Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2009 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

ŚWIĘTO POKROWY I CHWAŁA ARMII POWSTAŃCZEJ

67 lat temu, w Dniu Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, zdecydowano o utworzeniu Ukraińskiej Armii Powstańczej, którą Kierownictwo OUN wezwało do prowadzenia zbrojnej walki o prawo Ukraińców do posiadania własnego państwa. Tysiące starszyzny i strzelców UPA przeszło przez krwawe żarna wojny, więzień i zesłań. Większość z nich poniosła śmierć na polach chwały na całym terytorium Ukrainy i poza jej granicami. UPA była armią ludową, wyłonioną przez naród ukraiński i przez ten naród wspieraną, za co spotkały ją prześladowania ze strony okupantów. Ale te ofiary nie były daremne. Dziś Ukraińcy mają własne państwo, a nad złotogłowym Kijowem powiewa narodowa flaga. Jednak walka o Ukrainę ukraińską wciąż trwa, a uznanie bohaterów OUN/UPA na szczeblu państwowym pozostaje egzaminem z dojrzałości państwowej. Już od dwóch lat prezydencki projekt ustawy „O statusie prawnym uczestników walki o niepodległość Ukrainy w latach 20.–90. XX wieku” nie znajduje poparcia w parlamencie. Świadomość kolonialna przeszkadza wielu ukraińskim politykom uznać walkę UPA. Tacy politycy nie są zdolni tworzyć ukraińskiej państwowości i bronić interesów narodowych. Znamienne, że w te październikowe dni czcimy pamięć Przywódcy OUN Stepana Bandery, który 50 lat temu zginął z ręki Moskwy w Monachium. Postać S. Bandery, będąca symbolem niezniszczalności idei państwowej i nieugiętości ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, mobilizuje także dziś patriotów do urzeczywistnienia Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Державy... Poprawka: Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Dziervy — nie, poprawnie: Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Państwa i do wypełnienia jej treścią narodową. Wolna Ukraina się umacnia, i jest to bezpośredni owoc narodowo-wyzwoleńczych walk, na czele których stała Ukraińska Armia Powstańcza. Wyrażamy wdzięczność weteranom UPA za heroizm i ofiarność. Dla wielu pokoleń Ukraińców pozostaniecie zawsze przykładem nieugiętości ducha i głębokiego patriotyzmu. Niech święto Pokrowy stanie się dla nas wszystkich narodowym dniem pamięci bohaterskiego czynu i chwały ukraińskiego wojska — kozackiego, strzeleckiego, powstańczego. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom UPA!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

ARMENIA — UKRAINA: „POŁUDNIKI MAPY I DUSZY”

Każdy pisarz ma potrzebę komunikacji z czytelnikiem. Literatura od zarania dziejów jest zorientowana na drugiego człowieka, lecz wynik tego dialogu bywa niekiedy niemożliwy do przewidzenia. Psycholodzy zapewniają, że w rzeczywistości podstawowe struktury świadomości u przedstawicieli różnych kultur są jednakowe — to bezuczuciowe („amodalne”) stany, natomiast dążenie do różnorodności to zaprogramowana w człowieku ucieczka przed śmiercią i ustaniem istnienia. Pisarze starają się wskazać na oryginalność kultury regionu, na wartość indywidualnego życia, które nabiera znaczenia właśnie w procesie stawania się — zmysłowym, intelektualnym, transcendentnym.Dmytro DROZDOWSKI, Akademia Kijowsko-Mohylańska, „Wseswit”Silwa Kaputikian zaczyna swoją powieść „Karawany wciąż idą…” od myśli, jakoby na karaweli Kolumba (nawiasem mówiąc, 12 października po raz kolejny obchodzono Dzień Ameryki) był także ormiański marynarz Martiros, a zatem Nowy Świat odkrył również przedstawiciel jej narodu. Dla pisarza ważne jest pokazanie oryginalności swojej kultury, która rozpościera się w czasie i temporalizuje w przestrzeni. Jeszcze dekadę temu pisarz miał więcej możliwości trafiania do innych światów — nawet w ZSRR tłumaczono wiele. Bez wątpienia lwią część stanowili autorzy ideologiczni, ale zdarzało się, że i w tamtych warunkach w republikach można było natrafić na ciekawe książki. Teraz nie wiemy już nic o ugrupowaniach literackich sąsiednich krajów. Zrozumiałe, że geopolityczny wektor Ukrainy to europejska przestrzeń świadomej etycznej wolności. Ale świat na Wschodzie nie jest mniej ciekawy, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę przestrzeń byłych republik. Trzy lata temu w Erywaniu odbyło się I Międzynarodowe Forum Tłumaczy i Wydawców, którego celem było uformowanie przestrzeni nowych kontaktów po piętnastoletnim kolapsie, kiedy to wcześniejsze osiągnięcia zostały niemal zniszczone (przed tegorocznym Forum otwarto stronę internetową, która ma zjednoczyć wysiłki translatorskie i wydawnicze na obszarze poradzieckim). Zmienił się czas, zmieniły się literatura, mechanizmy rynku i wydawnictwa książkowego. Jeśli wcześniej wiele rozstrzygano w gabinetach ds. ideologii (jednak, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, z literackiego taśmociągu wychodziły także doprawdy zdumiewające dzieła — oryginalne i przekładowe), to teraz wiele rozstrzygają najnowsze grupy referencyjne i masowe gusta. Jeśli chodzi o klany i grupy referencyjne, to tym już nikogo nie zdziwisz: we wszystkich czasach zdarzały się takie okazje. A oto z gustami rzeczywiście stało się coś niedobrego. Zrujnowana świadomość czasu przejściowego po upadku ZSRR znalazła się na rozdrożu. Lata 90. to czas, kiedy zupełnie nie w głowie była estetyka. Zmniejszyły się nakłady czasopism i gazet, wiele odeszło w przeszłość, a coś wyszło z piekła w stanie żarzenia się i niemocy. Ludzie myśleli o kawałku chleba, a nie o literaturze. To pokolenie z woli losu, okrutnego i niesprawiedliwego, znalazło się w estetycznej rezerwacji. Nie odnalazło się w świecie, ponieważ świat rzeczywistości był zbyt uproszczony w dążeniach do dóbr materialnych. A świat idealny, niepojęty, duchowy pozostał poza uwagą. Z czasem znaleźliśmy się przed stertą śmieci. Jak wiadomo, w okresach kryzysów przeżywają głównie grafomani — oto paradoks historii literatury. Właśnie grafomani cudem znajdują środki na wydanie swojej produkcji. Lecz ostatecznie uwierzmy, że na wszystko na świecie jest Boży zamysł. Właśnie ten zamysł przyczynił się do powstania Międzynarodowego Forum Tłumaczy i Wydawców krajów WNP i Bałtyku, które w tym roku po raz trzeci odbyło się w Erywaniu i nosiło nazwę „Praktyka przekładu i rynek: mechanizmy interakcji literatur narodowych”. Pierwsze dwa fora (2007, 2008 r.) miały charakter głównie teoretyczny. Forum zyskało popularność i wywołało zainteresowanie nie tylko w środowisku translatorskim krajów WNP i Bałtyku, ale także poza ich granicami.W III Forum wzięło udział około 150 delegatów. Właśnie to Forum poświęcono praktycznym kwestiom przekładu literatur narodowych. Pierwsze kroki zostały już poczynione po II Forum: stworzono stronę internetową Związku Tłumaczy krajów WNP i Bałtyku, przygotowano do druku „Anotowany katalog pisarzy i tłumaczy krajów WNP i Bałtyku” (z Ukrainy do katalogu weszli A. Bahriana, N. Belczenko, O. Bożko, P. Wowacz, S. Draczenko, J. Zawhorodnij, T. Zariwna, D. Łazutkin, W. Łewycki, O. Łuczuk, T. Łuczuk, I. Mahdysz, A. Mesropian, M. Nesterczuk, L. Taran, A. Tymczenko, N. Fedorak, D. Czystiak oraz autor niniejszych wierszy). Do porządku obrad III Forum włączono następujące kwestie: mechanizmy opracowywania, przygotowania i wydawania poszukiwanych na rynku projektów książkowych literatur narodowych; wymiana doświadczeń w zakresie wchodzenia na rynki narodowe; źródła finansowe (środki państwowe, sponsoring itp.). Ponadto ważne były także kwestie dotyczące doskonalenia i rozwoju koordynacji twórczej. Oprócz wydawców książek i tłumaczy, delegatami III Forum byli także wykładowcy z różnych wyższych uczelni, zainteresowani przygotowaniem kadr translatorskich, wymianą studentów, aby w przyszłości stało się możliwe tłumaczenie literatury bezpośrednio z języków krajów WNP i Bałtyku.Zakończenie na str. 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OCHRONA PRACUJĄCYCH CZY WYBORCZE SHOW?

Petro ANTONENKO Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ. W ostatnich dniach rozpoczęła się szeroko reklamowana akcja związków zawodowych — jesienna ofensywa pracujących przeciwko biedzie. Prowadzi ją Federacja Związków Zawodowych Ukrainy. „Ofensywa” rozpoczęła się 7 października, wiece i pikiety były powiązane ze Światowym Dniem Godnej Pracy. Chciałoby się oczywiście wierzyć, że związki zawodowe, jak należy, stoją na straży interesów pracujących. Ale czy nie grają one w polityczne gry? Przypomnijmy, że FZZU po ubiegłorocznych burzliwych wydarzeniach w związkach zawodowych, skandalach związanych z podziałem ogromnego majątku byłych radzieckich związków zawodowych, objął przedstawiciel Partii Regionów Wasyl Chara, deputowany parlamentu. Cała retoryka, wezwania kierownictwa FZZU, którymi zachęcają ludzi do „jesiennej ofensywy”, skierowane są przede wszystkim przeciwko rządowi, na którego czele stoi liderka BJuT. Zatem mamy i jesienną przedwyborczą „ofensywę” na politycznych oponentów. Choć wszystkie problemy, o których mówią związki zawodowe, rzeczywiście istnieją, a pretensje do rządu, ogólnie do władzy, są całkowicie sprawiedliwe. Oto główne z nich. Do tej pory płaca minimalna na Ukrainie nie została podniesiona do poziomu minimum socjalnego, jak wymaga tego prawo, choć to minimum socjalne jest po prostu śmieszne przy obecnych cenach i taryfach. Poniżej granicy ubóstwa, jak deklarują związki zawodowe, znajdują się dwie trzecie populacji, przede wszystkim miliony emerytów. Płace i emerytury zostały zamrożone, choć inflacja jest porażająca. Wszystko to jest sprzeczne z tym, o czym żwawo deklaruje władza. Co jest, to jest. A co będzie? Lista tego, co związki zawodowe zarzucają rządowi, nie jest mniej długa i smutna. Według wersji związków zawodowych rząd planuje coś na korzyść Międzynarodowego Funduszu Walutowego, aby pożyczyć kolejne miliardy, które pójdą przede wszystkim na ratowanie banków komercyjnych. Związki zawodowe oświadczyły, że rząd planuje gwałtownie podnieść taryfy na gaz dla ludności. Póki co do tego nie dojdzie: rząd i związki zawodowe nie doszły do porozumienia. Teraz, co prawda, obie strony — rząd i związki zawodowe — głośno deklarują narodowi, że to właśnie one powstrzymały wzrost ceny gazu. Jeszcze jeden rezonansowy temat: rzekomo rząd planuje podnieść wiek emerytalny: kobiet do 60, mężczyzn — do 65 lat (co, nawiasem mówiąc, przewyższa średnią długość życia mężczyzn na Ukrainie). Jeszcze jeden nieładny zamiar władzy — i nadal zamrażać płace i emerytury. I wreszcie, na korzyść międzynarodowych struktur finansowych, obłożyć pracowników i biznes nowymi podatkami i opłatami. Jeśli wszystko to jest prawdą, to nie dziwi, że ludzie wychodzą na akcje protestacyjne. Pytanie polega na tym, czy rzeczywiście tak jest, zwłaszcza w odniesieniu do zamiarów władzy. Tutaj wszystko nie jest wyjaśnione, choć mamy demokrację, wolność słowa, otwartość władzy i inne deklarowane rzeczy. Czyż nie można wreszcie wyjaśnić (zdać raportu) narodowi, jakie umowy podpisuje nasza władza, w szczególności rząd, z międzynarodowymi instytucjami finansowymi? Dość już plotek i pogłosek o jakichś „tajemniczych” pakietach umów. Wrażenie jest takie, jakby podpisywano jakieś nowożytne „pakty Mołotow-Ribbentrop”. Szkoda, jeśli całkowicie zrozumiałe niezadowolenie ludzi sytuacją socjalną będzie wykorzystywane przez sprytnych politykierów w ich przedwyborczych celach. I jeśli 7 października była pierwszą akcją „jesiennej ofensywy”, tą dość bladą „rozgrzewką” przed innymi działaniami, to czym dokładnie stanie się głośno reklamowana ogólnoukraińska akcja związków zawodowych w stolicy na Majdanie Niepodległości i w regionach 17 października — w Światowy Dzień Walki z Ubóstwem? Ochroną praw socjalnych ludzi czy kolejnym politycznym przedwyborczym show?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PARADA CASTINGÓW ZAMIAST STRATEGII NARODOWEJ

Petro ANTONENKO Przedwczesny start kampanii wyborczej pokazał: większość kandydatów unika strategicznych tematów politycznych. Choć Ukraina stoi przed wyborem — demokratyczna europejska przyszłość czy radziecka przeszłość? Konferencja prasowa politologa, dyrektora Instytutu Strategii Globalnej Wadyma Karasiowa w agencji UNIAN nosiła tytuł „Historyczna istota wyborów prezydenckich: casting populistów czy wybór przyszłości?”. Obecnie wszyscy „robią castingi”, zauważył politolog, — w różnych telewizyjnych programach tanecznych i innych show. Oto i przedwczesne wejście w kampanię wyborczą wielu kandydatów na urząd prezydenta, ten ich falstart przypomina swoisty casting zamiast poważnej rozmowy ze społeczeństwem o tym, jaka ma być Ukraina jutro. Dlatego też faktyczny początek kampanii wyborczej jest bardziej marketingowy — kto korzystniej sprzeda siebie jako kandydata. Ktoś pozycjonuje się jako rozjemca, ktoś — jako wybawca narodu, choć czasem trzeba ratować społeczeństwo przed takimi wybawcami. Tymczasem gracze polityczni unikają momentów strategicznych, choć właśnie te kwestie należy stawiać w centrum dyskusji społecznej. Jedną z głównych, podkreślił politolog, jest udzielenie odpowiedzi, dlaczego prawie po dwóch dekadach na Ukrainie i w innych krajach poradzieckich tak i nie doszło do globalnych zmian demokratycznych, jak w Europie Wschodniej i Środkowej. Powodem do analizy jest to, że obecnie obchodzone jest 20-lecie globalnych zmian demokratycznych w Europie: to upadek muru berlińskiego, aksamitne rewolucje w Polsce, Czechach, na Węgrzech i w innych krajach, początek rozpadu ZSRR, wreszcie, jeśli mówić o Ukrainie, — jubileusz utworzenia Ludowego Ruchu i faktyczny początek kształtowania się niepodległości. Nasi europejscy sąsiedzi dawno są w Unii Europejskiej, NATO, a my wciąż jesteśmy na rozdrożu. Zdecydowana próba przeprowadzenia demokratycznych przemian związana jest z wyborami prezydenckimi w 2004 roku, ale to, co rozpoczęto, nie zostało doprowadzone do końca. Więc dlaczego by nie postawić pytania tak: wybory w 2010 roku mają stać się logiczną kontynuacją i zakończeniem wyboru narodu z 2004 roku. Co zatem widzimy w obecnym „castingu” polityków? Szczególnie modne są motywy populistyczne, i to nie tylko w rywalizacji — kto więcej naobiecuje świadczeń socjalnych. Nawet to, co przypomina troskę o gospodarkę, powiedzmy, wezwania do ożywienia pewnej branży, bardziej przypomina zwyczajne lobbowanie tego czy innego biznesu. Albo kwestia wodociągów czy naprawy dróg — to logika na poziomie burmistrza miasta, a nie przyszłego szefa wielkiego europejskiego państwa. Polityk, który zmienia się w biuro skarg, — to nie polityk strategii i perspektywy. Prawdziwy polityk musi stawiać pytania globalnie, co zagwarantuje europejskie standardy socjalne. Oto kilka globalnych pytań, zaznaczył politolog, które z jakiegoś powodu omijają nasi gracze polityczni. Zamiast niekończących się rozmów o kryzysie, czas już stawiać pytanie, z jakiego kryzysu Ukraina ma wyjść. Czy będzie to model gospodarczy klanów oligarchicznych, czy model zamożnej, potężnej klasy średniej? Dokąd pójdzie w naszym wielkim rolniczym państwie kompleks rolno-przemysłowy — w przeszłość czy w przyszłość? Czy staniemy się częścią zjednoczonego systemu energetycznego Europy, czy nadal będziemy przywiązani do Rosji? Czy określimy się wreszcie z własną historią, przecież ona jest kluczem do przyszłości? A nasza historia świadczy, że w ukraińskim narodzie przez stulecia kipiał duch protodemokratyczny, dążenie do wolności i niepodległości. Jednym słowem, obecne wybory — to globalny wybór: europejska demokratyczna przyszłość czy poradziecka przeszłość, zaznaczył Wadym Karasiow. I choćby kto co mówił, trzeba przyznać, że z głównych postaci politycznych obecnie właśnie tak stawia pytanie tylko urzędujący Prezydent Ukrainy. Natomiast symptomatyczne jest to, że inni politycy unikają nie tylko odpowiedzi na wyzwania, ale nawet publicznej dyskusji na te tematy. Jeśli ukraińskie społeczeństwo zrozumie całą wagę swojego wyboru, to właśnie urzędujący Prezydent będzie miał wszelkie szanse na zwycięstwo, zaznaczył politolog. Odpowiadając na pytania dziennikarzy o rzekomo już określoną przez „rankingi” przewagę dwóch znanych kandydatów, politolog zaznaczył, że wszystko jest daleko nie tak proste. Nawet wielki ukraiński biznes, którego wpływ na politykę trudno zakwestionować, póki co nie określił się, czy stawiać na kogoś z tej dwójki kandydatów. Biznes wyczekuje, określa się, bo chce stabilności. A zwycięstwo jednego z kandydatów może obrócić się poważnym ciosem w tych, którzy wspierali innego kandydata. Jeśli chodzi o „rankingi”, sporządzone na podstawie tak zwanych sondaży socjologicznych, to nie mówiąc już o tym, że takie „sondaże” są na zamówienie, nawet jeśli odzwierciedlają opinię ludzi w danym momencie, trzeba podchodzić do nich krytycznie. Przecież często właśnie natarczywe publikowanie „rankingów” wpływa na opinię publiczną: ludzie zaczynają myśleć tak, jak mówią im „rankingi”. Dlatego politolog poradził traktować je jak zwyczajne technologie wyborcze. Rozmowę trzeba prowadzić nie o „rankingach”, „castingu” polityków, a o rzeczach globalnych, o strategii narodowej państwa. ANKIETA UWAG I ŻYCZEŃ CZYTELNIKÓW DLA GAZETY „SŁOWO PROŚWITY” 1. Czytam „Słowo Proświty” od _______________ regularnie, od czasu do czasu, w całości, wybiórczo, sam, przekazuję innym (właściwe podkreślić). 2. Podobają mi się publikacje na takie tematy ___________________ ______________________________________________________, a także takich autorów ________________________________________________. 3. Należy zrezygnować z publikacji, w których _____________________ ______________________________________________________________. 4. Uważam, że „Słowo Proświty” powinno wprowadzić dodatkową rubrykę______________________________________________________, w której ________________________________________________________. 5. Czytam jeszcze gazety ___________________________________________ ______________________________________________________________, dlatego, że w „Słowie Proświty” nie znajduję materiałów o ________ ______________________________________________________________. 6. W 2009 roku gazeta „Słowo Proświty” była mi przydatna tym, że __________________________________________________________. 7. Wykorzystuję każdy numer „Słowa Proświty” do zapoznania się z bieżącymi wydarzeniami, szukam odpowiedzi na swoje pytania, robię wycinki do wykorzystania w pracy, zbieram rocznik, inne _________________________________________________________ (właściwe podkreślić). 8. Na 2010 rok w odniesieniu do „Słowa Proświty” mam zamiar: prenumerować i pozostawać w gronie aktywnych czytelników i korespondentów; prenumerować i być wśród zwolenników gazety; kupować tygodnik w kiosku; będę czytać gazetę przy okazji; nie liczę na bycie czytelnikiem, inne _________________________ (właściwe podkreślić). 9. Moje dane osobowe: a) zawód, stanowisko _________________________________________; b) wiek _______ , płeć ____________, wykształcenie _____________________; c) imię, nazwisko (opcjonalnie) ______________________________; d) adres lub inne dane kontaktowe (opcjonalnie) _____________________________________________________________.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ekologicznie niebezpiecznych obiektów. Jak to rozumieć? Pierwszy zastępca naczelnika Państwowej Służby ds. Obszarów Chronionych Ministerstwa Ochrony Środowiska Mykoła STECENKO: — Wśród pozytywów wymienię znaczne zwiększenie powierzchni terenów chronionych. Obieramy kurs na normę europejską — 10 procent powierzchni chronionych terytorium państwa. Dopóki w naszym kraju od kierowników na miejscach będzie się wymagać jedynie wzrostu wskaźników produkcyjnych, a nie tego, ile szkód wyrządziło to przyrodzie, poprawy stanu środowiska nie będzie. Podam przykład. Prezydent wydał dekret o utworzeniu jednego z parków narodowych. Wydawałoby się, że nie ma problemu. 37 tysięcy hektarów terytorium, można i trzeba tworzyć park. Wtedy obwodowy zarząd leśnictwa oświadcza: jest kategorycznie przeciwny, bo są tam „zanieczyszczone ziemie”. Jadę osobiście. I co widzę? 3,6 hektara ziemi, ogromny ceglany płot, kute bramy. Stoją ochroniarze: „Tutaj nie można, to prywatne gospodarstwo”. Jak to nie można? To ziemia zasobów leśnych. Kto dał prawo tutaj gospodarować? Niedaleko ogrodzono jeszcze jeden teren — 4 hektary. A piszą, że jest tam „zanieczyszczone”. Czyżby więc na tych prywatnych właścicieli promieniowanie nie działało? Dyrektor przedsiębiorstwa komunalnego „Kijowski Miejski Dom Przyrody” Mykoła ZUBOWYCZ: — W kraju w wyniku zabagnienia, zanieczyszczenia zbiorników wodnych znacznie pogorszył się skład chemiczny wód naturalnych — istotnie obniżyła się ich kwasowość. Prowadzi to do wzrostu zachorowań. Wołodymyr HAPTAR, zastępca dyrektora departamentu sekretariatu ministra ochrony środowiska naturalnego, wspomniał dobrym słowem serię płyt multimedialnych, które wydało Towarzystwo „Proświta”, i zaproponował wydanie takiej samej płyty na podstawie materiałów „Czerwonej księgi Ukrainy”. Zaproponował również „Proświcie” zainicjowanie Ogólnoukraińskiego zjazdu ekologicznego, który zgromadziłby organy państwowe i organizacje społeczne zajmujące się ochroną środowiska. Warto ustanowić Państwową Nagrodę Ukrainy w dziedzinie ekologii. Podsumowując dyskusję, Pawło Mowczan zaznaczył: — Popieramy ideę przeprowadzenia ogólnonarodowego zgromadzenia ekologicznego. I musimy zaprosić do szerokiej dyskusji o problemach ekologicznych Ministerstwo Oświaty, Ministerstwo Ochrony Środowiska, Ministerstwo Kultury. Możemy zaangażować także Komitet ds. Religii, ponieważ rozpatrywanie spraw w sektorach nie jest tak skuteczne. „Proświta” poprze również inicjatywę utworzenia stanowiska wicepremiera ds. ekologii, spróbujemy stworzyć także pierwsze pilotażowe regionalne „Czerwone księgi” — tanie, masowe wydania. W rezolucji „okrągłego stołu” zaznaczono, że „dzisiaj Ukraina jest jednym z najbardziej problematycznych ekologicznie krajów świata”. Uczestnicy zgromadzenia zwrócili się do władz z żądaniem zagwarantowania ochrony „konstytucyjnego prawa obywateli do bezpiecznego środowiska naturalnego”. Wśród innych żądań — zaostrzenie odpowiedzialności za naruszanie norm ekologicznych, wdrażanie najnowszych technologii ekologicznych, zatrzymanie niszczenia terenów zielonych, które przybrało już charakter masowy, zwłaszcza podczas zabudowy w miastach. Z kolei proświcianie w centrum i w regionach zobowiązują się znacznie wzmocnić ekologiczną pracę edukacyjną wśród ludności. A czy władza, nasi politycy posłuchają głosu społeczeństwa — pokaże czas, którego nie mamy tak wiele, biorąc pod uwagę, jak gwałtownie zwiększają się pod względem objętości nasze „Czerwone księgi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZIEMIA NASZEGO NIEPOKOJU „Okrągły stół” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Problemy ekologiczne i „Czerwona księga Ukrainy”

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło w „Ukrinformie” „okrągły stół” poświęcony problemom ochrony środowiska naturalnego. Powodem było wydanie „Czerwonej księgi Ukrainy”. Już sama objętość tej książki, do której wpisano setki gatunków świata roślinnego i zwierzęcego zagrożonych wyginięciem, skłoniła do dyskusji nad szerokim kręgiem problemów ekologicznych. Deputowani ludowi, naukowcy, odpowiedzialni urzędnicy Ministerstwa Ochrony Środowiska Naturalnego, przedstawiciele społecznych organizacji ekologicznych doszli do wniosku: poradziecka, postkolonialna teraźniejszość Ukrainy ma bardzo wiele problemów ekologicznych, których, niestety, władza nie spieszy się rozwiązywać. Uczestnicy dyskusji wiązali te problemy z ogólnym stanem duchowości, moralności społecznej. Ton dyskusji nadał przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN, który prowadził „okrągły stół”: — Prezentujemy nowe wydanie „Czerwonej księgi”, ale tutaj już można dodać jeszcze kilkadziesiąt gatunków roślin i zwierząt, które znajdują się na granicy wyginięcia. Bo książka, jak zawsze, spóźnia się: człowiek zdąży wyrządzić znacznie więcej szkód, niż zostało to odnotowane. Już i człowiek staje się jedną z istot, które można wpisywać do „Czerwonej księgi”. Człowiek, który został określony jako szczyt stworzenia Pańskiego. Charakterystyczne, że zaniepokojenie stanem środowiska wyraża także Cerkiew. Przygotowując się do „okrągłego stołu”, przeczytałem niemało materiałów, w szczególności w Internecie, które świadczą, że gwałtownie tracimy zasoby naturalne, stoimy przed ogromnymi wyzwaniami. Oto słyszymy, że jeden z liderów politycznych przywłaszczył sobie 140 hektarów gruntów. Mogę sporządzić całą listę, i to osobny temat, kto i ile zagarnął własności narodowej. Powiedzmy, wzdłuż Dniepru, gdzie, poczynając od Kijowa, zajęto dziesiątki hektarów. Nawet dostępu do rzek już nie ma. Dlatego w pełni uzasadniony jest niepokój o środowisko, którym przejęta jest opinia publiczna, Ministerstwo Ochrony Środowiska Naturalnego. Dyskusja dotknęła najbardziej bolesnych tematów. Oto główne myśli uczestników „okrągłego stołu”. Deputowany ludowy Ukrainy, zastępca przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki ekologicznej, wykorzystania zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej Iwan ZAJEC: — „Czerwoną księgę” należy uczynić bardziej dostępną dla ogółu, zwiększyć nakład. Powinna być w każdej szkole, bibliotece. Trzeba w najbliższym czasie umieścić na jej stronie internetowej wariant elektroniczny. Z książki dobrze widać, że ogólna tendencja jest niepocieszająca: bardzo szybko rośnie liczba gatunków roślin i zwierząt, które znajdują się na granicy wyginięcia. Problem nawet nie leży w zabezpieczeniu ustawodawczym ochrony środowiska: jest ono wystarczające. Ale brak zrozumienia ze strony przedstawicieli władzy. Świat idzie naprzód, w wielu krajach wdrażają modele ekosocjalnego rozwoju, opodatkowują wykorzystanie zasobów naturalnych. A w naszym systemie podatkowym nawet śladu tego nie ma, brakuje mechanizmu karania za zanieczyszczanie przyrody. My jeszcze ledwo odchodzimy od komunistycznej infrastruktury, której właściwa była pełna koncentracja gospodarki, nawet mieszkań. Jednak świat wychodzi na inny model, gdzie człowiek potrzebuje przestrzeni, choćby skrawka ziemi. Zamiast tego mamy szybki proces niszczenia lasów, zajmowania gruntów rolnych pod tak zwaną zabudowę. Zajmują doliny rzek, inne terytoria, które pełnią funkcję ochrony przyrody. Niepokoi niski poziom edukacji ekologicznej. Tradycyjne szanowanie przyrody zostało zniszczone. Nie raz mówiłem: przeczytajcie naszych klasyków, na przykład Szewczenkę, Kociubynskiego. Idea szanowania przyrody jest zawarta w samym imperatywie kultury ludowej, zwyczajów. Ale ukraińską kulturę metodycznie niszczą, w tym także ten kierunek. Dlatego trzeba podjąć niezwłoczne środki. My z Jurijem Kostenką zostaliśmy inicjatorami dwóch projektów ustaw. Jeden — o moratorium, zakazie na pięć lat przeznaczania ziemi o przeznaczeniu rekreacyjnym pod jakąkolwiek zabudowę. Drugi — o moratorium na wycinanie zieleni w miejscowościach. To środki ostateczne, ale obecnie nadszedł czas zdecydowanych działań. Dla przykładu, problem ochrony świata zwierzęcego. Co robią myśliwi? To już nie myśliwi, a mordercy. Korzystają z supertechniki, superbroni. I zwierzyna obecnie nie może uratować się przed takimi „myśliwymi” na helikopterach, ze strzelbami z celownikiem optycznym. Hamowany jest proces tworzenia terytoriów chronionych. A każdy stracony dzień oznacza rozkradanie ziemi, niszczenie lasów. Zastępca dyrektora Centralnego Obserwatorium Geofizycznego Leonid TABACZNY: — O czym można mówić przy takim finansowaniu państwowym, kiedy na przyszły rok zaplanowano na odnowienie bazy przyrządowej Państwowego Komitetu Hydrometeorologicznego… 200 hrywien. Są przyrządy jeszcze z czasów władzy radzieckiej, lat 60. Programy, które zatwierdzają parlament i rząd, nie są poparte finansowo. W szczególności czarnobylskie, gdzie finansowanie zmniejszono kilkukrotnie. Za jakie więc środki prowadzić kontrolę zanieczyszczonych radiacją terytoriów? Mimo wszystko prowadzimy monitoring stanu środowiska, mamy dużo informacji. Ale wśród licznych stron internetowych spróbujcie znaleźć taką, gdzie mowa o poziomie zanieczyszczenia określonego terytorium. Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kostiantyn SYTNYK: — Nie wszystko jest tak źle. W społecznych organizacjach ekologicznych, takich jak Ogólnoukraińska Liga Ekologiczna, Towarzystwo Ochrony Przyrody pracują wysoko wykwalifikowani specjaliści. Posadzono tysiące hektarów lasów, utworzono terytoria chronione. Mam propozycję dotyczącą „Czerwonej księgi”: trzeba wydać 25 takich niewielkich książeczek w każdym obwodzie. Są katedry przyrodnicze uniwersytetów, profilowe instytuty Akademii Nauk, ogrody botaniczne. One właśnie powinny przygotować wydanie. A zamiast ogólnych uchwał potrzebna jest konkretność — kto i co dokładnie będzie robił. Dlaczego Ministerstwo Oświaty i Nauki nie kieruje wychowania młodego pokolenia ku miłości do przyrody? Jest Ministerstwo Gospodarki. To wyjaśnijcie ludziom, ile tracimy, nie dbając o przyrodę. Pan Bóg stworzył przyrodę ożywioną i nieożywioną. A co robią ludzie? Niszczą. Czyżbyśmy potrzebowali ciężkiego, nieurodzajnego roku, żeby zrozumieć: niszczymy pasy leśne chroniące pola, posadzone jeszcze po wojnie. Może warto zrobić kogoś z ministrów, mających styczność z zasobami naturalnymi, wicepremierem rządu? Na przykład szefa Ministerstwa Ochrony Środowiska Heorhija Filipczuka. Doktor nauk biologicznych, kierownik katedry botaniki Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Wykorzystania Zasobów Naturalnych Borys JAKUBENKO: — W tym roku wspólnie z Ministerstwem Ochrony Środowiska opracowywaliśmy porządek obliczeń za szkody wyrządzone środowisku. Uwzględniliśmy światowe doświadczenie, które pokazuje, że trzeba rekompensować koszty likwidacji szkód wyrządzonych przyrodzie, wartość utraconych, uszkodzonych obiektów, wartość utraty usług ekosystemowych. Przecież wszystkie strefy chronione pełnią specyficzne funkcje. Poprzednie taryfy za wyrządzenie szkody środowisku były po prostu mizerne, nawet za zniszczenie gatunku wpisanego do „Czerwonej księgi”. Wprowadziliśmy współczynniki i teraz sumy będą sięgać 800 hrywien i więcej, a dla osób prawnych — dwukrotnie więcej. Jeśli ten mechanizm zadziała, trzeba, żeby znaczna część otrzymanych środków trafiała do budżetów lokalnych, na działania proekologiczne, na pracę edukacyjną. Proponujemy również wokół terytoriów chronionych ustawowo ustanowić buforowe strefy ochronne, aby działalność gospodarcza nie wyrządzała szkód rezerwatom. Przykładem tego jest zeszłoroczny pożar w rezerwacie Askania Nowa. Zastępca ministra ochrony środowiska naturalnego Mykoła MOWCZAN: — Dziękuję „Proświcie”, że poruszyła te bardzo ważne tematy. Nie tak często widzimy w naszej telewizji programy o ekologii. (Replika Pawła Mowczana: „Zapraszaliśmy tutaj niemało kanałów telewizyjnych. Ale gdzie one są? Gdyby chodziło o coś „pikantnego”, byłyby. A ekologia, widocznie, telewizji nie interesuje”). Co do pracy naszego ministerstwa. Doprowadziliśmy do tego, że rząd przyjął decyzję o utworzeniu dziesięciu nowych terytoriów chronionych do 25, które są. Ale to za mało. Niestety, u nas nauka i Ministerstwo Ochrony Środowiska jeszcze niedostatecznie współpracują. Czyż nie możemy wspólnie zająć się nie tylko ochroną, ale i odtwarzaniem świata roślinnego i zwierzęcego? Na przykład przez ogrody botaniczne? Już nie pierwszy rok dobijamy się, żeby wprowadzić edukację ekologiczną w szkole. Oto budowane są nowe szkoły. A spójrzcie, czy są tam oranżerie, kąciki biologiczne? Co do rezerwatów. Chcemy przekonać ich kierownictwo, że to także dochodowa sprawa. Należy rozwijać turystykę, żeby odwiedzający mogli wejść do muzeum, cerkwi. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiej Ligi Ekologicznej Tetiana TYMOCZKO: — Już znudziło się 18 lat słuchać tych samych płaczów nad środowiskiem. Zwracam się do deputowanych, ministrów: trzeba przyjąć ustawę, moratorium — to przyjmijcie! Ekologia nie zyska priorytetu, dopóki programy partii politycznych nie będą zawierać kilkunastu punktów problematyki ekologicznej. Rozpoczynają się wybory prezydenckie. Z czym kandydaci idą na nie? Patrzcie: jeden z przyszłych kandydatów wzywa „do nowej industrializacji”. A niech to szlag! My jeszcze tej nie wywdychaliśmy. Często władza lokalna blokuje tworzenie terytoriów chronionych, nie przyznając ziemi. To wezwijcie przewodniczącego obwodowej, rejonowej administracji państwowej, wyjaśnijcie sytuację. A to rada wiejska może zablokować Ukaz Prezydenta, nie przyznając ziemi pod rezerwat narodowy. Tutaj, w stolicy, Ministerstwo Ochrony Środowiska przygotowuje dokumentację na utworzenie terytoriów chronionych. A lokalne struktury ekologiczne udzielają pozwolenia na budowę na tych terytoriach eko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«NASTAŁ CZAS ZMIENIĆ WEKTOR DZIAŁALNOŚCI» Na pytania pisarza Jurija Zawhorodniego odpowiada Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Łotewskiej Raul CZYLACZAWA

— Szanowny Panie Ambasadorze! Przede wszystkim proszę pozwolić wyrazić wdzięczność, że znalazł Pan czas, aby odpowiedzieć na moje pytania. Na Ukrainie nie ma potrzeby Pana przedstawiać, ponieważ Pana wielopłaszczyznowa działalność jest dobrze znana. Mimo to muszę przypomnieć naszym czytelnikom choć trochę: dwujęzyczny poeta (gruziński i ukraiński), tłumacz, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagród literackich i wyróżnień. Przez długi czas był Pan wiceministrem do spraw narodowości i migracji, przewodniczącym Państwowego Komitetu, ponieważ tę instytucję państwową reorganizowano częściej niż inne. Zaproponowano Panu reprezentowanie naszego państwa w Republice Łotewskiej. Na ile ta propozycja była dla Pana niespodziewana, jak długo decydował się Pan ją przyjąć? — Przez długi czas rzeczywiście pracowałem w resorcie, który zajmował się kwestiami mniejszości narodowych i stosunków międzynarodowych. Praca była ciekawa, nawet podobna do dyplomatycznej. Proszę sobie wyobrazić: na Ukrainie mieszkają przedstawiciele ponad 130 narodowości, którzy po rozpadzie ZSRR otrzymali możliwość swobodnego rozwijania swojej kultury, zachowania tradycji, nawiązywania bezpośrednich kontaktów z etnicznymi ojczyznami. Problemów było niemało, a jednoznacznych recept na ich rozwiązanie nie znał nikt. Dlatego trzeba było poznawać światowe doświadczenia demokratycznego, tolerancyjnego współistnienia mniejszości etnicznych w państwie unitarnym, jeździć po świecie, spotykać się z wysokimi urzędnikami, dyplomatami, a przede wszystkim stale twórczo pracować z samymi mniejszościami narodowymi. Jednak, jak to bywa w życiu, nastał czas zmienić wektor działalności. Strzałka zatrzymała się na dyplomacji i znalazłem się pod dachem MSZ Ukrainy. W każdym razie propozycja wyjazdu na Łotwę była rzeczywiście całkowitym zaskoczeniem i poważnie powątpiewałem w celowość takiego wyboru. Po pewnym czasie jednak się zgodziłem i teraz nie żałuję. — Ponad dwadzieścia lat mieszkałem na Łotwie, swego czasu (1988—89 r.) byłem jednym z założycieli Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Dniepr”, zastępcą przewodniczącego. Początkowo było to jedyne zrzeszenie Ukraińców Łotwy, których, według spisu, mieszkało wtedy w republice około 100 tysięcy. Obecnie ich liczebność spadła do 60 tysięcy, ale, o ile mi wiadomo, stworzono już ponad dwie dziesiątki różnorodnych ukraińskich organizacji. Co mają wspólnego i co nie daje im możliwości bycia razem w jednym gronie, posiadania własnych mediów, centrów kulturalnych, przeprowadzania wspólnych obchodów świąt narodowych? Czy mimo wszystko do czegoś to zmierza? Na ile może lub ma prawo nasza Ambasada współpracować z ukraińskimi organizacjami? Znam wielu Łotyszy w Kijowie, którzy otrzymali prawo do zamieszkania na Ukrainie, aktywnie pracują oni we wspólnych ukraińsko-łotewskich przedsiębiorstwach. Od czasu do czasu Ambasada Republiki Łotewskiej na Ukrainie zaprasza rodaków z różnych okazji: wziąć udział w otwarciu jakiejś wystawy, świętować Dzień Niepodległości lub inne święto państwowe czy religijne. — Przeważająca większość z 60 tysięcy Ukraińców Łotwy odczuwa swoją przynależność do Ukrainy i przejmuje się jej problemami. Obecnie na Łotwie jest 15 ukraińskich towarzystw kulturalno-oświatowych, w których zrzeszone są setki aktywistów. Towarzystwa istnieją we wszystkich dużych miastach Łotwy, gdzie mieszkają etniczni Ukraińcy i przybysze z Ukrainy. Ambasada ma dobrze nawiązane kontakty z naszymi społecznościami, którym od czasu do czasu przekazuje literaturę edukacyjną, informacyjną i artystyczną, instrumenty muzyczne, stroje narodowe, sprzęt komputerowy. Przy Ambasadzie stworzono Radę Koordynacyjną, na posiedzeniach której omawiane są plany społeczności, wypracowywane optymalne warianty ich realizacji. Angażujemy nasze towarzystwa w obchody różnorodnych świąt, wystawy, prezentacje, prowadzenie seminariów naukowo-praktycznych. Niemało robi dla zjednoczenia naszych rodaków Ukraińskie Centrum Informacyjne przy Bibliotece Akademickiej Łotwy, gdzie zgromadzono dużą kolekcję książek z ukrainoznawstwa, a także materiały audio i wideo. W łotewskim radiu państwowym jest audycja w języku ukraińskim „Na falach Dniepru”, którą regularnie prowadzi korespondentka radia „Swoboda”, a jednocześnie tłumaczka naszej Ambasady Ludmyła Pyłyp, Ukrainka z Zakarpacia. Niestety, od niedawna z powodu trudności ekonomicznych nie ukazuje się gazeta „Ukraiński Wiestnik”, która miała szerokie grono czytelników. Swego czasu częściowo finansowało ją Ministerstwo Integracji Łotwy, ale w wyniku reformy rządowej ministerstwa nie stało, a jego obowiązków nikt nie wykonuje. Biznesmenom, którzy również wspierali gazetę, kryzys nie daje możliwości wykazywania dawnej hojności. Choć obiecują z czasem wznowić finansowanie. Pożyjemy — zobaczymy. — Związki ukraińsko-łotewskie są dawne. W latach 1920—30 na Łotwie działały towarzystwa ukraińskie, przez krótki czas ukazywała się gazeta. Czy ktoś z ukraińskich lub łotewskich historyków badał te fakty? Jak można je wykorzystać w naszych czasach? — Kilka lat temu w Rydze wyszła książka „Ukraińcy Łotwy. Ludzie wspominają, dokumenty świadczą” (kolegium redakcyjne: E. Dawydenko, W. Pawłenko, W. Stroj). Zamieszczono w niej szkic doktora historii, docenta historii i filozofii Uniwersytetu Łotewskiego, kierownika wydziału państwowego archiwum historycznego Eriksa Jēkabsonsa, w którym zainteresowany czytelnik może znaleźć niemało wiarygodnych informacji o pobycie Ukraińców na Łotwie od końca XIX wieku. Z wydania można dowiedzieć się zarówno o ukraińskich towarzystwach narodowych, jak i o ukraińskiej kulturze i edukacji na Łotwie. Przy wsparciu ukraińskiego biznesmena Ołeha Stepanowa w zeszłym roku w Kijowie ujrzał światło dzienne wspaniały album „Naszego kwiatu po całym świecie”, w którym również poruszono tematy pobytu Ukraińców na Łotwie. — Ukraińcy, którzy nabyli obywatelstwo Republiki Łotewskiej, mają prawo bezwizowego wjazdu na Ukrainę, jak wszyscy obywatele innych państw Unii Europejskiej. Ale ci, którzy mają tylko paszporty stałych mieszkańców Republiki Łotewskiej (osoby bez obywatelstwa), muszą w celu odwiedzenia Ojczyzny otrzymywać płatne wizy. Pewne ulgi daje zaświadczenie Ukraińca zagranicznego. Czy wielu łotewskich Ukraińców otrzymało te zaświadczenia? Ilu obecnie na Łotwie stale mieszka obywateli naszego państwa? — Kwestiami ukraińskości zagranicznej do niedawna zajmowało się ministerstwo, w którym pracowałem. Przez pewien czas byłem nawet kuratorem odpowiedniego departamentu, dlatego przyjechawszy na Łotwę, od razu wezwałem naszych „niegrów” (tak ironicznie nazywają siebie nieobywatele) albo do otrzymania zaświadczenia Ukraińca zagranicznego, albo do przywrócenia obywatelstwa Ukrainy. Niemało osób posłuchało moich słów i po pewnym czasie do konsulatu wpłynęło wiele wniosków. W ciągu ostatnich trzech lat ponad 2000 osób otrzymało już „korzonki” z Ojczyzny, co daje im prawo do bezpłatnej wizy do domu na okres pięciu lat. Nawiasem mówiąc, długoterminowa wiza na okres do pół roku dla nieobywateli jest bezpłatna. Jeśli chodzi o obywateli Ukrainy — stałych mieszkańców Łotwy, to ich liczba waha się od 1,5 tysiąca do 2 tysięcy osób. Przynajmniej tak twierdzi statystyka naszego konsulatu. — Negatywy i niepowodzenia światowego kryzysu gospodarczego nie ominęły ani Ukrainy, ani Łotwy. U nas zaostrzenie w gospodarce dodaje sytuacja polityczna w przededniu kolejnych wyborów Prezydenta. A jak cierpi Łotwa — kraj pozbawiony zasobów naturalnych i z małymi możliwościami eksportowymi? Na ile dotknął ją światowy kryzys i czy widać początek uzdrowienia? W odróżnieniu od naszej hrywny, łotewski łat w stosunku do dolara w tym roku prawie nie zmienił kursu, ale czy można uważać, że zjawiska kryzysowe łotewskiej gospodarki są mniejsze niż na Ukrainie? — Łotwa to jeden z krajów, który światowy kryzys gospodarczy dotknął najmocniej. Katastrofalnie spadł poziom produkcji, wzrosło bezrobocie, budżet państwa ucięto do niemożliwości. MFW, który jest głównym darczyńcą Łotwy w tym trudnym czasie, wymaga od rządu sekwestracji budżetu o kolejne pół miliarda łatów (miliard dolarów). Najbardziej wrażliwymi branżami okazały się medycyna, edukacja, kultura, system ochrony porządku publicznego, biznes turystyczny i restauracyjny. Runął jeden z największych finansowych „potworów” kraju „Parex banka”, który póki co utrzymuje się na powierzchni dzięki państwu. Dotąd uważano, że w Europie pracuje ponad 200 tysięcy łotewskich gastarbeiterów, jednak od niedawna ich szeregi zasiliła nowa fala migrantów zarobkowych. Słowem, sytuacja jest bardziej niż skomplikowana. Według danych prasy, Łotwa obecnie pod względem poziomu ubóstwa jest trzecia w UE. Ale waluta narodowa póki co się trzyma, nawet umacnia. Za 100 dolarów obecnie dają 46 łatów. Dawno trwają rozmowy o wprowadzeniu euro na Łotwie, jednak nawet według optymistycznych prognoz, nie należy się tego spodziewać wcześniej niż w 2014 roku. — Niezależnie od tego, jakie stanowisko zajmowałby prawdziwy poeta, nawet kierując państwem, a takich przykładów na świecie jest wystarczająco dużo, on i tak pozostaje poetą. Pana obecne stanowisko wymaga wiele czasu na rozwiązywanie stosunków politycznych i gospodarczych nie tylko Ukrainy i Łotwy, ponieważ Ryga od dawna znana jest jako jeden z ośrodków Europy Wschodniej, w którym rozwiązywano problemy międzynarodowe. Mimo to udało się Panu w krótkim czasie zrealizować na Łotwie wiele wspólnych projektów literackich. Czy mógłby Pan opowiedzieć o nich bardziej szczegółowo? Niektórych mogło zdziwić, że zdołał Pan w warunkach kryzysu gospodarczego, wraz z łotewskimi kolegami, przygotować i wydać gruntowną Antologię poezji ukraińskiej, w której przedstawiono ponad dziewięćdziesięciu poetów Ukrainy — od Tarasa Szewczenki po najmłodszą współczesną generację. Łotysze po raz pierwszy zapoznają się z wierszami poetów epoki „Rozstrzelanego odrodzenia” oraz tych, którzy żyli i pracowali na emigracji. — Przed przyjazdem na Łotwę wątpiłem, czy uda się zająć projektami literackimi, choć byłem pewien, że przy nadarzającej się okazji koniecznie się za nie wezmę. Ze swojej biblioteki na wszelki wypadek zabrałem książki Rainisa, aby lepiej wczytać się w jego utwory. W Rydze dowiedziałem się o żonie klasyka, Aspazji, również wybitnej poetce. Od razu pojawił się pomysł przetłumaczenia wybranych utworów tego słonecznego małżeństwa, co też zostało zrobione. Dzięki wsparciu finansowemu łotewskiego biznesmena ukraińskiego pochodzenia Wasyla Melnyka udało się wydać luksusowy, ilustrowany album poezji Rainisa i Aspazji „Trójkolorowe słońce” w trzech językach — ukraińskim, gruzińskim i łotewskim. Książka ta zyskała szeroki rozgłos w kraju, z tej okazji przyjęła mnie Prezydent kraju Vaira Vīķe-Freiberga, a w najbardziej prestiżowej sali Rygi, Domu Bractwa Czarnogłowych, odbyła się prezentacja, która zgromadziła cały łotewski bon ton — od literatów, działaczy kultury, przedstawicieli ukraińskiej diaspory i innych mniejszości narodowych po dyplomatów, deputowanych i ministrów. Wkrótce przetłumaczyłem (również na ukraiński i gruziński) i wydałem utwory dwóch wybitnych klasyków łotewskiej poezji XX wieku: Aleksandrsa Čaksa i Ojārsa Vāciētisa. Osobno należy wspomnieć o dwujęzycznym zbiorze wierszy Tarasa Szewczenki „Los”, który jest zbiorem wybranych przekładów na język łotewski poetyckiego dziedzictwa ukraińskiego geniusza. Wydanie, ilustrowane pracami malarskimi autora, zawiera najlepsze przekłady dokonane przez łotewskich poetów w ciągu XX wieku. Łotewski czytelnik na nowo odkrył Wielkiego Kobziarza, gdyż jego książek w Rydze nie wydawano od jubileuszowego 1964 roku! Na koniec kilka słów o Antologii poezji ukraińskiej, o której Pan wspomniał. Jest to swoisty „alaverdi” dla Państwa gruntownej antologii „Z łotewskiego brzegu”, wydanej we lwowskim wydawnictwie „Kalwaria” w 2007 roku. Praca nad przygotowaniem i wydaniem książki była bardzo trudna, gdyż MSZ Ukrainy, który miał sfinansować ten projekt, z wiadomych przyczyn nie zdołał wypełnić podjętych zobowiązań. Trzeba było chodzić i szukać darowizn, bo w tamtym czasie przekłady były prawie gotowe. Znaleźli się ludzie, którzy mają nie tylko pieniądze, ale i dobre serce, wewnętrzną potrzebę czynienia dobra. Korzystając z okazji, chcę wraz ze sponsorami antologii podziękować znanemu łotewskiemu poecie Imantsowi Auziņšowi, który

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pomógł mi w uporządkowaniu. Stał się zarówno redaktorem, jak i jednym z tłumaczy. Tę samą misję I. Auziņš wypełnił również podczas wydawania poezji T. Szewczenki. Zauważę również, że wszystkie te wydania (oprócz „Losu” T. Szewczenki, który w całości sfinansowała Ukraina) zrealizowano ze środków sponsorskich. Największe wsparcie w tej sprawie okazali znani Ukraińcy z Łotwy — honorowy konsul Ukrainy w Ventspils Oleg Stiepanow oraz wiceprezes stowarzyszenia pracodawców Łotwy Wasyl Melnyk. — Jestem wdzięczny Panu, panie Raulu, za zaproszenie do wzięcia udziału w prezentacji tej antologii, która, ku mojemu zdziwieniu, była bardzo liczna. Szkoda tylko, że wśród półtorej setki obecnych nie było przedstawicieli Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poza mną, ale ja też byłem przy okazji — oddelegowała mnie „Proświta” z prezentami dla uczniów Ryskiej Ukraińskiej Szkoły Średniej. Właśnie nadchodzi kolej na moje pytanie dotyczące tej szkoły. Jak ona żyje dzisiaj? Jakie ma problemy? W czym mogą i powinny pomóc struktury państwowe Ukrainy, biorąc pod uwagę, że w Federacji Rosyjskiej dla kilku milionów Ukraińców nie ma ani jednej państwowej szkoły średniej? — Jeden z pierwszych egzemplarzy antologii wysłałem przewodniczącemu NZPU Wołodymyrowi Jaworiwskiemu. Odpowiedzi, niestety, nie otrzymałem. Oczywiście, prezentację uświetniłaby obecność przynajmniej kilku autorów antologii, ale Ambasada nie miała zasobów na ich zaproszenie. Jeśli chodzi o państwową Ryską Ukraińską Szkołę, to funkcjonuje ona, choć od niedawna rzeczywiście ma pewne problemy. Już zaznaczałem, że kryzys na Łotwie dotknął oświatę. W kraju zamknięto setki szkół, zwolniono także setki nauczycieli. Dzięki aktywnej działalności Ambasady naszą szkołę udało się obronić. Szkoda, że w związku z ograniczeniem finansowania ucierpiały przedmioty ukrainoznawcze. Odpowiednio zmniejszył się też udział języka ukraińskiego. Jeśli taka tendencja się utrzyma, to stracimy to ognisko ukraińskiej duchowości w krajach bałtyckich. Dwa lata temu łotewski rząd przekazał milion dolarów na uporządkowanie szkoły, ale okazało się to za mało. Dyrektor szkoły Lidija Krawczenko szuka teraz wsparcia finansowego na Ukrainie, gdzie, mam nadzieję, znajdzie adekwatną odpowiedź. — Pan kontaktuje się z łotewskimi literatami. Co roku bywam w Rydze, za każdym razem dziwi mnie, że otwierają nowe księgarnie. Co prawda, książki są drogie, choć często wychodzą przy pomocy finansowej Funduszu Kapitału Kulturowego. W jednej z łotewskich gazet natrafiłem na obszerny wywiad ze znanym poetą Jānisem Petersem. Powiedział, że jego honoraria literackie to istotne uzupełnienie emerytury. Ale Jānis to znany poeta, wiele jego wierszy stało się popularnymi piosenkami. Tylko z Raimondsem Paulsem stworzył ich ponad sto. A jak żyje się, pracuje mniej znanym? — Słusznie Pan zauważył: na Łotwie wydaje się dużo książek — zarówno oryginalnych, jak i przekładów. Wydaje się je wykwintnie, na wysokim poziomie poligraficznym i artystycznym. Działają księgarnie, których w Rydze jest mnóstwo. Jest ich niemało także w centrach rejonowych, miasteczkach i wsiach. Książki są drogie, więc kupują je niezbyt aktywnie, bo często widzę na nich obniżone ceny — czyli odbywają się ciągłe przeceny. Państwowych wydawnictw, jak i drukarni, na Łotwie nie ma. Nie ma też oficjalnego organu w rodzaju dawnego Państwowego Komitetu Wydawniczego. Wszystko jest skoncentrowane w prywatnych rękach. Fundusz Kapitału Kulturowego finansuje poszczególne wydania, które przechodzą skomplikowaną procedurę wyboru. Honoraria płaci się małe lub nie płaci się wcale. Jednak tutaj jest know-how, które warto przejąć także nam. Rzecz w tym, że agencja ochrony praw autorskich wypłaca autorom procenty za korzystanie przez czytelników z ich książek w bibliotekach. W tym celu prowadzi się specjalną ewidencję, jak powiedzmy, podczas wykonywania utworów muzycznych na scenie czy w restauracji. Jānis Peters miał na myśli, być może, właśnie takie honoraria, ponieważ jest on rzeczywiście popularnym pisarzem. Ogólnie pisarze na Łotwie, tak jak u nas, żyją skromnie. W dawnym eleganckim budynku Związku mieszczą się teraz ekskluzywne pokoje hotelu „Europa”, a sam Związek — niemal na obrzeżach miasta. Ze wszystkich drukowanych organów literackich pozostały czasopismo „Karogs” („Sztandar”) i gazeta „Kultūras forums” („Forum Kultury”). I mimo wszystko utalentowani i wytrwali autorzy przebijają się do czytelników. Znają ich, kochają i czytają. Zdjęcie Ksenii Gładyszewej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

UKRAIŃCY MUSZĄ POZBYĆ SIĘ KOMPLEKSU NIŻSZOŚCI Omawiamy projekt nowej Konstytucji Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki

Witalij MATIASZ, dziennikarz, członek Rady Koordynacyjnej organizacji społecznej „Ukraińska sprawa” Projekt nowej Konstytucji Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w pełni odpowiada interesom narodowym narodu ukraińskiego. Zatwierdzenie nowej Konstytucji przyczyni się do udoskonalenia systemu zarządzania państwem, zharmonizuje relacje między gałęziami władzy, będzie sprzyjać kształtowaniu procesów demokratycznych oraz przyspieszeniu procesów budowania narodu i państwa. Jednocześnie niektóre artykuły, moim zdaniem, wymagają korekty. Tak oto w rozdziale 1, art. 13 projektu stwierdza się: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych”. Proponuję usunąć z art. 13 słowo „rosyjskiego”, zmieniając tekst na: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języków mniejszości narodowych”. W cz. 2 art. 10 obowiązującej Konstytucji Ukrainy również zapisano: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych”. Ta teza doprowadziła do kolizji prawnych i wypaczeń w sferze państwowej polityki językowo-kulturowej i informacyjnej, które nie poddają się uregulowaniu prawnemu i rodzą niepotrzebną przewlekłość sądową. Postanowienia językowo-kulturowe nowej Konstytucji musimy zbliżyć do norm europejskich. Przeważająca większość monokulturowych krajów Unii Europejskiej nie zapisuje językowych gwarancji konstytucyjnych dla pojedynczej mniejszości narodowej, udzielając gwarancji konstytucyjnych dla rozwoju języków wszystkich mniejszości narodowych. Niestety, zrusyfikowana ukraińska elita polityczna w żaden sposób nie może pozbyć się kompleksu małorosyjskości. Jakby na przekór dawnemu „starszemu bratu”, w artykule 13 z jednej strony deklarujemy europejskie gwarancje językowo-kulturowe dla wszystkich mniejszości narodowych, a z drugiej — z jakiegoś powodu wyodrębniamy gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego. Normy językowo-kulturowe nowej Konstytucji nie powinny odwracać sympatii licznych diaspor spośród narodów niesłowiańskich, zamieszkujących Ukrainę. Właśnie opierając się na dwuznaczności treści art. 10 obowiązującej Konstytucji Ukrainy, gdzie również oddzielnie zapisano państwowe gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego, niektóre rady obwodowe na południu i wschodzie Ukrainy, które albo pozostają pod wpływem promoskiewskich sił politycznych, albo na żądanie zrusyfikowanych klanów przemysłowo-finansowych, od czasu do czasu podejmują decyzje o wprowadzeniu na podległych terytoriach drugiego „oficjalnego” języka rosyjskiego, co nie sprzyja kształtowaniu jedności językowo-kulturowej obywateli Ukrainy, otwiera „śluzy” niestabilności politycznej i separatyzmu. Prokuratura Generalna Ukrainy uchyla takie nieprawomocne decyzje rad obwodowych. Aby powstrzymać ciągłe rozchwiewanie państwa ukraińskiego, Sąd Konstytucyjny Ukrainy 14 grudnia 1999 r. podjął decyzję „O oficjalnej wykładni postanowień art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej”, w której utrwalił państwowy status języka ukraińskiego na całym terytorium Ukrainy. Jeśli w nowej Konstytucji Ukrainy państwowe gwarancje dla rozwoju języka rosyjskiego znów zostaną zapisane oddzielnie od gwarancji rozwoju języków wielu innych mniejszości narodowych, Sąd Konstytucyjny będzie musiał podjąć ponowną decyzję dotyczącą państwowego statusu języka ukraińskiego. A to wywoła nowe wzburzenie w społeczeństwie, natarcie licznych prorosyjskich partii, bloków i ruchów na Ukrainie, nową falę ataku na wszystko, co ukraińskie. Co więcej, taka redakcja art. 13 projektu nowej Konstytucji może odwrócić od Ukrainy sympatie państw europejskich. Wszak po zapoznaniu się z tekstem art. 13 projektu Konstytucji przedstawiciele diaspor — wywodzący się z tych państw — będą mieli podstawy do zasadnego pytania: „A dlaczego spośród języków mniejszości narodowych, które podlegają ochronie państwa ukraińskiego, w projekcie Konstytucji wyodrębniono gwarancje rozwoju jedynie dla języka rosyjskiego, a nie, powiedzmy, języka polskiego czy czeskiego?”. Zatem, aby zabezpieczyć nasze państwo przed takimi nieporozumieniami międzynarodowymi, w art. 13 nowej Konstytucji nie należy wyodrębniać gwarancji dla rozwoju języka rosyjskiego na Ukrainie. Normy nowej Konstytucji powinny zabezpieczyć Ukraińców przed zagrożeniem neokolonializmu informacyjnego. Obecność w art. 13 projektu nowej Konstytucji Ukrainy wyodrębnienia gwarancji rozwoju języka rosyjskiego może stać się prawną dźwignią dla antykonstytucyjnych działań rad obwodowych na południu i wschodzie Ukrainy. Opierając się na postanowieniach artykułu 13 nowej Konstytucji Ukrainy, gdy zostanie ona uchwalona, prorosyjsko nastawieni kierownicy znów otrzymają potencjalną możliwość ignorowania wymogów Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”, która wymaga od wszystkich organizacji telewizyjnych i radiowych prowadzenia nadawania w języku państwowym. Jak wiadomo, w art. 10 obowiązującej Konstytucji również zapisano postanowienie dotyczące gwarancji swobodnego rozwoju języka rosyjskiego na Ukrainie. Więc opierając się właśnie na tym postanowieniu, rady obwodowe poszczególnych regionów Ukrainy otrzymują podstawy prawne do niewykonywania postanowień Ustawy. Wykorzystując kolizję prawną między cz. 2 art. 10 obowiązującej Konstytucji a wymogami Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”, niektórzy kierownicy szczebla obwodowego udzielają zezwolenia na produkowanie przez lokalne elektroniczne środki masowego przekazu programów telewizyjnych i radiowych w języku rosyjskim. Nierzadko rady obwodowe udzielają zezwolenia na działalność lokalnych rosyjskojęzycznych komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych na częstotliwościach przeznaczonych do emisji państwowych ukraińskojęzycznych kanałów telewizyjnych i radiowych (UT-1, UR-1, kanał radiowy „Kultura” itd.). W rezultacie miliony mieszkańców południowo-wschodnich regionów Ukrainy są pozbawione ustawowego prawa do otrzymywania informacji w języku ojczystym o znaczeniu ogólnopaństwowym. Latami nie mogą usłyszeć ukraińskiej piosenki czy poetyckiego słowa. Dzięki tak nieudolnej polityce informacyjnej znaczna część obywateli Ukrainy przebywa w swoistym getcie językowo-kulturowym, sztucznie stworzonym przez piątą kolumnę i dwuznaczność postanowień art. 10 obowiązującej Konstytucji. Pozwy sądowe ukraińskich patriotycznych organizacji społecznych w tej sprawie nie odnoszą sukcesu, ponieważ składy sędziowskie uznają prawomocność rosyjskojęzycznego trybu nadawania, wprowadzonego w niektórych regionalnych środkach masowego przekazu, powołując się na normy prawne artykułu 10, gdzie wyodrębniono gwarancje właśnie dla rozwoju języka rosyjskiego. Taka kolizja prawna prowadzi do hamowania procesów ukraińskiej identyfikacji językowo-kulturowej na południu i wschodzie Ukrainy, przytłumia procesy budowania narodu i państwa na Ukrainie oraz podtrzymuje sztucznie stworzony podział językowo-kulturowy naszego państwa. Nieostrość norm językowych, wyłożonych w art. 10 obowiązującej Konstytucji, efektywnie wykorzystują rosyjscy i prorosyjsko nastawieni ukraińscy właściciele elektronicznych środków masowego przekazu. Niektórzy z nich rejestrują swoje firmy telewizyjno-radiowe poza granicami Ukrainy, w strefach offshore, gdzie ustawodawstwo pozwala właścicielowi firmy nie ujawniać kraju-założyciela jakiejkolwiek osoby prawnej, jej danych adresowych. Takie firmy telewizyjno-radiowe w rzeczywistości są nierezydentami Ukrainy. Znalezienie prawdziwych właścicieli jest niemożliwe. Na Ukrainie zaś ich właściciele wyznaczają jedynie dyrekcję wykonawczą (top-menedżerów) firmy telewizyjno-radiowej, którzy nie ponoszą odpowiedzialności finansowej za naruszenie trybu językowego emisji. Ponadto właściciele takich offshore'owych firm telewizyjno-radiowych zatrudniają na stanowiskach prezenterów telewizyjnych osoby, które nie władają językiem państwowym. Więc ich programy trafiają na antenę przeważnie w języku rosyjskim. Offshore'owe organizacje telewizyjno-radiowe z reguły nie chcą wydawać środków na dubbingowanie rosyjskich programów telewizyjnych w języku ukraińskim. Jakby drwiąc, zastępują pełnowartościowy dubbing filmów i popularnych programów telewizyjnych ukraińskojęzycznymi napisami, co poniża godność narodową Ukraińców, codziennie rusyfikuje miliony naszych współobywateli. Wszystkie wysiłki społecznych organizacji patriotycznych Ukrainy oraz Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, by zmienić tryb językowy działalności takich organizacji telewizyjno-radiowych z rosyjskojęzycznego na ukraińskojęzyczny, są daremne. Dzięki dwuznaczności postanowień art. 10 Rada Narodowa ma ograniczenia prawne w karaniu naruszających tryb językowy. Więc część przestrzeni informacyjnej Ukrainy, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy, podlega oznakom neokolonializmu informacyjnego, co zagraża bezpieczeństwu państwowemu Ukrainy. Wyjście jest jedno: pozbyć się kompleksu małorosyjskości i zapisać w art. 13 projektu Konstytucji Ukrainy państwowe gwarancje dla rozwoju języków wszystkich mniejszości narodowych, nie wyodrębniając w tekście tego artykułu tezy o gwarancjach rozwoju języka rosyjskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

DROGA ANATOLIJA POHRIBNEGO

Andrij ŁOTOCKYJ, dziennikarz Ranek tamtego dnia wydawał się cichy, ale ponury. Byłem na daczy w Moczalyszczu, rodzinnej wsi Anatolija Hryhorowycza. Z rana przyjeżdża do mnie na rowerze sąsiad Pohribnego. Milczy. Na twarzy nie to niepokój, nie to smutek. Po długiej pauzie, otarłszy skąpą łzę, mówi: — Jestem do pana ze złą wieścią. Znowu złowieszcza pauza. Znowu otarł łzę, a potem cicho, urywanie dodał: — Nie ma już… Pohribnego… I choć wiedziałem, że Anatolij Hryhorowycz od dłuższego czasu ciężko chorował, ta straszna wieść oszołomiła. Jakże to?.. Kilka dni temu rozmawialiśmy. We wsi przeprowadzali gaz. Zaszedłem odwiedzić Anatolija Hryhorowycza. Był dość aktywny. Dawał rady robotnikom, którzy pracowali w ojcowskim domu: jak chciał, żeby poprowadzili rury, gdzie należy zainstalować konwektor… Prawda, od czasu do czasu kładł się odpocząć. Wtedy, w tych krótkich przerwach, mogliśmy zamienić kilka słów. — Wybacz, Andriju, muszę cały czas być z nimi, — skinął głową w stronę gazowników. — Bo zrobią coś nie tak, jak bym chciał… — A długo ty tu będziesz? — pytam. — A oto, dopóki nie skończy się to wszystko… Z sąsiadem dalej nie rozmawialiśmy. W takiej chwili wszystkie słowa tracą sens. Tylko serce kołacze, a w głowie roją się urywki wspomnień o pięknych dniach, kiedy spotykaliśmy się i rozmawialiśmy to o ważnych sprawach, to o jakichś drobnostkach… — Jaka strata!.. — po długim milczeniu powiedział sąsiad, nie to na głos rozmyślając, nie to do mnie. — Bardzo wielka, — zgadzam się. — Strata nie tylko dla nas z wami, dla rodziny, ale i dla całej Ukrainy. A do siebie pomyślałem: “Takiej straty niczym i nikim nie zastąpisz…” — Kiedy chowają? — Pojutrze. — Ja jutro rano jadę… Jak chcecie, możecie ze mną… Rano odpalam swoje “Żyguli” i wyjeżdżam do centrum wsi, skąd zaczyna się piękna asfaltowa droga, która prowadzi do trasy Kijów—Przyłuki. Istnieje niedawno. Drogą Pohribnego nazywają ją współmieszkańcy. Widocznie tak skonstruowany jest ludzki organizm, że w trudnej, ciężkiej godzinie mózg wydaje, że tak powiem, “na-góra” wszystko co najprzyjemniejsze, najjaśniejsze. Dla samoobrony, czy co? “Jak ja trafiłem do Moczalyszcza?” Pamięć do najmniejszych szczegółów odtwarza tamten czas. Jakoś zadzwonił do mnie mój współstudent na Kijowskim Uniwersytecie im. Szewczenki poeta Dmytro Hołowko i zapytał: — Ty kiedyś mówiłeś, że chcesz kupić we wsi chatę… Na daczę… Nie rozmyśliłeś się? — Nie, oczywiście. — Pamiętasz, u mnie na imieninach był Anatolij Pohribnyj. To w jego rodzinnej wsi Moczalyszcze jest dużo pustych chat. One są na sprzedaż. Przyjedź zobacz. Któraś będzie pasować… W tamtym czasie Dmytro Andrijowycz już się tam urządził. Jak tylko z żoną Lidiją Wasyliwną tam przyjechaliśmy, wieś nas oczarowała. Zwłaszcza przyroda. Ze wszystkich stron bujne, nadzwyczaj zielone lasy, zarośla, luksusowe trawy… Przeszliśmy się po wsi, obejrzeliśmy kilka chat. Na jednej się zatrzymaliśmy. Nie tak chata się spodobała, jak miejsce. Wielkie podwórze, z okien — piękny widok na las, do którego ręką sięgnąć… Gospodyni chaty była stara, samej jej stało się ciężko i przeprowadziła się na stałe do Kijowa do córki. Chatę oglądało już kilku kupców, ale odmówili zakupu, bo babcia żądała wysokiej ceny, a jeszcze chciała, żeby jej dom trafił w dobre ręce. Wymagała, żeby ktoś z jej współmieszkańców potwierdził, że wy jesteście właśnie tymi… I my też nie od razu kupiliśmy tę chatę, choć dawaliśmy, jak na tamte czasy, najwyższą cenę. — A jakimi wy jesteście ludźmi? — zapytała babcia. — My tę chatę z córką sami po wojnie stawialiśmy, tynkowaliśmy… A jakie topole ja wyhodowałam! Rzeczywiście, wzdłuż ogrodu wznosi się rząd smukłych topoli. — Gdybyż to ktoś powiedział, jakimi wy jesteście ludźmi… Umówiliśmy się, że rozmowę kontynuujemy za kilka dni, że przyjdziemy do niej z ludźmi, których ona zna. My z żoną opowiedzieliśmy o tym Anatolijowi Pohribnemu i Dmytrowi Hołowce. Oni zgodzili się pójść razem z nami do babci Marii (tak miała na imię). Już nie pamiętam szczegółów rozmowy, która wtedy się odbyła, ale pamięć zapamiętała moment, kiedy się żegnaliśmy. Wtedy babcia Maria powiedziała: — Kiedy Tola Pohribnyj uważa, że wy jesteście ludźmi dobrymi, to, widocznie, tak ono i jest. Oto tak ja z rodziną znalazłem się w Moczalyszczu — wsi, obdarowanej Bożą łaską, ale zapomnianej przez władze rejonowe i obwodowe, we wsi, którą “sowieckie” bossy (to był 1980 rok) wpisały na czarne listy wsi, które wymierają. Było bardzo dziwnie, że wieś, położona 90 kilometrów od Kijowa, była jak dalekie odludzie. Ani dróg, ani autobusów… A teraz jadę solidną asfaltową drogą, drogą Pohribnego, i w głowie roją się coraz to nowe wspomnienia. Ile trzeba było objeżdżać polami, lasami, żeby trafić do wsi: dojechać rejsowym autobusem do przystanku “Sokoliwka”, a tam, jak mówią, wziąwszy nogi za pas, polnymi i leśnymi ścieżkami dostawać się do Moczalyszcza. Odległość niemała — dziewięć kilometrów na przełaj. Anatolij Hryhorowycz bardzo kochał rodzinne miejsca i każdą okazję wykorzystywał, żeby Żona Anatolija Pohribnego na wieczorze pamięci w Ukraińskim Liceum Humanistycznym 9 października — druga rocznica śmierci Anatolija Pohribnego. Nie ma z nami męża stanu, proświtianina, ludowego profesora, człowieka wielkiego czynu i dobrego, ludzkiego serca. Ale jest nasza pamięć, jest zamiar wydania książki wspomnień o Anatoliju Hryhorowyczu. Jeden z nich drukujemy dzisiaj. A wszystkim, którzy znali i szanują tego człowieka, przypominamy: przesyłajcie swoje słowo pamięci o nim na adres “Słowa Proświty”. odsłonić innym ich piękno. Jakoś wczesną wiosną dzwoni i mówi: — Andriju, my z Hołowką i Ankudinowem (frontowiec, podpułkownik, który też kupił chatę w Moczalyszczu) jutro zbieramy się rwać do Moczalyszcza. Nie chcesz dołączyć?.. Ja, oczywiście, chętnie się zgodziłem. …Powoli maszyna podjeżdża do wsi Sokoliwki. Na chwilę się zatrzymuję. Oto to miejsce… Tutaj wybieraliśmy dalszą trasę. — A wiecie co?.. Proponuję pójść przez Efendyćke, — mówi Anatolij Hryhorowycz. Efendyćke — to wielkie pole z niewielkimi laskami, błotami. Nazwa pochodzi, widocznie, od nazwiska byłego właściciela. — Zobaczycie, jakie to piękno. W nocy był niewielki mrozik. I kiedy wyszliśmy na łąkę, to stanęliśmy, zdumieni. Na nią jakby spadły setki słońc i błyszczały przed oczami. A między nimi czerniały zagajniki, które w oddali przechodziły w wielki las. Obraz niewiarygodny. Okazało się, że błyszczały jeziorka, pokryte leciutką krą, która utworzyła się przez noc. One, te jeziorka, były płytkie, można było przechodzić je w gumowych butach w bród. My, oczywiście, byliśmy w gumowcach: ja, Anatolij Hryhorowycz i podpułkownik Ankudinow — z wysokimi cholewami. A Hołowko — w eleganckich, ale z niskimi cholewami. My wszyscy idziemy na przełaj, a Dmytro Andrijowycz prosi nie śpieszyć się, bo jemu przychodzi wszystkie jeziorka obchodzić, żeby nie nabrać w buciki wody. Ale co nam dziewięć kilometrów, które trzeba przejść! My młodzi, zdrowi. Nam wesoło. My żartujemy. Słoneczko z góry łaskawie grzeje, na niebie — ani chmurki. — Patrzcie, — żartuje Anatolij Hryhorowycz, — frajer Hołowko myślał, że on idzie spacerować Chreszczatykiem. Ładneż masz buciki. Ależ my idziemy do Mo-cza-lys-zcza. Nic, Dmytro, wytrzymaj. Toż to dla wielkiego celu: przekształcimy Moczalyszcze w strefę wypoczynku. — Stop, — mówi Anatolij Hryhorowycz. — Wspaniała fraza: “Przekształcimy Moczalyszcze w strefę wypoczynku!” Anatolij Pohribnyj na posiedzeniu Rady Opiekuńczej w liceum Hołowko, jak zawsze, dobrotliwie się uśmiecha. Później ta fraza stała się naszym mottem. Kiedy dzwoniliśmy do siebie nawzajem, to od niej zaczynaliśmy rozmowę. Piękno, niepowtarzalność rodzinnych pól i lasów Anatolij Hryhorowycz podkreślał, gdzie tylko mógł. …Znowu zatrzymuję samochód. Wychodzę. O tam za Efendyckim — las… Pewnego razu, na początku naszego pobytu w Moczalyszczach, my z żoną zaprosiliśmy Anatolija Hryhorowycza z nami na grzyby. My wtedy jeszcze słabo orientowaliśmy się w terenie. Był wrzesień i wszyscy nosili z lasu opieńki. Długo błądziliśmy po lesie… Każdy wybrał swój kierunek. Z czasem podchodzi do nas Anatolij Hryhorowycz. Koszyk pełny grzybów. A u nas z Lidiją Wasyliwną i do połowy koszyka nie dochodzi. — Co, podziwialiście las i nie zbieraliście opieniek? — Jakoś mało trafiało się, — mówię. — Jak mało? Przecież tutaj ich choć koś. Postanawiamy tak: ja idę przodem, pokazuję wam grzybowe miejsca, a wy zbieracie. Dopóki koszyki nie będą pełne, do domu nie wracamy. On idzie przodem i kijem pokazuje — o tutaj, o tam… Koszyki nam szybko się napełniły, a przed tym, jak wracać, on pokazał miejsce: no, naprawdę, choć koś. Sam poszedł dalej. Potem wraca. — Wszystko zebrał? — No niby wszystko, — śmieję się. — Nieprawda. A no spójrz w górę. Ja podnoszę głowę i oczom nie wierzę. Stoi drzewo, a pień cały obsypany opieńkami. Nawet dolne suche gałęzie. Anatolij Hryhorowycz milcząc, z łobuzerskim uśmiechem obserwuje moje zachwycenie, a wtedy mówi: — Nie znasz ty, Andrzeju, naszych lasów. Przyjdzie się przeczytać kilka wykładów z „wypadami” w teren. …Zwolniłem bieg samochodu. Uśmiechnąłem się, zapomniawszy, z jakiego powodu jadę do Kijowa. Podjeżdżam do trasy Kijów—Przyłuki. Rzucam spojrzenie w lewo. Tam kiedyś była polna dróżka, którą nie raz przychodziło się jeździć do Moczalyszcz. Nastawiona na wesoły nastrój pamięć kreśli jeszcze jeden śmieszny epizod. My grupą jechaliśmy do Kijowa. Hołowko z żoną, ja z żoną i Anatolij Hryhorowycz. I oto na ostatnich metrach do trasy samochód ugrzązł. Wszyscy wyszli, żeby popchnąć. Trochę pobuksowali. A kiedy samochód wyskoczył na suche, ja wyszedłem popatrzeć, czy bardzo zabłocony. Ale zamiast tego zobaczyłem swoich pasażerów, którzy stali wokół Anatolija Hryhorowycza i rwali boki ze śmiechu. Ja spojrzałem na niego i też nie mogłem powstrzymać uśmiechu. On stał cały od stóp do głów zachlapany błotem. Pewnie pchał samochód prosto za kołem, które najbardziej buksowało. Ja otworzyłem bagażnik i pokazałem na polietylenowy pakiet z różnymi szmatami. Taki „skarb” wozi ze sobą większość miłośników aut. Tola (tak my między sobą nazywaliśmy Anatolija Hryhorowycza) chwycił starą damską koszulę, podszedł do bocznego lusterka i, też rycząc ze śmiechu, zaczął wycierać twarz. Towarzystwo jeszcze bardziej się rozweseliło. Uporządkowawszy odzież, Anatolij Hryhorowycz już poważnie rzucił: — Śmiech śmiechem, bracia, ale w tej wesołej chwili ja wam obiecuję: asfaltowa droga do Moczalyszcz będzie. I rzeczywiście dopiął swego. Teraz jest droga Pohribnego, która biegnie z małej wsi Moczalyszcze na Kijów, ale i jest zbudowana przez niego magistrala, którą dzisiaj my idziemy i która prowadzi do ukraińskiej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Podczas Forum przeprowadzono „okrągłe stoły”. Mnie, jako redaktorowi działu literatury światowej czasopisma „Wseswit”, przypadł zaszczyt wraz z kolegami tłumaczami i wydawcami wziąć udział w pracach III Forum. Przed odlotem do Erywania istniał pewien niepokój: wydawało się, że wszystko to może przekształcić się w posiedzenia albo w demagogię w radzieckim stylu. Z drugiej strony, już dawno dojrzała potrzeba rozpoczęcia jakościowo innego dialogu z byłymi „sojuszniczymi” republikami. Tak, przyjaciele „w nieszczęściu” kiedyś muszą stać się prawdziwymi, z którymi masz wspólne interesy. Kultura ormiańska wcale nie jest daleka od ukraińskiej. Sam Kijów jest miastem partnerskim Erywania. Na scenie Narodowego Teatru imienia Iwana Franki już od kilku lat grane jest „Być…” Łarysy Kadyrowej o legendarnej ormiańskiej aktorce Siranusz. Wspominasz Armenię i od razu staje w pamięci wiersz Łiny Kostenko, poświęcony Silvie Kaputikjan. Oczywiście, każdy ma własne sensy i skojarzenia (powiedzmy, dla kogoś Armenia to Ararat albo nawet fabryka koniaku o tej samej nazwie). Ale jaka jest Armenia dzisiaj? Co się zmieniło? I czy Armenia zdoła stać się nowym literackim oknem na świat już nowych republik? Zrozumiałe, że nowo sformowane Forum w żadnym wypadku nie powinno stać się iluzją, że świetlaną przyszłość w ZSRR jeszcze można zbudować. Każdy kraj z byłych republik ma własną historię, język, odrębność. Tak, Armenia to kraj książki i Ducha. Zdołała zachować swój język, w odróżnieniu od Ukrainy. W samolotach na kierunkach ormiańskich słychać język ormiański, więc od razu rozumiesz, że lecisz do kraju, który ma historię, tradycje, uznaje zasady rodu i wagę historii. W samolotach zmierzających do Ukrainy nieczęsto usłyszysz ukraińskie słowo. Prawda, zrobiłem dla siebie, podróżując z „Aeroswitem”, małe odkrycie: w czasopiśmie zaproponowanym pasażerom rejs do Kijowa z Moskwy oznaczono nie na głównej mapie lotów rosyjskich linii lotniczych, a na dodatkowej, która odzwierciedla europejskie wektory: Moskwa—Madryt, Moskwa—Londyn, Moskwa—Amsterdam itd. Przyjemnie, że taka zmiana zaszła i że znajduje ona utrwalenie w Rosji. Ale mimo wszystko o doświadczeniu ważnej współpracy z byłymi republikami Związku zapominać w żadnym wypadku nie trzeba. Dzisiaj ważne jest nawiązywanie nowych kontaktów, w szczególności w dziedzinie kultury, ponieważ kultura to ten mechanizm, który formuje najpotężniejsze więzi historyczne. W powieści Kaputikjan „Karawany jeszcze idą…” opisano, z jakim drżeniem Silva czekała na spotkanie z przedstawicielami ormiańskiej diaspory w różnych krajach świata, jak ważne dla niej było uformowanie dialogu i danie odczuć innym ludziom, jaką stała się Armenia… Ale takie spotkania potrzebne są nie tylko dla przedstawicieli krajów macierzystych i diaspory, ale także w ramach krajów, które mogą być razem. Tym bardziej, że jak żartują Ormianie, ukraiński Krym to pod względem geograficzno-klimatycznym także Armenia… Bezsprzecznie były obawy, że Forum nie przyniesie realnych rezultatów, że będzie to w najlepszym razie spotkanie starych przyjaciół, którzy nostalgicznie będą rozmawiać o tym, jak dobrze było kiedyś i jak źle u nas teraz. Ale już pierwszy „okrągły stół” na Forum zburzył moje lęki. Chodziło właśnie o potrzebę nawiązania międzykulturowego dialogu. Na Forum byli delegaci z prawie wszystkich byłych radzieckich republik. Ale twarze tych delegacji dawały odczuć, że to już przedstawiciele nowej formacji, którzy rozumieją potrzebę dialogu i pokoju, potrzebę nawiązywania kulturowych mostów. Jak cudownie przebywać w kręgu ludzi, którzy uosabiają tadżycką, uzbecką, białoruską, jakucką, mołdawską, gruzińską kulturę, historie! Naturalnie, że przez jakiś czas w tym międzykulturowym dialogu nie obejdzie się bez języka rosyjskiego jako pośrednika, powiedzmy, między uzbeckim a białoruskim światem. Dialog to zawsze przekład, musimy przetłumaczyć wiadomość rozmówcy na własny kod. Przekład literacki to tylko fragment tego, co mamy w codziennym życiu, tłumacząc faktycznie przez cały czas bieg życia na nasze indywidualne sensy. Naturalnie, że w krajach trzeba otwierać katedry języka ormiańskiego, białoruskiego, innych języków i literatur, aby z czasem osiągnąć bezpośredni dialog. Jak wiadomo, dobre uczynki nie zdarzają się bez dobrych ludzi. Ja znalazłem odpowiedź na swoje pytanie, dlaczego to Forum tłumaczy i wydawców odbywa się właśnie w Armenii. Przede wszystkim dzięki minister kultury Republiki Armenii pani Asmik Pogosjan. Na uroczystym otwarciu ta energiczna, inteligentna kobieta powiedziała: powiedzmy, nie trzeba mi dziękować, ja wykonuję funkcję dotyczącą zachowania swojego rodu, kultury, tradycji, co rozpoczęli jeszcze wieki przede mną. Myślę, że nie każdy polityk mógłby tak odnosić się do siebie. Pani Pogosjan stworzyła atmosferę współpracy i tolerancyjnego stosunku, ponieważ trzecie tysiąclecie jest nie do pomyślenia bez dialogu kultur. „W Armenii od dawna szanowano misję tłumacza jako pioniera w rozwoju kultury i świadomości narodowej. W naszych dniach, w skomplikowanych warunkach politycznego i ekonomicznego współistnienia państw, wzrosła i zmieniła się rola tłumacza, powołanego do przełamywania jak nigdy dotąd odczuwalnego rozbicia między narodami i sprzyjania promowaniu literatur do czytelnika — z nowym myśleniem, innymi moralnymi i materialnymi orientacjami oraz spojrzeniem na świat” — zaznaczyła pani minister. Unifikacja i globalizacja muszą stać się procesami zbliżenia dla poznania, a nie dla zlania się. Znowu wspominam epizod z powieści Sylwy Kaputikjan, kiedy w paryskiej restauracji nad wodą widzi już starego Ormianina z rejonu Wan w Armenii, którego mieszkańcy mają szczególną dialektalną wymowę. Lecz ten człowiek ją utracił. Strasznie jest żyć w czasie, gdy przedstawiciel czarującego Wanu już nie rozmawia po swojemu, podsumowuje autorka. Na otwarciu byli przedstawiciele MSZ Republiki Armenii, innych struktur rządowych oraz stowarzyszeń i organizacji artystycznych. Zaznaczę, że Forum co roku odbywa się także przy wsparciu Międzynarodowego Funduszu Współpracy Humanitarnej państw – uczestników WNP (Rosja). Projekt realizuje również Ormiańska organizacja społeczna współpracy kulturalnej z krajami zagranicznymi. Pierwszy dzień Forum rozpoczął się od wystawy. Wydawnictwa z różnych krajów zaprezentowały własną produkcję. Nie była to wystawa-sprzedaż, a wystawa, której celem było danie możliwości wydawcom z różnych krajów zaprezentowania się, nawiązania kontaktów, zawarcia przyjaźni i porozmawiania o dalszych wspólnych projektach. Byli na wystawie także przedstawiciele wydawnictwa „Inostranka” z Rosji. Oczywiście pojawienie się „Wseswitu” wywołało żywe zainteresowanie: większość gości wiedziała o sławnym ukraińskim czasopiśmie, które istnieje od 1925 roku, jednak była pewna, że tego czasopisma po 1991 roku nie ma. Forum odwiedził Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Armenii Ołeksandr Bożko. Niezbyt często Ambasador Ukrainy w jakimś kraju znajdzie czas, aby porozmawiać z rodakami, zorganizować ważne spotkania dla wsparcia Ukrainy. Jednak Ołeksandr Iwanowycz to człowiek, który głęboko rozumie potrzebę takiego dialogu, subtelnie czuje ukraińskie słowo (w końcu w latach 80. obecny Ambasador Ukrainy w Armenii pracował w czasopiśmie „Wseswit”). Ołeksandr Bożko czuje, na ile Ukraina jest obecnie mało reprezentowana na świecie, na ile ważne jest znajdowanie punktów współpracy i wykorzystywanie każdej wizyty rodaków do prezentowania ojczystego kraju. Niestety, z takiej okazji do zbudowania mostów między Armenią a Ukrainą skorzystali nie wszyscy ukraińscy uczestnicy, być może myśląc, że słowo nie jest już zdolne wpływać na świat, zmieniając go na lepsze. Jednak nie jestem zwolennikiem pragmatyzmu, a w Armenii wszystkie pragmatyczne nuty rozpuszczały się same z siebie. Po uroczystym otwarciu, na którym pani minister kultury Armenii powiedziała sakramentalną frazę na liczne podziękowania, które napływały pod jej adresem. Ona – to tylko mała część kilkusetletniej historii jej Książka – symbol ormiańskiej kultury narodu. Armenia – kraj pośród gór, a góry to sakralna przestrzeń, nie dają możliwości utrwalenia się w codzienności, przypominają o wysokości. Góry Armenii – to i niebezpieczeństwo, i ogromne wyczerpanie, ponieważ ludziom przychodzi budować sobie mieszkanie w górach. Przyzwyczailiśmy się do horyzontu, do przestrzeni szerokości, a w Armenii w centrum świata – święty Ararat, który otula swoim transcendentnym duchem ludzi. I wtedy mały człowiek zmienia się w olbrzyma, zdolnego wykarczować wszystkie kamienie ze swojego małego pola, aby przeżyć. Kultury wschodnie same w sobie są zadziwiające. Na Forum była przewodnicząca zarządu Związku Pisarzy Jakucji Natalia Charłampiewa, która na jednym z warsztatów opowiedziała o specyfice jakuckiego eposu o Manasie, który znacząco różni się, powiedzmy, od kazachskiego, ponieważ jakucki wariant w większym stopniu jest mitologiczny, w nim odtworzono pierwotne wyobrażenia o podziale Wszechświata na trzy światy – podziemny, ziemski i niebieski. Jest on mitologiczny, zakorzeniony w przestrzeni ontologii sensu, a nie w społeczny wymiar cywilizacji wschodniej. Spotkanie w Ambasadzie Ukrainy w Armenii było potrzebne. Bywając w innych światach, często przychodzi odczuwać brak komunikacji ze strony Ukrainy. Ukraina jawi się jako przestrzeń nieznana. Andrija Szewczenkę na świecie znają znacznie lepiej niż Tarasa Szewczenkę, choć ukraińscy przywódcy zapewniają, że Szewczenko został przetłumaczony na niemal wszystkie języki świata od Ameryki Łacińskiej do Australii. Wszystko to złudna iluzja. Nie wiemy, jaka dzisiaj jest literatura ormiańska, jednostki mogą przywołać imiona z klasycznego kanonu literatury białoruskiej, ormiańskiej, uzbeckiej, estońskiej… Jeśli w czasach radzieckich czasopismo „Wseswit” miało wielotysięczne nakłady, dochodziło już i do milionowego, to teraz porządek jest inny. Odnosi się wrażenie, że czytelnicy czasem już nie potrzebują estetycznej informacji, przesyceni informacją poziomu klozetowego. A z takiej psychologii nie hartuje się to, co z człowieka czyni człowieka. Spotkanie w Ambasadzie prowadził A. Apinian, współprzewodniczący Związku Pisarzy Ormiańskich, który przejmował się problemami ukraińskiej kultury. Mówiono także o potrzebie jakościowych tłumaczy utworów Szewczenki; zaznaczono, że ważne jest otwarcie oddziałów języka i literatury ormiańskiej w nowoczesnych uniwersytetach innych krajów (na Forum była przedstawicielka Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”). Iwan Parowiak, dyrektor wydawnictwa Politechniki Lwowskiej, i tłumacz Anuszawan Mesropian pokazali własne osiągnięcia – tłumaczenia współczesnej literatury ormiańskiej na język ukraiński. Istnieje przypowieść, że kiedy Bóg rozdawał narodom ziemie, leniwi Ormianie przespali swoje szczęście, więc musieli zadowolić się ziemią, na której w ciągu nocy z głębi ziemi, niczym trawa, wyrastają kamienie. I człowiek zmuszony jest raz po raz je wykarczowywać. Ale właśnie dlatego Ormianie zachowali własną odrębność, dumnego ducha. Mimo ludobójstwa, zamieszek i wojen (wystarczy wspomnieć o Górskim Karabachu), Armenia przetrwała. Podczas pobytu w Erywaniu wszystkich uczestników zaproszono do Matenadaranu — skarbca ksiąg. Trudno opisać to miejsce słowami, bo czasami życie daruje nam doświadczenie, którego nie sposób wypowiedzieć. Powiedzieć, że Matenadaran to świątynia ksiąg, rozdzielonych w przestrzeni i czasie, które odzwierciedlają rozwój ormiańskiej cywilizacji, to nic nie powiedzieć. Instytut Starożytnych Rękopisów „Matenadaran” im. Mesropa Masztoca, który podarował Ormianom pismo, to największy na świecie skarbiec staroormiańskich rękopisów oraz instytut naukowo-badawczy w Erywaniu, utworzony w 1920 roku na bazie znacjonalizowanej kolekcji rękopisów klasztoru w Eczmiadzynie. Zbiory na 1987 rok liczyły ponad 119 tys. jednostek. W Matenadaranie zachwycają zachowane wydania, w których mowa o starożytnych wyobrażeniach o świecie. Te mapy odtwarzają istniejący do dziś podział świata na Europę (na tamtych mapach zaznaczono Rzym), Kartaginę, Afrykę. Zdziwienie budzą też osiągnięcia matematyczne. Do ormiańskiej nauki przenikała wiedza ze starożytnej Grecji, ze Wschodu Arabskiego. Już w XIII wieku Ormianie znali skomplikowane prawa geometryczne, aksjomaty i twierdzenia; potrafili wpisać trapez w okrąg, znali podstawowe geometryczne proporcje przestrzenne itd. Zachwyca także samo myślenie artystyczne, które rozprzestrzenia się na stronach dawnych ormiańskich ksiąg. Ornament w Armenii to nie tylko ozdoba, dekoracja, lecz światopogląd. Liczba linii i ich kolor w ornamencie nie są przypadkowe, tak jak nieprzypadkowa jest liczba ząbków, które wyrastają z koła wyznaczającego ziemię na dawnych ormiańskich mapach. Liczba tych ząbków wynosi 24 (jak godzin w dobie). A dalej zaczyna się świat niebiański, świat zodiakalny, który również wpływa na człowieka. Michel Foucault pisał, że w starożytnych czasach człowiek wyobrażał sobie świat jako „odpowiedniości” (pozwolę sobie użyć tego pojęcia E. Swedenborga, później zaktualizowanego u Baudelaire’a). Świat to sympatia i antypatia, jedno dostrzega się w drugim, otchłań oczu człowieka upodabnia się do niebiańskich przestrzeni. Sacrum wyrasta z profanum. Forum przemknęło w mgnieniu oka, lecz chce się wierzyć, że za rok do nowego Forum uda się zrealizować nowo powstałe projekty, nawiązać dialog kultur, aby powrócić do Armenii już z poczuciem spełnionego obowiązku i odpowiedzialności przed heroiczną ormiańską historią.Dmytro DROZDOWSKIJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

święto proświcianek odbyło się na wysokim poziomie artystycznym i naukowym, ponieważ do organizacji i udziału zaangażowano wysokiej klasy specjalistów, a także tych, którzy najlepiej na Wołyniu znają życie i twórczość pisarki. Switłana Nikolina w referacie „Wizjonerka idei narodowej, proświcianka, działaczka społeczna” podkreśliła, że pełna poświęcenia praca Ołeny Pcziłki na niwie narodowego oświecenia wciąż czeka na dociekliwego badacza i godne uczczenie. W całości nie wydano spuścizny literackiej, prac naukowych, materiałów etnograficznych i folklorystycznych. Niestety, ani na Wołyniu, gdzie przez długi czas mieszkała Olha Petriwna, ani w ogóle w Ukrainie nie ma jej pomnika, a jedyne w kraju muzeum znajduje się w Rówieńskiej Szkole Ogólnokształcącej nr 6. Nauczycielka języka ukraińskiego tej szkoły Lidia Nakoneczna podzieliła się doświadczeniem pracy muzeum. Opowiedziała, że zaczęła pracować z uczniami od 6 klasy. W tym roku są już absolwentami. W tworzeniu muzeum pomagał pedagogiczny kolektyw, rodzice, mieszkańcy ulicy, przy której znajduje się szkoła, a jest to ulica Ołeny Pcziłki. Tak wspólnymi siłami doprowadzono do tego, że wśród eksponatów muzealnych znajdują się materiały archiwalne, kopie metryki Ołeny Pcziłki, herbu rodziny Drahomanowych oraz inne ciekawe rzeczy. Teraz zwracają się z propozycjami nadania szkole imienia pisarki i działaczki społecznej. Poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Julia Bundjuczna zapoznała gości z dorobkiem literackim Ołeny Pcziłki, a jest on znaczny. Są to poematy, bajki dla dzieci, utwory prozatorskie i dramatyczne dla dorosłych. W wołyńskich wsiach wciąż żyją babcie, którym ich babcie opowiadały o niezwykłej pani, która przyjeżdżała z dziećmi i wypytywała o prawdziwe i zmyślone historie, zapisywała pieśni, nocując w wiejskich chatach. Tak, Olha Petriwna bywała we wsiach Jarosławyczi, Czekma, Hilcza, miasteczku Beresteczko, dzisiejszych rejonach hoszczańskim, koreckim, młynowskim, dubieńskim, pod względem myśli i wykwintnie romantycznym pod względem stylu. Oglądając spektakl, zauważyłam, że poezja Antonycza jest współbrzmiąca z marzeniami, przeżyciami, nadziejami, dążeniami dziewczęcej duszy. Studentki Linara Nowak, Małwina Horiaczko, Alina Miakotna opowiadały o kwiatach, drzewach, księżycu, gwiazdach jak o własnych uczuciach. Ciesząc się poezją, pragnęły przekazać słuchaczom coś bardzo ważnego, nawet skrytego dla nich. Dziewczęce marzenia, uczucia ożyły dzięki temu, że dotknęła ich poezja Bohdana Ihora Antonycza. Niemożliwe było nie poddać się czarującej szczerości, która jaśniała blaskiem oczu. I choć serca artystek wyśpiewywały pieśni jednego poety, melodie istotnie się różniły. Bohaterka Linary Nowak sceptycznie odnosi się do tego, o czym mówi rozmówczyni. W zależności od okoliczności, jest ona to figlarno-żartobliwa, to bezradna. Alina Miakotna, wykonując rolę muzy poety, a później jego duszy, jest romantyczna i jednocześnie zdecydowana. Aktorka uświadamia sobie przeznaczenie poety, i dlatego jest to nieustępliwa, to wrażliwa, czuła. Małwina Horiaczko ucieleśniła obraz miłości poety. To wzlot jasnych emocji i chmurki rozmarzenia. Oczekuje, fantazjuje, pragnąc wchłonąć krople życiowej radości. W stworzonych przez aktorki obrazach nie ma nawet cienia efektownych, sztucznych sztuczek. Zamiast tego w zachowaniu na scenie widać niepodrobiony szacunek do samych siebie. Tego wymaga od nich wysoka poezja B. I. Antonycza oraz ich wykładowca, artysta ludowy Ukrainy, profesor Wołodymyr Kałasznykow. Na moje pytanie dotyczące oceny pracy wychowanków Wołodymyr Pawłowycz odpowiedział: „Jestem zadowolony z tego, że młodzi koledzy już uświadamiają sobie potrzebę kształtowania własnego postrzegania świata. Właśnie ta cecha pomogła im tak naturalnie łączyć swoje serca z poezją Bohdana Ihora Antonycza. Praca nad nią rozwija obrazowo-artystyczne myślenie przyszłych pracowników twórczych”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

OBROŃCZYNI UKRAIŃSKOŚCI

Ołena SZULHA Zdjęcia Oksany PRYCHODKO Gdy z siostrą byłyśmy małe, mama nam śpiewała: Oj na górze, górze siedzi zajączek, On nóżkami przebiera. Gdybym takie nóżki miała, To bym nimi przebierała, jak ten zajączek. Już jako dorosła dowiedziałam się, że m.in. tę piosenkę zapisała od moich krajan Ołena Pcziłka, kiedy wraz z dziećmi jeździła wołyńskimi wsiami, zbierając folklor. Z okazji 150. rocznicy urodzin pisarki, folklorystki, działaczki Proświty, działaczki społecznej rok 2009 ogłoszono na historycznym Wołyniu (w skład którego wchodzą obwody rówieński, wołyński oraz części żytomierskiego i tarnopolskiego) Rokiem Ołeny Pcziłki. Właśnie na Wołyniu minęły najbardziej płodne, najlepsze lata Olhy Petriwny Drahomanowej-Kosacz, więc wdzięczni krajanie postanowili uczcić jej pełną poświęcenia pracę, przywracając jej imię z półzapomnienia. Zdecydowana większość zna z radzieckiego szkolnego kursu literatury ukraińskiej Ołenę Pcziłkę jako matkę Łesi Ukrainki, z którą wielka proletariacka pisarka często konfliktowała z powodu rozbieżności w poglądach. W rzeczywistości wszystko działo się zupełnie inaczej, a krąg zainteresowań Olhy Petriwny był o wiele szerszy. O tym postanowili opowiedzieć ogółowi rówieńscy działacze Proświty, organizując w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym imprezę naukowo-artystyczną „Ołena Pcziłka — działaczka społeczna, pisarka, naukowczyni, działaczka Proświty”. Organizatorką i inspiratorką wydarzenia była Switłana Nikolina, przewodnicząca Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, przewodnicząca obwodowej organizacji UNP, a głównym „silnikiem” — Natalja Sawczuk, członkini zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Właśnie dzięki tym Dora TYMOWESKA, sekretarz odpowiedzialna Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W instytucie kultury i sztuki Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki prawie dziesięć lat działa studencki teatr poezji ukraińskiej „Symfonia duszy”. Założycielem i kierownikiem artystycznym tej oryginalnej organizacji twórczej jest działacz Proświty, artysta ludowy Ukrainy, profesor Wołodymyr Kałasznykow. Twórcza oryginalność tego teatru polega na tym, że każdy artysta-student wybiera sobie poezję, która najbardziej mu odpowiada. Opracowawszy utwory na zajęciach z czytania ekspresyjnego, studenci łączą się w grupy i tworzą spektakle poetyckie. Takich spektakli wystawiono już ponad dwa tuziny. Obecny spektakl mieni się poezją Bohdana Ihora Antonycza, którego twórczość jest mało znana ogółowi Ługańszczyzny. Kilka studentek drugiego roku, zanurzywszy się w poetycki świat B. I. Antonycza, stworzyło spektakl „Złote pióro nocy”. Scenariusz, który skomponowała Hanna Neńko, na pierwszy rzut oka jest abstrakcyjny, jego główna myśl jest taka, że każdemu człowiekowi zależy na tym, aby go rozumiano. Wstępne słowo o poecie-łemku B. I. Antonyczu przygotowała studentka Darija Iljina. Jej słowo było lakoniczne w objętości, obszerne Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego Niedawno w Kijowie ukazała się drukiem książka profesora Andrija Katrenki i docenta Jarosława Katrenki „Łączyły ich wyznawane ideały demokratyczne oraz miłość do Ukrainy i jej narodu”. Wydanie zawiera listy wybitnego działacza ukraińskiego ruchu narodowego Illi Szraha do Mychajła Hruszewskiego. We wstępie autorzy opowiadają o życiu i działalności Illi Szraha. Urodził się on 23 sierpnia (4 września) 1847 roku w miasteczku Sedniw na Czernihowszczyźnie. Jego ojciec był Niemcem, matka Ukrainką. Illę wychowywało grono ludzi wykształconych, nieobojętnych na idee liberalne, język ukraiński. Miłości do Ukrainy sprzyjała też nauka w gimnazjum w Czernihowie, gdzie nauczycielami byli L. Hlibow i I. Doroszenko. Na część młodzieży miasta duży wpływ miała działalność oświatowa i kulturalna Czernihowskiej Hromady Ukraińskiej. Illa Szrah wspominał: „Jeszcze w gimnazjum, kiedy byłem w 3 klasie, wielkie wrażenie zrobiła na mnie „Natalka Połtawka”, która została nadzwyczaj dobrze wystawiona… Pod wpływem „Natalki Połtawki” ja i niektórzy z towarzyszy zafascynowaliśmy się ukraińskością, — oczywiście, bardziej od strony zewnętrznej, porobiliśmy sobie ukraińskie stroje”. Niemałe wrażenie na gimnazjaliście wywarły aresztowania polityczne miejscowych „hromadiwców” O. Tyszczynskiego, S. Nosa, I. Andruszczenki i rozprawa nad nimi ówczesnej władzy. Na młodego Szraha wpływały kontakty z poetą, członkiem Kijowskiej Hromady Ukraińskiej M. Werbyckim. Wokół Werbyckiego skupiała się młodzież, która zapisywała ukraińskie słowa do „Słownika”, czytała „Osnowę” i „Zapysky o Jużnoj Rusi”. Popularne se- rejonach łuckich. Tak ją poruszyło to, co zobaczyła, że napisała poemat „Hulcza”, który należy do wczesnego okresu twórczości. Dlatego na imprezę przybyli działacze Proświty ze wsi Hilcza w rejonie zdołbunowskim, grupa wokalna „Miryna” Zdołbunowskiego Rejonowego Domu Kultury, którzy śpiewali pieśni zapisane przez Ołenę Pcziłkę w tym kraju. Uczniowie szkoły w Hilczy odczytali opis źródła Świętego Mikołaja z poematu Ołeny Pcziłki „Hulcza”. Źródło to szumi do dziś, ono zapewne pamięta Tarasa Szewczenkę, kiedy wędrował z Ostroga do Dubna. W święcie wzięły udział dzieci — wychowankowie przedszkola nr 44 „Kopciuszek” z Równego. Przedstawiły kompozycje „Kotki” i „Zajączek”, których teksty Ołena Pcziłka zapisała na Wołyniu. Do udziału w imprezie zaproszono naukowców: kandydatkę nauk filologicznych, docent Rówieńskiego Uniwersytetu Humanistycznego Raisę Tchoruk oraz kierowniczkę działu etnografii Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, zasłużoną pracownicę kultury Ukrainy Ałłę Ukrajineć. Raisa Tchoruk wystąpiła z referatem „Idee kulturalne jako strategie pisarskie Ołeny Pcziłki”, Ałła Ukrajineć — „Osobliwości sztuki hafciarskiej Wołynia w kontekście prac naukowych Ołeny Pcziłki”. Wiadomo, że Ołena Pcziłka, jeszcze mieszkając w Zwiahlu, zbierała wzory haftów. Z czasem, w Łucku i Kołodieżnem, rozszerzyła krąg poszukiwań, zaangażowała do pracy dzieci i właśnie dzięki nim współcześni mogą zapoznać się z ówczesną sztuką hafciarską, badać ją. Wcześniej nie przyjęło się mówić o Ołenie Pcziłce jako o znaczącej postaci w naszej nauce i kulturze. A była to kobieta o silnym charakterze, utalentowana, cierpliwa, pracowita i wytrwała. Teraz jej imię brzmi w kraju pełnym głosem jako potwierdzenie czynu, ducha, który nie gaśnie przez wieki. Wśród młodzieży popularne były pieśni „Szcze ne wmerła Ukrajina”, „Wże bilsze lit dwisti”, „W poli dola stojala, browon’kamy morhała”. Z czasem Illę Szraha za udział w studenckich rozruchach wraz z dziesiątkami towarzyszy usunięto z wydziału prawa uniwersytetu. Mimo to eksternistycznie zdał egzaminy na Uniwersytecie Kijowskim i uzyskał stopień kandydata praw. Szrah zaczął pracować jako adwokat. Od początku lat 90. XIX wieku Illa Szrah brał aktywny udział w ukraińskim ruchu narodowym. Od 1892 do 1895 roku opublikował dziewięć artykułów na łamach lwowskiej gazety „Prawda”. Illa Szrah opowiadał się za rozwojem samorządności i wzywał Ukraińców do bardziej wytrwałej walki o prawa narodowe: „Świadomi Ukraińcy powinni jak najczęściej i najwyraźniej występować wśród społeczności oraz, gdzie to możliwe, przed rządem jako Ukraińcy, a nie jako ogólnorosjanie”. Oto wersy z artykułu Szraha z 1893 roku, napisane jakby o teraźniejszości: „Wielką siłę w obecnych okolicznościach mają teraz wszelcy urzędnicy i nic dziwnego – bo na urzędowe stanowiska wszyscy teraz pchają się, nawet dawni przeciwnicy rządu; patrzysz, „inteligent” łaje i rząd, i urzędników, a na drugi dzień widzisz – ten sam „inteligent” zdobył już sobie urzędowe stanowisko i już całkiem na drugą stronę przechodzi, inną pieśń śpiewa. Lud teraz zastraszony, przybity, w urzędowych sądach sprawiedliwości nie znajduje, zresztą szkoda szukać: urzędnicy jeden drugiego kryją, czyli po to, aby podtrzymać „władzę”, podnieść „autorytet rządu”. W 1906 roku Illę Szraha wybrano deputowanym I Dumy Państwowej, gdzie stanął na czele frakcji ukraińskiej. W sierpniu–wrześniu 1908 roku gubernator czernihowski nakazał wykluczyć ze składu „Proświty” Illę Ludwyhowycza oraz innych jej najaktywniejszych członków. W 1911 r. pozwolono mu ponownie zostać członkiem Towarzystwa, a nawet stanąć na jego czele. Jednakże ono, wykrwawione, osłabione w warunkach politycznej reakcji, przestało istnieć. Po rewolucji lutowej 1917 roku Illa Szrah powrócił do kierownictwa odnowionej czernihowskiej „Proświty”, został członkiem Centralnej Rady. W 1918 roku za hetmana P. Skoropadskiego I. Szrahowi proponowano objęcie stanowiska premiera, ale na przeszkodzie stanął podeszły wiek i stan zdrowia. 11 kwietnia 1919 roku I. L. Szrah zmarł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pawłowi Mowczanowi — poecie, myślicielowi, działaczowi społecznemu, druhowi

8 października w Wielkim studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy odbyło się spotkanie ze znanym ukraińskim poetą, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Pawłem Mowczanem. To spotkanie jest jednym z wielu w ramach bezprecedensowego projektu kulturologiczno-oświatowego radia ukraińskiego „Kultura”, który trwa już kilka lat (autor pomysłu i kierownik L. A. Docenko). Każdy z wieczorów jest niepowtarzalny. Wypełniony scenariuszowymi odkryciami, trafnie ukazanymi indywidualnymi cechami gości oraz bezpośrednią łącznością telefoniczną słuchaczy z różnych zakątków Ukrainy ze studiem, prowadzącym i gościem wydarzenia. „Poezja i los” — tak nazwał ten wieczór prowadzący program, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, pisarz Mychajło Słaboszpycki. Paweł Mowczan czytał swoje niepublikowane wiersze, napisane zarówno ostatniego lata, jak i w ciągu lat poświęconych działalności politycznej. Co ciekawe, zarówno sala, jak i słuchacze radiowi przyjęli niełatwą stylistykę słowa Mowczana, byli zgodni z ukraińską plejadą literacką — Dmytrem Pawłyczką, Borysem Olijnykiem, Iwanem Draczem, Mykołą Żułynskim. Reżyser filmowy Łeonid Mużuk, polityk Mykoła Kulczynski barwnie opisywali swoje postrzeganie losu i poezji Pawła Mowczana, poeta i prozaik Wiktor Baraniw mówił o jego książkach publicystycznych, Mychajło Słaboszpycki umiejętnie prowadził partyturę spotkania. Aby oddać literacką atmosferę wieczoru, drukujemy list-esej akademika Mykoły Żułynskiego, a fotoreportaż naszego korespondenta Ołesia Dmytrenki daje możliwość czytelnikom „Słowa Proświty” zobaczyć natchnione twarze i chwile tego niecodziennego wydarzenia, które zaświadczyło: poezja jest nieprzemijająca. Drogi druhu Pawle! W dniach wielbienia Ciebie słowem, pieśnią, kwiatami, uściskami byłem daleko, ale wspominałem i przeżywałem, czy nie osłabł w Tobie czas, czy ta szalona — w polityce, w sprawach społecznych, w twórczości — długotrwałość nie wyczerpała Twojej niesamowitej energii, czy dotknięcia ciepła duszy, którymi dobrzy ludzie rozpraszali Twoje zmęczenie, wlewały w Twoją duszę wysoki prąd twórczego wypowiadania siebie w Słowie. Jestem pewien, że „okno żalu” nie obramowuje Ciebie. Niech „starzeje się czas”, ale Twoja dusza pracuje i wspomniana przez Ciebie wielka Obręcz Czasu nie ściska Twojej przestrzeni życiowej — jest ona szeroka, bezmierna, bo imię jej — Twórczość. Wierz latu, bo jego natchnione bujanie w słońcu i zieleni zapewnia, że zmartwychwstanie jest nieuniknione, i nie tylko smutek z kontemplacji nieubłaganego gaśnięcia zbiera wzrok duszy, ale i wielką nadzieję na nieustanne odradzanie się żywego w żywym, twórczej wyobraźni w Słowie. Dzięki swojej poetyckiej przede wszystkim twórczości, a także mądrym i ostrym od prawdy rozmyślaniom o czasie, języku, literaturze i sztuce, o Ukrainie i jej losie rozwarłeś Obręcz Czasu i wyrwałeś się w przyszłość. „Przyszłość będzie — poziom jej” — to Twoja twórcza dola, którą połączyłeś siebie, współczesnego, z sobą, przyszłym. Tym należy wznosić się ponad siebie, rozjątrzonego wątpliwościami, odrzucać wyroki chwili i autoironią gasić wielbiącą rytualność pokłonów. Owacje cichną, ale pozostaje echo takich filozoficznych poetyckich refleksji, jak poemat „Potop”, którego ponownym czytaniem świętowałem Twój jubileusz. Przeżywam z Tobą Twoje olśnienia własnej duszy, przelewanie nastrojów przyrody w Twoje niepokoje, wątpliwości i nadzieje, Twoje emocjonalne rozpuszczanie się w bezmiarze Czasu: „Nie wygoić rany czasowej”; Twoje chodzenie w czas i powroty do siebie, oczyszczonego światłem przejrzenia w nieodgadnioną tajemnicę bytu, wody, nieba, ziemi, wiatru, drzew, traw, ptaka, kwiatuszka, mdlejąc od „sierpniowego zapachu kopru i łobody” oraz napełniając się oddechem „przez żytnią zieloną łodygę”. Rozkoszując się w samotności nad Twoimi poetyckimi refleksjami, reminiscencjami, moralno-filozoficznymi monologami i medytacjami, z goryczą myślałem o tym, jak rzadko ci, którzy zaciągnęli swoje gardło polityczną pętlą, przysłuchują się głosowi serca takich poetów jak Ty. Kiedyś powiedziałeś: „...Żyję na poziomie serca, patrzę na drzewa majowymi oczami”. Więc niech Twoje „usta, przepełnione oddechem” jeszcze wiele, wiele lat nie milkną, niech Twoje Słowo nie stygnie i nie chłodzi Twojej mądrej głowy, niech żadna politomania nie oswoi Twojej obrazowej wyobraźni. To przecież Ty, druhu, jeszcze w połowie lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku sobie i nam zapowiedziałeś: Niech będzie „świat” i czyste słowo „słońce!”, Słowa „życie”, „woda”, „ziemia”, „próg”... One, jak krzemienie, u mnie na dłoni, — Wystarczy ich dla wszystkich, dla wszystkich, dla wszystkich... Bądź nam, Ukrainie, Poezji w natchnionym porywie do wypowiadania strasznych i pięknych olśnień duszy, i niech w czasie teraźniejszym i czasie przyszłym odbija się Twoje słowo-pieczęć! Twój Mykoła ŻUŁYŃSKI, sierpień 2009 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wiaczesław ŁEWICKYJ Artystyczny kierownik Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki B. Stupka we wstępie słusznie podkreślił, że radość z przyznania Ł. Kadyrowej najwyższej — szewczenkowskiej — nagrody równoważy się z radością z dalszego wcielania w życie jej śmiałych festiwalowych inicjatyw. Wymiana zaś kunsztem na stołecznych deskach jest zdumiewająco współmierna do prób zgłębienia świata Gogola z bliska. Podkreślili to na otwarciu wydarzenia dyrektor generalny teatru, narodowy artysta Ukrainy Mychajło Zacharewycz oraz moderator tematycznej międzynarodowej konferencji naukowo-artystycznej, kierownik działu krytyki czasopisma „Wseswit”, doktorant Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Dmytro Drozdowśkyj. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy, znany poeta i działacz społeczny Pawło Mowczan zauważył: jego współpraca z ludźmi teatru z każdym rokiem nabiera pełnobrzmienia, podobnie jak ukraińska recepcja M. Gogola na pocz. XXI w. Tylko w ostatnim czasie w badawczym ujęciu Witalija Kuprijenki nowych wymiarów nabrała tajemnica śmierci klasyka. Uzupełniają ją i niejako uzasadniają motywy granicznej wrażliwości w niedawnym scenariuszu Wiktora Hresia według „Tarasa Bulby”. Konferencyjny zaś kontekst „Marii”, zapoczątkowany ubiegłorocznymi studiami o Gabrielu Garcíi Márquezie, teraz zasadnie zmusza do zastanowienia się, czy rzeczywiście Gogol-pisarz był tylko i wyłącznie „niepoprawnym Europejczykiem”… Otwarcie festiwalu znaczyło się również kilkoma pierwszymi nagrodami — „Złotymi Mariami”. Miniaturowy wizerunek Najczystszej Dziewicy już od dłuższego czasu jest symbolem kijowskich monodramatycznych repryz. Choć podczas szóstej edycji wydarzenia w kosztownych wyróżnieniach zasadnie odczytywano także podobieństwo matki wybitnego pisarza. To właśnie do niej autor „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dikańki” adresował listy z delikatną prośbą o przesyłanie jak największej ilości informacji o ukraińskim obyczaju… Natalija Ponomarenko, kierownik literacka teatru, przypomniała gościom historię dumnej przystani frankowców, powiewy gogolowskiej fantazji ostatecznie zniewoliły każdego. Staw, ukryty jeszcze w ubiegłym stuleciu przez pierwszego właściciela budynku Mykołę Sołowcowa, jakby odezwał się pluskiem Newy, wzdłuż której snuli się bohaterowie „Opowieści petersburskich”. Natomiast szanowne chimery z domu Horodeckiego, który zwisa nad teatrem, przycichły, jakby oszołomieni widzowie w loży-benuar. Festiwal się rozpoczynał… WYMOWNA JEDNOGŁOŚNOŚĆ Udany początek „Marii” i zarazem udaną kwintesencję współczesnego monodramu wcieliła w życie sama Ł. Kadyrowa. Druga część tytułu jej spektaklu „Sarah Bernhardt. Na przekór wszystkiemu” w niemal tygodniowym artystycznym polilogu często wspominana była jako credo każdego artysty. Bohaterka spektaklu, światowej sławy aktorka i rodaczka XIX wieku Gogola, według zamysłu autorskiego, przenosi się w przytulny anturaż — we własną starość. Jednak teatr dogania ją nawet tam. Wspomnienia nachodzą na S. Bernhardt niczym nawałnica oklasków. Natomiast mise-en-scène, którą uparcie przychodzi opanowywać, to milczenie rozmówcy w słuchawce telefonu. Co jeszcze pozostaje zniedołężniałej aktorce? W myślach „zagrać” najbardziej widowiskowe i najuczciwsze akty życia duchowego, aby zakończyć je nie manieryczną uległością wobec dawnych czy obecnych przeszkód. 23—28 września odwiedzający Teatr imienia Franki mogli obejrzeć wykwintne inscenizacje ukraińskich, polskich, ormiańskich, niemieckich, egipskich, rosyjskich, japońskich i amerykańskich artystów. Każda z inscenizacji była napięta na tyle, że w łamliwych promieniach reflektorów rozpoznawano ucieleśnione niespokojne gesty, a zakulisowe oddźwięki wyłaniały się zza kolumn niczym wyzywająco zamilkły tłum postaci. Wszakże czyż nie błyskawicznego katharsis czasem brakuje „warsztatowemu” postmodernizmowi, dla którego, według słów profesor Maryny Nowikowej, potrzebni są dobry reżyser, kiepscy aktorzy i dekoracje z metaloplastyki?.. „Jadąc do Kijowa, nie spodziewałem się, że festiwal będzie otwierany moim spektaklem, — opowiedział dla „Słowa Proświty” Zbigniew Chrzanowski, reżyser „Sary Bernhardt…”, zasłużony działacz kultury Polski. — To bardzo miła niespodzianka, przez którą musiałem poczuć się zdenerwowanym widzem. Pozostaje mieć nadzieję na godne spełnienie reszty zapowiedzi „Marii”. Po ubiegłorocznym wydarzeniu z niecierpliwością czekam na „Lady Makbet” w wersji ormiańskiej”. Pan Chrzanowski nie pomylił się w domysłach, gdyż inscenizacja Timura Aczyniana i Armine Matsakian, laureatki festiwali „Armmono” i „Tespis”, zdawałoby się, nawet ciemność w małej sali przeszyła gotyckim rzeźbieniem. Uderzała też inna, bardzo osobista cecha: szekspirowską postać grała niewidoma aktorka. Napięte purpurowe wstęgi przy samej scenie jakby stawały się barierami dla wykonawczyni, choć upodabniały się do granic w marach legendarnej złoczyńczyni… Wypomnieć domniemaną jednogłośność temu monospektaklowi, zapewne, nie odważyłby się nikt. W nim, oprócz pozasztucznego życia i zmyślonego świata, w kolizjach zderzyły się ostrzegawczy brzęk mieczy i rozpaczliwa bezbronność przyszłej grzesznej królowej, prawe oblicze lady i maska obłędu… Przykro przyznawać, ale jedyną wadą festiwalowych imprez, która zaostrzyła się właśnie w występie Ormianki, stało się przesadne dążenie organizatorów do „uniwersalnego języka scenicznego”. „Bardziej przyziemny” przekład kwestii na ukraiński (to, nawiasem mówiąc, dotyczy też pracy konferencji w ramach „Marii”) istotnie wzbogaciłby panoramę przekonujących plastycznych „wiecznych obrazów”. Ogólnie praca festiwalu odkryła przed kijowskim widzem nazwiska aktorek Evy Balcer, Iriny Dżapakowej, Margo Lee Sherman, Niny Repetowskiej, Hotaki Hagiwari. W ich ujęciu teatr frankowski w foyer połączył w jedno wiele stylów — od symbolizmu Stanisława Wyspiańskiego po neorealizm Lidii Rajewskiej i realizm magiczny G. Márqueza. Ale wiodącą mimo wszystko wydawała się romantyka. Znaczący projekt, zapoczątkowany przez organizację charytatywną „Szewczenko — XXI wiek”, za każdym razem przyciąga uwagę opinii publicznej do przemyślenia ważnych dat w ukraińskiej czy światowej przestrzeni duchowej, a także stawia sobie za cel uczczenie pamięci wybitnej aktorki Marii Zańkowieckiej, zachowanie i przedstawienie możliwości uniwersalnego języka scenicznego. Właśnie rocznica Gogola najpełniej uosobiła główny punkt orientacyjny kijowskiej „Marii” — zdecydowane i pełne nadziei przewartościowanie kanonów. Oprócz festiwalowych monodramów główna scena państwa zaopatrzyła się także w kilka głośnych, „bardziej skalnych” premier. Tak oto studenci podopieczni B. Stupki przygotowali muzyczną wersję „Wija” z wstawkami piosenek Swiatosława Wakarczuka, a Ługański Obwodowy Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny przywiózł „Tarasa Bulbę” z ludowym artystą Ukrainy Mychajłem Hołubowyczem w roli głównej. Jednak wydaje się, że najbardziej oczekiwaną imprezą, która wyłamywała się z takiego „gogolowskiego szeregu”, był spektakl „W niedzielę rano ziele kopała…” samego teatru im. I. Franki. Powieść Olgi Kobylańskiej pod tym samym tytułem, którą zaadaptowała znana dramatopisarka Neda Neżdana, określana jest mianem „przypowieści”. Jak opowiedziała naszemu tygodnikowi autorka scenariusza, przede wszystkim zależało jej na zdystansowaniu się od zawężonego problemu Hrycia-zdrajcy. Samo badanie natury podstępu, ukrytego w pamięci genetycznej człowieka, współbrzmiało z własnymi priorytetami artystycznymi współczesnej pisarki. Choć pojemny akcent pragnęła postawić także na problem świadomego wyboru. Pierwotnie spektakl był pomyślany jako musical, w którym tło dźwiękowe pogłębia tragizm. Stąd nasycony folklorystyczny podtekst zaproponowanej tragedii. Oficjalne zapoznanie się z nią odbyło się 25 września. U frankowców „…Niedziela…” ma ponad 70-letnią tradycję. (Dyrektor artystyczny teatru wspomniał, że utworem już dawno interesuje się także polski reżyser Jerzy Hoffman). Bez wątpienia takie czynniki, w dodatku do zachodnioukraińskiego pochodzenia większej części grupy realizatorskiej, czynią spektakl nadzwyczaj interesującym. Choć właśnie z tego powodu warto zastanowić się nad jego nieukrywanymi minusami. Gatunek „przypowieść w dwóch aktach” nie ma wiarygodnego podłoża literaturoznawczego. Raczej skłania do analogii z zeszłoroczną prezentacją w Kijowie „dramatu na trzy życia” Marii Matios „Słodka Darusia”. Utworowi wczesnej modernistki bardziej pasuje odgadywany określnik „ballada” lub — na modłę kanadyjskiego naukowca Northrop Frye’a — „romans”, czyli opowieść z elementami fantastyki. Jednak wbrew zawiłym podtytułom „…Niedziela…” wyraźnie polemizuje z inscenizacją Czerniowieckiego ob- Zdjęcie Serhija Marczenki Profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Oksana Pachlowska była inicjatorką kilku akcji z udziałem profesora Gracottiego XX w. profesor Oksana Pachlowska. Ukrainistka Iryna Betko, która obecnie wykłada w Polsce, uzasadniła mityczno-rytualne, w szczególności misteryjne i ascetyczne warstwy w twórczości pisarza. W pewnym stopniu podobny kontekst pobrzmiewał także w porywającym referacie pisarki Lubow Hołoty, poświęconym kobiecym postaciom we wczesnym dorobku romantyka. Uczestników od razu zaintrygował początek tego referatu, zwrócony ku żywotowej hipostazie Świętej Pulcherii, archetypu dobrze znanej „staroświeckiej ziemianki”. Materiał historyczki sztuki Łarysy Briuchoweckiej sam zapowiadał się wszechogarniającym „magicznym wpływem”, ponieważ chodziło o przewidzenie przez Gogola kinematografii. „Chronometrażowa” oszczędność, umiejętność optycznego oddalania się i przybliżania do przedstawianego obiektu, doskonała znajomość opisywanego były oceniane przez badaczkę jako przedwczesne oznaki prozy kinematograficznej. Chorwację reprezentował kijowski filolog Jewhen Paszczenko. Opowiedział on kulturologicznemu tygodnikowi o niektórych osobliwościach ukrainistyki w świecie słowiańskim. „Znamienne, że „Małoruskie opowiadania” Gogola w Chorwacji w tradycji przekładu utrwaliły się jako „Ukraińskie…” To jeszcze jeden dowód sympatii Chorwatów: widzą oni między nami wspólnotę losu historycznego. Ważne jest także przebywanie światowego badania Gogola na czwartym etapie. Poprzednimi ogniwami stały się krytyka imperialna, radziecka i diasporowa. Jesteśmy wolni, a 200-lecie daje impuls do odczytań od pilnych oświadczeń po uznanie tego, że taki autor należy do świata. Katedra ukrainistyki Uniwersytetu w Zagrzebiu, która kontynuuje historię badania takiego systemu dyscyplin od 1963 roku (nawiasem mówiąc, jest to precedens na Bałkanach od Aten po Wiedeń), także przygotowuje działania. Powiedzmy, wspólny projekt z szacowną instytucją „Matica hrvatska” — odpowiednikiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki — prezentację ukraińskiego Gogola. Wyjaśnianie, do czyjej kultury bardziej należał, jest naiwne. Ważniejsze jest przekonujące przekazanie pewnego planu. A z katedrą rusycystyki, z którymi łączą nas przyjazne stosunki, wkrótce wydamy kolegialny nieagresywny zbiór tematyczny. Pracy zawsze sprzyja przekonanie, że inteligent nie ma prawa żyć mitami”. Ta ostatnia teza J. Paszczenki zdawała się pełnić rolę nadcelu w głębokich referatach Jewhena Swerstiuka, Very Rich, Wałerija Chazana, Maryny Nowykowej, Ihora Orżyckiego, Hanny Uliury i in. Dzięki nim nawet widmowe pluskanie Newy z jeziora Sołowcowskiego zbiegło się z rozważnym rytmem libretta. To, że festiwal kobiecych monodramów „Maria” utwierdza zadziwiająco spójny format wydarzenia artystycznego, zrozumiała większość gości Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki. Dążenia Ł. Kadyrowej, by śmielej nadawać Ukrainie światową dynamikę kulturową i zapraszać najciekawszych gości, sprawdzają się przede wszystkim dzięki zainteresowaniu samych organizatorów. Zwracanie się do postaci wybitnych jubilatów nie trąci tu urzędowością, a eksperyment artystyczny nie jest przeznaczony dla snobistycznych „kapłanów piękna”. Być może to właśnie jest odblask głównych duchowych testamentów patronki projektu Marii Zańkoweckiej. W planach na następne wydarzenie już wyraźnie wyłania się szlachetna postać Antona Czechowa. „Teatr milczenia”, z którego wyłaniają się stylowe cechy monodramu, takim literackim akcentem podkreśli jeszcze więcej oblicz postaci. Choć można przypuszczać, że bez pełnych szacunku oglądania się na Gogola się nie obejdzie. Wszak Łarysa Kadyrowa, inicjatorka wszystkich nowości wydarzenia, na pytanie, który z obrazów romantycznego artysty u Mykoły Gogola jest jej bliższy, odpowiedziała: „Panna! Ta Panna, rolę której grałam, która leci nad światem i która wszystkich zaprasza do lotu!..” własnego teatru dramatycznego. Jeśli podanie huculów Matios nabierało raczej miękkiej palety emocjonalnej Tiutiunnyka—Szukszyna, spektakl Cyrypiuka jest bezgranicznie ekspresyjny. Na tylnym planie sceny — interaktywny ekran, gdzie z woli scenografa Andrija Ołeksandrowycza-Doczewskiego przebiegają błyskawice i fale między wiankami świętojańskimi. Głównym składnikiem dekoracji są tratwy-daraby, które zdają się przewidywać gwałtowny nurt fabuły. Jednak zapominać o ogólnym przekroju festiwalu nie należało ani na chwilę. Przyczyną tego jest prześledzenie w kanwie spektaklu kilku osobnych kobiecych monodramów. Gra Switłany Prus (Mawra starsza), Tetiany Szlachowej (Nastka) i Oleny Fesunenko (Turczynka) budowały najbardziej harmonijną strukturę artystyczną. W tych obrazach karpacka egzotyka stała się doprawdy rozpoznawalna, jednak nie nachalna. Tak kameralny format „Marii” po raz kolejny udowodnił swoją symfoniczność. Może w nieoczekiwanie głębokiej wpisaności krył się paradoks tego, że „…Niedziela…”, prawie jak w nazwie klasycznej powieści fantastycznej, nastała przedwcześnie. Stosowną kulminacją festiwalu teatralnego stała się międzynarodowa konferencja naukowo-artystyczna „Magiczny wpływ M. W. Gogola na światowe i ukraińskie procesy kulturowe”. Z punktu widzenia profesora Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Mychajła Najenka, zaproponowany format dyskusji warto byłoby skutecznie zapożyczyć także dla bardziej akademickich wydarzeń. Dzięki przeniknięciu wspólnym tematem każdy zdołał włączyć się do uporządkowanego polilogu, a nie sennie słuchać kolegów. Brakowało jedynie liczniejszej publiczności — młodych literaturoznawców i historyków sztuki. Nawiasem mówiąc, sam M. Najenko przy okazji zaprezentował ukraińskojęzyczne wznowienie „Historii literatury rosyjskiej” Dmytra Czyżewskiego w własnej redakcji. Zamysł przywrócenia tej książki patriarchy europejskiej slawistyki zrodził się u doktora nauk filologicznych jeszcze podczas pracy nad „Porównawczą historią literatur słowiańskich”, napisaną przez ukraińskiego absolwenta Uniwersytetu w Heidelbergu. „W Niemczech z wielkim trudem odszukano mi oryginał »Historii…«, wydany w 1964 r. w Monachium — opowiedział »Słowu Proświty« autorytatywny uczony. — Zawierał on rozdziały poświęcone klasycyzmowi i romantyzmowi, ale u Czyżewskiego są także prace o rosyjskiej literaturze od X w. do epoki baroku. Je zdobyć jeszcze trudniej. A on jednocześnie ma też pracę o realizmie — trzecią książkę, która dopełniłaby nowe wznowienie… Lecz najbardziej przykre jest to, że tym osiągnięciem rusycystyki w ogóle nie interesują się sami Rosjanie. U nich nie przetłumaczono żadnej gruntownej niemieckojęzycznej pracy sławnego humanisty! Ostatecznie objętość studiów D. Czyżewskiego z rusycystyki jest znaczna. Choć właśnie w języku ukraińskim napisał on »Szkice z historii filozofii Ukrainy«, gdzie M. Gogol bez wahania został przedstawiony jako nasz myśliciel. W profilu literackim jest on bez wątpienia Rosjaninem. Mimo wszystko czytelnik stopniowo dochodzi do wniosku: Gogol to ukraiński pisarz, który zreformował hermetyczną literaturę rosyjską. I nawet latynoamerykańscy magiczni realiści przyznawali, że »Martwe dusze« to najcudowniejsza rzecz w światowej sztuce słowa. Argumenty zaś Czyżewskiego są dlatego przekonujące, że są stylowe, niepodatne na postmodernistyczne kaprysy. Mam zamiar przedstawić je petersburskim filologom na tamtejszej październikowej konferencji”. Obiecującym początkiem pracy konferencji stało się wystąpienie mistrza europejskiego literaturoznawstwa Sante Graciottiego. Jego wizja religijności M. Gogola przeniosła się na historyczny przekrój

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ANATOLIJ MOJSIIENKO: „POEZJA NIE UZNAJE BIURKA”

— Anatoliju Kyryłowyczu, jest Pan poetą, naukowcem, pedagogiem, kieruje Pan katedrą języka ukraińskiego na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Kiedy Pan ze wszystkim nadąża? — Można krótko odpowiedzieć wersami Liny Kostenko: „Zdaje się, czasu nie marnuję, a nie nadążam, nie nadążam”. Ale wiele-mało lat temu na podobne pytanie w wywiadzie dla Jewhena Paszkowskiego cytowałem wersy, napisane jeszcze w czasie nauki w Niżyńskim Instytucie Pedagogicznym imienia Mykoły Hoholja: Kiedy męczę się nad tomami, Brzemiennymi od mądrych myśli, Wtedy, uczonością uspokojony, Odpocząć w poezję idę. Kiedy zaś poczuję, że rozleniwiają Lirycznie wpisane wersy, Wtedy wędruję przez wieki, Pokłoniwszy się soborom Niżyna. Powiedziane tutaj, może i nie w takim stopniu aktualne dziś, jak było wtedy, w czasach studenckiej młodości, ale dla mnie te wersy pozostają współbrzmiące. Zresztą, nie ja zauważyłem, że zamiana jednego rodzaju działalności na inny — to swoisty bodziec do tego, by z nową energią powrócić do pierwszego. — Pana nowa książka poetycka „Z czernihowskich sadów. Nowe sonety i wiersze wolne” — to zdumiewające połączenie z jednej strony klasycznej, a z drugiej — najswobodniejszej form poetyckich. Wszystko rzeczywiście wyszło, jak w pięknym ogrodzie, gdzie są i przycięte krzewy oraz drzewa, i bujny kwiat… — Myślę, że są podstawy mówić i o klasycznej, i o nowoczesnej tradycji naszej literatury. O pewnych tradycjach w mojej twórczości może świadczyć choćby ten fakt, że tytułowe „Sonety i wiersze wolne” widniało i na okładce jednej z moich poprzednich książek. A jeszcze mam dwuksiążkę studiów literacko-krytycznych „Tradycje modernu i modern tradycji”. Dla mnie „klasyczny” czy „nowoczesny” wiersz jako kategoria oceniająca niewiele znaczy. W klasyczną i nowoczesną formę może być ubrana i prawdziwa poezja, i rymowana czy nierymowana wtórność. Dlatego i o bujnym kwiecie wolnego wiersza też musimy mówić z pewnymi zastrzeżeniami. Białoruski krytyk B. Burjan, mówiąc swego czasu o poezji Niła Hilewicza, którego na początku jego twórczości w kręgach literackich zdążyli ochrzcić tradycjonalistą, zaznaczał, że istotą poezji N. Hilewicza nie jest tradycjonalizm, a „nowość tradycyjnego”. Nowość — to, w końcu, to, co powinno być wspólne dla tradycji i „modernu”, kiedy chcemy mówić o prawdziwej literaturze, a nie podróbce. — A co oznacza w Pana interpretacji poezja eksperymentalna? Przecież jest Pan autorem bodaj pierwszego na Ukrainie zbioru poezji palindromowej „Wiecze mieczy”, zbioru monoaliteracyjnych, według definicji A. Pohribnego, wierszy „Siedem strun”, wreszcie zbioru „Szachopoezja”, który, w istocie, zapoczątkował nowy kierunek w sztuce. — Każdy eksperyment, być może, pozostaje eksperymentem tylko na czas jego tworzenia, przeradzając się potem w pewne zjawisko, proces, albo odwrotnie, niwelując się zupełnie. Jeśli chodzi o szachopoezję, to objawiła mi się ona nie tak niespodziewanie, biorąc pod uwagę moje długotrwałe zainteresowanie kompozycją szachową (opublikowano dziesiątki zadań szachowych, zdobyto szczerych przyjaciół, prawdziwych poetów twórczości szachowej). Swoisty symbioz słowa poetyckiego i kompozycji szachowej, którym są moje szachopoezje, — to już nie eksperyment; w ciągu ostatnich lat mamy niemało ciekawych publikacji w tej dziedzinie. To przede wszystkim zbiór „Kratkowany kontynent” W. Kapusty, autora unikalnego pantorymicznego szachowinka sonetów. Odnośnie zaś wierszy palindromowych, którym naszej grupie „Heraklit” udało się tchnąć drugie życie, powiem, że duch Wełyczkowskiego już kilka stuleci unosi się nad nami, i to, że obecnie przygotowano do druku antologię ukraińskiej poezji palindromowej, do której weszły utwory kilkudziesięciu autorów, mówi samo za siebie. — Ale przecież poezja kuriozalna wywoływała sceptycyzm i u niektórych znanych badaczy w XX wieku… — Ja do tego odnoszę się filozoficznie. Zresztą, kurioza czasem zdarzają się i z niekuriozalnymi wierszami. Cztery lata temu zaproponowałem do jednego poważnego wydawnictwa sonet „Szachy” daleko nie na temat szachowy, i mój przyjaciel, poważny człowiek w tej redakcji, postanowił skorygować mój wiersz, „podreperować” poszczególne wersy, z czym ja, oczywiście, nie zgodziłem się. Lecz wkrótce w tym wydawnictwie pojawił się wiersz z tym samym tytułem, właściwie parafraza: zachowano poszczególne wersy — pod autorstwem mojego przyjaciela i z dedykacją… dla mnie. Czyż nie kuriozum? — Kuriozów rzeczywiście wystarczy w naszym życiu literackim, w życiu Związku pisarzy… Teraz niemało dyskutują na temat przyznania Nagrody Szewczenki. A jaka jest Pana opinia w tej sprawie? — Nie szukałbym alternatywy dla Nagrody Szewczenki. Zbyt wiele waży imię Szewczenki, by oddawać je na pastwę buzynizmu różnych maści, czy odmawiać przyjęcia nagrody jeszcze na etapie omawiania kandydatur, robiąc na tym niezbyt przyzwoity PR, jak to pozwolił sobie Andruchowycz. Być może, warto zastosować podejście cechowe do określenia laureata. Na przykład, we współczesnej poezji są niezwykle utalentowani, oryginalni autorzy, choć absolutnie „nie rozkręceni” (pozwolę sobie na modny obecnie slangizm). Co więcej, oni świadomie ignorują tę „rozkrętkę”. I, zrozumiałe, na należytą, profesjonalną ocenę można liczyć tylko od jury, które głęboko orientuje się właśnie w tej dziedzinie, bo Komitet w tak pstrym składzie po prostu nie jest w stanie obiektywnie ocenić dorobku autora. Choć nie bywa reguł bez wyjątków. Przypomnijmy przyznanie wyróżnienia Szewczenki w 2007 roku Tarasowi Fedce, błyskotliwemu poecie, w tamtym czasie prawie nie „rozkręconemu”. — Teraz pytanie jako do doktora filologii, lingwisty: jaki jest Pana stosunek do języka utworów artystycznych pisarzy młodszego pokolenia? Mam na myśli używanie wulgaryzmów, barbaryzmów, żargonizmów itp. — Choćbyśmy odnosili się do języka pewnego pisarza, on musi być sam dla siebie sędzią. Rzeczywiście, taka leksyka, niestety, rozkwita na stronach utworów wielu autorów, i nie tylko młodych, na stronach wydawnictw periodycznych. Bo, wydaje się, stało się to modą. I tutaj, zapewne, daje o sobie znać ogólne wychowanie, ogólna kultura i, bezsprzecznie, czynnik społeczny. Spróbujmy spojrzeć z drugiej strony. Czy wiele wydano u nas słowników języka pisarza, na wzór dwutomowych (ukraińskiego i rosyjskiego) Szewczenki? Niewiele więcej opublikowano i leksykonów słowa obrazowego pisarza — słowników metafor, epitetów. Za to, jak grzyby po deszczu, pojawiają się słowniki żargonowej, wulgarnej leksyki, je aktywnie propagują różne wydawnictwa periodyczne. — Powróćmy do „czernihowskich sadów”. Oprócz własnych wierszy, w książce zamieszczono przekłady z języków białoruskiego i niemieckiego. Kilka słów o tym. — Dobrze znam język białoruski i literaturę. Tłumaczę jeszcze od wieku szkolnego. Jeden z rozdziałów w moim nowym zbiorze nazywa się „Gałązka z sadów Białorusi”. To sonetarium białoruskich autorów. Mam nadzieję, że w najbliższym czasie wydrukowane tutaj przekłady wejdą do mojej antologii jednego wiersza „Sto sonetów białoruskich poetów”. W rozdziale „Gałązka z wiedeńskiego sadu” — przekłady z Andreasa Okorenki, wspaniałego austriackiego poety i prozaika. Od niedawna z wielkim pietyzmem śledzę twórczość tego niezwykle oryginalnego autora, tutaj proponuję wybór jego wierszy wolnych. Więc i w sferze przekładu ze mną i tradycja, i modern, gdzie z czernihowskimi sadami tak samo naturalnie sąsiadują sady Białorusi i Wiednia. — A w prawdziwym czernihowskim sadzie dawno Pan był? Czy utrzymuje Pan kontakt z rodzinnym krajem? — Czernihowskie ogrody kojarzą mi się przede wszystkim z nieżyńskimi ogrodami i parkami, w szczególności z parkiem instytuckim (hrabiowskim), w którym pewnego wspaniałego dnia 1971 roku, po ceremonii wręczenia dyplomu nauczyciela-filologa, odosobniwszy się na chwilę przed balem maturalnym, zanotowałem w pamięci wersy, które nieco później przelałem na papier i które z czasem weszły do mojej pierwszej książki „Przyjmuję”: W tym ogrodzie ostatnie spotkanie Z samym sobą wyznaczyłem sobie… W tym ogrodzie niby słowa nierozważne Rozrzuciłem między topolami błękitnymi. W tym ogrodzie, gdzie ptasie mieszkania Zawsze miłe mi w przestworzach, W tym ogrodzie promień słoneczny jeźdźcem Światłoczekanym ukazywał się mnie. W tym ogrodzie pośród myśli zrównoważonych Ja żarliwe ogniska paliłem… W tym ogrodzie, trzykroć rad i zdradzony, Ja miłości zaznałem i zniewagi. W tym ogrodzie poznałem się z pieśnią, Której bardziej pieśniarskiej, chyba, nie znajdę… W tym ogrodzie ostatni raz pomyślę Samotnie… sam… w tym ogrodzie. Nieżyn na zawsze stał się moją Mekką. Stosunkowo niedawno byłem znowu w Nieżynie, gdzie razem ze studentami obecnymi i minionych lat, wykładowcami Uniwersytetu Gogolowskiego świętowaliśmy 200-lecie wielkiego śmiechotwórcy-tragika. Oczywiście, czernihowskie ogrody dla mnie — to także ogrody Burówki i Tupyczewa, gdzie się urodziłem i zdobywałem średnie wykształcenie, oraz ogrody sławnej siewierskiej stolicy, czarującego starożytnego miasta nad Desną, gdzie mam wielu przyjaciół (niestety, za mało czasu na spotkania). — Mnie, jako tarnopolaninowi, miło było dowiedzieć się, że ferie zimowe w tym roku spędził Pan w naszym kraju. Jakie wrażenia pozostały z pobytu na Tarnopolszczyźnie? — Tarnopolszczyzna przypomina krajobrazy — reliefowe, pejzażowe — dobrze znanego mi Trachtemirowa, sławnej kozackiej siedziby nad Dnieprem (teraz na granicy obwodów kijowskiego i czerkaskiego, ale której, niestety, nie znaleźć na żadnej mapie geograficznej, czarujące miejsce stało się włością oligarchów). Tarnopol od dawna pamiętam z pięknych ludzi, spośród których niemało jest moich kolegów z miejscowego uniwersytetu, pisarzy. Zimowy Tarnopol zapamiętałem z radością bożonarodzeniowych dzwonów nad przytulnymi ulicami z „brukiem niby pergamin”, licznymi „świecami dzwonnic” (pozwolę sobie skorzystać z wersów mojego młodego kolegi, tegorocznego absolwenta Uniwersytetu Szewczenki, autora „kijowskich tekstów” Wiaczesława Łewyckiego). — Co teraz Pan czyta lub czyta ponownie? Kto należy do Pana ulubionych autorów? — Na moim czytelniczym stole — niezwykle ciekawa, choć w czymś kontrowersyjna książka wiedeńskiego językoznawcy M. Mozera „Przyczynki do historii języka ukraińskiego”, prace literaturoznawcze laureatów Nagrody Szewczenki Dmytra Naływajki „Ukraina oczami Zachodu” oraz Jurija Barabasza „Wybrane studia. Skoworoda. Gogol. Szewczenko”, powieść Jurija Muszkietyka „Przyczółek” i dziewiąta fala poezji (jak dla mnie, mamy obiecująco utalentowanych młodych poetów: Wiaczesława Łewyckiego, Pawła Szczyrycię, Annę Bahrianą, Łesię Mudrak, Tetianę Wynnyk, Anię Malihon). Za każdym razem otrzymuję radość powrotu do świata twórczości Szewczenki, odnajdując zawsze coś nowego, coś takiego, czego, zdaje się, nie zauważałem wcześniej. Choćby te wersy z poezji „Hamalija”: „Ciemno wszędzie, jak w dzień powszedni, // A święto niemałe”. Zawsze mam przyjemność rozkoszować się muzyką słowa Mykoły Winhranowskiego i Jewhena Hucała, gęstym splotem tekstów Jewhena Paszkowskiego. — Co teraz jest na Pana biurku? — Na biurku — dysertacje moich doktorantów i aspirantów, a jeszcze — nowy podręcznik ze współczesnego języka ukraińskiego dla szkoły wyższej, studia z poetyki. Poezja zaś — poza biurkiem. Rozmawiał Ołeksandr WILCZYŃSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oskarżyciele z NKWD nie pracowali według zasad prawa prawniczego — nie uznawali domniemania niewinności. Działali według średniowiecznej zasady: „Przyznał się — znaczy winny”. Przyznasz się, gdy wybiją zęby, połamią żebra, uszkodzą nerki, wątrobę. Nie uznasz oskarżenia — oskarżą obowiązkowo! M. Tkaczykowi pokazano oświadczenie-donos, który napisali współmieszkańcy wsi: Czerwatiuk Fedir Ołeksijowycz, Melnyk Jakym Jakymowycz, Mazurenko Ołena Serhijiwna, Chymycz Petro Tymofijowycz. Aresztowany czytał tajne oszczerstwa żwańskich tajnych współpracowników i dziwił się: „To przecież swoi ludzie! Jak oni mogli? Przecież nic złego im nie zrobiłem!” Teraz wiemy, że za jedną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z DZIADOWEJ STUDNI

Maria MELNYK, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce w obwodzie winnickim. Piękna wieś Żwan w rejonie murowanokuryłowieckim! Między szmaragdowymi łąkami, bujnym kwieciem ogrodów wije się dźwięczna rzeka o tej samej nazwie, dobiegając do pradawnego Dniestru. Nad wodą żałośnie pochyliły się wierzby, płuczą gałęzie, o czymś cicho szepczą. Wysokie jesiony podeszły do wsi, zamyśliły się, strzegą jakiejś tajemnicy. Kochał rodzinną wieś Mykoła Matwijowycz Tkaczuk — tutaj urodził się w 1898 roku. Od małego z ojcem orał, zasiewał pole. W burzliwym 1917 roku zabrali go do carskiej armii, a tam żołnierze rzucali broń. Co i jak — nie sposób było młodemu wyjaśnić. Pośpieszył do domu. Wiosną 1920 roku przez Podole przechodziło wojsko Symona Petlury — zmobilizowali i młodego Tkaczuka, wyznaczyli na buńczucznego. Doszedł z nimi do granicy z Polską i wrócił do domu. Szczęście go przepełniło: on żyje, wojna się skończyła — czego więcej potrzeba? Ożenił się i zaczął gospodarować: posadził sad, winnicę. Pole zieleniało — radował się jak dziecko, żniwa zaczynał z modlitwą. Pod koniec lat 20. plany kolektywizacji przyjął pozytywnie: postępowa mechanizacja, zgodna praca — wzbogacimy się, zaczniemy żyć! Wybrano go na przewodniczącego komisji ziemskiej, członka rady wiejskiej. Gorliwy, energiczny, gorąco zabrał się do pracy. Tylko świtało — on podrywał ludzi: znał cenę pogodnego dnia. Wtedy brakowało siły pociągowej — wlekli krowami. To była męka: one nie były przyzwyczajone do jarzma — wyrywały się, uciekały. Pewnego razu na jakieś święto żona Mykoły Matwijowycza nie wyszła z krową w pole. Wieśniacy mu wyrzucili: „A twoja żona z krową gdzie?”. Przybiegł do domu zadyszany, nakrzyczał na nią, żeby natychmiast była w polu. Tak wierzył, że trzeba zgodnie, starannie pracować w kołchozie — i będzie sukces. W 1936 r. Mykołę Tkaczuka wybrano na przewodniczącego kołchozu im. Kirowa we wsi Żwan. Na zebraniu kołchoźników wkrótce posypała się krytyka: „Mykoła Tkaczuk jest grubiański wobec ludzi, wyznacza na kierownicze stanowiska kułaków”. Biedni wcześniej nie myśleli, że w artelu będzie im ciężko — wszyscy chcieli lekkiej pracy. A Tkaczuk powierzał stanowiska zgodnie z umiejętnościami. I śmiejąc się, odpowiadał na krytykę: „Jak mogę stawiać na kierownicze stanowisko tego, kto u siebie w domu nie potrafi zaprowadzić porządku? W kołchozie trzeba po prawdziwemu pracować, a nie odbębniać dzień”. Mykoła Matwijowycz był jeszcze zajęty żniwami, młóceniem zboża, a enkawudziści już zbierali na niego donosy, podшивали (wpinali) do teczki z numerem 44145. 30 sierpnia 1937 roku w środku nocy załomotali w szyby, zagrzmieli tak, że drzwi mało nie wyleciały z zawiasów. Wdarli się wojskowi 24 oddziału granicznego z Mohylewa Podolskiego. Uzbrojeni agresywnie otoczyli śpiącego, jakby złapali najstraszniejszego wroga. Starszy pogardliwie huknął: „No, chodź!”. Mykoła Matwijowycz, skonsternowany, zdezorientowany, mimo wszystko zapytał: „Za co?”. W odpowiedzi usłyszał wyzwiska. W bramie zawahał się: „Może rzucić się w ciemność?.. Nie jestem winny. Wszystko się ułoży…”. Nie ułożyło się. Tego lata tylko w Żwanie aresztowano 37 mężczyzn. Zdrętwiała wieś. Osierocone żony aresztowanych nisko zawiązały chusty i ruszyły do domów: czekały na nie dzieci. A więźniowie nie mogli wyjść z podziwu, że trafili do królestwa szatana. Mykoła Matwijowycz Tkaczuk nie wierzył własnym uszom: oskarżyli go, że służył w bandzie Petlury; miał kontakt z przemytnikami; zajmował się działalnością szpiegowską na korzyść Rumunii; ukrywał w domu bandytów: Zielińskiego, Laszczenkę, Hodowancia, wspierał ich materialnie; przyjmował kułaków na kierownicze stanowiska w kołchozie. Dziwił się aresztowany, że „przypisują” mu związek z bandą, pomoc materialną dla niej. Znał tych ludzi od dzieciństwa, jak z innymi wieśniakami spotykał się na chrzcinach, na weselach, ale to nie oznaczało wspierania bandy. Swoją drogą, pod koniec lat 20. w sąsiedniej wsi mieszkał Zieliński, miał dużo dzieci. U niego, jak i u innych wieśniaków, najpierw zabrali ziarno zgodnie z planem dostaw zboża, a potem wysypali z garnka ostatnią fasolę. On w bezsilności przyszedł do przewodniczącego komitetu wykonawczego rejonu szukać sprawiedliwości i zapytał: — No co mam robić? Dzieci płaczą, chcą jeść! Naczelnik rejonu krzywo się uśmiechnął, drwiąco rzucił: — A ty idź do bandy. Oszołomiony niesprawiedliwością, Zieliński otworzył usta jak ryba na brzegu, tylko wykrztusił: — Aha. Wkrótce przyszedł do krzywdziciela w nocy, śpiącemu wyciągnął pistolet spod poduszki. Ten, porażony, przerażony, nie mógł zewrzeć ust, dziko mrugał oczami. Zieliński wpakował mu w zęby kilka kul i uciekł. Złapali go żołnierze placówki granicznej w Mohylewie Podolskim. Zabili, przywiązali martwego do sań i pognali konie do Murowanych Kuryłowiec. Przywlekli zakrwawiony, poszarpany trup (tak opowiadają starzy mieszkańcy Żwana, cała reszta informacji — w archiwach), ale M. Tkaczuk nie miał z tym nic wspólnego. Na oskarżenie o upijanie czerwonoarmistów więzień dał odpowiedź w protokole z 17 października 1937 roku: „…u mnie w domu pili: Melnyk Wasyl, Kusznir Jakiw, Czerwatiuk Ołeksij, Rudyj Maksym. Weszło do mnie dwóch żołnierzy z placówki, ugościliśmy ich winem i poszli. Z nimi żadnych rozmów nie prowadziliśmy…”. W protokole z 5 października 1937 roku M. Tkaczuk uczciwie przyznaje: „Służyłem w armii petlurowskiej nie 20 dni, a około 20 dni, co potwierdzam” — i własnoręczny podpis. Na ostatnim przesłuchaniu 24 października 1937 roku M. Tkaczuk napisał: „…winnym wymienionych oskarżeń siebie nie uznaję”. A co kryje się za słowami „winnym siebie nie uznaję”? Za nimi — tortury, znęcanie się, lecz on się nie poddał, honoru nie splamił, nikogo z wieśniaków nie obmówił. On już widział, do czego to zmierza. Nie wiadomo jak, ale udało mu się przekazać żonie karteczkę: „Tetiano, ja już stąd nie wyjdę…” za takie oświadczenie płacono 30 karbowańców, tak jak Judzie Iskariocie dano 30 srebrników za to, że wydał Jezusa Chrystusa. Ale Juda szybko zrozumiał winę i targnął się na swoje życie. To o nim Zbawiciel powiedział: „Lepiej byłoby dla tego człowieka, gdyby się nie narodził”. A Mykoła Matwijowycz, już skazany, czytał paszkwile i z goryczą myślał: „Panie, niczego tak bym nie pragnął, jak wrócić do wsi i… spojrzeć tym judaszom w oczy”. „Spojrzeć w oczy” — to chrześcijańska wielkoduszność, ona skłania do szczerego skruchy. Wieś Żwan wie jeszcze o czymś takim: oszczerstwa pisano nie tylko na Tkaczyka; były sekretarz rady wiejskiej Fedir Ołeksijowycz Czerwatiuk nastukał kaligraficznym pismem donosy na 37 osób! W tym także na rodzonego brata Ołeksija, którego aresztowano, sądzono — dano mu 10 lat łagrów poprawczych na dalekiej Kołymie. W 1948 roku wrócił do wsi, na ulicy spotkał ojca. Po uściskach i łzach powiedział: „Tato, zobaczyłem się z Wami, porozmawiałem i odejdę ze wsi na zawsze, bo jak zobaczę tego judasza, to się nie powstrzymam — i zabiję go. Wtedy znowu wyślą mnie na Kołymę! Lepiej odejdę stąd”. I więcej go we wsi nie widziano. 5 listopada 1937 roku Mykołę Matwijowycza przyprowadzono na posiedzenie sądowej trójki. Wyczerpany oskarżony spojrzał na sędziów: niewzruszeni, nadęci, wyniośli; w ich oczach — drapieżne ogniki głodnego wilka. W skroniach odtukiwało: „…do najwyższego wymiaru kary… rozstrzelać”. Zdradziecko zadrżały kolana, czupryna stanęła dęba… Podbudowała go jasna myśl: „A ja nikogo nie wydałem, nie zdradziłem…”. A we wsi, która leży nad brzegami Żwanu i Dniestru, rodzinie Tkaczyków przypominano: „Nie zapominajcie, że wasz mąż, ojciec — to „wróg ludu”. Władza pamiętała tych, których skrzywdziła — bała się o siebie, bała się potomków represjonowanych, więc jej pachołki dobrze pamiętały, że popełniły zbrodnie. Stalin ogłosił: „Syn za ojca nie odpowiada”. Te słowa powtarzano z nadzieją, lecz wkrótce miliony przekonały się o przewrotności i obłudzie tego aforyzmu. Odczuł to na sobie syn Mykoły Matwijowycza, Mykoła. W maju 1941 roku przyszedł do komisariatu wojskowego: „Chcę służyć w Armii Czerwonej”. Komisarz zuchwale, z naciskiem, jak biczem smagnął po twarzy: „A my nie bierzemy „wrogów ludu”!... Młodzieniec zbladł, przygarbił się, jakby postarzał, poszedł przed siebie. Ledwo słyszalnie poruszały się usta: „Zabrali tatę, jeszcze i ojczyzny pozbawiają! Jakże to? Od dziada-pradziada żyliśmy na tej ziemi, przelewaliśmy krew, broniąc od wrogów. Oraliśmy, zasiewaliśmy, sady hodowaliśmy”. Uraza długo nie opuszczała chłopaka. W 1942 roku faszyści zabrali go na roboty do Niemiec. Żal wysysał krew Tkaczyka-syna. Później wyznawał swojemu synowi Mykole: „Jak żałowałem, jak było boleśnie, że nie jestem razem z ziomkami: oni zwycięsko, ze sławą, biją faszystów, a ja — w obcej ziemi jeniec. Wkrótce przyszło wyzwolenie; sprawdziwszy, jak stałem się ostarbajterem, zmobilizowali na front. Zdołałem powalczyć z Niemcami. Napatrzyłem się na śmierć i rany. Nie przestaję się dziwić, że zostałem żywy”. Po Zwycięstwie, pełen radości, Mykoła Mykołajowycz śpieszył do domu. Jak mało trzeba człowiekowi do szczęścia: być swoim wśród swoich, mieć dobre imię. Piętno „syna wroga ludu” zmywało się, ale od czasu do czasu prześwitywało, jakby wyłaniało się na papierze fotograficznym: wyższego wykształcenia, kierowniczego stanowiska nie pozwalali. W 1962 roku Mykoła Mykołajowycz napisał podanie do prokuratora obwodu winnickiego, w którym prosił o przejrzenie sprawy ojca i udzielenie odpowiedzi, „gdzie go podziali, co się z nim stało, jeśli umarł — wskazać miejsce jego pochówku”. Po czterech miesiącach do wsi przyjechał śledczy prokuratury obwodowej, porucznik Pogoriełow. Do rady wiejskiej w Żwanie wezwano Czerwatiuka, Melnyka, Mazurenkę, Chymycza. Porucznik pokazał im ich donosy na Mykołę Matwijowycza Tkaczyka, napisane w 1937 roku, i zaproponował złożenie wyjaśnień. Czerwatiuk napisał tak: „Przyczyna aresztowania Tkaczyka M. M. nie jest mi znana, przeciwko władzy radzieckiej nie występował, nie zajmował się przemytem. Podpisanych przeze mnie protokołów, które prowadził Chorunżyj, nie czytałem na 37 współmieszkańców. Przeczytane protokoły na Tkaczyka M. M., Atamaniuka H. A., Łysiuka F. H. są dla mnie zrozumiałe — są napisane przeze mnie. Powtarzam: o przestępczej działalności ich nie wiem nic. Od wszystkiego napisanego w 1937 roku odżegnuję się. U Petlury Tkaczyk służył z mobilizacji, był szeregowym i zdezerterował od nich”. Inni „kapusie” (Melnyk, Mazurenko, Chymycz) napisali krótko: „Od wszystkiego napisanego w 1937 roku odżegnuję się”. Rozmowa z fiskalami była tajna, ale jakoś mieszkańcy Żwanu się dowiedzieli: kiedy Pogoriełow usłyszał przyznanie się Czerwatiuka, że napisał donosy na 37 współmieszkańców, oburzenie porucznika nie miało granic, wyrzucał zdrajcy: „Czy ty wiesz, co zrobiłeś?! Przecież ty ich wszystkich zgubiłeś! Za to powinieneś zostać poćwiartowany!”. Najbliżsi ludzie domyślali się losu Mykoły Matwijowycza i milczeli: bali się, że tragedia może się powtórzyć. W 1977 roku Tkaczuk-wnuk chciał wstąpić do Charkowskiego Instytutu Prawniczego. Trzeba było otrzymać rekomendację komitetu rejonowego KPU, ale tam odpowiedzieli: „Rekomendacji dać nie możemy: w waszej rodzinie byli represjonowani”. Niezasłużona plama jeszcze długo się nie zmywała. Dopiero w 1997 roku Mykoła Mykołajowycz (wnuk) zwrócił się do Archiwum Obwodowego w Winnicy, poprosił o pozwolenie na przejrzenie sprawy represjonowanego dziadka. Przyniesiono mu teczkę z klauzulą „ściśle tajne” o numerze 44145. W obecności archiwisty pozwolono przeczytać dokumenty. Fotografować, kopiować nie wolno. I oto dziadek po raz pierwszy spojrzał na wnuka. W oczach smutek i beznadzieja — to en face, z profilu jego twarz stała się obca. W rękach Mykoły Mykołajowycza drżały kartki. Oto ręką dziadka napisane: „...winnym się nie uznaję”. Dalej: „5 listopada 1937 roku. Za związek z bandą Zelińskiego, szpiegostwo na korzyść Rumunii, pojenie winem czerwonoarmistów w celu zdobywania informacji rozstrzelać. Sekretarz trójki (Sztejn)”. Następna kartka: „Zaświadczenie: wyrok wykonano 16 listopada 1937 roku”. M. Tkaczuk zwrócił się do archiwisty: — Gdzie jego mogiła? — Myślę, że ulica Pidlisna, cmentarz obok Domu Szkolnego. Jechać czwartym tramwajem. Tak ścięto kłos, zniszczono czyste źródło ukraińskiej ziemi. Ale nic nie przechodzi bez śladu — przeszłość wrasta w przyszłość. W rodzinie Tkaczuków nigdy nie zapominano o Mykole Matwijowyczu, z szacunkiem wspominano: „To dziadkowa rzecz. Tę jabłoń on posadził”. Los Tkaczuka-dziadka boleśnie dotyka serca Tkaczuka-wnuka: jak mogli rozstrzelać go w wieku 38 lat! Pozbawili szczęścia jego rodzinę, zabili nienarodzone dzieci, zgubili obrońcę ojczyzny. Uśmiercili jego świat, jego marzenie o sadzie, które, niczym feniks z popiołów, odżyło w sercu potomka — trzy lata temu Mykoła Mykołajowycz na 0,6 ha posadził 17 odmian jabłoni, orzechy włoskie. Winnica Tkaczuków słynie w całym rejonie. W życiodajnych latoroślach — dziedziczność pokoleń. Jeszcze pod koniec lat 20. zaczął uprawiać te cud-krzewy Mykoła Matwijowycz Tkaczuk, a dziadek ze strony matki Omelan Mychajłowycz Popowycz, zasłużony emeryt kołchozu, w czasie powojennym wyhodował winnicę we wsiach Żwani, Zahirja, aż do samej Bernasiwki. Tutaj w latach 1960—80 owoce z 400 krzewów wożono na jarmarki podolskich miast. Dziadkową sprawę kontynuuje wnuk. Jego podwórze otoczyły winorośle, w przejrzystym nektarze igrają promienie słoneczne, lśnią nasionka. Gospodarz wyhodował 80 odmian latorośli najnowocześniejszej selekcji. M. Tkaczuk zajmuje stanowisko głównego agronoma rejonowej państwowej inspekcji nasiennej, a po pracy spieszy do sadu i na winnicę. W dziadkowym obejściu, kontynuując ojcowską sprawę, postawił pasiekę. Nieśmiertelny naród, którego dzieci żyją według testamentów ojców, miłość i dobro czerpią z dziadkowej studni. A ona nie wysycha.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Delegacja z Murmańska podczas otwarcia festiwalu na stadionie w Wyżnicy. W centrum — Łeonid Czerwoni, w huculskim kapeluszu — minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

MURMAŃSKIE „LELEKY” NAD CZEREMOSZEM XVIII Międzynarodowy Festiwal-Konkurs Huculski w Wyżnicy

Natalia ŁYTWYNENKO-ORŁOWA, przewodnicząca wspólnoty „Leleky”, m. Murmańsk W tym roku murmańskim „Lelekom” (Bocianom) nadarzyła się okazja, by odwiedzić XVIII Międzynarodowy Festiwal-Konkurs Huculski w Wyżnicy na Bukowinie. Tutaj królują majestatyczne Karpaty. Dlatego przyciągała nas nie tylko możliwość wzięcia udziału w festiwalu, ale także chęć zobaczenia wyśpiewanych w pieśniach gór karpackich. Mnie, jako przewodniczącej wspólnoty, zależało, aby nasza młodzież, a także starsze kobiety, zobaczyły na własne oczy, jak gościnna jest Zachodnia Ukraina, jak zdołano tu zachować unikalną kulturę, jak potrafią szanować rodaków-Ukraińców, niezależnie od tego, skąd przyjechali. Z radością widziałam oczy moich koleżanek, gdy postawiliśmy stopę na bukowińskiej ziemi, i zrozumiałam, że teraz nie uwierzą w kłamliwe bajki o tym, że Zachodnia Ukraina to coś wrogiego, nastawionego przeciwko Rosjanom, Ukraińcom z Rosji. Przedstawiciele komitetu organizacyjnego festiwalu spotkali nas w Czerniowcach, a drogę do Wyżnicy pokonaliśmy wygodnym autobusem. Pan Jurij, odpowiedzialny za powitanie, jeszcze na dworcu od razu zgodził się na naszą prośbę, by po drodze wstąpić do muzeum-zagrody sławnego aktora Iwana Mykołajczuka. Festiwal wystartował 28 sierpnia i byliśmy pierwszą delegacją, która przyjechała do Wyżnicy. Zakwaterowaliśmy się w wygodnych domkach bazy turystycznej „Czeremosz”, w gęstym, zielonym sadzie. Wyobraźcie sobie nasze wrażenie na widok ogromnej ilości jabłek i śliwek pod drzewami. Choć wszyscy jesteśmy z Ukrainy i wydawałoby się, że nas tym nie zaskoczysz, to przeżywszy 20—30, a nawet więcej lat w stolicy Zapolarza, gdzie każde jabłuszko „kosztuje” szalone pieniądze, ta jabłkowo-śliwkowa obfitość wydawała nam się bajką lub cudownym marzeniem. A sam festiwal, muzyki troiste, mistrzowie niezrównanych sztuczek na skrzypcach i cymbałach, koszule, trembity, szaleńczo rytmiczne tańce huculskie, pomysłowo zdobione krysani (kapelusze) na głowach Hucułów, czeresy (pasy), starodawne pistolety-krysy, wetknięte za tymi pasami. Nieustanny zachwyt! Tak, to także podróż edukacyjna do tego zakątka Ukrainy, który wielu naszym „Lelekom” był dotąd nieznany. Ludzie odkrywali dla siebie Ukrainę, o której wiedzieli tylko z przekazów rosyjskiego „tele-radiokłamcy”. Ta ziemia w różnych czasach doświadczyła bolesnych strat, niszczycielskiej obcej samowoli. Ale żyje ona według uniwersalnej zasady: kto przychodzi do niej z dobrym słowem, z szczerym sercem, to i ona do niego — z otwartą duszą; a kto wdarł się do niej z mieczem, od miecza zginie. Wszystkich uczestników festiwalu było ponad 1600 osób. Na święto przybyli Ukraińcy z Ameryki, Kanady, Polski, Rumunii, z wielu obwodów Ukrainy oraz my, z Rosji, — 19 osób. Przybyliśmy na Bukowinę pod flagą obwodu murmańskiego i jesteśmy bardzo wdzięczni włodarzom Murmańska i obwodu, bo właśnie za ich błogosławieństwem nasza podróż stała się możliwa. Administracje mera i gubernatora przekazały nam wspaniałe suweniry, które z radością podarowaliśmy przedstawicielom komitetu organizacyjnego festiwalu i kierownikom Wyżnickiej Rejonowej Administracji Państwowej. Filmy i albumy fotograficzne z krajobrazami Murmańszczyzny jeszcze długo będą przypominać gościnnym gospodarzom festiwalu, że i za granicą 69. równoleżnika ich rodacy żyją Ukrainą. Nie było żadnych wątpliwości co do naszego udziału w konkursie. Przecież jechać tak daleko i być tylko gośćmi — to nie w naszej tradycji. Szczerze mówiąc, trochę się baliśmy, bo zespoły-uczestnicy były bardzo silne, dobrze przygotowane, zwłaszcza chóry męskie, które wykonywały nie mniej niż cztery, a nawet pięć głosów. Bardzo biegłe w wykonywaniu pieśni ludowych były solistki. I dobrze, że nie minęliśmy się z programem konkursowym, bo dla nas był to taki master-class, jakich tutaj, w Rosji, nie bywa. Tak, na Ukrainie potrafią przeprowadzać festiwale. Nasz zespół, czyli grupa Narodowego chóru ukraińskiego „Leleky”, przedstawił pod ocenę jury konkursowego dziewięć pieśni: „Oj hyla, husonky, na staw”, „Oj ne pławaj, lebedonko”, „Oj u poli nywka”, pieśń gór karpackich „Werchowyno, switku ty nasz”. Pieśni te zaczerpnięte są z różnych regionów Ukrainy i zapewne dlatego nasz występ wyróżniał się różnorodnością wyboru repertuaru. Pawłyna Matwiejewa wykonała dwie pieśni: „Witre bujnyj” do słów Tarasa Szewczenki i bukowińską ludową „Wysoka werba”. Kateryna Kara zaśpiewała ukraińską pieśń ludową „Oj wyoriu ja nywku szyrokuju”. Młodziutkie solistki Myrosława Arjaszkina i Hannusia Petruńko wykonały ukraińską pieśń ludową „Syzokryłyj hołubonku”, a sama Myrosława zaśpiewała pieśń z repertuaru Niny Matwijenko „Oj, rode nasz krasnyj”. Członkowie jury byli mile zaskoczeni naszym występem i, jak sami wyrazili się, łamiąc etykietę konkursową, zaraz po występie naszego zespołu wyrazili zdziwienie i podziękowanie za to, że my na Północy Rosji szanujemy i pielęgnujemy ojczysty język i pieśń. „Leleky” zajęły dwa drugie miejsca — w nominacji wykonania chóralnego i śpiewu solowego. W nominacji śpiewu solowego laureatką festiwalu została Myrosława Arjaszkina. Na koncercie finałowym wszyscy razem — Ukraińcy z różnych zakątków świata śpiewali „Jednajmosia, luba rodyno!” (Jednoczmy się, droga rodzino!). Tak poczuliśmy się nie jako oderwane liście daleko od Ojczyzny, a jako część wielkiego narodu o oryginalnej kulturze. W ramach festiwalu odbywały się wyjazdy zespołów z koncertami do wsi rejonu. Byliśmy w wysokogórskiej wsi Łukawce i tam już wyśpiewaliśmy wszystko, co umieliśmy. Po koncercie czekała na nas kolacja huculska z zabawami przy udziale muzyków troistych. Tak wesoło jeszcze nigdy się nie bawiliśmy… Długo jeszcze będziemy pamiętać to szczere przyjęcie i życzliwość. Ludzie aż płakali, patrząc na nas. Nasze kobiety były pod wrażeniem rzędów handlowych, rozmieszczonych kołem na stadionie, na którym odbywał się festiwal, i poza nim. Ależ dorwały się do huculskich skarbów! Jakich korali tu nie było! Nakupiliśmy różnych skarbów, bo były tu i płachty, i krajki do stroju kobiecego, i prawdziwe huculskie postoły (kierpce), i koszule wyszywane krzyżykiem i koralikami, mnóstwo wyrobów drewnianych, liżnyków (wełnianych narzut), wianków i ozdób do dziewczęcych główek, płyt z nagraniami ukraińskich pieśni itd. Podczas zamknięcia festiwalu powitał nas minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun. Zawsze pryncypialny wobec wymogów alfabetu etnograficznego, był zadowolony z tego, jak nasze „Leleky” przestrzegają autentyczności historycznego stroju ukraińskiego. Szczególną uwagę zwrócił na to, jak nakryte są głowy naszych kobiet i dziewcząt. Dlatego zaproponował, by sfotografować się z nami na pamiątkę. Byliśmy też na spuszczaniu na bystre wody Czeremoszu huculskiej daraby (tratwy). Duża liczba zdjęć jest świadkiem tego, jak wspaniały był XVIII Międzynarodowy Festiwal Huculski, jak to była podniosła i potężna żywiołowość ukraińskiego bytu kulturowego i pokojowego usposobienia naszego narodu. Składamy szczere podziękowania gospodarzom festiwalu za to, że zaprosili nas do swojego kraju, do udziału w festiwalu, zapewnili nam wspaniały wypoczynek i dobre wspomnienia z naszego pobytu. Życzymy sukcesów i natchnienia przewodniczącemu Wyżnickiej Rejonowej Administracji Państwowej Ołeksandrowi Hryndejowi, przewodniczącemu rady rejonowej Jurijowi Nykyforiakowi, dyrektorowi festiwalu Iwanowi Dronczukowi, naszej kuratorce Natalii Dodiak, która opiekowała się nami jak najbliższymi ludźmi. Mnohaja lita wam, drodzy rodacy. Z rosy i wody wam; zdrowia, radości, dostatku. Niech omijają was wszelkie niepogody, a szczodry Pan pośle obfite nagrody za waszą szczerość i miłość do ojczystej ziemi. Nasze dziewczęta Hannusia Petrunko, Natalia Kodrabajewa oraz Myrosława Ariaśkina z ministrem kultury i turystyki Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

malarstwa, sitodruku, fotografii i rysunku, wydanych czasem tylko w jednym egzemplarzu. Ale nawet kiedy książkę wydaje się sposobem poligraficznym, kilka egzemplarzy obowiązkowo zawiera ilustracje narysowane ręcznie. Dlatego wartość takiego egzemplarza czasem równa się wartości kilku rycin czy obrazu. Szczególne miejsce w twórczości artysty zajmuje tworzenie książek do tekstów poetyckich francuskich poetów (Victora Segalena, Joëla Hubauta, Bruno Geneste’a) i poetów innych krajów. Pewnego razu André Jolivet przeczytał kilka tłumaczeń wierszy Wasyla Stusa i był poruszony ich filozoficzną głębią. „To było jak błysk, byłem poruszony nastrojami i uczuciami tej poezji, osobowością poety, który sformułował swoją egzystencjalną maksymę: „Mam być wierny swojemu losowi” — opowiada artysta. Kiedy jego ukraińscy znajomi, którzy mieszkają we Francji, roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy oraz Francuskie Centrum Kultury zaprezentowały wystawę malarstwa współczesnego francuskiego artysty André Joliveta „Kwiaty romansu”.

Artysta tworzy obrazy w stylu konceptualizmu, łącząc dekoracyjność koloru i formy z symboliką oraz asocjacyjnością. Jednak największe zainteresowanie wzbudziła zilustrowana przez André Joliveta książka ukraińskiego poety i obrońcy praw człowieka Wasyla Stusa z cyklu „Kostomarow w Saratowie”. Ta książka reprezentuje gatunek współczesnej sztuki konceptualnej. Została wykorzystana jako środek twórczy, wywodzący się z wolnego poszukiwania dialogu między tekstem literackim a ilustracjami, nadając jej status przedmiotu sztuki. Taki status miały księgi rękopiśmienne, lecz został on utracony po wynalezieniu prasy drukarskiej. Nawiasem mówiąc, francuska tradycja rękopiśmiennej książki jako dzieła sztuki sięga głębi wieków. Warto wspomnieć choćby „Bardzo bogate godzinki księcia de Berry”. W dorobku André Joliveta znajduje się ponad 70 książek, w tworzeniu których artysta stosował techniki grafiki, mówili o tragicznym losie ukraińskiego poety, który zginął w obozach permskich wkrótce po tym, jak w 1985 roku Heinrich Böll wysunął go do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, artysta odszukał francuskie przekłady wierszy W. Stusa. Zainspirowały go one do stworzenia książki. „Cykl wierszy „Kostomarow w Saratowie” (przekład na francuski Olesia Masliuka i Anne Renaut) to wiersze programowe, zawierające ideę uświadomienia sobie własnego losu, kiedy człowiek wkracza na własną drogę” – opowiadał podczas prezentacji syn poety, Dmytro Stus. – „W tej poezji jest wiele smutku i rozczarowania, ale są też odniesienia, relacje z Bogiem, czasem polarnie przeciwne, tak samo jak u Tarasa Szewczenki”. Porównajcie: u Szewczenki – „…a do tego ja nie znam Boga”, a u Stusa – „O Boże, biały świat to białe szaleństwo, nie wart Twego wysiłku…”, i zupełnie przeciwne słowa Stusa: „A cichaczem posłuchaj, czy Wszechświat nie śpi…”. Wspominając ojca, Dmytro Stus akcentował: mimo że poeta czuł się człowiekiem Wszechświata, pozostawał wiernym synem narodu, Ukrainy, oddanym korzeniom. „Ukraina rodziła niemało utalentowanych ludzi, którzy odnajdywali siebie w innych kulturach. Jednak Wasyl Stus wybrał inną drogę: „muszę być wierny swojemu losowi”. Człowiek, który miał wielki potencjał, wybrał nie prawdę życia, która prowadzi do sukcesu, a prawdę ojców – nosicieli tego, co narodowe” – powiedział Dmytro Stus. – „Zaskoczyło mnie, że wielka francuska kultura uważa poezję mojego ojca za ważną dla siebie. Ale nie chciałbym mówić przy tej okazji o polityce własnego państwa”. Podczas prezentacji rozbrzmiewały wiersze Wasyla Stusa w języku ukraińskim i w przekładzie francuskim. André Jolivet opowiedział, że książka „Kostomarow w Saratowie” ukazała się w nakładzie dziesięciu egzemplarzy na specjalnym papierze. W każdym z nich ręcznie odtworzył ilustracje, więc koszt jednego egzemplarza to prawie tysiąc euro. Jeden egzemplarz podaruje rodzinie Wasyla Stusa, a drugi – Narodowemu Muzeum Sztuki Ukrainy. Artysta opowiedział o swoich dziełach malarskich, które są obecnie eksponowane w muzeum. Do życia powołała je poezja Wasyla Stusa. W obrazach artysty, jasnych pod względem zestawień kolorystycznych i dynamicznych w rytmie, pełnych symbolizmu, zaszyfrowane są sfery Wszechświata i cykle życia. Główna idea – wolność nigdy do nikogo nie należy. Znacznie bardziej skomplikowana jest filozoficzna koncepcja tych dzieł. Jednak ani w ilustracjach prezentowanej książki, ani w obrazach artysty nie należy szukać dosłownej zbieżności tekstu i obrazu. Jej nie ma. Współczesna sztuka konceptualna w pisemnych wyjaśnieniach-koncepcjach André Joliveta jest czasem bardziej wymowna niż w części wizualnej. Tak właśnie zbliża się do literatury. Na wystawie można zobaczyć także jedyny za życia wykonany portret Wasyla Stusa, który w 1968 roku namalował ukraiński artysta Borys Dowhań. Borys Stepanowycz przyjaźnił się ze Stusem i wraz z żoną pomagał oraz wspierał rodzinę represjonowanego poety. Francuzi słyną z patriotyzmu. Być może dlatego właśnie francuskiego artystę zainspirowała osobowość i twórczość ukraińskiego poety. Być może ten, kto kocha i szanuje własną kulturę, jest w stanie docenić te uczucia także u przedstawiciela innego narodu. Zatem projekt artystyczny André Joliveta „Kwiaty romansu” to nie tylko dialog literatury i współczesnej sztuki wizualnej, ale także dialog kultur ukraińskiej i francuskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Niektóre osobliwości ukraińskiego rynku antykwarycznego

Zeszłoroczny pierwszy Wielki Salon Antykwarski wzbudził niezwykłe zainteresowanie kijowskich miłośników sztuki, nie mówiąc już o kolekcjonerach. Drugi, tegoroczny, który również otwarto w Domu Ukraińskim, zgromadził nieco mniej galerii antykwarycznych i prywatnych kolekcjonerów niż w ubiegłym roku. Mimo to odwiedzających jest wielu, choć wstęp, 50 hrywien, nie każdemu wydaje się tani. Cóż, rzeczywiście „z roku na rok w naszym kraju rośnie zainteresowanie kolekcjonowaniem dawnych przedmiotów, ożywia się ukraiński rynek antykwarny…” — cytuję oficjalne powitanie, przesłane Wielkiemu Salonowi Antykwarnemu przez Prezydenta Wiktora Juszczenkę. Dla tych, którzy mają pieniądze (ukraińska elita, biznesowa, a nie kulturalna), obecnie pewniej jest je przechowywać, inwestując w dzieła sztuki. Ale nie wszystko, co prezentowano na Wielkim Salonie Antykwarnym, to antykwariat. Miejscami właściciele galerii wystawiają współczesne dzieła w stylu salonowym (choć artystycznie bardzo wysokiej jakości). Zawodowi kolekcjonerzy nazywają to „nowodelem”. W niektórych obrazach można podejrzewać falsyfikat, ukryty rzekomo pod kiepską renowacją. Zdarza się to czasem wtedy, gdy kolekcjonowaniem antykwariatu zajmuje się człowiek w celach biznesowych. Natomiast prywatny kolekcjoner z Połtawy Ołeksandr Jemelianow przywiózł swoją kolekcję europejskiego malarstwa XVIII–XX wieku nie po to, by ją sprzedać, lecz by pokazać innym ulubione obrazy. Choć malarze z jego kolekcji nie są najsłynniejsi, zebrano ją z wielką miłością. Drugi Wielki Salon Antykwarny postanowił ucieszyć ukraińską elitę dziełami ze znanej na całym świecie odlewni „Valsuani” w Szwajcarii. W tej odlewni za życia odlewali swoje prace znani rzeźbiarze początku XX wieku: Rodin, Dali, Pompon, Degas, Renoir, Modigliani, Gauguin. Tak więc na wystawie można było zobaczyć rodinowskich „Obywateli Calais”, identycznych (również pod względem wymiarów) z tymi, które stoją na placu w mieście Calais we Francji, tak dokładnie takich samych jak w muzeum Rodina, „Myśliciela”, „Wiosnę wieczną” czy „Pocałunek”. Wrażenie z tych dzieł jest takie samo. Ale… Rzecz w tym, że w swoim czasie ojciec obecnego właściciela odlewni Leonarda Argutinskiego-Dołgorukowa kupił od Valsuaniego pieczęć odlewni, a później całą produkcję i spuściznę zubożałej rodziny Valsuanich — gipsowe formy Degasa, Rodina, Modiglianiego i innych wraz z prawem wykonywania z nich odlewów. Obecny właściciel odlewni „Valsuani” (który, nota bene, był obecny na otwarciu Wielkiego Salonu Antykwarnego) przyjaźnił się z Salvadorem Dalí, otrzymał od niego prawo do odlewania jego najlepszych rzeźbiarskich prac — „Nosorożca w koronkach”, „Minotaura”, „Metamorfozy Wenus z Milo”, „Histeryczną surrealistyczną kobietę”, które również można zobaczyć w Domu Ukraińskim. Swoje rzeźby w odlewni „Valsuani” odlewa także znany artysta Michaił Szemiakin, który wyemigrował na Zachód jeszcze za czasów Związku Radzieckiego. „Ale dostanie się do „Valsuani” nie jest łatwe. Jeśli przyjdzie młody rzeźbiarz i powie: „Chcę u was odlać rzeźbę”, to my tego nie zrobimy. Wolimy kupować prawa do prac artystów, którzy już nie żyją, i odlewać prace samodzielnie, nie mając do czynienia z twórcami” — opowiada Argutinski-Dołgorukow o zasadach swojej pracy. Zauważmy, że przy zakupie prawa do odlewu rzeźby za oryginały uznaje się pierwsze 12 odlewów. Znany współczesny ukraiński rzeźbiarz Ołeksandr Suchołit ma inne zdanie na temat tego, co w rzeźbie może być nazwane oryginalnym dziełem. „Tylko sam artysta wie, jak chce widzieć swoją rzeźbę. W gotowym odlewie mojej pracy tylko ja wiem, w którym miejscu trzeba doszlifować, gdzie zrobić patynę, gdzie zdjąć zbędne milimetry… Artysta robi to intuicyjnie. I tylko dzieło, które ukończył sam artysta, można uważać za unikatowe i oryginalne — wyjaśnia Ołeksandr. — Nawet kiedy artysta się powtarza, powiela dzieła, mówi się, że nie tworzy już sztuki, lecz towar”. Jeszcze więcej pytań pojawia się u wielu znawców ukraińskiej sztuki awangardowej w związku z kolekcją dzieł Ołeksandry Ekster, którą „Valsuani” przedstawiła na obecnym Salonie Antykwarnym. Artystka, zajmująca się scenografią, tworzyła kostiumy teatralne i szkice dekoracji, uczyła się w Kijowskiej Szkole Sztuk Pięknych O. Murashki, a po emigracji po rewolucji resztę życia spędziła w Paryżu. „Jeśli szkice kostiumów wciąż można uważać za wyszły spod ręki Ekster, to brązowe reliefy pokryte jaskrawą emalią (artystka tworzyła je z papier-mâché — przyp. aut.) — to zupełnie nie jej styl i kolorystyka” — zauważa Ludmiła Łysenko, wnuczka znanego ukraińskiego rzeźbiarza, historyk sztuki i wykładowczyni Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Figurki z brązu i emalii, wykonane na podstawie szkiców Ołeksandry Ekster do spektaklu „Famira Kifared” (wykonał je jeden z najlepszych współczesnych francuskich mistrzów plastyki porcelanowej, jak zapewnia przedstawiciel odlewni „Valsuani”), również nie są dziełami Ekster. Bardziej etyczne byłoby podpisanie tych prac nie imieniem O. Ekster, lecz imieniem tego mistrza, dodając, jak to się w takich przypadkach zwykle robi, „dedykacja…” abo „za motyvamy O. Ekster”. „Pokazuvaly my ti tvory Dmytrowi Horbaczowowi, ukraińskiemu historykowi sztuki, znawcy awangardy, i win zatwierdziw tę rekonstrukcję” — zapewnia przedstawiciel „Walzuani”. Tak więc „Walzuani” to raczej tradycje estetyczne niż artystyczne i z pewnością wirtuozerskie technologie, kompetentne prowadzenie biznesu. A kolekcję ludowej ikony Średniej Naddnieprzańszczyzny z prywatnego zbioru malarza Mykoły Babaka, poprzedzoną wspaniałym katalogiem, bez żadnych zastrzeżeń można uznać za antykwariat. Większość przedstawionych ikon powstała w XIX w. przez nieprofesjonalnych samouków, którzy naśladowali ikonografię, tematy i techniki profesjonalnego malarstwa barokowego XVIII w. Szczere i naiwne przyjęcie ukraińskiej tradycji barokowej przez utalentowanych ludowych mistrzów — w tym tkwi urok tych dzieł. Później, pod koniec XIX — na początku XX w., wiejscy fotografowie, fotografując na ukraińskich wsiach wesela, pogrzeby i chrzty, powtarzali kompozycję ikon. To Mykoła Babak kilka lat temu zademonstrował na dwóch wystawach, zestawiając powiększone stare fotografie z ikonami. Tak więc na Wielkim Salonie Antykwarycznym — 2009 zaprezentowano różnorodne sektory krajowego rynku antykwarycznego, z wyjątkiem, przepraszam, cienia, a rynek cienistego antykwariatu, jak mówią, u nas jest bardzo rozwinięty, podobnie zresztą jak szara gospodarka. Kradzieże dzieł sztuki z państwowych muzeów zdarzają się czasem po prostu na zamówienie określonego zamożnego kolekcjonera. A państwo nie specjalnie przejmuje się problemami ukraińskich muzeów państwowych, zwłaszcza ich ochroną. Otóż mamy to, co mamy… Stronę przygotowała Iryna PIATCZANYN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

owanie autora kompozycji, obliczone raczej nie na dzieci, a na rzadkiego wielbiciela współczesnego ukraińskiego procesu artystycznego, który niespodziewanie zawita do egzotycznej przestrzeni zabawek. “Sztuka aktualna jest tak ściśle spleciona z otaczającą rzeczywistością — procesami społecznymi, techniką i nauką — że staje się ważną częścią socjalizacji. Ale ona póki co pozostaje poza uwagą instytucji edukacyjnych” — czytamy w koncepcji. To prawdziwe, ale nieodnoszące się do wystawy słowa. Zabawkowa socjalizacja, zaproponowana przez autorów projektu, do “sztuki aktualnej” ma raczej temporalny stosunek i raczej nie jest reprezentatywnym obiektem, który mógłby przyciągnąć uwagę instytucji edukacyjnych. Rozbieżność miejsca i wydarzenia, zamysłu i realizacji — to powszechny problem artystyczny, specyfika ukraińskiego kontekstu, a w danym przypadku odpowiedzialnej za projekt fundacji “Eidos” — to chroniczny brak produktywnych idei. chwiejny, ponieważ ma niestrudzone pragnienie przybliżania szczęśliwej, pozbawionej bratobójczych walk przyszłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

MARGINALNE I AKTUALNE

Serhij KLYMKO Zdjęcia Kseniji HŁADYSZEWOJ W Państwowym Muzeum Zabawek otwarto wystawę „Małe historie” Ołeksandra Wołowodowskiego. Akcja została zrealizowana w ramach szerszego projektu fundacji „Eidos” „Sztuka a priori: aktualne historie”, który ma na celu „ożywienie” tradycyjnych muzeów, otwarcie współczesnej aktualnej sztuki dla szerokiej publiczności. W tym projekcie wzięło udział około dziesięciu muzeów w całej Ukrainie. Pomimo powagi zamysłu organizatorów „Sztuki a priori”, projekt w Państwowym Muzeum Zabawek można nazwać prawdziwie zabawkowym. Pośrodku jednej z dwóch niewielkich sal muzeum, za zabawkowym płotem Wołodymyr STALNYJ, członek NSPU Dziwna rzecz jednak twórczość: weźmie cię, pochłonie, nasunie mnóstwo skojarzeń, nie pytając, poprowadzi do znajomego niepoznanego. Znajomego, bo tyle razy się spotykało, ale tylko ślizgało oczami wokoło. A trzeba duszą zobaczyć. Właśnie to przyszło mi do głowy, kiedy odwiedziłem Dom Twórczości Charkowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, gdzie zapoznałem się z dorobkiem twórczym poety i fotografa Mykoły Pywowara, autora wielu książek. Tym razem — fotoekspozycja. Oczywiście zaprezentowano tylko cząstkę bogatego dorobku autora, który ponad ćwierć wieku współpracował z różnorodnymi czasopismami Ukrainy. Ale i ten zbiór odkrywa ideowo-moralną postawę autora, jego liryczną filozofię obserwacji. w różnych pozach i konfiguracjach umieszczono przekształcone przez autora lalki. Przedstawione obiekty obrazują pewien alternatywny świat, który „ukrywa się” przed dzieckiem. Wśród postaci tego mini-ogródka — sprzątacze, prostytutki, narkomani. Jego ogrodzenie, najwyraźniej, służy jako metafora segregacji tożsamości, niedopuszczonych do „muzeum”. Tradycyjnie funkcja lalki polega na tym, by być dla dziecka idealnym obiektem z dorosłego świata, pomocą w kształtowaniu symbolicznej identyfikacji małego obywatela (czy obywatelki). Przedstawione w ekspozycji XX wieku Państwowego Muzeum Zabawek lalki-odlewnicy, maszynistki, wojskowi, kołchoźnice, kosmonauci ilustrują warstwę ideologiczną, która miała służyć jako symboliczny horyzont radzieckiego dziecka. Przedrewolucyjne dzieła sztuki lalkarskiej najczęściej demonstrują mieszczański byt, przedmioty drobnomieszczańskiego wnętrza, prezentując jednocześnie znaki towarowe „rozwiniętego kapitalizmu” w miniaturze. Lalki lat dziewięćdziesiątych—dwutysięcznych próbują być przykładem „zdrowego stylu życia”, parametrów fizycznych, mody i innych ideałów klasy średniej. Odpowiednio, futurystycznie zmodyfikowany grat minionych epok, znaleziony na pchlich targach i przeniesiony do „zabawkowego” muzeum, ma przedstawiać w zdeformowanej lalkowej postaci margines współczesnego społeczeństwa — sprzątacze, prostytutki — swego rodzaju nieaktualną aktualność, czyli kontrwzór. Ta, na pierwszy rzut oka, „prowokacyjna” ingerencja może okazać się całkiem kanonicznym gestem — ideały młodzieżowej subkultury lat osiemdziesiątych wpisują się w historyczny szereg obiektów muzeum, przyprószonych naftaliną. Jednak autor nie zdołał sformułować adekwatnej koncepcji, proponując niedojrzałą wizję: rozproszone obiekty, utrzymane w estetyce cyberpunku lat osiemdziesiątych, połączone jedynie swoim „deklasowanym” położeniem, wyparte z masowego obiegu i, w konsekwencji, — „bezkarnie” przekształcone, są tutaj jedynie nostalgicznym ukłonem w stronę transgresywnej zachodnioeuropejskiej kultury końca ubiegłego wieku. Co więcej, Państwowe Muzeum Zabawek — miejsce, które raczej nie doświadcza masowego odwiedzania, czyni „wąskospecjalistycznym” wygłoszone powołanie. Chodzi o wysokie poczucie patriotyzmu, utraconego przez wielu. Tutaj M. Pywowar nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

KROPLA ROSY UCHWYCONA W KADRZE

Wystawa fotograficzna pod względem skali ekspozycji, poziomu technicznego i artystycznego nie ma analogii. Artysta dąży do odtworzenia świata wokół siebie i w sobie w różnych wymiarach: ekspresja, dynamika współczesności, zachwyt pięknem przyrody, humor, dotknięcia tysiącletnich zabytków historii — słowem, tematyczna bogactwo wystawy zaskakuje. Ekspozycja została zbudowana wokół pomnika ku czci Niepodległości Ukrainy na placu Niepodległości w Kijowie i nosi tytuł „Kochając, kocham”. Tytuł wystawy pokrywa się z tytułem nowej książki poety, która właśnie ukazała się drukiem w wydawnictwie „Majdan” w Charkowie. Świeżość i oryginalność zdjęć odnotowali liczni widzowie, z których zdecydowana większość jest związana z twórczością. I za poezjami, i za zdjęciami Mykoły Pywowara — żywy los, niepowtarzalne doświadczenie. To już nie tylko zdjęcia, ale też liryczne obrazki, liro-epickie szkice (powiedzmy, „rodzina” białych bocianów czy białych grzybów, pajączek na świtowej pajęczynie, skała „Złote Wrota” Karadagu, potężna moc Szebelińskiego zakładu przetwórstwa gazu czy „Nagietek z trzmielem”, przenikliwa mitologiczność Ławry Świętogórskiej Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, epicka monumentalność zamku w Mukaczewie, majestat pomnika ku czci Niepodległości Ukrainy w Kijowie). Każde zdjęcie mówi samo za siebie uczuciami, emocjami, pasjami, nadziejami i pragnieniami artysty. Pozostaje tylko zachwycić się promienistą kroplą rosy, uchwyconą w kadrze. Jest ona realna i zarazem metaforyczna. Taka jest wola autora, a takie połączenie daje nieoczekiwany efekt — zdjęcie stało się wielopłaszczyznowe i nabrało wieloznaczności. Takie szczęśliwe i nieprzewidywalne przemiany są w każdym zdjęciu. Najważniejsze, że to niewątpliwa, otwarta na współprzeżywanie i współdziałanie szczerość. Mykoła Pywowar odczuwa jednocześnie związek i z przyrodą, i z żelazną stabilnością maszyn. Być może właśnie to „sąsiedztwo trawy i metalu” sprzyjało kształtowaniu się osobowości samego artysty. I w poezjach, i w fotografiach Mykoła Pywowar jest pewnie tradycyjny. Uważa, że żyć na Ukrainie, cenić, bronić i chronić, tworzyć ją — to przewodnie, podstawo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

NA ŚWIĘTEGO JANA TEOLOGA, W SZEWCZENKOWYM

Proboszcz cerkwi św. Jana Teologa ks. Petro Bojko. Chleb i sól od ziomków Kobziarza. Zdjęcie Serhija Marczenki. Zdjęcie Serhija Marczenki było świętem parafialnym. Ziomkowie Tarasa Szewczenki, dawniej zwani kereliwcami (kyryliwcami), zaprosili gości — pracowników Instytutu Literatury NAN Ukrainy, członków Komitetu Szewczenkowskiego, laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Na czele kijowskiej delegacji stał przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, akademik Mykoła Żułynski. Oczywiście zabrali ze sobą prezenty — eleganckie tomy z biblioteki szewczenkowskich laureatów, które zostały wręczone zarówno muzeum „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, jak i wspaniałej szkole, której budynek zachwyca modernizmem i nowoczesnym wyposażeniem. Gości witano chlebem i solą, a Mykoła Hryhorowycz Żułynski, który przyjmował wysoki korowaj z nowych zbiorów, zaproponował przełamanie chleba gościom i gospodarzom — ten poczęstunek połączył nas z ludźmi z krainy Szewczenki, spowinowacił i od razu pozbawił nasz przyjazd jakiejkolwiek oficjalności. Bo co najbardziej zbliża ludzi na świecie? Wspólna modlitwa i wspólny chleb. Na modlitwę ruszamy do cerkwi św. Jana Teologa, gdzie świąteczne nabożeństwo odprawia jej proboszcz ojciec Petro. W świecie — Petro Todosowycz Bojko, dobrze znany całej Ukrainie. Zasłużony Artysta Ukrainy, lektor Narodowej Kompanii Radiowej, „głos” wielu programów radia „Kultura” — czego warte są tylko jego odczyty „Kobziarza”, historii Ukrainy, poematów Iwana Dracza?! Wszakże w działalności Petra Todosowycza nie ma rozbieżności — tworzy on duchową świątynię ukraińskiego słowa i jest jednym z pierwszych budowniczych narodowej Jednej Cerkwi Lokalnej. Cerkiew św. Jana Teologa zaczęto budować jeszcze w czasach radzieckich. W 1989 roku wspólnota zdecydowała o wzniesieniu cerkwi, poświęcając ją imieniem apostoła-ewangelisty, gdyż, jak wiadomo, właśnie w cerkwi św. Jana Teologa, która istniała w czasach Szewczenki, po raz pierwszy przyjął komunię mały Taras. Historia budowy cerkwi jest tragiczna, wzniosła i pouczająca: wspólnoty cerkiewnej nie chciano rejestrować, początkowo nie wydzielano, a potem próbowano wyznaczyć działkę ziemi jak najdalej od centrum wsi; środki zbierano wspólnymi siłami, ale ich główna część napłynęła z kanadyjskiego Cleveland, dołączyli się też Ukraińcy z Ameryki. Budowla zachwyca swoimi rozmiarami i… nieurządzeniem. Środków nie wystarczyło ani na ocieplenie, ani na usunięcie wad długotrwałej budowy, ani na podłogę, zamiast której jest drewniany podest. Ale to świątynia — unosi się w niej duch modlitwy, porusza ukraińskim kolorytem i atmosferą — kunsztowne hafty parafianek, które ozdobiły ikony, ołtarz i ściany luksusowymi ręcznikami, wyhodowały żywe kwiaty, podarowały domowe obrazy — świadczą o tym, że parafianie kochają swoją cerkiew, są jej wierni i robią wszystko dla jej rozwoju. Ale bez pomocy całej Ukrainy, całej ukraińskiej Cerkwi się nie obejdzie. A dlaczego byśmy nie mieli dołączyć do ziomków Szewczenki? Mam nadzieję, że ten ważny problem koniecznie poruszymy razem z ks. Petrem Bojko, z mieszkańcami wsi Szewczenkowe, z parafianami cerkwi św. Jana Teologa i nie porzucimy go, dopóki go nie rozwiążemy. Tego samego dnia kijowianie odwiedzili Budyszcze i Moryńce, a w drodze do domu wciąż wracali do święta parafialnego: laureaci Nagrody Szewczenkowskiej dyrygent Iwan Hamkało, aktorka Łarysa Kadyrowa, poeta Ołeś Łupij, malarz Jewhen Szewczenko mówili o tym, że kraina Szewczenki i cerkiew św. Jana Teologa zasługują na największą uwagę i pomoc — zarówno państwową, jak i ogólnonarodową. A jeszcze, być może, każdy z pasażerów tego „szewczenkowskiego” autobusu myślał o tym, jak hojnie natura obdarzyła tę apostolską ziemię — piękno dębowych, topolowych, orzechowych alei i dróg, jabłkowych sadów, kaskad stawów, łąkowych jeziorek, malowniczość parowów, jarów, stepów opisano nie raz i nie dwa. Więc jakże my, Ukraińcy, mamy jej nie chronić, nie upiększać, nie szanować darami z naszej pracy? Własny korespondent „SP”. Nad grobem matki Tarasa Szewczenki płonie jesienny krzew kaliny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

16 października w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbędzie się autorski koncert zaporoskiego kompozytora i autora piosenek Anatolija Serdiuka „Kraju mój rodzinny”, poświęcony 20-leciu jego działalności twórczej. W programie — piosenki o hulajpolskiej wolnicy i Nestorze Machnie, kozakach i Chortycy, piosenki liryczne oraz romanse przy akompaniamencie zespołu instrumentalnego (skrzypce, gitara, fortepian). W koncercie wezmą udział: piosenkarka, laureatka konkursów wokalnych Anastasija Szerhina oraz zespół tańca towarzyskiego „Horyzont”. Zabrzmią piosenki do wierszy D. Pawłyczki, L. Werowki, B. Olijnyka, M. Lukiwa, W. Kryszczenki, W. Szukajły, A. Tkaczenki, F. Młynczenki, S. Koronenko, zaporoszczan P. Rebra, H. Lutoho, A. Rekubrackoho, L. Henby, W. Czubenka, W. Kowal i innych. Początek o godz. 18:00. Bilety do nabycia w kasach filharmonii oraz w przejściu podziemnym na Majdanie Niepodległości. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadząca Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301241 Nakład w październiku — 28400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny. 09041 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn