Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

16 s. · 49 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 41 (470), 9—15 października 2008

AKTUALNY TEMAT Zdjęcie Olesia Dmytrenki — W osiemnastym roku niepodległości nie można mówić o jakichś, nie tyle kardynalnych, co przynajmniej znaczących zmianach w postrzeganiu przez społeczeństwo fenomenu Ukraińskiej Powstańczej Armii. Oczywiście, przesunięcia są, przede wszystkim dzięki wielu publikacjom o charakterze badawczym i dokumentalnym. Mam na myśli wielotomową kronikę UPA, poszczególne książki o tym etapie walki narodowowyzwoleńczej. Swoją rolę odgrywają wystawy objazdowe, które od zeszłego roku wędrują po Ukrainie. Byłem świadkiem żywego zainteresowania taką wystawą w muzeum w Fastowie w obwodzie kijowskim. Przeprowadzono konferencję. Ale niestety, do wydarzenia nie dołączyły zbyt szerokie kręgi. W przeciwieństwie do totalnej propagandy, którą prowadziła machina ideologiczna władzy komunistycznej, nie stworzono równie masowej kontrpropagandy. Szerokie naświetlenie tego zjawiska powinno mieć miejsce w kinie artystycznym i dokumentalnym, prasie, radiu, a przede wszystkim w szkołach i na wyższych uczelniach, bo młode pokolenie chłonie wszystko jak gąbka i musi znać prawdę. Do tego potrzebny jest program państwowy, przede wszystkim w edukacji. Ale trudno na to liczyć, kiedy nasz parlament jest podzielony nie tylko na partie, frakcje, ale i na wrogie obozy, wśród których są otwarcie antyukraińskie. Mam na myśli przede wszystkim komunistów, którzy, pomimo dekretów prezydenckich, obrzucają błotem z trybuny parlamentarnej, w eterze radiowo-telewizyjnym wszystko, co dotyczy UPA, nawet nie zmieniając leksyki. Społeczeństwo jest nieco zagubione, bo nie ma twardej wytycznej państwowej co do tego, że dzisiejsza armia ukraińska jest spadkobierczynią tradycji wojskowych nie Armii Czerwonej, a tych formacji, które były właściwie ukraińskie i wywalczyły niepodległość: formacje wojskowe URL, Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, UPA, Ukraińska Armia Halicka. W podręcznikach do historii, pomocach historycznych dla szkół wyższych PAMIĘĆ WZYWA ROLNIK NA POSTUMENCIE KIJOWSKI TEATR W HISTORII „PROŚWITY”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

ZAWSZE NIEUJARZMIENI

W dniu Pokrowy tradycyjnie obchodzi się rocznicę utworzenia Ukraińskiej Armii Powstańczej. Ukazywanie heroicznej walki UPA o wolność jest główným tematem pisarza Wasyla Portiaka. Redakcja zwróciła się do niego z prośbą o komentarz, czy zmieniło się postrzeganie UPA przez Ukraińców. Czy przybyło zwolenników heroicznych walk wyzwoleńczych, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy? to nie jest jasno określone. Stąd wniosek: zmiany są, ale, niestety, nie robią wrażenia. — Jakie są reakcje na Pana utwory? Czy pomagają ludziom zrozumieć historyczną prawdę o UPA? — Niestety, nie sądzę, aby takie książki, jak moja, mogły radykalnie zmienić postrzeganie tej strony historii przez masowego czytelnika. Po pierwsze, nie ma masowego czytelnika. Nakład mojej książki „W śniegach”, podobnie jak wielu innych ukraińskich książek, wynosi 2000 egzemplarzy. To także jeden z największych problemów. Po drugie, moje nowele i opowiadania nie są dokumentalnymi opowieściami o heroice UPA, o samozaparciu w walce. Mówią raczej o człowieku, który znajduje się w tragicznej sytuacji, bo wpada w tryby strasznych procesów historycznych. Interesuje mnie właśnie świat takiego człowieka. Były dobre recenzje z różnych stron Ukrainy, ale dotyczyły one głównie noweli jako formy, czyli pisarstwa. Chciałbym, aby czytelnik odbierał tę książkę nie tylko jako epizody walki o wyzwolenie, ale głębiej. Kinematograf, w którym wiele pracowałem, zwłaszcza nad tym tematem, ma wpływ znacznie większy. Na podstawie moich scenariuszy powstały filmy „Nieugięty” o Romanie Szuchewyczu, „Atentat. Jesienne zabójstwo w Monachium” o Stepanie Banderze, „Żelazna setka” — na podstawie wspomnień śp. Jurija Borca, który niedawno zmarł, był weteranem UPA, przeszedł z bojami w składzie jednej z setek aż do Bawarii, mieszkał w Australii i bardzo przejmował się tym, co dzieje się na Ukrainie. Miał jedną z największych firm budowlanych w Australii, więc znaczne sumy przeznaczał na wydawanie książek historycznych na Ukrainie, na prasę ukraińską, kinematograf. Niemal w całości sfinansował film „Żelazna setka”. Na podstawie mojego scenariusza powstał jeden z pierwszych na Ukrainie filmów o UPA, „Wiśniowe noce”. Zaczęto go kręcić jeszcze za czasów Związku Radzieckiego, gdy pozwolono o tym mówić. Wspólnie z Arkadijem Mikulśkim nakręciliśmy film dokumentalny „Czyja prawda, czyja krzywda”. Niestety, żaden z tych filmów nie wszedł do szerokiej dystrybucji na wschodzie i południu Ukrainy — tam, gdzie są najbardziej potrzebne. Pokazywano je głównie w Galicji. Były premierowe pokazy w Kijowie, na Kijowszczyźnie, we Wschodniej Ukrainie, ale to za mało. We wszystkich regionach bardzo ciepło przyjmowała je młodzież. Napływało wiele reakcji, pisano o tym, że nie znano prawdziwej historii. Historię UPA przekręcano, kalano, a to nasza heroika, nasza chwała. Gdyby telewizja emitowała te filmy nie tylko raz w roku, w Dzień Niepodległości, albo czasem w środku nocy, miałyby one znacznie większy wpływ. Niedawno w jednym z wywiadów rosyjska polityk, obrończyni praw człowieka Walerija Nowodworska, którą bardzo lubię, zwłaszcza za jej pozytywne oceny ukraińskich realiów, powiedziała: „Widziałam Pański film Ciąg dalszy na s. 6

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dobrowolne datki na „Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina” nr rachunku 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106 HARTUJMY PATRIOTÓW

Szanowna Redakcjo! Pozwólcie skłonić głowę przed Waszą pełną poświęcenia pracą w imię naszej Ojczyzny i życzyć Wam wszystkim tych dóbr, na które zasłużyliście. Jestem nauczycielką historii w gimnazjum ekonomiczno-prawnym w Słowiańsku. Po raz drugi zbieram środki na budowę Cerkwi Kobziarza. Niech niewielkie źródło naszej pomocy w budowie przerodzi się w pełnowodną rzekę szacunku i miłości do Kobziarza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Petro KEREZ, m. Kijów. Współczesna krajowa scena polityczna wydaje się bezpowrotnie tracić intrygę. Nawet pomimo odświeżonego designu programów telewizyjnych i wysiłków Sawika Szustera, wniosków „niezależnych” politologów i socjologów, fikołków otoczenia i pomocników obecnych liderów. Odrodzi się czy nie odrodzi sojusz NU-NS i BJuT? Będzie czy nie będzie koalicji z Partią Regionów? Czy Łytwyn ma kartę atutową, czy blefuje? O której godzinie oczekiwać dekretu Prezydenta o rozwiązaniu Rady Najwyższej? Podgrzewając się nawzajem, uczestnicy tego widowiska tak bardzo zachwycili się sobą, że nie zauważają, iż widzowie od dawna zajęci są swoimi sprawami. Jak to mówią, szatnia została zamknięta, chyba że „suflerzy” Sawika poza sceną… Co prawda, na ekranach telewizorów procenty po raz kolejny kształtują „opinię narodu”. Ale przecież wykrzyczeliśmy na cały świat: dajemy pierwszeństwo wartościom ogólnoludzkim, prawdziwym zasadom demokratycznym, przywracamy polityce ludzką twarz… Jak zatem czuje się miłująca wolność panna w państwie, które leży w centrum Europy? Według wszelkich kanonów, ona, przynajmniej od 2004 roku, ma jedyny wybór — stanąć na ślubnym kobiercu z narodem. Demokracja i Naród — sojusz na wieki i szczęście w domu! Ale podchmieleni Majdanem starsi i młodsi drużbowie weselni zapomnieli o swoim statusie, a nawet sami pchają się na ręcznik. Oni są za panem młodym! Nawet jakiś EC zamiast grzecznie potrzymać swoją świecę, to i… na ślubny kobierzec. Bo on jest najbielszy, najpuszystszy, najświeższy… i najlepiej pasuje pannie! Dawać nowe przedterminowe wybory! Wygląda na to, że do prawdziwego ślubu nie dojdzie, a rachuba jest taka, aby inteligentna europejska panna, póki nie podeptali jej sukni, czym prędzej uciekała stąd. Myślę, że i w pierwszym przypadku, kiedy ważniejsze jest przedstawienie niż widzowie, wyjaśnienie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DEMOKRACJA PO UKRAIŃSKU, czyli GDZIE KOŃCZY SIĘ LAS?

nie w tym, że naród zobojętniał, choć do tego celu również się dąży. Ważniejsze jest sprowadzenie wszystkiego na krawędź absurdu, tak aby demokracja także wyglądała na absurd. A przykładów na to nie trzeba długo szukać. Dla ciebie, czytelniku, to nie odkrycie, bo przez 17 lat słyszysz, jak zapewnia się o wielkiej miłości do ojczyzny, do ukochanej matuli-Ukrainy, jak wiele mówi się o poczuciu obowiązku, a o odpowiedzialności wspomina się mimochodem. Dlaczego? Bo poczucia obowiązku można komuś narzucić, a odpowiedzialność człowiek bierze na siebie sam. Kto zatem jest sobie wrogiem?! Jak zauważył były prezydent Leonid Krawczuk, w kraju w istocie przy robocie jest tylko władza wykonawcza (jak ona pracuje, to już inna sprawa), a cała reszta na każdym kroku poucza rząd i kpi… To przecież łatwiej, odpowiedzialnością nie zalatuje. Można nie akceptować premiera, można jej nie lubić, ale przecież pozwólcie dźwigać ciężar odpowiedzialności przynajmniej do jakiejś granicy! Chce się, jak Zakarpatczycy, zapytać: a kto tu jest gospodarzem w domu? Dla wielu zwykłych ludzi nie jest pytaniem, czy odrodzi się demokratyczna koalicja. Oni są przecież mądrzy i widzieli: już na początku nie było do niej nastawienia. Po prostu wtedy nie udało się dojść do porozumienia w szerokim zakresie. Władzy skonsolidowanej nie było i nie będzie, nawet jeśli w nowym formacie pojawi się parlamentarna koalicja. Nie po to się uczyliśmy… A dzisiejsze ultimatywne targi czy nie wywołują śmiechu? Odwołajcie głosowanie, zniesiecie pięć ustaw! Zniesiono! Nie, to jeszcze nie wszystko, powiedzcie, że nie pójdziecie na wybory prezydenckie… Byłoby śmiesznie, gdyby nie było gorzko. Naród zaczął przeszkadzać własnej politycznej „elicie”, przypominam sobie słowa poważnego gospodarza z Czernihowszczyzny. Nawiasem mówiąc, nikt się tego po nim nie spodziewał, także na Majdanie, tak jak nikt nie spodziewał się zobaczyć jeszcze takiej fali protestów! Ale wszystko szybko zapomniano, widzicie, wrażenie jest takie, że dla nich wszyscy już wymarliśmy – podsumował mój rozmówca. Szabrownicy w poszukiwaniach są zjednoczeni, a gdy już jest łup i zdobycz – pokoju nie ma. Najwyraźniej w tym jest gorzka prawda. Pragnienie władzy zaćmiewa rozum. Bo przecież jak można było w tak krótkim czasie roztrwonić tak potężny zapas energii mas? Bez wątpienia zgromadzona przez Majdan pod pomarańczowymi, białymi sztandarami z serduszkiem czy niebieskimi, była ukierunkowana na poprawę życia we własnym domu – na Prykarpaciu i w Donbasie, na Krymie i na Polesiu, na Słobożańszczyźnie i Zakarpaciu. Ale to odebrano dosłownie – jako wzbogacenie się dla własnego domu, własnych dzieci i rodziny na Ukrainie i za granicą. Dziś nawet słowem nie chcą się zająknąć o tym, że 7 milionów rodaków przebywa na wygnaniu, a także o tym, by sprowadzić zdolną do pracy część ludności z powrotem do ojczyzny. Dla współczesnego procesu politycznego elektorat stracił wartość. Jeśli przystąpić do analizy sytuacji, odtwarza ją dziecięca piosenka-zabawa: „Oto za drzewem drzewo, i kończy się las. Ach, nie! Tam jeszcze – drzewo, a za drzewem drzewo, i kończy się las. Ach, nie! Tam jeszcze…” Były przedterminowe wybory. Na kolejce są nowe przedterminowe. Przecież to demokratyczne! Nie przyniosą one niczego dobrego Ukrainie ani jej ludowi (znowu sobie przypomniano!) – zapewniają przedstawiciele wiodących graczy politycznych w obecnym parlamencie. Wybory są potrzebne, brzmi przeciwna opinia, ale nie bardzo przekonująco i konkretnie – komu?! Trzeci zacierają ręce: a Tymoszenko premierem nie będzie — oto wynik. Czwarta część dołącza swój głos: ludzie nie pójdą, bo ta cała szopka po prostu im obrzydła. Wracam do rozmowy z gospodarzem-Poleszukiem. Dziś potrzebny jest nie wybór, a wybór… Mądry człowiek mówił: królestwo, które wojuje samo ze sobą, obraca się w nicość. Pamiętacie, w niektórych krajach ustawodawców zamykano w sali obrad na kilka dni i zostawiano im snop lnu: jeśli dojdą do wspólnej decyzji, niech podpalą len. Poszedł dym — otwierano drzwi. U nas chciałoby się zamknąć wszystkich zwierzchników. Bez dymu! Niech dokonują wyboru, żeby ludzie wreszcie zaczęli żyć. Podobne, nawet bardziej radykalne myśli już wcześniej padały. Dojrzewają one w społeczeństwie ukraińskim. Bo to, co się dzieje, przeczy ludzkiej harmonii. To, co dziś nazywa się ukraińską demokracją, w rzeczywistości jest kierowanym chaosem. Autorzy tej nowo wymyślonej teorii są znani, a jej realizatorzy na każdym etapie dążą do tego, by trzymać sznurki, aby społeczność pełniła rolę jedynie posłusznego narzędzia, by bez namysłu przyjmowała wszystkich ogłoszonych „mesjaszy”, „zdrajców”, „apologetów” dzikiego Zachodu czy „imperialnej” Rosji, by żyła wyłącznie dniem dzisiejszym. I nikt nie spojrzy wstecz, na to, jak w najgorszych, najcięższych czasach ukraińska społeczność, zdawałoby się, podnosiła się z kolan, odradzała się duchem i stawała do sporu. Najwyraźniej i teraz, ukołysani nieodpowiedzialnością i wszechobecnym przyzwoleniem, twórcy „chaosu” nie spojrzą na to, co niszczy nie tylko ukraińskość, ale i harmonię Świata, jak zmiecie to wszystko do szczętu fala woli narodowej…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

POLITEKONOMIA KOMUNO-KAPITALIZMU

Petro ANTONENKO “Niechłopska arytmetyka”: wzrost taryf o 30 procent oznacza inflację 1 procent. Taryfy — europejskie, pensje — afrykańskie. W czasach radzieckich w szkołach wyższych studiowano dziwny przedmiot: politekonomię, czyli ekonomię polityczną. Z jakiegoś powodu właśnie “ekonomię”, a nie “ekonomikę”. W każdym razie chodziło właśnie o gospodarkę, a nauka ta była jedną z trzech, zdaje się, składowych teorii marksistowsko-leninowskiej. Wspominam o tym, bo wygląda na to, że przedstawiciele ukraińskich władz do dziś działają według przepisów komunistycznej ekonomii politycznej, czy też gospodarki (z poprawkami na pokonywany przez nas obecnie etap dzikiego kapitalizmu). Nie jest to dziwne, biorąc pod uwagę kompartyjne czy komsomolskie wyszkolenie wielu możnowładców. Dlatego nasz byt ekonomiczny i społeczny jest tak przesiąknięty i nasycony polityką. Jaskrawy przykład — umiejętnie sterowany chaos z cenami i taryfami. Tworzy się go, by wskazywać na “przejście do gospodarki rynkowej”: mówiąc, że skaczą, przeklęte, ceny i taryfy, jak im się podoba, nie możemy wrócić do planowej gospodarki socjalistycznej. W rzeczywistości jednak chaos ten jest dobrze sterowany. A proces utrzymywania ludności jednego z najbogatszych krajów Europy w stanie półżebraków jest po socjalistycznemu planowy. I nie tylko po to, by prymitywnie żerować na ludziach, ale i by wykorzystywać nędzę w grach politycznych, co z powodzeniem czynią. Dlatego szukanie jakiejkolwiek logiki ekonomicznej w naszym kształtowaniu cen i taryf to sprawa niewdzięczna. Motywując potrzebę podniesienia taryfy za przejazd metrem od razu czterokrotnie (!), stołeczna władza użalała się, że obecne taryfy, rzekomo, pokrywają tylko jedną trzecią wydatków. Są wielkie wątpliwości co do tej tezy, bo już niejednokrotnie widzieliśmy, jak do tak zwanych wydatków zalicza się byle co. Ale nawet jeśli uwierzyć w tę bajkę, to nasuwa się logiczne pytanie: dlaczego nie podnieść taryf trzykrotnie, a nie czterokrotnie? To również pokryłoby “wydatki”. A jeśli podnieść je 3,5 raza, to będzie 50 procent zysku. W normalnej, a nie dzikiej gospodarce rynkowej taki zysk może się tylko śnić. Już nie mówimy o tym, że pozostają wszystkie inne źródła zysku, a pierwszym z nich jest reklama. Trochę zatrzymałem się na tym przykładzie, by podkreślić: w naszej “politekonomii” gospodarka nawet nie nocowała. Dlatego dalej można krótko choćby zasygnalizować kolejny krach, dokładniej, skok taryf. Już istnieje decyzja Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, którą miejscowym organom władzy, ustalającym taryfy, nakazano doprowadzić je do “ekonomicznie uzasadnionych poziomów”. “Uzasadnienia” nie kazały na siebie czekać. Ze wszystkich regionów Ukrainy napływają wiadomości o gwałtownym podniesieniu taryf na gaz, ogrzewanie, ciepłą i zimną wodę, telefon, a nawet na jeszcze niezniszczone radio przewodowe (w jednym z miast cenę za punkt radiowy podniesiono od razu 4 razy). Wszystko to dzieje się pod kilkunastoletnie gadanie o potrzebie “rekonstrukcji i odnowienia” dobitej przez dziesięciolecia sfery komunalnej Ukrainy. Dopiero co, jak co kwartał, znów podrożały bilety kolejowe. Od początku stycznia, jak zapowiedziano, podrożeje energia elektryczna. Bieda nie tylko w trzymaniu ludności w półżebractwie, ale i w tym, że na tym gruncie rośnie cynizm społeczny. Po pierwsze, to zdumiewająca arytmetyka władców dotycząca tak zwanego obniżenia poziomu inflacji i operowania chytrym terminem “deflacja”, czyli tanienie, czy ekonomicznie poprawniej — wzrost siły nabywczej hrywny, a co za tym idzie ludności. Jak można jednocześnie ze wzrostem cen i taryf o 20—40 procent mówić o inflacji 1 procent, ludziom trudno pojąć. W każdym razie “jeden procent inflacji” może być i prawdą, jeśli liczyć średnie dochody i średnie ceny, co trochę przypomina obliczanie średniej temperatury u chorych w szpitalu. Mówią, że inflację zmniejsza coroczne sezonowe obniżenie cen pomidorów i innych warzyw, albo obniżenie cen drogich samochodów zagranicznych, które kupuje 0,1 procenta ludności. Więc dla 99,9 procenta współobywateli ogólna inflacja zostanie obniżona. Po drugie, przykładem cynizmu społecznego jest teza o tym, że trzeba przechodzić na “europejskie taryfy”. Ale nawet u zatrutej telewizją osoby pojawia się pytanie: a gdzież są europejskie pensje? Zatem, europejskie taryfy razem z afrykańskimi pensjami. W każdym razie, chyba niemało afrykańskich krajów dziwi się ukraińskim pensjom. Z czasów radzieckich dotarło do nas wiele. Na przykład, wtedy istniał wykaz tak zwanych towarów pierwszej potrzeby — iluzoryczny, oczywiście, w czasach totalnych deficytów. To jest to, co obowiązkowo trzeba było mieć nawet w wiejskim sklepie spożywczym: sól, zapałki, nafta. I to nie powinno drożeć. U nas, wygląda na to, też są towary pierwszej potrzeby. Na przykład, oszukiwanie ludzi i demagogia. One tylko tanieją. A ponieważ życie drożeje, chyba nie jest ono dla Ukraińców towarem pierwszej potrzeby.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

FORUM WSPÓLNOTY PISARZY

15–17 października w Kijowie odbędzie się Drugi Międzynarodowy Forum Pisarskie „Słowo bez granic”. Wezmą w nim udział przedstawiciele 15 krajów Europy i Azji — pisarze z Turcji, Szwecji, Azerbejdżanu, Bułgarii, Łotwy, Litwy, Macedonii, Włoch, Izraela, Japonii, Rumunii, Węgier, Polski, Białorusi, Armenii, Rosji, Kazachstanu, Kirgistanu. Planowane są spotkania dwustronne, dyskusje specjalistyczne na temat przekładu literackiego, wieczory poezji, wystawa-jarmark ukraińskich wydawnictw, wieczór poetycki w Domu Artysty, spotkanie ze studentami kijowskich uczelni wyższych, wycieczka po Kijowie oraz spotkania kierowników związków pisarzy krajów będących uczestnikami Forum, tłumaczy-ukrainistów z ukraińskimi literatami. Rezultatem Pierwszego Forum, przeprowadzonego w zeszłym roku, stało się przyjęcie umowy o utworzeniu Międzynarodowego Stowarzyszenia Związków Pisarskich „Słowo bez granic”. Jest to organizacja nie polityczna, lecz społeczna, której celem jest nawiązywanie i rozwijanie kontaktów twórczych oraz różnorodnych form współpracy międzynarodowej pisarzy i organizacji pisarskich różnych krajów świata. Uroczyste otwarcie Forum odbędzie się 15 października o godz. 10.00 w sali konferencyjnej hotelu „Bratysława” (ul. A. Malyszka, 1). Rejestracja przedstawicieli mediów — o godz. 9.00.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PAMIĘĆ WZYWA

Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z Narodową Akademią Nauk Ukrainy przeprowadził międzynarodową konferencję naukową „Wielki Głód 1932–1933 w Ukrainie: przyczyny, skutki demograficzne, ocena prawna”. Celem konferencji była wymiana wyników badań naukowych dotyczących przyczyn i skutków Wielkiego Głodu 1932–1933 w Ukrainie oraz w innych regionach byłego ZSRR; omówienie współczesnych problemów prawnej oceny Wielkiego Głodu w Ukrainie 1932–1933; opracowanie rekomendacji dotyczących doskonalenia polityki państwowej w dziedzinie odbudowy i zachowania pamięci narodowej narodu ukraińskiego. W wydarzeniu wzięli udział czołowi ukraińscy i zagraniczni badacze Wielkiego Głodu, przedstawiciele centralnych organów władzy wykonawczej i ustawodawczej, organizacji społecznych, mediów. W szczególności akademik NAN Ukrainy, p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski; akademik-sekretarz Wydziału Historii, Filozofii i Prawa NAN Ukrainy Ołeksij Onyszczenko; członek-korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk ekonomicznych (Instytut Demografii i Badań Społecznych NAN Ukrainy) Ella Libanowa; sędzia Bohdan Futej, Władysław Wierstiuk (Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej); Stanisław Kulczycki (Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy); Wiktor Kondraszyn (Penzeński Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. W. Bielinskiego); profesor z Melbourne Stefan Witkroft; dr Roman Serbin (Montreal); profesor Uniwersytetu Alberty Iwan-Pawło Chymka (Edmonton, Kanada); dr Instytutu Pamięci Narodowej Robert Kuśnierz (Kraków, Polska); doktor nauk ekonomicznych Iryna Kuryło (Instytut Demografii i Badań Społecznych NAN Ukrainy) oraz inni. Uczestnicy konferencji rozpatrzyli także tezę, że głód w latach 1932—1933 przeżywała ludność innych regionów Związku Radzieckiego — Powołża, Kazachstanu, Kubania. Jednak Hołodomor w Ukrainie wyróżniał się sztucznością i zamierzonością, ukierunkowaniem na zniszczenie rdzenia narodu ukraińskiego — chłopstwa. Obudzona Ukraińską Rewolucją Narodową lat 1917—1921 Ukraina szybko się odradzała, dysponując znacznymi zasobami ludzkimi i gospodarczymi. Polityka ukrainizacji pod koniec lat 20. XX wieku wykroczyła daleko poza granice ustalone przez bolszewików. Wzrost ukraińskiej świadomości narodowej przybrał zagrażające bolszewikom rozmiary. Odrzucenie przez władzę radziecką Nowej Polityki Ekonomicznej i nasilenie presji na ukraińskie chłopstwo wywołały masowy opór chłopów. Obok społeczno-ekonomicznych postulatów ludność ukraińska wysuwała hasła odbudowy własnej państwowości. Właśnie z tych przyczyn radzieckie kierownictwo położyło nacisk na fizyczne zniszczenie narodu ukraińskiego, przede wszystkim wsi, wyczerpanie zasobów materialnych i duchowych Ukrainy. Władza starała się zdemoralizować inteligencję i uczynić z pohołodomorowych ukraińskich chłopów uległych i bezwolnych kołchoźników. Zatem Hołodomor wykorzystano do stłumienia dążenia narodu ukraińskiego do niepodległości, zniszczenia społeczno-ekonomicznej bazy ukraińskiej idei narodowej. Dlatego Hołodomor lat 1932—1933 w Ukrainie, zgodnie z artykułem 2 Konwencji z 9 grudnia 1948 roku o zapobieganiu zbrodni ludobójstwa i karaniu za nią, daje podstawy do stwierdzenia ludobójstwa narodu ukraińskiego. Inf. dokumentach dotyczących przekazania zboża dla Ukrainy. Oznacza to, że reżim totalitarny, zabrawszy wszystkie zapasy żywności ukraińskim chłopom, oferuje pomoc wyłącznie aktywowi. Jednym z przejawów wykorzystania pomocy jako środka represyjnego stała się organizacja wyżywienia głodujących przez kołchozy. Oznaczało to, że jedzenie mogli otrzymać tylko ci, którzy pracowali w kołchozie. Jednoosobowcy, a także ci kołchoźnicy i ich dzieci, którzy leżeli spuchnięci od głodu i nie mieli sił wyjść do pracy na polu, byli skazani na śmierć głodową. Rezultatem pomocy stał się szczyt śmiertelności z głodu w marcu–maju 1933 roku, właśnie wtedy, gdy Ukraina rzekomo otrzymywała pomoc żywnościową. Podsumowując konferencję prasową, akademik I. Juchnowski podziękował rosyjskim kolegom za publikację materiałów dotyczących Hołodomoru, podkreślając, że niektórych z nich strona ukraińska jeszcze nie posiada. Jednocześnie wyraził żal z powodu przekształcenia przez rosyjskich urzędników ogólnie pozytywnego faktu udostępnienia wcześniej zamkniętych dokumentów w akcję polityczną, skierowaną przeciwko staraniom ukraińskich uczonych o przywrócenie prawdy historycznej i nazwanie winnych zbrodni przeciwko ludzkości i człowieczeństwu. „Nigdy nie posuniemy się do tego, by oskarżać rosyjski naród o ludobójstwo Ukraińców — powiedział I. Juchnowski — ale chcielibyśmy dokładnie wyjaśnić przyczyny i naturę tych zbrodni, ukarać winnych i dać wyczerpującą ocenę tym okropnościom, do których doprowadziła ideologia komunistyczna i jej konkretni przedstawiciele”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZACHOWAĆ NA ZAWSZE

Julia KARPACZOWA Mówisz, nie było Hołodomoru I nie było głodnej wsi? A widziałeś ty na wsi pusty spichlerz, Z którego ziarno wymieciono do cna? Ja widziałem sam w tę złowieszczą porę I spuchniętych, i zmarłych na drogach. I do dziś jeszcze stoją mi w oczach… A mówisz — nie było Hołodomoru! Te wersy Dmytra Biłousa wybrzmiały na otwarciu wystawy plakatów „Oskarżamy! Hołodomor 1932–1933 lat — ludobójstwo narodu ukraińskiego” w Połtawskiej Obwodowej Bibliotece Naukowej im. I. Kotlarewskiego. Ekspozycja składa się z części ogólnej, która poświadcza stosunek bolszewickiego reżimu do Ukrainy, oraz kilku bloków tematycznych. W pierwszym ujawniono nadmierność i absurdalność planów skupu zboża, które były wycelowane przede wszystkim w wykrwawienie wsi. Rozpatrzono brutalne metody kolektywizacji, wśród których najstraszniejszym było zniszczenie 352 tys. najlepszych indywidualnych gospodarstw chłopskich, czyli około 1,5 mln osób. Formy i treść kolektywizacji, która wywołała opór narodu, znajdują się w drugim bloku. Reżim terroru na początku lat 30. — to temat trzeciego bloku. Mowa tu o represyjnym ustawodawstwie oraz masowych aresztowaniach, deportacjach, sfabrykowanych sprawach sądowych. Główna część wystawy naświetla wydarzenia lat 1932–1933, rozpętanie przez Stalina i jego popleczników wojny przeciwko chłopom, która przybrała formy terroru głodem: wprowadzenie „czarnych tablic”, zakaz rozpowszechniania informacji o głodzie, wprowadzenie systemu paszportowego wraz z zakazami wyjazdu poza granice wsi, oficjalna odmowa przyjmowania pomocy dla głodujących od Międzynarodowego Czerwonego Krzyża i innych organizacji charytatywnych, blokowanie granic Ukrainy. Osobny blok stanowią świadectwa naocznych świadków — ludzi, którzy przeżyli te straszne lata. To najważniejszy dowód umyślnego charakteru Hołodomoru. Jak podkreślił Wiktor Rewehuk, docent katedry historii Ukrainy Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Korolenki, straty, które poniosła Ukraina w ciągu roku Hołodomoru, równają się stratom za cztery lata wojny oraz 2–3 lata nazistowskiej okupacji. Na Połtawszczyźnie, według spisów ludności z 1926 i 1939 roku, bezpośrednie straty od Hołodomoru wynoszą pół miliona osób. Zatem Ukraina musi zrobić wszystko, aby pamięć o niewinnie zamordowanych była zachowana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przemilczana prawda

W Ukraińskim Instytucie Pamięci Narodowej odbyła się konferencja prasowa „Głód i Hołodomor w interpretacjach ukraińskiej i rosyjskiej”. W konferencji wzięli udział akademik NAN Ukrainy, p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski, doktor nauk historycznych, profesor Stanisław Kulczycki oraz doktor nauk historycznych, profesor Władysław Wersciuk. Bohdan OLEKSIUK, służba prasowa UIPN Niedawno MSZ Rosji umieściło na swojej stronie dokumenty dotyczące głodu na początku lat 30. w ZSRR, a w szczególności Hołodomoru na Ukrainie. Łącznie 200 dokumentów. Uczestnicy konferencji prasowej w pełni pozytywnie ocenili sam fakt ich upublicznienia, jednak podkreślili, że świadczy to przede wszystkim o politycznym charakterze tej akcji, ponieważ na stronie nie znalazło się miejsca dla uchwały KC WKP(b) ZSRR i RKL ZSRR „O skupach zboża na Ukrainie, Północnym Kaukazie i w Zachodnim Obwodzie” z 14 grudnia 1932 roku, w której wyraźnie widać związek w działaniach totalitarnego reżimu między skupami zboża a niszczeniem ukraińskiego ruchu narodowego. Nie zamieszczono także uchwały Biura Politycznego KC WKP(b) z 1 stycznia 1933 roku o skupach zboża na Ukrainie, która faktycznie zatwierdziła masowe rewizje u ukraińskich chłopów w poszukiwaniu rzekomo ukrytego zboża, a w rzeczywistości sprzyjała przeprowadzaniu tzw. „kar naturalnych”, gdy w wsiach w chatach nie pozostawało ani okruszka jedzenia i konfiskowano wszystkie zapasy. Nie znalazło się też miejsca dla dyrektywy KC WKP(b) ZSRR i RKL ZSRR z 22 stycznia 1933 roku, która zakazywała wyjazdu ukraińskich chłopów poza granice Ukrainy. Wszystko to, niestety, świadczy o pewnej tendencyjności doboru dokumentów, znaczną część których udostępniono we fragmentach. Wiodący ukraińscy historycy stwierdzili, że w takim doborze dokumentów główny cel publikacji to próba zaprzeczenia umyślnemu i zaplanowanemu charakterowi Hołodomoru, lecz nawet takie podejście naszych moskiewskich kolegów nie może ukryć prawdy. Zwłaszcza główna uwaga w opublikowanych dokumentach skupia się na organizowaniu rzekomej pomocy dla głodującej ludności Ukrainy. W rzeczywistości w 1933 roku, po tym jak z Ukrainy zaczęły napływać informacje o śmiertelności z głodu, która przybierała masowy charakter, a także w związku z ryzykiem przerwania wiosennej kampanii siewnej, reżim totalitarny był zmuszony podjąć pewne działania. Jednak także te działania stały się jednym z elementów represyjnej polityki reżimu. Świadczą o tym m.in. dokumenty dostępne na stronie. Tak, na przykład, 6 lutego Biuro Polityczne zezwoliło obwodowym komitetom wykonawczym dniepropetrowskiego i odeskiego na zwolnienie po 200 ton żyta na potrzeby robotników sowchozów MTS oraz kołchozowego aktywu partyjnego i bezpartyjnego. Taka sama norma znajduje się także w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

KONGRES USA UZNAŁ HOŁODOMOR NA UKRAINIE ZA LUDOBÓJSTWO

Upamiętniając 75. rocznicę Hołodomoru-Ludobójstwa w latach 1932–1933 na Ukrainie oraz wyrażając szczere współczucie w imieniu Izby Reprezentantów ofiarom, tym, którzy przeżyli, i rodzinom, które były świadkami tej tragedii, a także realizując inne cele; biorąc pod uwagę, że w latach 1932 i 1933 prawie 10 milionów Ukraińców zginęło z woli stalinowskiego reżimu w byłym Związku Radzieckim, który zaplanował i zorganizował głód na Ukrainie, aby złamać opór narodu wobec kolektywizacji i komunistycznej okupacji; biorąc pod uwagę, że radziecki rząd celowo konfiskował plony i głodził miliony ukraińskich mężczyzn, kobiet i dzieci w wyniku przymusowej kolektywizacji, mającej na celu zniszczenie ruchu na rzecz niepodległości, świadomego narodowo; biorąc pod uwagę, że radziecki dyktator Józef Stalin nakazał zamknąć granice Ukrainy, aby uniemożliwić ucieczkę przed sztucznie wywołanym głodem i nie dopuścić do udzielenia międzynarodowej pomocy żywnościowej, która mogłaby uratować głodujących; biorąc pod uwagę, że kanadyjskiemu ekspertowi od pszenicy Andrew Cairnsowi, który odwiedził Ukrainę w 1932 roku, powiedziano, że zboża nie ma, bo „rząd zebrał je w całości na eksport do Anglii i Włoch”, odmawiając tym samym pomocy żywnościowej Ukraińcom; biorąc pod uwagę, że prawie jedna czwarta ludności wiejskiej Ukrainy została zgładzona w wyniku przymusowego głodu, a cały naród cierpiał z powodu skutków długotrwałego braku żywności; Ponieważ radziecki rząd manipulował zagranicznymi dziennikarzami i cenzurował ich, w szczególności korespondenta „New York Timesa” Waltera Duranty’ego, który w reportażach z Ukrainy świadomie zaprzeczał nie tylko skali i znaczeniu, ale i samemu istnieniu śmiertelnego sztucznego głodu; ponieważ Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Wielkiego Głodu na Ukrainie, powołana 13 grudnia 1985 roku, przeprowadziła badania, aby poinformować międzynarodową społeczność o Hołodomorze-Ludobójstwie z lat 1932–1933 na Ukrainie, i doszła do wniosku, że ofiary zostały „zniszczone przez sztuczny głód”, a „Józef Stalin i jego otoczenie dokonali aktu ludobójstwa na Ukraińcach w latach 1932–1933”; ponieważ w maju 2003 roku na specjalnym posiedzeniu ukraiński parlament uznał, że Hołodomor-Ludobójstwo na Ukrainie zorganizowali Józef Stalin i radziecka władza celowo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Mając na uwadze powyższe, stwierdzamy, że Izba Reprezentantów: 1) upamiętnia 75. rocznicę Hołodomoru-Ludobójstwa z lat 1932–1933 na Ukrainie i wyraża szczere współczucie ofiarom, tym, którzy przeżyli, oraz rodzinom, które stały się świadkami tej tragedii; 2) potępia systematyczne naruszenia przez Związek Radziecki praw człowieka wobec Ukraińców, w szczególności prawa do samostanowienia i wolności słowa; 3) zachęca do rozpowszechniania informacji o Hołodomorze-Ludobójstwie na Ukrainie w celu upowszechniania wiedzy o tej tragedii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mo, we wszystkich tych instytucjach. Jeden z moich kolegów, który pracuje w placówce medycznej, gdzie leczą narkomanów, a którego już „dobiły” trudności takiej specjalizacji, w przypływie gniewu powiedział, że w Tajlandii za „narkotyki” rozstrzeliwują i naszych problemów tam nie ma. Sądzę, że strzelać nie wypada, ale surowość Kodeksu karnego wobec funkcjonariuszy organów ścigania, którzy stają się członkami takich gangów, byłaby uzasadniona. ZASADA „NAJMNIEJSZEJ SZKODY” Lekarze postrzegają alkoholizm i narkomanię jak cholerę czy suchoty i walczą o ich „wykorzenienie”, angażując funkcjonariuszy organów ścigania. „I co z tego? — pyta E. Nadelmann, autor książki „Policjanci wzdłuż granic”, poświęconej walce z narkomanią w USA. Wiadomo, swego czasu „sucha ustawa” zagnała whisky „w cień”, co spowodowało kryminalizację biznesu alkoholowego. Ale Amerykanie z konsumpcji alkoholu nie zrezygnowali. Tak było i u nas po dekrecie Gorbaczowa. „Suchą ustawę” zniesiono, bo państwo pozbawia się kontroli nad produkcją i sprzedażą alkoholu, traci podatki i wydaje pieniądze na policję (milicję). Ale ludzie przecież i tak piją. Musimy szukać akceptowalnego kompromisu. Mister Nadelmann rekomenduje strategię, która minimalizuje łączne straty społeczno-ekonomiczne od spożycia alkoholu i od środków walki z tym zjawiskiem. Dziś taka zasada jest uznawana w większości krajów świata, ale tylko w odniesieniu do alkoholu, konstatuje amerykański autor. Narkotyki i narkomani znajdują się w tej pozycji, w której były whisky i jej zwolennicy, gdy obowiązywała „sucha ustawa”. Kryminalny obrót narkotyków na świecie specjaliści oceniają na 400 miliardów dolarów (7 % wszystkiego, co sprzedaje się i kupuje na Ziemi). Podziemny ich obrót prowokuje korupcję wśród urzędników, rozrost aparatu policyjnego, przepełnienie więzień. Z narkotykami i narkomanami musimy się jakoś „dogadać”, pisze Nadelmann, musimy wychodzić z założenia, że byli i będą zawsze. O co się dogadać? O to, że konsumenci używek to nie przestępcy, a za kratami trzymać tylko tych, którzy je rozprowadzają. W większości krajów już się „dogadali” (w Ukrainie również), choć i tu są problemy dotyczące wszczynania sprawy karnej: jedna „dawka” w kieszeni — konsument, a dwie, trzy… Od czego zaczyna się „diler”, powiedzieć trudno. Co jeszcze? Zalegalizować marihuanę? Możliwe, że część miłośników „trawki” wyrasta z nastoletnio-młodzieńczej fascynacji, ale niemało osób właśnie od niej rozpoczynało drogę do igły. A kto to policzył? E. Nadelmann pisze, że miliony tych, którzy palą marihuanę lub zażywają inne preparaty psychotropowe, właśnie dzięki temu nie spróbowały czegoś mocniejszego, bo zakazujące ustawy przynoszą więcej szkody niż używanie lekkich narkotyków. A kto to policzył? Jest kilka pozycji, co do których zgadzam się z amerykańskim autorem. Pierwsza: hasło „Wykorzeńmy narkomanię całkowicie i za wszelką cenę!” jest bezperspektywiczne, bo narkoman w dziewięciu przypadkach na dziesięć walczy nie po stronie lekarza, a przeciwko niemu, i nie ma ceny, która radykalnie wpłynie na tę sytuację. Druga pozycja: uznawszy to, co jest rzeczywistością, szukajmy czegoś bardziej elastycznego niż Kodeks karny. Potrzebujemy specjalnych środków, uwarunkowanych tym, że dziś w Ukrainie narkomania oraz rozpowszechnienie HIV/AIDS to nie dwa osobne, a jedyny problem epidemiologiczny. W takich warunkach ani legislacyjne niedbalstwo, ani przeciwległa mu strategia wojny domowej przeciwko narkomanom nie mogą być uznane za akceptowalne. TERAPIA ZASTĘPCZA Próba przerwania beznadziejnej konfrontacji społeczeństwa i narkomanów, uwarunkowanej istotą choroby, to terapia zastępcza. Nie chodzi o cud, panaceum, a jedynie o próbę, która jednak pokazała perspektywiczność podczas stosowania w wielu krajach. „Terapia zastępcza” — to leczenie, kiedy do organizmu z zewnątrz trafia jakaś substancja zamiast tej, której organizm pacjenta nie może produkować. Powszechnie znane przykłady: insulina do leczenia cukrzycy czy tyroksyna po usunięciu tarczycy. A co do tego ma narkomania? Przecież insulina czy tyroksyna, nie wyleczając chorych, jednocześnie daje im możliwość postrzegania choroby jedynie jako wielkiej codziennej niedogodności, dożywając (średnio) do tego wieku, do którego dożywają ich nie dotknięci patologią współobywatele. Więc można zastąpić narkotyki-opiaty syntetycznym metadonem. Dziś tak zwaną metadonową terapię wprowadzono lub bada się w wielu krajach świata. Polega ona na tym, że narkomanom legalnie podaje się tabletkowany metadon i mogą oni „zejść z igły”. Metadonowy cykl „haj-depresja” rozciąga się na całą dobę, podczas gdy heroinowy trwa 3—6 godzin. Zatem jedna tabletka zamiast 3—5 iniekcji. W Ukrainie dyskusja o programie metadonowym niemrawo, choć z okresowymi zaostrzeniami, trwa już z dziesięć lat, a w tym czasie narkomania i HIV/AIDS nabyły typowych cech epidemii społecznej. Wielu specjalistów występuje przeciwko terapii zastępczej (nawiasem mówiąc, metadon — to nie jedyny środek, który proponują w tym celu: z nim może konkurować, na przykład, buprenorfina, ale nie to określa istotę). Po pierwsze, piszą krytycy, metadonowy narkoman nie jest lepszy od heroinowego. Po drugie, uważają oni, międzynarodowe instytucje, które dziś bezpłatnie oferują nam metadon i buprenorfinę, nie fi- Zdjęcia Hanny Oborskiej będą promować Ukrainę wiecznie, a te substancje trzeba będzie kupować. Po trzecie, gdzie jest gwarancja, że metadon (buprenorfina) nie popłynie rzeką na czarny rynek z rąk medyków, którzy będą pracować w projektach terapii zastępczej? Po czwarte, wygląda na to, że zagraniczni i ukraińscy propagatorzy terapii zastępczej troszczą się przede wszystkim o własne zyski, lobbując za metadonem (buprenorfiną) nie „za darmo”. Każdy z tych argumentów jest słuszny, jeśli nie brać pod uwagę epidemii HIV/AIDS. Z rąk zarażonego wirusem HIV narkomana musimy zabrać strzykawkę i to jest najważniejsze dla społeczeństwa, choć los tego człowieka pozostaje smutny. Jeśli chodzi o środki, to metadon jest tani, a kosztów programu „zastępczego” nawet nie można porównywać ze stratami, jakie niesie pandemia AIDS. Jeśli chodzi o rolę medyków na czarnym rynku, to nie dzisiaj wychodzą na niego po raz pierwszy; jeśli chodzi o lobbing i korupcję na rynku farmaceutycznym Ukrainy, to jest to bardzo stara śpiewka, która dotyczy nie tylko terapii zastępczej. Lobbowanie za metadonem przez firmę X, która chce przejąć korzystny kontrakt od firmy Y, nie dotyczy tego, na ile metadon (buprenorfina) może lub nie może przysłużyć się walce z AIDS. Moje stanowisko zbiega się z opinią głównego narkologa obwodu swierdłowskiego Federacji Rosyjskiej Jurija Rużnikowa: „Jako lekarz narkolog wiem, że dla zmniejszenia liczby narkomanów ten program znaczenia nie ma. Ale jako lekarz rozumiem, że w warunkach epidemii HIV innej drogi chyba nie ma, dlatego jestem za programem metadonowym”. W warunkach epidemii AIDS musimy szukać nowych dróg, przynajmniej wypróbować to, co zaproponowali inni. Jeśli przeciwko temu protestują stowarzyszenia społeczne rodziców, których dzieci wpadły w kleszcze narkomanii, można ich zrozumieć. Niestety, skuteczność leczenia i liczba tych, których można uznać za wyleczonych, nie zależy od tego, czy „wpuścimy” do siebie metadon. Jeśli przeciwko terapii zastępczej występuje MSW i SBU, motywując to możliwością nadużyć i nielegalnego obrotu metadonem, trzeba im przypomnieć o ich obowiązkach w zakresie walki z takimi zjawiskami. Musimy rozróżniać, gdzie jest stanowisko, a gdzie — poza. Łapanie drobiazgu z jedną „dawką” w kieszeni to za mało. Przerwanie potężnego kanału dostaw narkotyków przez granicę to dobra robota, ale prawdą jest, że żadnego typu „narkotyków” na Ukrainie dzisiaj nie brakuje: granice pozostają dziurawe. Więc musimy walczyć z iniekcyjnym zażywaniem trującego ziela, bo to chyba jedyne, o co naprawdę można „dogadać się” z osobami uzależnionymi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

SPOŁECZEŃSTWO

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Nikt nie wie, po co Bóg w biochemię maku, konopi i koki wmontował substancje podobne do endorfin, które biorą udział w funkcjach komórek mózgu. Nasz “najważniejszy komputer” pracuje tak, że człowiek unika wszystkiego, co nieprzyjemne, i dąży do tego, co wywołuje uczucie zadowolenia. Dobry program… Na poziomie fizjologicznym to sytość, fizyczny spokój oraz seks, na psychologicznym — twórczość, sława, bogactwo, władza itd. Priorytety fizjologiczne i psychologiczne mogą się łączyć w różny sposób — na przykład skrajnie wyczerpany fizycznie biegacz-maratończyk czuje się szczęśliwy, zdobywszy nagrodę olimpijską. Ale jedynym biochemicznym mianownikiem zadowolenia są endorfiny. Mak, konopie i koka jako źródło endorfin mogą zastąpić życie. Taką właściwość mają też dziesiątki substancji syntetycznych, których nie ma w przyrodzie, oraz alkohol (produkt uboczny życiowej działalności drożdży). Dla narkomanii i alkoholizmu charakterystyczna jest potrzeba coraz większej dawki i towarzysząca jej wieloraka patologia; zaczynając od pewnego stadium, zraniony szczęściem mózg prawie traci zdolność do rehabilitacji, a serce, wątroba i nerki — do normalnej pracy. Przy pewnym podobieństwie między narkotykami a alkoholem istnieje różnica. Indywidualne cechy genetyczne sprawiają, że wielu ludzi przez całe życie może spożywać alkohol w ilościach, które nie wywołują ani patologii, ani zachowań aspołecznych. Narkotyki, z nielicznymi wyjątkami, przebijają każdy genetyczny pancerz — takie są cechy Homo sapiens. Powinniśmy odnosić się do ludzi, którzy wpadli w biologiczną pułapkę, nie z pogardą, a ze współczuciem. Nie są gorsi od nas — są bardziej nieszczęśliwi, bo nie potrafili przeciwstawić się “towarzystwu” z jego modą. Na początkowym stadium choroby narkomani mają skłonność do pobłażliwego traktowania reszty ludzkości, przyzwyczajonej do “codziennej szarości”. Popularyzacji narkotyków w różnych czasach i w różnych krajach sprzyjali, na przykład, uczony Freud, piosenkarz Wertyński i wielu hollywoodzkich aktorów. Właśnie z Hollywood najpierw USA, a potem cały świat przyjął “intelektualną modę” na narkotyki. Tamtejsi psycholodzy i psychiatrzy swego czasu ogłosili LSD wytrychem do bram raju, ale była to droga do piekła. Stosowna będzie analogia z działalnością terrorystów: nie ma broni przeciwko tym, którzy założyli pas z materiałami wybuchowymi i są gotowi na śmierć. Narkoman “umiera stopniowo”, ale co robić na tym stadium, kiedy jeszcze można mu pomóc? KONTRPROPAGANDA I KONTROLA Byłoby dziwne, gdybym zaczął wypisywać recepty na szybkie pokonanie narkomanii, zwłaszcza iniekcyjnej, która prowokuje rozprzestrzenianie się infekcji HIV. Żaden środek z tych, o których będę pisał, nie jest nowy, nie jest rozstrzygający sam w sobie i jednocześnie nie jest należycie realizowany na Ukrainie. Problem w tym, że walczymy z narkotykami, z narkomanami, ale nie walczymy z narkomanią jako fenomenem psychologii społecznej i problemem higieny społecznej. 1. Aby zmniejszyć rozpowszechnienie narkomanii, musimy stale przypominać społeczeństwu o jej istnieniu. Prasa, radio i telewizja, ulotki w skrzynkach pocztowych i billboardy muszą ostrzegać, uczyć rozpoznawania i podawać adresy instytucji ratunkowych — codziennie, długo, zawsze. Trzydziestosekundowe filmy dokumentalne o “głodzie narkotykowym” i o ostatnich dniach ostatecznie “złamanych” — gdzie one są? Ktoś musi zapłacić za ich produkcję i emisję w telewizji, ale najpierw ktoś musi zaplanować i zorganizować tę kampanię. O tym, że osoby uzależnione aktywnie reklamują swój styl życia, już była mowa. Musimy coś przeciwstawić (nawiasem mówiąc, zaczynając od “kreskówek” dla najmłodszych: do 11—12 lat każde stworzenie z grzywką czy warkoczykami musi tak napatrzeć się na wilki-narkomanów i krystalicznie czyste zajączki, żeby mieć opór przed głupim ziółkiem na poziomie podświadomości). Należy tworzyć filmy informacyjne dla starszych uczniów, nauczycieli, rodziców, trenerów, duchownych. 2. Biorąc pod uwagę zagrożenia dla zdrowia społecznego, związane z narkotykami, państwo nie może zadowalać się statystyką. Trzeba przeprowadzać wybiórczo-reprezentatywne anonimowe badania i ankiety, wydając pieniądze nie tylko na ich organizację, ale i na wypłaty dla tych, którzy zgodzili się na badanie czy ankietę. Środki na to prawdopodobnie mogą dać instytucje pozarządowe. 3. Zważając na zaistniałą sytuację, musimy wprowadzić obowiązkową diagnostykę uzależnienia od narkotyków dla tych, którzy pretendują na pewne stanowiska lub je zajmują. Uważam za celowe obowiązkowe sprawdzanie wszystkich ludzi w mundurach oraz uczniów za zgodą rodziców. Rozprzestrzeniania narkomanii to być może istotnie nie zmniejszy, ale pozwoli część uzależnionych leczyć jeszcze na tym stadium choroby, kiedy terapia ma perspektywy, a także usuwać z armii, milicji, lotnictwa, kolei i transportu samochodowego przynajmniej narkomanów — pijacy, jak wiadomo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

ZIEMSKI RAJD I ROZKUŁACZANIE

Iwan TOMYCZ — prezes Stowarzyszenia Farmerów i Prywatnych Właścicieli Ziemskich Ukrainy, przewodniczący Partii Chłopskiej Ukrainy. Ukraińska wieś znów stanęła przed licznymi problemami. Zapoczątkowane mniej więcej dziesięć lat temu globalne reformy póki co są hamowane, natomiast zarysowały się niebezpieczne zjawiska, o których wieśniacy już nie mogą milczeć. O nich nasza rozmowa z prezesem stowarzyszenia. — Iwanie Fiodorowiczu, jakoś na konferencji prasowej użył Pan terminu „ziemski deriban” (rozkradanie ziemi). Czy to znaczy, że kwestie ziemskie znów się zaostrzyły? — Trwa rajdowy atak na farmerów, a także na wieśniaków, którzy przekazali swoje udziały ziemskie w dzierżawę przedsiębiorstwom rolnym. Prawdziwa wojna trwa przeciwko farmerowi Słobodianowi w rejonie tyśmienickim na Przykarpaciu. To silne gospodarstwo farmerskie chcą po prostu zniszczyć, żeby zabrać jego ziemię. Wyjaśnienie jest proste: te podmiejskie ziemie kosztują teraz do 10 tysięcy dolarów za ar. Podobna wojna toczy się przeciwko Hajworonskiemu na Dniepropietrowszczyźnie i wielu innym farmerom. Odnosi się wrażenie, że u nas znów odbywa się tak zwane rozkułaczanie pracowitego wieśniaka. Ale to jeszcze nie wszystko. Masowo skupują „hurtowo”, czyli wykupują tak zwane prawo korporacyjne przedsiębiorstw rolnych do zarządzania wydzierżawionymi udziałami. Jakaś firma „Rogi i kopyta” wykupuje całe gospodarstwo — tysiące hektarów, a wieśniacy nawet się o tym nie domyślają. — Ale jak firma „Rogi i kopyta” może przeprowadzić taką transakcję bez wiedzy wieśniaków, którzy oddali udziały w dzierżawę? Bez decyzji zgromadzenia udziałowców? Czy wieśniacy nie mają tutaj prawa głosu? — W statucie przedsiębiorstwa rolnego zapisano, że założyciele to określone osoby. Decyzje podejmują założyciele, którzy sprzedają prawo korporacyjne do korzystania z udziałów. Dla wieśniaka oznacza to, że ma już innego dzierżawcę. On może w ogóle nie płacić wieśniakowi czynszu dzierżawnego. — A co z umową dzierżawy? — Umowę dzierżawy zawierają na oczekiwanie. Z kozami również wszystko jasne: niewymagające zwierzę daje mleko, które ma właściwości lecznicze, oraz specjalną przędzę, którą wysoko cenią znawcy. Zarośnięte trawami i niskimi chwastami ziemie to wspaniała darmowa żywność, przede wszystkim dla owiec. Przez długi okres Ukraińcy hodowali owce, a Czernihowszczyzna zajmowała w tym nie ostatnie miejsce. Wieśniacy w gospodarstwie mieli wełnę i mięso. Owce to zwierzęta naprawdę niewymagające, znajdują sobie pożywienie na pastwisku nawet po bydłach rogatych, prawie zawsze dają przychówek z dwóch jagniąt. Pewien znajomy gospodarz opowiedział, że utrzymując 1 000 sztuk owiec, w ciągu roku otrzymał od państwa pomoc w wysokości ponad 75 tys. hrywien, zrealizował prawie 4 000 kg wełny, około 20 000 kg mięsa. Z gospodarczego punktu widzenia u owcy wysoko ceni się wszystkie organy: żołądek wykorzystuje się w przemyśle mleczarskim, jelita — do wyrobu kiełbasek myśliwskich, gruczoły i żółć — w medycynie. Wełnę i skórę wykorzystuje się w przemyśle lekkim. Oprócz tego podczas wypasania owce spulchniają wierzchnią warstwę gleby i użyźniają ją. Hodowla wielbłądów nie jest bardziej egzotyczna niż hodowla strusi, moda na które doprowadziła obecnie do znacznego zwiększenia liczby strusich ferm na Ukrainie. W realizacji idei rozwoju gospodarstw kosztem hodowli owiec i wielbłądów powinni być przede wszystkim zainteresowani młodzi ludzie. Niestety, z przyzwyczajenia, nawet nasze tradycyjne rolnictwo odczuwa głód kadrowy. Według danych Stowarzyszenia „Ukrmiasoprodukt”, do tej branży prawie nie przychodzą młodzi specjaliści w ciągu kilku ostatnich lat, a 65 % pracowników rolnictwa to ludzie w wieku powyżej 50 lat. W mediach jest dużo informacji od ekologów o szkodliwości żywności, odzieży i materiałów wykonanych z syntetycznych komponentów, podczas gdy wartość niektórych z nich już przewyższa cenę naturalnych. Czy tradycyjny owczy kożuch Ukraińca trzeba przywozić tylko z Turcji? określony termin, na przykład na 10 lat. Pan powie, wtedy wieśniak musi zerwać taką umowę. Śledzimy sytuację i widzimy, że faktycznie wieśniak nie może tego zrobić. Z kołchozu wychodzili, a z dzierżawy — niemożliwe. Umowy są napisane tak, że nawet przez sąd prawdy nie da się dochodzić. — Co przeszkadza naszej wsi i państwu należycie wykorzystać ukraiński chleb? To przecież waluta, nie gorsza od ropy czy gazu. Czy nie mamy możliwości sprzedawać więcej zboża za granicę? — Moglibyśmy, ale nie pozwalają na to nasze moce produkcyjne w zakresie obsługi eksportu zboża — przede wszystkim transportowe. Do tego mamy małą pojemność elewatorów. Niestety, prawie nie ma państwowych elewatorów — wszystko jest sprywatyzowane. Więc eksporterzy z tego korzystają — ładują zboże do własnych elewatorów, biorą go tyle, ile się mieści, i to im wystarcza. Zrujnowaliśmy państwową infrastrukturę na rynku zboża, mimo że za granicą jest wielu potencjalnych nabywców naszych produktów. — Traderzy nadal dominują na rynku? — Niestety, państwo nie bierze udziału w kształtowaniu polityki cenowej. Cena zboża jest taka, jaką ustalają traderzy. Oprócz podniesienia tych cen, nasze stowarzyszenie zaproponowało państwu szerokie stosowanie tak zwanych cen zastawnych. Bo to bardzo korzystne dla wieśniaków. Oznacza to, że wieśniakowi od razu wypłacają 70 procent ceny skupu zboża, na przykład 700 hrywien za tonę jęczmienia. Wieśniak zawiera umowę z Funduszem Agrarnym, otrzymuje środki, które od razu może zainwestować w produkcję — na przykład na przeprowadzenie jesiennych prac polowych. Ale zboże póki co pozostaje u wieśniaka. Mija kilka miesięcy, cena zboża rośnie, wynosi ponad tysiąc hrywien. I wieśniak może, zwracając otrzymane zaliczkowo 700 hrywien, zostawić zboże u siebie i sprzedawać już za wyższą cenę. — Jeszcze jeden bolesny problem — pośrednictwo. Na wsi zmuszeni są oddawać mleko po hrywnie za litr. A w mieście litr produktów mleczarskich — przyszłość ludzkości. Decyzję o ustanowieniu znaku pamięci podjęła Rada Miejska Połtawy, a wykonał go artysta i rzeźbiarz Mykoła Pospolitak. Honorowi goście uroczystości zdjęli płótno z monumentu — i uwieczniony rolnik stanął przed obecnymi. Semenowi Swyrydonowyczowi, człowiekowi prostemu i skromnemu, niełatwo było przystać na taką propozycję swoich wielbicieli. Ale i bać się wątpliwej sławy nie ma podstaw. Dlatego też opowiedział na uroczystościach, jak na dworcu w Astrachaniu, nie dostawszy się do szkoły morskiej, przysiągł podnieść do poziomu prestiżowej pracę rolnika — po tym, jak usłyszał z ust milicjanta drwiące zwrócenie się do pasażerów: uspokójcie się, powiedzmy, w przeddzień święta kolejarzy pojadą wszyscy, „nawet kołchoźnicy”. Lecz zrobił Semen Antoneć znacznie więcej: nauczył wieśniaków żyć w harmonii z przyrodą, chronić ziemię. Przez 30 lat ani jednego kilograma chemikaliów nie otrzymały gleby w Mychajłykach, lokalnie kupują za ponad cztery hrywny. Dlaczego taki procent “zysku” na produktach rolnych? — To monopolizacja i kryminalizacja rynku. Mleczną Ukrainę, tak jak zbożową, przedsiębiorstwa skupujące i przetwórcy mleka podzielili na strefy. Wszystko obstawiono “czerwonymi flagami”. Ci monopoliści dogadują się między sobą. Znaczny “zysk” mają zakłady, pośrednicy, którzy skupują, wreszcie handel. — Co Pan myśli na temat wojen żywnościowych Rosji przeciwko Ukrainie? — Tutaj nie ma nic dziwnego. Zrozumiałe, że Rosja będzie naciskać na Ukrainę metodami ekonomicznymi, a to jedna z nich. Sprzedaż mleka w proszku zablokowano, cukru nie kupują. Co prawda, cukru już nie ma na Ukrainie, branża została prawie zniszczona — w tym roku wyprodukujemy znacznie mniej, niż potrzeba nam, Ukrainie. Wprowadzają ograniczenia na sprzedaż naszej produkcji mięsnej. I od tego cierpią sami Rosjanie. Ale tych, którzy podejmują takie decyzje, nie bardzo interesują zwykli Rosjanie, oni chcą zaszkodzić Ukrainie. Rozmawiał Petro ANTONENKO a obecnie w wielkim gospodarstwie 9 tysięcy hektarów ziemi nie zna ani pługa, ani herbicydów, ani nawozów mineralnych. — My demonstrujemy naszemu państwu, władzy, sąsiadom z innych krajów stabilność, zrównoważony rozwój rolnictwa — poziom naturalnego odtwarzania gleby — dzielił się doświadczeniem agrarzysta. “Agroekologia” ma szkołę rolnictwa ekologicznego, to gospodarstwo bazowe Ministerstwa Polityki Agrarnej Ukrainy oraz Ukraińskiej Akademii Nauk Rolniczych. Tutaj prowadzą badania naukowe, tutaj przyjeżdżają setki delegacji z różnych obwodów Ukrainy i Rosji, z Włoch, Francji, Nowej Zelandii, Austrii, Polski oraz jeszcze wielu krajów świata. Rolnicy wiedzą: ścieżkę w przyszłość, idąc za wybitnymi badaczami, wśród których Łomykowski, Dokuczajew, Wernadski i jeszcze wielu uczonych, wydeptało dla nich praktyczne doświadczenie Antonecia. Na jednej z międzynarodowych konferencji agrarzyści za globalne zadanie dla siebie uznali nakarmienie świata czystymi produktami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NIE BÓJCIE SIĘ WIELBŁĄDÓW W UKRAINIE

Witalij KORŻ, deputowany ludowy Ukrainy (frakcja BJuT) Przejeżdżając przez rodzimą Czernihowszczyznę, ze smutkiem patrzę na pola porośnięte chwastami, a miejscami nawet kilkuletnimi zaroślami. Trudno znaleźć bardziej przekonującą reklamę naszej niegospodarności. Pomysł racjonalnego wykorzystania gruntów rolnych, które przez długi czas nie są uprawiane, zrodził się w moim zespole deputackim z „podpowiedzi” asystentki Niny Sledowskiej. Razem z panią Niną, doświadczonym prawnikiem, deputowaną rady rejonowej, nie tylko zbadaliśmy problem, ale także opracowaliśmy schemat technologiczny w pewnej niszy sektora rolniczego. Schemat jest bardzo prosty, opiera się na wykorzystaniu własnych możliwości mieszkańców wsi i zasobów pola zarośniętego chwastami. Proponujemy „uprawiać” je za pomocą zwierząt gospodarskich. Nie trzeba od razu wybuchać sarkastycznymi uwagami. Przecież wszyscy nie możemy obejść jednego z podstawowych praw technologii: „Struktura narzędzia obróbczego musi być adekwatna do struktury obrabianego materiału”. A jaką strukturę obrabianych materiałów mamy w postaci wieloletnich zarośli na polach? Niskorosłe różnotrawie, wysokorosłe chwasty, krzewy, młode drzewa. Zatem i struktura „narzędzi” musi być odpowiednia: owce, kozy, wielbłądy. Nie spieszcie się z obawami przed wielbłądami w Ukrainie, bo gorszych warunków życia niż w Kazachstanie, gdzie roczna amplituda temperatury powietrza wynosi 80 stopni (od +40°C latem do –40°C zimą), trudno im Lidia WICENIA, m. Połtawa Zdjęcie autora Wznoszenie pomników jeszcze za życia człowieka to zjawisko dla nas nie nowe. Co prawda, taki zaszczyt przypadał chyba tylko wodzom i im samym, zapewne, było wiadomo, że granitowe postumenty przeżyją ich przemijającą i wątpliwą sławę. Lecz ten znak pamięci pretenduje do unikalności: za życia uhonorowano rolnika, legendę połtawskiego rolnictwa, prawdziwego społecznika, znanego na całym świecie, ostatniego wśród agrarzystów epoki radzieckiej Bohatera Pracy Socjalistycznej i pierwszego Bohatera Ukrainy w branży rolniczej, założyciela prywatnego przedsiębiorstwa „Agroekologia” w rejonie szyszackim Semena Antonecia. Podczas uroczystości, które odbyły się przy pierwszym budynku dydaktycznym Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej, o drodze życiowej i osiągnięciach Semena Swyrydowycza z zachwytem opowiadali doktor nauk rolniczych, profesor, rektor akademii Wiktor Pysarenko, jego zastępca ds. pracy naukowej, profesor, zasłużony pracownik rolnictwa Ukrainy Mykoła Opara. Szczerze witali rolnika i podkreślali, że jest on jasnym przykładem do naśladowania, ucieleśnieniem ukraińskiego marzenia dla młodych współczesnych, zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Andrijenko, zastępca przewodniczącego rady obwodowej Petro Worona oraz zastępca mera miasta Wiktor Nikipiełow. Przyszły agronom Taras Mychajłenko w imieniu studentów wyraził dumę, że Semen Antoneć studiował na tej uczelni i obecnie jest jej honorowym profesorem, a przedsiębiorstwo „Agroekologia” stało się filią akademii — prawdziwą szkołą dla praktykantów. Przecież za rolnictwem ekologicznym, za produkcją ekologicznie czystej rolno-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WIEC CZYTELNICZY ONI POLEGLI

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego. 30 marca 1944 roku na obrzeżach Myhałok w rejonie borodziańskim na Kijowszczyźnie w nierównej walce z enkawudzistami zginęło dwunastu żołnierzy UPA. Jako pamięć o tym tragicznym wydarzeniu ustawiono tu kamienny znak, a na mogile — krzyż. W tym roku upamiętnienie bohaterów UPA zorganizował przewodniczący Irpieńskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Łabuński. Poeta Wołodymyr Berezyneć przeczytał własne wiersze. Wystąpili także kompozytor Wołodymyr Szumejko i specjalista ds. gospodarki gruntami rady wiejskiej w Myhałkach Oksana Nazarenko. Na uroczystość przybyli kozacy Towarzystwa Kozackiego Kijowszczyzny, uczestnicy organizacji „Tryzub”, przedstawiciele społeczności, mieszkańcy okolicznych wsi. Wcześniej na takie wydarzenia przyjeżdżali weterani UPA z Korostenia. Ale w zeszłym roku trzech z nich zmarło. To pokolenie odchodzi, nakazując nam nie zapominać, że niepodległość Ukrainy została opłacona krwią bohaterów. Mykoła PETRENKO, m. Lwów. Długą główną ulicą wsi Rozhadowa przejechał oddział jeźdźców — młodych spadkobierców sławy bohaterów — właśnie tak rozpoczynały się uroczystości z okazji odsłonięcia pomnika współmieszkańców, poległych za ukraińską państwowość: Strzelców Siczowych, bojowników Ukraińskiej Republiki Ludowej, Siczy Karpackiej, OUN-UPA. Młodzież jednej z najbardziej świadomych narodowo galicyjskich wsi brała najaktywniejszy udział w walkach wszystkich formacji. Nie odstępowała od swoich przekonań, po tymczasowych porażkach podnosiła się znowu, przelewała młodą gorącą krew, ginęła na polach bitew, w obozach, na wygnaniu… Właśnie stąd pochodzi jeden z najgłośniejszych piewców sławy strzeleckiej Roman Kupczynski. Od domu, w którym urodził się w rodzinie miejscowego księdza, od wzniesionego tu pomnika rozpoczął się uroczysty pochód pod kościelnymi chorągwiami. Procesja rozciągnęła się prawie na pół wsi — do miejscowej szkoły, gdzie stanął nowy pomnik. Autorem obu pomników został znany ukraiński rzeźbiarz Petro Kułyk wraz z architektem Kostiantynem Malarczukiem (pomnik R. Kupczynskiego). Zakończenie. Początek na s. 1. „Wiśniowe noce” (wyświetlano go o szóstej rano), nagrałam na kasetę i teraz wszystkim moim przyjaciołom w Moskwie pokazuję”. Mówiła ona także o walce UPA jako o wojnie sprawiedliwej. Obecnie, najwyraźniej, w Moskwie tego filmu raczej by nie pokazali. Widzowie odbierają go pozytywnie, ponieważ jest zrobiony artystycznie, na granicy dramatu i melodramatu. Obraz wyświetlano w Rosji, Kazachstanie — w Pawłodarze, Astanie, Ałmaty. W Karagandzie — w języku ukraińskim bez tłumaczenia. Dzięki takim filmom można zwrócić uwagę na ten temat, przekonać Ukraińców o tym, że jest to rzeczywiście jedna z najbardziej heroicznych i tragicznych stron w naszej historii. — Nad jakimi jeszcze tematami pracujecie? — Zarówno w kinematografii, jak i w prozie przeważają moje rodzinne Karpaty, Huculszczyzna. Jestem ze wsi Krywopole w rejonie wierchowińskim obwodu iwanofrankiwskiego. Huculi —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

KROKI KU JEDNOŚCI

Anatolij SKORYK, m. Słowiańsk, obwód donecki Po publikacji w gazecie artykułu „Niezauważeni bohaterowie”, poświęconego działalności OUN, do naszej szkoły napłynęły odpowiedzi od ludzi, którzy wyrażali swoje poparcie, dzielili się wrażeniami z tego, co przeżyli. Otrzymując takie listy, rozumiesz, że masz współmyślących. Pytano nas: „Czy autorzy publikacji mają korzenie w Zachodniej Ukrainie?” Odpowiadam: nie, wszyscy urodziliśmy się na Donbasie — to nasza ojczyzna i jesteśmy z niej dumni. Przykro było przeczytać w jednej z odpowiedzi mieszkańca Galicji, że na Donbasie jest wiele zła. Kategorycznie nie zgadzam się z tym poglądem — na Doniecczyźnie jest wielu ludzi gotowych przyjść z pomocą, wesprzeć w trudnych czasach. Wśród nich jest również wielu patriotów Ukrainy, tylko że pojęcie „patriotyzm” nasi obywatele postrzegają i rozumieją różnie. Aby zjednoczyć Ukrainę, musimy odrzucić zbędne emocje, wzajemne oskarżenia i spróbować zrozumieć się nawzajem i zaakceptować siebie takimi, jacy jesteśmy. Kraj trzeba prowadzić ku przyszłości. Nowe pokolenie jest gotowe do zjednoczenia, lecz przeszkodą staje się nie przeszłość, a teraźniejszość — współczesna polityka. Żaden polityk nie jest wart tego, by stać się przyczyną sporu w społeczeństwie. Tymczasem nasi nieżyczliwi korzystają z podziału w kraju, podsycając wrogość narodową — takie konfrontowanie się działa im na rękę. Jesteśmy jednym narodem. Po otrzymaniu tego listu zrozumiałem, że większość ludzi Zachodniej Ukrainy mało wie o naszym kraju. Postrzegają go takim, jakim przedstawiają go politycy w swoich agitkach podczas kampanii wyborczych. Jednoczą Ukrainę na słowach, a w rzeczywistości jest dokładnie odwrotnie. Samodzielnie studiowałem historię Zachodniej Ukrainy lat 40. i odkryłem dla siebie nowe fakty. W klasie staramy się rozmawiać wyłącznie po ukraińsku. Niedawno zorganizowaliśmy „okrągły stół” z udziałem nauczycieli, uczniów, przedstawicieli społeczności i partii politycznych miasta, a także weteranów wojny. Omawialiśmy kwestie patriotyzmu wśród młodzieży. Mimo sympatii do pewnej siły politycznej wszyscy zgodzili się, że uczucie miłości do Ojczyzny powinno być w każdym człowieku — to podstawa sukcesu państwa. Wszyscy obywatele powinni bronić wolności i niepodległości. Apeluję do wszystkich, którym los Ukrainy nie jest obojętny, o rozpoczęcie pracy nad poznaniem całego naszego państwa — jego historii, kultury, religii — i o wsłuchanie się w swoje serce. Jednoczmy się — jesteśmy wszyscy Ukraińcami, bez względu na to, po której stronie Dniepru żyjemy. Poczucie, że jesteś synem narodu ukraińskiego, potomkiem wielkiego kozackiego rodu, powinno budzić dumę. Kto, jak nie my — nowe pokolenie — ma budować to państwo?! I kto, jak nie my, obroni je przed zamachami i zabezpieczy jego interesy?!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Śpiewacy strzeleckiej sławy

…skim projektował Wołodymyr Błiusiuk). Nazwisko Petra Kulyka jest znane na Ukrainie i poza jej granicami. Warto wspomnieć o pomnikach Iwana Pidkowy w Lwowie, Czerkasach i Kanowie, Wasylkowie Terebowlańskim, Pyłypie Konowale, Andrijewi Melnyku, Stepanie Banderze — to na rodzimej ziemi. A za oceanem — pomnik na tysiąclecie chrztu Ukrainy w Chicago, Lesi Ukrainka, Iwan Franko… Pomnik bojownikom o ukraińską państwowość wznoszono za środki Teodora Besza i jego zmarłej żony Anny. Sam Teodor przypisuje to odsłonięcie znaczącej dacie w swoim życiu: za kilka miesięcy minie sto lat od jego narodzin. Tak, właśnie tutaj, gdzie później poznał Romana Kupczynskiego, skąd wyruszył w burzliwą drogę: jako dziesięcioletni chłopiec brał udział w sławnych wydarzeniach Listopadowego Zrywu we Lwowie. Od tego czasu stał się aktywnym działaczem ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego: pełnił funkcje organizacyjne na terenie trzech sąsiednich powiatów — zborowskiego, złoczowskiego i bereżańskiego. W czasie wojny został uczestnikiem grup marszowych pod dowództwem generała R. Szuchewycza. Lata podziemnej walki, powojennej udręki zamieniły się w lata emigracji — przed przeprowadzką za ocean kierował ukraińską gminą Paryża. W Kanadzie stał się jednym z organizatorów młodzieżowego SUM-u, składał datki na sprawy ukraińskie. W szczególności to on sfinansował wydanie trzech tomów Kroniki UPA, założył fundację „Kalina”, która działa przy uniwersytetach im. Iwana Franki i Politechnice we Lwowie. Teodor Besz, któremu choroba nie pozwoliła wziąć udziału w tym wspaniałym święcie, zwrócił się do najmłodszych rodaków: „Dziś przed każdym z was stoi szczególne zadanie — zachować, rozwijać i umacniać Ukrainę. Pamiętajcie o tym. Na waszych barkach spoczywa trudna praca — w czasie niestabilności gospodarczej i politycznej nieść sztandar niepodległości”. Na odsłonięcie przybyli goście z Tarnopola, Lwowa, Zborowa, Złoczowa, Bereżan, chór weteranów-powstańców z Czerwonogrodu oraz ich współtowarzysze z innych miast. Przejmujące słowo na odsłonięciu wygłosił zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Lubomyr Huzar. Opadła zasłona — i ukazał się naprawdę wspaniały pomnik. Wójt gminy Maria Rak odczytała wyryte na granicie: „Synom i córkom Ukrainy, którzy polegli w walce z bolszewickimi katami o Wolność Ukrainy”. Uroczystość trwała jeszcze długo. Rozbrzmiewały pieśni, a w niebie jak salut rozbłysły słowa wiecznej przysięgi: strzec pamięci poległych bojowników o to, co dla nas najdroższe — ukraińską państwowość. W 1941 roku nastąpił kolejny epizod II wojny światowej: wojska Rzeszy ruszyły na Wschód, dla Ukrainy oznaczało to jedynie zmianę jednego reżimu okupacyjnego na inny. Później znów powrócił poprzedni reżim okupacyjny. Często narzekamy: i tego nie zrobiono, i tamtego, obwiniamy Prezydenta. Ale są struktury państwowe, które powinny pracować dla Ukrainy. Wtedy nastaną zmiany. Rozmawiała Nadija KYRJAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «ZAWSZE NIEUJARZMIENI», s. 1

ZAWSZE NIEPOKORNI

Zdjęcie Nadiji Kyrjan to czysto góralskie plemię. Huculszczyzna interesowała mnie zawsze. Mój pierwszy film to “Melancholijny walc” na podstawie utworów Olhy Kobylańskiej. Nieco dodałem z zapisków dziennikowych pisarki, które właśnie wtedy zostały przetłumaczone z niemieckiego. Wszystko to splotło się w film, który wyreżyserował Borys Sawczenko. Są urbanistyczne utwory prozatorskie, ale jest ich mniej. — Co jest potrzebne, aby temat UPA wreszcie jednoczył naród, a nie dzielił? — Stanie się tak tylko wtedy, gdy będziemy mieli normalną ukraińską władzę na wszystkich szczeblach. Na przykład Prezydent wydał dekret o szerokim naświetlaniu tematyki UPA, w szczególności o organizowaniu wystaw. W Kijowie są dziesiątki muzeów, a wystaw było tylko dwie: w naszym muzeum i Muzeum Wojny. I to w stolicy! Jeździłem do Lwowa, do Muzeum Walki Narodowej. Wypożyczono nam eksponaty, od kijowskich kolekcjonerów zebrałem niektóre książki, ulotki itp. Pomogła biblioteka imienia Olżycza. Dodaliśmy współczesne materiały i zrobiliśmy wystawę w dwóch salach, demonstrowaliśmy filmy o UPA. Druga wystawa była w muzeum, które z jakiegoś powodu do dziś nazywa się Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Uważam, że to również jeden z mitów, który przeszkadza nam poprawnie oceniać zarówno teraźniejszość, jak i historię, ponieważ w tej wojnie Ukraina stała się zakładniczką z jednej strony stalinowskich planów, a z drugiej — hitlerowskich. Ta wojna dla Ukrainy nie była ojczyźnianą, to była wojna światowa, bo w najstraszniejszym konflikcie brało udział wiele krajów. Ukraińską Republikę Ludową na początku lat dwudziestych ubiegłego wieku w istocie okupowano. 22 czerwca

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

BYLI GŁOSEM UKRAIŃSKIEJ DUSZY

Kilka dni temu w Domu Pisarzy na ulicy Bankowej 2 żegnaliśmy się z Anatolijem Skrypnykiem. Erudyta, intelektualista, znakomity eseista, prowadzący programy Radia Ukraina. Zupełnie niedawno, w kwietniu, obchodził 60. urodziny. A 3 października we Lwowie zmarł Ihor Rymaruk. Mówi się, że kilka dni przed śmiercią potrącił go samochód. Prezes Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich, laureat Nagrody im. Szewczenki, wieloletni redaktor naczelny „Suczasnosti”, wysoko utalentowany poeta i człowiek o łagodnej, bezbronnej wobec okrucieństw świata duszy — taki pozostał w naszej pamięci Ihor, który odszedł do światów wiecznych w wieku pięćdziesięciu lat. Byli głosem ukraińskiej duszy. Nie zdążyli jeszcze tak wiele napisać o nas i dla nas. Wieczna pamięć Rycerzom pióra!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

SERCE ODDANE UKRAINIE

9 października w Domu Pisarzy Ukrainy (ul. Bankowa 2) odbędzie się wieczór pamięci wybitnego działacza Proświty, znanego ukraińskiego pisarza i działacza społecznego Anatolija POHRYBNEGO. Anatolij POHRYBNY był jednym z wyrazistych działaczy „Proświty”, obrońcą języka ukraińskiego. Doktor filologii, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium), akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy oraz Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk (Nowy Jork), był członkiem Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki. Wchodził w skład komitetów organizacyjnych, które założyły Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (obecnie „Proświta”), Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres Ukraińskiej Inteligencji. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierował Ogólnoukraińskim Towarzystwem Pedagogicznym imienia H. Waszczenki. Autor ponad 20 książek i setek artykułów naukowych. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, a także nagród im. I. Ohijenki, I. Bahrianego, O. Biłeckiego, B. Hrinczenki, A. Nytczenki, Fundacji im. T. Szewczenki. Był członkiem Centralnej Rady oraz Rady Starszych URP „Sobór”. Proponujemy Państwa uwadze rozdział książki Anatolija Pohrybnego „Myślę, ale nie chcę, albo O fałszu pewnej etykiety”. Skomentować to warto chyba tylko tak: zasadniczo mylą się ci politykierzy, którzy uważają, jakoby planowane przez nich ustawowe niszczenie języka ukraińskiego Ukraińcy milcząco ścierpią. Ależ nie, to nieuchronnie obróci się nie tylko zaostrzeniem międzyetnicznego rozłamu, ale i nadejściem prawdziwej narodowowyzwoleńczej walki, skierowanej na ostateczne przezwyciężenie na Ukrainie tego haniebnego zjawiska, które socjologowie i politycy nazywają wewnętrznym kolonializmem. Sądzę, że naszym, Ukraińców, obowiązkiem jest nie dopuścić do niszczycielskiej burzy na naszej ziemi. Przy czym to, co z powodu obecnej własnej inercji nagle musielibyśmy po jakimś czasie wywalczyć w okolicznościach skrajnego wzburzenia społecznego, możemy (póki co możemy!) утверджувати (potwierdzać) dzisiaj w sposób całkiem pewniejszy, właściwie spokojny — i to właśnie w sposób zakrojonej na szeroką skalę, wcale nie agresywnej, ale wytrwałej i zdecydowanej ogólnonarodowej akcji „Porozumiewajmy się po ukraińsku”. Nie potrzeba, sądzę, dla tej akcji ani żadnego komitetu organizacyjnego, ani sztabu koordynacyjnego. Wymagany jest tylko własny przykład, własny czyn każdego, kogo choć trochę bolą bóle naszego języka. Chcecie dołączyć do leczenia językowej choroby ukraińskiego społeczeństwa? Zatem potrzeba od Was tylko jednego: abyście sami w każdych okolicznościach i wszędzie, gdzie tylko Was rozumieją, posługiwali się językiem ukraińskim. Powtarzam: w pracy, na ulicy, w sklepie, w transporcie… I nie warto się wstydzić, jeśli w Waszym języku zdarzy się rusycyzm czy surżyk. Pocieszajcie się już tym, że to wkrada się w Wasz język skaza na Waszej drodze do bardziej jakościowego, do ukraińskiego języka literackiego, którym należy mówić pewnie, z szacunkiem do samego siebie, nawet dumnie, bez żadnego kompleksowania. No, tak — dla analogii — jak pewnie i głośno wszędzie mówili „młodoczesi”, potwierdzając swój język czeski. Dobrze byłoby wziąć z nich przykład także naszym „młodoukraińcom”, zwłaszcza studentom. Zatem „porozumiewajmy się po ukraińsku”, zatem własny czyn, który, podkreślam, potrzebny jest nie tylko właściwie dla języka jako takiego. Mamy bowiem sytuację, w której język to niezmiernie szerzej, na większą skalę, niż język. Sama nasza państwowość, jej dalsze wzmacnianie czy przeciwnie — osłabianie, jej soborowość, zlikwidowanie narzucanego przez regionalistów i komunistów bezpodstawnego podziału Ukrainy na Zachodnią i Wschodnią, stopień oświecenia społeczeństwa ukraińską ideą narodową, miara patriotyzmu naszych obywateli — wszystko to jest bezpośrednio powiązane z należytym potwierdzeniem u nas państwowego języka ukraińskiego, którego znaczenie dla Ukrainy jest doprawdy zbawienne. Nie na darmo przecież takie wysiłki i takie miliardy wydawane są na to, aby Ukraina pozostawała zrusyfikowana. Oto dlaczego także „Porozumiewajmy się po ukraińsku” — ruch, akcja, do spopularyzowania których powinny dołączyć wszystkie nasze narodowo-państwowe partie, organizacje społeczne, instytucje, koniecznie — środki masowego przekazu, właściwie wszyscy, którzy rozumieją ważność rzeczy wzmacniających państwo i naród, o których mówię. Zaznaczę, że jednocześnie ze mną ten sam temat poruszają także moi korespondenci. Pisze, dla przykładu, Olha Nieznany autor. „Pokrowa Bogurodzicy” Onyszczenko z m. Fastów, która mając 88 lat, nie traci nadziei, by „przeżyć nieczystość, która zawładnęła Ukrainą”, oraz która jest przekonana, że w narodowej i obywatelskiej świadomości naszego ludu wyjątkową rolę musi odegrać należyte potwierdzenie języka państwowego. „Mądry mój narodzie! — czytamy w liście. — Podpowiedz mi, a ja poradzę wielce szanownemu profesorowi A. Pohrybnemu, który już od lat puka do naszych serc, jak ostatecznie zapukać do naszych zrusyfikowanych Ukraińców, żeby i w nich odezwał się, ożył ten zakątek rozumu, gdzie ukryta jest mądrość. Wtedy wszyscy my, Ukraińcy, przemówimy na swojej ziemi swoim językiem. Na zachodzie będzie on zachwaszczony sąsiedzką polszczyzną, na wschodzie — sąsiedzkim rosyjskim, ale z pomocą naszej woli i prawdziwej ukraińskiej władzy, która u nas z czasem niechybnie będzie, wypielimy chwasty z naszego języka, a ze swoich dusz — małorosyjskość”. I znowu w tym liście apel do narodu: „Proszę Cię przez gazety, radio, listy do władz i do profesora A. Pohrybnego, podpowiedz mi i takim zranionym jak ja, jak obudzić głuszców, jak nie dopuszczać do dalszej „sztepselizacji” naszego mówienia (byli tacy Sztepsel z Tarapunką), jak, okazując swoją wolę, być każdemu Ukraińcowi samym sobą, a nie popychadłem, konformistą wobec nie swojego języka czy wyrodkiem, który chce na Ukrainie drugiego języka państwowego”. Temat konieczności szerokiego ruchu pod taką samą nazwą „Porozumiewajmy się po ukraińsku” rozwija w swoim liście Leonid Pinczuk z m. Mikołajów, który powołuje się, niestety, na nie wymienionego z nazwiska Ukraińca z Sewastopola, który, jak twierdzi, zainicjował ten ruch. Zauważmy przy okazji: podobne ratunkowe dla naszego języka inicjatywy rodzą się w najbardziej zrusyfikowanych zakątkach państwa. W szczególności, w swoim apelu do Ukraińców p. Pinczuk wzywa: „Porozumiewajmy się między sobą, szanowni Ukraińcy, w języku ukraińskim, pomóżmy sobie nawzajem w opanowaniu go oraz w jego potwierdzeniu”. Uczyńmy w ten sposób drogę do zjednoczenia narodu tytularnego i do stabilności w państwie jak najkrótszą. I niech nie powstrzymują nas zastraszania jakimś nacjonalizmem czy „przymusową ukrainizacją”, wszak chodzi o rozpowszechnienie języka ukraińskiego wśród Ukraińców, w czym powinni być zainteresowani wszyscy świadomi obywatele naszego państwa”. A dalej — rzeczy praktyczne: „Zacznijmy od prostych rzeczy, zwracając się w języku ukraińskim na ulicy, w metrze, transporcie, biurze, sklepie czy na targu, w rozmowach przez telefon itd. Wyjaśniajmy, że każdy Ukrainiec ma nie tylko prawo wyboru języka komunikacji, ale także obowiązek, odpowiedzialność przed narodem, społeczeństwem za język ojczysty, który bez używania stanie się łaciną”. „Niech usłyszą wezwanie „Mów po ukraińsku” znani na Ukrainie ludzie — artyści, politycy, sportowcy, naukowcy, nauczyciele i lekarze, przedstawiciele władzy i biznesu: szanowni państwo, miejcie odwagę posługiwać się ukraińskim konsekwentnie, wszędzie i codziennie, wszak rozmawia z wami wielu ludzi. Rozszerzmy więc akcję „Mów po ukraińsku” na całą Ukrainę, uczyńmy ją bezterminową dopóty, dopóki język ukraiński nie zyska takiego rozpowszechnienia wśród Ukraińców, jak na przykład rosyjski wśród Rosjan”. Wezwanie do utwierdzania języka państwowego z inicjatywy i siłami samego narodu ukraińskiego, który, ratując się przed denarodowieniem, powinien poprzez determinację samych obywateli konsekwentnie używać swojego języka „zarówno w życiu osobistym, jak i prywatnym” („to będzie najbardziej wymowne i rozstrzygające referendum”), zawiera również przekazany mi list pisarki z Kanady Łesi Chrapływej-Szczur. Czyli i w tym liście — ten sam temat: mówmy po ukraińsku. Temat, który, można powiedzieć, został już wycierpiany przez społeczeństwo i czeka tylko na to, by do jego realizacji zgodnie i wspólnie włączyło się całe świadome obywatelstwo. W końcu, czyż programy koncertowe grupy Saszka Położynskiego w niewielkich miastach Ukrainy — to nie „Mów po ukraińsku”? Albo coraz bardziej masowa akcja „Nie chodzić na filmy z rosyjskim tłumaczeniem”, której celem jest wywarcie presji ekonomicznej na dystrybutorów, przekonanych o tym, jakoby tłumaczenie filmów na język ukraiński było finansowo nieopłacalne — czy to nie wkład w rozwiązanie tego problemu? Czyli dla osiągnięcia owego „Mówmy po ukraińsku” rozproszonymi siłami już coś się robi. Przekształcić to w frontalny i najbardziej masowy ruch — oto zadanie. Oczywiście, istnieją różne sposoby ochrony przez obywateli swoich praw językowych. Oto niedawno media doniosły: nie gdzie indziej, a w Ługańsku wywalczył swoje prawo do nauki w języku ukraińskim na tamtejszym uniwersytecie mieszkaniec tego miasta Serhij Melnyczuk, z czym warto tego wytrwałego i niezłomnego młodzieńca, który nie zawahał się znieść długotrwałej i ciężkiej batalii sądowej, szczerze pogratulować. Ja zaś mówię o sposobie, który nie wymaga ani żadnej biurokracji, ani czasu — potrzebne jest jedynie wzmocnione determinacją pragnienie włączenia się własną postawą, własnym przykładem, własnym językowo-społecznym czynem do tego oto dojrzałego i koniecznego — „Mówmy po ukraińsku”. Zatem precz z obojętnością! Precz z wahaniem! Niech przybędzie ukraińskiego brzmienia na sobornej ukraińskiej przestrzeni!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

TWÓJ OBOWIĄZEK — ROZMAWIAJ PO UKRAIŃSKU!

Hasło umieszczone w tytule można rozumieć na różne sposoby: jako wezwanie, jako nazwę długotrwałej akcji lub szeroko zakrojonego ruchu, jako wyrażoną głębokim sensem deklarację ukraińskiej obywatelskiej postawy narodowej. Niech każdy odbiera to tak, jak zechce. Ja zaś wkładam w to hasło następujące znaczenie. Rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy bądź taki, jakim stworzył cię sam Bóg i nasi przodkowie na tej ziemi. Rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy przezwyciężaj lęk lub niezdecydowanie wobec języka ojczystego, typowe jeszcze dla wielu Ukraińców, i mów nim pewnie i przekonująco. Rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy nie ograniczaj przestrzeni, w której brzmi on z twoich ust, jedynie własnym mieszkaniem i najbliższymi znajomymi. Rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy rozmawiaj nim wszędzie: w domu i w pracy, w sklepie i w transporcie, w pomieszczeniu i na ulicy — po prostu wszędzie. Rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy rozmawiaj nim z każdym, kto go tylko rozumie; ludzi zaś, którzy nie rozumieją języka ukraińskiego, na Ukrainie praktycznie nie ma. Wreszcie, rozmawiaj po ukraińsku — to znaczy wykorzeniaj w sobie niewolniczy nawyk językowej uległości, służalczości, nieuzasadnionego dostosowywania się do innego języka — najczęściej w innych warunkach do rosyjskiego. Raz jeszcze zastanów się: po co, w jakim celu to dostosowywanie, skoro twój rozmówca doskonale rozumie twój język? Po co, w jakim celu, skoro w zdecydowanej większości przypadków twój rozmówca sam jest Ukraińcem, chyba że nieświadomym swojego języka? Po co, w jakim celu, skoro blisko piętnaście procent Rosjan, mieszkających na Ukrainie, również dobrze rozumie nasz język, mimo że dla nich, jak twierdzą, „удобнее” mówić po rosyjsku? Wreszcie, dlaczego tak rzadko domagamy się tego, by i dla nas, Ukraińców, mówienie własnym językiem także było „удобнее” — wygodniejsze? Jak długo będziemy żyć cudzą pożyczką? Zatem, moi czytelnicy, rozmawiajmy po ukraińsku. Bynajmniej nie po to, by lekceważyć inne języki, lecz by utwierdzać język własny, narodowy. Bo jak może on się utwierdzić, jeśli nie podstawi pod to siebie każdy, kto nie uważa, że stan naszego języka jest już normalny? Ktoś z naszych obywateli liczy tu na władzę, na państwo — mianowicie: niech Prezydent wyda dekret, niech Rada Najwyższa uchwali ustawę… Co tu dużo mówić, od najwyższej władzy wiele, bardzo wiele zależy, lecz pod jednym warunkiem: że jej stanowisko i dążenia będą zbieżne z naszymi. Czy jednak są zbieżne, jak choćby w przypadku rządu Janukowycza i Rady Najwyższej, w której składzie przeważają właśnie deputowani obojętni, a nawet po prostu wrogo nastawieni do słowa ukraińskiego? I ktoś łudzi się, że przyjmą oni ustawę „O języku ukraińskim jako państwowym” albo ustawę „O stosowaniu języków na Ukrainie”, których projekty w sierpniu 2006 roku zostały zatwierdzone przez IV Światowy Kongres Ukraińców? Osobiście nie mam co do tego żadnych złudzeń, tym bardziej że obecnie w Radzie Najwyższej czekają na rozpatrzenie już ponad dwadzieścia projektów ustaw, z których każdy przewiduje uznanie języka rosyjskiego również za język państwowy (lub urzędowy) na Ukrainie. Zatem pierścień wokół naszego języka zacieśnia się i zacieśnia, i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

HISTORIA „PROŚWITY”

Nina SZMURIKOWA, przewodnicząca Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Założycielami Podolskiej „Proświty” byli nauczyciele, lekarze, księża: Juchym Sicinśkyj, Kost’ Sołucha, Serhij Iwanyćkyj, Josyp Doronowycz, Kyryło Styrankewycz (pseudonim literacki Podolenko), Ołeksij Biłousow, Trochym Pawłowśkyj, Anna Sołucha, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Mychajło Zawojko, Witalij Styrankewycz. Utworzono ją w październiku 1905 roku, a już 4 maja 1906 roku generał-gubernator zatwierdził statut. Podolanie rozpoczęli pracę od rozpowszechniania literatury ukraińskiej, zakładania bibliotek, czytelni, kółek dramatycznych i chóralnych w guberni. Czytali wykłady, organizowali wystawy. Rząd carski przeszkadzał w tym, ale wokół towarzystwa i tak gromadziła się inteligencja, młodzież. Najcięższe czasy nastały z początkiem wojny w 1914 roku. Pracę wstrzymano, a z czasem Podolską „Proświtę” wraz z innymi oddziałami organizacji zamknięto. Jednak iskra, która żywiła Towarzystwo, nie zgasła i zaraz po 1917 roku wznowiło ono działalność. Mimo przeszkód, pierwszy okres działalności Podolskiej „Proświty” (1905—1914) zaświadczył, że sprawa ukraińska dopiero nabiera rozpędu. Działania, które prowadzili pierwsi proświcianie, wywierały przyjemne wrażenie na publiczności, budząc świadomość narodową. Tytanicznych wysiłków w tym celu dołożył pierwszy przewodniczący „Proświty”, lekarz Kost’ Hryhorowycz Sołucha, który urodził się 17 maja 1861 roku we wsi Korytne w powiecie bałckim guberni podolskiej. Po wznowieniu „Proświta” bierze jak najaktywniejszy udział w otwarciu Kamienieckiego Uniwersytetu Ukraińskiego; otwiera gimnazjum imienia Rudanśkiego (które z czasem stało się państwowym); inicjuje otwarcie gimnazjum dla dorosłych; zakłada chór narodowy i przedszkole. W ciągu 1919 roku zarządza Domem Szewczenkowskim i działającym przy nim teatrem; bierze czynny udział w ukrainizacji szkół na Podolu. Podczas okupacji polskiej towarzystwo wchodzi w walkę z polskimi władzami o szkołę ukraińską i udziela schronienia w swoim lokalu trzem szkołom ukraińskim: gimnazjum imienia Rudanśkiego, żeńskiemu gimnazjum wiejskiemu oraz kolejowej wyższej szkole początkowej. Razem z towarzystwem Ukraińskiego Czerwonego Krzyża „Proświta” urządziła bezpłatną ambulatorium, którego utrzymanie wzięło na siebie towarzystwo Czerwonego Krzyża, a „Proświta” udostępniła lokal. Oprócz tego towarzystwo zajmowało się również działalnością wydawniczą. Zatem po 1917 roku ruch oświatowy na Podolu staje się masowy dzięki aktywności narodowej prośwician. Jeśli w 1914 roku Podolska „Proświta” liczyła zaledwie 150 członków, to w 1919 roku istniały już 203 oddziały. Wzrostowi świadomości narodowej podolan sprzyjały także wydarzenia wojenne (przez terytorium Podola przechodziły fronty), uciski samodzierżawia, później — władz niemieckich i polskich. Ludzie szukali możliwości ocalenia Ukrainy przed ciemiężycielami. Dlatego też rósł duch patriotyczny, który unosił się wokół „Proświty”. Ta organizacja społeczna pozostawała poza wpływem jakichkolwiek partii, nurtów ideologicznych. Proświcianie nie przejmowali się zbytnio polityką, ponieważ, zgodnie ze statutem z 1906 roku, „towarzystwo ma na celu pomoc w kulturalno-oświatowym rozwoju narodu ukraińskiego na Podolu”. Powróciwszy z frontu, nasłuchawszy się agitatorów wszelakich partii, byli żołnierze chętnie przystawali do grupy prośwician, aby budować własne państwo. Najaktywniejsza była młodzież, gdyż pragnęła zmian społecznych. Tak więc, jeśli w pierwszym okresie swojej działalności szeregi prośwician zasilała inteligencja, duchowieństwo, to w drugim (1917—1923) — mało piśmienni robotnicy i chłopi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

BYŁO NIEŁATWO ZA KAŻDEJ WŁADZY

Kiedy do władzy ostatecznie doszli bolszewicy (listopad 1920 r.), ustanowili nowe porządki. Pracę towarzystw początkowo kontrolował komitet rewolucyjny, a z czasem placówki Proświty podporządkowano pododdziałom edukacji pozaszkolnej terytorialno-powiatowych wydziałów edukacji narodowej pod patronatem komitetu oświaty politycznej (Kamieniecki komitet oświatowo-polityczny kierowany był przez poetę Iwana Dniprowskiego-Szewczenkę). Wszystkie placówki przechodziły przerejestrowanie za zgodą komitetu oświaty politycznej. Dobór kadr i przeprowadzanie jakichkolwiek działań odbywało się tylko za zgodą komisarza politycznego. Jednak, jak świadczą dokumenty, władza radziecka prześladuje działaczy Proświty, a w 1923 roku całkowicie przerywa pracę „Proświty”. Członkami Podolskiej „Proświty” byli znani na Ukrainie działacze i językoznawcy: Hryhorij Hołoskewycz (wieś Suprunkiwci), Stepan Dłożewski, Fedir i Anton Szumlanscy, Serhij Iwanicki, historycy sztuki Wiktor Prychodko, Wołodymyr Siczynski, ojciec admirała floty Mykyta Horszkow, pisarze Hryhorij Kostiuk, Wołodymyr Herasymenko, Mykyta Hodowanec. Podolskim krajowym towarzystwem „Proświta” kierowali: lekarz Kost Sołucha (1906—1917); nauczyciele Jewhen Szmankewycz (1918—maj 1919), Jewhen Kondracki (1919—1920), Anton Szumlanski (1920—1923). Sekretarzami „Proświty” pracowali W. Styrankewycz, W. Siczynski. Pawło Butowski był zastępcą przewodniczącego (1918—1920). Po odnowieniu „Proświty” Chmielnickim zjednoczeniem obwodowym kierowali pisarze: Mykoła Mahera (1989—1990), Wasyl Horbatiuk (1990—1994), Witalij Maćko (1994—2004), Nina Szmurikowa-Hawryluk (od 2005 roku). Praca w Prośvicie nie była łatwa za żadnej władzy: za reżimu carskiego, za rządów Dyrektoriatu, a ostatecznie „Proświta” całkowicie zakończyła swoją działalność za bolszewików. Wniosek jest jednoznaczny: nas, Ukraińców, każda władza chciała jak najszybciej spolonizować, zmadziaryzować, zrusyfikować, sturczyć, zniemczyć. „Proświta” przeszkadzała okupantom, ponieważ stała na straży interesów narodowych narodu ukraińskiego. Dokumenty dotyczące Podolskiej „Proświty” są rozproszone po różnych archiwach, jednak nasz obwód utworzono w 1937 roku, a „Proświta” działała do 1923 roku. Dlatego w Państwowym Archiwum Obwodu Chmielnickiego oraz częściowo miejskim (Kamieniec Podolski) zachowały się dokumenty o działalności „Proświty” jedynie z południowych rejonów współczesnej Chmielniczyzny. Materiały o placówkach Proświty z rejonów północnych przechowywane są w Żytomierzu, a z rejonów centralnych i wschodnich — w Państwowym Archiwum Obwodu Winnickiego. Działacze Proświty z Chmielniczyzny na początku lat 90. ponownie rozwinęli działalność, biorąc za podstawę dorobek poprzedników. Obecnie aktywnie działają działacze Proświty z Szepietówki (przewodnicząca Hałyna Ostrowska), zjednoczeń rejonowych: Dunajowieckiego (Wałentyna Bajtałuk), Czemierowieckiego (Switłana Pawłyszyna), Starosieniawskiego (Lubow Serdunycz), Połońskiego (Roman Pełych), Letyczowskiego (Emilija Kondratyszyna), Winkowieckiego (Switłana Sawrij), Derażniańskiego (Olha Kowpak), Izasławskiego (Wasyl Krawczuk), wsi Pasiczna w rejonie starosieniawskim, gdzie pracują nauczyciele-entuzjaści Ihor i Tetiana Rusyny, oraz Chmielnickiego (przewodnicząca Zoja Didenko). Do pracy w Prośvicie aktywnie włącza się młodzież. Zwycięzcami konkursów w Kijowie zostali młodzi działacze Proświty: Julija Wozniuk (Dunajowce), Iryna Statko (wieś Koczubijiwka w rejonie czemierowieckim). Zjednoczenie obwodowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nawiązało kontakt z Ukraińcami z diaspory. W połowie lat 90. wiele książek podarowali działacze Proświty z Chicago (przewodnicząca towarzystwa Wira Bodnaruk). Pewnie krocząc drogą wytyczoną przez poprzednie pokolenia, obecnie obwodowe zjednoczenie działaczy Proświty określa palące problemy rodzinnego kraju i Ukrainy, pragnie brać aktywny udział w ich rozwiązywaniu. W ścisłej współpracy z organami władzy, wydziałem kultury i turystyki, bibliotekami, placówkami edukacyjnymi „Proświta” stale znajduje się na pierwszej linii codziennych dokonań. Bierzemy najaktywniejszy udział w wydarzeniach szewczenkowskich — w Chmielnickim, we wsi Hwardijśke (Felsztyn) w rejonie chmielnickim; w wydarzeniach związanych ze słowem, z książką — uroczyste otwarcie tygodnia książki dziecięcej we wsi Łysohirka w rejonie letyczowskim „Podróże po wszechświecie książek”. Przeprowadziliśmy ciekawe spotkanie z pisarzami w jednej z bibliotek miasteczka rejonowego; zorganizowaliśmy popularne konkursy — „Najlepszy czytelnik Ukrainy”, na najlepszą ilustrację, własny wiersz, opowiadanie; Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Proświta w duchowo-kulturowym wzroście Ukrainy” w Chmielnickim oraz rejonową „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie” w Starokonstantynowie. W audycjach radiowych opowiadamy o działalności „Proświty” czy o literaturze dziecięcej regionu. Organizujemy spotkania z uczniami gimnazjum w Starokonstantynowie, studentami Chmielnickiej Akademii Pedagogicznej czy z ciekawymi świata maluchami w przedszkolu; tradycyjne czytania — Bułajenkowe w rejonie krasiłowskim czy Achmatowe w Słobidce-Szemiwskiej i inne. W 2006 roku na Podolu odbyły się święta jubileuszowe, konferencje — wydarzenia z okazji 100-lecia Podolskiej „Proświty”. Zatem Kamieniecka, a później Podolska „Proświta” — to jedna z najstarszych na Ukrainie. Wokół niej gromadziły się swego czasu wszystkie postępowe siły ukraińskie Podola. Szanowana organizacja społeczna odgrywa ważną rolę w zachowaniu i pomnażaniu duchowych skarbów narodu ukraińskiego, ochronie interesów narodowych na ostrych zakrętach historii. Nie powinniśmy o tym zapominać. …Przeczytajcie znowu Tę sławę. I czytajcie Od słowa do słowa, Nie pomijajcie ani tytułu, Ani tej przecinka, Wszystko rozbierzcie… i zapytajcie Wtedy siebie: kim my?.. Czyimi synami? jakich ojców? Mamy szlachetny cel — utwierdzenie państwowego języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podniesienie duchowości i dobrobytu narodu ukraińskiego. Oto dlaczego „Proświta” tak długo żyje. I będzie żyła, dopóki rodzinny kraj, Ukraina będzie potrzebować bezinteresownych dokonań w imię godnego losu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ZIEMIA KOZACKA

wątpliwe, czy będą w stanie, choć, zdaniem przedstawicieli większości organizacji kozackich Ukrainy, ustawa „O podstawach odrodzenia i rozwoju ukraińskiego kozactwa, organizacjach kozackich i ich zjednoczeniach” będzie mogła zlikwidować nieład, który panuje we współczesnym ukraińskim kozactwie już prawie 20 lat. Przecież do dziś, mimo znacznego wzrostu autorytetu kozaków od czasu, gdy Hetmanem Ukrainy ogłoszono prezydenta Wiktora Juszczenkę, nie ma jednolitej koncepcji rozwoju ruchu kozackiego. Różne zjednoczenia kozackie są zwolennikami różnych wyznań religijnych i sił politycznych, misję współczesnego kozactwa postrzegają różnie: ktoś przejmuje się zabytkami, ktoś inny – wydawnictwami książkowymi, szkoleniem młodego pokolenia, a jeszcze ktoś, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy, zajmuje stanowisko antypaństwowe. Dlatego już dawno zaistniała potrzeba przeglądu zasad działalności, strukturyzacji organizacji kozackich i stworzenia jednolitego rejestru kozaków Ukrainy. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, we wszystkich jednostkach administracyjno-terytorialnych Ukrainy działa ponad 500 osób prawnych różnych szczebli, które identyfikują się jako kozackie. Z nich (według stanu na 1 września) 33 mają status międzynarodowy lub ogólnoukraiński, 155 – obwodowy, 215 – rejonowy (miejski). Oprócz tego jeszcze kilka tysięcy organizacji społecznych jako jedno ze swoich zadań statutowych określa wychowanie młodego pokolenia w tradycjach kozackich. Bezsprzeczni liderzy pod względem liczby zarejestrowanych organizacji kozackich to obwody dniepropetrowski (62), czerkaski (55), Autonomiczna Republika Krymu (51), połtawski (30), kijowski i doniecki (po 28 każdy). Ukraińcom i Rosjanom wspólnie usypać na polach bitew pod Połtawą i Konotopem kurhany pokoju na wzór Wzgórz Morawskich. Niech więc te miejsca staną się nie tylko polem chwały tej czy innej armii, ale przypomnieniem dla żyjących o absurdalności wszelkich wojen, zwłaszcza teraz, gdy Rosja pobrzękuje bronią. Niech te kurhany przypominają, że ziemia mogił na wszystkich polach bitew całego świata usłana jest górami trupów i gęsto przesiąknięta ludzką krwią. Pamiętajmy o tym! Projekt soboru organizacji „Kozactwo Ukrainy” Wiaczesław Jakut, ukraińscy patrioci pragną odrodzić świętość – Sobór Narodzenia Bogurodzicy, który istniał w mieście, ale w bezbożnych latach 30. władza komunistyczna go zniszczyła. Miejsce, gdzie kiedyś stał sobór, jest zajęte, dlatego nową świątynię budują niedaleko. Obok soboru członkowie Proświty i kozacy odsłonią pomnik ofiar reżimu komunistycznego. Środki na budowę przekazał rodak, mecenas Jewhen Sur. Przygotował Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

NASTĘPCY UKRAIŃSKICH RYCERZY

Projekt ustawy nr 2441 „O podstawach odrodzenia i rozwoju Ukraińskiego Kozactwa, organizacjach kozackich i ich zrzeszeniach” jeszcze 24 kwietnia wniósł Głowa Państwa i został zarejestrowany w Radzie Najwyższej po jednomyślnym poparciu jego przedstawicieli 32 międzynarodowych i ogólnoukraińskich organizacji kozackich na Ogólnoukraińskiej Radzie Kozackiej 17 marca. osiągnęli 18 lat. Organizacje kozackie mają znacznie więcej uprawnień niż zwykłe stowarzyszenia obywateli: mogą tworzyć formacje do udziału w ochronie porządku publicznego i granicy państwowej Ukrainy, wspomagać organy samorządu terytorialnego i organy władzy wykonawczej, a także funkcjonariuszy publicznych w zapobieganiu i przerywaniu wykroczeń administracyjnych i przestępstw, ochronie życia i zdrowia obywateli, interesów społeczeństwa i państwa przed bezprawnymi zamachami, w ratowaniu ludzi i mienia podczas klęsk żywiołowych i innych nadzwyczajnych sytuacji. Organizacje kozackie i ich zrzeszenia mają jednolitą symbolikę kozacką: umundurowanie, znaki rozpoznawcze (pagony, szewrony), które zatwierdza Wielka Ogólnoukraińska Rada Kozacka. Organizacje kozackie oraz ich zrzeszenia mogą używać własnej symboliki kozackiej (chorągwi, sztandarów, emblematów itp.), którą zatwierdzają zgodnie ze swoimi statutami. Masowy ruch kozacki powstał na Ukrainie na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. „Kozactwo ukraińskie” — jedyną strukturę, która jednoczyła kozaków, poprowadził hetman Wołodymyr Mulawa, który otrzymał stopień generała majora armii. Później różne poglądy na przeznaczenie kozactwa i jego dalsze losy doprowadziły do jego rozdrobnienia i ideologicznych sporów. Setki młodych i silnych mężczyzn w kozackich mundurach na długi czas znalazło się na uboczu procesów politycznych i państwotwórczych. Podstawowym zajęciem kozaków stał się udział w „procesjach religijnych”, ceremoniach składania kwiatów i ochronie nieformalnych imprez. Kozackie organizacje Ukrainy można warunkowo podzielić na cztery grupy: kozactwo rejestrowe, zaporożców, wolnych kozaków i tak zwanych zwyczajowych. Liczba członków każdej ogólnoukraińskiej organizacji kozackiej nie przekracza 10—12 tysięcy. To sporo, lecz zjednoczyć się w jedną strukturę przez ambicje swoich liderów oni

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

WIECZNE WARTOŚCI

Mychajło SOPIWNYK, przewodniczący Rady Starszyzny Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”, generał-pułkownik kozactwa W trakcie przygotowań do ogólnonarodowych świąt Pokrowy, Dnia Kozactwa Ukraińskiego Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo” znacznie zintensyfikowało pracę przede wszystkim z młodzieżą uczniowską i studencką. Uwagę koncentrowano na działalności oświatowej i wychowawczej, w centrum której znajduje się praca wyjaśniająca dotycząca walki kozactwa ukraińskiego o wolność i swobodę Ukrainy, budowę niezależnego państwa narodowego. W tym zakresie wiele zrobili członkowie Generalnej Rady Starszyzny naszego kozactwa. Wchodzą do niej patrioci Ukrainy, doświadczeni pedagodzy i inni specjaliści: doktorzy nauk historycznych i pedagogicznych, profesorowie, akademicy Mykoła Dubyna, Petro Panczenko, Jurij Rudenko, Mykoła Stratilat, Petro Czerwiak, pisarze Ołeksandr Drobacha, Iwan Szpytal, znani działacze społeczni. Dzięki inicjatywie Rady Starszyzny przeprowadzono szereg działań, w tym „okrągłe stoły”. Aktywnie uczestniczyli w nich nie tylko kozacy i naukowcy, ale także przedstawiciele młodzieży uczniowskiej i studenckiej. Tak więc w maju i wrześniu wspólnie z Towarzystwem „Proświta” i Muzeum Hetmanatu na jego bazie przeprowadzono „okrągłe stoły” „A my tę kozacką sławę zachowamy”. W tych wydarzeniach wzięli udział studenci Wojskowo-kozackiego instytutu im. Wielkiego Księcia Światosława Walecznego MAUP, kursanci wojskowego liceum im. Iwana Bohuna, uczniowie kijowskich szkół. Twórcze spotkania kozaków, naukowców z młodzieżą były poświęcone zwycięskim bitwom kozactwa ukraińskiego w wojnie narodowowyzwoleńczej pod przywództwem hetmana Bohdana Chmielnickiego (1648–1654) pod Żółtymi Wodami, Korsuniem. Studenci, kursanci i uczniowie wymienili się doświadczeniami z działalności kozackiej w swoich zakładach edukacyjno-wychowawczych. Każdy z uczestników „okrągłych stołów” przekonał się, że taka wymiana myśli, doświadczeń i planów pracy była bardzo pożyteczna. Uczniowie i studenci zaznaczyli, że poznawanie i wprowadzanie w życie rodzinne i szkolne tradycji i wartości kozacko-rycerskich wywołuje wzniosłość, wypełnia codzienność i proces nauczania romantyzmem, rytuałami, rodzi ducha życzliwości, braterstwa, rywalizacji, twórczej inicjatywy. I nie najmniej ważne w takiej pracy jest to, że młodzież wychowuje się na najwyższych osiągnięciach ducha narodowego, na wielkich zwycięstwach rodzinnego narodu nad obcymi najeźdźcami w walce o swoją wolność i swobodę. Poznawanie przez młodzież wysokich moralnych, duchowych cech kozaków, rycerzy przekonuje ją, że ukraiński charakter narodowy i światopogląd w swoim rozwoju sięgały europejskich i światowych szczytów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

USYPCZMY KURHANY POKOJU!

Jewhen BUKET. Projekt ustawy przewiduje, że państwo wspiera ruch kozacki, stwarza warunki dla odrodzenia i rozwoju ukraińskiego kozactwa, jego historycznych, patriotycznych, gospodarczych, kulturalnych, duchowych i moralnych tradycji. Zgodnie z projektem ustawy, założycielami organizacji kozackiej mogą być obywatele Ukrainy, którzy do- Borys MANŻELA, ataman Palanki Sumskiej MGO „Ukraińskie Kozactwo”, generał-esaul. Jak twierdzą badania socjologiczne krajowych naukowców, współczesna młodzież nie ma wyraźnej orientacji ideowej. Dlatego czeka ona na wielki ogólnoukraiński projekt, który wypełniłby niszę, jaka powstała w społeczeństwie po rozpadzie byłego Związku. Takim projektem może stać się wykorzystanie pedagogiki kozackiej. BATURYN OTRZYMAŁ STATUS MIASTA. Rada Najwyższa Ukrainy nadała status miasta byłej stolicy hetmańskiej Baturynowi. Tym samym uwzględniono propozycję Prezydenta Ukrainy i zaspokojono oficjalną petycję, którą kilka miesięcy temu złożyła do parlamentu Rada Obwodowa w Czernihowie. Przywracana jest historyczna sprawiedliwość, gdyż przed tragicznym zniszczeniem Baturyna w listopadzie 1708 roku przez wojska moskiewskie było to wielkie miasto, które pod względem liczby ludności nie ustępowało wielu stolicom. Przez kilkadziesiąt lat Baturyn był hetmańską stolicą Ukrainy, rządzili tu czterej hetmani. Stulecia historycznego zapomnienia, nieudolna polityka społeczna radzieckiego imperium przekształciły Baturyn w skromne osiedle typu miejskiego. I dopiero niedawno, w ramach realizacji zainicjowanego przez Wiktora Juszczenkę wielkiego programu odrodzenia Baturyna, zachodzą tu zdumiewające zmiany. Ale oczywiście, aby przekształcić go w prawdziwe miasto, należy tu nie tylko odnowić historyczne świętości, — nieprzerwany proces nauczania i wychowania w oparciu o historyczno-narodowe tradycje ukraińskiego kozactwa. W 2009 roku minie 375 lat od dnia urodzin hetmana Iwana Mazepy, 300-lecie bitwy pod Połtawą oraz 350-lecie zwycięstwa pod Konotopem hetmana Iwana Wyhowskiego. Bitwy pod Połtawą i Konotopem to jasne karty walki ukraińskich kozaków o niezależność od Rosji. Są to heroiczne etapy w historii naszego narodu, a nie daty chwały rosyjskiej broni okupacyjnej. Biorąc pod uwagę, że bitwę pod Połtawą poprzedziły tragedie w Baturynie i Lebedynie, a także przeniesienie stolicy hetmańskiej do Głuchowa, gdzie ogłoszono anatemę na Iwana Mazepę, a następnie zniszczenie Siczy Zaporoskiej w 1709 roku przez wojska rosyjskie, w te dni żałobne należy skoncentrować się właśnie na uczczeniu pamięci poległych, a nie na przeprowadzaniu hucznych imprez świątecznych i koncertów. Warto położyć nacisk na to, że 300 lat temu naród ukraiński pod wodzą hetmana Iwana Mazepy, przy wsparciu Szwedów, podjął próbę uwolnienia się od jarzma moskiewskiego. A jeśli Rosji tak bardzo chce się wspólnie obchodzić te daty, to proponujemy Prezydentowi Ukrainy wystąpienie z inicjatywą:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

HETMAŃSKIMI SZLAKAMI

a także całkowicie odnowić sferę socjalną. Wiele już zrobiono. Wzrostowi Baturyna sprzyjać będzie ożywienie przemysłu, rozwój turystyki, a także planowane otwarcie Narodowego Liceum Wojskowego. NA CZEŚĆ KRÓLA I HETMANA Niedaleko Nowogrodu Siewierskiego, przy Desnie, ustawiono znak pamiątkowy, który zaświadcza, że właśnie tutaj, na przeprawie przez Desnę, 300 lat temu doszło do historycznego połączenia wojsk hetmana Ukrainy Iwana Mazepy i króla Szwecji Karola XII. Tym samym Ukraina ogłosiła zerwanie z Rosją i stanęła po stronie Szwecji w wojnie rosyjsko-szwedzkiej. Zjednoczone wojsko miało zamiar przezimować w Baturynie, ale nie było im to dane: po kilku tygodniach rosyjskie wojsko zniszczyło miasto. Pół roku później miała miejsce tragiczna bitwa pod Połtawą. Znany czernihowski dziennikarz, historyk, autor kilku książek o Iwanie Mazepie i jego epoce Serhij Pawłenko zaznaczył, że kolejnym rosyjskim mitem jest twierdzenie o jakiejś „ogólnonarodowej” wojnie przeciwko Szwedom. W rzeczywistości ludność Ukrainy widziała w Szwecji sojusznika w walce przeciwko Rosji. Tak samo po sojuszniczemu zachowywała się armia szwedzka, nie dopuszczając do żadnych ucisków ludności, w odróżnieniu od wojsk rosyjskich, które kilka dziesięcioleci po radzie perejasławskiej zachowywały się na Ukrainie jak na terytorium okupowanym. Na znaku pamiątkowym przedstawiono hetmana i króla. Wykonanie i ustawienie znaku stało się inicjatywą charytatywną członków Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii. Dlatego na otwarcie znaku przybyli członkowie rady, przedstawiciele władz, społeczeństwa, działacze Proświty, kozacy. NA JUBILEUSZ BITWY POD KONOTOPEM W Konotopie z inicjatywy członków „Proświty” i towarzystwa kozackiego zaczęto budować sobór Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy. Zostanie on otwarty przyszłego lata na cześć 350-lecia zwycięstwa w lipcu 1659 roku hetmana Iwana Wyhowskiego nad wojskiem moskiewskim. Sobór będzie należał do wspólnoty prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego, która już dawno została zarejestrowana w mieście. Jak opowiedział skarbnik tej wspólnoty, działacz Proświty, pułkownik Konotopskiego towarzystwa rejonowego Międzynarod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

UKRAIŃSKI SZLAK

SIWERIA — ZIEMIA SUROWYCH I SPRAWIEDLIWYCH Siwerszczyzna jest bogata w zabytki historyczno-kulturowe, w zasoby naturalne i krajobrazy o oszałamiającym pięknie. Geotektonika Siwerszczyzny, zwłaszcza Przyudajskiej, przechowuje pamięć przyrody o tych epokach geologicznych, kiedy wrzała dynamika kształtowania niepowtarzalnego oblicza naszej urodzajnej ziemi, rozjaśnionej życiodajnym Słońcem. Badania archeologiczne świadczą o tym, że w Przyudajskiej Siwerszczyznie ludzie żyją od dziesiątków tysięcy lat. Ówczesna ludność zajmowała się myślistwem, rybołówstwem, zbieractwem. Jeszcze na długo przed nową erą na tych ziemiach rozwinięte było już rolnictwo. Z odkryciem prastarej kultury archeologicznej w Przyudajskiej Siwerszczyźnie — paleolitycznego stanowiska Żurawska, którego wiek wynosi nie mniej niż 12 tysięcy lat, bezpośrednio związana jest także rodzina Woronych. Osadę tę odkrył i w jej badaniach uczestniczył geolog Andrij Worony — bratanek Jerzego Woronoho ze strony starszego brata Michaiła. Siwerszczyzna ma jeszcze jedną dawną nazwę — Siwerija (tak z miłością nazywali swoją urodzajną ziemię nasi praojcowie — siwerowie-siwercy). Siwerija rozciągała się na wschodniej części lewobrzeża Dniepru, od Północno-Wschodniego Azowa w dorzeczach Siwerskiego Dońca, Donu aż po źródła Desny, do północnego krańca Ukrainy — Polesia. Ta urodzajna ziemia znajdowała się pod ochroną surowego i sprawiedliwego Ducha północnego Słońca i Wiatru — Sywera, który błogosławił i strzegł troskliwych gospodarzy-rolników, a karał niedbalców. Stąd sakralne nazwy kraju — Siwerija (ziemia błogosławiona przez Sywera) oraz północnoaryjskiego narodu — siwerowie (troskliwi gospodarze-rolnicy i dzielni bohaterowie-rycerze, surowi, sprawiedliwi, prawdziwi ludzie). Synonimem Siwerszczyzny jest Czernihowszczyzna, tak jak synonimem siwerców — czernihowcy. Dawnoukraiński teonim Sywer ma odpowiednik w języku indoaryjskim — Szjawar (duch potężnego wojownika w postaci czarnego byka). Początki tej sakralnej nazwy narodu sięgają epoki zodiakalnej Byka, która rozpoczęła się 6 tysiącleci temu i trwała 2 tysiąclecia. Te archaiczne nazwy odziedziczyły kolejne pokolenia rdzennej ludności, zachowując dawne samonazwy siwercy i czernihowcy. Herodot w swojej „Historii” nazywa lud rolniczy, który żył na terenach Siwerii, budynami i gelonami, podkreślając jego wysoką kulturę. Ta podwójna grecka nazwa jednego i tego samego ludu związana jest z Heliosem (Słońcem) i oznacza obudzonych-oświeconych, a stolicę budynów-gelonów Herodot nazywa Gelonem, co w archeologii znane jest jako osada obronna Biłśk (w pobliżu wsi Biłśk na Połtawszczyźnie) — największe grodzisko w Europie Wschodniej. Oto źródła unikalnej siwersko-czernihowskiej rolniczej tradycji kulturowej, rycerskości, duchowej arystokratyczności i pięknej rasy genetycznej, nazywanej w nauce północno-irańskim typem antropologicznym, które spokrewniają nas z potomkami naszych wspólnych przodków — ariów-czcicieli Słońca, oświeconych rolników i wojowników (obrońców) — z Irańczykami, Tadżykami i Hindusami urodzajnej Północno-Zachodniej Indii. Tę tradycję odziedziczyło i kontynuowało potężne niegdyś kozactwo oraz jego potomkowie — kozacko-chłopska warstwa, która odziedziczyła genetyczną doskonałość aryjskiego duchowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

OJCZYZNA HEORHIJA WORONOJA — Fragmenty powieści-eseju „Heorhij Woronoj. Geniusz matematyki z ukraińskim sercem”

Oleksander SZOKAŁO, pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat” typu, surowość i sprawiedliwość prawdziwych ludzi. Takimi prawdziwymi, surowymi i sprawiedliwymi ludźmi byli siewierscy kozacy-rolnicy — wojownicy i chłopi, do których należał również ród Woronojów. Kozacy-rolnicy „tworzą liczny stan i odróżniają się od innych Ukraińców czystością ludowego typu, który w wyższych stanach starła obca cywilizacja, a w chłopach przytłoczyło nieustanne ciemiężenie” — pisał P. Kulisz w „Powieści o narodzie ukraińskim”. Kozacy-rolnicy stanowili główną warstwę ukraińskiego społeczeństwa: jako zamożni rolnicy mieli najsilniejsze gospodarstwa, bo umieli gospodarować, a kozackie dzieci, zdobywając średnie i wyższe wykształcenie, stawały się solą ziemi, twórczą i naukową elitą — stanowiły wiodącą duchowo-intelektualną siłę społeczną. Kozacy-rolnicy utrzymywali się na terytorium Lewobrzeżnej Ukrainy, głównie na Siewierszczyźnie, jeszcze w drugiej połowie XIX i aż do początku XX wieku. Zachowywali dawną tradycję wolności — prawa, które zatwierdzał wiec (rada), swoje prawa stanowe, czystość typu etnicznego i tradycję kulturową… aż do niszczycielskich kolektywizacji i Hołodomoru. Ten ludobójstwo kozacko-chłopskiej warstwy — sprawiedliwych i prawdziwych ludzi — uczynili masońsko-bolszewiccy przywódcy rękami wykorzenionych, zdemoralizowanych nieludzi. Ucierpiała od represji także cała rodzina Woronojów, a nawet ślady ich pracy kulturowej ścierano z powierzchni ziemi jeszcze do niedawna… Siewieria-Siewierszczyzna zawsze broniła swojej kulturowej i politycznej niezależności i dążyła do autonomii (nie bez powodu hetman Iwan Mazepa marzył o koronie władcy Siewierszczyzny). Na terenach Siewierszczyzny znajdowały się trzy kozackie stolice Ukraińskiego państwa narodowego — Hetmanatu (Państwo Hetmańskie lat 1648—1782) — Hadziacz, Baturyn i Głuchów (w tym roku obchodzi 300-lecie). LUDZIE ZIEMI SIEWIERSKIEJ Genetyczne i duchowe bogactwo Priudajskiej Siewierszczyzny jaskrawo objawiło się w ludziach, którzy uosabiają siewierski kozacki, arystokratyczny typ duchowy, wytworzony w ciągu wielowiekowej historii kulturowej kraju. W Warwie, centrum Priudajskiej Siewierszczyzny, urodził się i wychował Osyp Maksymowycz Bodianski (1808—1877) — potomek znanego kozacko-kapłańskiego rodu, wybitny ukraiński historyk, filolog, etnolog, pisarz, tłumacz, jeden z założycieli ukraińskiej i rosyjskiej slawistyki, znany na cały świat słowiański badacz twórczości ludowej, piśmiennictwa i kultury narodów słowiańskich, najszczerszy towarzysz Mykoły Hohola, Pantełejmona Kulisza, Tarasa Szewczenki. Uczony stworzył gruntowne prace o pochodzeniu Słowian i słowiańskiego piśmiennictwa, opublikował osiem tysięcy ukraińskich pieśni ludowych, ponad półtora tysiąca przysłów, powiedzeń i bajek. Sam O. Bodianski zapisał (głównie w rodzinnej Warwiszczyźnie) około trzech tysięcy pieśni ludowych, a jego młodszy brat Fedir (1812—1873), folklorysta i pedagog, — około 800 pieśni. Pracując jako profesor Uniwersytetu Moskiewskiego i równolegle na stanowisku sekretarza i redaktora Towarzystwa Historii i Starożytności, O. Bodianski przygotował i wydał setkę unikalnych zabytków, głównie ukraińskiej myśli historycznej: „Historię Rusów”, „Kronikę Samowydcia”, dzieła innych kozackich kronikarzy, „Źródła historii małorosyjskiej” D. Bantysza-Kamienskiego, „Rejestr Wojska Zaporoskiego 1649 roku” oraz inne prace, które położyły fundament ukraińskiej historiografii, a uczonemu przyniosły sławę wielkiego ukraińskiego patrioty. 12 listopada 2008 r. przypada 200 lat od urodzeń O. M. Bodianskiego. Z Warwy niedaleko do dawnego miasta sotennego Czornuchy, gdzie w kozackiej rodzinie urodził się i wychował Hryhorij Sawowycz Skoworoda (1722—1794) — nasz wielki duchowy orędownik, filozof-praktyk i nauczyciel narodu. Filozofię myśliciel rozumiał jako mądrość życia w prawdzie i sam żył zgodnie ze swoją nauką. W filozofii mądrego serca Hryhorija Skoworody objawiła się życiowa istota rodzimej ukraińskiej filozofii kordocentryzmu. Zgodnie z nauką H. Skoworody o człowieku wewnętrznym i o sercu jako najdokładniejszym człowieku, serce — to podstawa niepowtarzalności i unikalności osobowości, a rozum ujawnia to, co ogólne w działalności ludzi. Rozumem człowiek kieruje się w świat, a sercem dąży do tego, co bliskie. Właśnie w sercu zakorzeniony jest ukraiński ludzki patriotyzm — miłość do rodzinnej ziemi i do swoich rodaków, a także zorientowanie na wartości duchowe kultury rolniczej i na siłę rodzinnej ziemi, co jest zbawienną istotą anteizmu. Głównym w kordocentryzmie — filozofii serca — jest wybór moralnych punktów odniesienia. H. Skoworoda uosobił głębokie wartości moralne ukraińskiego światopoglądu, zakorzenionego w szlachetności wspólnej pracy kultury rolniczej, i na wieki wyznaczył rozwój ukraińskiej duchowości i państwowości. Stąd skoworodowski typ duchowy ukraińskiego człowieka — moralnie dojrzałego, konsekwentnego twórcy wartości duchowych. H. Skoworoda słusznie jest duchowym ojcem i twórcą ukraińskiego odrodzenia narodowego. Zgodnie z jego nauką, perspektywę życia narodu wyznacza uświadomienie sobie przez niego swojej świętej duchowej jedności, a oświecony duch przebudzonego narodu — to przesłanka państwowego odrodzenia Ukrainy. Między Czornuchami a Żurawką leży kozacka wieś Biłocerkiwci, gdzie urodził się i wychował Iwan Jakymowycz Falkiwski (w zakonie — Irynej) (1762—1823) — wybitny ukraiński pisarz, historyk, filozof, matematyk, astronom, geograf, najbardziej utalentowany spośród wszystkich znanych w Imperium Rosyjskim uczonych końca XVIII—początku XIX wieku. W latach 1803—1804 I. Falkiwski był rektorem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i przez 21 lat wykładał tam algebrę, geometrię, matematykę mieszaną — hydraulikę, astronomię, architekturę, optykę, geografię, historię, poezję, język niemiecki, filozofię, teologię. Znany również jako reorganizator życia zakonnego w celu jego celowości i użyteczności dla społeczeństwa. Życiowe credo duchowego orędownika: „Ja zawsze z miłością zdobywam potrzebną mojej drogiej ojczyźnie wiedzę”. Ród Falkiwskich jest spokrewniony z rodem Bodianskich. W Żurawce zakorzeniony jest ród Woronojów, który pochodzi ze starodawnego kozackiego korzenia i dał Ukrainie wielu sławnych ludzi. Prapradziadowie byli atamanami kurennymi na Siczy. Dziadek Heorhiija, Jakiw Tara- Iwan Jakymowycz Falkiwski, krewny Woronego, jako potomek kozacko-chłopskiego rodu z tytułem starszyzny, osiadł na ziemi żurawskiej jeszcze w XVIII wieku. Ojciec Jerzego — Teodozjusz Jakowycz (1837—1910) znany jest ze swojej działalności oświatowej: studiując na Uniwersytecie Kijowskim, stał się jednym z inicjatorów tworzenia bezpłatnych szkół niedzielnych dla młodzieży robotniczej. Wśród 17 studentów Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, którzy podpisali list z 14 września 1859 roku do M. I. Pirogowa jako kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego z prośbą o otwarcie szkoły niedzielnej na Podolu, byli Teodozjusz Woronyj, Mychajło Drahomanow, Iwan Sikorski (ojciec światowej sławy konstruktora lotniczego Igora Sikorskiego). Przez F. Woronego Taras Szewczenko przekazał dla szkoły podolskiej 50 egzemplarzy swojego „Kobziarza”. Ten godny naśladowania obywatelski przykład młodzieńca wysoko oceniła Ołena Pcziłka: w jednym ze swoich szkiców, odnosząc się do wydarzeń o znaczeniu narodowym na Uniwersytecie Kijowskim końca lat 50. — początku 60. XIX wieku, nazwała studenta Teodozjusza Woronego „obywatelem przez wielkie O”. F. Woronyj nauczał w gimnazjum w Niemirowie, pracował jako profesor literatury w liceum w Nieżynie, dyrektor gimnazjów w Kiszyniowie, Berdiańsku, Pryłukach. Po przejściu na emeryturę wybudował w rodzinnej Żurawce za własne środki szkołę dla dzieci wiejskich, założył bezpłatną bibliotekę ludową z czytelnią, która działała od wiosny 1898 roku. Zbiory biblioteki tylko w pierwszym roku wzrosły o ponad tysiąc tomów, a czytelnikami byli rolnicy. Starszy syn Teodozjusza Jakowycza, Mychajło, który zajmował się agronomią, selekcją, ziołami leczniczymi, wraz z ojcem położył podwaliny pod sadownictwo odmianowe i przemysłową uprawę mięty. Dzięki staraniom Woronych w Żurawce już w 1885 roku wybudowano jeden z pierwszych w całym Imperium Rosyjskim zakładów przetwórstwa roślin leczniczych, w szczególności produkcji olejku miętowego i tatarakowego, przetwarzania ślazu czarnego, majeranku, szałwii itp. Przemysł miętowy rozwinął się w całym okręgu pryłuckim i przynosił chłopom największe dochody. A Żurawski zakład miętowy był znany na całą Ukrainę i pracował jeszcze 10 lat temu. Dzięki wysiłkom rodziny Woronych Żurawka przeżyła na przełomie XIX i XX wieku swoiste odrodzenie, stając się ośrodkiem edukacji ludowej oraz wysokiej kultury gospodarowania i życia codziennego. A synowie Jerzego Woronego — Jerzy (Jurij) i Aleksander wnieśli wybitny wkład w rozwój ukraińskiej medycyny: Jurij Woronyj pracował nad problemem gojenia się tkanek i narządów oraz przeprowadził pierwszą na świecie operację przeszczepu nerki od zmarłego pacjentowi (1933); Aleksander Woronyj wynalazł sposób leczenia raka (1938), lecz wkrótce został aresztowany na podstawie donosu i zginął na zesłaniu. Cała rodzina Woronych doświadczyła represji i tułaczki… W Żurawce, oprócz rodu Woronych, zakorzeniony jest także starodawny kozacki ród Łukomskich, z którego wyrośli: Stepan Wasylowycz Łukomski (1701—1779) — sławny ukraiński kronikarz, autor „Zbioru historycznego” i innych prac, jego syn Stepan — sędzia powiatowy w Pryłukach i znany filantrop, ich prawnuk i wnuk Rodion Iwanowycz Łukomski (1801—?) — sędzia graniczny w Pyriatynie i żurawski ziemianin, przyjaciel Tarasa Szewczenki, którego artysta uwiecznił na znanym portrecie z 1843 roku. Z żurawską posiadłością Łukomskich związana jest legenda o zakopanych tam rękopisach Szewczenki. Z sąsiednich wobec Żurawki Bohdaniw pochodzi słynny kozacki ród Kryckich (mocnych i niezawodnych jak stal) — znanych w okolicy lekarzy, skąd Jerzy Woronyj wziął sobie za żonę Ołhę Mytrofaniwnę, która

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «UKRAIŃSKI SZLAK», s. 10

UKRAIŃSKA DROGA

M. A. Markewycz pisał do autora: „Pańska praca to wielki wyczyn, wspaniale wykonany”. Mykoła Andrijowycz Markewycz (1804—1860) — wybitny ukraiński historyk, znawca ludu, pisarz, kompozytor, ekonomista, który samodzielnie prowadził całą statystykę gospodarczą Lewobrzeżnej Ukrainy. Tego sławnego obywatela, potomka pryłuckiego kozackiego rodu Markowyczów, T. H. Szewczenko z szacunkiem nazywał kobziarzem. M. A. Markewycz stworzył cenną pięciotomową „Historię Małej Rosji”, unikalną pracę etnograficzną „Zwyczaje, wierzenia, kuchnia i napoje Małorosjan”, jako pierwszy zbadał ukraiński teatr wędrowny (wertep) na podstawie studiów nad „Sokiryńskim wertepem”, który przechowywano w kolekcji artystycznej H. P. Hałahana, a także pozostawił „Zapiski” z cennymi wspomnieniami o M. W. Gogolu, A. S. Puszkinie, T. H. Szewczence. Mykoła Andrijowycz niemal całe życie przeżył w rodowej posiadłości, pochowano go w rodzinnej wsi Turiwka w powiecie pryłuckim (obecnie rejon jahotyński na Kijowszczyźnie). W Turiwce, w rodzinie księdza, urodził się Mykoła Iwanowycz Michnowski (1873—1924) — ideolog państwowej niepodległości Ukrainy, założyciel i pierwszy ideolog ukraińskiego nacjonalizmu, prawnik, publicysta, działacz społeczny i polityczny. Ukończył Pryłuckie Gimnazjum Męskie (1890) oraz Uniwersytet Kijowski (1895), pracował jako adwokat w Charkowie, prowadził aktywną pracę w organizacjach społeczno-politycznych o charakterze narodowym. M. Michnowski sformułował główne zasady ukraińskiego nacjonalizmu jako ideologii, która łączy wartości jednostki i narodu, wolność jednostki i wspólnoty oraz która jest skierowana na utwierdzenie przez Ukraińców kulturowej odrębności i zdobycie państwowej niepodległości. W pracy programowej „Samostijna Ukraina” wystąpił jako fundator nurtu narodowo-radykalnego polityczno-filozoficznego, uzasadnił prawne podstawy państwowej niepodległości Ukrainy. M. Michnowski widział główną przyczynę nieszczęść swojego narodu w zdradzie inteligencji wobec interesów ludu oraz w niedostatku wśród szerokich kręgów Ukraińców zdrowego nacjonalizmu, który budzi do historycznego życia nowe narody i jest perspektywą rozwoju ludzkości, bo „nacjonalizm — to wszechświatowa siła”, która rodzi wzajemną pomoc i altruizm wśród zniewolonego narodu oraz wyzwala narody z duchowego, ekonomicznego i politycznego niewolnictwa. W Pryłuckim Gimnazjum Męskim, które ukończył w 1885 roku Heorhij Woronyj, rozpoczynali edukację bracia Masłowowie: Serhij Iwanowycz (1880—1957) — literaturoznawca i pedagog, członek korespondent AN USRR, Wasyl Iwanowycz (1884—1959) — literaturoznawca, historyk sztuki, pedagog, krajoznawca, organizator Pryłuckiego Muzeum Okręgowego, gdzie ocalił unikalną kolekcję artystyczną Hryhorija Hałahana z pałacu w Sokiryńcach; bracia Rewuccy: Dmytro Mykołajowycz (1881—1941) — folklorysta i muzykolog, Łewko Mykołajowycz (1889—1977) — kompozytor i pedagog, akademik AN USRR; Mykoła Fedorowycz Jakowczenko (1900—1974) — artysta ludowy USRR. Wszystkich sławnych ludzi Siewierszczyzny nadudajskiej trudno nawet wymienić… Ich duchowo-intelektualna energia żywi się z głębin tradycji kulturowej Siewierii. Przynajmniej sześciu najwybitniejszych naszych rodaków stało się znanymi na całym świecie duchowymi orędownikami i uczonymi: Hryhorij Skoworoda, Jakym Horłenko, Iwan Falkiwski, Osyp Bodianski, Ołeksandr Potebnia i Heorhij Woronyj, a jeden, hetman Pawło Skoropadski, stał się twórcą Drugiego Hetmanatu — Ukraińskiego państwa narodowego początku XX wieku… Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PRZYDAJSKA SIEWIERSZCZYNA

stała mu kochającą, troskliwą pomocnicą i matką ich sześciorga dzieci — dwóch synów, Ołeksandra i Jurija, oraz czterech córek: Ołeksandry, Marii, Oleny i Tetiany (zmarła młodo). W sąsiedniej Antonówce urodziła się i wychowała wybitna przedstawicielka typu ukraińskiego człowieka nowych czasów, według Skowrody, Walerija Michajłowna Niczyk (1928—2002) — wybitna uczona w dziedzinie historii ukraińskiej filozofii, profesor. Pracując przez całe życie w Instytucie Filozofii NAN Ukrainy, W. M. Niczyk zorganizowała i kierowała ośrodkiem naukowców zajmujących się badaniem źródeł ukraińskiej myśli filozoficznej, zwłaszcza religijno-idealistycznej, mimo ucisku komunistycznej ideologii i wulgarnego materializmu. W Sokyrynciach, na północ od Żurawki, w rodzinnej siedzibie starszyzny Hałaganów, powstało centrum ukraińskiego ruchu kulturalno-gospodarczego, stworzone przez Hryhorija Pawłowycza Hałagana (1819—1888) — fundatora Kolegium Pawła Hałagana w Kijowie, na utrzymanie którego przekazał 11,5 tysiąca dziesięcin ziemi w guberniach połtawskiej i czernihowskiej, wydawcy czasopisma „Kievskaja starina”, członka Rady Państwa Cesarstwa Rosyjskiego, działacza ruchu spółdzielczego na Ukrainie, dobroczyńcy: jednego z założycieli połtawskiego gimnazjum męskiego w Prylukach, finansującego działaczy ukraińskiej kultury, zwłaszcza malarzy, którzy kształcili się w Rzymie, i stworzył na podstawie ich obrazów swoją słynną kolekcję sztuki. Sokyrynecka siedziba to jedyny na Lewobrzeżu w pełni zachowany kompleks architektoniczno-gospodarczo-przyrodniczy, zabytek architektury oraz sztuki ogrodowo-parkowej. Tajemnica jej zachowania w czasie rewolucyjno-wojennych nieszczęść tkwi w spółdzielczej organizacji miejscowych chłopów, którzy nie dopuścili do rozkradzenia wzorcowej na całe Imperium Rosyjskie siedziby. Już w 1871 roku H. Hałagan założył w Sokyrynciach Towarzystwo Oszczędnościowo-Pożyczkowe (ludowy bank spółdzielczy), którego członkami byli początkowo dawni poddani pańszczyźniani, a później prawo wstępu miały wszyscy mieszkańcy gminy. „Pragnąc szczęścia dla narodu”, Hryhorij Pawłowycz kilkakrotnie zwoływał sokyryneckich chłopów na radę (wiec), sam opracował statut Towarzystwa, doprowadził do jego zatwierdzenia w Petersburgu, następnie został przewodniczącym rady Towarzystwa i wieloletnim opiekunem. Sokyryneckie Towarzystwo było najpotężniejsze w całej guberni połtawskiej (jego własny kapitał udziałowy na początku XX wieku wynosił ponad 130 tysięcy rubli), istniało prawie 60 lat, aż do bolszewickiej kolektywizacji. Doświadczenie naszych mądrych chłopów pokazało, że spółdzielcza organizacja kredytu i produkcji rolnej jest pewnym fundamentem rozwoju kultury rolnej, siły duchowej, intelektualnej i gospodarczej Ukrainy. Właśnie tego dziś potrzeba do ratowania ukraińskiej wsi. W Sokyrynciach, w rodzinie potomków niemieckich kolonistów, urodził się Heorhij Wasylowycz Pfeifer (1872—1946) — wybitny ukraiński matematyk, akademik Akademii Nauk USRR, dyrektor Zjednoczonego Instytutu Matematyki i Fizyki AN USRR (1941—1944), który całe życie poświęcił pracy naukowej i dydaktycznej w rodzinnym Uniwersytecie Kijowskim i Kijowskim Instytucie Politechnicznym. H. Pfeifer był młodszym kolegą H. Woronoja. Z Sokyrynciami związane są życie i twórczość Ostapa Mykytowycza Wereseja (1803—1890) — fenomenalnego ukraińskiego kobzarza-lirnika, dzięki któremu do nas dotarły, w zapisach Pantelejmona Ołeksandrowycza Kulisza, unikalne skarby pamięci historycznej naszych przodków. Obok Sokyryniec — jeden z największych w Ukrainie Trościaniecki Park Dendrologiczny, krajobrazowy unikat o znaczeniu światowym, gdzie zgromadzono około 700 gatunków drzew z wszystkich kontynentów. Stworzył go Iwan Michajłowycz Skoropadski (1805—1887) — gubernialny przewodnik szlachty, przedstawiciel znakomitego rodu, z którego wywodzą się dwaj hetmani: Iwan Iljicz Skoropadski (1646—1722) i Pawło Pietrowycz Skoropadski (1873—1945). Ostatni hetman Ukrainy Pawło Skoropadski włożył wielkie wysiłki w odrodzenie państwowości ukraińskiej i tworzenie Państwa Ukraińskiego (Drugiego Hetmanatu) — powrót do narodowych korzeni, odbudowę wszystkiego, co ukraińskie, przede wszystkim tradycji duchowej, ponieważ w duchu tkwi siła narodu, a duch narodu tworzy państwo narodowe. Przez siedem i pół miesiąca hetmanowania P. Skoropadski stworzył pierwszy w historii Ukr- Paweł Pietrowycz Skoropadski [...] rządu, uporządkował system podatkowy, utworzył Armię Ukraińską, założył Ukraińską Akademię Nauk, system ukraińskich szkół średnich i uczelni wyższych, system narodowej sztuki i kultury ludowej, Ukraińską Bibliotekę Narodową i Ukraiński Archiwum Narodowe… Taką podstawę tworzenia zdrowego narodu i wykształconego państwa narodowego w krótkim czasie położył hetman Ukrainy Paweł Skoropadski. Ale intrygancy i demagodzy, zaangażowani w masońsko-socjalistyczną ideologię, rzucili naród ukraiński w absurdalną, samobójczą wojnę domową na zagładę — zniszczyli podstawy kulturalnego, gospodarczego, społecznego i politycznego rozwoju Ukrainy, zniszczyli dopiero co wskrzeszoną państwowość i doprowadzili kraj do kontrolowanego chaosu. A „zbawcami” ogłosili się masońsko-bolszewicy z Rosji, którzy „zaprowadzili porządek”, podkopując siły genetyczne i duchowe narodu ukraińskiego kolektywizacją-„rozkułaczaniem” i ludobójstwem głodowym Hołodomoru, na długi czas zniewalając Ukrainę… Wstrząsy społeczne mają tendencję do powtarzania się co trzy pokolenia ludzkie, lecz na opak: teraz podobna „zbawcza” legenda, podobny kontrolowany chaos, tylko zamiast kolektywizacji-„rozkułaczania” — prywatyzacja-„ukułaczanie”, zamiast ludobójstwa głodowego rdzennego narodu — technologiczne etnocyd. Dorobek w gospodarstwie kolektywnym w skali całego kraju, zorganizowanym przez bolszewików z pomocnikami, prywatyzują teraz ich wnuki, które również są w „większości”… Na wschód od Sokyrynciw, na Romenszczyźnie, na chutorze Maniw, w pobliżu wsi Hawriłiwka (obecnie wieś Hryszyne) urodził się potomek znanego kozackiego rodu Ołeksandr Opanasowycz Potebnia (1835—1891) — wybitny ukraiński językoznawca, filozof, psycholog, folklorysta, etnolog, pedagog, działacz społeczny, profesor Uniwersytetu Charkowskiego, członek-korespondent Petersburskiej Akademii Nauk, twórca psychologicznego kierunku w slawistyce językoznawczej i twórca poetyki lingwistycznej. Osiągnął wybitne sukcesy w badaniu ludowej twórczości poetyckiej, ludowych wierzeń i obyczajów, a nowymi teoretycznymi podejściami do badania zjawisk języka, myślenia, kultury wyprzedził swój czas. Uczony przekonująco dowiódł, że wynarodowienie (denacjonalizacja) jest tożsame z duchowym i psychicznym rozstrojem oraz upadkiem osobowości. Dzięki naukowemu podwижnictwu O. Potebni ukraińska filologia stała się szczególnie znacząca w świecie słowiańskim i weszła na poziom ogólnoeuropejski. Z Romenszczyzny pochodzi także kozacki ród wybitnych ukraińskich działaczy kulturalno-społecznych i państwowo-politycznych Poletyków: Iwan Andrijowycz (1726—1783) — lekarz i uczony, Andrij Andrijowycz (1742—1898) — działacz społeczny, Hryhorij Iwanowycz (1735—1898) — dyplomata, Hryhorij Andrijowycz (1725—1784) — działacz polityczny oraz jego syn Wasyl Hryhorowycz (1765—1845) — historyk i działacz społeczny (O. M. Łazarewski uważał ojca i syna Poletyków za autorów znanej „Historii Rusów”). Z Pryłuk pochodzi Jakiw Andrijowycz Markowycz (1696—1770) — działacz państwowy Hetmanatu i memuarysta, autor „Dziennika”, nieocenionego źródła do badania historii politycznej, społeczno-gospodarczej, kulturalno-obyczajowej Ukrainy XVIII wieku. Uczył się w Akademii Kijowskiej, był uczniem Feofana Prokopowicza (1681—1736) — uczonego-encyklopedysty, jednego z najwykształceńszych ludzi swoich czasów. W Pryłukach, w sławnym kozackim rodzie Horlenków urodził się i wychował Jakim Andrijowycz Horlenko (w zakonie — święty Joasaf) (1705—754) — wybitny ukraiński poeta, działacz oświatowy i duchowy podwижnik, święty (kanonizowany w 1911 roku, nietleńne relikwie przechowywane są w Soborze Trójcy Białogrodzkiej). J. Horlenko z linii ojcowskiej był wnukiem pryłuckiego pułkownika Dmytra Horlenki, a z linii matczynej — myrhorodzkiego pułkow- Oleksandr Opanasowycz Potebnia bratanka, hetmana Lewobereżnej Ukrainy Danyła Apostoła, wuj klasyka literatury ukraińskiej H. F. Kwitki-Osnowjanenki, który stworzył opis życia świętego. Kształcił się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (1713—1725), przyjął rjasofor w Kijowskim Mężyhirskim monasterze (1725), a mantię w Kijowskim Bratskim monasterze (1727), od 1729 (przez trzy lata) — nauczyciel w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, od 1737 — hegumen, a od 1744 — archimandryta. Jakim Andrijowycz Horlenko (święty Joasaf) hegumen Mgarskiego klasztoru w Łubnach, od 1745 — namiestnik Ławry Trójcy Sergiusza pod Moskwą, od 1748 — biskup biełgorodzki i obojański (główną ludnością eparchii byli Ukraińcy). Jakim Horlenko włożył wiele sił w podniesienie poziomu moralnego i oświatowego duchowieństwa i ludu: surowo karał duchownych za niegodne postępowanie i troszczył się o lud. Wyróżniał się ascetyzmem i całkowitym bezinteresownością. Jakim Horlenko przyjaźnił się z Hryhorijem Skoworodą. Podobnie jak Skoworoda, Horlenko przewidział swoje odejście z tego świata, odwiedził rodzinną Prilucczynę i pożegnał się z ojcem, byłym czełnikiem bunczuka. Jakim Horlenko pozostawił bogatą spuściznę literacką: utwory poetyckie i prozatorskie, listy, nauki, modlitwy, autobiografię. Wybitnym zabytkiem ukraińskiej literatury baroku jest jego poemat o wojnie siedmiu cnót z siedmioma grzechami głównymi: w duszy ludzkiej toczy się walka dobroczynności i złoczynności, i ostatecznie dobroczynność odnosi zwycięstwo nad złośliwością. Z rodu Horlenków pochodzi również Wasyl Hryhorowycz Horlenko (1853—1907) — znakomity pisarz, literaturoznawca, krytyk sztuki, folklorysta, autor licznych prac o ukraińskich pisarzach, kobzarzach i lirnikach. W Prilukach urodził się i całe życie pracował na niwie kulturalno-oświatowej potomek kozackiego rodu Pawło Pawłowycz Biłećkyj-Nosenko (1774—1856) — znany pisarz, językoznawca, folklorysta, tłumacz, pedagog. Po przejściu na emeryturę w stopniu kapitana był podsędkiem Priluckiego Powiatowego Sądu Ziemskiego, honorowym nadzorcą Priluckiego szpitala, członkiem różnych towarzystw naukowych. W 1803 roku Pawło Pawłowycz założył w swojej kulturalnej siedzibie we wsi Łapińce, na przedmieściu Priluk, prywatny pensjonat, który działał czterdzieści lat i w którym wychowywano dzieci z całej Ukrainy, zadziwiające egzaminatorów w wyższych uczelniach wiedzą ze wszystkich przedmiotów. Wyróżniał się prawdomównością i poczuciem własnej godności, nie schlebiał możnym, wyznawał zasadę: „Nie ten jest bogaty, kto jest bogaty, lecz ten, kto żyje według swojego majątku”. P. P. Biłećkyj-Nosenko napisał wiele prac z zakresu języka ukraińskiego, w tym gramatykę; w ciągu dwunastu lat, na podstawie własnych zapisów ukraińskich gwar Lewobrzeża, przede wszystkim Siwerszczyzny, stworzył pierwszy wielki słownik nowoukraińskiego języka — „drogocenny dar dla wszystkich narodów słowiańskich”. „Słownik języka ukraińskiego” P. Biłećkiego-Nosenki wydano dopiero w 1966 roku, ale jego rękopisem korzystali Włodzimierz Dal i Borys Hrinczenko, układając swoje słowniki. W związku ze słownikiem P. Biłećkiego-Nosenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zadali ciężki cios. 5 czerwca 1984 roku błyskotliwie obronił pracę doktorską (zresztą, podobnie jak kandydacką 14 lat wcześniej), a Rada Naukowa podkreślała, że dawno nie było tak udanej obrony. Jednak w Moskwie myślano inaczej (zapewne do takiego myślenia skłaniali niektórzy kijowscy „pułkownicy”, którzy swego czasu radzili pisać tylko „krótkie artykuły, tylko poprawne, tylko sowieckie, komunistyczne”), i owiana złą sławą ze względu na korupcję i polityczne zaangażowanie moskiewska Wyższa Komisja Atestacyjna (WAK) odmówiła wydania ukraińskiemu historykowi sztuki dyplomu doktora nauk. Dmytro nawet dzisiaj przyznaje, że był to jeden z najbardziej bolesnych ciosów w jego życiu naukowym. Ale cios nie powalił go na ziemię, nie pozwolił opuścić rąk. Pojawiły się nowe prace, nowe książki i badania. Krąg zainteresowań się poszerza. Oprócz bibliologii, grafiki, bułgarystyki i slawistyki, profesor Stepowyk zabiera się, już po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, za pogłębione badania — na poziomie historyczno-sztucznym i teologicznym — ukraińskiej i zagranicznej ikony, a także twórczości artystów ukraińskiej diaspory: Leonida Mołodozhanina, Mychajła Paraszczuka, Jakiwa Hnizdowskiego, Mychajła Czereszniowskiego, Chrystyny Dochwat. Jego książki są znane dzisiaj u nas i za granicą, zostały uznane, ocenione, wyróżnione wieloma nagrodami i premiami. Dlatego zamiast jednego doktoratu, wzgardzonego przez Moskwę i jej kijowskich pachołków, Dmytro Własowycz Stepowyk ma teraz trzy stopnie doktorskie — nauk o sztuce, filozofii, teologii, tytuł profesora i akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy. Dzisiaj myślę o moim rówieśniku, koledze, o 70-letnim Dmytro Stepowyku, uwieńczonym tytułami i stopniami, a wspominam czarnowłosego młodzieńca z lat 60. — naszych wspólnych, aspiranckich… I na myśl przychodzi dawna wschodnia mądrość: „Silny wolą i cierpliwy zawsze zobaczy zwycięski finał rozpoczętej sprawy”. powiedzieli, że to kramola, zacząłem pisać kramolę. Zorganizowaliśmy kółko „Malinowe żagle”. Czytaliśmy Jewhena Małaniuka, Dmytra Doncowa, którzy nas przekuli, zmienili nasz światopogląd. Wtedy w Wyszogrodzie myśleliśmy o fali ukraińskiej wolności, marzyliśmy, kiedy ona przyjdzie. Byliśmy gotowi iść do lasu, do kryjówek, ale masy krytycznej ukraińskości jeszcze nie było. Przyszło nam czekać 30 lat”. Jubilata witały Wyszogrodzka Rejonowa Administracja Państwowa, koledzy z rady rejonowej, przedstawiciele Kijowskiej Obwodowej Organizacji SPU, przyjaciele, znajomi. Artystyczne prezenty otrzymał od bandurzysty, przewodniczącego „Młodej Proświty” Witalija Moroza, chóru „Homin” pod dyrekcją Leopolda Jaszczenki, Wyszogrodzkiego chóru miejskiego „Korali”. Dla niektórych ludzi o komunistycznej świadomości Ołeksandr Drobacha wciąż pozostaje „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą”. Ale takich staje się coraz mniej, a zwolenników z każdym rokiem przybywa. Zaporoski kozak Drobacha marzy, aby w Wyszogrodzie postawiono pomnik kozakowi-tancerzowi. Przedstawiciele władz Wyszogrodu planują spełnić to marzenie. Pomagają wydawać nowe książki poetyckie, historyczne i krajoznawcze. Niech jubilatowi się wiedzie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z ROSY I WODY!

Oleksandr FEDORUK, doktor nauk o sztuce, profesor, akademik Akademii Sztuk Ukrainy. Kiedy z kimś idzie się od młodych lat, to bieg kolejnych lat i dziesięcioleci staje się niemal niezauważalny. Patrzysz na człowieka i nie widzisz w nim zmian wiekowych. Bo w pamięci pozostaje pierwotny obraz, pierwsze spotkanie, pierwsza rozmowa. Dopiero po przeliczeniu dystansu czasowego od pierwszego spotkania dziwisz się: hej, przecież minęło czterdzieści lat! A wydaje się, że to było wczoraj. I dobrze, że pamięć jest zawsze młoda, dziesięciolecia są dla niej niczym. Z Dmytrem Stepowykiem niemal jednocześnie wkroczyliśmy na ścieżkę nauki. On wstąpił do aspirantury PMFE w 1967 roku, a ja (nie bez jego agitacji) w następnym, 1968. Oboje przyszliśmy do nauki z młodzieżowego dziennikarstwa — on z republikańskiej „Mołodi Ukrajiny”, ja z tarnopolskiego obwodowego „Rowesnyka”. Aspiranturę też przechodziliśmy ramię w ramię i choć mieliśmy różne tematy prac kandydackich (ja badałem ukraińsko-polskie związki artystyczne nowej doby, on — sakralną grafikę XVII wieku), wyszło tak, że pracowaliśmy w tych samych archiwach, muzeach, bibliotekach Ukrainy, a nawet wyjazdy służbowe mieliśmy jednocześnie do tych samych krajów — na Litwę, Białoruś, do Polski. Nigdzie tak dobrze nie poznasz człowieka, jak we wspólnej podróży. Spotkania w instytucie były służbowe, bo aspirantów, oprócz dysertacji i egzaminów, obciążano liczną pracą, często techniczną. Dlatego nasze przyjacielskie relacje sprowadzały się do ironicznych pytań: „Jak twoje sprawy, Mytiu?” — „Sprawy moje są zszywane, Ołesiu, a jak twoje?” — „Na mnie właśnie założyli teczkę, bo jestem z peryferii, a na ciebie pewnie zszyto papierów ho-ho, bo jesteś dawnym kijowianinem”. W tych ironicznych pytaniach była nasza nie do końca wesoła reakcja na wydarzenia lat 60., kiedy po krótkiej chruszczowowskiej odwilży nadchodziły breżniewowskie przymrozki i już majaczyły kontury niemal stalinowskich mrozów. Za sześćdziesiąt- DO 140-LECIA „PROŚWITY” Nadija KYRIAN Niedawno w Domu Pisarzy odbył się wieczór jubileuszowy Ołeksandra Drobachy — aktywnego proświcianina, poety, krajoznawcy, działacza społecznego. Otwierając wieczór, Mychajło Sydorżewski powiedział: „Jubilat ma wersy: „Naprzeciw wszystkim wiatrom do ciebie lecę, Ukraino”. To życiowe credo pisarza. W czasie, gdy wiele fałszu, gdy kłamstwo gospodaruje, dobrze, że są tacy ludzie, którzy bronią prawdziwych wartości”. Serdecznie powitał druha przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan i wręczył odznakę „Budowniczy Ukrainy”: „Ołeksandr stał u źródeł odrodzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, wydaje mi się, że zawsze byłem z nim, a on ze mną. Żadnego wydarzenia, żadnego znaczącego momentu nie opuszczał. Uważam go za potężną belkę stropową, która trzyma wiele w ukraińskim domu”. Od Ukraińskiej Partii Ludowej, w szeregach której Ołeksandr Drobacha jest od końca lat 80., jubilata powitał partyjny kolega, druh w walce o niepodległość Ukrainy, były więzień polityczny Ołes' Szewczenko: „On nigdy nie Dmytro Stepowyk nikami — a my z Dmytrem byliśmy wśród nich — pilnie śledzili, korygując, kogo przepuścić do wielkiej akademickiej nauki, a kogo nie. Na tym polu były problemy z władzą i u Dmytra, i u mnie. I oto my razem jedziemy na poszukiwania materiałów do naszych dysertacji do Wilna. To było lato 1969 roku. Mieszkaliśmy razem w akademiku Akademii Nauk Republiki Litewskiej. Odwiedzaliśmy te same archiwa i biblioteki. I tutaj po raz pierwszy zaobserwowałem łagodny, życzliwy charakter Dmytra Stepowyka. Czasami bywałem u niego w domu — mieszkał wtedy na Łukianiwce, na ulicy Downar-Zapolskiego — i poznałem jego rodzinę: ojca Własa Fedorowycza, matkę Mariję Sydoriwnę, braci Wołodymyra i Petra, siostry Ołhę i Anastasiję. Mieszkali w różnych zakątkach Ukrainy, ale często bywali w gościach u Dmytra. Przekonałem się, że pochodzi z bardzo dobrej ukraińskiej rodziny, otrzymał dobre chrześcijańskie wychowanie (rodzice, bracia, siostry, bratankowie — wszyscy wierzący i nie bali się do tego przyznawać). Nasze litewskie aspiranckie lato było udane. Znalazłem niemało nowego dla swojego tematu; Dmytro odkrył w litewskich i polskich starodrukach niemało

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WOLOWY, CIERPLIWY, SZLACHETNY DMYTROWI STEPOWYKOWI — NA 70-LECIE

Zauważyłem, że Dmytro oprócz łagodności, towarzyskości i gotowości do pomocy bliźniemu (sądzę, że to nie tylko skutek chrześcijańskiego wychowania, lecz rodowa cecha Stepowyków, o ile ich znałem, zwłaszcza matkę Marię) ma w sobie wielką pracowitość i wrodzoną skłonność do nauki. Już wtedy, gdy zaczynaliśmy budować naszą karierę naukową, zdawałem sobie sprawę, że daleko zajdzie. I nie pomyliłem się. Pracując razem z nim w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii, widziałem, jakie przeszkody i kłody pod nogi rzucano mu w wydziale sztuki plastycznej instytutu i poza nim. Przyczyny były dwie: zazdrość i podejrzenie o ukraiński nacjonalizm. Pisał książki i drukował je w prestiżowych kijowskich wydawnictwach „Naukowa Dumka” i „Mystectwo”. „To wydawnictwa dla akademików, a nie dla kandydatów nauk”. Jak można to znosić? System radziecki miał wiele sposobów, by zatrzymać człowieka wszędzie: w produkcji, w twórczości literackiej czy artystycznej, w nauce. Przekonałem się o tym na sobie i na wielu kolegach, a szczególnie na przykładzie Dmytra. Dmytro Stepowyk badał sztukę religijną, co było dodatkowym powodem, by go żądlić i intrygować. Pewnego razu Dmytro pokazał mi jeden z licznych listów z pogróżkami, które do niego przychodziły po ukazaniu się jego pierwszych monografii z historii sztuki w połowie lat 70. List, pamiętam, był napisany czerwonym atramentem i, oczywiście, po rosyjsku. Dmytrę straszono, że nakład jego książki „вовремя остановлен и изъят; причина: книга богомазная, несовременная, некоммунистическая, националсоциалистская”. Podpis nieczytelny — pułkownik „разведуправления СССР” nakazywał autorowi w przyszłości pisać „краткие статьи, только правильные, только советские, коммунистические”. Taki był czas. Oczywiście nakładów książek Dmytra nie „изымали”, „не зупиняли, не нищили”. Napisano to po to, by zastraszyć młodego naukowca — może się przestraszy, ugnie się? Ale Dmytro nie jest z tych. Jego pracowitości i oddania nauce nie mogli nie zauważyć życzliwi mu inaczej. Na szczęście w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy wciąż są ludzie bezstronni i obiektywni, a stanowią oni przeważającą większość. Słowiańskie badania Dmytra Stepowyka zostały nagrodzone w Bułgarii i na Ukrainie (Dmytro napisał i wydał cztery monografie o bułgarskiej sztuce plastycznej i jej związkach z ukraińską), a za badania w dziedzinie ukraińskiego wariantu stylu baroku prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przyznało mu prestiżową nagrodę akademicką im. Iwana Franki. A jednak w epoce radzieckiej Dmytrowi Własowyczowi jako naukowcowi–

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NA PRZEKÓR WIATROM

Zdjęcie O. Szepniwskiego. Ludowy deputowany Ukrainy Pawło Mowczan wita jubilata Ołeksandra Drobachę z okazji pięknego jubileuszu. Nigdy się nie zginał, zawsze mówił prawdę. Nawet spotykając się z Pawłem Tyczyną, nie wytrzymał: „Pawle Hryhorowyczu, a jakże to Wy i… „Partia prowadzi”? Ten tylko rozpaczliwie odrzekł: — E-e-e, chłopcy!”. W imieniu pisarzy dyplom jubilatowi wręczyła sekretarz NSPU Anna Bahriana. Życzyła mu krzepkiego kozackiego zdrowia, by zawsze był w otoczeniu przyjaciół i dodawał optymizmu młodym. Pomimo 70 lat, Ołeksandr Drobacha jest szczupły, żwawy, przystojny, pełen natchnienia i energii, zarażał salę optymizmem. Droga twórcza pisarza rozpoczęła się w latach 60. Był uczestnikiem znanego wyszhorodzkiego procesu politycznego, wraz z 25 patriotami występował jako świadek. Jak opowiada Ołeksandr, wtedy pracował w Kijowskiej Elektrowni Wodnej, gdzie poznał Wiaczesława Czornowoła, wraz z towarzyszami był uczestnikiem narodowego ruchu oporu. „Na Ukrainie poeta to przede wszystkim obywatel. Bardzo pięknie jest być poetą, jeśli być tylko poetą. W 1958 roku sekretarz partyjny odrzucił mój pierwszy wiersz, w którym polityki nie było. Miłość do Ukrainy, języka ojczystego — już tylko to budziło podejrzenia w tamtych czasach. Antysowietyzmu szukano we wszystkim. Mój wers „Pijcie, pijcie pracę, ten świeży ozon” działacz partyjny zinterpretował po swojemu. Mówił robotnikom: „Poeta Drobacha wysławia was jako pijaków”. „Ołeksandrze, wszyscy my jesteśmy ptaszkami już naznaczonymi” — powiedział mi wtedy starszy towarzysz. Poezja polityczna i liryka — wszystko się pomieszało. Od liryki zaczęła się polityka. Po tym, jak me-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

DUCHOWA PRZESTRZEŃ ŚWIĘTA POKROWY W PYROHIWIE

Cerkiew św. Pokrowy z XVII w. Romana KOBALCZYŃSKA, starszy pracownik naukowy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zdjęcie autora Święto Pokrowy Przeczystej Dziewicy Maryi jest najbardziej czczonym świętem ku czci Bogurodzicy. Zostało ustanowione na pamiątkę cudownego ocalenia Carogrodu przed Saracenami. Tak stało się również w naszej historii, kiedy Przeczysta Dziewica ocaliła sławny monaster Poczajowski przed Turkami. Kozacy zaporoscy, wyruszając na wyprawę, zabierali ze sobą ikonę Matki Bożej, którą uważali za swoją orędowniczkę. Cerkiew Świętej Pokrowy była ich główną świątynią. Wojownicy UPA również uważali Matkę Bożą za swoją patronkę, dlatego corocznie uroczyście obchodzili to święto. Na cześć Pokrowy na Ukrainie założono niemało miasteczek, wsi, chutorów, zbudowano i poświęcono świątyń. Do Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy NAN Ukrainy w 1974 roku przewieziono cerkiew Pokrowy ze wsi Kanory w obwodzie zakarpackim, którą wzniesiono w 1792 roku we wsi Płoskie (obecnie rejon swalawski obwodu zakarpackiego). Świątynia należy do łemkowskiego typu cerkwi, jest to tradycyjny wzorzec ludowej architektury monumentalnej, rozpowszechnionej na Zakarpaciu w XVIII w. Zgodnie z tradycją, w Muzeum co roku odbywa się święto Pokrowy, które rozpoczyna się świąteczną liturgią, obejściem cerkwi z chorągwiami i poświęceniem wody. Cerkiew na święto parafialne przyozdabiają świerkowymi „kiściami”, girlandami, wieńcami, krzyżami, ręcznikami, wstążkami i malowanymi świecami „trójcami”. Po nabożeństwie — występy zespołów folklorystycznych, które rozpoczynają lirnicy i kobziarze. Wykonują psalmy, kanty ku czci Bogurodzicy. Świąteczny nastrój tworzą, śpiewając pieśni ludowe, zespoły folklorystyczne: „Łemki Kijowa”, autentyczne zespoły z Kijowszczyzny „Isajkiwśki kozaky”, „Lutyźka lewada” zapoznają odwiedzających ze zwyczajami kozaków na święto Pokrowy. Tradycje parafialne na Zakarpaciu są bogate i oryginalne. Tak więc pod cerkwią Pokrowy odbywa się świąteczny „kiermasz” — jarmark, gdzie można nabyć wyroby mistrzów ludowych: obrzędowe pieczywo miodowniki, ręczniki, ikony, zakarpackie malowane świece. Na Zakarpaciu do dziś istnieje rzemiosło — świecznictwo. Miejscowi świecznicy odlewają świece cerkiewne i parafialne, ozdabiając je malunkami. Pod względem formy najbardziej wykwintne świece to „trójce”, które wytwarzają według szczególnej technologii. Świętowanie kontynuowane jest w kontakcie z mistrzami ludowymi na warsztatach z wytwarzania zakarpackiej zabawki ludowej, ceramiki, wyplatania z wikliny oraz ludowymi zabawami w wykonaniu Zakarpackiego, Lwowskiego, Iwanofrankiwskiego, Łemkowskiego towarzystw regionalnych, związków młodzieży (SUM), „Płastu” oraz dziecięcego teatru folklorystyczno-etnograficznego „Leweniatko” Lwowskiego towarzystwa regionalnego. Zatem podczas świętowania Pokrowy odwiedzający mogą przyłączyć się do zwyczajów i tradycji, charakterystycznych dla obchodów święta parafialnego na Zakarpaciu, głębiej poznać osobliwości kultury ludowej. Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Święto-Błahowiszczeńskiego przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów Po Chrzcie Rusi-Ukrainy przez sześć dziesięcioleci katedrą kijowską kierowali metropolici-Grecy, przybysze z Bizancjum. Do Kijowa mianował ich Patriarcha Konstantynopolitański. Choć święcono ich w Carogrodzie, w zarządzaniu metropolią kijowską byli niezależni. Ich decyzje nie podlegały zatwierdzeniu Patriarchy, mimo że metropolia kijowska znajdowała się w bezpośrednim podporządkowaniu patriarchatowi konstantynopolitańskiemu. W tamtym czasie państwem kijowskim już po raz drugi (od 1019 roku) zarządzał syn równoapostolskiego księcia Włodzimierza wielki książę kijowski Jarosław Mądry. O rozkwicie wiary chrześcijańskiej za lata jego panowania czcigodny Nestor-kronikarz w „Powieści minionych lat” pod rokiem 1037 pisze: „I przy nim zaczęła wiara chrześcijańska mnożyć się na Rusi, i rozszerzać, i czernoryzcy zaczęli się mnożyć, i monastery zaczęły się pojawiać. I miłował Jarosław ustanowienia cerkiewne, i popów miłował on wielce, a ponad wszystko miłował czernoryzców. I do ksiąg miał skłonność, czytając (je) często w dzień i w nocy”. Ale w połowie XI w. książę Jarosław trzy lata przebywał w stanie bezskutecznej wojny z Bizancjum. Właśnie wtedy, w 1048 roku, zmarł metropolita-Grek Teopempt i katedra kijowska stała się wolna. Te smutne wydarzenia dały możliwość zrealizowania dawno dojrzałej potrzeby mianowania na metropolitę miejscowego duchownego-Ukraińca. O tym właśnie pisze czcigodny Nestor-kronikarz pod rokiem 1051: „Postawił Jarosław Rusina Iłariona Metropolitą Rusi w świętej Sofii, zebrawszy biskupów… Kiedy bogobojny książę wielki Jarosław upodobał (wieś) Berestowe i cerkiew Świętych Apostołów, będącą tutaj, i popów wielu nabył, to między nimi był prezbiter o imieniu Iłarion, mąż dobry, i księgi znający, i postnik. I chodził on z Berestowego na Dniepr, na wzgórze, gdzie obecnie stary monaster Pieczerski, i tutaj modlitwy czynił. A był las tutaj wielki, i wykopał on tutaj pieczarkę małą, dwusążniową, i, przychodząc z Berestowego, odśpiewywał (cerkiewne) godziny i modlił się tutaj Bogu potajemnie. Potem zaś włożył Bóg księciu w serce (dobry zamiar): postawił on go metropolitą w świętej Sofii, a ta pieczarka tak pozostała”. Lecz nie po prostu ta pieczarka tam pozostała, stała się ona pierwszym schronieniem dla czcigodnego Antoniego, założyciela nowej wspólnoty Pieczerskiej, kiedy powrócił ze Świętej Góry Atos. Tak więc wkrótce na tym miejscu powstał sławny na cały świat monaster Kijowsko-Pieczerski. Wiadomości o życiu metropolity Iłariona do naszych czasów dotarło bardzo mało. Prawdopodobnie urodził się on pod koniec X w. i uczył się w szkole, którą założył w Kijowie równoapostolski książę Włodzimierz. Uczył się w Konstantynopolu, w szkole przy cerkwi 40 męczenników z Sebasty. W drugiej ćwierci XI w. był już prezbiterem cerkwi Świętych Apostołów przy letniej rezydencji wielkoksiążęcej we wsi Berestowe pod Kijowem. Zakarpackie malowane świece Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy NAN Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki zapraszają 12 października 2008 roku o 11:00 na tradycyjne święto Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy, które odbędzie się w ekspozycji „Zakarpacie”. W programie — liturgia w cerkwi Świętej Pokrowy ze świątecznym obejściem cerkwi i poświęceniem wody — 11:00. Występy zespołów folklorystycznych „Czerwona kałyna”, „Krynyczeńka”, „Leweniatko”, „Łemki Kijowa”, chóru „Homin”, „Błahodat’ natchnennia”, piosenkarki Rusłany Łocman oraz grupy kobziarzy i lirników ze wsi Stritiwka — 12:30 — 14:30. Będzie działał tradycyjny jarmark. Będzie czynna wystawa „Zakarpacka trójca”. W powszechnej historii ludzkości na przykładzie narodu Rusi-Ukrainy mowa jest w drugiej części. „Słowo” Hilariona potwierdza równość między wszystkimi narodami zamieszkującymi Ziemię, a zaszczytne miejsce wśród nich autor wyznacza naszemu narodowi. Jest on równy wśród innych. A to, że łaska dotarła także do naszej ziemi, jest naturalnym aktem Opatrzności Bożej. Oceniając „Słowo o zakonie i łasce” Hilariona, wybitny historyk XX wieku Mychajło Brajczewski podkreśla, że utwór poświęcony jest tematowi samostanowienia Rusi-Ukrainy jako wielkiego narodu i wielkiego państwa. Trzecia część poświęcona jest wywyższeniu kijowskiego księcia Włodzimierza. W niej autor twierdzi, że książę godny jest pochwały na równi z apostołami. Hilarion porównuje go także z cesarzem Rzymu Konstantynem, podkreśla uniwersalny charakter jego misji oświeceniowej wśród narodu. Pochwała księcia Jarosława dotyczy go przede wszystkim jako godnego następcy ojca w szerzeniu chrześcijaństwa, działalności oświatowej oraz jako wybitnego budowniczego Kijowa. „Słowo o zakonie i łasce” kończy się „Modlitwą do Boga całej ziemi naszej”, w której Hilarion prosi Go o ochronę trzody Swojej przed nieszczęściami i pokusami, przed głodem i wszelką troską, przed najazdem cudzoziemców oraz o darowanie naszemu narodowi radości duchowej i cielesnej, pokoju i dobrobytu. Poszczególne fragmenty tej modlitwy są aktualne także dla naszej współczesności: „...przedłuż miłosierdzie Twoje nad ludźmi Twoimi... pokój utwierdź, wrogie kraje poskrom... książętami naszymi zastrasz sąsiednie kraje, bojarom ześlij mądrość... cerkiew Twoją pielęgnuj — bogactwo swoje strzeż”. Jeszcze w XV wieku tę modlitwę bez skrótów wykorzystywano w nabożeństwach cerkiewnych. „Słowo o zakonie i łasce” to wzór kunsztu literackiego cerkiewnego wysokiego poziomu. Pióru Hilariona, jak uważają badacze, przypisuje się także Peczerski izwod z 1037 roku oraz utwór „Opowiadanie wiary”. Pamięć wielebnego Hilariona, metropolity kijowskiego, obchodzi się w drugą niedzielę Wielkiego Postu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

MNICH I PISARZ 28 września — Ilariona, metropolity Kijowskiego

Ilarion szybko zdobył zaufanie księcia Jarosława Mądrego, stał się jego najbliższym doradcą, dlatego wybór na metropolitę nie był przypadkowy. Po zakończeniu działań wojennych z Bizancjum, które dla księcia Jarosława były faktycznie klęską, Ilarion stał się wyrazicielem nowego stosunku Kijowskiego Kościoła do patriarchatu konstantynopolitańskiego. Poza tym był wybitnym kaznodzieją i pierwszym pomocnikiem księcia w sprawach budownictwa kościelnego. Metropolita Ilarion poświęcił zbudowaną przez Jarosława Mądrego obok soboru Mądrości Bożej w Kijowie cerkiew św. Jerzego. Ten dzień Ukraiński Kościół Prawosławny obchodzi 9 grudnia. Jednak po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 roku kroniki nie wspominają już o metropolicie Ilarionie — być może został odsunięty od zarządzania metropolią kijowską, skoro już w 1055 roku w kronikach napotykamy imię nowego metropolity kijowskiego Jefrema, znowu Greka. Należy zauważyć, że istniała opinia, na przykład arcybiskupa wołyńskiego i żytomierskiego Modesta, iż metropolita Ilarion i schimnik Ilarion, spoczywający w Dalekich Pieczarach, to jedna osoba. Ponadto Ilariona utożsamiano z ihumenem Peczerskiego Monasteru Nikonem. Zatrzymajmy się na działalności literackiej metropolity kijowskiego Ilariona — na tym, z czego jest on najbardziej znany w naszych czasach. Krótka nazwa jego głównego dzieła to „Słowo o prawie i łasce”. Napisał je w 1049 roku, a więc przed objęciem przez Ilariona godności metropolity. Autor tego artykułu korzystał z przekładów „Słowa” na współczesny język ukraiński, dokonanych przez metropolitę Kanadyjskiego Kościoła Ilariona (Iwana Ohijenkę), a także przez Wołodymyra Krekotenia i Wasyla Jaremenkę. Pod względem artystycznym „Słowo o prawie i łasce” już wtedy stało obok najlepszych bizantyjskich dzieł kościelnych. Ale przede wszystkim było to swoisty program dla ówczesnych duchownych Kościoła Kijowskiego, zwolenników autokefalii kościelnej. Idee wyrażone w tym dziele miały wielkie znaczenie także dla samego państwa — Rusi-Ukrainy Kijowskiej. „Słowo o prawie i łasce” składa się z trzech głównych części: zestawienia Starego i Nowego Testamentu, czyli prawa i łaski; pochwały szerzenia chrześcijaństwa, zwłaszcza na Rusi; pochwały Włodzimierza Światosławowicza, jego syna Jarosława i ludu ruskiego. W pierwszej części autor omawia przewagi Nowego Testamentu nad Starym, pokazuje, że prawo, dane przez Mojżesza, obowiązywało jedynie przez określony czas, aby przygotować ludzi do przyjęcia łaski. Królestwo łaski zajaśniało dla nas wraz z narodzeniem Jezusa Chrystusa, i wtedy prawo miało ustąpić, gdyż było przeznaczone dla biologicznej istoty człowieka, a łaska — dla duchowej. Hilarion stwierdza, że istota rozwoju historii ludzkiej polega na tym, że prawo i łaska są sobie przeciwstawne. Prawo było tylko dla narodu żydowskiego, zastąpiła je łaska, przeznaczona dla całej ludzkości, a nie dla wybranych przez Boga. Żydzi nie przyjęli Jezusa Chrystusa, bo ludziom nie jest objawiona łaska przez przestrzeganie prawa: „Zaiste odeszło światło księżyca, gdy zabłysło słońce, tak i prawo, gdy pojawiła się łaska. Żydzi bowiem przy świetle prawa szukają sobie usprawiedliwienia, chrześcijanie zaś przy słonecznym blasku łaski znajdują sobie zbawienie… Chrześcijańskie zbawienie jest łaskawe i hojne i rozszerza się na wszystkie krainy ziemi”. O szerzeniu chrześcijaństwa, o miejscu poszczególnych narodów w za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «HISTORIA „PROŚWITY”», s. 8

HISTORIA „PROŚWITY”

Nikt nie mógł przewidzieć, czym okaże się dla ludzkości początek XX wieku, jego burzliwa wiosna narodów, wyzwolenie świadomości masowej, na którą później celnie narzucono żelazne wędzidło… Nerw społeczny na Ukrainie Wschodniej był związany z działalnością „Proświty”, która dopiero po 1905 roku mogła legalnie działać. Zarejestrowawszy się 26 maja 1906 roku, Kijowska „Proświta” zebrała wokół siebie całe konstelacje inteligencji — Borys Hrinczenko, Mykoła Łysenko, Kyryło Stecenko, Ahatanheł Krymski, Serhij Jefremow, Wołodymyr Wynnyczenko, Łesia Ukrainka. Sławne imiona — to już odpowiedź na pytanie o działalność społeczną i czyn. W Kijowie „Proświta” początkowo mieściła się przy ulicy Bulwarno-Kudriawskiej (obecnie Worowskiego), a później przeniosła się do Troickiego Domu Ludowego, zbudowanego za środki mecenasów i mieszkańców Kijowa. Dzisiaj w tym budynku mieści się Kijowski Akademicki Teatr Operetki. Jego burzliwą, pełną owacji historię dobrze zna czarująca aktorka Wałentyna Donczenko-Butkowśka. DO 140-LECIA „PROŚWITY” Ulana HLIBCZUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKA — Przez ten budynek przewinęło się tylu wybitnych Ukraińców, że wydaje się on wręcz uświęcony. Największy rozwój i znaczenie Dom Troicki zyskał, gdy w 1907 roku wynajęła go trupa Mykoły Sadowskiego. Język ukraiński był wówczas zakazany, więc teatry wędrowne jeździły po okolicach, bo do Kijowa ich nie wpuszczano. Początkowo Sadowski zorganizował trupę teatralną w Połtawie, a Marija Zańkowećka — w Nieżynie. Z czasem połączyli najlepszych aktorów i postanowili, że należy pracować w Kijowie. Oczywiście władze były przeciwne. Zabraniano chodzić do teatru Sadowskiego, zastraszano studentów. Jesienią społeczność miasta dopięła swego, by budynek ten oddano Sadowskiemu w dzierżawę na pięć lat. To był fajerwerk szczęścia i emocji, wszak można było spokojnie zajmować się twórczością. Mykoła Sadowski włożył wiele wysiłku, by Dom Troicki stał się ośrodkiem wysokiej sztuki. Bileterów ubrano w odświętne ukraińskie stroje, zmodernizowano scenę, wszyscy porozumiewali się w języku ukraińskim. Sadowski zdołał zgromadzić wokół siebie ogromną liczbę artystów-patriotów. Na przykład namówił malarza Wasyla Kryczewskiego do stworzenia dekoracji do spektakli, a Symona Petlurę — do pracy jako kierownik literacki. W dokumentach tego nie znajdzie się, chyba że kilka słów: „współpracował z teatrem Mykoły Sadowskiego”. Kiedyś robiłam dla radia program o Marii Zańkowećkiej, a poprzedni dyrektor muzeum, niestety już nieżyjąca pani Hołobucka, opowiedziała, że o Petlurze wiedziano, ale nigdzie nie odważono się tego zapisać. Petlura napisał nawet kilka recenzji, w szczególności na jubileusz Zańkowećkiej. W teatrze bronił również czystości języka. Wyobrażam sobie, jak stał na drugim piętrze, przysłuchiwał się kwestiom aktorów, czynił uwagi. W tym budynku tworzyła się historia sztuki. W 1912 roku Sadowski zaangażował do pracy Ołeksandra Koszycia — fundatora ukraińskiej sztuki chóralnej. Prawie cztery lata Koszyć stał za naszym pulpitem dyrygenckim. Czasami wydaje mi się, że czuję jego energię. Owocnie popracował nad repertuarem, na przykład „oczyścił” wszystkie spektakle. — Co oznacza — „oczyścił”? — Wzywał aktorów, radził, którą nutę podciągnąć, którą wziąć w innej tonacji. To była żmudna, metodyczna praca, w wyniku której wykrystalizowały się wszystkie partie chóralne. Koszyć wspominał o tym jako o najlepszych i najbardziej owocnych dniach. Kiedy słynnego chórmistrza zaproszono do opery, Mykoła Sadowski bardzo się obraził, nakazał nikomu się z nim nie żegnać. Aktorzy chcieli uroczyście wręczyć Koszyciowi kwiaty, a Sadowski zagroził: „Jeśli ktoś się odważy — zwolnię…”. — I zwolniłby czy tylko straszył? — Zwolniłby. Kochał swoich aktorów, troszczył się o nich, ale trzymał twardą ręką. Nawiasem mówiąc, kiedy Symon Petlura stał się wybitnym politykiem Ukraińskiej Republiki Ludowej, to właśnie on podpisał zgodę na tournée chóru za granicą. Koszyć chciał, aby piękne ukraińskie pieśni doceniono na świecie. Niestety, władza radziecka nie wpuściła go już do Ojczyzny. Chór Koszycia rozproszył się po świecie. Wszyscy wielcy ukraińscy artyści przeszli przez ten budynek. Bywał tu Wynnyczenko. Sadowski wystawiał jego sztuki, a Wynnyczenko, w charakteryzacji, obserwował spektakl. Mało kto wie, że Łeś Kurbas pierwsze kroki stawiał właśnie na tej scenie. Kiedy teatr opuścił Iwan Marjanenko, który grał role amantów, Sadowski zaprosił do tego emploi Kurbasa. Bardzo podobał się kijowiankom, bo był przystojny. Od 1916 roku Kurbas wykonywał wszystkie partie bohaterskie i właśnie tutaj zaczął organizować swój słynny Młody Teatr ze studentów szkoły Łysenki. — Wiadomo, że Mykoła Łysenko w historii ukraińskiego teatru odegrał wyjątkową rolę… — Łysenko to unikalna osobowość. Kiedy po raz pierwszy przyjechał do Kijowa i wstąpił na ówczesny Uniwersytet Świętego Włodzimierza na wydział fizyczno-matematyczny, był zdumiony, jak bardzo rodzinne miasto jest spolonizowane. Najbardziej oburzało go, że Polacy nie tylko propagowali swój język i kulturę, ale też nalegali, że Kijów to ich miasto. Łysenko, Starycki i inni świadomi studenci uszyli sobie żupany, zamówili stroje, baranie czapki i tylko tak chodzili na wykłady. Znany jest przypadek, gdy w takim stroju pojechali na wieś nagrywać ukraińskie pieśni. A wiejscy chłopcy mówią: „O, to pany ubrały się po naszemu umyślnie, żeby wkraść się w zaufanie i czegoś się wywiedzieć”. Aby wejść do wiejskiej grupy, Łysenko ze Staryckim musieli kupić wiadro wódki. Dopiero wtedy wieśniacy pozwolili nagrywać pieśni. Łysenko wydał siedem zbiorów ukraińskich pieśni ludowych na własny koszt. Czy szlachcicowi było to potrzebne? Tym bardziej, że jego matka, która wychowywała się w Instytucie Smolnym, kategorycznie nie akceptowała niczego ukraińskiego, rozmawiała tylko po rosyjsku i nazywała Łysenkę „Kolieńką”. Miał wszystko: ziemię, majątki, a życie poświęcił ukraińskiej sprawie i sztuce. Rzeczywiście, w historii ukraińskiego teatru Mykoła Łysenko odegrał unikalną rolę. W szczególności od 1907 do 1912 roku wszystkie jego utwory były dedykowane teatrowi Sadowskiego. Stale tu bywał, prowadził próby z aktorami, uczył partii. Premiera opery „Eneida” odbyła się właśnie na tej scenie. W niektórych książkach jest informacja, że żaden teatr nie brał się za jego „Tarasa Bulbę”, a teatr Sadowskiego wystawił. Ostatnie godziny życia wybitny kompozytor również spędził w tym budynku. Przyszedł na spektakl Czerkasenki, siedział na widowni, potem wyszedł na scenę. A tam były dekoracje, jak ze staroświeckiego domu. Spojrzał i powiedział: „Jakby w ojcowskiej chacie…”. Nad ranem już go nie było. Pogrzeb Łysenki również jest związany z tym budynkiem. Łysenko napisał piękną muzykę do spektaklu „Hetman Doroszenko”, w którym Mykoła Sadowski grał Doroszenkę. W scenie pożegnania z klejnotami brzmiał marsz żałobny. Kiedy grał Sadowski, to i on płakał, i na widowni szlochano. Wielki kompozytor powiedział na premierze: „Jaka muzyka, jak przejmująco chwyta, chcę, żeby zagrali mi ją na pogrzebie”. I jakby zamówił… Kiedy kijowski gradonačelnik dowiedział się o śmierci Łysenki, zrozumiał, że będzie manifestacja, i zabronił przeprowadzać głośny pogrzeb. Mykoła Sadowski obiecał, że wszystko będzie skromnie. Władze nakazały, aby tego dnia teatru nie otwierano. Odprawiano nabożeństwo żałobne za Mykołę Łysenkę w Soborze Włodzimierskim, a obecnym bulwarem Szewczenki schodziła procesja żałobna. Wyobraźcie sobie, że sam chór liczył tysiąc osób! Tyle było ludzi, że siedzieli na drzewach, dachach, bulwar był przepełniony. — Taka szalona popularność… — Szlachcica, który pisał na bolące tematy, w Kijowie uwielbiano. Potem, kiedy zeszli na Wielką Wasylkowską i procesja podeszła do teatru, Mykoła Sadowski niezauważenie machnął ręką — nie wiadomo skąd zabrzmiał marsz żałobny Doroszenki. Policjanci zaczęli się krzątać: Mykoło Karpowyczu, co to ma być? Obiecywaliście! A on w odpowiedzi: nic nie wiem. Czyż nie widzicie, że teatr jest zamknięty? I tak wykonał wolę nieboszczyka. — Teatr Sadowskiego przetrwał tutaj, w obecnym budynku teatru operetki, 10 lat. — Nie po prostu przetrwał: Sadowski wzniósł go na wysoki poziom artystyczny. Wszystkie nasze klasyczne spektakle muzyczno-dramatyczne — to, uważajcie, operetki: „Zaporożec za Dunajem”, „Natalka Połtawka”. Tam jest dialog, muzyka, taniec — jak we współczesnej operetce. Sadowski bardzo chciał, aby pojawiła się właśnie ukraińska opera, dlatego dobierał aktorów z wykształceniem muzycznym. Swoje kadry przyprowadzali Koszyć i Łysenko. Pierwszą żoną kompozytora była śpiewaczka Olha O’Connor. Wykonywała partię bohaterki w „Nocy wigilijnej”. Przez te 10 lat teatr wiele zrobił i dla Ukrainy, i dla Kijowa. A przed Sadowskim byli Kropywnycki, Starycki, Karpenko-Karyj… Zachwycam się tymi, którzy od zera zaczynają robić wielką sprawę. Na przykład Sadowski był wojskowym. Wszystko porzucił, bo chciał podnieść ukraińską sztukę. Jego dwaj bracia — Iwan Karpenko-Karyj i Panas Saksahanski — też pracowali dla ukraińskiego teatru. Nawiasem mówiąc, Mychajło Starycki sprzedał swój spadek i utrzymywał na wysokich pensjach ukraińskich aktorów. Nawet aktorzy rosyjskich teatrów zazdrościli. — Czy spektakle teatru Sadowskiego były komercyjnie opłacalne? — Kapitału nie dało się na nich zarobić. Bilety były niedrogie. Ponadto Sadowski w niedzielę robił spektakl dla biednych za symboliczne 5 kopiejek. — I ludzie przychodzili? — Teatr publiczność bardzo kochała, a studenci po prostu w nim przepadali. W 1907 roku stworzono tu pierwszy ukraiński teatr stacjonarny. 5 grudnia uroczyście będziemy świętować jubileusz. Marija Zańkowećka przepracowała tu dwa lata. Z Mykołą Sadowskim łączyła ją wielka miłość. Dwie wyraziste osobowości, dwie „gwiazdy”… Oczywiście często się kłócili, bo każdy dowodził swojej wyższości. Zańkowećka rzeczywiście była gwiazdą. Porównywano ją do Sary Bernhardt i Marii Komissarżewskiej. Mówiono, szkoda, że nie zna angielskiego: w Europie cieszyłaby się szaloną popularnością. Tutaj, w tym budynku, Zańkowećka obchodziła 25-lecie pracy twórczej. Było bardzo wiele gratulacji. Z MChAT-u, od Stanisławskiego, Tołstoja, Czechowa, z którym była dobrze zaznajomiona. Mało kto wie, że do napisania „Mewy” Czechowa autora zainspirowała właśnie Marija Zańkowećka. Czechow uważał się za Ukraińca. Spotkali się podczas tournée i Marija opowiedziała pisarzowi o wydarzeniu, które przydarzyło się jej i jej pierwszemu mężowi Chłystowowi — wojskowemu. Wszystko, co opisano w sztuce, wydarzyło się z Zańkowećką. Kto z Rosjan przyzna, że do fabuły Czechowa zainspirowała go ukraińska aktorka i że sam Czechow uważał się za Ukraińca? — Zańkowećką w Rosji znano z gościnnych występów trolami. Jaki był repertuar teatru Sadowskiego? — Wszystko było ukraińskie: „Natalka Połtawka”, „Moskal-Czarodziej”… Rodzina carska odwiedziła wszystkie przedstawienia. Nawet gwiazda rosyjskiego teatru Sawina obrażała się: „Czego wszyscy noszą się z tą chochłuszką!”. Zańkowecką zapraszano do domu carskiego, Elżbieta była zachwycona jej grą i podarowała aktorce na pamiątkę broszkę. Kiedy Maria wychodziła z teatru, studenci zdejmowali szyniele i ścielili jej pod nogi. Rosyjskim aktorom nie było to w smak. Jeszcze by tego brakowało: mało tego, że broszki darują, to jeszcze, niczym królowej, wyściełają drogę. Na sali wszyscy szlochali, wypłakiwali po pięć-sześć chusteczek — tak bardzo Zańkowecka władała widzem… Całą trupę Sadowskiego przyjmowano bardzo ciepło. Nawet najsurowsi rosyjscy krytycy pisali, że przyjechali na występy gościnne Ukraińcy i wszyscy są bardzo piękni. Znaleźć i zjednoczyć tyle twórczych, pełnych energii ludzi — to wyczyn. Spróbujcie dzisiaj do przedstawienia teatralnego bezpłatnie zaangażować znanego artystę! Z czasem Zańkowecka opuściła trupę. Sadowski ją zdradzał. Bardzo ciężko to znosiła: wpadała w depresję, nigdzie nie wychodziła. Krzyczała, że nigdy mu nie wybaczy, a potem na jakimś przedstawieniu pojawiała się w kapeluszu z woalką, siadała w pierwszym rzędzie i rzucała białą różę na znak pojednania. Trwało to przez całe jej życie. Rozwiodła się z mężem, ale na ślub z Sadowskim nie pozwolono. Przeszkadzały i cerkiew, i rodzice. Kiedy Sadowski zmarł, Zańkowecka nie przyszła na jego pogrzeb: nie potrafiła mu wybaczyć. — Oni tak i nie wzięli ślubu? — Po raz drugi Zańkowecka już nie wyszła za mąż. Pod koniec życia napisała, że miała kilka ważnych ścieżek, ale jedna z nich pozostała nieprzejrzana… Maria bardzo cierpiała, że nie miała dzieci, była wierząca. W muzeum Zańkoweckiej jest jej portret, na którym wielka aktorka jest ucharakteryzowana na Jezusa Chrystusa. — Walentyno Pietrowno, opowiedziała pani o wielkiej przeszłości ukraińskiego teatru. Na ile dawna tradycja ma rozwój we współczesnym Kijowskim Teatrze Operetki? — Po pierwsze, przedstawienia wykonywane są w języku ukraińskim. Nasz kierownik artystyczny Bohdan Strutyński stwarza najkorzystniejsze warunki dla łączenia nowych form artystycznych i dawnej tradycji. U nas odbywają się wspaniałe koncerty: „Ukraina w pieśniach i romansach”, „Operetka — miłość!”, „Balet — moje życie”. Unikalnym doświadczeniem dla teatru stał się koncert symfoniczny orkiestry operetki „Od Bacha do Offenbacha”. Oczywiście, kontynuujemy sławne tradycje. Jeśli pracujemy na tak nasyconej przeszłością scenie, to inaczej być nie może. Przed koncertami i przedstawieniami zawsze staram się, choćby kilkoma słowami, powiedzieć o tym widzom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

robaków i larw, które szkodzą roślinom. Zatem obawy babci są w gruncie rzeczy bezpodstawne, bo to nie konopie wabią żurawia. Po powrocie ptaki niedługo zajmują się gniazdami, gdyż są one u żurawi zadziwiająco proste: kępka zeszłorocznej trzciny, trawy i mchu. Obydwa jajeczka leżą niemal otwarcie. Są mniejsze od bocianich i cudownie piękne — zielonkawoszare z czerwonawymi kropeczkami. Obydwa ptaki starannie wypełniają swoje rodzicielskie obowiązki, na zmianę wysiadując pisklęta. Raz po raz dokładają do gniazdka suche łodyżki i bardzo ostrożnie obracają jajeczka dziobami. Rzecz jasna, w tym czasie zachowują między sobą milczenie. Mówią, że niby siedząc na gnieździe, aby być niezauważalnymi, żurawie nawet smarują się błotem. Nie ma takiej potrzeby, bo polegają na swoim szarym ochronnym ubarwieniu. Po prostu ptak wykonuje codzienną procedurę higieniczną: obmywa dziób z resztek jedzenia, a potem osusza, wycierając o pióra na grzbiecie. A oto inna legenda, choć podobna do bajki, ale prawdziwa, bo to fakt naukowy. Żurawia rodzina każdego swojego potomka wychowuje osobno. Ponieważ żurawica znosi jajka co dwa dni, to i pisklęta w takiej samej kolejności wykluwają się na świat. I od razu powstają trudności, bo pierworodny napada na dopiero co narodzonego. Wyjście znajduje ojciec. On od razu opuszcza gniazdo, a starszy idzie za nim. Żurawiątko od urodzenia sprawnie biega i pływa; jednak ojciec wzruszająco dba o pierworodnego, usuwa z jego drogi wszelkie przeszkody, odgarnia kłujące łodygi, pomaga pokonywać bagienne wyrwy i kępy. Tymczasem żurawica z taką samą troskliwością prowadzi mniejszego. I dopiero po kilku dniach, kiedy u pisklęcia mija wrodzona agresywna zazdrość, rodzina znów się łączy. Prawda, że podobne do zwyczajowego podziału dzieci na “tatusiowe” i “mamusine”? Młode szybko dorastają i już po kilku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Żuraw szary. Rysunek z Czerwonej Księgi Białorusi, 1981 r. po kilku miesiącach, nauczywszy się latać, wraz z rodzicami odwiedza okoliczne pola i łąki, choć na nocleg wszyscy wracają w zarośla. A już z pierwszymi chłodami na początku września zbierają się w małe gromady, do których podejść jest prawie niemożliwe, bo wystawiają czujną straż. Ale ci, którzy widzieli i słyszeli, opowiadali, jak rozpaczliwie klangorzą żurawie, jak nisko i ciężko lecą, żegnając się z rodzinnymi stronami. Piszczę jak jaskółka czy żuraw — skarżył się na swoją chorobę król Ezechiasz w modlitwie, błagając Pana, by się nad nim ulitował (Izajasz, 38:14). W innych przekładach król mówi skomlę lub krzyczę. W żurawim klangorze jedni słyszą kru-kru, inni — „kron-kron”, jeszcze komuś wydaje się — „krau”. Pewnie dlatego Niemcy nazywają go „Kranich”, Anglicy — „crane”, a po łacinie nazwa żurawia to „grus”. U Słowian zwie się „żuraw”, „żurawl”, i to zapewne przez tęskną, żałosną tonację jego głosu podczas odlotu. Jak w pieśni Bohdana Łepkiego: „Zanim morze przelecę, skrzydełka zetrę”. Bo i człowiek, zmuszony szukać losu na obczyźnie, może nie powrócić zza morza. Właśnie w powietrzu żurawie dowodzą swojej niepowtarzalności. Lecą klinem, który składa się z dwóch łańcuchów, czy też kluczem, w którym liderzy zamieniają się miejscami. Przy tym ich „krau-krau” nierzadko słychać z takiej wysokości, dokąd nie sięga ludzki wzrok. Lecz każdego ptaka, choćby nie wiadomo jak wysoko leciał, żurawie zauważają. Opowiadają, jak żuraw, siedząc w klatce, sygnałem alarmowym zawołał na pomoc całe stado. Jak tylko zatrąbił, sznur żurawi na niebie rozsypał się, ich klucz zakręcił się kołem i opuściły się na podwórze, gdzie trzymano niewolnika. Podobnie jak bociana, żurawia uważa się za mądre i szlachetne stworzenie. Dawni Grecy wyobrażali go sobie jako przewodnika innych zwierząt. Przypuszczali istnienie na Północy (czyli u nas) kraju Geranii, gdzie domowe żurawie strzegą bydła. I rzeczywiście, oswojony żuraw łatwo przyzwyczaja się do człowieka i nawet porządkuje ptaszarnię, bo jest silniejszy od całej „drobnicy”. Usłyszawszy wrzawę, wydaje poważny głos i bójka ustaje. Szczególnie lubi rozdzielać koguty, bo cóż znaczą ich dzioby w porównaniu z długim i ostrym żurawim! …One nie szybują w przestworzach, jak to robią bociany, doczekawszy się ciepłego wiatru. Żurawie lecą celowo, energicznie machając skrzydłami. Podczas międzykontynentalnych podróży pokonują wielkie odległości nad morzami, niezależnie od pogody. Za Bałkanami mijają się z bocianami i lecą nad Morzem Śródziemnym prosto do Egiptu. Tak, szare lotniki wyprzedzają białe. Zatrzymują się nasze żurawie w Afryce Środkowej, nad Białym Nilem. Jednak znane są też przypadki zimowania w Palestynie, co naukowo potwierdza znajomość ukraińskiego żurawia szarego przez starotestamentowych proroków. Ponieważ wracają do ojczyzny miesiąc później od bocianów, mogą dłużej pobyć przy papugach i krokodylach, w krainie wiecznego lata, w pobliżu równika. Lecz wiosną niesłyszalne głosy znów zawołają je na daleką Północ, na Ukrainę. Jak mało któremu z innych ptaków, zwierząt, a nawet ludzi, żurawiowi trudno znaleźć sobie parę. Do tego dorosłym staje się dopiero jako sześciolatek. Dlatego niemało ich, choć ile by nie tańczyły, pozostają samotnikami do końca życia. A i wrogów mają wielu: drapieżne zwierzęta, nierozumni myśliwi, jeszcze do tego trujące chemikalia na polach… Oto dlaczego w całym kraju pozostało tylko 150 par żurawi szarych, i to w trudno dostępnych miejscach Polesia. Zwyczajne niegdyś, teraz te ptaki wpisane są do Czerwonej Księgi Ukrainy, która jest państwowym aktem o rzadkich stworzeniach, którym grozi wyginięcie. Jeśli zobaczycie na niebie żurawi klucz, usłyszycie długi melodyjny klangor — uważajcie się za szczęśliwego wybrańca Losu. wiolonczeli, skrzypiec, fortepianu. Innym razem podał ją w wariacjach. Na temat tej pieśni napisał wariacje niemiecki kompozytor, założyciel niemieckiej opery romantycznej Carl Maria von Weber. Tę melodię przełożył na harfę francuski muzyk Maurice Dalvimare. Jedną z najciekawszych wariacji stworzył włoski kompozytor T. Graietta. Pieśń weszła do folkloru narodów węgierskiego i bułgarskiego, stała się popularna w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i w innych krajach świata. Tak oto pieśń „Jechał kozak za Dunaj” Ukraińca Semena Klimowskiego zyskała światową sławę. JECHAŁ KOZAK ZA DUNAJ Słowa i muzyka Semena Klimowskiego Jechał kozak za Dunaj, Powiedział: „Dziewczyno, żegnaj! Ty, koniku kary, Nieś i cwałuj!” „Stój, stój, kozacze, Twoja dziewczyna płacze, Jak ty mnie porzucasz, — Tylko pomyśl!” „Białych rączek nie łam, Jasnych oczu nie wycieraj, Mnie z wojny ze sławą Do siebie wyczekuj!” „Nie chcę ja nikogo, Tylko ciebie jednego, Ty bądź zdrów, mój miły, A wszystko przepadaj!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

USŁYSZEĆ GŁOS ŻURAWIA

Andrij TOPACZEWSKIJ. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36, 39 za 2008 rok. Rozpoznać go nietrudno. Większy od bociana, lecz ubarwiony skromnie: cały popielaty, poza czerwonawą łysiną na wierzchołku głowy, a końce skrzydeł — czarne. Nawet długie, „szczudłowate” nogi i dziób mało różnią się od ogólnego ochronnego ubarwienia. Lecz kamuflaż, niestety, już go nie ratuje. Kiedyś posiadłości s z a r y c h ż u r a w i i rozciągały się na całą Północną i Wschodnią Europę. Obecnie zaś ich lęgowiska tak bardzo się skurczyły, że w większości krajów żurawie chroni prawo. „Bawią się powietrznymi igraszkami” — pisali o nich zoolodzy w XIX wieku. Z czasem stał się zrozumiały szczególny sens tych zabaw. Różnorodnie krążąc, wznosząc się i opadając, to rozcinając powietrze silnymi szerokimi skrzydłami, to zastygając niemal nieruchomo, żurawie powoli tańczą. I nagle — porywiste, szybkie ruchy, kiedy ptak kłania się i przykuca, skacze z rozpostartymi skrzydłami, pragnąc przyciągnąć uwagę żurawicy. Dzieje się to wiosną, w porze godowej, kiedy młode żurawie zalecają się i dobierają w pary. I choć ten upragniony rytuał wykonują raz w życiu i zobaczyć igraszki żurawi mało komu się udaje, to najstarszy na Ukrainie taniec tak właśnie się nazywa — „żuraw”. „Nie krzyczały żurawie, gdy z wyryju leciały”. Mądre przysłowie przypomina, że powrót do domu — to nie powód do wrzawy. I rzeczywiście, one jakby się nie śpieszą, bo w marcu widzimy szare żurawie na czarnomorskim wybrzeżu, i dopiero pod koniec kwietnia, kiedy dni stają się dłuższe, znajdują się w ojczyźnie. Zauważono to dawno: „Przyleciały żurawie i południe przyniosły”. W odróżnieniu od bocianów, są to odludne stworzenia, których życie ukryte jest przed nami przez nieprzebyte leśne bagna, błotniste zarośla łęgowe. Jednak nazwa ż u r a w i n a wcale nie świadczy o zainteresowaniu ptaków kwaśną bagienną jagodą. Natomiast żartobliwa pieśń na Zielone Świątki „Uganiał się żuraw za babcinymi konopiami” potwierdza, że te ptaki nie omijają pól. Wbiwszy dziób w ziemię, żuraw podważa korzenie, wyciągając spod nich różne ko- Z HISTORII PIEŚNI Wołodymyr KAPUSTIN, pisarz Szeroki i głęboki błękitny Dunaj bije falami o brzegi. Kozacy rozbudzili go, roztrwożyli… Tysiące jeźdźców, tyle samo koni płynęło, pokonując nurt, szerokość rzeki, a na mieliźnie wychodzili na niski pochyły brzeg, rozbryzgując wodę. Jeźdźcy suszyli swoją odzież, rozesławszy ją na gorącym piasku, rozwiesiwszy na gałęziach krzewów i drzew. A potem, wybrawszy wygodne miejsce, odpoczywali w cieniu, pod koronami drzew, podłożywszy pod głowy siodła. Niedaleko na zielonej łące konie smakowały wyborną soczystą trawę. Pilnowali ich dżury — młodzi chłopcy. Kozacy gwarzyli, wspominali, jak za Dunajem w okrutnej bitwie rozbili wielkie tureckie wojsko. Wspomnieli poległych pobratymców. A tymczasem dżury, którzy nie pilnowali koni, szybko nazbierali gałęzi, rozpalili ognisko. Trzeszczą płonące gałęzie. W kociołkach kipi, warzy się smaczna kozacka potrawa — kulesz ze słoniną. Zjedli obiad. W stepie zelżał upał. Jeszcze powiał świeży wietrzyk. Powietrze zapachniało wonnymi macierzankami oraz gorzkim piołunem. Każdy kozak wspomniał dom. Osiodłali konie, wyruszyli w drogę. Oddziały jechały w pewnej odległości od siebie. Kołyszą się jeźdźcy, morzy ich sen. Czas dodać otuchy kozakom. Krępy sotnik dopalił fajkę i zwrócił się do pobratymców: — Kozakom w milczeniu jechać nie przystoi, a i smucić się nie warto. Z wyprawy wracamy do domu ze zwycięstwem. Czyż nie tak?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dzieło światowej sławy

— Tak, ojcze, tak! — No to posłuchajcie. W sąsiednim Charkowskim pułku jest bardzo piękna pieśń — „Jechał kozak za Dunaj”. Napisał ją przed wyprawą i podarował charkowianom kozak Semen Klymowski. — I my ją słyszeliśmy. Spodobała nam się, zapamiętaliśmy słowa i melodię — odezwali się kozacy. Setnik zaśpiewał pełnym głosem: Jechał kozak za Dunaj, Rzekł: „Dziewczyno, żegnaj!” Szeroką, rozlegle melodię podchwycili kozacy. Po cichym stepie popłynęła potężna pieśń-marsz. Dolinami, jarami jechali kozacy. I ta pieśń była z nimi. Do miast i wsi wjeżdżali z nią. Pokochały ją kobiety, dziewczęta i nawet dzieci. Śpiewano ją wszyscy. A w małej wiosce Pryputni (obecnie w rejonie znam’jańskim obwodu kirowohradzkiego), gdzie urodził się autor słów i muzyki pieśni „Jechał kozak za Dunaj” Semen Zynowijowicz Klymowski, chłopi z niecierpliwością oczekiwali powrotu kozaków z dalekiej wyprawy. Wczesnym rankiem nad białymi chatami i czereśniami unosiły się obłoki sinego dymu. To gospodynie piekły w piecach, na liściach kapusty i orzecha, bułki, pampuchy i pierogi, by nimi częstować, poczęstować swoich kochanych mężów i synów. Oto w sinej dali pojawiły się kropki. Z każdą chwilą powiększały się. Już można było rozpoznać, że to jeźdźcy. — Jadą, kozacy jadą! Odświętnie ubrane kobiety, dziewczęta szybko poszły za wieś, na wybieg. Poszły tam też dzieci. Przy płotach stali siwi dziadkowie. A kozacy jechali i śpiewali: Białych rączek nie łam, Jasnych oczu nie ścieraj, Mnie z wojny ze sławą Na mnie u siebie czekaj. Pieśń rozbrzmiała echem. Oddział zatrzymał się na zielonej łące. Kobiety i dziewczęta poszły na spotkanie kozakom. Brały konie za uzdy i prowadziły je do wsi. A z przodu szły dziewczęta, rozkładając białe ręczniki. Po nich stąpali, a konie z jeźdźcami wchodziły do wsi. Dlaczego pieśń „Jechał kozak za Dunaj” Semena Klymowskiego tak spodobała się wszystkim, którzy choć raz ją usłyszeli? Podstawą była wydarzenie z prawdziwego życia. Ujął prosty wątek opowieści o miłości i rozłące. Ta pieśń została wymarzona i stworzona z miłością przez poetę-filozofa, w literaturze znanego pod imieniem charkowskiego „kozaka-pieśniotwórcy”. W 1801 roku ukazał się drukiem biograficzny słownik „Panteon rosyjskich autorów”. W nim po raz pierwszy wydrukowano pieśń „Jechał kozak za Dunaj” Semena Klymowskiego. Charkowskiego kozaka-pieśniotwórcę dobrze znano i szanowano w środowisku literatów. A. Szachowski w komedii „Kozak-pieśniotwórca” wykorzystał pieśń Semena Klymowskiego i uczynił go głównym bohaterem sztuki. Popularna ukraińska pieśń zainteresowała także profesjonalistów. Wybitny niemiecki kompozytor Ludwig van Beethoven opracował pieśń „Jechał kozak za Dunaj” na głos, wio-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI

Walentyna DAWYDENKO. Zdjęcia: Ołesia DMYTRENKA Płatki świecą się nawet w ciemności. W ciągu dnia kwiat nabiera słońca, podobnie jak wilgoci, i aż do nocy artysta widział na grządkach poblask róż, dalii czy nasturcji. Mnie zaś na wystawie uderzyło panneau z portretem strzelistego różnotrawia. Żywą duszę kwiatu Lubomyr Martyniuk postrzega tak samo jak ludzką, dlatego nie maluje go jako okazu botanicznego, lecz tworzy portret — poprzez nastrój, jaki emanuje on w określonej porze roku i dnia. Dyrektorka galerii „Pieczerśka” Maryna Burianowa uważa, że ten projekt powinna zobaczyć cała Ukraina. Z Kijowa wystawa wyruszy do innych miast. „Lubomyr tak czarownie oddał kwiaty na swoich płótnach, że kiedy powieszono prace w sali, wydawało się, że trafiło się do jakiegoś raju. Harmonia światła, poezji, muzyki. On jest bardzo czystym, dobrym człowiekiem; wszystko, co maluje, przepuszcza najpierw przez serce. Bardzo się cieszę, że pojawiają się młodzi artyści, w których przeważa nie pragmatyzm, lecz to, co jasne, duchowe”. Lubomyr Martyniuk zakochał się w kwiatach Ogrodu Botanicznego. I to pewnie na zawsze. „Już półtora roku nie mogę się od nich oderwać. Do Kijowa przyjechaliśmy rok temu na półtora Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zapowiedź

tygodnia. Ujrzawszy ogród, pomyślałem, że do wiosny dopiszę obrazy i pojadę do siebie, na Iwano-Frankiwszczyznę, ale zostałem, bo kwiaty kwitły jeden po drugim, to róże, to inne. Czegoś takiego nie widziałem w Karpatach. Piękno jest wszędzie, lecz w tym ogrodzie jest skarbnica kwiatów. Zacząłem prosić pracowników ogrodu: „Pozwólcie mi popracować do jesieni, potem do zimy”. Z czasem zrozumiałem, że trzeba by napisać milion obrazów, aby oddać całe piękno”. — Kwiaty w Karpatach też nie 6 Redaktor naczelny Walentyna DAWYDENKO Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«ŁAPIĘ PŁYN CHMURKI NA NIEBIE…» W galerii „Peczerskiej” królował kwiatowy raj dzięki obrazom iwanofrankiwskiego artysty Lubomyra Martyniuka. Ma dwadzieścia osiem lat i choć malować zaczął późno, stworzył już ponad tysiąc płócien. Nowy projekt młodego artysty to kwiaty Kijowskiego Narodowego Ogrodu Botanicznego.

zwyczajne, wyhodowane w górskim słońcu, jasne, pachnące. A Pana oczarowały kijowskie. Kiedy pojawiła się kwiatowa tematyka w twórczości? — Pięć lat temu, kiedy urodził się pierwszy syn, mieszkaliśmy na Tarnopolszczyźnie obok Poczajowskiej Ławry. I tam zrozumiałem, że kwitnące maki, rumianki, mniszki lekarskie — to piękno Bożego stworzenia. I postanowiłem, że mając solidną szkołę, postaram się znaleźć malarskie plastyczne rozwiązanie, aby dotknęło ono ludzkich dusz. Malować jakąś abstrakcję czy gatunkowe realistyczne prace, opłakiwać, że tak ciężko żyjemy, nie warto. Warto wejść w Ogród Boży, który widziałem na chutorze Walihury, gdzie mieszkaliśmy z rodziną. — Życie kwiatów oddaje Pan poprzez radosne kolory. A cytaty z Psalmów, którymi podpisuje Pan obrazy, — to też wpływ Walihur pod Poczajowem? — Tak, poczucie wiary przyszło jako wewnętrzne odkrycie. Kiedy zapragnąłem zostać artystą, zrozumiałem, że twórca — to człowiek wewnętrznie czysty, święty. Bóg — to Stwórca i artysta. Jeśli artysta będzie uduchowiony, to i jego prace będą na poziomie Bożych rzeczy i odpowiednio będą wpływać na ludzi. Późno zacząłem malować. Kiedy oznajmiłem bliskim w siódmej klasie, że zostanę artystą, zaczęli się ze mnie śmiać: czyż można tak późno odkryć w sobie talent? Ale czułem, że w sercu przemawia pragnienie osiągnięcia artystycznego obrazu. Przede wszystkim chciałem stworzyć obraz ukochanej dziewczyny i w tym celu malowałem bardzo dużo. A jeszcze chciałem zostać księdzem, więc postanowiłem połączyć to w jednej postaci. Teraz często robimy wystawy w koloniach, w dalekich wsiach, gdzie faktycznie nie do sztuki, ale marzę o kulturowym przebudzeniu Ukrainy. Kiedy łapię płyn chmurki na niebie, to mogę namalować 20 płócien, ale mimo wszystko uchwycę pożądany moment. Maluję to, co kocham. Piękno jest rozlane w powietrzu, a artysta otwiera ludziom oczy, żeby je zobaczyć. Miałem serię „Kamienie” z rzeki. Po prostu nie można oderwać oczu od koloru kamieni. Choć na pierwszy rzut oka wszystko jest szare. — Ale u Pana szarych obrazów nie ma. — Nie, oczywiście! Kwiatka nigdy nie ścinam, a maluję tak, jak rośnie. Zauważyłem, że kwiaty świecą, nawet jeśli słońce dawno zaszło. Mnie już nikt nie widzi na grządce, a ja jeszcze widzę kwiaty i słyszę ich mowę… Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Łamanie komputerowe Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301241 Nakład — 25000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny 0 8 0 4 1 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn