleziono. Bo ani na liście gazet, które są sprzedawane, ani na wystawie tych gazet nie było. Wreszcie, niezrozumiałym pozostaje też to, że w miastach podporządkowania obwodowego Awdijiwka, Wuhłedar, Dymytrow, Dokuczajewsk, Mariupol, Żdaniwka, Nowohrodiwka te gazety w ogóle nie istnieją. Biorąc pod uwagę powyższe, żądamy natychmiast naprawić sytuację, biorąc pod osobistą kontrolę kwestię sprzedaży gazet „Słowo Proświty” oraz „Nacja i państwo”. Marija OŁIJNYK, asystent-konsultant deputowanego ludowego Ukrainy, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępca przewodniczącego Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. MOWA JEST JEDNA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

JAK CHERSOŃSKA PRASA „PRZEŚLADUJE” JĘZYK ROSYJSKI

Wołania niektórych dwujęzyczników o prześladowaniach języka rosyjskiego nie cichną od samego dnia ogłoszenia niepodległości Ukrainy. Przytaczają jakieś liczby, procenty, cytaty, opinie, plotki, sny, urojenia — co komu do głowy wpadnie. Są tacy językowo zatroskani również na Chersońszczyźnie. Gdzieś i ktoś ich gnębi, znieważa, siłą „ukrainizuje”. Jednym słowem, czynią im, internacjonalistom, wszelkie złośliwości. Wziąłem więc szereg najbardziej nakładowych (w każdym razie tak zaznaczono w danych wydawniczych) niepaństwowych gazet obwodu z tygodnia — i zasiadłem do obliczeń. W ręce wpadły „Hrani” (10 000 egzemplarzy, wydawca lub założyciel — spółka z o.o. „Hrań”), „Wzglad” (5000, przedsiębiorstwo prywatne „Serebnycki”), „Whoru” (10 000, firma prywatna „Wawylon-XXI”), „Buława” (16 000, przedsiębiorstwo prywatne TRK „Buława”), „Nowyj deń” (38 400, kolektyw pracowniczy gazety), „Hrywna” (65 000, przedsiębiorstwo prywatne „Redakcja gazety Hrywna”), „Wik” (5000, spółka z o.o. TRK „Wik”). We wszystkich siedmiu wydaniach opublikowano 280 artykułów i notatek, z nich w języku państwowym — aż... 59 (21 %); 6 horoskopów, 7 programów telewizyjnych, 62 dowcipy, 5 krzyżówek — wszystko to po rosyjsku; 5 karykatur — 4 podpisy po rosyjsku, jeden nieokreślony i 801 ogłoszeń, z których po ukraińsku — 188 (23,5 %). Zatem mamy: z 1166 materiałów tylko 247 ukraińskojęzycznych, co stanowi 21,18 %! Taka, jak widzimy, jest ta „gwałtowna ukrainizacja”. Oczywiście, również wśród gazet, których dane rejestracyjne bez wyjątku podano w języku państwowym, można wyróżnić „Nowyj deń”, gdzie z 36 artykułów i notatek po ukraińsku jest 26, a z 59 ogłoszeń — po ukraińsku 35. Z drugiej strony — gazeta „Hrywna”, w której z 473 ogłoszeń wydrukowano w języku państwowym tylko 70. Przy tym powołują się na język oryginału ogłoszeń. Ale jak być z Konstytucją Ukrainy, ustawami Ukrainy „O językach...”, „O reklamie”? Czy ogłoszenia, w których oferowane są jakiekolwiek jakościowe usługi, nie są reklamą? Mówią jeszcze, że niby prasa rosyjskojęzyczna cieszy się większym popytem. Ale stała popularność tegoż przeważnie ukraińskojęzycznego „Nowego dnia” — weterana wśród wydawnictw prasowych Chersońszczyzny — całkowicie obala tę tezę. Starsi mieszkańcy opowiadają, że w 1941 roku naiwni Niemcy, dalecy od realiów językowych USRR, po okupacji Chersońszczyzny już pierwsze swoje ogłoszenia wywiesili po ukraińsku. To następnego dnia cały Chersoń i inne „rosyjskojęzyczne” miasta regionu przemówiły tym samym językiem. Dziwne, czyżby takie metody były bardziej akceptowalne dla moich ziomków? W końcu od dawna wiadomo, że „sen rozumu rodzi potwory”. I kiedy u kogoś zasnął język ojczysty, a co za tym idzie, i rozum, to nie ma co krzyczeć o trudnościach życia codziennego. Serhij HEJKO, przewodniczący Berysławskiej rejonowej organizacji Towarzystwa „Proświta”, radny rady rejonowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

GAZETY UKRAIŃSKOJĘZYCZNE W OBWODZIE DONIECKIM ZA BURTĄ?

PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA Dyrektorowi towarzystwa „Sojuzdruk” obwodu donieckiego Miedwiediewowi K. W.; Dyrektorowi donieckiej dyrekcji Ukraińskiego państwowego przedsiębiorstwa łączności pocztowej „Ukrposzta” Driomowowi M. P.; Przewodniczącemu Donieckiej obwodowej administracji państwowej Czuprunowi W. P. Na Doniecczyźnie przez siły antypaństwowe sztucznie stworzono warunki, które blokują ludności dostęp do gazet, czasopism i innej prasy w języku ukraińskim. Około 1000 tytułów, z wyjątkiem jedynej ukraińskojęzycznej gazety „Donecczyna”, drukowanych jest na Doniecczyźnie, wbrew obowiązującemu ustawodawstwu językowemu, tylko w języku rosyjskim. Oprócz tego w kioskach Doniecka i urzędach pocztowych obwodu istnieje szeroki wybór ogólnoukraińskich produktów drukowanych w języku rosyjskim, na przykład „Bulwar”. A te gazety, które ukazują się w dwóch językach, na przykład „Hołos Ukrajiny”, prezentowane są tylko w wariancie rosyjskim. Z gazet drukowanych w języku ukraińskim w kioskach dostępna jest w bardzo ograniczonej ilości gazeta „Szlach peremohy”. Od 1 lipca bieżącego roku do kiosków spółki z o.o. „Sojuzdruk” oraz do urzędów pocztowych obwodu donieckiego zaczęło co tydzień trafiać po 1000 egzemplarzy gazet „Słowo Proświty” oraz „Nacija i derżawa”. Ale na ladach kiosków i tablicach reklamowych urzędów pocztowych gazety te się nie pojawiły. Kontrola wykazała totalny opór kioskarzy i pracowników urzędów pocztowych. Na przykład w kiosku nr 1 sprzedawczyni odpowiedziała, że takie gazety do nich nie trafiają, a kiedy kontrolerzy powiedzieli jej, że zgodnie z rozdzielnikiem do kiosku trafia 8 egzemplarzy „Słowa Proświty” i 10 — „Naciji i derżawy”, kioskarz po długich poszukiwaniach jednak znalazła je pod ladą… Na pytanie, dlaczego gazety są pod ladą, a nie na niej, z oburzeniem oświadczyła, że wydawnictwa nie cieszą się popytem i w ogóle nie może trzymać na ladzie wszystkiego, co sprzedaje. Prezentowano natomiast wyłącznie rosyjskojęzyczne wydawnictwa. Rysunek Władysława Kozaka. Taka sama sytuacja jest w kioskach nr 3, 47, 67, 153. W kioskach nr 204 i 208 powiedziano, że takie gazety nie trafiają. Więc nie ma co się dziwić, że na przykład z 1000 egzemplarzy „Słowa Proświty” nr 27 spisano 945, a z 1200 egzemplarzy gazety „Nacija i derżawa” nr 30 spisano 1087! Pracownik kiosku, znajdującego się w budynku Donieckiej rady miejskiej, w ogóle odmówiła przyjęcia do sprzedaży tych gazet, a w kiosku obwodowej administracji państwowej otrzymują tylko „Słowo Proświty”. Nie lepsza sytuacja jest w urzędach pocztowych. Kiedy ja, jako asystent-konsultant deputowanego ludowego Ukrainy, po okazaniu legitymacji, poprosiłam o udzielenie mi informacji na temat rozpowszechniania gazet na poczcie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PRAWO DO DYSTANSU?

O TAKIEJ! POSTAWA OBYWATELSKA W głowie jakoś pobrzmiewają słowa znanej piosenki „Obcokrajowcy” nie mniej znanego zespołu „Talitakum”. Dziwna nazwa jak na ukraiński zespół muzyczny, ale jakiś sens można wyłapać po przeczytaniu od tyłu. Ukraińcy bardzo często pozwalają sobie na zabawę w przybieranie maski inteligentnego, rozumnego i dalekowzrocznego obcokrajowca. Ta gra do niczego nie zobowiązuje i nie nakłada odpowiedzialności za słowa. Jesteśmy oryginałami i samolubami nawet w patriotycznym porywie i nie ma w tym nic obraźliwego. Czasami warto ironicznie spojrzeć na siebie z boku. Przecież my rzeczywiście lubimy patrzeć na ukraińskie sprawy z boku, z pozycji sceptycznego i nieufnego obserwatora, a nawet zdenerwowanego biczownika zawsze winnych swoich demokratów. Życie pod imperiami wychowało nas częściowo na obcokrajowców na „rodzimej nie swojej ziemi”. A może to jakaś dziecięca próba choć trochę odroczyć moment, kiedy za państwo trzeba odpowiadać osobiście. Przykładów dystansu jest zbyt wiele. I teraz nie brakuje krytyków Prezydenta, oskarżeń postronnego. Zazwyczaj są to bardzo podobne monologi zwykłych ofiar wojny informacyjnej, czyli łatwowiernych telewidzów, którzy nie czytają dobrych ukraińskich gazet. Niedawno spotkałem takiego i nie mogłem przerwać jednym tchem wygłoszonej mowy postronnego biczownika. Tacy ludzie kochają swoją rolę patetycznych tragików i radośnie przyjmują narkotyk emocjonalnego teatru politycznego. Inni są nadmiernie zatroskani gromadzeniem osobistego majątku i odrywają się od ulubionego zajęcia, aby spojrzeć na kolejną polityczną krzątaninę i patriotycznie wyrzucić zawsze winnym demokratom i patriotom. I znowu krach iluzji, znowu winni patrioci i Prezydent, znowu oszukany Ukrainiec będzie lżył władzę tonem obrażonego postronnego… Nie chcą Ukraińcy zmieniać natury, bo politycy zachwalają elektorat i siebie. Ostatnia kropla dziegciu rozwiała wątpliwość w koniecznej potrzebie Ukraińców doskonalenia się w czynie. Stało się coś, od czego ja, i zapewne wielu takich jak ja, czują się niewymownie ciężko zdradzonymi i znieważonymi w bezmyślny i bezwstydny sposób w imię niezrozumiałych iluzji czy wezwań do jedności. Z roku na rok wszystko złowieszczo i niezmiennie powtarza się w różnych formach i przejawach, skracając życie Ukraińcom. Przykład niedawny. Na uroczystym odsłonięciu pomnika Wiaczesława Czornowiła w Iwano-Frankiwsku przedstawiciel z Ługańska rozpoczął przemówienie znośnym ukraińskim i z pewnym wysiłkiem, zrozumiałym jak na mieszkańca zrusyfikowanego regionu, mógł kontynuować, ale poprosił szanowny wiec o pozwolenie mówienia po rosyjsku — rzekomo nie ma różnicy… I tłum, ten, który bliżej centrum, chórem i głośno zakrzyczał: „Mów! Nie ma różnicy!” Lepiej by milczeli grobowym milczeniem. Mówca, jakby zmieszany, jeszcze kilka razy powtórzył: „Przecież nie ma różnicy!”, a tłum przybliżonych — znowu to samo: „Mów. Nie ma różnicy!” Spojrzałem na kilka znajomych twarzy i zobaczyłem, jak chowają oczy, a zdziwiony niezwykłą dla Zachodu reakcją mówca zmieszał się i jakoś pospiesznie zakończył powitanie. Czy ma prawo Ukrainiec, obywatel Ukrainy, z łatwością i jakąś obojętnością pozwalać na naruszenie konstytucyjnego prawa języka państwowego, choć na sekundę odstępować od ojczystego języka — rzekomo nie szkoda ścierpieć dla spokoju i iluzji jedności? Dlaczego ten scenariusz raz po raz podświadomie opanowuje nami w czasie wielkich emocji i bierze górę nad szacunkiem do samego siebie i rozsądkiem? I to nie tylko słabość wzburzonego tłumu. Niedawno w Radzie Najwyższej przy rozpatrywaniu kandydatury premiera pan Jechanurow otrzymał od deputowanego Pawła Mowczana słuszną uwagę dotyczącą obowiązkowości mówienia w języku państwowym. Kandydat później poprawił się, ale z repliką, że robi to dla Mowczana. Pomyślało się gorzko, że nie Ukraińcom potrzebny jest urzędniczy ukłon w stronę języka ukraińskiego, a jednakowo wszystkim obywatelom — to norma Konstytucji, bez wykonania której premier nie pozbędzie się maski postronnego. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk z ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WYPIJEMY TARĘ ZA GITARĘ?

Co to za bzdury? — zdziwicie się Państwo. Przecież nawet człowiekowi o bujnej, fantastycznej wyobraźni nie przyśni się, jak można wypić tarę. A w „Dzienniku studenta”, wydanym przez charkowskie wydawnictwo OOO „Septima”, drukuje się jeszcze gorsze rzeczy. Co prawda autorzy tego wydawniczego „arcydzieła”, przeznaczonego dla młodzieży intelektualnej (!!!), te bzdury nazywają to żartami, toastami, a nawet… ludową mądrością. Humoru (podobnie jak mądrości) jest w nich jak kot napłakał. Ale można się pośmiać — z analfabetyzmu. Oto jak zaczyna się jeden z utworów „Dziennika…” pod rubryką „Z wiertarką”: „Szukamy obiektu do żartu, bierzemy wiertarkę elektryczną i kilka razy uruchamiamy ją na oczach obiektu, żeby zwrócić jego uwagę…” Temu, kto „zwróci” swoją uwagę na tę radę, proponuje się nową mądrość: „Co jest mniejsze od butelki piwa? Dwie butelki piwa!” Albo: „Dla sprawy — czas, a piwo — teraz!” Na jednej stronie dziennika ktoś obmacuje kolana, „owłosione” i „podejrzane”, na drugiej „z obrzydzeniem” przeskakuje przez kupkę…, na trzeciej „rozbija” klientów „z wrzaskiem”: „Świeżutkie!”… Kto wydaje zezwolenie na druk takich „arcydzieł”? I po co rozwozić takie dzienniki z Charkowa po Ukrainie? Przecież trzeba bardzo lekceważyć język ukraiński i nie szanować ukraińskiego studenctwa, żeby wydawać coś takiego. Dziwi też obojętność regionalnych handlowców wydawnictwami drukowanymi, którzy biorą się za sprzedaż takich „arcydzieł”. Gdyby wieźli arbuzy z obwodu chersońskiego, z pewnością sprawdziliby, czy nie ma zgniłych i poobijanych. A o tym, jakiej jakości produkt oferują młodym umysłom, najwyraźniej nawet nie myślą. Przejrzeliby strony, odmówiliby handlu takimi, za przeproszeniem, „Dziennikami studenta” — patrz, charkowscy samozwańczy wydawcy zastanowiliby się może i zrozumieliby, że ten druk nie nadaje się nie tylko dla studentów, ale nawet dla słuchaczy kursów dla analfabetów. z Nadija HUMENIUK, Łuck

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIE MOŻNA LICZYĆ NA CZAS

W „Słowie Proświty” nr 30 z 28 lipca–3 sierpnia 2005 r. w artykule Romana Holinieja „Język nauki, czyli jak myślimy, tak żyjemy” zaznacza się, że ostatnio w literaturze naukowej natrafiamy na termin „wbieranie światła”, podczas gdy naukowcy przywykli do „pochłaniania światła”. Na próżno R. Holinej pisze, że czy ten termin przyjmie się w nauce, czy nie — pokaże czas. Nie można liczyć na czas. Wbierać — to znaczy nasycać się; można wchłonąć wodę do gąbki, a potem ją stamtąd wycisnąć. Ale światło się nie wbiera, lecz pochłania. Trzeba znać istotę procesu fizycznego oraz pochodzenie i pole semantyczne słowa. Otóż światło się pochłania, jeśli jego energia przekształca się w jakiś rodzaj energii, albo pochłania je „ciało doskonale czarne” (jest to ciało, które nie odbija światła). Owszem, można by jeszcze polemizować, lecz nie długo — bo nauka już teraz, dziś potrzebuje słowa, terminologii. Ruslan NEDBAJŁO, absolwent wydziału fizyki Donieckiego Uniwersytetu Państwowego, m. Donieck

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIE ROZCZAROWUJMY ŚWIATA...

Zbędne jest po raz kolejny mówić ogólnikami o języku. Oczywiście, czas już coś robić! Być może ci, od których to zależy „na górze”, że tak powiem, są zagubieni i po prostu nie wiedzą, co czynić? Wydaje mi się, że nowy, czy też nowo mianowany, minister kultury powinien przede wszystkim doprowadzić do zwiększenia liczby wydawnictw ukraińskojęzycznych i aktywnie wspierać ochronę praw autorskich. Za pracę autorom tekstów piosenek, autorom utworów, które są wykonywane w radiu i telewizji, koniecznie trzeba płacić! Ponieważ nasza sowiecka mentalność jest taka, że uznaje tylko wskazówki z góry, należy zlecić władzy ustawodawczej surowe wykonywanie dodatkowych ustaw, które dotyczą przestrzegania zapisu Konstytucji o języku w Ukrainie, który jest językiem państwowym. To, co dzieje się w państwie w odniesieniu do języka milionów patriotów-Ukraińców, jest po prostu nie do zniesienia. Humanistów zapewniano, że najpierw trzeba zaprowadzić porządek w gospodarce, a wyszło tak, że ani w gospodarce, ani w sferze humanistycznej Ukrainy nie ma nie tylko żadnego porządku, ale panuje zagubienie i chaos! Co więcej, rozczarowujemy świat. Jak wiadomo, w dalekiej Japonii w sprzedaży 90 procent książek i gazet jest w języku japońskim. I nikt nie uważa Japonii za zamkniętą czy zafiksowaną na sobie. Świat ceni ten kraj za jego oryginalność, umiejętność znania własnej wartości. W tym kraju Wschodu nikt nie zamierza robić operacji plastycznych, aby mieć „europejskie oczy”, a delikatnym Japonkom nie chce się powiększać sobie piersi silikonem. Naturalna harmonia, proporcje, uroda, właściwa Japończykom, to ich duma. Kiedyś na światowym konkursie piękności jedna przedstawicielka Ukrainy usłyszała od koleżanki wyznanie, że ta ostatnia ma silikonowe piersi… W świecie rządzą technologie, piękno tworzy się sztucznie. Czyżby więc sztucznie mieli nam narzucić język innego państwa? Czego się wstydzimy? Naturalnego piękna melodyjnego języka ukraińskiego? Obecnie konkursy piękności odbywają się w Ukrainie, poczynając od głębokiej wsi, osiedla i miasteczka. Jak na dziwo, znajdują się sponsorzy. A tego, że biblioteki w tych samych miejscowościach są na wpół zrujnowane, a ich pracownicy otrzymują niskie wynagrodzenie, sponsorzy nie widzą. Nie ma takich działań sponsorskich, poza konkursem P. Jacyka, które podnosiłyby prestiż ojczystego języka w terenie. Potrzebne są ukazy z góry i natychmiastowe ich wykonanie. Wtedy będą zmiany. Bo kiedy Hiszpan, Amerykanin czy Włoch, przyjechawszy do Ukrainy, nie słyszy naszego języka we wschodnio-ukraińskich miastach, to jeszcze pół biedy. Ale kiedy trudno mu odnaleźć ukraińskojęzyczną książkę – to już hańba. Oczywiście, obecnie ukraińskojęzyczna książka jest, powiedzmy, we Lwowie czy Kijowie, ale na peryferiach sprawy mają się gorzej. Nie spotkasz w kiosku ani „Dzwonu”, ani „Kijowa”, ani „Dniepru”, zamiast tego oferują „towary masowe”. Książki do centrów rejonowych też dowożą niezbyt często. I już naprawdę zasmuci się gość z innego kraju, gdy na jego prośbę o zaśpiewanie ludowych pieśni młodzież ich nie zaśpiewa, bo… nie zna. CODZIENNIE Jak ciału dla piękna i harmonii wyglądu zewnętrznego potrzebne są pewne proporcje, tak językowi niezbędne są pewne zasady używania słów i nazw. Młodzież na Zachodzie Ukrainy, choć mówi po ukraińsku, to za każdym słowem – niecenzuralne wyrazy. Kiedy słuchasz tej rozmowy, to zapomnisz, gdzie przebywasz: czy w celi więziennej wśród recydywistów, czy pośrodku ulicy eleganckiego miasta. Nasuwa się pytanie: kiedy „dorośniemy” do Japonii albo chociaż do Francji, Włoch czy Niemiec? Kiedy? Przecież czas nie czeka. Jeszcze jedno rozczarowane pokolenie… Czy nie za dużo tych rozczarowań? Znany autor bestsellera „Aryjski standard”, redaktor czasopisma „Przejście-IV” Ihor Kahanec podkreśla: „…Język i pamięć genetyczna są wzajemnie powiązane i ich wpływ jest obustronny. (…) Ojczysty język czyni osobę potężniejszą i szczęśliwszą, bo występuje jako kanał, przez który człowiek czerpie uzdrawiającą energię ojczystej ziemi…” Ile jeszcze apeli i oświadczeń muszą napisać pisarze do najwyższych władz, aby nas i wszystkich tych, którzy troszczą się o aktywne wprowadzanie języka ukraińskiego w urzędach państwowych, w telewizji, radiu, w codziennej mowie, wreszcie usłyszano?.. Zatem, panowie ministrowie, trzeba jednak zaczynać od języka, od duchowości! Bo jakże inaczej?.. Nadija DYCZKA, członek NSPU, m. Dolyna, Przykarpackie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

HUCULIĄTKA Z „HUCULIĄTKIEM”

Na Kosowszczyźnie podarowano mi pierwszy numer czasopisma „Huculiątko” — dla moich wnucząt-Hucułów: Daruśki, Sławczyka, Roksolany-Berfin (ona jest u mnie w połowie Turczynką). Dzieci czytały, oglądały, uczyły się wierszyków, narysowały własne rysunki do bajek, rozwiązały krzyżówkę, przy tym poprawnie nauczyły się pisać ukraińskie słowa. I obecnie zwracamy się do ulubionego „Huculiątka” stale: oto przed Dniem Niepodległości wywieszaliśmy flagę na swój dom: „A dlaczego właśnie taka jest nasza flaga?”. I moja wnuczka znajduje odpowiedź w czasopiśmie, dlaczego nasza flaga ma niebiesko-żółte barwy, dlaczego tryzub jest narodową świętością i godłem Ukrainy. Osobiście uznałam, że „Huculiątko” to dobry podarunek dla wszystkich dzieci Ukrainy. A kiedy wyszedł drugi numer czasopisma, ostatecznie się w tym utwierdziłam. Łagodne, dobre, czułe, potrzebne czasopismo dla małych Ukraińców niesie radość babciom i dziadkom, uczy ukraińskiego słowa i patriotyzmu mamy i tatusiów. Niezbędne małym czytelnikom: i tym, którzy potrafią czytać, i tym, którzy tylko oglądają rysunki i odbierają ze słuchu rodzime ukraińskie słowo. „Huculiątko” uczy kochać, szanować rodzimą Ojczyznę, matkę swojego narodu — rodzimy język ukraiński, swoje tradycje, świat bajek, pieśni i unikalny kraj — Huculszczyznę. Wszelkiej pochwały zasługują wydawca z Kut, co na Kosowszczyźnie, — prywatny przedsiębiorca z „Ewryki” Mychajło Pawluk, redaktor naczelny Mychajło Horodenko i główna artystka Olha Jaremczuk: ten zespół podarował ukraińskim dzieciom czasopismo „Huculiątko”. Moi wnukowie i ja z niecierpliwością czekamy na wyjście kolejnego numeru tego wydawnictwa. PREZENTUJEMY Antonina SPILNA, obwód iwanofrankiwski

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

DZIENNIKARSKIE ŚLEDZTWO

11 października o godz. 3:30 mieszkańcy budynku przy ul. Gagarina 5 obudzili się od potężnego wybuchu. Stróż obwodowej biblioteki dla dzieci im. Panasa Myrnego, mieszczącej się na parterze, rzucił się do drzwi — były podparte. Serhij Stepanowycz Jakymenko, były afgańczyk, pokonał przeszkodę, wyskoczył na ulicę, ale nie zobaczył nikogo. A czytelnia biblioteki płonęła. Napastnicy, zapewne nieprzypadkowo, wybrali skrajne okno, najdalej od drzwi wejściowych, aby wrzucić materiał wybuchowy: samochód można było postawić za rogiem i błyskawicznie zniknąć z miejsca zbrodni. Stróż wezwał strażaków i milicję oraz rzucił się gasić pożar gaśnicami. I choć ratownicy przybyli bardzo szybko i ugasili pożar, zniszczył on ogromną liczbę najcenniejszych książek przechowywanych w czytelni. Serhij Jakymenko mówi, że taki zapach, jaki unosi się teraz w pomieszczeniu biblioteki, czuł w Afganistanie. Bez prochu się nie obyło. Patrzeć na spaloną czytelnię bez łez nie sposób. Płaczą pracownicy biblioteki, wybierając te mokre i okopcone tomiki, które jeszcze można wysuszyć i uratować. A na ulicy stoją i płaczą przechodnie, patrząc na stertę zwęglonych książek, których nigdy już nie rozwinie dziecięca ręka. Na okładce jednej z nich — twarz Liny Kostenko w obramowaniu czarnej spalenizny. Długo patrzyłam na spalony Herb, flagę państwową i połtawski ręcznik z tradycyjnym wzorem — Drzewem życia — na ścianie czytelni; na martwe kwiaty, które tak ją zdobiły... Mówi się o dwóch wersjach zbrodni. Pierwsza brzmi tak: wypowiedzieli nam wojnę. Oni — to ci, którzy przywykli pluć na symbole, które dziś wiszą na ścianie biblioteki okopcone i uosabiają Państwo, Wolność i Sprawiedliwość, ciągłość rozwoju narodu ukraińskiego. Dla „łakomstwa nieszczęsnego” tworzyli swoje machlojki z pomieszczeniem biblioteki, kończąc herostratowym spaleniem go. Druga wersja — polityczna. Może to być prowokacja marginalnych sił politycznych, obsługujących przeciwników władz obwodowych. Życzmy śledczym szybkiego znalezienia przestępców. A póki co przeanalizujmy wydarzenia, które poprzedziły podpalenie. sprawę karną, wszczętą w sprawie faktów roztrwonienia w OAO „Połtawahaz”, gdzie jednym z epizodów jest biblioteka? 29 sierpnia 2005 roku ten sam Oktiabrski sąd rejonowy na wniosek wspomnianych wyżej trzech biznesmenów zmienił sposób wykonania swojego postanowienia z 24 stycznia 2005 roku: z „usunięcia przeszkód w korzystaniu z lokalu niemieszkalnego” — na „eksmisję”. Jeszcze zaznaczył, że taka „zmiana sposobu wykonania nie narusza niczyich praw i interesów prawnych”. Bardzo wątpliwe, jak dla mnie, twierdzenie. Bo jakże z prawami małych czytelników, gwarantowanymi Konstytucją Ukrainy oraz Ustawą „O bibliotekach i bibliotekarstwie”, Konwencją o prawach dziecka? CO ROBIĆ? Ministerstwo Kultury musi pilnie zwrócić się do kierownika Departamentu Państwowej Służby Wykonawczej Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy lub zastępcy ministra sprawiedliwości Ukrainy z prośbą o wstrzymanie działań dotyczących przymusowej eksmisji Połtawskiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci im. Panasa Myrnego. Połtawska obwodowa administracja państwowa podaje takie podstawy do wstrzymania działań przymusowych: — komornik państwowy bezprawnie i przedwcześnie zastosował wobec biblioteki przymusową formę postępowania egzekucyjnego; — w Sądzie Apelacyjnym rozpatrywana jest skarga apelacyjna na postanowienie Oktiabrskiego sądu rejonowego o eksmisji biblioteki; — w sprawie sprzedaży pomieszczenia (drugiego z trzech) otwarto sprawę karną; — w toku Sądu Gospodarczego obwodu połtawskiego znajduje się sprawa o uznanie umowy kupna-sprzedaży biblioteki za całkowicie nieważną (pierwszej z trzech sprzedaży). 9 września przewodniczący obwodowej administracji państwowej Stepan Bulba zwrócił się z wnioskiem do przewodniczącego rady obwodowej Wołodymyra Hryszki z propozycją zwołania nadzwyczajnego posiedzenia sesji rady obwodowej w celu rozpatrzenia kwestii obwodowej biblioteki dla dzieci. Niestety, wniosek „odkopano” z przyczyn formalnych: rzekomo sprzeczne z artykułami 22, 23 Regulaminu rady obwodowej, zgodnie z którymi „inicjator rozpatrzenia kwestii wnosi uzgodniony projekt decyzji”. Chociaż w tej niecodziennej i zagrażającej sytuacji właśnie kolektywna burza mózgów nad problemem mogłaby odnieść sukces. Teraz obwodowa administracja państwowa przygotowuje wniosek „według wszystkich zasad”. ... A ja siedzę i czytam zaświadczenie Zarządu Mieniem Połtawskiej Rady Obwodowej, gdzie mówi się, że według stanu na 28 lipca 2005 roku na terenie Połtawy brak jest innego wyspecjalizowanego, równowartościowego uporządkowanego pomieszczenia, które odpowiadałoby wymogom Ustawy Ukrainy „O bibliotekach i bibliotekarstwie”. I smutno mi się robi: toż do czego trzeba było roztrwonić, porozprzedawać dorobek wspólnoty terytorialnej, żeby w własności obwodowej nie pozostało przyzwoitych budynków? Wszystko to powydawali w własność miejską, jak Korpus Kadetów, żeby naród na wieki stracił zabytek architektury, bo przecież orły z gniazda Kukoby pod swoje skrzydło brały go tylko po to, żeby szybciutko sprzedać; to wszystkim możliwym grubasom pokupowali. Po co więc Zarząd Mieniem rady obwodowej utrzymywać, jeśli nawet dla skromnej biblioteki dziecięcej pomieszczenia nie ma? Rozpatrywane są różne warianty przeniesienia biblioteki, każdy z których ma swoje minusy. Przenieść na ul. Frunzego 49 — będzie sprzeciwiać się kierownictwo firmy telewizyjno-radiowej „Łtawa”. Przyłączyć do obwodowej biblioteki dla młodzieży im. Olesia Honczara — tak ją samą zagnano aż gdzie pieprz rośnie, — czy tam małe dziecko dojdzie? A dojechać nie ma czym. Umieścić razem z biblioteką miejską w nowo wybudowanym pomieszczeniu w rejonie znanego połtawianom setnego sklepu? Ale jeśli rada obwodowa i dołączy swoje środki do miejskich, to tam bibliotece dziecięcej nie będzie wystarczać powierzchni. Omawiany jest też wariant przeniesienia biblioteki do Obwodowego Centrum Wychowania Młodzieży Uczniowskiej, choć ono do tego nie jest przystosowane... Jak dalej będą rozwijać się wydarzenia, poinformujemy. Najgorzej, jeśli za kilka dni komornicy sądowi zaczną swoją niepopularną pracę. Hanna DENYSKO, dziennikarka, m. Połtawa P.S. Przyszło mi ostatnio usłyszeć taką wersję: wszystkie nieszczęścia biblioteki dziecięcej zaczęły się od tego, że odwiedził ją jeden wielki pan. I rzekł: „Ładne pomieszczenie...”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

KTO SPALIŁ BIBLIOTEKĘ?

KOMORNICY SIĘ SPIESZYLI… Corocznie 30 września na Ukrainie świętuje się Dzień Bibliotek. Dla połtawskich bibliotekarzy i czytelników tegoroczne święto miało gorzki posmak. Bo na kilka dni przed nim, 21 września, miało rozpocząć się przymusowe eksmitowanie Obwodowej Biblioteki Dziecięcej im. Panasa Myrnego z lokalu przy ul. Gagarina 5 w Połtawie, gdzie ta wspaniała książnica pracowała przez 32 lata. 140 tysięcy książek dla dzieci i 10 tysięcy małych czytelników mogło znaleźć się na ulicy, chociaż art. 27 Ustawy Ukrainy „O bibliotekach i działalności bibliotecznej” wyraźnie określa: „Zabrania się przenoszenia bibliotek bez zapewnienia równowartościowego, uporządkowanego lokalu do obsługi użytkowników biblioteki, pracy pracowników, przechowywania księgozbiorów”. Zagrożenie utraty znanej placówki kultury, która jest, oprócz wszystkiego, jeszcze ośrodkiem metodycznym dla wszystkich bibliotek dziecięcych obwodu, poruszyło opinię publiczną, więc 21 września o godzinie 10 w oczekiwaniu na kijowskich komorników wejście do biblioteki zablokowali członkowie „Pory”, Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego „Za Ukrainę, za Juszczenkę!”, „Związku Ludowego „Nasza Ukraina”, SDPU(o), Socjalistycznej oraz innych partii i organizacji społecznych. Z przybyłymi komornikami Departamentu Wykonywania Orzeczeń Sądowych Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy spotkali się pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej W. Inozemcew, naczelnik wydziału ds. polityki wewnętrznej O. Zajczenko, p.o. naczelnika wydziału kultury obwodowej administracji państwowej H. Fasij, którzy podkreślili potrzebę zachowania profilu placówki i poinformowali o działaniach obwodowej administracji państwowej w celu uregulowania sytuacji. W prasie ostatnio sporo pisano o perypetiach wokół biblioteki dziecięcej (chociaż za starej władzy przebić się z tym tematem na łamy połtawskich gazet było bardzo ciężko). Ale w sprawie z biblioteką i dzisiaj jest więcej pytań niż odpowiedzi. A pracownikom obwodowej administracji państwowej udało się zdobyć dokumenty, które są wręcz sensacyjne. Lecz zacznijmy nie od sensacji, a od odpowiedzi przewodniczącego izby sądowej ds. cywilnych Sądu Apelacyjnego obwodu połtawskiego M. Tiahnyriadna na zapytanie p.o. naczelnika wydziału kultury obwodowej administracji państwowej H. Fasija, datowanej na 26 września br.: „Na Pańskie zapytanie informuję, że sprawa nr 2-324/05 z powództwa Chudaka J. O., Pawluczenki O. P., Bujankina O. K. przeciwko wydziałowi kultury Połtawskiej obwodowej administracji państwowej, obwodowej bibliotece dla dzieci im. P. Myrnego, Połtawskiej radzie obwodowej o usunięcie przeszkód w korzystaniu z lokalu niemieszkalnego znajduje się w toku rozpatrywania w Sądzie Apelacyjnym obwodu połtawskiego. Do czasu wejścia w życie postanowienia Sądu Apelacyjnego wykonywać decyzji Sądu Rejonowego Oktiabrskiego nie wolno”. Więc pierwsze pytanie, na które chciałoby się otrzymać odpowiedź: co tak śpieszyło komorników? Czy kto? BŁĄD DROBNEGO URZĘDNIKA CZY DALEKOSIĘŻNY ZAMIAR WIELKIEGO PANA? W 1973 roku „Obłmiżkołhospbud” wybudował budynek mieszkalny przy ul. Gagarina 5. Pierwsze piętro budynku projektowano pod bibliotekę dziecięcą. Za środki budżetu miejskiego wyburzono dwa domy i przyznano ich mieszkańcom 10 mieszkań, więc umieszczenie biblioteki w tym domu w żadnym wypadku nie było jakąś łaską „Obłmiżkołhospbudu”. Społeczność, podatnicy w pełni opłacili koszt budowy biblioteki (10 mieszkań — to dla was nie żarty!). Decyzją nr 6 z 8 stycznia 1973 roku komitet wykonawczy Połtawskiej rady miejskiej przyznał (!) bibliotece dziecięcej lokal na pierwszym piętrze nowo wybudowanego budynku przy ul. Gagarina 5. Kiedy placówki kultury przekazywano na własność komunalną wspólnot terytorialnych, w odniesieniu do biblioteki dziecięcej takiej decyzji nie podjęto. I tutaj pojawia się drugie pytanie: czy to był błąd drobnego urzędnika, czy dalekosiężny zamiar wielkich panów? Życie toczyło się dalej, „Obłmiżkołhospbud” przekształcił się w „Połtawaobłahrobud”, biblioteka rzetelnie płaciła za wynajem (ostatnią umowę zawarto na okres do 2 kwietnia 2003 roku). I nikt ani w bibliotece, ani w strukturach władzy obwodowej (chyba że z wyjątkiem kogoś wtajemniczonego) nie wiedział, że 29 października 2001 roku „Połtawaobłahrobud” otrzymał od wydziału gospodarki mieszkaniowo-komunalnej Połtawskiego komitetu wykonawczego świadectwo nr 519 na prawo własności do budynku mieszkalnego przy ul. Gagarina 5. Czarno na białym w świadectwie napisano, że wydano je na podstawie decyzji Połtawskiej rady miejskiej nr 682 z 30.11.1973 roku. I oto tutaj dochodzimy do tych sensacyjnych okoliczności, o których mówiłam na początku artykułu. W dostarczonej obwodowej administracji państwowej kopii tej „wiekopomnej” decyzji nr 682 nie ma ani jednego słowa o prawie własności, zezwoleniu na prywatyzację itp. Decyzja nazywała się „O zatwierdzeniu aktu Państwowej komisji odbiorczej w sprawie przyjęcia do eksploatacji 40-mieszkaniowego budynku mieszkalnego przy ul. Gagarina 5”. W decyzji jest jedyny punkt: „Zatwierdzić akt Państwowej komisji odbiorczej w sprawie przyjęcia do eksploatacji 40-mieszkaniowego budynku mieszkalnego przy ul. Gagarina 5, wydziału budownictwa kapitałowego „Obłmiżkołhospbudu”. Jeśli iść według takiego schematu, to warto nam z Państwem, szanowny czytelniku, dowiedzieć się o numer decyzji Połtawskiego komitetu wykonawczego o zatwierdzeniu aktu komisji odbiorczej w sprawie jakiejkolwiek budowli — i dalej można żądać, aby nam wystawiono świadectwo na prawo własności. Zatem pytanie następne, już trzecie: kto, dlaczego i za jakie piękne oczy zarządził wydanie świadectwa, powołując się na decyzję, która absolutnie nie dotyczy prawa własności? Jest w tym świadectwie jeszcze jedno ciemne miejsce. Prawo własności poświadcza się na „19 mieszkań oraz wbudowane lokale niemieszkalne, o łącznej powierzchni 547,1 m kw.”. Ale przecież powierzchnia samej biblioteki wynosi 515 m kw.! — Świadectwo o prawie własności do budynku mieszkalnego jest kluczowym dokumentem w sprawie i sporządzone zostało z naruszeniami — mówi pełniący obowiązki naczelnika wydziału kultury obwodowej administracji państwowej H. Fasij. 7 listopada 2002 roku „Połtawaobłahrobud” sprzedaje 495 m kw. lokalu biblioteki VAT „Poltavagaz” za 185,7 tys. hrywien. Pytanie czwarte: dlaczego ta operacja jest utrzymywana w tajemnicy przed pracownikami, opinią publiczną, a nawet organami władzy? Pracownicy biblioteki dowiadują się, że została sprzedana, dopiero 28 lutego następnego, 2003 roku. Dyrektor biblioteki Leonid Czobitko mówi: — „Połtawaobłahrobud” powinien był najpierw zaproponować nam kupno tego lokalu. I rada obwodowa po ówczesnej cenie mogłaby go dla nas nabyć. Jednak mamy do czynienia z tajną sprzedażą. A „Poltavagaz” odmawia nam wynajmu. Kiedy 15 września br. kwestia biblioteki była omawiana na prezydium rady obwodowej, jej deputowany, znany agrarysta Ołeksandr Korostaszow powiedział, że jest jednym z założycieli „Połtawaobłahrobudu”, ale o sprzedaży lokalu biblioteki nic nie wiedział, zatem na zarządzie zjednoczenia ta kwestia nie była poruszana. Co więc wychodzi: własność jest zbiorowa, a sprzedaje ją jednoosobowo prezes zarządu O. P. Dacenko? W ostatnim dniu 2003 roku VAT „Poltavagaz” sprzedaje bibliotekę spółce z o.o. „Temp-1” z Karłówki za 225 tys. hrywien. Kto stoi za tą strukturą? — to piąte pytanie, na które chciałoby się znać odpowiedź. A „Temp” odsprzedaje lokal trzem biznesmenom — Jurijowi Chudjakowi, Ołeksandrowi Pawluczence i Ołeksandrowi Bujankinowi. Nabywszy go za 509 tys. hrywien, teraz mówią, że mogą ustąpić jedynie za 500 tys. dolarów. I to nasuwa myśl, że w całym łańcuchu odsprzedaży mogą figurować kwoty z szarej strefy. 17 lipca 2005 roku na stronie internetowej milicji można było przeczytać komunikat o następującej treści: „Przekroczenie uprawnień służbowych. Fałszerstwo służbowe. 16 lipca 2005 r. ustalono, że 26.11.2003 r. osoby pełniące funkcje służbowe w VAT „Poltavagaz” sfałszowały wyciąg z protokołu posiedzenia zarządu VAT „Poltavagaz” w sprawie rozpatrzenia wniosków i udzielenia zgody na sprzedaż lokalu Połtawskiej Obwodowej Biblioteki Dziecięcej przy ul. Gagarina 5 na rzecz spółki z o.o. „Temp-1”, m. Karłówka, za cenę 220 000 hrywien, chociaż przy przeprowadzeniu niezależnej wyceny eksperckiej wartość rynkowa wskazanego lokalu stanowi wyższą kwotę, przez co wyrządzono państwu szkodę na sumę 1 197 000 hrywien. Prowadzone jest śledztwo”. Łańcuch odsprzedaży coraz bardziej oddala od popełnionych na początku naruszeń Ustawy Ukrainy „O bibliotekach i działalności bibliotecznej”, „Podstaw ustawodawstwa Ukrainy o kulturze”, Konwencji o prawach dziecka. Pawluczenko, Chudjak i Bujankin mogli już z czystym sumieniem składać do sądu pozew z żądaniem nieczynienia im przeszkód w korzystaniu z lokalu. I Oktiabrski Sąd Rejonowy w Połtawie, kierując się Ustawą Ukrainy „O własności”, ich pozew zaspokoił. Ale kto i kiedy wreszcie zaspokoi żądania pracowników biblioteki, deputowanych, opinii publicznej, by sprawdzić legalność prywatyzacji lokalu biblioteki przez „Połtawaobłahrobud”? Kto i kiedy doprowadzi do końca krymi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

WRZESIEŃ W CENTRUM KULTURY UKRAINY

Z PIERWSZYCH UST Wrzesień w Centrum Kultury był szczególnie intensywny. Odwiedzający mogli zapoznać się z wystawami książek, w szczególności z okazji 160. rocznicy urodzin I. K. Karpenki-Karego, prezentowano dla nich programy wideo, wśród których znalazły się filmy dokumentalne „Ukraińska sztuka. Światowe wielkości” z Dmytrem Horbaczowem oraz „Konsonans” o śpiewie chóralnym Ukraińców (autorzy Ihor Żuk i Wałentyn Marczenko). Odbyła się prezentacja „Rozmówek ukraińsko-angielsko-japońskich” (Lwów, 2005; autor — profesor Andrij Medwediew). Zapadł w pamięć kolejny Ukraiński Salon Muzyczny. Poruszający był wieczór pamięci protestu Wasyla Stusa, Wiaczesława Czornowoła, Iwana Dziuby przeciwko fali aresztowań ukraińskiej inteligencji w 1965 roku. Zaprosiliśmy do siebie doktora nauk historycznych Heorhija Kasianowa oraz byłego więźnia politycznego, obrońcę praw człowieka Wasyla Owsijenkę, który półtora roku przebywał w więzieniu razem z Wasylem Stusem. Mowa była także o współczesnym pielgrzymowaniu Ukraińców do Sandarmochu i na Sołowki: obecnie w Centrum Kultury otwarta jest wystawa fotograficzna „Pielgrzymka do Golgoty Ukraińców. Rok 2005”, przygotowana przez aktywistów ukraińskiej diaspory w Moskwie Tarasa Dudkę, Chrystynę Kaszubę, Witalija Laszuka. Na początku września Centrum Kultury wzięło aktywny udział w przygotowaniu ukraińskiego segmentu XVIII Moskiewskich Międzynarodowych Targów Książki. Centrum miało na nich osobne stoisko, na którym wystawiono kilka naszych książek wydanych w języku ukraińskim w Moskwie, w szczególności „Flaga Ukrainy na Arbacie” oraz „Mychajło Hruszewski: „Osiadłem w Moskwie, Arbat, 55”. Wyróżnię dwa dni pracy Centrum pod koniec miesiąca. 28 września rano w Sali Pamięci poświęconej Tarasowi Szewczence i Mychajłowi Hruszewskiemu (otwartej u nas w kwietniu tego roku z udziałem prezesa Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, akademika Wasyla Kremenia) odbyła się lekcja szewczenkowska z ukraińską klasą Moskiewskiego Liceum Lingwistycznego nr 1555. Dzieci po raz pierwszy dowiedziały się, że poeta wielokrotnie bywał w rejonie Arbatu, błądził po jego „zakręconych uliczkach”. W kwietniu 1861 roku, kiedy prochy Szewczenki przewożono z Petersburga na Ukrainę, trumna z ciałem poety została ustawiona w cerkwi Tichona Amafunckiego na Placu Arbackim, niedaleko którego znajduje się teraz Centrum Kultury. Wieczorem w ramach wielkiego projektu „Prezentacja” Stanisław Łazebnyk przedstawił napisaną przez siebie wraz z Ołhą Hawurą książkę o Ukraińcach Kanady „Rozmyślania na moście z ruchem dwukierunkowym” (Kijów: Etnos, 2004). A zasłużony dziennikarz Ukrainy Ołeh Husiew zaprezentował „Przemienienie na Pomarańczowym Majdanie” — pierwszą na świecie książkę poświęconą Pomarańczowej rewolucji, która została wydrukowana już pod koniec 2004 roku. 29 września, w dniu urodzin Mychajła Hruszewskiego, pracownicy Centrum Kultury oraz Ambasady Ukrainy złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową Hruszewskiego przy ul. Pohodińskiej 2/3, gdzie Mychajło Serhijowycz mieszkał na początku lat 30. ubiegłego wieku. „Oto już 4. rok żyję zniewolony w Moskwie, oderwany od Kijowa” — pisał uczony w gorzkim i pełnym rozpaczy liście do Wiaczesława Mołotowa na krótko przed śmiercią. Wtedy Hruszewski w jednym zdaniu podsumował najważniejszy wniosek swojego życia: „Całe swoje życie poświęciłem badaniu historii Ukrainy”. Tego dnia Centrum Kultury po raz pierwszy zorganizowało panichidę za Mychajła Hruszewskiego w cerkwi św. Archanioła Michała, która znajduje się obok domu, w którym mieszkał wielki Ukrainiec. Centrum zaprezentowało wystawę indywidualną gobelinów ludowej artystki Ukrainy, akademika Akademii Architektury Ukrainy Ludmyły Żohol, która zgromadziła zainteresowanych Ukraińców, moskiewską elitę twórczą w dziedzinie sztuki dekoracyjnej. Wszystkie dzieła złotych rąk mistrzyni oddychają Ukrainą, przekazują jej oryginalne i niepowtarzalne życiowe barwy. Przed gobelinami Żohol wypływają w pamięci słowa Wasyla Symonenki: „Ukraino, ty dla mnie cud...”. Ludmyła Jewhenijiwna obiecała utkać gobelin specjalnie dla Ukraińskiego Domu w Moskwie. Podczas otwarcia wystawy Ludmyły Żohol odbyła się prezentacja unikalnego albumu-katalogu Zoi Czehusowej „Sztuka dekoracyjna Ukrainy końca XX wieku”, który ukazuje fascynujący obraz twórczości czołowych artystów profesjonalnej sztuki dekoracyjnej. Wtedy też w Centrum Kultury odbył się „okrągły stół” „Poezja rosyjska na Ukrainie” w ramach czwartego Moskiewskiego Międzynarodowego Festiwalu-Biennale Poetów, w którym wzięli udział poeci z Dniepru, Charkowa, Odessy, Iwano-Frankiwska, Symferopola. We wrześniu odwiedzili nas z wizytą służbową przewodniczący Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Iwan Czyż oraz pierwszy zastępca kierownika Zarządu Spraw Prezydenta Ukrainy Jurij Łuzan. 23 września minister spraw zagranicznych Ukrainy Borys Tarasiuk przeprowadził w Centrum spotkanie z aktywem ukraińskiej diaspory w Rosji, podkreślając aktywną i owocną pracę zespołu naszego centrum w dziedzinie propagowania ukraińskiej kultury i duchowości. Szef Administracji Prezydenta Ukrainy Ołeh Rybaczuk, który uważnie zapoznał się z pracą Centrum, zapisał w księdze honorowych gości: „Kulturalnemu forpocztowi europejskiego kraju ze szczerym zachwytem nad tym, co robicie, nad waszym duchem, entuzjazmem i profesjonalizmem!”. Zgodzicie się, że Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie żyje ciekawie i różnorodnie. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych PREMIERA RUBRYKI: UKRAINA, ARBAT, 9 Lubow HOŁOTA: Wołodymyrze Juchymowyczu, proszę opowiedzieć proświtianom, co tutaj dzieje się na Arbacie 9, pod ukraińską flagą w sercu Moskwy? Wołodymyr MELNYCZENKO: Centrum Kultury to unikalna, póki co jedyna za granicą ukraińska instytucja państwowa tego rodzaju. Jego zadaniem jest wszechstronne wspieranie utrwalania i wzmacniania międzynarodowego autorytetu Ukrainy. Konkretniej — propaganda ukraińskiej kultury i duchowości w Rosji, zaznajamianie zagranicznej opinii publicznej z historią, kulturą, polityką wewnętrzną i zagraniczną Ukrainy, jej osiągnięciami w życiu społecznym i kulturalnym. To udział w realizacji programów międzynarodowej współpracy w dziedzinie rozwoju więzi humanitarnych, naukowo-technicznych i informacyjnych. Szczególnie ważnym kierunkiem pracy jest praca z ukraińską diasporą w Federacji Rosyjskiej, współpraca z ukraińskimi autonomiami narodowo-kulturalnymi i organizacjami, realizacja programów edukacyjnych. L. H.: Wołodymyrze Juchymowyczu, właśnie przeczytałam Pana rękopis „Taras Szewczenko: „Zaczęliśmy Moskwę oglądać”. Wkrótce stanie się on książką, która niewątpliwie doda nowe akcenty do kilku pobytów Tarasa Hryhorowycza w Moskwie, jego ostatniej, śmiertelnej drogi na Ukrainę przez Moskwę. W jakim kontekście prowadził Pan swoje badania? W. M.: Nie podważając nowoczesnych i postmodernistycznych technologii w szewczenkoznawstwie, ani trochę nie negując badania życia i osobowości Szewczenki przez pryzmat psychoanalizy i wprowadzania dyskursu etnopsychologicznego w badania twórczości poety itd., odczuwałem potrzebę kontynuacji W Centrum występują Ukraińcy Baszkortostanu tradycyjnych badań historycznych. Można powiedzieć, że znajdowałem się w nurcie przygotowanej przez Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki czterotomowej Encyklopedii Szewczenkowskiej oraz syntetycznej biografii naukowej Kobziarza. Moim zdaniem, w perspektywie należy również stworzyć wielotomową kronikę biograficzną Szewczenki. L. H.: A jakie moskiewskie kroniki, które dotąd nie były wykorzystywane, stały się źródłami Pańskich badań? W. M.: Podstawowym źródłem są, bez wątpienia, dzienniki i listy samego Tarasa Hryhorowycza, w których opowiada on o swoim pobycie w Moskwie, jego utwory, w szczególności napisane w tym mieście lub pod wpływem moskiewskiego pobytu. Autorzy książki „Szewczenko w Moskwie” (I. Karabutenko, O. Marusycz, M. Nowochatskyj) twierdzili nawet: „Bez przesady można powiedzieć, że Moskwę on (Szewczenko) wspomina niemal na każdej stronie „Dziennika””. W rzeczywistości to przesada, chociaż Moskwa jest wspominana przez poetę często (ponad 30 razy), a w listach — ponad 40 razy. Za tymi bezcennymi dokumentami Szewczenki idą wspomnienia, dzienniki, listy i inne materiały znajomych poety, którzy spotykali się z nim w Moskwie, lub ludzi, którzy posiadali pewne informacje o jego wizytach w mieście. Wielkie znaczenie mają dokumenty, które pozwoliły ustalić konkretne adresy pobytu Szewczenki w Moskwie. Są to materiały archiwalne, różnorodne przewodniki po Moskwie i informatory („Księga adresów mieszkańców Moskwy”, „Adres-kalendarz mieszkańców Moskwy”, „Cała Moskwa”, inne książki adresowe mieszkańców Moskwy, w tym urzędników i pracowników); plany miasta z połowy XIX wieku; mało znany „Indeks alfabetyczny” do planów wszystkich dzielnic administracyjnych. Od dawna mam zamiar opowiedzieć na łamach „Słowa Proświty” o jedynym poza granicami naszego państwa Centrum Kultury Ukrainy, którego adres jest bardziej niż wymowny: Moskwa, Arbat 9. Centrum zaczęło działać jeszcze w listopadzie 1998 roku, jest własnością Ukrainy, podlega administracji Prezydenta. Stale reprezentując kulturę narodową i duchowość, Centrum prowadzi statystykę swojej działalności: odwiedzających i korzystających z usług Centrum — ponad sto tysięcy, wydarzeń — około tysiąca. Ta reprezentacyjna placówka w istocie powinna być sercem ukraińskiej diaspory w Rosji, kulturalnym przedstawicielstwem naszej ojczyzny w Moskwie. Mój zamysł nie tylko dojrzał, ale miał też potężny impuls — tegoroczny Dzień Niepodległości spędziłam właśnie tam — w „forpoczcie ukraińskiej duchowości na moskiewskiej ziemi”. Usłyszałam i zobaczyłam wiele, więc proponuję czytelnikom nową rubrykę dla cyklu materiałów: „Ukraina, Arbat 9”. Na premierę rubryki wybieram pierwsze spotkanie. Mam nadzieję, że postać doktora nauk historycznych Wołodymyra Melnyczenki, dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, naukowca, dziennikarza, autora wielu książek i publikacji, naszych czytelników bardzo zainteresuje. Znaczna część jego książek — „Ukraina na Arbacie 9”, „Flaga Ukrainy na Arbacie”, „Mychajło Hruszewski: osiedliłem się w Moskwie, Arbat 55” powstała właśnie tutaj, na Starym Arbacie, począwszy od 2001 roku, kiedy Wołodymyr Juchymowycz stanął na czele zespołu centrum kultury. Dyrektor generalny W. J. Melnyczenko jest dzisiaj naszym gościem. I oprócz jego opowieści o codziennej działalności Centrum we wrześniu, nasza rozmowa dotyczyła bodaj najważniejszego ideologicznego kierunku pracy Centrum — jego projektu szewczenkowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

JAK SZEWCZENKO SPOGLĄDA NA MOSKWĘ

Wołodymyr Melnyczenko z „talizmanem” — Bohdanem Stupką Moskwy, zawierający wykaz ówczesnych miejskich soborów, świątyń, monasterów, hoteli, budek policyjnych, a także „domów skarbowych, publicznych i prywatnych”. Wśród dokumentów historycznych, które ujawniają pobyt trumny z prochami Szewczenki w cerkwi Tichona przy bramie Arbackiej, na pierwszym miejscu stoją wspomnienia naocznych świadków tego wydarzenia, przede wszystkim Ołeksandra Łazarewskiego, mało znane materiały od osób w nie zaangażowanych, na przykład studenta Uniwersytetu Moskiewskiego z Ukrainy Mykoły Szuhurowa. Również po raz pierwszy wykorzystałem dokumenty archiwalne Centralnego Archiwum Historycznego Moskwy, opowiadające o cerkwi świętego Tichona i jej kapłanach, którzy odprawili panichidę nad prochami Tarasa Szewczenki. Wielką pomocą w naświetleniu moskiewskiej atmosfery czasów Kobziarza stały się po raz pierwszy wykorzystane szkice i wspomnienia współczesnych ówczesnej Moskwy, w szczególności dawno zapomnianych opisujących życie miasta I. Kokoriewa i P. Wistenhofa, prywat-docenta Uniwersytetu Moskiewskiego M. Dawydowa, akademika M. Bohosłowskiego, a także — rdzennego moskwianina i najpłodniejszego tłumacza oraz wydawcy utworów Szewczenki w języku rosyjskim I. Biełousowa i in. L. G.: Jakie zadania badawcze stawiał Pan przed sobą? W. M.: Chciałem skoncentrować się na mało zbadanych lub zupełnie nieujawnionych wątkach pobytu Szewczenki w Moskwie i miałem przed sobą następujące zadania: opowiedzieć o tym, jak poeta, mówiąc jego słowami, „spoglądał na Moskwę”, gdzie i u kogo w mieście bywał, co zdążył zobaczyć i ocenić, jakimi moskiewskimi bulwarami, ulicami i zaułkami przechodził lub przejeżdżał, jakie domy, pałace, cerkwie i budki policyjne go otaczały. Ponieważ znaczną część czasu w Moskwie poeta spędził w rejonach Starego Arbat i okolicach Arbatu, te adresy stały się przedmiotem szczególnej uwagi. Chciałem uzupełnić współczesnymi informacjami zapiski dziennikowe Szewczenki o jego wizycie w Moskwie w marcu 1858 roku, ustalić adresy moskwian, u których bywał Taras Hryhorowycz — po to, by w najbliższym czasie sporządzić wreszcie mapę jego pobytu w mieście, zaakcentować niektóre momenty wpływu moskiewskich znajomości na twórczość i los Szewczenki. I, oczywiście, uściślić nazwiska uczestników panichidy, odkryć historię pobytu trumny z prochami Kobziarza w cerkwi świętego Tichona na Starym Arbacie 27—28 kwietnia 1861 roku. Być może na tych kierunkach badań udało mi się dodać nowe akcenty do moskiewskich stron biografii Tarasa Szewczenki. L. G.: Wołodymyrze Juchymowyczu, Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie realizuje wielkoskalowy projekt „Taras Szewczenko”, który ma zakończyć się przed 200-letnim jubileuszem od dnia urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. W. M.: Mamy z czego zdawać sprawę przed państwem w dziedzinie propagowania w Rosji życia i twórczości narodowego geniusza. Co roku w marcu w Centrum Kultury odbywają się uroczyste wieczory i koncerty poświęcone Szewczence, na które zapraszamy znanych artystów, działaczy nauki i kultury. Powiedzmy, w 2002 roku przyjechał do nas z Sankt Petersburga artysta ludowy Ukrainy i Rosji Wałerij Iwczenko. Sala dosłownie zamarła, kiedy poezje Szewczenki czytał artysta ludowy Rosji Ołeksij Petrenko. W 2003 roku na uroczystości poświęcone Kobziarzowi przyjechał do Centrum z szewczenkianą artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Anatolij Pałamarenko. W uroczystym wieczorze, poświęconym 190. rocznicy od dnia urodzin Szewczenki, wzięli udział Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Mykoła Biłobłocki oraz deputowany ludowy Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Mykoła Żułynski. W 2005 roku na świętach szewczenkowskich w Centrum Kultury gościł deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. H. Szewczenki poeta Pawło Mowczan. W uroczystym koncercie wziął udział zespół solistów „Błahowist” Ukraińskiego akademickiego zespołu folklorystyczno-etnograficznego „Kałyna”. Kompozycję poetycką „Nie pytajcie o swój los” według ballad i dum Tarasa Szewczenki brawurowo wykonała artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Rajisa Nedakiwska. W ramach projektu „Taras Szewczenko” w Centrum wcześniej niż na Ukra- Ludowy artysta Anatolij Pałamarenko podbił salę swoim występem, odbyła się prezentacja pierwszych tomów Pełnego – dwunastotomowego – zbioru dzieł Kobziarza. Również u nas odbyła się prezentacja filmu dokumentalnego „Mój Szewczenko”, nakręconego w „Studii 1+1”. Widzowie spotkali się z autorami filmu Jurijem Makarowem i Ołeną Czekan. Stale przyjeżdżają do Centrum laureaci Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, a sławny Bohdan Stupka już stał się naszym żywym talizmanem. U nas występowali Nina Matwijenko, Marija Stefjuk, Jewhen Stankowycz, Myrosław Skoryk, odbyła się wystawa fotograficzna Wasyla Pyłypjuka, kilkakrotnie wystawiano gobeliny Ludmyły Żohol... Wiosną 2003 roku zaprosiliśmy do siebie pracowników Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie i razem z nimi otworzyliśmy wystawę książkową „Nieśmiertelne słowo Kobziarza” ze zbiorów rezerwatu. Odwiedzający centrum mieli okazję obejrzeć film wideo o Szewczenkowskim rezerwacie i Tarasowej Górze. L. H.: To był masowy ukraiński desant, którego udanemu przedstawicielstwu Pan sprzyjał. A jakie twórcze dokonania Centrum zadziwiły Moskwę i jej mieszkańców? W. M.: Na 190. rocznicę urodzin poety w Centrum Kultury odbyła się prezentacja monografii laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, doktora nauk filologicznych Jurija Barabasza „Kiedy zapomnę ciebie, Jeruzalem...” Co roku Centrum organizuje konkurs na najlepsze czytanie utworów poetyckich Szewczenki wśród moskiewskich studentów i uczniów, a w moskiewskim liceum lingwistycznym nr 1555 prowadzi lekcje szewczenkowskie. Jednak naszym najważniejszym prezentem na jubileusz Szewczenkowski stało się wydanie zbioru wybranych utworów poetyckich Kobziarza w języku ukraińskim i rosyjskim, uporządkowanego w Centrum Kultury przy wsparciu Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Zbiór ma na celu popularyzację twórczości narodowego geniusza wśród ukraińskiej diaspory w Rosji i innych krajach WNP. Wydanie jest hojnie ilustrowane rysunkami, akwafortami i dziełami malarskimi Szewczenki, które odzwierciedlają jeszcze jedną jasną stronę jego potężnego talentu, namacalnie potwierdzają jego nieogarniony potencjał artystyczny. Rozesłaliśmy ją do wszystkich organizacji ukraińskiej diaspory w Rosji oraz do obwodowych rosyjskich bibliotek. Kolejnym ważnym krokiem, który z pewnością będzie miał dobre kontynuacje w przyszłości, stało się otwarcie w Centrum 27 kwietnia 2005 roku Izby Pamięci, poświęconej Tarasowi Szewczence i Mychajłowi Hruszewskiemu. Teraz każdy może otrzymać potrzebne informacje o pobycie Kobziarza w Moskwie. Z czasem przygotujemy pieszą i autokarową wycieczkę po szewczenkowskich miejscach Moskwy. W procesie naszej specyficznej pracy kulturalnej w stolicy Rosji pojawiają się pomysły i propozycje uczczenia 200-letniego jubileuszu, które wykraczają poza ramy Centrum Kultury. L. H.: Być może warto upublicznić je w naszej rozmowie i wezwać społeczeństwo do wsparcia ich słowem i czynem? W. M.: Przede wszystkim trzeba pomyśleć o tym, aby do koncepcji uczczenia 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki włączono ogólnonarodowy pochód ostatnią drogą Kobziarza z Petersburga na Ukrainę wiosną 1861 roku. Chyba najlepiej byłoby to zrobić w 2011 roku, na 150. rocznicę powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki. W tym kontekście Moskwa musi zająć kluczowe miejsce na rosyjskim odcinku pochodu, a w niej główne wydarzenia powinny odbyć się w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie oraz niedaleko niego – w tym miejscu, gdzie była cerkiew Tichona Amafunckiego. Swoją drogą, czeka ona na widoczne upamiętnienie w pamięci współczesnej Moskwy, wszak cerkwi świętego Tichona w nowej Rosji powiodło się znacznie mniej niż sąsiedniej, również zburzonej, cerkwi Borysa i Hleba przy Bramie Arbackiej. W maju 1997 roku naprzeciwko kina „Chudożestwiennyj” odsłonięto znak pamięci, poświęcony cerkwi Borysa i Hleba, a także wzniesiono niemałą kaplicę, na której czytamy: „Kaplica pod wezwaniem świętych Błogosławionych Cierpiętników Borysa i Hleba za błogosławieństwem Najświętszego Patriarchy Moskiewskiego i całej Rusi Aleksego II. Wzniesiona w 1997 roku... w granicach historycznego miejsca usytuowania świątyni pod wezwaniem świętych Borysa i Hleba, zbudowanej w 1483 roku, przebudowanej w XVI i XIX wieku i zburzonej w 1930 roku, a także na miejscu cerkwi świętego Tichona Amafunckiego przy Bramie Arbackiej, istniejącej tutaj na początku XVII wieku do 1933 roku”. Kaplicę rzeczywiście zbudowano tylko w przybliżeniu „w granicach historycznego miejsca usytuowania świątyni pod wezwaniem świętych Borysa i Hleba”, bo ta świątynia mieściła się znacznie dalej, w stronę Wozdwizhenki, a kaplica stoi praktycznie na miejscu cerkwi świętego Tichona Amafunckiego... Tak więc mamy teraz możliwość odprawienia panichidy i postawienia świecy za spokój duszy Kobziarza w tym miejscu, gdzie stała jego trumna 27–28 kwietnia 1861 roku. Począwszy od bieżącego roku, Centrum Kultury będzie robić to corocznie. Wszakże, ponieważ kaplica pod wezwaniem świętego Tichona Amafunckiego nie istnieje, to celowo byłoby poruszyć kwestię Czerkaski chór ludowy pytania o ustanowienie choćby osobnego znaku pamięci na cześć cerkwi, która dała schronienie prochom wielkiego Ukraińca. Oczywiste jest, że należy ustanowić tablicę pamiątkową na jednym z moskiewskich budynków, które odwiedzał Taras Szewczenko. Biorąc pod uwagę to, że nie wszystkie one się zachowały, powiedzmy, dawno nie ma pierwszego w tym szeregu domu Szczepotiewej w zaułku Worotnikowskim, w którym mieszkał Szczepkin, można by rozważyć przynajmniej dwa warianty. Pierwszy — budynek nr 24 na bulwarze Twerskim, w którym Szewczenko trzykrotnie przebywał u Siergieja Aksakowa. Drugi — budynek Rosyjskiej Akademii Malarstwa, Rzeźby i Architektury przy Miasnickiej 21, dokąd poeta dwukrotnie przychodził do Apollona Mokryckiego. Tym bardziej, że Szewczenko był akademikiem Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Już teraz trzeba określić, kto z szewczenkologów, posiadających dar pisarski, mógłby przygotować książkę „Szewczenko” w serii „Życie znakomitych ludzi” dla moskiewskiego wydawnictwa „Mołodaja gwardija”. Da to możliwość opowiedzenia wielu nowym czytelnikom w Rosji i poza jej granicami o życiu i twórczości wielkiego Kobziarza. Na Ukrainie celowe byłoby wydanie najnowszej monografii zbiorowej (lub zbioru artykułów) na temat „Moskiewscy przyjaciele i znajomi Tarasa Szewczenki”, w której należałoby ukazać relacje poety z Mychajłem Szczepkinem, Osypem Bodianskim, Mychajłem Maksymowyczem, Warwarą Riepniną i innymi współczesnymi Szewczenki, wspomnianymi w tej książce. Byłoby celowe przeprowadzenie w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie konferencji naukowej „Szewczenko i Moskwa” na bazie uniwersytetów Moskiewskiego i Kijowskiego oraz Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Z uwzględnieniem tego, że moskiewskie trasy Tarasa Hryhorowycza są teraz znane, można by nakręcić o nich film dokumentalny, który pomoże wielu wyobrazić sobie poetę w Moskwie połowy lat 40.—50. XIX wieku oraz zobaczyć współczesny wygląd budynków i miejsc, w których przebywał. Wreszcie, chce się mieć nadzieję na wsparcie państwa w budowie przy wejściu do Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie pomnika Tarasa Szewczenki, co stanie się godnym ukraińskim akcentem nie tylko w rejonie Arbatu, ale i w całej Moskwie oraz Rosji. Niechby Taras Hryhorowycz stanął na Starym Arbacie jako młody człowiek, którym po raz pierwszy (lipiec 1844 roku) przyjechał do pierwostolicy i napisał w niej genialnie-bolesne „Czyhrynie, Czyhrynie”... Nie rwicie, dumy, nie palcie! Może wrócę znowu Moją prawdę nieszczęsną, Moje ciche słowo. Zapisała Lubow HOŁOTA Zdjęcie Lubowi BOHDAN W Centrum Kultury witają Jurija Barabasza z okazji otrzymania Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Komunistyczna ideologia już dawno nie panuje w naszej szkole, a zamiast niej faktycznie nie ma tam żadnej innej. W rezultacie tej ideologicznej próżni mamy już całe pokolenie ukraińskiej młodzieży, która nie wyznaje żadnych wartości ideologicznych poza „złotym cielcem”. Na tym tle krzepiące oświadczenia ministra edukacji, socjalisty Nikołajenki, o pełnym, że tak powiem, „porządku” w ukraińskiej szkole — to po prostu oświadczenia człowieka niekompetentnego zawodowo. Bo podwyżki pensji nauczycielom i gotowość szkół do nowego roku szkolnego mógłby zapewnić dziś na miejscu Nikołajenki co drugi kierownik gospodarczy szkoły ogólnokształcącej. I mimo wszystko nie warto obwiniać ministra o brak wychowania ideologicznego w ukraińskiej szkole. Bo to nie jego wina, że tego wychowania do tej pory nie ma. Ale za to, że w terenie jego podwładni tak samo, jak w starych „dobrych” radzieckich czasach, tłumią każdą nowatorską myśl pedagogiczną, pan towarzysz Nikołajenko ponosi pełną odpowiedzialność. I jeśli dziś nie ma komu wyciągnąć od niego konsekwencji za to, to zrobi to z czasem samo życie, kiedy po przejściu na emeryturę temuż ministrowi przyjdzie dożywać swoich dni wśród tych „biorobotów”, których on dzisiaj zapewnia nauczycielami i jasnymi klasami. Ponieważ nauczycielom, którzy chcą wychowywać zamiast tych „biorobotów” prawdziwych ukraińskich obywateli, dzisiaj nie ma miejsca w szkole. Wymownym dowodem tego może służyć nauczycielski los Mykoły Annusowa z niemal najbardziej wysuniętej na wschód wsi Ukrainy — Baranykiwki w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego. Wieś otrzymała nazwę od imienia swojego założyciela — zaporoskiego kozaka Baranyka. Dzisiaj jeden z jego potomków, który mieszka we wsi swojego sławnego przodka, stawszy się wielkim właścicielem ziemskim, zmienił dziadowskie nazwisko na Baronikow. Tak, jego zdaniem, jest bardziej „szlachetnie”. A to nie co innego, jak logiczny skutek wychowania w „internacjonalnej” radzieckiej szkole. Od czasu, gdy Baron (tak współmieszkańcy nazywają tego mankurta) ukończył Baranykiwską szkołę średnią, w samej szkole nic się nie zmieniło. Chyba że zniknęła kierownicza i przewodnia ręka KPZR oraz wysławianie na wszystkich lekcjach i w podręcznikach tejże kierowniczej i przewodniej. A we wszystkim innym — bez zmian: ta sama bezduszność, narodowa bezideowość i standardy podwójnej moralności na każdym kroku procesu pedagogicznego w stylu „a la sowiet”. Wszystko w tej szkole mogłoby być inaczej i ona zamiast mankurtów w rodzaju Barona już dawno wypuszczałaby harmonijnie rozwiniętych obywateli-patriotów... Jeszcze na początku lat 30. ubiegłego wieku Stepan Szewczuk przyjechał do jednej z ługańskich wsi z Humania w celu rozbudowy ukraińskiej szkoły narodowej na Słobożanszczyźnie. Sławetne wydarzenia tej samej dekady wstrzymały jego działalność. Na początku lat 90. jego wnuk Mykoła Annusow postanowił samodzielnie kontynuować pełną poświęcenia sprawę swojego dziada, ale już w 1995 roku zmuszono go w ogóle do odejścia z Baranykiwskiej szkoły. Dla niej Mykoła Iwanowycz, z woli kierownictwa Biłowodzkiego rejonowego wydziału edukacji, do tej pory pozostaje personą non grata. Znany represjonowany nauczyciel Iwan Drejew na swobodne zachowanie wobec uczennic starszych klas nauczyciel-zootechnik odpowiedział otwarcie i cynicznie: „Ja przecież wcześniej pracowałem z jałówkami!”. Przed jego zwolnieniem wicedyrektor Natalia Szewczenko na radzie pedagogicznej skarżyła się: „Z powodu skarg Annusowej jesteśmy zmuszeni rozstać się z tym wspaniałym człowiekiem”. Ten cytat nie przypadkowo został przytoczony po rosyjsku, bo Natalia Mychajliwna wykłada historię w ukraińskiej szkole zasadniczo w języku rosyjskim, przy tym przy każdej okazji deklaruje: „Ja nie lubię i nie chcę rozmawiać w chłopskim języku”. Jej koleżanka Ołena Zosymenko (z zawodu bibliotekarka), która przed szkołą pracowała jako świniarka, jakoś po swojej lekcji historii weszła do pokoju nauczycielskiego, rzuciła na stół podręcznik i histerycznie wykrzyknęła: „Jak ja nienawidzę tych banderowców, a jeszcze trzeba o nich opowiadać uczniom!”. Bez wątpienia te dwie rusofilki z radością przyjęły rozporządzenie Biłowodzkiego rejonowego wydziału edukacji o zamianie dwóch godzin fakultatywnych tygodniowo ukraińskiego krajoznawstwa na dwie godziny pogłębionego studiowania języka rosyjskiego (czymże to jest, jeśli nie rusyfikacją w działaniu?). Na uwagę tejże Annusowej wicedyrektor oświadczyła: „Czego pani chce, przecież mamy rosyjskojęzyczną wieś!” (Szczerze mówiąc, nie spotkaliśmy w Baranykiwce, poza tymi nauczycielkami historii, ani jednego rosyjskojęzycznego człowieka). Ciekawe, że w tej (są świadectwa, że nie tylko w tej) szkole studiowanie literatury zagranicznej ogranicza się do utworów jedynie rosyjskich pisarzy, dlatego uczniowie są pozbawieni możliwości obcowania z klasyką zagraniczną. Ługański Instytut Doskonalenia Nauczycieli staraniami metodyka Wiry Lwiwny Łopowok organizuje coroczne kursy dla ługańskich nauczycieli języka rosyjskiego i klas początkowych. Kursy prowadzone są w Rostowie nad Donem, Woroneżu i Moskwie. Nabierane są duże grupy chętnych do podniesienia swoich kwalifikacji, ponieważ naszych nauczycieli przyciągają bezpłatne warunki hotelowe, które im zapewniają, wspaniałe wyżywienie i trasy turystyczne miejscami rosyjskiej sławy. Do tego dobrzy gospodarze nagradzają ich na drogę drogimi zestawami żywnościowymi oraz literaturą metodyczną i wychowawczą, obliczoną na rosyjskie szkoły. Wiadomo, że tymi kursami opiekuje się pierwsza rosyjska dama Ludmiła Putina, która dba o rozwój języka rosyjskiego nie tylko w Rosji, ale i poza jej granicami. I wszystko to za milczącą zgodą i błogosławieństwem szanownego ministra-socjalisty... Więc jakich obywateli będzie miała Ukraina za 10—15 lat, biorąc pod uwagę to, że taka antypaństwowa polityka oświatowa prowadzona jest nie tylko w rejonie biłowodzkim na Ługańszczyźnie, ale prawdopodobnie na szerszych ukraińskich terenach? I jak rozumieć ministra Nikołajenkę, który optymistycznie deklaruje, że w ukraińskiej szkole średniej wszystko jest w porządku? Wszystko w porządku w niej może być tylko wtedy, gdy w całej Ukrainie tacy ludzie, jak pełne poświęcenia małżeństwo Annusowów, obejmą kierownicze stanowiska w oświacie zamiast takich rusyfikatorów, jak Tetiana Stepanowa. A podobnym do Stepanowej w ogóle nie będzie miejsca w ukraińskiej szkole. z Ołeksandr KRAMARENKO, Iryna MAHRYCKA, m. Ługańsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Brak współczesnej idei narodowej w Ukrainie ma wyraźnie negatywne skutki we wszystkich sferach naszego budowania państwa. Przecież jeśli nie ma idei narodowej, to nie ma też ideologii państwowej. A to bezpośrednio odbija się na systemie oświaty — zarówno wyższej, jak i średniej.

Bardzo trafnie powiedział o podobnych faktach szczucia na wszystko, co samodzielnie myślące: „Machina stalinowskiej ludożerczej maszyny kręci się i jeszcze długo będzie się kręcić. Już straciłem wiarę w to, że ona kiedyś się zatrzyma”. Oto jak rozwijała się ta baranykiwska drama. Po Pierwszym zjeździe pracowników oświaty już niepodległej Ukrainy w 1992 roku Mykoła Annusow, zaczerpnąwszy świeżego powietrza zmian, opracował własny kompleksowy program wychowania narodowego, nauczania i rozwoju dziecka, zaczynając od wieku przedszkolnego, który opierał się na pracach ukraińskich klasyków pedagogiki: Skoworody, Suchomłynskiego, Uszynskiego, Waszczenki, Rusowej i innych. Początkowo Mykołę Iwanowycza wsparły Biłowodzki rejonowy wydział oświaty, Ługański instytut kształcenia ustawicznego, a nawet Kijowski instytut badań systemowych. Ale po kolejnej zmianie kierownictwa Biłowodzkiego rejonowego wydziału oświaty wszystko to nie miało już dla jego nowej kierowniczki Tetiany Stepanowej żadnego znaczenia: „Nowszestwa nam nie nużny. Chotitie eksperiermientirowat — jeżdżajtje nazad w swoju Rossiju!” (Do tego czasu Annusow z żoną jako młodzi specjaliści pracowali kilka lat w obwodzie rostowskim, gdzie, nawiasem mówiąc, witano ich pedagogiczną nowatorskość). W ten sposób pani Stepanowa odrzuciła rekomendacje Kijowskiego instytutu badań systemowych dotyczące stworzenia na bazie Baranykiwskiej szkoły średniej eksperymentalnego placu do wcielenia w życie zamysłów pedagoga-nowatora. Wtedy Mykoła Annusow nielegalnie stworzył u siebie w domu szkołę niedzielną, gdzie wychowywał swoich małych współmieszkańców wsi za pomocą świata piękna przyrody, gry, bajki, muzyki, rysunku, fantazji i twórczości. Autorytet nauczyciela Annusowa wśród mieszkańców Baranykiwki był bardzo wysoki i rodzice chętnie przyprowadzali do niego w każdą niedzielę rano swoje dzieci. Mykoła Iwanowycz szedł z maluchami w pole, do lasu, na górę, gdzie dzieci uczyły się słuchać muzyki bytu, śpiewały, rysowały, uczyły się na przyrodzie liczyć, czytać i pisać. Dom zaś, który w tym czasie dobudowywała rodzina Annusowów, otrzymał od samych dzieci nazwę „dom radości”. Jego mali odwiedzający z dumą opowiadali wszystkim, że będą uczyć się właśnie tam, a nie w szkole. Fakt sam w sobie bardzo wymowny. Do dziś na tym podwórku panuje jakaś nieuchwytna bajkowa atmosfera, chociaż „domu radości” tam nie ma już dziesięć lat... Za to kierownikowi rejonowej oświaty Stepanowej działalność pedagogiczna baranykiwskiego nauczyciela wydała się krzyczącym nieporządkiem i nasłała ona na domostwo Annusowów stację sanitarno-epidemiologiczną — rzekomo nie wiadomo, jakimi tam ciasteczkami gospodarze karmią cudze dzieci. Zrozumiałe, że „dom radości” w Baranykiwce został zakazany. Pół roku Mykoła Iwanowycz na próżno próbował udowodnić na wszystkich szczeblach oświatowych wartość swoich idei. Wtedy, jak przystało na prawdziwego nowatora, który nie chce pracować według skostniałych szablonów, w lutym 1995 roku porzuca szkołę. Tylko jego bliscy i krewni widzieli, jak boleśnie było mu zdecydować się na ten krok. Oczywiście dzieci nie mogły wtedy wesprzeć swojego ulubionego nauczyciela, który stał się bezrobotnym. Ale ich rodzice nie pozostawili Annusowa bez uwagi. Jego sąsiad, przewodniczący miejscowego kołchozu, zaproponował mu pracę w innej branży i pomógł z zakupem zwierząt dla gospodarstwa domowego. Nocami Mykoła Iwanowycz kontynuował pracę nad swoimi opracowaniami pedagogicznymi, z którymi na seminaria i konferencje jeździła już jego żona Wira, bo z kołchozu na takie wydarzenia nie puszczali. To również nie spodobało się oświatowej „elicie” rejonu biłowodzkiego i nie znalazła ona nic lepszego, jak przez dyrektora Baranykiwskiej szkoły Ołeksandra Plasułę nasłać starszoklasistów na zakłócanie lekcji Wiry Andrijiwny. Cierpliwość małżeństwa Annusowów wyczerpała się, gdy tacy, za pozwoleniem powiedzieć, pedagodzy zaczęli mścić się na ich córce-szóstoklasistce. Do Baranykiwki przyjechał ługański korespondent radia „Swoboda”. Po jego wystąpieniu na antenie Tetianę Stepanową w 2000 roku zwolniono ze stanowiska, ale zwolniono z awansem: od tego czasu objęła stanowisko zastępcy rejonowej administracji państwowej ds. humanitarnych, na którym przebywa do dziś. Mykoła Annusow pracował w przedsiębiorstwie rolnym do 2002 roku, dopóki ono nie rozpadło się, a od tego czasu stał się już prawdziwym bezrobotnym i całkowicie poświęcił się gospodarstwu domowemu. Po zwycięstwie Pomarańczowej rewolucji, dla której jako „ruchowiec” i pomocnik deputowanego Petra Olijnyka zrobił w swoim rejonie niemało, sam ługański „gubernator” Ołeksij Danyłow obiecywał Mykole Iwanowyczowi pełną realizację jego idei oświatowych. Ale Annusowa do tej pory nie dopuszczono nawet do pracy w szkole pod wymyślonym powodem, nie mówiąc już o na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wszystko w tej szkole mogłoby być inaczej, a ona zamiast mankurtów w rodzaju Barona dawno wypuszczałaby harmonijnie rozwiniętych obywateli-patriotów...

dać możliwość urzeczywistnienia swojego pedagogicznego marzenia. Stepanowa okazała się znacznie konsekwentniejsza i wpływowsza w tej sprawie niż przewodniczący obwodowej administracji Danyłow. Teraz warto przedstawić ogólną panoramę spraw oświatowych w rejonie biłowodzkim i w obwodzie ługańskim w ogóle, tak rzec, według Stepanowych, bez Annusowych. W szkole w Baranykiwce dziś zupełnie brak pracy pozalekcyjnej z uczniami, nie działa żadne kółko zainteresowań. Kilka prób Wiery Annusowej prowadzenia wychowania patriotycznego uczniów na tragicznych faktach historii Ukrainy stanowczo ukrócił dyrektor Pliasula: napisał naganę dla Wiery Andriiwny za to, że na godzinie wychowawczej zaprowadziła uczniów do uporządkowania mogiły, w której spoczywają liczne ofiary Hołodomoru w latach 1932–1933. Logicznym skutkiem braku systemu wychowania w wiejskiej szkole stało się to, że na dyskoteki z papierosami i piwem baranykiwskie dzieci zaczynają chodzić już od pierwszej klasy. We wsi wyrasta całe pokolenie umysłowo niedorozwiniętych starszoklasistów, co jest wynikiem celowego spijania ludności na początku lat 90. Tylko w tym roku szkolnym miejscowa szkoła pozbyła się nauczyciela wychowania fizycznego z dyplomem zootechnika. Czemu się więc dziwić, skoro na uwagi Wiery Annusowej pod jego adresem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dopiero w roku 125-lecia urodzin postać absolwenta Uniwersytetu Czerniowieckiego, wybitnego ukraińskiego filologa, członka rzeczywistego Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, działacza kulturalnego i społecznego, profesora Wasyla Simowycza stała się bliższa szerokiemu ogółowi Ukraińców i uzyskała należne uznanie. Potwierdził to tegoroczny „Festiwal Wydawców we Lwowie”, w ramach którego podsumowano wyniki tradycyjnego konkursu „Książka Festiwalu”. Według wyników konkursu dwutomowe wydanie dzieł Wasyla Simowycza, które ukazało się nakładem wydawnictwa Narodowego Uniwersytetu imienia J. Fedkowycza „Knyha-XXI”, znalazło się wśród 12 najlepszych książek „Festiwalu-2005”. Podczas uroczystego otwarcia 12. Festiwalu Wydawców we Lwowie w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia M. Zańkoweckiej redaktorzy dwutomnika, kandydaci nauk filologicznych, docenci CzNU Ludmyła Tkacz i Oksana Iwasjuk oraz dyrektor wydawnictwa „Knyha-XXI” Wasyl Droniak, jako zwycięzcy, otrzymali skórzany dyplom i srebrną nagrodę, tradycyjnego srebrnego ślimaka — za przywrócenie ukraińskiej wspólnocie humanistycznej naukowego dziedzictwa wybitnego ukraińskiego filologa i kulturoznawcy. Szczegółowiej o postaci Wasyla Simowycza nasza czerniowiecka dziennikarka Maria WYSZNEWŚKA wypytuje kierownika projektu, redaktora dwutomnika, docenta katedry współczesnego języka ukraińskiego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia J. Fedkowycza, kandydata nauk filologicznych Ludmyłę TKACZ. Ludmyła Tkacz „IMIONA IDEOLOGICZNIE NIEPOŚWIĘCONE” — Pani Ludmyło, Pani 15-letnia praca uwieńczona została sukcesem, a Wasyl Simowycz wreszcie „zmartwychwstał z wykreślonych”. Dlaczego tak się stało, że pierwsza międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona W. Simowyczowi, odbyła się dopiero w marcu tego roku, w 125. rocznicę jego urodzin, a jego imię do dziś znane jest tylko w stosunkowo nielicznym gronie filologów i historyków? — Tradycyjnie u nas zawsze istniała lista tych wybitnych działaczy, którym konferencje naukowe „poświęcano”, że tak powiem, z inicjatywy odgórnej. Dla Bukowiny tradycyjnie czczonymi byli J. Fedkowycz i O. Kobylańska. Te imiona od dawna są ideologicznie „poświęcone”. A jest szereg innych imion, które takiej oficjalnej „poświęconości” nie mają. Wasyl Simowycz należy właśnie do takich działaczy, których imiona w czasach radzieckich nie były popularyzowane. Jeśli o jego nauczycielu Stepane Smal-Stockim jeszcze wspominano (choć w negatywnym kontekście — jako o burżuazyjnym nacjonaliście), to nazwisko Simowycza było mi znane tylko z naukowych źródeł monograficznych. A już później, kiedy z własnej inicjatywy zaczęłam badać jego dziedzictwo, to zakres materiału i skala jego działalności przekonały mnie o tym, że W. Simowycz jest jednym z tych działaczy, których nie tylko trzeba wspominać, ale których dziedzictwo należy aktywnie badać i przemyśliwać w kontekście współczesnego życia. — Ale przecież przed obecnym jubileuszem były też inne okrągłe daty W. Simowycza? — Tak. Jednak 100-lecie urodzin przypadło na 1980 rok, kiedy o czczeniu takiego działacza nie mogło być mowy. W 1983 roku ukazał się 10. tom „Ukraińskiej Radzieckiej Encyklopedii”, który zawierał skąpe informacje o W. Simowyczu — ukraińskim językoznawcy, który ukończył Uniwersytet Czerniowiecki, pracował w redakcji i jako wykładowca w Berlinie, Pradze, Lwowie, a w latach 1939—1940 był profesorem Uniwersytetu Lwowskiego. W artykule encyklopedycznym, przygotowanym przez prof. Łukiję Humecką, wymieniono kilka prac językoznawczych, w tym „Gramatykę języka ukraińskiego”, a także wskazano, że W. Simowycz jest autorem rozpraw o twórczości T. Szewczenki, I. Franki, O. Kobylańskiej i innych pisarzy. Czy to szczęśliwy przypadek, czy inne okoliczności sprawiły, że wzmianka o W. Simowyczu trafiła do Encyklopedii — o tym być może kiedyś dowiemy się szczegółowiej. Ale jak na początek lat 80. było to nietypowe — podawać informacje o tych, których uważano za burżuazyjnego działacza literacko-społecznego, gdyż właśnie tak określono działalność Wasyla Iwanowycza Simowycza w przypisach do 12. tomu zbioru dzieł Łesi Ukrainki wydania z 1979 roku. W każdym razie nie można nie zauważyć, że takie określenie otwierało drogę do przytaczania innych faktów, z których czytelnik mógł wyciągać samodzielne wnioski. W tychże przypisach podano, że W. Simowycz jest wydawcą zbioru „Widhuky” (Echa), redaktorem „Korespondencji Łesi Ukrainki z J. Makowiejem”, wydanej we Lwowie w 1938 r., autorem wspomnień o poetce. Takie informacje były raczej wyjątkiem, gdyż około 1978 roku ukazał się dwutomowy „Słownik Szewczenkowski”, w którym wspomniano o Lubomyrze Simowyczu, autorze serbskich przekładów 17 utworów Szewczenki, a w sąsiedztwie z nim — o rosyjskim pisarzu K. Simonowie, który przetłumaczył jeden wiersz Szewczenki „Czy nie porzucić nam, niebogo”, natomiast o Wasylu Simowyczu, którego wkład w publikację utworów poety, popularyzację historii jego życia i twórczości oraz badania nad językiem jest niepomiernie wyższy, nie powiedziano nic. Tymczasem w historii wydawania spuścizny pisarskiej Tarasa Szewczenki działalność profesora W. Simowycza stanowi osobny i niezwykle interesujący pod względem treści rozdział. Później, w 1987 roku, w drugim wydaniu „Ukraińskiego Radzieckiego Słownika Encyklopedycznego” wymieniono dwóch Simowyczów — Wasyla Iwanowycza, językoznawcę i literaturoznawcę, oraz Romana Apołłonowycza, ukraińskiego radzieckiego kompozytora, pedagoga, zasłużonego działacza sztuki USRR od 1954 r., profesora Konserwatorium Lwowskiego od 1963 r. Co prawda, nie powiedziano tam nic o tym, że Roman jest bratankiem Wasyla Simowycza, synem jego najstarszego brata Apołłona. Dopiero w 1992 roku we Lwowie odbyła się pierwsza regionalna konferencja poświęcona pamięci Wasyla Simowycza. Co prawda, jej temat był szerszy i dotyczył rozwoju ukraińskiego językoznawstwa w ogóle na Ukrainie Zachodniej. „ON ZNAJDOWAŁ UKOJENIE W PIELĘGNOWANIU LUDZKICH DUSZ” — Jak Pani sądzi, dlaczego dochodziło do takiego przemilczania? — Los Wasyla Simowycza ułożył się tak, że prawie całe swoje życie, poza okresem 1939—1941, żył i pracował na takich terenach, wobec których historia i propaganda radziecka zawsze miały pewne zastrzeżenia — coś przemilczano, coś przekręcano, coś piętnowano. Wasyla Simowycza — przemilczano, gdyż uczył się w Stanisławowie i Czerniowcach za czasów Austro-Węgier, pracował w obozach dla jeńców ukraińskich na terytorium Niemiec i Austrii — z tymi krajami carska Rosja prowadziła wojnę. Po wojnie był jednym z głównych współpracowników „Misji Wojskowej do spraw jeńców ukraińskich w Niemczech”, która miała siedzibę w Berlinie, a zorganizowana została w Kijowie za czasów Hetmanatu i działała za Dyrektorium. Od 1923 roku prof. W. Simowycz, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli ukraińskiej nauki emigracyjnej i szkolnictwa wyższego, Wasyl Simowycz pracował i mieszkał w Pradze — był profesorem, a w niektórych latach — rektorem Ukraińskiego Wysokiego Instytutu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Od 1933 r. aż do końca swoich dni — we Lwowie, jako aktywny działacz „Proświty”, „Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki”, redaktor, profesor uniwersytetu. Jego udział w polityce nigdy nie wykraczał poza te granice, które wyznaczają obowiązek inteligenta wobec swojego narodu. O tym, jak rozumiał ten swój obowiązek, napisał jeden z byłych jeńców, późniejszy ukraiński radziecki pisarz Ołeksij Kobec (Warawka) w swoich „Zapiskach jeńca”, które ujrzały światło dzienne w Charkowie w 1931 roku: „Doktor i profesor Wasyl Simowycz. „Wujek Wasyl”. Człowiek o wspaniałym, łagodnym usposobieniu, pracowity, wytrwały w pracy. To on, żegnając się z całym obozem, właśnie wtedy, gdy przywieziono mnie do Freistadt, przed swoim wyjazdem do jakiegoś niemieckiego obozu, długo namawiał wszystkich swoich uczniów — nigdy i pod żadnym pozorem w życiu nie wyrzekać się nawet najczarniejszej roboty dla wielkiej sprawy — kulturalno-narodowego odrodzenia narodu ukraińskiego. Chyba jego pożegnalny wykład nie tylko mnie zapadł głęboko w pamięć na całe życie”. Jak widzimy, osobistych celów w polityce Wasyl Simowycz nie miał i w każdych okolicznościach wypełniał przede wszystkim swój obowiązek zawodowy — pedagoga i naukowca. W książeczce pracy Wasyla Simowycza, wydanej mu 4 listopada 1940 roku przez Uniwersytet Lwowski, zapisano, że staż jego pracy pedagogicznej liczył w tamtym czasie ponad 34 lata. Na Uniwersytecie Lwowskim im. Iwana Franki W. Simowycz pracował początkowo na stanowisku profesora wydziału filologicznego, później kierował katedrą, a od 25 kwietnia 1940 roku został mianowany dziekanem wydziału filologicznego. Ostatni wpis w jego książeczce pracy datowany jest na 30 kwietnia 1941 roku: prof. W. Simowycz został wyróżniony podziękowaniem rektoratu LDU za szczególnie sumienne podejście do swoich obowiązków. Mimo że zmieniała się władza, młodzież trzeba było kształcić — i do takiej pracy W. Simowycz zawsze był gotowy. O takiej cesze charakteru prof. W. Simowycza napisał także jeden z jego najbardziej utalentowanych uczniów — wybitny językoznawca, akademik, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Jurij Szewelow: „Znajdował ukojenie w pielęgnowaniu ludzkich dusz, w kontaktach z najróżniejszymi ludźmi, którzy przychodzili do niego uczyć się i których rozum oraz światopogląd mógł kształtować lub zmieniać”. — Skąd te źródła poczucia obowiązku inteligenta Wasyla Simowycza wobec swojego narodu? — Z rodu Iwana Simowycza, nauczyciela, dyrektora szkoły w podolskiej wsi Hadynkiwka na Tarnopolszczyźnie. Z tego rodu wyszli nauczyciele, księża, lekarze, muzycy, inżynierowie. Jego dzieci były powołane do pracy duchowo-oświatowej dla swojego narodu. Wnuków wezwała do walki Pierwsza wojna światowa — dwoje z nich, Kazimierz i Wołodymyr, w tej wojnie zginęło. I tylko dwojgu z tego wielkiego rodu przypadła wzmianka o nich w Ukraińskiej Encyklopedii. Niby niemało, a jednocześnie zbyt mało, by imię było nie tylko znane, ale i szanowane. Wasyl, najmłodszy z ośmiorga dzieci Iwana Simowycza, stał się jednym z najjaśniejszych przedstawicieli swojego pokolenia — pokolenia ukraińskiej młodzieży studenckiej początku XX w., która marzyła o sobornej Ukraińskiej Państwowości, uczyła się i wchodziła w życie pod znakiem „Kobziarza” Szewczenki i „Mojżesza” Franki, które budziły miłość do narodu, umęczonego i rozbitego, i niepokoiły duszę jego przyszłością, dawały wieczną pasję prawdzie służyć, a nieprawdę palić... „SPADKOBIERSTWO SIMOWYCZA — SWOISTY „BANK POMYSŁÓW” — Wasyl Simowycz pochodzi z Tarnopolszczyzny, a pierwsza międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona mu jako naukowcowi, działaczowi kulturalnemu i społecznemu oraz wydanie dwutomnika odbyły się w Czerniowcach. Dlaczego? — Jest kilka przyczyn. Po pierwsze, studencki okres życia W. Simowycza minął w Czerniowcach. A jako absolwent Uniwersytetu Czerniowieckiego, wchłonął mentalność bukowińskiego kraju, tolerancję wobec przedstawicieli innych kultur, ludzi innego pochodzenia etnicznego. Dzięki tym swoim cechom jest w znacznie większym stopniu Bukowińczykiem niż ci, którzy się tutaj urodzili. Po drugie, swoją bibliotekę i archiwum W. Simowycz zapisał Uniwersytetowi Czerniowieckiemu, w 1962 roku jego wdowa — Izydora Simowycz (z domu Ilnyćka) przekazała wszystko do Czerniowiec. Początkowo materiały przechowywano w funduszu specjalnym, od końca lat 80. XX wieku zezwolono na szerszy dostęp do funduszu W. Simowycza. Dlatego, oczywiście, głównym bodźcem jest opracowanie spuścizny W. Simowycza, która przechowywana jest w jego imiennym funduszu w naszej bibliotece uniwersyteckiej. — Czy wiele jest jeszcze dzisiaj nieznanego z życia działacza społecznego i nieodkrytych aspektów twórczej oraz naukowej działalności uczonego W. Simowycza? — Latem 1992 roku odsłonięto popiersie W. Simowycza w rodzinnej wsi Hadynkiwka. Właśnie od tego czasu opracowywane jest archiwum W. Simowycza w bibliotece naukowej CzNU. Przecież spuścizna naukowa do tej pory była wznawiana na Ukrainie tylko jako pojedyncze artykuły. Dwa tomy prac językoznawczych zostały uporządkowane przez Jurija Szewelowa i wydane w Kanadzie, na Uniwersytecie w Ottawie (1981, 1984 r.). Prace literaturoznawcze w ogóle nie były wydawane jako osobny, całościowy zbiór. Nasz dwutomnik — to pierwsze po 1943 roku wydanie utworów W. Simowycza na Ukrainie. Aspektów odkryto wiele, ale pozostają one dotąd mało znane lub wręcz nieznane ogółowi. Jego życie jest interesujące przede wszystkim wieloma wymownymi szczegółami. Za każdym faktem z życia Wasyla Simowycza widać jego etykę, poziom zawodowy, metodę filologiczną, stosunek do potrzeb rozwoju kulturalnego. Na dzień dzisiejszy najmniej zbadanym jest życie W. Simowycza w okresie Pierwszej wojny światowej, kiedy wykładał w obozie dla jeńców ukraińskich na terytorium Austrii i Niemiec. Wydaje mi się ważnym zbadanie także jego roli jako wykładowcy (wiemy tylko o latach 1923—1933, kiedy W. Simowycz był rektorem i kierownikiem katedry języka ukraińskiego w Wysokim Instytucie Pedagogicznym im. M. Drahomanowa w Pradze). Do dzisiaj nie prześledzono także historii życia jego uczniów. Ogólnie spuściznę Simowycza można rozpatrywać jako swoisty „bank pomysłów”, które należy jeszcze opracować. Mam nadzieję, że już w niedalekiej przyszłości nasze dwutomowe wydanie W. Simowycza stanie się istotną i nieodłączną podstawą wszystkiego tego, co wiemy o nim z wzmianek encyklopedycznych, i przyczyni się do tego, aby imię tego niezwykle utalentowanego naukowca i niezwykle skromnego pracownika-patrioty stało się powszechnie znane. Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Zaczynałem od małych form. Opowiadań, niewielkich powieści. Dopóki nie doszedłem do wielkiej formy — dylogii. „I będą ludzie”, „Ból i gniew”. Utwór, który objął tak zwany przedrewolucyjny okres i II wojnę światową. Mam wspomnienia „Przeżyć i opowiedzieć”, gdzie piszę o tych rzeczach. Różnie wychodziło... Pierwszą powiastkę „Goście z Wołynia” napisałem w duchu szczerego socrealizmu. Z czasem jeszcze kilka takich. Za to przyjęto mnie do Związku Pisarzy i bardzo chwalono. I nie ma się co dziwić: wszyscy tak pisali. Ale wiecie, jakoś podświadomie zaczęło mnie to nudzić. Długo myślałem i szukałem drogi, jak ominąć ten przeklęty socrealizm. Uciekłem się do tematyki rodzinnej. Napisałem powieści „Jego rodzina” oraz „Idol” — o wychowaniu dzieci. Bardzo mnie bito za te powieści. Jak dziś pamiętam nagłówek: „Gdzie Dimarow znalazł takie rodziny? Gdzie patrzyła organizacja komsomolska?”. Ale złapałem łyk świeżego powietrza i już nie mogłem wysławiać sekretarzy komitetów obwodowych, przyjaźni proletariuszy i chłopów. Krytykować zaś rangę wyższą od dozorcy było zabronione... — Anatoliju Andrijowyczu, wiecie, u nas chyba do dziś pozostała z czasów radzieckich rubryka o pochodzeniu społecznym... Przynajmniej zderzasz się z nią, gdy szukasz pracy... Więc i ja Was zapytam: skąd i z jakiego rodu jesteście?.. — Ojciec — rozkułaczony, a mama — córka księdza... Niezbyt wygodny bukiet dla radzieckiej kariery. Urodziłem się na Połtawszczyźnie, był taki w rejonie mirhorodzkim chutor Haras'ky. Tam moje dzieciństwo minęło, stamtąd mama w środku nocy uciekała, chwyciwszy nas, dwoje dzieci, na ręce. Ojciec powiedział: „Uciekaj gdzie pieprz rośnie — przyjdą rozkułaczać”. On przeżył, ale my już więcej się nie spotkaliśmy. Nawet nazwiska mieliśmy różne... — Dlaczego? — Bo mama wiedziała, że dzieciom rozkułaczonego życia nie będzie. Wyrzuciliby nas ze szkoły, nie moglibyśmy żadnego wykształcenia zdobyć. Myślała tylko o nas. Dlatego znalazła świadków i przez sąd dała nam swoje panieńskie nazwisko. Zabroniła nam nawet wspominać o ojcu. Mówiła: „Wasz ojciec umarł”. Oczywiście, wszystko to wspominałem i tak czy inaczej wykorzystywałem w prozie. Na przykład wujek Fedir, mamin brat... Niewiarygodnie ciekawy człowiek. Taki cyganowaty i utalentowany... Posłali go uczyć się do szkoły eparchialnej, a tam karmili zgniłymi śledziami. Tak on chwycił tę śmierdzącą rybę, przydybał rektora na schodach i natłukł go śledziem po policzkach... Jego, oczywiście, wyrzucili. I gdzie potem tylko czarty go nie nosiły... Taka romantyczna natura... — Wybaczcie, przerwałam Wam, ale my tak i nie zakończyliśmy pytania o cenzurę. Zrozumiałe, że epicko rozległej dylogii Wy już nie mogliście zamaskować pod tematykę rodzinną... — Kiedy wyszła pierwsza książka „I będą ludzie”, na nią nie zwlekały druzgocące recenzje. I to po tym, jak cenzura powyrzucała wszystko, co tylko można... Powieść długo leżała. Jej nie wydawali. Potem uratowali bracia-pisarze. Poradzili: „Jeśli chcesz, żeby poszło, to wyrzuć to i to”. Żyć trzeba, dlatego ja, jak mówił Hryhir Tiutiunnyk, „prowadziłem ogień po własnych okopach”. Z ośmiuset stron książki jedną trzecią trzeba było „wyciąć”. W tym również o piekielnym 33. roku. Dalej wyszła kontynuacja tej książki: „Ból i gniew”. O wojnie. Też do diabła było wyrzucone i do diabła przekreślone. Świadomie „przeskoczyłem” 1937 rok. Wiedziałem, że on nie przejdzie. Za tę książkę dali mi Nagrodę Szewczenkowską. Czy nie pierwszy raz takie coś zdarzyło się w historii literatury... Dlatego że o istnieniu pierwszej części dylogii nawet nie wspominali. Jakby jej nigdy i nie było... Kiedy w przededniu lat dziewięćdziesiątych cenzura w istocie została zlikwidowana, wydawnictwo „Dnipro” zaplanowało wydać mi pięciotomnik. Ja im mówię: „Nie wydawajcie tego pięciotomnika. Zamiast tego zaplanujcie wydać w pełnej objętości dylogię”. Oni zgodzili się. To była katorżnicza praca, gorzej, niż od nowa... Oto już podpisali do druku, nawet papier był przygotowany. Ale, jak mówią Rosjanie, „nie sud'ba”. Jeden z naszych klasyków (obejdziemy się bez nazwisk) poszedł do KC i poskarżył się, że jego mało drukują. Niedługo nadeszła komenda wydać tego klasyka, i mój papier — „tiutiun”... Mnie zaś zostały tylko egzemplarze sygnalne. Jakichś nadziei na wydanie „I będą ludzie” u mnie nie ma. Toż trzeba sponsora szukać... A naszym nowobogackim to do jednego miejsca... Począwszy od 90. roku, wszystkie moje książki wychodziły na sponsorskie koszty Ukraińców diaspory. Prawda, od początku tych samych lat 90. ja także nie wiedziałem, co to znaczy otrzymywać pieniądze za swoją pisarską pracę... I bardzo zabawna zdarzyła się historia, kiedy mnie zaprosili do liceum Bohuna, byłej szkoły suworowskiej. Mnie tam znali, propagowali tam moje utwory o wojnie. Ów ucięty „Ból i gniew”... Zatem, siedzą przyszli oficerowie. Bardzo mądrzy chłopcy, i wszyscy, jak jeden, doskonale władają językiem ukraińskim. Tam wtedy naczelnika liceum ledwie nie wykopali za to, że on prowadził taką politykę ukrainizacji. Zadali mi tradycyjne pytanie: ile ja otrzymuję honorarium za książki. O to zawsze pytają. Myślą, że pisarze są strasznie bogaci. Ja nawet nie wiedziałem, jak odpowiedzieć. Mówię: „Oto wyobraźcie sobie, że wy po szkole zostaliście oficerami, a potem wam nie płacili ani kopiejki przez 10 lat. Czy znajdzie się na Ukrainie taki głupiec, który będzie pracował za darmo? Wy znacie takiego głupca?”. I już tylko przygotowałem się powiedzieć: oto on, przed wami... Ale nie zdążyłem. Bo oni jak ryknęli: „Kuczma!”. Tacy u nas chłopcy... — Anatoliju Andrijowyczu, ja oto po trochu rozglądam się... Taka luksusowa kolekcja kamienia... Nie mogę się doczekać, by wypytać o historię powstania tego hobby. — Rozglądajcie się, gołąbeczko... Historia jest prosta. Ja już mówiłem, że powieść „I będą ludzie” bezlitośnie skrytykowali. A jeszcze „przyjaciele” podnieśli książkę tej hołocie Małanczukowi pod jasne oczy... On nie zwlekał: „Niechaj Dimarow pochodzi w czarnym ciele...”. Po tym ja pięć lat żyłem na pensję żony. Nie dawali żadnego dorobku. Chyba że czasami przechodził jakiś artykuł literacki pod pseudonimem, ależ to mizeria. Zrozumiałem, że trzeba szukać pracy, niezwiązanej z literaturą. Poszedłem z geologami jako kolektor. I nawet jestem wdzięczny za to Małanczukowi. Inaczej nigdy bym nie zobaczył tego świata. Gdzie ja tylko nie byłem... Kaukaz, Tienszan, Ałatau, Ural, Zabajkale, Pamir. Gdzie mnie tylko nie nosiło. O swoich wędrówkach napisałem książkę „Poemat o kamieniu”. Przygody, spotkania — jasny kącik mojego życia. — Oto mówią „zachorować kamieniem”... A co to realnie oznacza? — Do tego trzeba niewiele: jedynie żeby fala morska chlusnęła i kawałeczek żywego ognia — karneol — z Anatolij DIMAROW należy do tego pokolenia pisarzy, którym przyszło dbać o literaturę ukraińską w czasach totalitarnych. Mnie zawsze trudno było sobie wyobrazić istnienie prozy w warunkach kanonicznego socrealizmu. Dlatego też postanowiłam wypytać o to wszystko pisarza. Tym bardziej, że miałam do niego zaufanie. W dzieciństwie czytałam jego powieść „Na koniu i pod koniem”, która mi się spodobała, a nawet wywarła na mnie wrażenie. Kiedy szłam się poznać, nawet nie podejrzewałam, że Anatolij Andrijowycz jest wielkim podróżnikiem i kolekcjonerem agatów... Ale o tym nieco później. Na razie o radzieckiej cenzurze i o wszystkich tych minimalnych sztuczkach, do których mógł uciekać się radziecki pisarz... znalazł się na brzegu. Choroba na całe życie... Kamień odbieram jak żywą istotę. Szczególnie kocham agaty. Bywają różnego koloru i różnego rysunku. Tak jak karneol, pod względem budowy to chalcedon... — A malachit? — Malachit to zupełnie co innego, to ruda miedzi, tylko utleniona. Najlepsze malachity były na Uralu. Po wojnie praktycznie je zniszczono: puszczano na przetop, na rudę. To wszystko jedno, co przetapiać diamenty na szkło... Ale kontynuuję o agatach... Po wyrobach ludowych — hafcie, szyciu, zwłaszcza dywanach, możecie zawczasu odgadnąć, jakie w tych stronach są agaty. Na przykład ormiańskie agaty i wzory na ich dywanach są niewiarygodnie podobne. Po prostu nie wiem, kto od kogo przejął: agaty od ludzi czy odwrotnie. Agaty północy są tak samo surowe, jak i chłodna paleta ubioru. Zadziwiający kamień... Znam pewnego uczonego, wielkiego specjalistę. Hoduje sztuczne kryształy. Mówił mi, że wszystko może wyhodować: i rubin, i diamenty. A agat — nie. Dlatego, że ten kamień jest bardzo indywidualny. Nieoczekiwane przelewy koloru i linii... Weźmiecie ich tysiąc i wszystkie będą różnić się od siebie. Mój przyjaciel uczony był przekonany, że w każdym agacie zawarta jest informacja kosmiczna. Trzeba tylko umieć ją rozszyfrować... Wszystkie te przygody opisałem w „Poemacie o kamieniu”. Ludzie, typy... Nigdy ich nie wymyślam. Wierzę w jakąś pozaziemską czy diabli wiedzą jaką siłę... Ale prawdziwego pisarza zawsze coś prowadzi. Powstają absolutnie nieoczekiwane obrazy. Bywa, że miesiąc, i dwa, i trzy męczę się nad pierwszym zdaniem. Bardzo mądra kobieta Iryna Wilde uczyła mnie, że od pierwszego zdania zależy wszystko. Mam kilka rzeczy, które do tej pory leżą. Niby napisałem wszystko poprawnie, ale coś nie tak... — Wydaje mi się, że musi Pan nieco ironicznie odnosić się do współczesnej prozy... — Nie chcę po starczemu burczeć na młodych. Problem w tym, że młodzi pisarze absolutnie nie mają doświadczenia życiowego. Dlatego dla mnie ich utwory często są bardzo monotonne. Poszedł do kawiarni, wypił piwo, znalazł dziewkę, zaciągnął do łóżka... Prymityw. Często nawet utalentowani pisarze uciekają się do tego... nie wiem nawet jak nazwać — naturalizm czy obnażony naturalizm... Na Boga, psy zachowują się szlachetniej w miłości. Rozumiem, że można to spisać na karb protestu młodości. Przeciwko nieustalonemu naszemu życiu, nieznanej przyszłości... Ale, wiecie, czasami ten protest nabiera cech jakiejś już młodzieńczej starości... — Dzisiaj nazywają to infantylizmem... — Albo jeszcze gorzej, kiedy znęcają się nad świętymi uczuciami, nad Ukrainą. To już nie jest młodzieńczy protest. To protest zeka. Tak samo niebezpieczne jest oderwanie od narodowego gruntu, zachwyt cudzym. Mówiąc, że tamten jest prawdziwym pisarzem, dlatego że latynoamerykański... I nawet nie myślą, że latynoamerykański pisarz dlatego stał się wielkim, że nie odrywał się od swojego gruntu i narodu. Nie pchał się do Stanów Zjednoczonych. A pisał o swojej rzece, swoim lesie, górach... Nie można pisarzowi odrywać się od swojego, bo Melpomena to okrutna kobieta. Zacznie się mścić. — A poeta... On co, także powinien trzymać się gruntu? — Proszę bardzo, niech wisi w powietrzu. Ale to musi być nasze powietrze. Inaczej jego poezja nie będzie miała siły bić w serce. — Wiecie, nie daje mi spokoju jedna myśl... Ukraiński świat pisarski za systemu totalitarnego... Czyż poezja Tychyny albo Rylskiego mogła w tamtym czasie bić w serce? — Rylski uratował się tylko dlatego, że już w więzieniu napisał „Pieśń o Stalinie”. Inaczej zginąłby. Rozumiecie, nas tak wychowano. Wierzyliśmy, że mamy najszczęśliwsze dzieciństwo. Dla głodnych proletariuszy świata oddawaliśmy ostatnie kopiejki, które matki do szkoły dawały na jakiegoś cukierka. A pokolenie Rylskiego i Tychyny jest jeszcze nieszczęśliwsze, bo ono znało inne życie. To straszne — ten czas, który wisiał nad nimi... I mimo wszystko Rylski pozostał poetą, a Tychyna zniszczył siebie. Nie chcę się usprawiedliwiać. W książce „Przeżyć i opowiedzieć” nie pisałem po fakcie, jaki byłem mądry. Wręcz przeciwnie, pisałem, jakim byłem głupim stalinistą i jak mnie Zachodnia Ukraina przewychowała. Trafiłem tam, kiedy od Niemców wyzwolili Łuck. Samolocikiem poleciałem, bo innego transportu jeszcze nie było. Zacząłem pracować w gazecie „Radziecka Wołyń”. Mniej więcej po miesiącu do komitetu obwodowego partii zjawił się oddział partyzancki Tarasa Bulby. Nowa władza ogłosiła, że tych, którzy walczyli przeciwko faszystom, nie będą ruszać. Chłopcy uwierzyli. Wzywa mnie redaktor i mówi, żebym o nich napisał wielki artykuł. Zaopatrzyłem się w notatniki i poszedłem. W komitecie obwodowym rozlokowali się na pierwszym piętrze. Siedzą, broń, karabiny maszynowe, gdzieś sześćdziesiąt dusz. Zaczęliśmy się poznawać. Połowa oddziału okazała się byłymi czerwonoarmistami, którzy uciekli z niemieckiej niewoli. Przybłąkali się i tutaj walczyli. Pamiętam, przedstawiono mnie karabinowemu Aloszy ze Smoleńszczyzny. Legendarny, ilu on zniszczył Niemców z zasadzek... Ci ludzie naprawdę walczyli. Nie tak, jak pisał o nich Ostap Wysznia. Oni walczyli za Ukrainę. Dwa dni pisałem ten reportaż. Wzywa mnie redaktor. Mówi: „Przynieście reportaż i przynieście notatnik”. Bierze to wszystko i ciska do pieca: „Zapomnijcie, że spotykaliście się z tymi ludźmi, bo oni już wszyscy co do jednego są na Sybirze”. Oto tak... To realne wydarzenie. Na Zachodniej Ukrainie byliśmy prawdziwymi okupantami, nie lepszymi od Niemców. I teraz, kiedy tak zwani „weterani” wykrzykują coś o „banditach-banderowcach”, patrzę na nich z obrzydzeniem: „A kim ty byłeś podczas wojny?”. Albo w „smierszu”, albo w „oddziale zaporowym” celował nam, frontowcom, w plecy... Na początku wojny prawdziwy frontowiec nie mógł przeżyć dłużej niż miesiąc. Wiem z własnego doświadczenia. Pierwsza bitwa, druga — i już szpital albo mogiła. A oni oto wrócili nietknięci... Brzęczą co roku wątpliwymi medalami... — Anatoliju Andrijowyczu, to Pan walczył? — Ja, gołąbeczku, inwalidą wojennym wróciłem z frontu w 42. roku. Poszedłem do domu i na okupowanym terytorium zorganizowałem oddział partyzancki. Nas było w sumie osiem dusz. Nie skończyłem jeszcze 19 lat, a moi wojacy ledwie 16 mieli. Sami się uzbroiliśmy, bo broni dookoła było mnóstwo. Ciekawe, kiedy wróciły nasze wojska, to mnie natychmiast wezwali do KGB, w Krasnym Łymanie. Naczelnik zaczął mnie agitować, żebym szedł do szkoły KGB. Odmówiłem, bo całe życie marzyłem, by być dziennikarzem. Powiedział mi jeszcze na odchodnym: „Nu, smotrite, jeszczo pożalejetie”. No tak, „pożałuję”... Oto diabeł by pokusił, gdybym został kagebistą... Ulana HLIBCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

EKOTABOR „SZKOŁA W PRZYRODZIE”

A „Ecosfera” prowadzi także edukacyjno-wychowawcze obozy ekologiczne, których inspiratorkami i organizatorkami są Oksana Stankewycz i Kateryna Kowal. Wypoczynek w Karpatach. Specjalistyczne szkolenie ekologiczne z elementami ekoturystyki oraz gry ekologiczne zainteresowały nauczycielkę chemii Tamarę Kuskal. Pierwsze zapoznanie się z tym programem zmusiło także dzieci z Niżyna do przemyślenia problemów środowiskowych całego świata i rodzinnego miasta. Piąta szkoła, choć położona niedaleko centrum, znajduje się już na obrzeżach. Nie ma tu asfaltowej infrastruktury, punktów zbiórki odpadów itp. Podobna sytuacja panuje w innych niezagospodarowanych dzielnicach. Ale to właśnie piąta szkoła zainicjowała akcję „Oczyśćmy Oster ze śmieci”. Już dziesiątą wiosnę uczniowie wraz z dorosłymi mieszkańcami mikrorejonu zbierają zapomniane plastikowe butelki i torebki, puszki po konserwach na brzegach miejskiej rzeki, aby wywieźć to wszystko na specjalistyczne wysypisko śmieci. W 2003 roku młodzi ekolodzy z Niżyna wraz z zakarpackimi rówieśnikami sprzątali ze śmieci najwyższy karpacki szczyt – Howerlę. Robili to chętnie, ponieważ czuli wagę swojej sprawy. Piąta szkoła przygotowuje się do obchodów 100-lecia od dnia założenia. Być może to wydarzenie zostanie uświetnione jeszcze jakąś akcją ekologiczną... Zespół pedagogiczny może przyjąć za podstawę wychowania dzieci właśnie kierunek ochrony przyrody. Przecież miłość do Ojczyzny zaczyna się nie tylko od znajomości historii rodzinnego kraju, zwyczajów, obrzędów, ale także od miłości i zachowania znanego z dzieciństwa zakątka. Z Zakarpacia nasze dzieci wróciły zmęczone i szczęśliwe, pełne nowych wrażeń. Oświadczyły, że przyjechały, aby zobaczyć się z rodzicami i znów wrócić na obóz. To po śpiworach i namiotach, kuchni polowej i codziennej porannej gimnastyce, praniu w rzece, obowiązkowym przygotowywaniu drewna i wody... Przetrwały w przyrodzie, nauczyły się cenić jej niepowtarzalne krajobrazy, harmonię biosfery. Od czasu do czasu syn przegląda zdjęcia, dyplom za aktywny udział w obozie, znaczek podarowany przez amerykańskiego studenta Matta, opowiada o obozowym przedstawieniu, wieczornych ogniskach, świętowaniu swoich urodzin i marzy, by następnego lata znów znaleźć się za Użhorodem. DOBRA SPRAWA Mój 15-letni syn po raz pierwszy oderwał się od domu i samodzielnie wyruszył wypoczywać na Zakarpacie. Szczerze mówiąc, denerwowałam się. Uspokajało mnie to, że jechał z grupą dzieci z Niżyna, które już nie po raz pierwszy zabierała ze sobą zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych szkoły ogólnokształcącej nr 5 Tamara Iwaniwna Kuskal. Znamy się z nią od dawna i polegałam na jej pedagogicznym takcie. W wydziale ds. rodziny i młodzieży miejskiego komitetu wykonawczego powiedziano mi: „Z Kuskal można wysyłać dzieci choćby na Antarktydę!”. O Regionalnym młodzieżowym stowarzyszeniu ekologicznym „Ecosfera” Kuskal dowiedziała się w 2002 roku. Zostało ono utworzone w styczniu 1999 roku przy udziale wspólnot terytorialnych obwodów zakarpackiego, lwowskiego, iwanofrankiwskiego i czerniowieckiego w celu aktywizacji ruchu ochrony przyrody w regionie karpackim oraz ochrony środowiska. Stowarzyszenie wydaje biuletyn informacyjno-analityczny „Hromada” przy wsparciu finansowym Instytutu Trwałych Społeczności w ramach projektu „Sieć działań obywatelskich na Ukrainie” (ISC/UCAN). OKRĄGŁA DATA Mimo że stałej sali teatralnej w Czerniowcach nie było, pierwszy spektakl czerniowczanie zobaczyli jeszcze w 1803 roku. Później do miasta przyjeżdżały różne zespoły teatralne, które dawały przedstawienia w przystosowanych pomieszczeniach, najczęściej w salach hotelu „Pod Czarnym Orłem” i „Mołdawia”, a także w niewielkim letnim teatrze w Ogrodzie Ludowym. Pierwszy teatr miejski w Czerniowcach zbudowano w 1877 roku według projektu J. Gregora na rogu ulic Tureckiej i Szkolnej. Był drewniany, ale miał bardzo wykwintne wnętrze i malowidła, które wykonał profesor-malarz K. Iobst. Mieścił 547 widzów. Pod względem stylu architektonicznego przypominał francuskie teatry zamkowe. Otwarcie teatru miejskiego odbyło się 27 listopada 1877 roku. Jednak ze względów bezpieczeństwa przeciwpożarowego w maju 1904 roku teatr zamknięto, a pomieszczenie wykorzystywano jako kino, którego emblematem była błyszcząca kometa. A po I wojnie światowej „stary teatr miejski” zburzono. Na jego miejscu wzniesiono kamienny budynek, w którym obecnie mieści się pierwsza przychodnia miejska. Pomysł budowy nowego teatru miejskiego zrodził się jeszcze w 1900 roku. Wtedy Rada Miejska Czerniowiec zamówiła nawet projekt w słynnym wiedeńskim atelier architektonicznym F. Fellnera i H. Helmera. Ale z powodu braku środków budowę odłożono na kilka lat. Dopiero po zamknięciu w 1904 roku starego teatru miejskiego słynni wiedeńscy architekci zostali zaproszeni do pracy w Czerniowcach. W tamtym czasie według ich projektów zbudowano już teatry w Wiedniu i Odessie. Wznoszenie nowego pomieszczenia dla teatru w Czerniowcach rozpoczęło się w zachodnim czasie Tamara Kuskal, jak zawsze, na koniu Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn wielkiego dramaturga przed teatrem ustawiono pomnik (1970 r.). Później zastąpiono go pomnikiem słynnej Bukowinianki, ukraińskiej pisarki O. Kobylańskiej, której imię nadano teatrowi. Pod koniec lat 80. budynek teatru całkowicie odrestaurowano. Ale od tego czasu minęło ponad 25 lat i dziś z powodu braku środków oraz braku należytej uwagi ze strony władz państwowych teatr znalazł się w katastrofalnej sytuacji: nie ukończono remontu zarówno wewnątrz budynku, jak i na zewnątrz. Kłopotów dodały letnie deszcze, które zalały instalację elektryczną, i teatr pogrążył się w całkowitej ciemności. Tylko na przywrócenie oświetlenia teatr potrzebuje ponad 400 tysięcy hrywien, których nie ma ani w budżecie teatru, ani w budżecie obwodu. Wszystko to doprowadziło do tego, że stuletni jubileusz zabytku architektury Bukowinianie obchodzą poza murami teatru, a otwarcie nowego sezonu teatralnego przeniesiono na czas nieokreślony. W takich realiach dziś pojawiają się wątpliwości: czy Czerniowiecki teatr pozostanie pomnikiem dla znających się na kulturze czerniowczan, ponieważ obojętność ze strony władz państwowych wobec problemów kultury już nawet nie dziwi. I w warunkach, gdy nie są wydzielane środki na utrzymanie samej budowli, najwyraźniej jest sens zastanowić się nad tym, czy nie przekazać zabytku architektury i samego teatru pod zarząd miasta? Przecież dziś pytanie nie stoi już tak bardzo o to, czy teatr będzie obwodowy czy miejski, jak o elementarną uwagę urzędników od kultury do jego problemów i potrzeb. Jak pokazuje zaistniała sytuacja, obwód nie jest w stanie uratować zabytku architektury i twórczego oblicza niegdyś sławnego bukowińskiego teatru. Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce Harmonijne karpackie krajobrazy nastrajają na dobre postrzeganie świata

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

BIBLIOTEKA — STRAŻNICZKA LUDZKIEJ WIEDZY

Wprowadzić każde dziecko w świat książek, wychować miłość do książki, uczyniwszy ją przewodnią gwiazdą w życiu — to chyba najważniejsza misja tych, którzy witają czytelników za drzwiami z pozornie zwykłą tabliczką: „Biblioteka”. Szczególnie ważne dla dziecięcej duszy jest to, gdy aura takiego duchowego bogactwa tworzy się właśnie w szkole. Można wiele spierać się o to, jak najskuteczniej zorganizować obsługę biblioteczną w placówkach oświatowych, można nawet szukać naukowo uzasadnionych nowoczesnych technologii i wdrażać je na najwyższym poziomie, potwierdzając to codziennym prowadzeniem licznej, koniecznej dokumentacji, lecz jeśli dusza bibliotekarza milczy — wszystko to na próżno... Dlatego od 23 lat stara się połączyć te ważne strumienie w wielkie i potężne źródło pożytecznych i potrzebnych informacji wiodąca bibliotekarka szkoły I–III stopnia, zasłużona nauczycielka Ukrainy Larysa Mykołajiwna Michalczuk. Ucząc przez 26 lat także fizyki i astronomii, nawet na chwilę nie potrafiła wyobrazić sobie siebie bez szczególnego uczucia związanego z biblioteką, choć propozycji awansu zawodowego w swoim czasie było sporo. A dziś wynikiem uznania jej umiejętności zawodowych stało się zwycięstwo na etapie obwodowym Ogólnoukraińskiego konkursu „Szkolny bibliotekarz 2005 roku”, a podczas sierpniowej miejskiej konferencji pedagogicznej Larysa Mykołajiwna otrzymała dyplom I stopnia Zarządu Oświaty i Nauki obwodowej administracji państwowej. Materiały konkursowe L. Michalczuk okazały się najlepsze spośród ośmiu przedstawionych w nominacji „Bibliotekarze miejskich placówek ogólnokształcących” i wraz z dorobkiem trzech pozostałych zwycięzców z obwodu czerniowieckiego zostały przekazane do Naukowo-Metodycznego Centrum Edukacji Średniej Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Jak wynika z odpowiedniego zarządzenia, bibliotekarka szkoły I–III stopnia L. Michalczuk została odznaczona Dyplomem Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy już za udział w tym samym Ogólnoukraińskim konkursie. Przede wszystkim jednak za treściowo wartościowe prace twórcze, materiały fotograficzne, opracowanie metodyczne, co świadczy o znacznej roli i miejscu biblioteki jako centrum informacyjnego w doskonaleniu procesu nauczania i wychowania — wielka miłość do zawodu, który, jak to ni dziwne, przypadkiem wszedł w jej los i zawładnął nim na zawsze. W celu poprawy obsługi i zainteresowania czytelników w różnym wieku utworzono około 80 tematycznych teczek, do dyspozycji chętnych — cała seria kartotek i wszystkie rodzaje katalogów. Z tego materiału informacyjnego mogą korzystać także 936 zarejestrowanych czytelników, a także wszyscy, którzy potrzebują informacji zgromadzonych w bibliotece szkoły I–III stopnia. A księgozbiór jest tu pokaźny: 12148 egzemplarzy podręczników i 15756 egzemplarzy literatury pięknej. Każdy dzień przynosi nowe pomysły w kontakcie z uczniami, nauczycielami, koleżanką Larysą Afanasijiwną Głuszko, z którą pracują razem ponad 15 lat, i po prostu z odwiedzającymi, i to daje Larysie Mykołajiwnie największą satysfakcję. z Inna BAHRIJCZUK, m. Nowodniestrowsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

JUBILEUSZ — BEZ WIDZÓW I W CAŁKOWITEJ CIEMNOŚCI...

Tak właśnie zespół Czerniowieckiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. O. Kobylańskiej obchodził stulecie swojego sławnego gmachu. A co najważniejsze, poza murami własnego domu: od 3 do 6 października w obwodowym muzeum krajoznawczym otwarto wystawę z okazji jubileuszu zabytku architektury, jakim jest czerniowiecki teatr. …placu Elżbiety, obecnie Teatralnej, i kosztował miasto 600 tysięcy koron, za to teatr na długo stał się jego ozdobą. „Czerniowiecki teatr to marzenie z aksamitu i złota, zaprojektowane przez wiedeńskich architektów Helmera i Fellnera — pisał Georg Heinzen w książce »Tam, gdzie psy nosiły imiona olimpijskich bogów«. — Czerniowiecki teatr to pomnik czerniowiczan, znających kulturę, którzy ponad wszystko obawiali się opinii prowincji i gorąco pragnęli niczym nie ustępować szanownej metropolii Wiednia”. Uroczyste otwarcie teatru odbyło się 3 października 1905 roku. Wówczas wystawiano „Poświęcenie domu” Ludwiga van Beethovena, prolog „Wejście muz” A. Norsta oraz komedię F. Fonschantaine’a „Maria Teresa”. W repertuarze teatru przeważały opery, operetki i komiczne zingszpile. Na jego scenie często wystawiano klasyczne opery, „Traviatę” i „Aidę” G. Verdiego, „Lohengrina” R. Wagnera, dramaty F. Schillera. Na cześć tego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

postanowiła: czas zabrać się za oświecenie. Tak, objechałam prawie cały świat, pracowałam jako profesor w Konserwatorium w Sydney, mam koncerty i uczniów, pracuję jako członkini międzynarodowych konkursów, prowadzę kursy mistrzowskie. Czyli twórczo jestem szczęśliwym człowiekiem. Ale nadszedł moment na nowe sprawy. Dorastają dzieci i jesteśmy za nie odpowiedzialni. Na coś czekać — to już po prostu zbrodnia. W 2002 roku założyłam Fundację Kulturalno-Artystyczną „Kijów-Klasyk”, która zajmuje się wspieraniem muzyki klasycznej, zwłaszcza ukraińskiej. Ludzie z przyzwyczajenia interesują się „wyjeżdżonymi” światowymi arcydziełami, ale są arcydzieła narodowe, o których nawet profesjonalni muzycy nie wiedzą. Ukraińska klasyka to góra lodowa: lwia część w zapomnieniu, a maleńki wierzchołek we mgle obojętności ze strony oficjeli. — W jaki sposób fundacja wspiera sztukę? I skąd biorą się na to pieniądze? — „Kijów-Klasyk” aktywizuje życie artystyczne Ukrainy poprzez konkretne projekty muzyczne, konkursy-festiwale, poprzez wspieranie utalentowanych pedagogów i wypłatę stypendiów imiennych studentom (którzy często nie są w stanie kupić strun do swoich skrzypiec). Zrozumiałe, że ja sama nie rozwiążę naglących problemów, ale pewna kropla moich wysiłków nawadnia pustynię arcydzieł. Na tych koncertach ludzie sztuki i kultury, biznesmeni, przedstawiciele korpusu dyplomatycznego odkrywają dla siebie ukraińską muzykę instrumentalną i orkiestrową. Ze swojej wewnętrznej natury jest ona smutna, melodyjna, romantyczna i jednocześnie życiodajna. Koncerty nie są czysto akademickie w manierze, są różne reżyserskie odkrycia: oprawa świetlna, ekrany, inne efekty specjalne. Biorą udział wybitni przedstawiciele europejskich szkół wykonawczych. I wszystko to wymaga niemałych środków. Ale cieszy, że takie projekty podnoszą renomę kraju, stają się wydarzeniami w życiu kulturalnym. Dzisiaj, jak nigdy dotąd, naszym ludziom potrzebna jest sztuka klasyczna, która w atmosferze niezgody i agresji niesie piękno, oczyszczenie i miłość. — Kto z kompozytorów jest ozdobą tych koncertów? autora, jego wizję świata. Wspominam koncert muzyki francuskiej, w który wspaniale wpisał się cykl fortepianowy Łesi Dyczko „Zamki Loary”. Wykonywałam pięć utworów — niezwykle głębokich, subtelnych, nasyconych nastrojem, kolorytem, duchem „zamków”. Albo, na przykład, koncert fortepianowy Stankowycza (autor nazywa go „Symfonią kameralną”). Ten utwór kompozytor dedykował mnie i wykonywałam go razem z orkiestrą na zamówienie festiwalu „Warszawska Jesień”. On jakby podsumowuje wszystkie filozoficzne poszukiwania autora. Zadaniem pianisty jest osiągnięcie czystości, szczerości, przejrzystości. Współczesna ukraińska szkoła kompozytorska odzwierciedla intelektualne poszukiwania, filozoficzne rozważania o życiu; zapewne to znak naszych czasów. Jako wykonawca potrzebuję tego, dlatego zwracam się do kompozytorów-rodaków — swoich współmyślicieli. FESTIWAL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

PAGANINI – SKORYK: DIALOG PRZEZ WIEKI

Niemal tydzień trwał w salach koncertowych Narodowej Filharmonii, Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, w Domu Uczonych i w innych placówkach, być może najważniejsze wydarzenie życia artystycznego nie tylko Kijowa, ale i całego kraju, czyli „Kijów Music Fest-2005”. Ten festiwal od szesnastu lat z rzędu odbywa się w czarowne jesienne dni, tuż przed Międzynarodowym Świętem Muzyki. Zajmuje on ważne miejsce w życiu rodzimej muzyki klasycznej, ponieważ właśnie tutaj obok dzieł narodowych klasyków dawnych epok „ożywa” muzyka współczesnych ukraińskich kompozytorów, zarówno światowej sławy – M. Skoryka, W. Sylwestrowa, J. Stankowicza, I. Karabyca – jak i młodych autorów. Również w ramach festiwalu odbywają się liczne konferencje muzykologiczne, mistrzowskie kursy i koncerty z udziałem przyjezdnych z zagranicy znanych muzyków, którzy chętnie dzielą się swoim doświadczeniem i prezentują ciekawe wynalazki oraz nowinki w dziedzinie współczesnych technologii kompozytorskich. Jedną z jasnych kart tegorocznego festiwalu stało się wykonanie przez studencką orkiestrę symfoniczną Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego nowo powstałej, zaaranżowanej przez Myrosława Skoryka, założyciela ukraińskiej szkoły kompozytorskiej, orkiestrowej redakcji kaprysów wielkiego geniusza muzyki skrzypcowej Niccolò Paganiniego. Znane wirtuozowskie miniatury, przeznaczone do wykonania na skrzypcach solo, nabrały w orkiestrowym przekładzie jasnych barw i odcieni, przesiąkniętych oryginalnym „skorykowskim” odczuciem brzmienia, co w pełni przejawiło się w zastosowaniu, na równi z klasycznym brzmieniem utworów, ciekawych jazzowych rytmów tanecznych, jasnych efektów orkiestrowych i odważnych rozwiązań ladowo-harmonicznych. Tak więc współczesny ukraiński kompozytor Myrosław Skoryk w swojej redakcji 24 kaprysów Niccolò Paganiniego zdołał bardzo udanie połączyć zasady stylistyczne epoki klasycyzmu z tradycjami narodowej szkoły kompozytorskiej. Oceną takiego twórczego „eksperymentu” stała się szczera reakcja słuchaczy, których oklaski przerodziły się w burzliwe owacje. Właśnie te kaprysy Paganiniego w orkiestrowym przekładzie Myrosława Skoryka po raz pierwszy zabrzmiały w Berlinie (RFN) na tegorocznym festiwalu muzyki europejskiej „Young. Euro. Classic” w wykonaniu tej samej studenckiej orkiestry symfonicznej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, której kierownikiem artystycznym i pierwszym dyrygentem jest obecnie Artysta Ludowy Ukrainy, profesor Roman Kofman. Ten zespół, mimo młodego wieku muzyków, ma dość długą historię, ponieważ został założony już w latach dwudziestych XX wieku. Współpracowali z nim najlepsi dyrygenci Ukrainy – Wiediamin Tolba, Natan Rachlin, Stefan Turczak, a także tak światowej sławy soliści, jak Mstisław Rostropowicz (Rosja), Giuseppe Giglio (Włochy), Cornelius Eberhardt (Niemcy). Od wielu dziesięcioleci znane zespoły Ukrainy i różnych krajów świata składają się z absolwentów tej klasy orkiestrowej. Obecnie studencka orkiestra Narodowej Akademii Muzycznej jest jednym z najaktywniejszych uczestników ważnych wydarzeń artystycznych i projektów nie tylko na terytorium naszego państwa, ale również daleko poza jego granicami. Tak więc na tegorocznym festiwalu muzyki europejskiej w Berlinie studencka orkiestra była jedynym zespołem reprezentującym Ukrainę w Niemczech. Po błyskotliwym wykonaniu przez ukraińskich studentów utworu Paganini–Skoryk wyrafinowana berlińska publiczność na stojąco oklaskiwała młodych wykonawców, dyrygenta i współczesnego ukraińskiego kompozytora. z Ołeksandra TYMOSZCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«NAWET KROPLA WYSIŁKU NAWADNIA PUSTYNIĘ BEZDUCHOWOŚCI»

DOBRA SPRAWA — Pani Jewheniji, czy nie smuci Pani to, że Pani, artystce ludowej, przychodzi być menedżerem-organizatorem, zabierając czas twórczości? — W naszym kraju to, niestety, norma. W czasach Związku Radzieckiego istniał „Derżkoncert” (w Kijowie — „Ukrkoncert”), który wyraźnie kierował procesem koncertowo-gastrolnym i artysta nie musiał się martwić, zajmował się swoją twórczością, która, nawiasem mówiąc, zabiera kolosalne siły. Wraz z nadejściem niepodległości faktycznie zniknęły centra kulturalno-artystyczne, które koordynowały działalność muzyków akademickich. Obecnie można mówić jedynie o tym, że mamy show-biznes, którego celem jest promowanie wykonawców estradowych i zarabianie pieniędzy na popie. Tutaj rzeczywiście pojawili się niemal profesjonalni menedżerowie. A muzyka klasyczna i akademicka błędnie uważana jest za coś przestarzałego, nieaktualnego, a nawet niepotrzebnego w naszym kraju. Stało się to już polityką, która narzucana jest nam przez państwową obojętność, a także środki masowego przekazu, zwłaszcza telewizję. Na prymitywnej muzyce popularnej wychowuje się nowe pokolenie i są już młodzi ludzie, którzy nie mają pojęcia o muzyce Bacha i Mozarta. A przecież wysoka muzyka to najwyższa instancja, która otwiera horyzonty dla serca. Ona, jak ta czarodziejska wróżka, dotyka dyrygencką pałeczką — i człowiek zaczyna myśleć i czuć, inaczej patrzeć na świat… W moim życiu koncertowym zdarzało się niemało znaczących spotkań. Zdaje się, że w Kirowohradzie wykonywałam koncert Alfreda Schnittkego z orkiestrą. To bardzo trudna muzyka dla nieprzygotowanego słuchacza. Po koncercie podszedł do mnie z wyglądu dziwny chłopak w wieku 17—18 lat: różowo-niebieskie włosy, fryzura na punka, kolczyki w uszach, „błyskawice” na ubraniu… Powiedział: „Dziękuję, pani Jewheniji, za to, że Pani dzisiaj wywróciła mi duszę. Zajmuję się muzyką, mam swój zespół rockowy i wydawało mi się: to, co robię, to najwyższa sztuka. Kiedy jednak usłyszałem tę muzykę, zrozumiałem, że jestem nikczemnikiem i muszę się uczyć i uczyć…”. W takich chwilach rozumiesz, że muzyka klasyczna jest jak religia. Ludzie zwracają się do najwyższych sił — do Boga, a muzyka to też zwrócenie się do Niebios, pomaga zrozumieć sens bytu, napełnia błogosławioną energią. Ale większość ludzi żyje jak za głuchym płotem. Zrozumiałam, że trzeba budzić Ukrainę. Upadamy, chociaż cały świat żywi się naszymi talentami. Tak, mamy elitarną publiczność, która kocha muzykę klasyczną i chodzi na koncerty. Ale ogół słucha Wierki Serdiuczki i Popławskiego. Dlaczego? Pewnie jeszcze dlatego, że wcześniej przyzwoicie wykładano muzykę w szkołach ogólnokształcących, a teraz niemała część dzieci w ogóle jest od niej odcięta. W Kijowie jeszcze coś się dzieje, a w prowincji — kompletna cisza. Z delikatności nie będę wymieniać miasta, gdzie podczas moich koncertów z orkiestrą podszedł do nas organizator koncertu i powiedział: „Wiecie, u nas już dwadzieścia lat nie było żywej orkiestry. Dwadzieścia lat! A kupić nagrania muzyki klasycznej — to po prostu problem”. Często mnie pytają: „Dlaczego poważna muzyka jest nieobecna u nas w telewizji? Chcę, żeby moje dziecko wychowywało się na najlepszych wzorcach sztuki, a nie na telewizyjnej bijatyce…”. Rzeczywiście, dlaczego? Czyżby taniej było utrzymywać więzienia, niż wychowywać ludzi w dobru i przyzwoitości?.. Jakieś cztery lata temu mocno postanowiłam, że nawet kropla wysiłku nawadnia pustynię bezduchowości. Przez cztery lata przeprowadziliśmy wiele działań, szczególnie wspieramy młodych i całkiem młodych, bardzo mi miło, że miniony sezon zakończył się wyjazdem chóru dziecięcego Narodowej Kompanii Radiowej na festiwal do „Arteku”. Co finansowo żywi „Kijów-Klasyk”? Zamożni ludzie o podobnych poglądach, którzy dobrze rozumieją, że muzyka klasyczna im zysku nie przyniesie, ale wychowuje przyzwoitych ludzi i państwu jest to bardzo korzystne. Naszym sponsorom nie brakuje mądrości, żeby stać ponad tym całym nieładem, który dzieje się w kraju, rozumieją: najważniejsze — nie stracić duchowości. Nasz naród przeżywa ciężki okres, przez cierpienia i męki przebija się do odnowy. Musimy wytrwać, musimy włączyć się w rodzinę krajów europejskich. Właśnie z takimi myślami zapoczątkowałam projekt „Elitarne wieczory muzyki kameralnej w Narodowej Filharmonii Ukrainy”, znowuż skierowany na popularyzację ukraińskiej klasyki w kontekście światowej. — Lew Rewucki, Wiktor Kosenko, Wasyl Barwiński, Mykoła Łysenko… Osobny koncert poświęciłam 125. rocznicy kompozytora-dysydenta Fedora Jakymenki. To brat znanego u nas Jakiwa Stepowego, przeżył trzydzieści lat za granicą. I oto nastąpiło odkrycie tego wspaniałego kompozytora. Fedir Jakymenko, nawiasem mówiąc, był pierwszym nauczycielem Igora Strawińskiego, położył fundament jego stylu kompozytorskiego. „Problem” wymienionych przeze mnie artystów polegał jedynie na tym, że nie są oni kompozytorami proletariackimi, dlatego komunistyczni ideolodzy bardzo wybiórczo dawali im pole do popisu. — A kto ze współczesnych kompozytorów jest uczestnikiem Pani projektów? — Przede wszystkim Jewhen Stankowycz, Łesia Dyczko, Wałentyn Sylwestrow, Myrosław Skoryk, Wołodymyr Huba, Żanna i Łewko Kołodubowie, kompozytorzy z diaspory. Współczesna muzyka fortepianowa jest pełna filozofii. Wykonawca musi brzmieniowo, plastycznie oddać wszystkie subtelności zamysłu. — Co wynosi Panią ponad grzeszną ziemię i co żywi? — Chwile raju — to obcowanie z wysoką i piękną sztuką, z duchowo bliskimi ludźmi. Wspominam miasto Folkestone pod Londynem, gdzie odbywał się konkurs im. Yehudiego Menuhina. Kiedyś szłam przez centrum miasta, bardzo zmęczona i zasmucona przez drobnostkę (zdaje się, że nie dostałam się do klasy, bo nie było klucza). Widzę, przy jakiejś studni stoją czyściutkie babcie z dziadkami i chichoczą-śmieją się. Z ciekawości podeszłam. Okazuje się, że do kołowrotka studni przykleiła się chusteczka. Kołowrotek się kręci, a chusteczka wisi i nie spada. I wszyscy czekają, każdy wyraża przypuszczenie, kiedy ta chusteczka spadnie. Śmiesznie było to obserwować. A oni podziwiają i śmieją się. „Wariaci!”, — pomyślałam i poszłam. A później zrozumiałam: ci starsi ludzie, ceniąc chwile obcowania-raju, z każdej drobnostki wydobywali radość, a nie smutek. To jest podstawa życia… Wołodymyr KOSKIN. Ludowa artystka Ukrainy, laureatka międzynarodowych konkursów we Włoszech i Hiszpanii, kierownik artystyczny Kijowskiego zespołu kameralnego „Kontrasty”, docent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, solistka Państwowego zespołu kameralnego „Kijowscy soliści”, prezydent Fundacji Kulturalno-Artystycznej „Kijów-Klasyk”, autorka projektu „Elitarne wieczory muzyki kameralnej w Narodowej Filharmonii Ukrainy” — to wszystko Jewhenija BASALAJEWA. Światowa prasa z zachwytem pisze o niepowtarzalnym wykonaniu przez Jewheniję Basalajewą utworów J. S. Bacha, W. A. Mozarta, C. Debussy’ego, C. M. von Webera, P. Hindemitha, A. Schnittkego, E. Chaussona, D. Szostakowicza… Unikalność jej stylu wykonawczego wiążą z głębokim przenikaniem w różnostylowe warstwy muzyki. Ale przede wszystkim jej grze właściwa jest ekspresyjność i romantyczne uniesienie, i to tworzy szczególną atmosferę szczerego obcowania ze słuchaczem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

DLA MŁODEJ DUSZY

PREZENTACJA Pewnego razu jeden z wykładowców opowiadał nam, studentom, zabawną historię. W młodości uczył w wiejskiej szkole. Pewnego dnia podczas lekcji nagle słyszy, jak w jego opowieść wtrąca się czyjś cieniutki głosik. Patrzy, a to chłopiec w ostatniej ławce, tuż przy samym piecyku, zamknął oczy i... śpiewa. Dopiero gdy nauczyciel go zawołał, ten się ocknął: „Oj, wybaczcie! Zapomniałem się!”. Widać rozmorzyło go od mrozu pod tym piecykiem. I dobrze tak: drwa sobie trzaskają, nauczyciel coś tam opowiada... A co robić, kiedy jest dobrze? CZYTANIE Ciekawa tendencja: najjaśniejsze postacie bajek dla dzieci tworzą pisarze krajów północnych — wspomnijmy choćby niezapomnianych bohaterów Hansa Christiana Andersena, Tove Jansson, Astrid Lindgren, braci Grimm, Lewisa Carrolla… Wydawałoby się, surowa przyroda, powściągliwe charaktery — a taki rozmach fantazji, taka potrzeba bajki! Bardzo wnikliwie zauważył ten fenomen G. K. Chesterton, rozmyślając o Lewisie Carrollu we wstępie do jego „Alicji w Krainie Czarów”: „Anglik-wiktoriańczyk kroczył po świecie w jasnym blasku słońca — symbol solidności i trwałości, ze swoim cylindrem i bokobrodami, ze swoim służbowym teczką i praktycznym parasolem. Ale nocami coś się z nim działo; jakiś nieziemski koszmarny wiatr wdzierał się w jego duszę i podświadomość, wyciągał go z łóżka i wyrzucał przez okno, w świat wiatru i księżycowego blasku — i leciał, oderwawszy się od ziemi; jego cylinder płynął wysoko nad kominami domów; parasol nadymał się niczym balon albo zrywał się w niebo jak miotła; a bokobrody unosiły się niczym skrzydła u ptaka”. Benny Andersen i Gösta Knutsson również należą do tej kohorty bajkopisarzy z Północy Europy — odpowiednio z Danii i Szwecji. Lekkością fantazji, wyrazistością, spójnością i trwałością obrazów swoich bohaterów w niewielkim stopniu ustępują znanym daleko poza granicami swoich krajów poprzednikom. Pewnie niejedną taką historię z wieloletniego nauczania na Czerkaszczyźnie mógłby opowiedzieć pisarz Dmytro Czerednyczenko. Swoją miłość do tego szczerego, czystego, wesołego i dociekliwego świata wcielił w powieści „Kamień-drzewo”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Zadruha” kilka lat temu. Nieprzypadkowe jest też imię redaktora książki: Hryhir Tiutiunnyk. Swego czasu wydanie tak i nie mogło ujrzeć światła dziennego, więc obecne jego pojawienie się jakby przedłużyło życie wielkiego artysty... A niedawno Dmytro Czerednyczenko jako przewodniczący stowarzyszenia literackiego „Radosyń” opracował almanach „Słoneczna Malwia (Radosyńcy — dzieciom)”. Pod jedną okładką pisarz zebrał około siedmiuset utworów stu piętnastu autorów. Bajki, opowiadania, wiersze, akrostychy, bajki zwierzęce, łamańce językowe, zagadki... Ciekawostką jest, że niektórzy z autorów sami są jeszcze dziećmi — jak choćby Jaryna Czerniak, Bohdana Sachno, Mychajło Trochym... Obok ich utworów zamieszczono dzieła znanych pisarzy — honorowych członków stowarzyszenia literackiego: Dmytra Biłousa (wiecznej pamięci), Wasyla Hołoborodki, Petra Zasenkiego, Hałyny Kyrpy, Natalki Pokład, Romana Skyby... Własny utwór — opowiadanie „Jeźdźcy” — Dmytro Czerednyczenko umieścił aż na samym końcu książki: porządek alfabetyczny! „Słoneczna Malwia” zaczyna się pięknymi rysunkami artystki Kateryny Miszczuk. Wprowadzają one czytelnika do miasta czy kraju, gdzie spełniają się najskrytsze marzenia. To świat dzieciństwa, nie dotknięty cywilizacją, świat żywej przyrody, gdzie wszystko wokół nie zapomniało jeszcze swojego języka. Tęsknota za tym światem wyprowadza duszę z „asfaltowego raju”, jak w wierszu młodej mamy Natalki Pozniak: Kwiaty w doniczkach, trawy gazonowe. Nimfy zakute w ściany betonowe. A gdzieś za mgłami błądzi źrebię — Czyjaś nieokiełznana młoda dusza... „Jestem właśnie od tych czytelników, dla których napisaliście książkę — opowiedziała podczas prezentacji książki w Domu Pisarzy zasłużona nauczycielka Antonina Mowczun. — I mogę powiedzieć z pewnością: ten almanach zostanie rozebrany na czytanki, trafi do szkoły, do naszych zniszczonych wiejskich bibliotek. Jest tu przecież wspaniały materiał metodyczny dla nauczyciela — na każdą porę roku, na każdy temat... Uderza różnorodność gatunków: wiersze, opowiadania, zagadki, łamańce językowe, przypowieści...” Dobrym prezentem dla nauczyciela będą także fragmenty powieści dokumentalnej „Daleka księżniczka” o Łesi Ukraince, którą napisała pracownik naukowy muzeum wielkiej poetki Ałła Dyba. Na prezentacji książki czytali swoje utwory radosyńcy Ołeksandr Radymyr, Roman Hołinej, Jarosława Szekera, Tetiana Narczynśka, występowali też honorowi autorzy „Słonecznej Malwii” — Petro Zasenko, Dmytro Onkowycz... Poetka Natalka Pokład podzieliła się doświadczeniem wychowania własnej wnuczki, zauważając, że współczesne dziecko bardzo się zmieniło: więcej wie, jest emocjonalnie bogatsze i wierszami o „słoneczku, kwiatuszkach, rzeczułce” nie tak łatwo je już zainteresować... TAKA CHWILA z boku, okiem postronnym, a dlatego czasem nie może zrozumieć złożoności i konwencji ludzkiego świata, i to tworzy mnóstwo zabawnych sytuacji — już sama nazwa postaci mówi o pewnej „nieadekwatności” jego postrzegania... „Niewsidomyk wszędzie tworzy wokół siebie atmosferę dobra. I kiedy czytelnik trafia do tej atmosfery, to jakby znajduje się w świecie, gdzie zmyślenie obraca się w prawdę, gdzie zmienia się świat dorosłych, ściślej, stają się oni niezwykli, bo zachowują się zupełnie nie tak, jak należy zachowywać się dorosłym. I wtedy czytelnik rozumie, że ci dorośli po prostu nie oduczyli się być dziećmi, że w swoim racjonalnym dorosłym świecie zachowali dziecięce postrzeganie rzeczywistości”, — pisze tłumaczka jego utworów Hałyna Kyrpa we wstępie do książki. Powieść napisana jest lekko i ciekawie, a wyborne słownictwo przekładu czyni Niewsidomyka prawdziwie ukraińską postacią. Swoją drogą, „Przygody Pelle Bezogona” Gösty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

GDZIE MIESZKA KSIĘŻNICZKA (ŻABA...

...Pobiegliśmy z Michasiem nad jezioro. Tylko z jednej strony można się tam kąpać, wszystko zarosło trzciną. I żaby kumkają. Są takie śliczniutkie, zieloniutkie. Tatra kazała Michasiowi szukać wśród nich księżniczki. Tak złapać i pocałować, jeśli jest księżniczką, to zamieni się w piękną dziewczynę. Chłopiec pocałował z pięć żab — żadna nie jest księżniczką. Potem mu się znudziło, a i Tatra nie bardzo nalegała. Pomyślała sobie, że jeśli żaba zamieni się w księżniczkę, to Michaś z tą żabą się ożeni. Tatra nie mogła dopuścić do takiej głupoty. Dziewczynka wzięła rozbieg i plusnęła do wody. Najważniejsze — pierwszą się zmoczyć. Teraz można chlapać na Michasia i nie wpuszczać go do jeziora. Ale on zaczął podstępnie rzucać błotem i żabami, więc trzeba było zanurkować i oddać pozycje. Pluskali się w jeziorze do pełnego zsinienia i zdrętwienia. Jak mówi babcia Afrodyta, “dopóki wierzba w majtkach nie wyrosła”. Nie było dorosłych, nikt ich przed czasem z wody nie wyganiał. Do woli się wyszaleli i położyli na ciepłym piaseczku. — Mój dziadek opowiadał mi, że w tym jeziorze dwie rusałki się wodzą — powiedział Michaś. — Znam ja jedną rusałkę — uśmiechnęła się Tatra. — Rusałek nie ma! — przygotował się do kłótni Michaś, ale Tatrze się tego nie chciało, tajemniczo się uśmiechnęła i odwróciła od chłopca. Ten poleżał chwilę w milczeniu, ale wkrótce się znudził i zaczął szarpać Tatrę za ramię i prosić, żeby opowiedziała o rusałce. — Jaka ona jest, no powiedz-e-e-e! — marudził Michaś i boleśnie wczepił się Tatrze w ramię, próbując obrócić ją twarzą do siebie. — Ona jest naga, bardzo piękna i smutna — wyszeptała Tatra, odwracając się do Michasia. Oczy miała szeroko otwarte, a od tych oczu i od jej szeptu przechodził po skórze niepokojący dreszczyk, falowały nad jeziorkiem trzciny, a słońce podciągnęło pod kołdrę-chmurę swoje promienie... Fragment powieści Halyny ŁOHINOWEJ “Piaszczysta rzeka” (Kijów: Smołoskyp, 2002)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

LOT DO BAJKI W wydawnictwie „Universe” ukazały się dwie książki dla dzieci — „Przygody Niewiadomka” Benny’ego Andersena oraz „Przygody Pellego Bezogona” Gösty Knutssona.

Właściwie Benny Andersen (ur. 1929) uważany jest za jednego z największych duńskich poetów XX wieku. Wśród „dorosłych” utworów w jego dorobku znajduje się także proza, utwory autobiograficzne, sztuki i eseje... Baśniowe opowieści o Niewiadomku przyniosły Benny’emu Andersenowi sławę pisarza dziecięcego. Stworzył on swojego własnego bohatera, niepodobnego zupełnie do nikogo i do niczego: czerwonobura istotka wielkości marchewki, która skacze na jednym jedynym palcu, ma dwa nosy — jeden długi, a na nim jeszcze jeden — mały, „który ledwo ledwo się poruszał”... W ojczyźnie Benny’ego Andersena przygody tej dziwacznej istotki były już nie raz wznawiane i to w niemałych nakładach. Pisarz do dziś nie może pożegnać się ze swoim bohaterem, wymyślając wciąż nowe i nowe zabawne historie: „Niewiadomek, Eigil i kot w worku”, „Niewiadomek na wakacjach”, „Niewiadomek i Niewiadomka”, „Niewiadomek wyskoczył z domu”... Tymczasem jego bohater zdążył już powędrować ze stron książek do kina i teatrów oraz stać się ulubioną postacią filmów i przedstawień. Pewnie każdy z nas w dzieciństwie miał marzenie, żeby skądkolwiek pojawiła się u ciebie jakaś niezwykła baśniowa istotka, i była ona tylko twoja, i żeby nikt o niej nie wiedział... Pewnego razu takie szczęście spotkało chłopca Eigila w lesie. Od tamtej pory nosi on Niewiadomka w kieszeni i zapoznaje ze światem ludzi. Czas od czasu nieposłuszny „przybysz” gubi się, odjeżdża daleko od domu Eigila, wpada w niewiarygodne przygody, ale potem znów odnajduje swojego przyjaciela. Dziwaczna istotka patrzy na nas jakby. Knutssona też ujrzały świat w cudownym przekładzie Hałyny Kyrpy. Gösta Knutsson (1908—1973) urodził się w Szwecji. Z wykształcenia był magistrem filozofii, a pracował jako dziennikarz w radiu w mieście Uppsala. Właśnie z cyklu jego dziecięcych audycji o zabawnym i wzruszającym bezogonnym kotku narodziła się seria książek przygodowych. „Chyba o żadnym kocie nigdzie nie napisano tyle książek, a o bezogonnym tym bardziej! — pisze we wstępie Hałyna Kyrpa. — Żaden kot nie zdobył takiej sławy i nie stał się tak sławny! Kiedy w 1987 roku Uppsala świętowała swój 700-letni jubileusz, Pelle Bezogon był symbolem miasta tak samo, jak Katedra, Zamek, Uniwersytet. A jeszcze Pelle Bezogon był symbolem samego Gösty Knutssona. Dzieci go po prostu uwielbiały. Słuchając audycji, zamierały sercem i łowiły każdy dźwięk...” W wydawnictwie „Universe” wyszła tylko pierwsza książka z całej serii niewiarygodnych przygód. W niej zwyczajny, szary, a na dodatek bezogonny kotek staje się ulubieńcem szwedzkiej rodziny, gasi pożar i na zazdrość wszystkim sąsiedzkim kotom otrzymuje ogromny medal „Za wybitne zasługi”... Swoją drogą, w książkach o Pellem Bezogonie występuje nie mniej niż siedemdziesięciu kotów! Ich pierwowzorami byli bibliotekarze, nauczyciele, dziennikarze, pianiści, filozofowie, arcybiskupi, artyści, przyjaciele oraz krewni samego pisarza. Dla ukraińskich dzieci wizerunki Pellego i całej tej różnościerściowej kompanii stworzyła artystka Oliana Ruta. Stronę przygotowała Marija ŁYTWYN z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nadia ONYSZCZENKO Zdjęcia Ołeksandra DULCEWA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Maria ŁYTWYN 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Korespondent specjalny Radmiła KORŻ 279-39-55 Redaktor literacki Tamara MART 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301241 Nakład ogólny — 32800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na 1 rok — 37,86 hrywny. utalentowanego śpiewaka naśladuje ten bas, uczeń Jewhenii Mirosznyczenko. To już nowe nazwiska, które inspirują dziś Kaczanowskie muzy. Bezpośrednie spotkanie wykonawców i widzów, malownicze płótna w salach wystawowych, znane z telewizora twarze wśród publiczności, brak muzealnego blichtru w jeszcze niewyremontowanych pokojach i salach, fajerwerki — jako finałowy akord występu orkiestry dętej wojskowo-muzycznego centrum Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy — tworzyły niepowtarzalną atmosferę święta. Organizatorzy, a jest to Ministerstwo Kultury i Turystyki, Czernihowska Obwodowa Administracja Państwowa, Przedsiębiorstwo Państwowe “Ukraińskie Państwowe Centrum Sztuki”, Państwowa Służba Ochrony Dziedzictwa Kulturowego — zdołali przekazać czarujący duch ukraińskiego majątku. Jak podaje przewodnik, swojego rozkwitu Kaczanówka osiąga w okresie gospodarowania Wasyla Tarnowskiego-młodszego. Znany działacz społeczny, fanatyczny kolekcjoner ukraińskich staroci, prawdziwy mecenas i patriota Ukrainy Wasyl Wasylowycz przekształcił posiadłość w prawdziwą architektoniczno-artystyczną perłę, która i dziś zachwyca odwiedzających wielkością i urokiem. Podstawę jego unikalnego zbioru stanowiły kozackie relikwie i bezcenna szewczenkiana, która liczyła 758 jednostek. Było to prawdziwe muzeum ukrainoznawstwa, zapisane Czernihowskiemu gubernialnemu ziemstwu w celu stworzenia ekspozycji muzealnych. W 1981 roku, po trzydziestoletnim zaniedbaniu i ruinie, Kaczanówkę ogłoszono Państwowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwatem w systemie Ministerstwa Kultury Ukrainy. W 2001 roku nadano mu status Narodowego. Ale nie można dziś nazwać tej ukraińskiej perły prawdziwym ośrodkiem kultury. Potrzebne są środki na zakończenie renowacji sal, na uporządkowanie parku. Kaczanówka musi zająć znaczące miejsce na turystycznej i kulturalnej mapie Ukrainy... Ona szuka mecenasów nie tylko wśród potomków Tarnowskich z Wielkiej Brytanii i Niemiec, ale także w środowisku współczesnych Ukraińców, nieobojętnych na historię rodzinnej ziemi. stawiał w języku oryginału, ale po ukraińsku. Jego uważnie słuchali goście Kaczanówki. Zachwycali się, czerpali natchnienie, poznawali się, dzielili wrażeniami. Chłonęli jesienne ciepło pierwszego październikowego dnia i wysoką sztukę wykonawczą Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych pod kierownictwem Wiktora Huczoła, zespołu pieśni i tańca “Siwerski klejnoty” Czernihowskiego Obwodowego Centrum Filharmonicznego pod kierownictwem Serhija Wowka. A koncert kameralny w Sali Paradnej pałacu przeniósł nas w atmosferę salonowego muzykowania XIX wieku. Tutaj po raz pierwszy brzmiały utwory Mychajła Hlinki w towarzystwie pańszczyźnianej orkiestry, którą dyrygował sam maestro. Po wyjeździe kompozytora w posiadłości, przy stawie Majorskim, powstała zgrabna białokamienna altana, nazwana jego imieniem, która stoi tutaj do dziś. “Pieśń podróżną” Hlinki wykonał solista Narodowej Opery Ukrainy Dmytro Ahejew. Wspaniałe były solistka Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Wiktoria Osadczuk, solistka Narodowej Opery Ukrainy Tetiana Hanina. Najgoręcej publiczność witała Serhija Kownira — laureata pierwszej nagrody Pierwszego Międzynarodowego Konkursu Wokalistów imienia Borysa Hmyri. Szlachetną manierę wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Schronienie ukraińskich muz

Muzy osiadły w przepychu Kaczanowskiego pałacu i parku wraz z rodziną Tarnowskich. Architekt Karl Blank i budowniczy Maksym Mostsepanow jeszcze wcześniej, w XVIII wieku, zaprojektowali i wznieśli tu przytulne, romantycznie zdobione zakątki dla bogiń malarstwa, muzyki, poezji... Wraz z gościnnymi gospodarzami i melancholijną niepowtarzalnością ukraińskiego krajobrazu inspirowali oni Wasyla Sternberga, Andrija Horonowycza, Hannę Barwinok, Leonida Żemczużnikowa, Michaiła Wrubla, Iljęs Riepina, Tarasa Szewczenkę. W maju 1843 roku, podczas pierwszej podróży po Ukrainie, jechał on z Petersburga prosto do Kaczanówki, dokąd wcześniej wysłał swój najlepszy obraz „Katarzyna”. Ostatnią wizytę Wielkiego Kobzarza w Kaczanówce datuje się na 21 sierpnia 1859 roku, kiedy zostawił w albumie autografów wpis: „I ścieżka, po której chodziłaś, zarosła ostrym cierniem...” W parku dworskim zachowała się polana, gdzie poeta pod wiekowym dębem rozmawiał z miejscowymi chłopami i poddanymi muzykami. Nieopodal wznosi się mogiła-kurhan malarza Hryhorija Czestachiwskiego, przyjaciela i spowiednika Szewczenki, który przekazał do Kaczanówki osobiste rzeczy, rękopisy i dzieła artystyczne Kobzarza. To właśnie jemu, jako pierwszemu, pokłonili się uczestnicy i goście Drugiego Literacko-Artystycznego Święta „Kaczanowskie muzy” w ichniańskim rejonie na Czernihowszczyźnie. Znakomity chór im. Hryhorija Wierowki z natchnieniem i przejmująco śpiewał ukochane słowa Szewczenki, poeta, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan czytał wiersze, pierwszy wiceminister kultury i turystyki Władysław Kyrijenko oraz zastępca przewodniczącego Czernihowskiej obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Tandura mówili o odrodzeniu nowej Ukrainy z tego świętego miejsca. A ono rzeczywiście przyciąga niezwykłością architektoniczno-przyrodniczego krajobrazu i wybitnymi nazwiskami. Ponad sześćset autografów przechowuje się w kaczanowskim albumie dla gości. Z 1835 roku pochodzi ręka Mykoły Hohola. Tej imprezie w półodrestaurowanej sali poświęcono wystawę. I na jej tle narodowy artysta Ukrainy Anatolij Pałamarenko czytał „Tarasa Bulbę”. Czy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«PROŚWITA» ZAPRASZA

13 października o godzinie siedemnastej w Domu Nauczyciela „Proświta” zaprezentuje kompakt-dysk „Kobzar”. 14 października — kozackie święto Opieki Matki Bożej. Takie święto co roku organizuje „Proświta” wraz z ogólnonarodowymi siłami patriotycznymi. W tym roku impreza odbędzie się w sali Złote Wrota, przy ulicy Wołodymyrskiej 42 (stacja metra „Złote Wrota”). Planowany jest udział różnych zespołów twórczych. 16 października święto będzie kontynuowane w Państwowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, w ekspozycji „Zakarpacie”. Program święta: 11.00 — uroczysta liturgia w cerkwi Opieki Matki Bożej; 12:30 — występ kobzarzy, lirników i zespołów folklorystycznych. Ponadto otwarta zostanie wystawa „Rzeźbione huculskie stoły i skrzynie z XIX – początku XX wieku” z kolekcji Petra Korpaniuka.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn