Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №42 за 2007 рік

16 s. · 53 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WOLNOŚĆ DLA UKRAIŃCÓW

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Świat osiąga wysoki poziom dobrobytu, ale czy jego wolność rośnie proporcjonalnie? Z biegiem czasu coraz częściej dochodzimy do wniosku, że najwyższą wartością, największym bogactwem życia nie są pieniądze, lecz tylko duchowa wolność współczesnego człowieka. To właśnie tego zawsze brakuje nawet zamożnym ludziom. Przeważnie nie zdajemy sobie sprawy, że jesteśmy wolni, i dlatego nie umiemy cenić własnej wolności ani wolności bliźnich. Właśnie dlatego tak wielu rozczarowanych i spragnionych wolności ludzi jest w Ukrainie. Choćby nie wiem ile zarobiono pieniędzy i zamieniono je na prywatne posiadłości, samochody, rzeczy, gorzałkę czy rozrywki — Ukraińcy tradycyjnie skarżą się sobie nawzajem na złe życie, złą pogodę, nieurodzaj i nieudolną władzę. Zrzuciwszy ciężar negatywu na bliźniego, znów ruszają jak zagnane konie do codziennej pracy, a po pracy znów krzątają się przy swoim gospodarstwie albo tlą się w bagnie drobnej pijatyki czy przy telewizorze, by niespokojnie przespać noc, i znów — do pracy. W niedzielę ktoś z tradycji idzie do cerkwi, znów sadowi się przed telewizorem albo tonie w krzątaninie monotonnych rodzinnych stosunków lub wybiera się z kompanią na łono natury. Dni galopują — poniedziałek, środa, piątek — i tydzień za tygodniem mija w deficycie czasu. Gdzież się podziała ta wolność, o której mówią filozofowie i agitują politycy? Bogactwo państwa mierzy się nie PKB ani pieniędzmi, lecz udziałem wolnego czasu obywateli. To precyzyjna miara elementarnej wolności, uwolnienia od niewolniczej potrzeby pracy dla przetrwania i próżności bogactwa. Wolność zaczyna się od wolności spod władzy pieniądza. A Ukraińcy zawsze są zaprzątnięci problemami przetrwania i urządzania własnego domu. Znana ukraińska pracowitość fatalnie splata się z niskimi zarobkami, i to wszystko tworzy zamknięty krąg niewoli, z którego nie sposób się wyrwać aż do starości, a praca fizyczna zaprzęga człowieka w jarzmo codziennego obowiązku, skracając czas OSOBISTEJ WOLNOŚCI. Jesteśmy nieszczęśliwymi ludźmi, skazanymi na pracę fizyczną. Aby stać się choć trochę bardziej wolnymi, musimy wymusić na władzy skrócenie dnia pracy, zakaz masowej pracy ponadnormatywnej i nielegalnej oraz pracy w dni wolne. Aby mniej zależeć od pieniędzy, trzeba ustawowo ustalić udział wynagrodzenia za pracę co najmniej dwukrotnie wyższy niż praktykowany w Europie. Nie trzeba być głupcami, to znaczy współczesnymi niewolnikami, i zgadzać się pracować za bezcen albo za darmo nawet wtedy, gdy panuje masowe bezrobocie. Dokładnie to powinni propagować narodowi posłowie zamiast obietnic nikczemnego wzrostu płacy minimalnej i socjalnych jałmużn. Niestety, politycy świadomie skazują Ukraińców na niemal narkotyczne uzależnienie od pracy fizycznej dla utrzymania, chroniąc rzeczywistą wolność niewielkiej części bardzo bogatych ludzi. Znaleźliśmy się w absurdalnej sytuacji: popieramy siły polityczne, które pozbawiają nas fundamentalnego składnika istoty wolności. Cała przestrzeń informacyjna codziennie i co chwilę pozbawia Ukraińca wolności bycia sobą na własnej ziemi. Abstrakcyjna wolność słowa fałszywie łączy się z brakiem wolności słowa ukraińskiego. Większość prasy i druku popularnego przedstawia Ukraińcowi informacje obcojęzyczne, obcokulturowe i obcementalne. Telewizja robi to samo, ale ponadto „bawi” Ukraińca debilizującymi talk-show. Ukraińskie dzieci od najmłodszych oglądają tę telewizję i nawet nie wyobrażają sobie, co znaczy mieć wolność czucia się w ukraińskim środowisku kulturowym; ich dusze więdną od patrzenia na brzydkie i okrutne postacie z obcych kreskówek, a propaganda zboczeń wychowuje do wyobcowania od rodziców. Ukraińskie gospodynie są skazane na spędzanie godzin przed bezsensownymi serialami, zaniedbując dzieci i lżąc głowę rodziny, który wcale nie przypomina supermana ani oligarchy, obniżając jego autorytet wraz z perspektywą rodzinną. Telewizja kradnie ukraińską wolność, dlatego oglądać ją jest niemożliwie, a jednak ogląda się ją z tragicznymi twarzami niewolników, bo innej telewizji nie ma. Znani ludzie zadbali o to w celach biznesowych — pozbawić Ukraińca wolności życia narodowego i przemienić go w bezwolną istotę roboczą. Czy Ukrainiec ma wolność duszy? Zamiast wolności duchowej oferuje mu się ersatz wolności wyznania, tolerancję dla zboczeń seksualnych i propagowanie wszelkiej nieczystości (upiorów, czarowników i wiedźm). Dopóki Ukrainiec nie zastanowi się nad sensem wolności wiary jako duchowej jedności z przodkami i Stwórcą, jedynego ukraińskiego Kościoła nie będzie. Wrogość międzywyznaniowa świadczy o braku wiary w przykazania Chrystusa. Jest wielu Ukraińców, którzy mówią po ukraińsku, ale ze względu na swój symbol wiary nie są Ukraińcami i nie można ich zaliczać do narodu ukraińskiego. A ci, którzy są zmuszeni mówić po rosyjsku lub w innym języku, lecz mają ukraińską wiarę, powrócą na łono narodu. Wolność swobodnego mówienia językiem ojczystym i wolność zwracania się po ukraińsku do Boga według obrzędu ojców — jest dostępna daleko nie dla wszystkich Ukraińców. Lecz wolność narodowa to jedyna rzecz, którą każdy Ukrainiec może i powinien zdobywać sam, mając wiarę w Ukrainę i kierując się swoją tradycją, szanując i miłując drugiego Ukraińca. Czy Ukraińcy są gotowi wziąć swoją wolność i razem z nią codzienny obowiązek obrony jej słowem i czynem? “TO JEST, POEZJO, WY?” Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKOWEJ — 828 068 hrn 00 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OFICJALNIE OGŁOSZONO WYNIKI WYBORÓW

Zgodnie z ostatecznymi danymi Centralnej Komisji Wyborczej na Partię Regionów oddało głos 34,37 % wyborców, BJuT otrzymał 30,71 %, blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” — 14,15 %, Komunistyczna Partia Ukrainy — 5,39 %, Blok Łytwyna — 3,96 % głosów. Na żadną z sił politycznych w wyborach nie zagłosowało 2,73 % wyborców. Frekwencja wyniosła 62,02 %. Oficjalne wyniki wyborów na posiedzeniu CKW ogłosił przewodniczący komisji Wołodymyr Szapoweł. Zatem Partia Regionów, zgodnie z zdobytymi głosami, otrzyma 175 mandatów deputowanych, Blok Julii Tymoszenko — 156, blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” — 72, Komunistyczna Partia — 27, Blok Łytwyna — 20. W poniedziałek prasowa służba Partii Regionów rozpowszechniła oświadczenie, w którym, w szczególności, zaznaczono: „Partia Regionów stanowczo nalega na potrzebę osiągnięcia porozumienia narodowego w celu zjednoczenia narodu Ukrainy i stworzenia skutecznej władzy. Wzywamy do tego wszystkie patriotyczne i odpowiedzialne ukraińskie siły polityczne”. „Jako zwycięzcy wyborów zrobimy wszystko, co należy, aby w najkrótszym terminie utworzyć skuteczną koalicję sił politycznych w Radzie Najwyższej, która będzie odzwierciedlać interesy maksymalnej liczby wyborców”. W oświadczeniu podkreślono także, że „Przedterminowe wybory, niestety, jeszcze bardziej podzieliły Ukrainę na dwa obozy. Nieodpowiedzialni politycy, którzy stawiają własne ambicje i apetyty wyżej od interesu narodowego, znów prowokują głęboki kryzys w społeczeństwie ukraińskim”. Protokół o ustaleniu wyników przedterminowych wyborów parlamentarnych podpisali wszyscy 15 członków CKW bez odrębnych zdań. Centralna Komisja Wyborcza ma obowiązek oficjalnie opublikować podsumowanie wyborów do 20 października. „Oni nie słyszą wezwania Prezydenta do narodowego pojednania i lekceważą jego żądanie, by zasiąść za stołem negocjacyjnym ze wszystkimi siłami parlamentarnymi dla dobra kraju i jego obywateli” — zaznacza Partia Regionów. „Tworzenie wizerunku wrogów, wezwania do zemsty, populistyczne hasła i szantaż polityczny świadczą o pragnieniu niektórych polityków, by przywrócić w Ukrainie zasadę: »Jeśli my zwyciężyliśmy — koniec z wami!« Niedawna historia już pokazała bezsens takiego podejścia. Taka polityka jest formą wojny i jest nieakceptowalna dla współczesnych demokratycznych krajów” — czytamy w oświadczeniu. Całkiem możliwe, że podobne oświadczenia są swoistym szantażem, ponieważ Partia Regionów ma 150 mandatów, które wystarczą do zerwania pracy parlamentu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

HAŃBA!

Oleg OLEKSIUK W Cziurupinsku (obwód chersoński) przywrócono pomnik organizatora Czeka i ozloglośnionych karnych trójek, Feliksa Edmundowicza Dzierżyńskiego. Uroczysty wiec z okazji „wybitnego wydarzenia” zorganizowała i przeprowadziła Cziurupinska Rejonowa Rada Weteranów oraz Rejonowy Komitet Komunistycznej Partii Ukrainy. Każdemu, kto przyczynił się do tego, u stóp „żelaznego Feliksa” wręczono honorowe dyplomy. Wśród nagrodzonych był także były burmistrz Cziurupinska Mykoła Sliusarenko, który zagwarantował uzasadnienie tego bezsensownego czynu. Jednak to, na ile jest on zgodny z prawem, mają wyjaśnić prokuratura i RBNiO. Z ust mówców padały groźby zniesienia statusu suwerenności i niepodległości państwa ukraińskiego. Na przykład były pierwszy sekretarz rejonowego komitetu KPU, pan Polisada, dwuznacznie podkreślił: „Dziś odbudowaliśmy pomnik Dzierżyńskiego, a jutro odbudujemy całą naszą historię… odbudujemy Związek Radziecki”. Przewodniczący rejonowej rady weteranów organów spraw wewnętrznych Heorhij Artemenko, z inicjatywy którego cała ta kompromitująca zawierucha się rozpoczęła, stwierdził, że nie można poprzestać na osiągniętym, trzeba obok pomnika prowadzić wychowawcze imprezy KPU dla młodzieży rejonu cziurupińskiego „dla wychowania prawdziwych patriotów naszego państwa”. O patriotach jasnej przeszłości mówiła też inna młodzież w wieku emerytalnym, na tle około pięćdziesięciu uczestników imprezy ogólnej liczby, którzy zapragnęli — spośród 22 tysięcy mieszkańców Cziurupinska — poprzeć tę akcję. I tylko Krzyż Pamięci ofiar komunistycznych represji i Hołodomorów, wznoszący się w pobliżu centralnego placu byłej stolicy Oleszkiwskiej Siczy, przypomina o prawdziwych osiągnięciach Dzierżyńskiego i jego następców na terenach wielostradalnej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

BJuT i NUNS porozumiały się w sprawie koalicji

Liderzy Bloku Julii Tymoszenko i bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” w obecności prasy parafowali umowę o utworzeniu swojej koalicji w Radzie Najwyższej VI kadencji. Umowę parafowali Julia Tymoszenko, Jurij Łucenko i Wiaczesław Kyrylenko. Tymoszenko podkreśliła, że umowa jest w pełni przygotowana i nie pozostał żaden nieuzgodniony punkt, dlatego postanowiono podpisać ten dokument w obecności prasy. Wiaczesław Kyrylenko zaznaczył, że w dokumencie znajduje się punkt o niemożliwości utworzenia koalicji parlamentarnej z udziałem Partii Regionów i KPU. W parafowanej umowie wyraźnie wskazano, że kandydatury na stanowiska premiera i przewodniczącego parlamentu zgłaszają odpowiednio Blok Julii Tymoszenko oraz blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”. „Proszę mi wierzyć, żadnych intryg nie ma. To, że teraz nie podajemy nazwisk, po prostu chcemy, aby Prezydent zapoznał się z tekstami wszystkich umów, wyciągnął wnioski i ogłosił swoje stanowisko” — wyjaśniła liderka BJuT Julia Tymoszenko. Łucenko zaznaczył, że obie kandydatury zostały już określone i ani BJuT, ani NUNS nie zmieniały swoich kandydatów. Wiaczesław Kyrylenko wyjaśnił, że przed głosowaniem nad kandydaturą następnego premiera Rada Najwyższa VI kadencji musi przyjąć 12 projektów ustaw. W szczególności, jak mówi, powinny zostać przyjęte: ustawa o zniesieniu immunitetu deputowanych w Ukrainie, zmiany do ustawy o Gabinecie Ministrów, ustawa o opozycji itd.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W KIJOWSKIM UNIWERSYTECIE ODBYŁ SIĘ SEMINARIUM O RUCHU PRAWICOWYM

13 października 2007 roku w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki odbyło się otwarte seminarium na temat: „Idea prawicowa i ruch prawicowy we współczesnej Ukrainie: stan i perspektywy”, zorganizowane przez Naukowe Towarzystwo Studentów i Doktorantów Wydziału Filozoficznego. W pracach seminarium wzięli udział studenci, doktoranci, młodzi naukowcy, przedstawiciele partii politycznych i organizacji społecznych. Seminarium planowano jako swego rodzaju podsumowanie krytyki współczesnego stanu ukraińskiego nacjonalizmu oraz próbę zaproponowania żywotnego modelu rozwoju ruchu prawicowego. Można stwierdzić, że wydarzenie osiągnęło swój cel — jego uczestnicy, wśród których byli wiodący młodzi intelektualiści prawicy, uporządkowali idee „nowego prawicowego” ruchu na Ukrainie, zaznaczając jego zasadnicze różnice od „starej prawicy”. Organizowanie takich seminariów oznacza, że na uniwersytety powraca jedna z ich najważniejszych funkcji — tworzenie środowisk intelektualnych, które stają się ośrodkami wytwarzania aktualnych idei. To wydarzenie wykazało duże zapotrzebowanie wśród młodych inteligentów na tego rodzaju debaty intelektualne. ŻYCIE — ZA UKRAINĘ, ZA PRAWA CZŁOWIEKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PREZYDENT UKRAINY WIKTOR JUSZCZENKO WYDAŁ DEKRET „O UCZCZENIU PAMIĘCI PIOTRA HRYHORENKI”

W celu uczczenia pamięci wybitnego obrońcy praw człowieka, uczestnika ruchu dysydenckiego, jednego z założycieli Ukraińskiej Grupy Społecznej do wspierania wykonania porozumień helsińskich Piotra Hryhorenki oraz z okazji 100. rocznicy jego urodzin Prezydent Ukrainy W. Juszczenko podpisał dekret, który przewiduje m.in.: przeprowadzenie w ciągu września–października 2007 roku w mieście Kijowie oraz w innych miejscowościach związanych z życiem i działalnością społeczno-polityczną Piotra Hryhorenki imprez poświęconych jego pamięci; przeprowadzenie w zakładach oświatowych, placówkach kultury, związkach i jednostkach wojskowych tematycznych imprez popularyzujących jego działalność społeczną i obrony praw człowieka; wprowadzenie do obiegu monety jubileuszowej, a także znaczka pocztowego i koperty poświęconych 100. rocznicy urodzin Piotra Hryhorenki, wydanie jego publicystycznych utworów. Gabinetowi Ministrów Ukrainy, Radzie Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, obwodowym, kijowskiej i sewastopolskiej miejskiej administracji państwowej zaproponowano zbadanie kwestii nadania wybranym zakładom oświatowym i instytucjom naukowym imienia Piotra Hryhorenki, a także odpowiedniego nazewnictwa lub przemianowania ulic i placów w miejscowościach Ukrainy w ustalonym trybie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Upamiętniono 100-lecie urodzin generała Petra Hryhorenki (16 października 1907 — 21 lutego 1987 roku)

Wasyl OWSIJENKO, Charkowska Grupa Ochrony Praw Człowieka Pochodził z wsi Borysiwka w rejonie prymorskim obwodu zaporoskiego. Zawodowy wojskowy, uczestnik wojny, doktor nauk historycznych, szef pierwszej katedry wojskowej cybernetyki, komunista, krytycznie przemyślał ukształtowany w ZSRR system polityczny: „Trzeba występować. Nie można milczeć”. 7 września 1961 roku wystąpił na rejonowej konferencji partyjnej z apelem o demokratyzację wyborów, za co przeniesiono go do Dalekowschodniego Okręgu Wojskowego. Tam utworzył podziemny Związek Walki o Odrodzenie Leninizmu, rozpowszechniał ulotki. 1 lutego 1964 roku Hryhorenkę zatrzymano, na rok zamknięto w szpitalu psychiatrycznym i pozbawiono stopnia generalskiego. Pracował jako stróż, ładowacz. Wszedł w krąg moskiewskich dysydentów, włączył się w walkę Tatarów krymskich o powrót na historyczną ojczyznę. Wygłosił przemowę: „Przestańcie prosić! Zwróćcie to, co należy do was z prawa, a zostało wam bezprawnie odebrane”. W 1967 roku Petro Hryhorenko napisał historyczno-publicystyczny pamflet „Zatajanie prawdy historycznej — zbrodnia wobec narodu!”, w którym przeanalizował przyczyny klęsk Armii Czerwonej na początku wojny: zniszczenie przez Stalina kadr wojskowych i przygotowania do wojny agresywnej. Wystąpił przeciwko okupacji Czechosłowacji w 1968 roku. Napisał pracę „O specjalnych szpitalach psychiatrycznych (durdomach)”. Wysunął ideę nadania ruchowi obrony praw człowieka zorganizowanych form, które zrealizowano już po jego aresztowaniu. Podczas demonstracji Tatarów krymskich przed budynkiem KC KPZR Hryhorenko zażądał, by zatrzymano go razem z innymi. W 1969 roku zamierzał wystąpić na procesie w Taszkencie, ale 7 maja został aresztowany i spędził ponad 5 lat w specjalnych szpitalach psychiatrycznych. Od wystąpienia w obronie Hryhorenki rozpoczęła się działalność akademika Andrija Sacharowa na rzecz praw człowieka. W samizdacie rozpowszechniono anonimową „Psychiatryczną zaoczną ekspertyzę w sprawie Hryhorenki”, którą sporządził Semen Hluzman, za co został skazany na 10 lat. Pod presją światowej opinii publicznej Hryhorenkę zwolniono 24.06.1974. Natychmiast wznowił działalność na rzecz praw człowieka. Był członkiem-założycielem moskiewskiej (12.05.1976) i ukraińskiej (9.11.1976) Grupy Helsińskiej na rzecz praw człowieka, zainicjował utworzenie „Komisji Roboczej do zbadania wykorzystania psychiatrii w celach politycznych”, napisał pracę „Dyskryminacja Tatarów krymskich trwa”. W Dniu Konstytucji 1976 roku wziął udział w tradycyjnej demonstracji praw człowieka na Placu Puszkina w Moskwie, gdzie wygłosił krótkie przemówienie: „Dziękuję wszystkim, którzy przyszli tu uczcić pamięć milionów niewinnie zniszczonych ludzi! Dziękuję wam wszystkim także za to, że swoją obecnością wyraziliście tu solidarność z więźniami sumienia!” W listopadzie 1977 roku Hryhorenko otrzymał zezwolenie na półroczny wyjazd do USA w celu leczenia. W lutym 1978 roku pozbawiono go obywatelstwa radzieckiego. W USA na jego prośbę został poddany badaniu psychiatrycznemu, którego wynik brzmiał: „Wszystkie cechy jego osobowości sowieckie diagności zdeformowały. Tam, gdzie oni znajdowali natrętne idee, my dostrzegliśmy stałość. Gdzie widzieli urojenia — odkryliśmy zdrowy rozsądek. Gdzie dopatrywali się nierozwagi — znaleźliśmy jasną konsekwencję. I tam, gdzie diagnozowali patologię, — spotkaliśmy szczerosercie zdrowie”. P. Hryhorenko utworzył Zagraniczne przedstawicielstwo Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, które faktycznie stało się przedstawicielstwem Ukrainy walczącej o swoją wolność, niepodległość, zainicjował wydawanie „Wiestnyka represij w Ukrainie”. Ostatecznie odrzucił poglądy komunistyczne i zwrócił się ku prawosławiu. Napisał książkę wspomnień „W podziemiu można spotkać tylko szczury…”, która ukazała się kilkoma językami. Spotykał się z przywódcami państw, uczestniczył w alternatywnej Madryckiej Naradzie OBWE, postawił przed ONZ kwestię dekolonizacji ZSRR. Wykładał, pisał artykuły publicystyczne, które tłumaczono na wiele języków, był znany na świecie jako człowiek sumienia, jako kryształowo czysta, skrajnie uczciwa osobowość. Hryhorenko świadomie i celowo walczył przeciwko Imperium Zła — i pokonał je. Otwierał i wskazywał innym drogę do dobra. Petra Hryhorenka pochowano na ukraińskim cmentarzu Bound Brook pod Nowym Jorkiem z honorami wojskowymi, w obecności ludzi wielu narodowości i wyznań. 1997 r. P. Hryhorenkę odznaczono (pośmiertnie) Orderem „Za odwagę” I stopnia. 5 marca Prezydent Ukrainy W. Juszczenko podpisał Dekret o obchodzeniu 100-lecia urodzin P. Hryhorenki. W liście z podziękowaniem syn Hryhorenki Andrij napisał: „Zmarły generał był i pozostaje symbolem tolerancji, symbolem prawdziwego patrioty, który nie tylko nie zapomina o bólu swojego narodu, ale równie bezinteresownie reaguje na ból innych narodów. Właśnie taki wzór jest dziś potrzebny nie tylko narodowi ukraińskiemu, lecz całemu światu, który zalewa się trującą falą religijnej i narodowej nietolerancji”. Urodziny P. Hryhorenki obchodzi się na Ukrainie. W Kijowie w wydawnictwie „Smoloskyp”, które przygotowuje książkę jego dzieł, otwarto wystawę fotograficzną (ul. Mezhyhirska, 21). W Domu Nauczyciela odbył się wieczór jego pamięci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

mało. Właśnie wtedy wybuchło kilka konfliktów. Czerwoni powinni być bardzo wdzięczni milicji, bo gdyby nie ona, dla nich wszystko mogłoby się zakończyć zupełnie inaczej. Dalej wszystko odbywało się tylko według scenariusza: „Swoboda” przeprowadziła swoją konferencję, „oficjalni” nacjonaliści świętowali w Pałacu „Ukraina”. Wieczorem trzeba było zrobić objazd po rejonowych komisariatach milicji, gdzie siedzieli zatrzymani nacjonaliści. Na pierwszy rzut oka 14 października tego roku minął zbyt spokojnie. Ale w rzeczywistości takie odczucie powstaje tylko dlatego, że wielu nacjonalistów przez cały rok nastawia się na ten dzień jak na wojnę, a jeśli takiej nie było, odczuwają naturalne rozczarowanie. A jeśli abstrahować od tych kilkuset emerytów i półbezdomnych, którzy stali pod czerwonymi sztandarami? Jeśli traktować ich adekwatnie — nie widzieć w nich wroga równego sobie, a oceniać jedynie jako kupkę klaunów i marginesów, którzy wychodzą tego dnia na ulice ze swoimi czerwonymi szmatami tylko dlatego, że dokładnie wiedzą: milicja otoczy ich szczelnym pierścieniem i nie pozwoli spotkać się z nacjonalistami? Wtedy możemy mówić o wspaniałej i zakrojonej na szeroką skalę akcji, którą przeprowadzili w Kijowie prawicowcy. W niedzielę kropki nad „i” zostały postawione na nowo — teraz sens 14 października nie tkwi w konfrontacji z czerwonymi, którzy ostatecznie zmarginalizowali się, a w stopniowym rozgraniczeniu zwolenników uznania UPA na tych, którzy stoją na pozycjach liberalnych, i tych, którzy stoją na pozycjach właściwie nacjonalistycznych. Proces, który rozpoczął się w środowisku intelektualnym, stopniowo przechodzi także na ulice. 14 października 2005 roku, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, stał się dniem początku odrodzenia ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego, który budził się ze snu pierwszej połowy lat 2000. 14 października 2007 roku byliśmy świadkami tego, że nowy ruch prawicowy już pewnie stoi na nogach. Zatem do zobaczenia 14 października 2008 roku! Olga Ilkiw Młodzi artyści z Hrimnego — aktywni uczestnicy wydarzenia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Czy ruch prawicowy staje na nogi?

14 października już trzeci rok z rzędu to dzień, kiedy centrum Kijowa przypomina strefę zbliżoną do działań bojowych, a do stolicy dodatkowo ściąga się tysiące funkcjonariuszy porządku. Dla milicji to dodatkowe kłopoty, a dla aktywistów politycznych z wrogich obozów — szansa, by na oczach całego kraju zaznaczyć swoje stanowisko i, przy okazji, wyjaśnić stosunki z ideologicznymi przeciwnikami w ulicznej bójce. Andrij Illjenko, „Swoboda” Tegoroczny Dzień UPA nie przyniósł niespodzianek. 14 października 2005 roku masowe starcie w Kijowie było czymś nowym, milicja nie była na nie przygotowana i kilka razy „przegapiła” dość liczne bójki. Wtedy wrogie kolumny zderzyły się czołowo właśnie na Chreszczatyku, a funkcjonariusze nie zdołali od razu opanować sytuacji. Dwa lata temu nacjonaliści mieli realną szansę przerwać czerwoną blokadę Majdanu i przejść Chreszczatykiem, ale przeszkodą stała się dezorganizacja, powierzchowne wyobrażenia o zamiarach przeciwników oraz nieliczność, będąca skutkiem całkowitego braku zapowiedzi tej akcji wśród kijowian i minimalnego zaangażowania aktywistów z regionów. Zeszłoroczny Dzień UPA planowano z wyprzedzeniem, usunięto braki w organizacji, przeprowadzono pełnowartościową kampanię reklamową w Kijowie i zaangażowano ludzi z obwodów. Odpowiednio, znacznie poważniej do akcji podeszła też władza, która jak ognia boi się radykalizacji społeczeństwa, mogącej wyniknąć po masowych zamieszkach tego dnia. Służby siłowe kontrolowały każdy krok nacjonalistów i nie dopuściły (z wyjątkiem kilku lokalnych wybuchów) do żadnych starć; wszystko przebiegło mniej więcej cicho i spokojnie, choć spodziewano się czegoś innego. Wtedy wydarzenia z 14 października postrzegano przez pryzmat 2005 roku, dlatego odbierano je dwojako — z jednej strony (zeszłoroczna hańba, gdy czerwoni wyprowadzili więcej ludzi) prawicowcy odnieśli symboliczne zwycięstwo, ponieważ ich kolumna była znacznie liczniejsza (i młodsza) od kolumny ukrainożerców, a z drugiej strony pamiętali adrenalinę 2005 roku i realną możliwość przejścia Chreszczatykiem, o której w 2006 roku już nie było mowy. Dlatego ze względu na niewykonanie głównego celu — marszu centralną ulicą stolicy — akcji tej nie można nazwać zwycięską. W tym roku wszystko było inaczej. Po pierwsze, swoje korekty wprowadziły przedterminowe wybory, które pozostawiły na przygotowania do 14 października nieco ponad tydzień. Po drugie, umiarkowane skrzydło prawicy, wspierane i stymulowane przez diasporę oraz część władz lojalnie nastawionych do UPA, od razu oświadczyło o odmowie udziału we wszelkich „konfliktowych” i „upolitycznionych” akcjach, koncentrując się natomiast na organizowaniu imprez „dla swoich” — z nabożeństwami, lamentami, pieśniami, ale bez jakichkolwiek „prowokacji” i „agresji”. Po trzecie, nawet ci, którzy jednak opowiadali się za prowadzeniem aktywnych akcji, prawie nie żywili złudzeń, jakie jeszcze były w przeddzień 14 października 2006 roku. Zgłoszenie marszu Chreszczatykiem, rzecz jasna, złożono, jednak nikt nie miał wątpliwości, że sąd zakaże tego pochodu. Podobnie nie było wątpliwości, że milicja nie dopuści do poważnych starć. Zniknął także duch rywalizacji — wszyscy rozumieli, że prawicowców będzie znacznie więcej, dlatego symboliczne zwycięstwo w liczebności nie było już uważane za istotne. Zatem teraz o wydarzeniach, które miały miejsce w niedzielę w Kijowie. Ciekawe było, ilu ludzi zdoła zebrać „Swoboda” oraz organizacje, które się do niej przyłączyły, o godzinie dziesiątej rano przy pomniku Szewczenki. Udało się zgromadzić od 5 do 7 tysięcy osób. Odbył się tam wiec (autorowi tych słów przypadł zaszczyt wystąpienia na nim), a następnie uformowano kolumnę, która w rytm bębnów ruszyła Włodzimierską ulicą na plac Sofijski, gdzie miały się odbyć „oficjalne” uroczystości. Msze żałobne i „teatralizowane widowiska” nie wzbudziły większego zainteresowania wśród młodzieży (z której przeważnie składała się kolumna „swobodowców”), dlatego podjęto decyzję o kontynuowaniu marszu ulicami Kijowa. Po długich negocjacjach z milicją dotyczących trasy stało się jasne, że nie uda się dotrzeć na Chreszczatyk. Dlatego kolumna młodych nacjonalistów, prowadzona przez chłopców z „Patriota Ukrainy”, poszła Włodzimierską ulicą obok placu Lwa Tołstoja i Wielką Wasylkowską do Domu Kina, w którym o godzinie 15.00 miała się odbyć partyjna konferencja „swobodowców”. Tymczasem lud z placu Sofijskiego zaczął powoli się rozchodzić: część poszła do Pałacu „Ukraina”, gdzie za kilka godzin miały się rozpocząć oficjalne uroczystości z udziałem urzędników, a niektórzy poszli spacerować po centrum Kijowa, szukając ewentualnych spotkań z komunistami i witrenkowcami, którzy zgromadzili się przy pomniku Lenina i na Bessarabce, i których tym razem było żałośnie mało

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PREZYDENT W. JUSZCZENKO NADAŁ TYTUŁ BOHATERA UKRAINY ROMANOWI SZUCHEWYCZOWI

Prezydent Wiktor Juszczenko nadał tytuł Bohatera Ukrainy z odznaczeniem Orderem Państwa (pośmiertnie) najwyższemu dowódcy Ukraińskiej Armii Powstańczej w latach 1942–1950, generałowi chorążemu Romanowi Szuchewyczowi. Informuje o tym Dekret Prezydenta nr 965/2007 z 12 października. Szuchewycz został odznaczony orderem za znaczący osobisty wkład w ogólnonarodowo-wyzwoleńczą walkę o wolność i niepodległość Ukrainy, z okazji 100-lecia urodzin oraz 65. rocznicy utworzenia UPA. Pozostaje tylko przypomnieć, że oprócz naprawdę wybitnych osobistości tytuł Bohatera Ukrainy noszą także tacy bohaterowie, jak Juchym Zwiahilski, Jurij Bojko, Tetiana Zasucha, Tamara Proszkuratowa i inni. Dlatego, zanim postawi się wielkiego wojownika w jednym szeregu z nimi, trzeba albo pozbawić ich tego tytułu, albo ustanowić nowe odznaczenie, którym będą nagradzani wyłącznie prawdziwi Bohaterowie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

NAPAD NA KRYMSKĄ SETKĘ UPA

Wiktor CHOMENKO, Krym VOX POPULI W dniu 65. rocznicy utworzenia UPA jej zwolennikom nie pozwolili złożyć kwiatów pod pomnikiem T. H. Szewczenki w Symferopolu przedstawiciele „witrenkowców”, komunistów, „Związku oficerów sowieckich”, miejscowej Wspólnoty Rosyjskiej oraz starzy enkawudziści. Akcja patriotów, w kolumnie których zebrali się weterani UPA, aktywiści partii „Swoboda”, KUN-u oraz „Proświty” z państwowymi i czerwono-czarnymi flagami oraz kwiatami, zakończyła się bójką z niemal setką nadmiernie pobudzonych „lewaków”, którzy pod rosyjskimi flagami potrząsali portretami Stalina, grozili pięściami, rzucali jajkami, brudno przeklinali i pokazywali figi. Podczas 20-minutowej konfrontacji, którą przerwała milicja, udało im się odebrać uczestnikom pochodu flagę narodową i ją rozerwać. Tego, kto to uczynił, zatrzymali funkcjonariusze organów ścigania. Będzie on odbywał karę za naruszenie porządku publicznego. W takiej atmosferze ukrainofile nie zdołali złożyć kwiatów pod pomnikiem Kobziarza, więc bukiety złożono pod innym monumentem — obrońcy praw człowieka generała Hryhorenki, przy którym patrioci Ukrainy przeprowadzili wiec czci i pomodlili się w święto Pokrowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

LWOWSZCZYZNA OBCHODZI 65. ROCZNICĘ UPA

Wołodymyr Hołynśkyj, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w Rudkach na Samborszczyźnie. 7 października 2007 roku we wsi Hrimne na Lwowszczyźnie odbyło się otwarcie Muzeum podziemnego sztabu UPA generała Romana Szuchewycza. Muzeum powstało dzięki darczyńcom ze wsi, rejonu i obwodu, którym wręczono symboliczne nagrody. Wśród licznych wystąpień była również przemowa łączniczki generała UPA Romana Szuchewycza, pani Olhi Ilkiw, na straży życia której przez półtora roku (od jesieni 1947 do wiosny 1949 roku) stali obywatele wsi Ostriw na Samborszczyźnie. 88-letnia pani Olha była ubrana w wyszywaną koszulę, którą wyhaftowała z tęsknoty za Ukrainą podczas syberyjskiego zesłania. Miło, że na święcie koncertowały młode następczynie pani Olhi z Hrimnego, w którym w 1947 roku urodził się jej syn Andrijko. Darczyńcy muzeum: na pierwszym planie — P. Franko, przewodniczący Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Lwowszczyzny oraz przewodniczący Lwowskiej Organizacji Obwodowej Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki J. Pitko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

JAK OCENIACIE ROLĘ HISTORYCZNĄ UPA?

Roman Kolesnyk, student: „OUN-UPA to fenomenalny przykład oporu, kiedy naród powstał do walki o swoją niepodległość, w pełni świadomy całej złożoności sytuacji geopolitycznej. Ukraiński ruch nacjonalistyczny lat 20.–50. XX wieku wywierał znaczny wpływ na politykę europejską, będąc jej samodzielnym czynnikiem. UPA to jedyna w całym ZSRR formacja powstańcza, która miała wyraźnie ukształtowane przywództwo polityczne — OUN. I to właśnie ten fakt dowodzi, że naród ukraiński okazał się najodporniejszy spośród wszystkich innych narodów zniewolonych przez Moskwę. Bez wątpienia jest to przykład dla obecnych i przyszłych pokoleń — gotowość do poświęcenia się w imię swojego narodu”. Wadim Karawajew, student: „Po pierwsze, upowcy nie pozwolili zgasnąć tradycji ukraińskiej walki narodowowyzwoleńczej. To najważniejsze, bo gdyby tego ruchu nie było — nie mielibyśmy niepodległości. Po drugie, żołnierze UPA pokazali przyszłym pokoleniom przykład walki, a Ukraińcy uwierzyli w siebie, we własną odrębność i samodzielność. Po trzecie, UPA zademonstrowała wszystkim narodom świata, że Ukraińcy istnieją i walczą o swoje prawa”. Serhij Switlycznyj, robotnik: „Bardziej szczegółowo o walce UPA dowiedziałem się w świadomym wieku. Od tego czasu staram się brać z żołnierzy UPA przykład. Walczyli z naszymi wrogami, walczyli za przyszłe pokolenia, za nas z wami. Dlatego od dawna określiłem dla siebie historyczną rolę powstańców. Bardzo chciałbym, aby zyskali uznanie także na poziomie państwowym”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wania, jak wzywano mnie do “gorących” sytuacji! Z czasem wszyscy oni wtopili się w Majdan i wszyscy przeżyli hańbę pomajdania. Ale wtedy pomogli Kirowohradowi obronić swoją godność. Lecz najważniejsze zrobili sami mieszkańcy Kirowohradu — nie dali się zastraszyć. Zagłosowali tak, jak nakazywało im obywatelskie sumienie. Na przekór szalonemu naciskowi lokalnej władzy, która utożsamiała się ze złodziejskim klanem pod pseudonimem “trudowa Ukraina”. Właśnie to ugrupowanie sprywatyzowało większą część Kirowohradu, kontroluje lokalne targowiska, podział ziemi oraz lokalny budżet. Boją się ich, bo są okrutni i bogaci. Jednak w wyborach prezydenckich mieszkańcy Kirowohradu rzucili im wyzwanie i oddali na Juszczenkę przewagę dwudziestu ośmiu tysięcy głosów. Wiozłem do Kijowa protokoły z “mokrymi” pieczątkami, które potwierdzały tę przewagę. Mój kierowca pędził samochodem, ja po strasznej, bezsennej nocy zdrzemnąłem się na tylnym siedzeniu, obudziłem się pod Boryspolem i usłyszałem w radiu “nowinę”: w setnym okręgu zwyciężył… Wiktor Janukowycz z przewagą dwudziestu ośmiu tysięcy głosów… Wjechaliśmy do centrum Kijowa, a na Majdanie Niepodległości już zbierała się Ukraina. Zaraz po Majdanie na ośmiu fałszerzy wyborów w Kirowohradzie założono sprawy karne. Przez długi czas ukrywali się na daczy jednego z deputowanych, a z czasem, kiedy więksi, ogólnopaństwowi fałszerze, którzy powinni siedzieć w więzieniach, zasiedli w fotelach organu ustawodawczego, sprawę zaczęto wygaszać. Jeśli Kiwałow “nie jest fałszerzem”, to po co karać jakiegoś tam kirowohradzkiego Chilczenkę? Jeszcze wahałem się, który okręg wybrać, kiedy dowiaduję się od mieszkańców Kirowohradu, że ten sam Wadym Wołkanow nie tylko nie usiadł na ławie oskarżonych, ale znów powrócił na stanowisko zastępcy przewodniczącego miasta. Komunista Wołodymyr Puzakow, który zdobył żałosną liczbę głosów i został merem tylko dlatego, że miasto faktycznie zbojkotowało wybory, wziął sobie na zastępcę Wołkanowa. Na dodatek “oddał” mu kwestie humanitarne — kulturę, oświatę, medycynę. I nie miałem już innego wyjścia, wybrałem Kirowohrad. A ponieważ dwukrotnie z rzędu byłem deputowanym z okręgu Switłowodśk, to Bóg kazał odpowiadać za dwa. Przeszedłem dziewięć kampanii wyborczych. Ciężkich, okrutnych, z karkołomnymi wątkami, napięciem nerwów, rozumu i sił fizycznych, zaczynając od 1989 roku, kiedy były pierwsze prawdziwe wybory z wieloma konkurentami do sojuszniczego, gorbaczowowskiego parlamentu. Łatwych nie było, ale ta stała się naprawdę szczególną. Głównym (i strasznym!) naszym oponentem tym razem wystąpili nie komuniści, nie socjaliści, nawet nie regionali, a obojętność i zwątpienie wyborców. Trzeba było się dodzwonić, dokukać do rozumu i duszy rozczarowanego, obrażonego na władzę, zmęczonego kłamstwem i brudną demagogią, ogłuchłego od agresywnej reklamy ludu. A to robić najtrudniej, bo miara pogardy czy wręcz alergii na wszystkich polityków była największa właśnie w Centralnej Ukrainie. Zachód skłaniał się ku patriotycznemu skrzydłu, Krym oraz południowy wschód — ku prorosyjskiemu. A centrum zapadło w głęboką zmarzlinę zwątpienia. Jednak właśnie ono miało dać odpowiedź na wynik tych rozstrzygających dla ukraińskiego losu ekstrawyborów. Przez półtora miesiąca (przypomnijcie sobie opóźnienie z rejestracją Bloku Julii Tymoszenko) przeprowadziłem dwieście dwa pełnowartościowe, nie krótsze niż półtorej godziny każdy, wystąpienia przed wspólnotami w miastach i wsiach Kirowohradszczyzny, nakręciwszy czterdzieści tysięcy kilometrów na liczniku auta. I teraz widzę, jak powoli zbierają się na placyku przed radą wiejską czy przed zamkniętym na zardzewiałą kłódkę klubem babcie z laskami, dziadkowie — lokalne autorytety polityczne. Po ubraniu, po błysku w oczach rozpoznajesz wiejskich nauczycieli, dla których jestem przede wszystkim ukraińskim pisarzem. Chcieli zrobić spotkanie z uczniami, ale minister Nikołajenko zabronił, choć sam opowiada o szalonych sukcesach ukraińskiej oświaty jako socjalista. We wszystkich kanałach telewizyjnych i radiowych. Schodzą się powoli. Ostrożnie legalizują się słuchacze mojego programu radiowego “Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim”, podchodzą i cichutko szepczą do ucha “Słyszymy, słyszymy…” Jeszcze ktoś prosi wrzucić list w Kijowie, bo tutaj, powiadają, lokalna mafia wszystko trzyma w swojej pięści. Jeszcze młody, ale już zgasły mężczyzna chucha mi w twarz gęstym wyziewem alkoholu i proponuje zagitować całą wieś “za Julią” za zaledwie “sto rubli”… Lecz najbardziej poraża podejrzliwość, nastawienie: no no, co ty nam naobiecasz? Już my nie raz głosowaliśmy i za “nową drogą” do wsi, i za “gazyfikacją”, i za “zwrotem oszczędności”, i za “podwyższeniem emerytur i płac”. Naobiecywali się. Czasami ryzykowałem, mówiąc: wam już naobiecywano wszystko, co tylko było możliwe, ja tego nie będę robił, więc wymyślcie sobie sami jeszcze jakąś obietnicę. Niektórzy przyjaźnie się uśmiechali, a niektórzy chmurnieli. Nie łgałem i nie przymilałem się do nich, jak to zazwyczaj robią podczas wyborczego ekstremum, ja tak im i mówiłem: proszę bardzo, wyładujcie swoją złość na mnie, dobrowolnie złożyłem z siebie mandat deputowanego, dlatego jestem nietykalny, możecie mnie szczypać, szturchać, jeśli wam od tego będzie lżej, ale nie róbcie tradycyjnych czy nowych błędów trzydziestego września. My, Ukraińcy, wyczerpaliśmy limit błędów. My jeszcze ani razu przez szesnaście lat nie mieliśmy proukraińskiej, patriotycznej większości w parlamencie. Nawet wtedy, w sierpniu dziewięćdziesiątego pierwszego, kiedy zdemoralizowani i przestraszeni niepewnością komuniści z “grupy 239” poszli za ukraińskimi patriotami z “Rady Narodowej”, ogłaszając odnowienie państwa ukraińskiego. Nadbałtyccy, Czesi, Słowacy, Polacy, Węgrzy, Bułgarzy, Rumuni, młode niepodległe kraje regionu Bałkanów tak szybko pokonały naturalne, logiczne, kryzysowe zjawiska okresu przejściowego do samodzielnego, suwerennego życia tylko dlatego, że zrozumiały: tylko prawdziwie patriotyczny, zakochany w swojej ziemi i swoim narodzie człowiek, wybrany do najwyższej władzy, nie zdradzi swojej miłości, nie zawróci mu się w głowie, bo rozumie kolosalną odpowiedzialność przed przeszłością, teraźniejszością i przyszłością, przed historią swojego narodu. W końcu, w patriotyczną duszę razem z niezłomnością najwyższej próby zakodowuje się wzorcowy poziom moralności. Przypomnijcie sobie choćby Wałęsę, Havla, Brazauskasa, Kwaśniewskiego… I postawcie obok tych ludzi pierwszych kompartyjnych imitatorów niepodległości w krajach Azji Środkowej, Zakaukazia, Mołdawii, Białorusi i Rosji — i zrozumiecie, dlaczego jedni dawno przekroczyli wysoki europejski próg, mają wysokie standardy socjalne i prawne życia, a inni zajmują się samobójstwem, drugorzędnymi problemami? Tłoczą się w “sieniach”, czy też inaczej — przedpokojach kremlowskich gabinetów. W tym także wielka nowonarodzona Ukraina — państwo rozmiarów Francji. Bo Ukraińcy wybrali na prezydenta najpierw kompartyjnego karierowicza Makarowicza, który uspokaja naród: “Mamy to, co mamy…”, ale nie wyjaśnia, gdzie podziała się reszta. A potem oddali władzę gitarzyście-preferansjaliście i zawodowemu intrygantowi, który przez dwie kadencje rozdał swoim pochlebcom dwie trzecie ogólnoukraińskiego bogactwa i opuścił Ukrainę do poziomu kraju trzeciego świata. I już w wielu oczach zaświecił żywy blask, zniknęła zimna skamieniałość twarzy, ktoś z ostatniego rzędu przechodzi do pierwszych. Zauważony dziadek, który naczytał się “Silśkych Wistej” Spodarenki i to- Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki, który na minionych wyborach głosował na Moroza, a teraz stoi na “rozdrożu”, międląc w rękach samoróbkę, podróbkę “Eneidy” “anonimowego” poety-socjalisty, skierowaną przeciwko BJuT. I on już nie może ukryć, że ja, Wołodymyr Jaworiwski, nie jestem jego wrogiem, bo nie obiecuję mu “manny z nieba”, a zmuszam go do myślenia razem ze mną. Nie narzucam mu swojego stanowiska, wyzywam go na dyskusję. A potem — blok o szarej strefie gospodarki, która nie dodaje do budżetu państwa prawie połowy środków. A to — wasze emerytury i płace budżetówki. Kto jest zdolny wyciągnąć z cienia naszych nietykalnych oligarchów, jaki zdecydowany i bezkompromisowy premier? Myślcie, ludzie, myślcie. Przyszedłem nie po to, żeby się wam spodobać, a żebyśmy razem zastanowili się nad losem i naszego państwa, i każdego z nas, Ukraińców. I na zakończenie “rozgrzewki” społeczności — o biografii pierwotnej akumulacji kapitału na Donbasie. Okrutnej i krwawej. Podobnej nie było ani u dniepropetrowskiego, ani u kijowskiego, a tym bardziej — u galicyjskiego klanu. Z faktami i nazwiskami przedsiębiorców-nieboszczyków: Jewhena Szczerbania, Alika Greka, Anatolija Bandury, dziennikarza Ihora Ołeksandrowa i innych… I na finał: jakkolwiek by nie było, przy wszystkich błędach i słabościach — mamy dzisiaj Prezydenta. Wykształconego, patriotycznego, moralnego. Do tego on — poprawnie pisze słowa “profesor” i “premier”, łatwo wymawia nazwisko Hułaka-Artemowskiego i wie o istnieniu genialnej rosyjskiej poetki Anny Achmatowej… Zatem na pomoc Juszczence musimy posłać silnego, zdecydowanego, oddanego Ukrainie, nieugiętego w walce z oligarchami-cieniowcami premiera. Kto ona — myślcie sami. Dalej były pytania. Różne. Prymitywne, w rodzaju: czy “pociągniecie nam gaz?” Nie pociągnę, bo nie mam takich pieniędzy. Do tego gaz potrzebny jest połowie wsi na Ukrainie, do tego kwalifikuje się to jako przekupstwo wyborców. Trzeba ściągać podatek od ukraińskich cieniowców i planowo gazyfikować całą Ukrainę, a być może orientować się na elektroenergetykę, dobudowując kilka absolutnie bezpiecznych reaktorów najnowszego pokolenia niemieckiego czy francuskiego projektowania. Zamrożone oszczędności można zwrócić tylko kosztem ukraińskich zasobów, a nie liczyć na czekistowską sentymentalność Putina. Tak, trzeba nie naśmiewać się z ludzi, którzy odkładali grosz na “czarną godzinę”, która mogła nadejść w każdej chwili, wydzielając w tegorocznym budżecie żałosną sumę chyba tylko “na pogrzeb” wkładcy, a założyć kilka miliardów z “szarych” wpływów, a także wprowadzić podatek od bogactwa, w szczególności na nowo wybudowane wille na całej Ukrainie i skierować te środki na rozliczenie z wkładcami “Oszczadbanku”. Dlaczego nie mają ochrony socjalnej dzieci wojny po przyjęciu ustawy? Ktoś ze społeczności wykrzykuje: “Zapytajcie Moroza i Baraniwskiego! Oni przecież ani kopiejki nie założyli w budżet!” Czy będzie sprzedawana ziemia? Ona już jest sprzedawana. Pod Kijowem jedna ar kosztuje dziesięć-piętnaście tysięcy dolarów. Działa moratorium, ale macie prawo podarować ziemię czy oddać w dzierżawę na czterdzieści lat. Za pieniądze, oczywiście. Może lepiej robić to przejrzyście, żebyście znali cenę ara w waszej wsi, żeby was nie oszukali przyjezdni maruderzy. Przed tym, jak podejmować decyzję, — będziemy się z wami naradzać… Czego tylko nie pytają ludzie, mając przed sobą “żywego” przedstawiciela władzy… Lecz nieodmiennie w każdej wsi, w każdej studenckiej auli, w każdym zespole pracowniczym jak niespodziewany strzał: my ostatni raz zagłosujemy na ukraińskich patriotycznych demokratów, ale gdzie gwarancja, że nie powtórzy się szaleństwo wiosny 2006-go, że Prezydent nie będzie wsłuchiwał się w podszepty “drogich przyjaciół” i wszystko powtórzy się w jeszcze tragiczniejszej formie? Ja bez reszty rwałem swoją duszę, ja nawlekałem argumenty, ja zaglądałem w każde obecne, już rozbudzone z obojętności, oczy i dowodziłem: takie coś nie może się powtórzyć! Nie może! To — koniec Trzeciej Ukrainy. Czwartej może nie być. Tym razem ukraińskie grabie już będą miażdżyć czaszki, a nie nabijać siniaki czy guzy. Tak, mówiłem podczas dwustu dwóch spotkań z Ukraińcami w samym centrum mojej Ojczyzny: jeśli powtórzy się zeszłoroczny błąd patriotycznych sił — pierwszą ofiarą tej zdrady większości wyborców stanie się sam Prezydent. Tym razem oni cackać się już nie będą. Zatem dzisiaj jeszcze wszystko zależy od was, panie Prezydencie, jeszcze zależy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

SPOJRZENIE

Wołodymyr JAWORIWSKIJ. Wciąż jeszcze migoczą mi przed oczami tysiące rozbitych, łatanych-przełatanych ukraińskich dróg, tysiące zasmuconych, zwątpionych we wszystko oczu naszego ludu, któremu już tyle nakłamali, obłudnie naobiecywali polityczni kuglarze wszystkich kolorów podczas wielu poprzednich wyborów, że aż wstyd stanąć przed nimi w roli kandydata na deputowanego. A trzeba, bo zwątpienie, rozczarowanie i złość milionów naszego narodu mogą takiego narozrabiać, takiej kaszy nawarzyć, że na kilka pokoleń wystarczy wygarniać. My, członkowi Bloku Julii Tymoszenko, faktycznie rzuciliśmy wyzwanie proporcjonalnemu systemowi wyborów, przypisując kandydatów na deputowanych do konkretnych okręgów wyborczych. Do wyboru. Jasna sprawa, dusza moja rozdwajała się między małą ojczyzną — drogą mojej duszy Południową Winniczyzną (rejony kryżopolski, jampolski, piszczański, berszadzki, trostianecki, czeczelnicki) a żółkiewsko-jaworowskim okręgiem wyborczym w Galicji, który w wyborach 2002 roku mnie, wschodniaka, obdarzył osiemdziesięcioma tysiącami głosów. Choć mój główny rywal — galicjanin, cieniowy pseudobiznesmen — konwertujący duże sumy pieniędzy, wyrzucił na kampanię wyborczą półtora miliona dolarów. Lecz wiedziałem, że Galicja i tym razem poprowadzi do władzy siły patriotyczne (nieważne, czy to ludzie z Bloku Julii Tymoszenko, czy Naszej Ukrainy), wiedziałem, że i moja rodzinna Winniczyzna nie narobi głupstw, przedtem objechałem wszystkie dopiero co wymienione rejony, występowałem w centrach rejonowych i przekonałem się: moi ziomkowie wiedzą, jak trzeba głosować. A z pamięci nie wychodził cieszący się złą sławą setny kirowohradzki okręg, gdzie przepracowałem trzy tury wyborów prezydenckich w 2004 roku. Ze strzelaniną, z rozpiłowaniem sejfu z kartami do głosowania o czwartej godzinie po południu, kiedy większość Ukrainy już zagłosowała (przewodnicząca komisji obwodowej zabrała klucze i schowała się, żeby zerwać wybory). To był najtrudniejszy okręg na Ukrainie. Cichy, prowincjonalnie łagodny Kirowohrad (na centralnym placu przed nosem rzekomo ukraińskiej władzy stoi Sierioża Kirow, który, jak mówią, nawet nie wiedział, że na planecie istnieje Jelisawetgrad, stoi, demonstrując chyba tylko swoje spodnie typu „oficerki”) doznał wtedy niezasłużonego przezwiska — bandyckie, kryminalne legowisko. Tak właśnie było wbrew woli kirowohradczyków. Dzięki mandatowi deputowanego udało mi się przebić przez milicyjne kordony i przeniknąć do laboratorium fałszerzy wyborów prezydenckich w Kirowohradzie. Złapałem na gorącym uczynku zastępcę przewodniczącego rady miejskiej Wadyma Wołkanowa, patrzył na mnie wściekłymi oczami i odchylał poły marynarki, żebym zauważył na jego pasie kaburę z pistoletem. I przypomniałem sobie, że już widziałem tę wściekłą twarz. Na operacyjnej taśmie filmowej: aresztują go kirowohradzcy milicjanci, zakładają kajdanki, kładą twarzą na asfalt, a on krzyczy: „Świadkowie, ja was wszystkich usunę!”. A teraz on nie tylko jest na wolności, ale i przy władzy i fałszuje wybory prezydenckie na korzyść regionalnych. Fałszuje bezczelnie, wyzywająco, nie bojąc się odpowiedzialności. On po prostu zmuszał zmęczonych, przerażonych przewodniczących komisji obwodowych, których sam mianował, do przepisywania protokołów na korzyść Janukowycza. Grupa ogolonych na łyso osiłków odpychała mnie do głębokiej studni między schodami, a ja powiedziałem im: „Wołkanow znowu wyjdzie suchy z wody, a odpowiadać będziecie wy”, i pozwolili mi wyskoczyć z ich kręgu. Widząc znaczną przewagę Juszczenki, przedstawiciele regionalnych w komisjach po prostu rozbiegali się. Ze mną z Kijowa przyjechała grupa patriotycznej młodzieży na czele z Pawłem Smirnowem. Zrzucili się pieniędzmi, żeby od nikogo nie zależeć, i poprosili, żeby pojechać do Kirowohradu. Wysoko wykształceni, ostrzy, odważni — jak oni wtedy „biegali” z komisji do komisji, jak wspierali swoją obecnością uczciwych członków komisji, jak nie pozwalali sfałszować wyników głosowania

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdjęcie O. Łytwynenka, czy też raczej rzeczywiste fakty historyczne, dowodzą, że ukraiński nacjonalizm lat 20.–50. był integralno-nacjonalistycznym ruchem, a UPA — ukraińską armią nacjonalistyczną, która prowadziła wojnę nie tylko o formalną niepodległość Ukrainy i bynajmniej nie o ustrój demokratyczny, lecz o Państwo Ukraińskie, w którym po etapie dyktatury narodowej ustanowiono by reżim nacjokracji, opisany przez wiodącego ideologa OUN Mykołę Sciborskiego. Nie tylko liberalna publiczność „podlizuje się” do UPA. W ostatnim czasie w tym kierunku zaktywizowały się ugrupowania tzw. „nowej lewicy”, które w dążeniu do odcięcia się od „starych” postanowiły „przemyśleć” historyczną rolę UPA. „Lewaki” wypaczają ukraiński nacjonalizm już na własną modłę, rzutując na niego swoje chorobliwe fantazje i „klasowe” bzdury. Skala i historyczna rola OUN i UPA były tak brzemienne w skutki i pozostawiły po sobie tak głęboki ślad, że liberałowie nie mogą tego ruchu zignorować. Dlatego poszli bardziej podstępną drogą — wykrzywili go, tym samym umożliwiając przypisanie nacjonalizmu liberalizmowi i marginalizację dzisiejszego ruchu prawicowego, który w ten sposób traci swoje korzenie. Krystalicznie czystą wodę rycerskiej tradycji ukraińskiego nacjonalizmu zanieczyścili brudnym strumieniem liberalnego kłamstwa. Ukraiński nacjonalizm przez dziesięciolecia przemilczali, oszczerstwami obrzucali i pluli na niego komuniści. Teraz widzimy, że tę rolę na siebie wzięli liberałowie i, jak zawsze, różnią się od komunistów jedynie metodami: jeśli ci drudzy działają wprost, to pierwsi pod pozorem „sojuszników” wkradają się do naszej świadomości i po cichu wykonują swoją robotę, bezwstydnie fałszując nacjonalizm. Często rozmawiam z ludźmi, którzy popierają liberalne ujęcie OUN i UPA. Na moje zarzuty, że ich „teoria” jest w całości zbudowana na bzdurach i szkodzi nacjonalizmowi, odpowiadają, że owszem, tak jest, ale „na dworze XXI wieku” i że „musimy przedstawiać wszystko właśnie tak, bo inaczej społeczeństwo tego nie przyjmie”. Absurd! Dlaczego mielibyśmy się „wstydzić” i, czerwieniąc się, wpatrywać w podłogę, kiedy ktoś nam mówi, że w OUN była antydemokratyczna i autorytarna ideologia? Owszem, była! I co więcej, właśnie dlatego, że dziś „na dworze XXI wieku” i europejska cywilizacja stoi na krawędzi przepaści, musimy kontynuować te chwalebne tradycje, odnawiając je. Druga wojna światowa dawno się skończyła, w przeszłość odeszły też lata heroicznego oporu UPA. Ale wojna ideologiczna wokół UPA trwa, i ukraińscy nacjonaliści muszą ją prowadzić na dwa fronty — z jawnymi ukrainożercami („lewicą”) i ukrytymi ukrainożercami — liberałami i pseudonacjonalistami. I jeśli linia frontu z pierwszymi jest wyraźnie zarysowana i przebiega nie tylko przez sale uniwersyteckie i biblioteki, lecz także przez ulice, to z drugimi wszystko jest o wiele trudniejsze. Wyraźnego frontu nie ma, celowiej mówić o serii dywersji ideologicznych, przeprowadzonych na naszym tyłach. Ale teraz, kiedy nowy nacjonalizm nabiera sił, ostateczne rozgraniczenie, także na ulicach, nastąpi wkrótce. UKRAIŃSKA DROGA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wojna ideologiczna o ukraińskie dziedzictwo

Temat Ukraińskiej Powstańczej Armii nigdy nie był problemem, który rozpatrywano by wyłącznie w aspekcie historycznym. Spory wokół OUN i UPA powstają nie tylko w środowisku zawodowych historyków, ale przenoszą się także na wszystkich mniej lub bardziej politycznie aktywnych osób. W zależności od odpowiedzi na pytanie o interpretację istoty i historycznej roli ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego lat 20.–50. ubiegłego wieku będziemy mieli różny ideologiczny obraz współczesności. Właśnie dlatego walka wokół UPA jest dziś tak zacięta. Andrij Illjenko Tradycyjnie istnieje przekonanie, zgodnie z którym w kwestii OUN i UPA istnieją jedynie dwa punkty widzenia. Pierwszy punkt widzenia, reprezentowany przede wszystkim przez tzw. siły „lewicowe” i po prostu prorosyjskie, wychodząc z czysto moskiewsko-radzieckiej interpretacji historii, ocenia rolę OUN i UPA skrajnie negatywnie, używając jako głównych argumentów autorytarnej i „profaszystowskiej” ideologii OUN oraz „kolaboracjonizmu” UPA. Drugi punkt widzenia, reprezentowany przez nacjonalistów i liberałów (większość z nich), ocenia historyczną rolę UPA pozytywnie i opowiada się za jej państwowym uznaniem. Lecz takie „bipolarne” podejście jest skrajnie naciągane i warunkowe. W rzeczywistości, aby zrozumieć głęboką istotę tego problemu, trzeba zajrzeć głębiej. Zatem wokół spuścizny UPA walczą nie dwa, lecz co najmniej trzy obozy. O ile w odniesieniu do obozu prorosyjskiego jest coraz mniej do zrozumienia, o tyle wśród tych, którzy opowiadają się za uznaniem UPA, są dwie grupy, które interpretują ukraiński ruch nacjonalistyczny XX wieku, lata 20.–50., w różny sposób. Zacznijmy od liberalnego, czyli pseudonacjonalistycznego, traktowania OUN i UPA. Tego poglądu trzymają się nie tylko otwarci liberałowie, ale i niemało „nacjonalistów”. Liberałowie uznają pozytywną rolę UPA i uzasadniają to tak: — „Antyfaszyzm” i „demokratyzm” OUN i UPA. Liberałowie przedstawiają jako wzorzec ideologii OUN zredagowany i wypaczony wariant nacjonalizmu emigracyjnego, z którego usunięto wszystko, co przeczyło liberalnemu światopoglądowi. Tak nacjonalizm diaspory „pozbył się” całych warstw ideowych, które były w OUN do 1943 roku, jak choćby tematu rasy, wielkomocarstwowości, interpretacji ówczesnych obcych ruchów o podobnym charakterze itd. (podstępność nie znała granic — do dziś dzieła czołowych ideologów OUN są bezwstydnie „redagowane” przez „liberalnych nacjonalistów”). Ponadto narzuca się myśl, że walka między ukraińskimi powstańcami a Niemcami była strategiczna i niemal przede wszystkim wywołana „niezgodnością ideologiczną”. — „Internacjonalizm” UPA. Liberałowie twierdzą, że niemal 40 procent (!) żołnierzy UPA nie było Ukraińcami, lecz Azerbejdżanami, Uzbekami, Żydami itd. Stale podkreślając rzekomo „międzynarodowy”, a nie narodowy charakter UPA, liberałowie nadają oddziałom ukraińskich nacjonalistycznych powstańców wygląd jakichś „brygad międzynarodowych”, które walczyły o „wolność i demokrację”. — „Pacyfizm” UPA. Jest to uszczegółowienie innej, bardziej rozległej liberalnej mitologemy — o „miłującym pokój” charakterze Ukraińców i braku w nich wojowniczości i agresywności. Odpowiednio, twierdzą liberałowie, jeśli do UPA ktoś szedł, to głównie z braku wyjścia, metody walki o twardym charakterze w UPA nie były stosowane, a w ogóle w UPA niemal co drugi nie był Ukraińcem, czyli Ukraińcy nie są zbyt zdolni do wojny. Po co liberałom to wszystko propagować, po co wypaczać istotę OUN i UPA? Ich odpowiedź brzmi: tylko przedstawiając zliberalizowaną interpretację tych formacji, można będzie zalegitymizować je w oczach „ukraińskiej i światowej opinii publicznej”. W rzeczywistości jest to obłuda, za którą kryje się znacznie podstępniejsze dążenie do ostatecznej deaktualizacji i marginalizacji ukraińskiego nacjonalizmu w wymiarze historycznym i w wymiarze współczesności oraz przekształcenia go w dodatek do liberalizmu. Liberalizacja oznacza legitymizację tylko dla samych ideowych liberałów, których, na szczęście, nie ma tak wielu, jak się wydaje. Nikogo z przeciwników UPA ta liberalizacja nie przekona (w rzeczywistości nie można ich, a co najważniejsze — nie trzeba ich w czymkolwiek przekonywać), natomiast dla nacjonalizmu takie wypaczenie historii staje się coraz bardziej traumatyczne. Teraz rozważmy właściwie nacjonalistyczne podejście do interpretacji OUN i UPA, które zasadniczo różni się od liberalnego. Nacjonalizm zaprzecza wszystkim liberalnym mitom o UPA, przed­stawiając

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

REALIA SKŁADU ETNICZNEGO LUDNOŚCI UKRAINY

Wołodymyr SKLAR, doktorant Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Jak świadczy historia pierwszych lat niepodległości Ukrainy, procesy etniczne są ściśle powiązane ze społeczno-politycznymi, co szczególnie wyraźnie uwidaczniało się podczas wyborów Prezydenta oraz deputowanych Rady Najwyższej. Problemy etniczne, w szczególności status języka ukraińskiego i rosyjskiego, począwszy od 1994 roku, przekształcają się w technologie wyborcze. Niestety, nie tylko w literaturze naukowej, ale przede wszystkim w publicystyce istnieją radzieckie mitologemy o „wzroście polietniczności ludności” Ukrainy. Szczególnie „popularnym” pozostaje mit o „130 etnosach”. Mit ten powstał po opublikowaniu materiałów spisu ludności z 2001 roku, gdzie podano wykaz 132 grup etnicznych. Wcześniej, w materiałach spisu ludności Ukrainy z 1989 roku, opublikowanych przez Centralny Urząd Statystyczny ZSRR w 1991 roku, przedstawiono 17 największych pod względem liczebności etnosów Ukrainy, liczących ponad 30 tys. osób każdy. W materiałach spisu ludności z 1989 roku, opublikowanych w 1991 r. przez nowo utworzone Ministerstwo Statystyki Ukrainy, znajdowało się 51 nazw etnosów, z których każdy liczył ponad 1000 osób. Brak pełnego wykazu etnosów Ukrainy w podsumowaniach spisu z 1989 roku doprowadził do powstania błędnego przekonania nawet w środowisku profesjonalnych naukowców, że w czasach niepodległości na Ukrainie pojawili się przedstawiciele etnosów, których nie było w poprzednich ogólnozwiązkowych spisach. W rzeczywistości, jak świadczą materiały archiwum Państwowego Komitetu Statystyki Ukrainy, według spisu z 1989 roku na Ukrainie liczono 128 grup etnicznych. Metodykę przeprowadzania spisu ludności zapewniał Centralny Urząd Statystyczny ZSRR według jednolitych standardów. Centralny Urząd Statystyczny Ukraińskiej SRR nie był organem samodzielnym, lecz technicznym oddziałem Centralnego Urzędu Statystycznego ZSRR. Podczas przeprowadzania spisu w 1989 roku nazwy etnosów na Ukrainie nie były ułożone w porządku alfabetycznym, lecz według ich hierarchii w składzie ZSRR, dzieląc się na siedem grup. Do pierwszej grupy wchodziło 15 tytularnych etnosów republik związkowych, ale nie w porządku alfabetycznym i nawet nie według liczebności. Na przykład Białorusini w ZSRR pod względem liczebności ustępowali Uzbekom i Kazachom, ale zajmowali trzecie miejsce w wykazie po Rosjanach i Ukraińcach. W każdej z pozostałych sześciu grup etnosy umieszczano w porządku alfabetycznym. Do drugiej grupy wchodziło 29 etnosów, które nadały nazwy republikom autonomicznym, włączając także 10 grup etnicznych Dagestanu. Trzecia grupa składała się z przedstawicieli 6 etnosów, które posiadały obwody autonomiczne. Czwarta grupa — 8 etnosów, które nadały nazwy okręgom narodowym. Do piątej grupy wchodziło 19 rdzennych ludów Północy europejskiej części Rosji i Syberii. 16 etnosów europejskiej części ZSRR, Kaukazu i Azji Środkowej tworzyło szóstą grupę. Do ostatniej, siódmej grupy należeli „obcokrajowcy”, 35 etnosów — przybyszów spoza granic ZSRR. W tej grupie znaleźli się także „Afgańczycy” oraz „ludy Indii i Pakistanu”, co było określeniem nie pochodzenia etnicznego, a obywatelstwa. Dlatego 17 największych pod względem liczebności mniejszości etnicznych Ukrainy według metodyki spisu z 1989 roku znalazło się w czterech różnych grupach. Sześć — w pierwszej grupie (Rosjanie, Białorusini, Mołdawianie, Ormianie, Azerowie i Gruzini), Tatarzy — w drugiej, Żydzi — w trzeciej, Tatarzy krymscy, Romowie i Gagauzi — w szóstej. Jeszcze sześć etnosów Ukrainy znalazło się w grupie „obcokrajowców”: Bułgarzy, Węgrzy, Rumuni, Polacy, Grecy i Niemcy. W spisie z 2001 roku na Ukrainie zachowano wykaz etnosów z 1989 roku, ale zamiast podziału na grupy umieszczano je w porządku alfabetycznym po Ukraińcach. Do 128 nazw dodano jeszcze cztery: Szwedzi, Turcy meschetyńscy, Kanadyjczycy i Chilijczycy, czyli łącznie 132 etnosy. Ogólnoukraiński spis ludności z 2001 roku faktycznie przeprowadzono na podstawie metodologii spisów radzieckich w określaniu składu etnicznego ludności Ukrainy. Ale w odróżnieniu od spisu z 1989 roku, publikacja materiałów spisu z 2001 roku dotycząca składu etnicznego ludności była pełniejsza. Na dynamikę liczebności ludności Ukrainy w latach 1989—2001 wpływały poziom urodzeń i zgonów, a także migracje. Od 1991 roku na Ukrainie rozwinęły się procesy depopulacyjne. Kryzys demograficzny na Ukrainie zaostrzyła także masowa migracja zarobkowa, która szczególnie aktywnie nasiliła się od drugiej połowy lat 90. W poszukiwaniu zarobku z Ukrainy migrują przede wszystkim społecznie aktywni przedstawiciele wieku produkcyjnego. Według obliczeń naukowców Instytutu Demografii i Badań Społecznych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, bezpośrednie straty migracyjne Ukrainy w okresie od początku 1994 roku do końca 2001 roku wyraźnie przekroczyły 1 mln osób. Struktura etniczna ludności zależała nie tylko od procesów migracyjnych i depopulacyjnych. Zmieniała się ona także pod wpływem procesów asymilacji etnicznej, czyli zmiany samoidentyfikacji etnicznej przedstawicieli poszczególnych etnosów. Absolutną większość wśród całej ludności Ukrainy stanowili Ukraińcy. W skład ludności Ukrainy wchodzą także przedstawiciele innych grup etnicznych. Ale nie wszystkich można zaliczyć do mniejszości etnicznych. Według znanego określenia F. Capotortiego, pojęcie „mniejszość etniczna” to grupa ludności, która różni się od głównej grupy ludności swoim pochodzeniem etnicznym, narodowością, językiem lub religią; liczebnie ustępuje głównej grupie ludności; nie zajmuje dominującej pozycji w kraju; wykazuje pragnienie zachowania swojej odrębności i kultury, tradycji, religii lub języka; nie składa się z niedawnych imigrantów lub uchodźców; posiada głębokie korzenie w kraju zamieszkania (z reguły obywatele tego kraju). Zatem najważniejszymi kryteriami określenia statusu mniejszości etnicznej mogą być przede wszystkim liczebność, która wpływa na możliwość samoodtwarzania etnicznego, czas przebywania na terytorium Ukrainy, czyli poziom zakorzenienia, a także typ osadnictwa: rozproszony lub zwarty. Przedstawiciele poszczególnych etnosów, niedawni migranci i uchodźcy do mniejszości etnicznych nie należą. Ogólna liczebność ludności Ukrainy zmniejszyła się z 51 452 034 osób w 1989 roku do 48 240 902 osób w 2001 roku, czyli o 6,24 % (3 211 132 osoby). W tym samym czasie obserwowano, choć nieznaczny, wzrost liczebności Ukraińców — o 0,33% (122 640 osób), z 37 419 053 osób do 37 541 693 osób. Zmniejszenie ogólnej liczby ludności Ukrainy w latach 1989—2001 nastąpiło wyłącznie kosztem mniejszości etnicznych. Ich łączna liczebność spadła z 14 032 804 osób do 10 510 570 osób, czyli o 25,10% (3 522 234 osoby). Przeciwne kierunki zmian liczebności Ukraińców i mniejszości etnicznych doprowadziły do zmian w składzie etnicznym ludności Ukrainy. Udział Ukraińców wzrósł z 72,73% w 1989 roku do 77,82% w 2001 roku, czyli o 5,09%. W tym samym czasie udział mniejszości etnicznych zmniejszył się z 27,27% do 22,18%, kolejne 0,39% stanowił udział osób, które nie wskazały swojego pochodzenia etnicznego. Wzrost liczebności Ukraińców w latach 1989—2001 stał się następstwem nie przyrostu naturalnego, a wynikiem zmian etnicznej samoidentyfikacji części przedstawicieli mniejszości etnicznych, którzy mieli częściowo ukraińskie pochodzenie etniczne. Depopulacja wśród Ukraińców w osiedlach wiejskich rozpoczęła się jeszcze w 1977 roku, a w miastach — w 1993 roku. Pod względem pochodzenia spośród 131 etnosów Ukrainy 19 to przybysze z Europy: Bułgarzy, Węgrzy, Rumuni, Polacy, Grecy, Niemcy, Słowacy, Czesi, Albańczycy, Hiszpanie, Finowie, Serbowie, Włosi, Francuzi, Szwedzi, Holendrzy, Chorwaci, Austriacy, Anglicy. 17 etnosów było przybyszami z Azji: Koreańczycy — deportowani z Dalekiego Wschodu do Azji Środkowej, a stamtąd w latach 80. zaczęli migrować na Ukrainę, Arabowie, Wietnamczycy, Turcy, Asyryjczycy, Chińczycy, Kurdowie, „narody Indii i Pakistanu”, Afgańczycy, Persowie, Ujgurzy, Dunganie, Chałchasi (Mongołowie), Beludżowie, Japończycy, a także przybysze z Azji Żydzi i Romowie, którzy jeszcze w średniowieczu przez kraje Europy trafili na Ukrainę. 4 etnosy — z Ameryki: Amerykanie (obywatele USA), Kanadyjczycy, Kubańczycy i Chilijczycy. Pozostałe 87 etnosów pochodziło z terytorium byłego ZSRR, w tym Białorusini, Mołdawianie, z krajów bałtyckich — 4: Litwini, Łotysze, Liwowie i Estończycy (część z nich przesiedliła się na Krym w XIX w.), z Zakaukazia — 6: Ormianie, Azerowie, Gruzini, Abchazi, gruzińscy Żydzi oraz Turcy meschetyńscy, deportowani w 1944 roku do Azji Środkowej, a stamtąd od końca lat 80. zaczęli przesiedlać się na Ukrainę. Z Azji Środkowej pochodziło 7 etnosów: Uzbecy, Kazachowie, Tadżycy, Turkmeni, Kirgizi, Karakałpacy, środkowoazjatyccy Żydzi. Historyczną Ojczyzną dla pozostałych 68 etnosów było terytorium Federacji Rosyjskiej. W szczególności Rosjanie, 8 etnosów Powołża i Uralu: Tatarzy, Czuwasze, Mordwini, Udmurci, Baszkirzy, Maryjczycy, Komi, Komi-Permiacy, Kałmucy, 23 etnosy Północnego Kaukazu: Osetyjczycy, Lezgini, Czeczeni, Dargijczycy, Awarowie, Lakowie, Tabasaranowie, Kumycy, Udini, Kabardyjczycy, Ingusze, Nogajowie, Adygejczycy, Bałkarzy, Czerkiesi, Karaczajowie, Rutulcy, Tałyszowie, Abazyni, Agulowie, Cachurowie, Tatowie i górscy Żydzi. Wszystkie pozostałe 35 etnosów pochodziło z północy Europejskiej Rosji, Syberii i Dalekiego Wschodu: Karelowie, Buriaci, Jakuci, Nieńcy, Chakasowie, Ałtajczycy, Chantowie, Mansowie, Tuwińcy, Dołganie, Czukcze, w tym 22 etnosy-relikty: Orokowie, Iżorowie, Niwchowie, Orocze, Wepsowie, Czuwance, Saamowie, Ewenkowie, Ulczowie, Koriacy, Selkupowie, Negidalcy, Eweni, Nganasanie, Nanajowie, Udegejczycy, Keci, Szorowie, Ency, Itelmeni, Tofalarzy, Jukagirzy, a także Eskimosi — przybysze z Alaski oraz Aleuci — z Wysp Aleuckich. Na terenach współczesnej Ukrainy, oprócz Ukraińców, odbyła się etnogeneza Tatarów krymskich, Karaimów, Krymczaków oraz częściowo Gagauzów. W 2001 roku liczebność Karaimów wynosiła 1 196 osób, Krymczaków — 406 osób. Spośród 131 etnosów 49 posiadało własną państwowość poza granicami Ukrainy, a 44 — autonomię. Absolutną większość wśród etnosów — przybyszów z przestrzeni poradzieckiej stanowią migranci czasów radzieckich, którzy nie mieli obszarów zwartego osadnictwa, a koncentrowali się głównie w miastach na południu i wschodzie Ukrainy. Wśród przybyszów z Azji — migranci ostatnich dwóch dekad. Pod względem liczebności przedstawiciele 131 etnosów dzielą się na dwie nierówne grupy. 17 przedstawicieli należy do mniejszości etnicznych Ukrainy, liczebność każdej z nich istotnie się różniła, ale przekraczała w 2001 roku 30 tys. osób: Rosjanie, Białorusini, Mołdawianie, Tatarzy krymscy, Bułgarzy, Węgrzy, Rumuni, Polacy, Żydzi, Ormianie, Grecy, Tatarzy, Romowie, Azerowie, Gruzini, Niemcy i Gagauzi. Z tych 17 mniejszości tylko dla Tatarów krymskich i częściowo dla Gagauzów terytorium Ukrainy jest historyczną ojczyzną. Większość Gagauzów skupiona jest w sąsiadujących z Ukrainą rejonach Mołdawii. Sześć mniejszości pochodzi z krajów, które graniczą z Ukrainą: Rosjanie, Białorusini, Mołdawianie, Węgrzy, Rumuni i Polacy. Cztery z nich posiadały jeszcze w XX w. status mniejszości dominującej: Węgrzy — na Zakarpaciu, Rumuni — na Bukowinie i w Podunaju, Polacy — w Galicji i na Wołyniu, Rosjanie — na całym terytorium Ukrainy do 1991 roku. Pod względem czasu przebywania na terytorium Ukrainy mniejszości etniczne istotnie się różnią i dzielą się na dwie grupy. Do pierwszej należą mniejszości, które zamieszkiwały Ukrainę nie mniej niż 200—250 lat, czyli mniejszości tradycyjne. Druga grupa łączy najnowsze mniejszości, które Zdjęcia O. Łytwynenki składają się głównie z potomków niedawnych migrantów. Do mniejszości tradycyjnych (historycznych) bezsprzecznie należą Mołdawianie, Rumuni, Bułgarzy, Węgrzy, Polacy, Żydzi, Grecy, Romowie, Gagauzi. Rosjanie, Białorusini i Ormianie według formalnych kryteriów należą do mniejszości tradycyjnych, ale faktycznie składają się głównie z migrantów drugiej połowy XX wieku oraz ich potomków w pierwszym pokoleniu, czyli są to najnowsze mniejszości etniczne. Według spisu ludności z 2001 roku tylko 59,55% Rosjan i 25,77% Białorusinów urodziło się na Ukrainie. Głównie z migrantów epoki radzieckiej i ich potomków składają się jeszcze trzy etnosy — Azerowie, Gruzini i Tatarzy. W dość niejednoznacznej sytuacji znalazły się mniejszości etniczne, deportowane z Ukrainy w czasach stalinowskiego totalitaryzmu, przede wszystkim dotyczy to Tatarów krymskich i Niemców. Prawie 50 lat przebywali oni poza granicami Ukrainy nie z własnej woli. Dlatego przesiedlenie na Ukrainę tylko dla starszego pokolenia, którego dzieciństwo lub młodość minęły na jej terytorium, stało się prawdziwym powrotem do historycznej ojczyzny. Średnie i młodsze pokolenie faktycznie należą do najnowszych mniejszości etnicznych. To znaczy, że łącznie 17 etnosów można zaliczyć do mniejszości tradycyjnych i najnowszych Ukrainy, które pod względem liczebności mają sprzyjające warunki do samoodtwarzania się we własnym środowisku etnicznym. Wszystkie inne etnosy, z nielicznymi wyjątkami (Karaimi, Krymczacy, Czesi, Słowacy, Albańczycy, Estończycy i Szwedzi), należą do najnowszych etnosów, które pojawiły się na Ukrainie w drugiej połowie XX wieku. Pojawienie się przeważającej większości etnosów tej grupy stało się bezpośrednim skutkiem przebywania Ukrainy w składzie ZSRR. Wyjątek stanowią przedstawiciele etnosów azjatyckich, którzy znaleźli się na terytorium Ukrainy w czasach niepodległości jako obcokrajowcy. Pod względem charakteru osadnictwa (z wyjątkiem Rosjan) wszystkie 16 mniejszości etnicznych Ukrainy to mniejszości regionalne. Żadna z nich nie dominuje pod względem liczebności wśród całej populacji poszczególnych obwodów. Rosjanie są osiedleni głównie w miastach we wszystkich obwodach, ale stanowią absolutną większość tylko wśród całej populacji Sewastopola i ludności miejskiej Autonomicznej Republiki Krymu. Wśród ludności wiejskiej autonomii Rosjanie stanowią większość względną. Spośród 17 mniejszości sześć posiada obszary zwartego osadnictwa w 1—2 obwodach: Grecy — w donieckim, Tatarzy krymscy — w Autonomicznej Republice Krymu, Węgrzy — w zakarpackim, Gagauzi — w odeskim, Rumuni — w czerniowieckim i zakarpackim, Mołdawianie — w odeskim i czerniowieckim,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

MIT „O 130 NARODACH"

Bułgarzy — na Odessczyźnie i w obwodzie zaporoskim. Większość Tatarów krymskich, Węgrów, Gagauzów, Rumunów, Mołdawian i Bułgarów skupia się na wsiach. Wśród pozostałych 11 mniejszości większość stanowi ludność miejska, a dominuje rozproszony typ osadnictwa. Ponad 50 % liczebności każdej z nich przypada na 3—6 obwodów Ukrainy. Głównym obszarem skupienia mniejszości etnicznych na Ukrainie były obwody południowe i wschodnie, a także zachodnie — czerniowiecki i zakarpacki. Najliczniejszą mniejszością etniczną na Ukrainie byli Rosjanie. Ich liczba zmniejszyła się z 11 355 582 osób w 1989 roku do 8 334 141 osób w 2001 roku, czyli o 26,61 % (3 021 441 osób). Oznacza to, że dzięki Rosjanom zmniejszyła się także łączna liczebność mniejszości etnicznych Ukrainy (o 85,78 %) i całej jej ludności (o 94,09 %). W wyniku intensywnego spadku liczby Rosjan zmniejszył się także ich udział w ogólnej liczbie ludności Ukrainy: z 22,07 % w 1989 roku do 17,28 % w 2001 roku, czyli o 4,79 %. Ponieważ łączna liczebność mniejszości etnicznych na Ukrainie zmniejszała się nieco wolniej niż liczba Rosjan, zmieniła się także struktura mniejszości etnicznych. Udział Rosjan wynosił w 1989 roku 80,92 % łącznej liczebności mniejszości etnicznych, a w 2001 roku — 79,29 %. Mimo tego spadku czterech z pięciu przedstawicieli mniejszości etnicznych Ukrainy było pochodzenia etnicznego rosyjskiego. Intensywnemu zmniejszeniu liczby Rosjan na Ukrainie w krótkim czasie (12 lat) sprzyjało kilka czynników: po pierwsze, procesy depopulacyjne od 1992 roku, wynikające ze spadku wskaźnika urodzeń i wzrostu współczynnika umieralności. Po drugie, ograniczenie masowej migracji Rosjan na Ukrainę oraz częściowe przesiedlenie ich części na historyczną ojczyznę, szczególnie na początku lat 90. w warunkach zaostrzenia kryzysu społeczno-gospodarczego. I trzeci, najważniejszy czynnik: wśród Rosjan rozpowszechnione były nie tylko rodziny endogamiczne (monoetniczne), lecz także egzogamiczne (międzyetniczne). W wyniku odrodzenia ukraińskiej państwowości procesy etniczne nabrały naturalnego charakteru, gdy rdzenna większość asymiluje mniejszość przede wszystkim poprzez małżeństwa międzyetniczne. Dzieci urodzone w takich małżeństwach w większości określają swoje pochodzenie etniczne na korzyść dominującej większości. Dlatego część Rosjan o mieszanym pochodzeniu etnicznym, czyli urodzonych w rodzinach ukraińsko-rosyjskich, w 2001 roku uznała swoją przynależność do Ukraińców, co oznaczało zmianę ich samoidentyfikacji etnicznej. Dlatego też łączna liczebność Ukraińców w latach 1989—2001 wzrosła wyłącznie dzięki Ukraińcom mówiącym po rosyjsku. Uznanie ukraińskiego pochodzenia etnicznego jest znacznie prostsze niż przyswojenie wcześniej utraconego języka jako ojczystego. Ponadto większość Rosjan to przede wszystkim migranci z czasów radzieckich oraz ich potomkowie w pierwszym pokoleniu. Tak więc według spisu z 2001 roku 40,45 % Rosjan mieszkających na Ukrainie urodziło się poza jej granicami. Do 1991 roku Rosjanie nie czuli się mniejszością etniczną i stali się nią dopiero po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Z tych względów Rosjanie na Ukrainie są faktycznie mniejszością w pierwszym pokoleniu, przede wszystkim z punktu widzenia samoświadomości nowego dla nich statusu. Łączna liczebność przedstawicieli pozostałych 130 narodowości również zmniejszyła się z 2 677 222 osób w 1989 roku do 2 176 429 osób w 2001 roku, czyli o 18,71 % (500 793 osoby). Ich udział w całej ludności Ukrainy zmniejszył się z 5,20 % do 4,51 %, czyli o 0,79 %. Dzięki zmniejszeniu się udziału Rosjan nieco wzrósł udział tej grupy ludności w ogólnej liczbie mniejszości etnicznych: z 19,08 % do 20,71 %, czyli o 1,63 %. W latach 1989—2001 nastąpił wzrost liczebności pięciu mniejszości etnicznych. Najbardziej wzrosła liczebność Tatarów krymskich — o 430,24 % (201 386 osób), Ormian — o 84,30 % (45 694 osoby), Gruzinów — o 45,28 % (10 659 osób) oraz Azerbejdżanów — o 22,23 % (8 215 osób). Wzrost liczebności tych czterech mniejszości był wynikiem masowych migracji na terytorium Ukrainy. Tatarzy krymscy powracali z Azji Środkowej, dokąd deportowano ich jeszcze w 1944 roku. Masowe przesiedlenia Ormian, Gruzinów i Azerbejdżanów zostały spowodowane konfliktami międzyetnicznymi na Zakaukaziu w latach 90. W wyniku zmiany samoidentyfikacji etnicznej części Mołdawian, przede wszystkim na Bukowinie, wzrosła także liczebność Rumunów o 11,99 % (16 164 osoby). Spośród 11 mniejszości, których liczebność uległa istotnemu zmniejszeniu w latach 1989—2001, pierwsze miejsce zajmowali Żydzi. Ich liczba zmniejszyła się o 78,70 % (382 735 osób). Zmniejszenie liczby Żydów w wartościach bezwzględnych było nawet większe niż wszystkich mniejszości etnicznych razem wziętych, z wyjątkiem Rosjan. Te zmiany były wynikiem masowej migracji Żydów na historyczną ojczyznę, a także do USA i Niemiec, szczególnie na początku lat 90. Procesy migracyjne wpłynęły też na zmniejszenie liczby Niemców o 9,64 % (3 650 osób) oraz Greków — o 7,15 % (7 046 osób). W wyniku asymilacji etnicznej zmniejszyła się liczba Białorusinów o 37,33 % (164 282 osoby), Polaków — o 34,34 % (75 049 osób), Mołdawian — o 20,31 % (65 906 osób), Bułgarów — o 12,50 % (29 226 osób), Tatarów — o 15,62 % (13 571 osób). Liczebność dwóch kolejnych mniejszości etnicznych — Cyganów (Romów) i Gagauzów — praktycznie się nie zmieniła; spadek pierwszych wyniósł 0,69 % (330 osób), a drugich — 0,14 % (44 osoby). Istniała też taka prawidłowość: mniejszym spadkiem liczebności cechowały się te mniejszości, które zwarcie mieszkały w określonych rejonach. Liczebność mniejszości rozproszonych przede wszystkim w miastach zmniejszała się intensywniej. Ze względu na liczebność przedstawicieli pozostałych 114 narodowości warto podzielić je na dwie odrębne grupy. Udział tych narodowości łącznie wziętych w ogólnej liczbie ludności Ukrainy w 2001 roku wynosił zaledwie 0,37 %. Do pierwszej grupy należą narodowości, których liczebność przekraczała 1 tys. osób (36 narodowości) i które formalnie zachowywały warunki do odtwarzania się we własnym środowisku etnicznym. Grupa ta składała się z dwóch podgrup. Do pierwszej podgrupy należy 11 narodowości o liczebności od 5 do 12 tys. osób: Koreańczycy, Uzbecy, Czuwasze, Mordwini, Turcy, Litwini, Arabowie, Słowacy, Czesi, Kazachowie, Łotysze. Druga podgrupa składała się z 25 narodowości o liczebności od 1 do 5 tys. osób: Osetyjczycy, Udmurci, Lezgini, Tadżycy, Baszkirzy, Maryjczycy, Wietnamczycy, Turkmeni, Albańczycy, Asyryjczycy, Czeczeni, Estończycy, Chińczycy, Kurdowie, Dargińcy, Komi, Karelowie, Awarzy, „narody Indii i Pakistanu”, Abchazi, Karaimi, Komi-Permiacy, Kirgizi, Lakcy i Afgańczycy. Spośród 36 etnosów pierwszej grupy 8 stanowili przedstawiciele tytularnych etnosów byłych republik związkowych, 15 — autonomicznych republik i byli faktycznie migrantami czasów sowieckich, 9 — migranci z Azji z ostatnich dwóch dziesięcioleci. 4 etnosy zostały osiedlone na terenach Ukrainy jeszcze przed czasami sowieckimi: Słowacy — na Zakarpaciu, Czesi — na Wołyniu, Karaimi — na Krymie i w Galicji oraz Albańczycy na Przyczarnomorzu. W latach 1989—2001 zmniejszyła się liczebność 23 etnosów — przede wszystkim przybyszów z przestrzeni poradzieckiej. Przeciwnie, wzrosła liczebność dzięki migracjom przedstawicieli etnosów azjatyckich oraz przybyszów z Kaukazu. W szczególności liczebność Turków wzrosła 33-krotnie, Kurdów i „narodów Indii i Pakistanu” — niemal dziewięciokrotnie, Wietnamczyków — ośmiokrotnie, Arabów — pięciokrotnie, Chińczyków i Afgańczyków — trzykrotnie. Przy tym przyrost w wartościach bezwzględnych był dość niewielki. Prawie wszystkie etnosy wchodzące w skład tych grup nie miały zwartych obszarów zamieszkania, lecz były rozproszone głównie w miastach na południu i wschodzie Ukrainy. Jedynie wśród Czechów, Słowaków i Albańczyków znajdowali się przedstawiciele ludności wiejskiej. Do drugiej grupy należeli przedstawiciele innych 78 etnosów, których liczebność każdego nie przekraczała nawet 1 tys. osób, w tym 28 — mniej niż 100 osób. Udział tej grupy (78 etnosów) w ogólnej liczbie ludności Ukrainy w 2001 roku wynosił zaledwie 0,17%. Do jej składu wchodzili przedstawiciele autonomicznych jednostek Federacji Rosyjskiej, etnosy-relikty Syberii i Dalekiego Wschodu, cudzoziemcy — przybysze z krajów Europy, Azji i Ameryki, a także grupy etnograficzne Żydów. Analiza materiałów spisów ludności wskazuje, że w latach 1989—2001 z 131 etnosów zmniejszyła się liczebność 63, a wzrosła — 64; nazw 4 etnosów nie było w 1989 roku. Istniała też taka prawidłowość: zmniejszyła się liczba przedstawicieli tytularnych etnosów republik związkowych i autonomicznych byłego ZSRR, z wyjątkiem przybyszów z Kaukazu. Wzrosła liczebność przedstawicieli dalekiej zagranicy, faktycznie cudzoziemców. Zatem w latach 1989—2001 zaszły istotne zmiany w składzie etnicznym ludności Ukrainy: wzrósł udział Ukraińców w ogólnej liczbie ludności Ukrainy. Oznacza to, że ujawniła się tendencja nie do wzrostu „polietniczności” ludności Ukrainy, lecz przeciwnie — do jednorodności etnicznej. Ten wzrost był wynikiem zmian samoidentyfikacji etnicznej części etnosów. Dlatego zmniejszenie ogólnej liczby ludności Ukrainy nastąpiło na skutek mniejszości etnicznych, których łączna liczebność zmniejszyła się o 25%. Najbardziej istotnie zmniejszyła się największa mniejszość etniczna Ukrainy — Rosjanie. Etnosy Ukrainy pod względem liczebności dzielą się na dwie grupy: 17 mniejszości etnicznych oraz 114 przedstawicieli poszczególnych etnosów, z których przeważająca część to migranci epoki sowieckiej i ich potomkowie. Udział wszystkich 114 etnosów w ogólnej liczbie ludności Ukrainy w 2001 roku wynosił zaledwie 0,37%. Dlatego mit „o 130 etnosach” nie odpowiada realiom procesów etnicznych na Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

MODLITWA DO ŚWIĘTEJ POKROWY

SŁOWO Z GŁĘBI SERCA Bohdan CZEPURKO Ilu ludzi zamieszkuje Ukrainę? Czy można uznać za ludzi narkomanów, alkoholików, deputowanych, gwiazdy show-biznesu, złodziei, kryminalnych autorytetów, bezrobotnych, zakażonych? Albo tak: moja wewnętrzna konstytucja, religia etc. nie pozwala mi obić gęby zawsze sprzedajnemu politykowi, analitykowi, możnowładcy, bezdomnemu, sierocie, mecenasowi… Przecież jesteśmy braćmi — genetycznymi i we Chrystusie. Bracie Michale, twój wewnętrzny kryzys nałożył się na zewnętrzny; obłęd — tu i tam, z góry i od wewnątrz. Stałeś się zależny od alkoholu, żeby pozostać niezależnym od tego domu wariatów, od społeczeństwa, które udaje społeczność: każdy wykręca się, przetrwa, egzystuje, radzi sobie ściśle indywidualnie. Takie życie! — mówię tobie, sobie, jemu, nikomu. Dość pustej gadaniny, nie ma z kim pogadać, poradzić się o tym, o tamtym, o wszystkim, o niczym… Tu wytrzymam pauzę, wszystko wytrzymam: zimno, poniżenie, niedożywienie, chciwość, cwaniactwo, ciepło zdradliwego serca, jeden plus jeden, dwa w jednym. Życie choć przemija, lecz jeszcze potrwa miliony lat. Jednak jeśli ludzkość to rzeczywiście jeden wielki człowiek, podzielony na miliardy niedoludków, nieludzi etc., którzy nie zauważają swego udziału, obecności, a może i odpowiedzialności, sprawnie odchodzą od spraw, planowo odchodzą z życia, rozczarowawszy się w rodzinie, dzieciach, miłości, sprawiedliwości.., to czy nie pójdziecie… na pal, na szaszłyk, na (chochoch) chroniczne samopożeranie się! Tak się i dzieje — w różnych formach, sposobach i odmianach. Skwierczy cywilizacja, a książę tego kretyńskiego świata chciwie oblizuje się: „Oto Twoje stworzenie, Panie! Mówiłem? Nie podniesie się ponad to-tamto-owo, a gdy wyjdzie z siebie, zostanie tylko szaszłyk — mniam, mniam, mniam — sodomska łakotka, wzajemnie pożerająca. A to już mój pokarm, uzasadnienie mojego przeznaczenia i buntu: kusić, próbować wszystkiego, eksperyment za eksperymentem. Spróbujmy tego, co kosztuje, oczywiście, półtora żelaza, cyny, złota, zalejmy nienasycony pysk. Ha-ha-ha, hi-hi-hi, hu-hu-hu”. Taka oto nędza, misterium, pniopłodna histeria. Chce Bush gołymi rękami zgnieść Mezopotamię, a przy okazji i Kurdów, jak Putin Czeczenię, w jedno nic: a przecież król jest nagi: jakie tam ludzkość! — ciągłe judaszostwo!!! „Za mało ofiar!” — rechocze nieczysty. Miliony zmarłych z głodu patrzą w samą duszę świata, dmuchają małe kółka w zamarzniętych oknach ludzkich serc. „Kolędujcie!” — drwi władczyk. „Poganiajcie psami!” — rozkazuje dorobkiewicz. Na polanie naprzeciw piekła zebrali się bohaterowie UPA, rozpalili ognisko aż do gwiazd: „Nie chcemy do raju, chcemy na ziemię — dobić kreatury!” Zbiera się w pięść spalony, utopiony, przepiłowany, rozszarpany na strzępy Roman Szuchewycz: „Cicho-cicho, na wszystko swój czas!” Przenika kosmiczną ciemność Stus. Zerow przciera okulary… A na ziemi — imitacje, podmiany: szu-szu-szu… Szepczą, dogadują się, przeprosprzekuszają się, a wóz wciąż tam. Na niebie. W błocie. W Bogoczortowarocie. Przepraszam, Wszechmogący, nie wiem, co mówię, ale i Ty jesteś dobry, a powinieneś być Sprawiedliwy — zniszczyć na pniu to chtiwe nju! Miłosierny, Wszechprzebaczający, rozdziel na nowo światło i ciemność, dobro i zło — ocal nasze dusze! Przenajświętsza Pokrowo, okryj ludzką i Bożą naturę światłem śniegów, ochroń dzieciństwo i starość, dojrzałość i młodość — w imię Ojca i Syna. I Ducha Świętego… Amen!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

KOZACKIE ZABAWY

Witalij MOROZ. Naśladując kozackie tradycje, 13 października, w przeddzień święta Pokrowy, we wsi Hostomel w obwodzie kijowskim na terenie jednostki wojskowej A0565 odbyły się kozackie zabawy. Pomysł wydarzenia należy do oficera-kulturologa, kapitana Jewhena Bilajewa, proboszcza buczańskiej cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny ojca Mykoły oraz przewodniczącego zarządu Ogólnoukraińskiej młodzieżowej organizacji społecznej „Młoda Proświta” Witalija Moroza. Głównymi bohaterami święta stali się uczniowie starszych klas szkoły z internatem w Buczy oraz uczniowie szkoły średniej nr 14 w Hostomelu, a także żołnierze służby zasadniczej polowego węzła łączności jednostki wojskowej A0565. Zdjęcie W. Moroza. Uczniowie brali udział w różnorodnych programach gier: rywalizowali siłą, mierzyli się w zręczności i bystrości z doświadczonymi wojskowymi. Kozackie zabawy rozpoczęły się wspólną modlitwą. Ciekawa i pasjonująca była wycieczka po jednostce wojskowej. Zastępca dowódcy jednostki ds. humanitarnych podpułkownik Roman Kuczerenko zapoznał dzieci z eksponatami muzeum i opowiedział o bohaterskich czynach żołnierzy tej jednostki w latach wojny i w czasie pokoju. Dzięki przyjaznej współpracy pojawiły się pomysły dotyczące stałego prowadzenia tematycznych spotkań, poświęconych patriotycznemu wychowaniu młodzieży na dawnych, właściwych tylko naszej historii tradycjach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NAOCZNY ŚWIADEK I KRONIKARZ HISTORYCZNA ETYKA KARNAWAŁU

Dmytro DROZDOWSKI, Julia MOROZIUK, Nazarij NAZAROW, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” EKZODUS LEONIDA PLIUSZCZA Tego wieczoru odbyło się spotkanie z człowiekiem, który wyszedł wolny z sowieckiego systemu absurdalnego i żelaznego panoptikonu. Pewnego razu Jewhen Swerstiuk powiedział Leonidowi Pliuszczowi: „A ty spróbuj chociaż jeden dzień porozumiewać się wyłącznie po ukraińsku, a wtedy zrozumiesz, czym jest język”. Po tym eksperymencie, a także po pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” Leonid Pliuszcz zaczyna zastanawiać się nad znaczeniem języka ojczystego dla człowieka. Z czasem w więzieniu będzie miał wiele czasu, aby przeczytać Tarasa Szewczenkę, Łesię Ukrainkę, Pawła Tyczynę. Tak stopniowo z rosyjskojęzycznego matematyka rodził się filolog z powołania, któremu Iwan Switłyczny w porę poradził: „Ty pisz, masz matematyczne oko, nie masz akademickich okularów filologa. Możesz zobaczyć to, czego my nie widzimy…”. Przebywając na emigracji, Pliuszcz zobaczył najważniejsze — ukraińskiego literaturoznawstwa prawie nie ma. Jedyną jaskółką, która badała dialektykę Szewczenki, była Mychajłyna Kociubynśka. Wtedy, prawdopodobnie, Leonid Iwanowycz zaczął pracować nad „Ekzodusem Tarasa Szewczenki: Wokół „Moskalowej krynyci”. Praca jest metodologicznie bliska tartuskiej szkole strukturalistycznej, w której autor pragnie odkryć archetypowe i mitologiczne struktury w utworach Szewczenki. Tą książką Pliuszcz obala także ateizm Szewczenki, narzucony przez radziecką krytykę, bo przecież, jak wiadomo, nawet najczęstszym słowem u poety jest „Bóg”. Osobowość znanego matematyka, literaturoznawcy, obrońcy praw człowieka Leonida Pliuszcza wyłania się przed nami w tragicznym kalejdoskopie życiorysów ukraińskich dysydentów Wasyla Stusa, Petra Hryhorenki, Wałerija Marczenki, Jewhena Swerstiuka… 21 lat minęło od czasu, gdy tylko dzięki pełnej poświęcenia walce żony Tetiany i wstawiennictwu międzynarodowego ruchu obrony praw człowieka Leonida Pliuszcza udało się wyzwolić z piekła Dniepropetrowskiego specjalistycznego szpitala psychiatrycznego i przewieźć do Francji. Ani tortury moralne, ani fizyczne nie złamały Leonida Pliuszcza i nie zmusiły go do „pokuty”. Na emigracji został członkiem Zagranicznego Przedstawicielstwa Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, ostatecznie uformował się jako publicysta i literaturoznawca i wreszcie powrócił na Ukrainę ze swoimi pracami literaturoznawczymi oraz książką wspomnień. Znamienne, że drugim miejscem prezentacji książek „W karnawale historii. Świadectwa”, „Ekzodus Tarasa Szewczenki: Wokół „Moskalowej krynyci” oraz „Jego tajemnica albo „Piękna loża” Chwylowego” po Lwowskim forum jest Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Przecież studenci, którzy wiedzą o ruchu dysydenckim tylko z podręczników, szczególnie potrzebują żywego, spowiedniczego świadectwa człowieka, który przeszedł drogę od rosyjskojęzycznego kijowskiego inteligenta i „technokraty” do „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty” i wnikliwego znawcy literatury ukraińskiej. NA KARNAWALE Przede wszystkim Leonid Pliuszcz przedstawił książkę „W karnawale historii. Świadectwa”, w której opisano drogę krzyżową Ukraińca na jego dysydencką Golgotę. Początkowo pan Pliuszcz nie chciał rozpowszechniać tej pracy na obszarze poradzieckim, ponieważ pisał ją dla Francuzów, jednak książka mimo wszystko znajdzie swojego czytelnika na Ukrainie, szczególnie wśród młodszych pokoleń, które „nie są w-sobie-radzieckie” i nie znają realiów życia w „więzieniu narodów”. Autor buduje swoją „karnawałową” historię na teorii M. Bachtina. Zgodnie z autorem, być na karnawale — oznacza być wolnym od ideologicznych dogmatów, konkretniej — pozostawać niezależną osobowością w „diabelskim wodewilu radzieckiego raju”. Z narodzinami ruchu dysydenckiego pojawia się jednostka, zdolna do dokonywania wyboru, wystarczająco odważna, by zerwać maskę. Leonid Pliuszcz przebywał za granicą i widział ukraińskie życie stamtąd, widział też emigrację, częściowo nie mniej skomplikowaną niż nasza warstwa kontynentalna. Widział opór i skostnienie myślenia profesorów, którzy nie widzieli u Szewczenki wyjść na ontologiczne głębie, nie widzieli mitu i głębszych warstw zbiorowej świadomości, które ujawniły się w jego twórczości. Te rozważania mają powstać w formie czwartego tomu, jak obiecał sam pan Pliuszcz na spotkaniu. Książka będzie również poświęcona częściowo kwestiom antysemityzmu, przyczynom jego powstawania w tym czy innym kraju, porównawczej analizie rosyjskiego bolszewizmu i niemieckiego nazizmu. W szczególności, do kwestii związanych z systemami totalitarnymi, Leonid Pliuszcz chce stosować fenomen czasu odwróconego, który polega na tym, że zwycięstwo bolszewizmu lub nazizmu prowadzi do regresywnego ruchu w historii, do ustroju feudalnego lub niewolniczego, nawet do kanibalizmu podczas wielkich głodów. Dialog z Pliuszczem — to niebezpieczeństwo, gdyż aby pojąć to, co działo się z człowiekiem podczas imperialnej zarazy, trzeba zejść do kopalni, a tam — pokłady radu. Nie chce, być może, młodzież widzieć tego radu, boi się. A jak inaczej zobaczyć absurd, który chce utrwalić siebie? Jego karnawał historii — to nie ucieczka od koszmarnego i potwornego, a wykorzystanie masek i samego sakralizowanego karnawałowego (w bachtinowskim rozumieniu) widowiska, gdzie każdy jest w swojej prawdziwej masce-istocie. Karnawał Pliuszcza — to rewers historii bez masek. „Karnawał historii” L. Pluszcza to nie tylko książka niezwykle ważna dla budowania narodu, to dokument epoki, który napisał człowiek, który przeszedł wszystko: od domu wariatów po więzienie. Przecież w świecie totalitarnych norm i wszechstronnej kontroli „dobroczyńców” człowiek, który ma inny światopogląd, wydaje się żałosnym neurotykiem, który uparcie nie chce być uszczęśliwionym. Odczłowieczenie człowieka tego stulecia to wina nie tylko reżimów totalitarnych, to ogólna tendencja do racjonalizacji, która w różnych pod względem charakteru imperiach przybrała te same groteskowe formy. Czyż nie dlatego w literaturze XX wieku często pojawia się obraz domu wariatów jako ucieleśnienie absurdalności otaczającego reżimu, a szerzej — całego świata. Przypomnijmy choćby epizod ze szpitalem Strawińskiego z „Mistrza i Małgorzaty” Bułhakowa czy „Strefę sanatoryjną” Chwylowego, czy „Lot nad kukułczym gniazdem” Keseya — to teksty właściwie artystyczne, wygenerowane tylko przez autora, choć nie bez wpływu rzeczywistości. Ale jak być z bezpośrednimi świadectwami, które, stawszy się zapisanym na papierze tekstem, leżą na pograniczu empirycznej rzeczywistości i fikcji, ze znacznym przechyleniem w stronę tej pierwszej, i wołają do naszej świadomości mocniej niż jakakolwiek z antyutopii: przecież one są rzeczywistością… Bohater przebywa w sytuacji chwiania się, w sytuacji granicznej między szaleństwem a… czym dokładnie? To, co nazywa się „zdrowym światopoglądem”, w tekście mają tylko lekarze — ale to daleko nie lekarze z „Dżumy” Camusa — to nie nosiciele człowieczeństwa. „Jeśli przeprowadzić gradację amoralizmu, to najbardziej amoralni są lekarze” — świadczy narrator. W świecie na opak nosiciele człowieczeństwa to wariaci: jedyny bohater, który śmiał się „od duszy” (kursywa L. Pluszcza) — to wariat Kola: „Ktoś zauważył, że kiedy nad uchem u niego powiedzieć „konik”, to wpadał w dziki rechot. Przychodzili sanitariusze, strażnicy, pielęgniarki posłuchać tego śmiechu od duszy, śmiechu, którego w ogóle nie można było opisać…”. Śmiać się może tylko wolny człowiek. Żeby być wolnym po tamtej stronie, trzeba by było przemienić się w boże-wolnego, jak w wierszu Liny Kostenko „Van Gogh”: On szalony, mówią. Szalony! Cóż, może być. On — to znaczy ja. Boże — wolny… Boże, ja wolny! Sztuka w „psychuszce” — to sztuka w absurdalnych warunkach reżimu totalitarnego. „Lekarz” może zachwycać się Čiurlionisem i jednocześnie mścić się na chorym, dając mu nadwysokie dawki haloperidolu — preparatu, który wywołuje piekielne drgawki: „Czyż miłość do piękna nie jest związana z miłością do ludzi?” — skonsternowany wykrzykuje autor. Szpital psychiatryczny naprawdę ma w sobie coś po piekielnemu siarkowego, po diabelsku zepsutego: chorym, którzy myślą zbyt wolno (co jest niebezpiecznym symptomem), robią zastrzyki z siarki, od których u człowieka temperatura podnosi się do 40 stopni… Ręczne siarkowe piekło, które przykrywa się naukowością! Ale jednocześnie szpitalne prawa — to tylko obiektywizowane prawa życia całego kraju, gdzie „każde słowo — potem będzie zinterpretowane jako zaostrzenie choroby. Prawda, milczenie — też zły symptom”. Człowiek (czy to chory — bo przecież „zdrowy” rozsądek mają tylko lekarze) nie ma czynów czy pragnień — u niego są tylko symptomy jakiejś choroby, której natury nikt nie zna, ale ona niechybnie musi być — przecież w wywichniętym świecie świadomość też jest wywichnięta… A także u człowieka jest karnawałowa maska symulanta-błazna, której czasami nie sposób odróżnić od prawdziwej twarzy, dlatego wszystkich podejrzewają o wszystko: jednego chorego „długo podejrzewali, że symuluje niemo”! SZEŚĆDZIESIĄTNIKOWSTWO Łeś Taniuk, który również był na zebraniu, rozpoczął od tego, że na Ukrainie teraz nie ma pragnienia takich jak Lina Kostenko czy, na przykład, Łeonid Pluszcz. Ale od razu tę tezę „wygwizdano”. Trudno pojąć, dlaczego u nas nie ma popytu i dlaczego u nas, jak wyraził się pan Taniuk, i naród nie ten, i prezydent nie ten… To wszystko łatwo mówić niewtajemniczonemu w psychologię ukraińskiej twórczości politycznej, ale jaka ma być odpowiedź na słowa człowieka, który należał i należy do sterników politycznej historii teraźniejszości?.. Można zgodzić się z tym, że nasze społeczeństwo, niestety, chce żywić się mało wartościowym, przecież metaforyka wymaga intelektualnego wysiłku. Ale czyż przez ten czas nie można było czegoś zmienić, żeby nie narzekać na zewnętrznych wrogów? Komunistyczny totalitaryzm był złożonym systemem ideologicznym, opartym na kłamstwie, iluzji, fałszywych utopijnych wizjach. Przeciwstawić się temu systemowi było trudno. Oto dlaczego pokolenie ukraińskich sześćdziesiątników, które potężnie weszło w kulturę na tektonicznej fali pierwszego kryzysu Systemu, rzuciło przede wszystkim wyzwanie fałszowi Systemu — politycznemu i językowemu, kulturalnemu i ideologicznemu. Fałsz był atrybutem Systemu — więc sześćdziesiątnicy trafili w samo jego „centrum”. Pokolenie sześćdziesiątników poszło na zdecydowane i ostateczne zerwanie ze zwodniczym, okrutnym Systemem. Odwaga czynu-przeciwdziałania wzbogaciła duchowo; polityczne zerwanie obracało się psychologicznym odnowieniem osobowości artysty, a utwór nabierał znaczenia bytu. Sześćdziesiątnictwo — fenomen egzystencjalny. Spotkanie z Łeonidem Pluszczem dało zrozumieć i poczuć, że sześćdziesiątnicy, jak pisał kiedyś Bohdan Tychołoz, „spojrzeli na świat przemyślanym, czujnym wzrokiem zaniepokojonego współuczestnika samego bytu”. Ale także unikalne w sześćdziesiątnictwie jest to, że powstało ono z miłości. Nasze sześćdziesiątnictwo chciano słyszeć dlatego, że był to głos prawdy, słyszano go i przez uniwersalną miłość do świata. ANTROPOZOFIA MYKOŁY CHWYLOWEGO Ciekawie było usłyszeć i opowieść o własnej książce o Mykole Chwylowym (Rosjaninie, między innymi). Łeonid Pluszcz opowiedział o swoich dialogach z Chwylowym, o dążeniu Chwylowego do transcendencji, do irracjonalnego, mistycznego i uznania tego, że rozumem poznać istotę jest niemożliwe. W książce „Jego tajemnica albo „Piękna loża” Chwylowego” mowa o porównaniu ukraińskiego eurazjatyzmu z rosyjskim na gruncie utworów Mykoły Chwylowego i Andrieja Biełego, Lwa Gumilowa i innych. Badacz zaprzecza tym, którzy uważają, że Chwylowy był czekistą, ponieważ żadnych dokumentów na potwierdzenie tego oskarżenia nie ma, a w diasporze, według słów Łeonida Pluszcza, poglądy na Chwylowego zmieniają się wraz z orientacją polityczną. Autor książki uważa Chwylowego za antropozofa, w utworach którego odczuwalny jest wpływ filozofii Steinera. Cóż, wieczór dobiegł końca, ale wrażenie pozostało na długo. Mimo wszystko, Łeonid Pluszcz — figura znacząca w naszej historii (powstał między dwoma światami, ukraińskim i rosyjskim, łącząc dwie rzeki inteligencji). Lecz nie chce się wierzyć, że dzisiaj ta figura jest znikoma… NA KONIEC KILKA PYTAŃ DO ŁEONIDA PLIUSZCZA: — Jaką ocenę, Pana zdaniem, otrzymają Pana książki na Ukrainie? — Jak zawsze, będzie milczenie. Ci, którym książki się nie spodobają, będą bali się wystąpić… Chociaż, być może, ci, którzy będą mieli pozytywne wrażenia, coś napiszą. Problem w tym, że nie mamy krytyków. — Nie był Pan 12 lat na Ukrainie, jakie są Pana wrażenia z tego, co Pan zobaczył przez te tygodnie? — Ogólnie wrażenia są pozytywne: język ukraiński jest bardziej popularny, znacznie zmniejszyła się liczba przypadków chamstwa (we Lwowie nie przypominam sobie ani jednego, a w Kijowie zdarzyły się jak dotąd tylko dwa). A problem Ukrainy polega na braku elity politycznej. I nie jest to dziwne, gdyż elita polityczna wywodzi się z kulturalnej, którą bezlitośnie niszczono tyle lat. Dlatego dzisiaj trzeba przede wszystkim wychować elitę kulturalną, co, o ile rozumiem, robi Akademia Kijowsko-Mohylańska. — Czy nie pojawiało się u Pana pragnienie wykładania na Ukrainie? — Próbowałem przed i zaraz po ogłoszeniu niepodległości, prowadziłem negocjacje z wieloma uniwersytetami, jednak żaden nie zareagował. — A co z Akademią Kijowsko-Mohylańską? — Wtedy ją dopiero tworzono, a teraz już tyle lat minęło, wiek już nie ten. Choć, jeśli zaproszą, być może coś z tego wyjdzie! Wieczór. Półpusta sala. Tylko jedna profesjonalna kamera. Twarze znane i nieznane. Z jakiegoś powodu prawie nie ma młodzieży. I Łeonid Pliuszcz. Po tylu latach w murach Akademii Kijowsko-Mohylańskiej odbyło się spotkanie z twórcą, który hermetyzował swój talent, aby w tym samookreśleniu zobaczyć siebie. To ten typ człowieka, który żyje, żeby pracować, i pracuje, żeby żyć. Innego nie trzeba. Nie jest wielomówny. Łeonid Pliuszcz nie spieszy się, by powiedzieć. Ma swoją miarę rzeczy, swoje przydechy i interwały w spojrzeniu na historię.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

KULTURA BEZ PROWINCJI

Zdjęcie Serhija KORDYKA muzeum. A w grudniu za środki Jurija Koptewa w Pryłukach zostanie odsłonięty pomnik Mykoły Jakowczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

SZEWCZENKO W PRYŁUKACH

Petro ANTONENKO Pomysł postawienia pomnika Tarasa Szewczenki mieszkańcy Pryłuk nosili w sobie już dawno, ale brakowało to pieniędzy, to chęci władz. Mimo to pomnik wzniesiono i odsłonięto. Uroczystość odbyła się podczas tradycyjnego Jarmarku Wzniesienia Krzyża, który od dawna jest w mieście także świętem ludowej twórczości, obyczajów i obrzędów. Tym razem zjechali tu goście z wielu obwodów Ukrainy. A na odsłonięciu pomnika (w przededniu wyborów) „zabłysnęło” też niemało polityków: od prawicowego Tiahnybока po lewicowego Moroza. Najlepszych słów godny jest człowiek, dzięki któremu powstał pomnik. To rodak z Pryłuk, obecnie mieszkaniec Moskwy Jurij Koptiev. Pracuje w branży budowlanej, wiele robi dla rodzinnego miasta, przede wszystkim w dziedzinie duchowości. Sfinansował też budowę tego pomnika, którego autorami są rzeźbiarze Semen Kantur z Pryłuk i Wołodymyr Nebożenko z Dniepropetrowska. Wśród projektów, które sfinansował Jurij Koptiev, warto przede wszystkim wymienić solidny encyklopedyczny przewodnik „Prylucczyna” (autorzy — pryłucanie Dmytro Szkoropad, niestety obecnie zmarły, oraz Ołeksij Sawon). Bogato ilustrowana książka na 530 stronach zawiera ponad 2400 haseł o najważniejszych wydarzeniach regionu i o ludziach, którzy urodzili się i żyli na Pryłucczyźnie. W tym roku ukazała się unikatowa książka Ołeksija Sawona „Uday tychopłynny” (sfinansowana przez J. Koptiewa). Regionalista zbadał 452 dopływy Udaju. I jeszcze o dwóch oświatowych projektach Jurija Koptiewa. W Pryłukach sponsorował wydawanie nowego kulturologicznego czasopisma „Ridnyj bereh”. Ukazały się już dwa numery pisma, w których znajduje się bogata historia regionu i teraźniejszość. Kolejne wydawnictwo to gazeta „Nasze swiato”. Wreszcie o wsparciu przez mецената jeszcze jednego ciekawego projektu — „Dom Mykoły”. Jego koordynatorem jest zapalony patriota miasta, przedsiębiorca i członek Proświty Ihor Pawliuczenko. To projekt upamiętnienia pamięci pryłucanina, wybitnego ukraińskiego aktora Mykoły Jakowczenki. W mieście planują stworzyć jego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ZAKOŃCZYĆ ODRODZENIE HETMAŃSKIEJ STOLICY

S. HORECZYJ, przewodniczący rady, Galicyjskie Okręgowe Zrzeszenie OTP „Proświta” m. Lwowa Galicyjskie Okręgowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki we Lwowie odbyło wycieczkę krajoznawczą do Batурyna. Po drodze zajechaliśmy do Krut, aby się pomodlić i oddać hołd chłopcom-gimnazjalistom, którzy zginęli za wolność Ukrainy. Dalej — Niżyn i hetmańska stolica Ukrainy Batурyn. W Batурynie, w samym centrum, zobaczyliśmy ogromny krzyż-pomnik poległym baturyńczykom. Został on wzniesiony trzy lata temu z inicjatywy Prezydenta Wiktora Juszczenki. Na Cytadeli działa jedyny Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, którą zbudował ponad dwieście lat temu Kyryło Rozumowski, i wciąż znajduje się ona w rusztowaniach. Ta cerkiew, ku naszemu wstydowi, należy do Patriarchatu Moskiewskiego. Jej renowację mieli zakończyć już w zeszłym roku, ale tego nie zrobiono. Prace te finansuje państwo. Kolejnym ważnym obiektem historycznym Baturina jest pałac Rozumowskiego, którego renowację kilkakrotnie rozpoczynano, a niestety prace znów wstrzymano z powodu braku środków. Proświatanie zwracają się do Sekretariatu Prezydenta, Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy z prośbą o wsparcie renowacji Baturina jako atrakcyjnego obiektu turystycznego na północy Ukrainy oraz o zwrócenie uwagi na rozbudowę infrastruktury wokół niego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«FRONT PÓŁNOCNY» ZNOWU ATAKUJE KRUTY

Petro ANTONENKO Oni już szli na Kruty, na Ukrainę. Kiedy w styczniu 1918 roku nasze państwo odzyskało niepodległość i proklamowano Ukraińską Republikę Ludową, bolszewiccy demagodzy w Moskwie w mgnieniu oka zapomnieli o swoich niedawnych hasłach o „prawie narodów do samostanowienia” i o tym, że „Rosja to więzienie narodów”. Zamiast haseł w ruch poszły bagnety. Bolszewicki rząd Lenina skierował wojska przeciwko młodej URL. Pod stacją Kruty spotkało ich kilkuset młodych ukraińskich patriotów. 29 stycznia 1918 roku odbyła się ta sama legendarna i tragiczna bitwa pod Krutami… Przez półtora dekady, już po rozpadzie ZSRR, po proklamowaniu niepodległości Ukrainy, trwały puste gadaniny o stworzeniu Memoriału Bohaterom Kruty tam, na miejscu ich boju i śmierci. Coś zawsze przeszkadzało, także na szczeblu państwowym. Zapewne psychologia tych rodzimych chłopów-niewolników, którzy wówczas, w styczniu 1918 roku, plątali się w obozie rosyjskiego pułkownika Murawjowa na Kruty, na Kijów. Zamiast memoriału na polu pod Krutami stał skromny drewniany krzyż na usypanej mogile: wszystko to ustawili jeszcze na początku lat 90. aktywiści czernihowskiej „Prosvity” i Ruchu. Wreszcie w zeszłym roku, w przededniu 15. rocznicy Niepodległości, Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko otworzył przy stacji Kruty Pomnik Młodym Bohaterom, wzniesiony za pieniądze ukraińskiego biznesmena, przewodniczącego Związku Przemysłowego Donbasu Serhija Taruty. Autorem pomnika jest znany artysta Anatolij Hajdamaka, rodak z Czernihowa. …W przededniu wyborów parlamentarnych Pomnik Bohaterom Krut znów zbezczeszczono. Po raz drugi w ciągu roku. Tym razem przestępcy działali jeszcze bardziej bezczelnie. Farbą oblano fundament, centralną granitową płytę z tekstem Hymnu Ukrainy. Na cokole pomnika wandale napisali farbą „Sława Rosji”. Potem jeszcze podpalili farbę rozlaną na pomniku. Ogień uszkodził biały marmur, który trzeba będzie wymienić. Oprócz tego farbą zalano ponad 30 metrów kwadratowych bruku. Sposób popełnienia obu przestępstw jest podobny, aż do koloru farby i napisu na pomniku. To mogłoby ułatwić poszukiwanie przestępców, gdyby nie jedno „ale”. Gdyby ich znaleziono wtedy, wiosną, po pierwszym przestępstwie. Nie znaleziono ich wtedy, dotąd nie znaleziono i teraz. Tymczasem funkcjonariusze mogliby szukać nie po omacku. Oczywiście, jeśli nie mają politycznej ślepoty. Przed chwilą w Czernihowie zatrzymano przedstawiciela miejscowego oddziału tak zwanego „Siewiernogo Frontu” — radykalnej rosyjskiej organizacji szowinistycznego nurtu — za groźby pod adresem przewodniczącego obwodowej organizacji Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. Zatrzymanego, ucznia jednej z czernihowskich szkół średnich, podejrzewa się także o akty wandalizmu wobec obwodowej „Proświty” i eparchialnego zarządu UPC Patriarchatu Kijowskiego. Milicja wyjaśnia, czy to nie ten szowinista ze swoimi kumplami w nocy napisał na budynku „Proświty”, jak oni nienawidzą Stepana Bandery. Podczas rozmowy z funkcjonariuszami ten uczeń ukraińskiej szkoły nie krył swoich poglądów, oświadczając: „Nienawidzę Ukrainy”. Nawiasem mówiąc, „Siewiernyj Front” w Czernihowie organizuje zawody sportowe, gry wojskowe — słowem, powoli zabiega o naszą młodzież. Mamy nadzieję, że organy ścigania wreszcie ustalą, czy zbrodnia w Krutach jest sprawą „Siewiernego Frontu” i innych podobnych organizacji. Ale to, że „siewiernyje fronty” wcale nie dają nam spokoju, jest całkiem oczywiste. Podobnie jak to, że bronić honoru swojego państwa, swojego Hymnu, swoich Bohaterów jeszcze nie nauczyliśmy się. nie tylko pokazując odpowiednie wzory, ale też ostrzegając przed czymś, przestrzegając. Michajła Kozyka, którego zastaliśmy przy pracy (akurat układał trociny w oborze), nie trzeba przestrzegać. W swoje osiemdziesiąt lat codziennie pracuje na podwórku, porządkuje obejście, utrzymuje dwie krowy, radzi sobie sam i pomaga dzieciom. Uważa, że trzeba już przestać tam — na szczycie władzy — „dbać o ludzi”, a dać ludziom możliwość zadbania o siebie samym. Wtedy nie trzeba będzie ogłaszać jakiegoś tam „Roku wsi”, bo każdy dzień i wszystkie lata będą czasem normalnego życia, w którym nie będzie już zniszczonych, opuszczonych chat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Z HISTORII CZERNIHOWSKIEJ «PROSWITY»

Anatolij ZBOROWSKI, obwód kijowski Niedawno w Czernihowie wydano zbiór historyczno-krajoznawczych szkiców Wołodymyra Sapona „Ulice dawnego Czernihowa”. Autor opowiada o tym, jaki był Czernihów, o znanych i mało znanych czernihowianach, o doniosłych i drobnych, ale interesujących wydarzeniach. W 1846 roku w Czernihowie, w hotelu „Carogród” zatrzymali się Taras Szewczenko i Ołeksandr Afanasjew-Czużbynski. Wykonując zadanie Komisji Archeograficznej, Szewczenko zapoznawał się z zabytkami historycznymi i architektonicznymi miasta, wykonał szereg szkiców czernihowskich starożytności. T. Szewczenko namalował portret O. Afanasjewa-Czużbynskiego i wpisał do jego albumu swój wiersz „Nie żeń się z bogatą”. W lutym 1861 roku na scenie czernihowskiego teatru amatorski zespół „Towarzystwo miłujących ojczystą mowę” przedstawił „Natalkę Połtawkę” według sztuki I. Kotlarewskiego, której inscenizację zrealizował folklorysta i etnograf Opanas Markowycz. Aktywnym członkiem tego zespołu, a następnie pierwszym czernihowskim krytykiem teatralnym, był Leonid Hlibow. A w listopadzie 1898 roku Czernihowski Muzyczno-Dramatyczny Kółko zorganizowało w teatrze wieczór poświęcony 100-leciu pierwszego wydania poematu Iwana Kotlarewskiego „Eneida”. O życiu i twórczości jego autora opowiedział adwokat i działacz społeczny Illja Szrag. Odczytano wiersz Tarasa Szewczenki „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”, pokazano przedstawienie według sztuki Kotlarewskiego „Natalka Połtawka”, w którym jedną z ról zagrał poeta Wołodymyr Samijlenko. Illja Szrag, pochodzeniem Niemiec, był najbardziej autorytatywnym w Czernihowie i guberni adwokatem oraz wybitnym ukraińskim działaczem społecznym. 27 grudnia 1906 roku w budynku czernihowskiej dumy (obecnie obwodowy zarząd Narodowego Banku) odbyło się zebranie założycielskie towarzystwa „Proświta”, na którym przemawiali Illja Szrag i Mychajło Kocjubynski. Czernihowska „Proświta” wynajmowała pomieszczenia w budynku Bohdanowa. W nim, między innymi, Mychajło Kocjubynski czytał swój znany referat o Iwanie France. Dobry ślad po sobie zostawił aktywny działacz miejscowej „Proświty”, czernihowski inżynier Iwan Jakubowycz. Według jego projektów wzniesiono budynki czteroklasowej szkoły ludowej (obecnie oddział polikliniczny Czernihowskiego Szpitala Miejskiego) i szkoły we wsi Lemeszi w powiecie kozelieckim. Oba budynki, zdaniem znanego badacza ukraińskiej architektury Wiktora Czepelika, stały się nowym słowem w ówczesnym modernizmie architektonicznym, łącząc cechy ukraińskiego baroku. Książka Wołodymyra Sapona „Ulice dawnego Czernihowa” zainteresuje historyków, krajoznawców, nauczycieli, wszystkich, którym nieobojętna jest przeszłość Czernihowa i całej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Stara chata i nowy dom pragną nas pouczyć

Jadąc z Chołmów do rejonowego centrum Siemionówki, nie sposób ominąć skrzyżowania dróg z niewielką stacją benzynową na poboczu. Witalij KORŻ, poseł do Rady Narodowej Ukrainy (frakcja BJuT). Fot. Jewhen Gołybard Nielicznych podróżnych, którzy trafiają do tego zakątka Czernihowszczyzny, zapada w pamięć nie stacja benzynowa, położona wśród zarośli dzikich traw, lecz chata naprzeciwko, po drugiej stronie drogi. Właściwie to nie chata, lecz pozostałości dawnego mieszkania, które opuścili mieszkańcy. Jakby ruina, ale okna nie są wybite; za starannie pomalowanym na jaskrawy zielony kolor płotem zarasta wysokimi trawami i krzakami podwórze; na ścianie między oknami — lekko już pokryta rdzą biała emaliowana tabliczka z napisem wielkimi literami: „SIEŃKO”. Nietypowa cisza i spokój wokół. Wydaje się, że ta chata — wbrew oczywistemu końcowi, podkreślanemu żałosnymi resztkami słomianej strzechy i kawałkami starego papy na miejscami połamanym rusztowaniu krokwi — jest żywą istotą. Wciąż żyje na tym świecie, nie chce przejść na tamten i stara się coś ważnego powiedzieć ludziom. Kiedyś ten przysiółek nazywano Piszczanka, potem — Sieńków. Dziś o tej nazwie przypomina już tylko emaliowana tabliczka z nazwiskiem dawnego gospodarza — Mykoły Pietrowycza Sieńki. Przypomina o setkach tysięcy chat, które opuścili gospodarze, a które wołają do nas swoimi podartymi strzechami: „Opamiętajcie się, dobrzy ludzie!” Zapewne ten głos usłyszeli potomkowie Michaiła Fylymonowycza Kozyka. Schludny, wesoły domek tej rodziny stoi niemal obok chaty Sieńki. Lśni jasnymi barwami, jakby się uśmiechał, ze smukłą choinką na rogu i dwiema antenami telewizyjnymi, z starannie uprzątniętym podwórzem, ogrodzonym wysokim płotem, za którym aż po las ciągnie się szerokie pole; odzwierciedla on nasze sprzeczne dzisiaj. Kontrast między dwiema budowlami jest uderzający i wydaje się, że nie tylko próbują nam opowiedzieć o przeszłości i przyszłości,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

WIECZNA PAMIĘĆ

10 października 2007 roku, w zenicie pracy twórczej, odszedł od nas do wieczności działacz społeczny, budowniczy państwa, proświcianin Anatolij Hryhorowycz Pohribny. Urodził się 3 stycznia 1942 roku we wsi Moczaly szcze w rejonie bobrowickim na Czernihowszczyźnie. Ukończył wydział filologiczny Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki, obronił pracę kandydacką (o twórczości B. Hrinczenki) oraz doktorską (dotyczącą problemu konfliktu artystycznego w literaturze). Profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego oraz Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium. Doktor filologii A. H. Pohribny jest dobrze znany jako krytyk i literaturoznawca. W jego dorobku znajdują się prace literacko-teoretyczne, literacko-krytyczne oraz historyczno-monograficzne (w sumie około trzydziestu monografii i prawie tysiąc artykułów w periodykach). Należy odnotować brak w twórczości A. Pohribnego prac kompilacyjnych i wulgarno-socjologicznych. Poświęcił swoje badania twórczości B. Hrinczenki, Jakiwa Szczohołewa, P. Kulisza, O. Honczara i innych. Za zasługi naukowe został wybrany akademikiem Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk (Nowy Jork), członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Przez długi czas był sekretarzem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierował kijowską organizacją NZPU. Jednocześnie A. Pohribny był szeroko znanym i autorytatywnym działaczem społeczno-kulturalnym. Wchodził w skład grup inicjatywnych, które założyły Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki („Proświta”). Przez wszystkie te lata A. Pohribny był członkiem Centralnego Zarządu „Proświty”, Ludowego Ruchu Ukrainy, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. Był członkiem Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki, członkiem Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy. Wybitny uczony i działacz społeczny był członkiem Rady Centralnej URP „Sobór” oraz Rady Starszych. Działalność naukowa i społeczna A. Pohribnego odegrała znaczącą rolę w kształtowaniu narodowej samoświadomości obywateli Ukrainy, poczuciu nieprzer- SŁOWA POŻEGNANIA Czernihowskie Ziemiaństwo z głębokim bólem przyjęło wiadomość o stracie swojego wybitnego ziomka Anatolija Pohribnego. Należy on do całej Ukrainy, ale przede wszystkim do rodzinnej Czernihowszczyzny, bo odtąd osierocona została jego niezniszczalna wieś Moczaly szcze, bo od dzisiaj nie przekroczy już progu przytulnego rodzinnego domu. Wierzymy jednak, że żyć będzie zawsze jego mądre i pełne pasji słowo, które postawił w obronie Ukrainy. Rada Towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo” w Kijowie * * * Proświcianie Przykarpacki z głębokim smutkiem dowiedzieli się o odejściu w zaświaty naszego pobratymca, jednego z najaktywniejszych działaczy „Proświty” Anatolija

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KU PAMIĘCI WYBITNEGO UKRAIŃSKIEGO DZIAŁACZA SPOŁECZNEGO I UCZONEGO ANATOLIJA POHRIBNEGO

obecności naszej kultury duchowej, przynależności do światowego procesu kulturowego. Przez wiele lat pełne pasji programy publicystyczne pisarza Anatolija Pohribnego w Ukraińskim Radiu Narodowym oraz na kanale odrodzenia duchowego „Kultura” biły w dzwony sumienia, a stworzone na podstawie tych płomiennych wystąpień książki „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, „Po zaczarowanym kole wieków”, „Zew silnego czynu”, „Zechcesz – i będziesz” stały się głębokimi i przemyślanymi rozmowami o tym, co boli, z narodem ukraińskim o ochronie języka ojczystego i perspektywach jego rozwoju. Autor ponad 20 książek (pięć z nich ujrzało światło dzienne w Centrum Wydawniczym „Proświta”), Anatolij Hryhorowycz Pohribny został uhonorowany nagrodami im. I. Ohijenki, O. Biłeckiego, I. Bahrianeho, Fundacji im. T. Szewczenki, im. B. Hrinczenki, D. Nytczenki, a w 2006 r. otrzymał Narodową Nagrodę Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia. Pamięć o wybitnym proświcianinie, mężnym obrońcy języka ukraińskiego, laureacie Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, utalentowanym uczonym oraz dobrym, wrażliwym człowieku Anatoliju Pohribnym na zawsze zachowa się w sercach Ukraińców, wszystkich tych, którzy znali i szanowali tego krzewiciela idei narodowej. Składamy głębokie wyrazy współczucia rodzinie zmarłego. Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Rada Główna, redakcja gazety. Pohribnego. W zenicie pracy twórczej odszedł od nas działacz społeczny, budowniczy państwa z głębokim zrozumieniem idei ukraińskiej, której oddał całego siebie. Niech ukraińska ziemia będzie mu lekką. W imieniu zarządu Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Petro ARSENYCZ. * * * Wyrażam głębokie współczucie rodzinie, krewnym, przyjaciołom, znajomym, bliskim z powodu śmierci Anatolija Hryhorowycza. Królestwo Niebieskie. Wieczna pamięć. Niech ziemia będzie lekką Tobie, Anatoliju. Z głębokim smutkiem słuchacz ulubionej audycji i proświcianin Ołeksandr SAJENKO, m. Połtawa. Zdjęcie O. Łytwynenki. Nabożeństwo żałobne w sali Filharmonii Narodowej 13 października

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ŻEGNAJCIE, PROFESORZE!

W stołecznym uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki był on idolem myślących studentów. Jego wykłady z literatury ukraińskiej były interesujące, nowatorskie i… prowokacyjne — powiedzmy, zmusił nas do pokochania poezji Pawła Tyczyny, „zamęczonego” przez sowiecki program szkolny. To właśnie on odkrył przed nami wcześniej zakazanych pisarzy Rozstrzelanego Odrodzenia. Wreszcie, uczył nas szanować Człowieka i swój Naród. Anatolij Pohribny, pochodzący z rejonu bobrowickiego, został profesorem, kierownikiem katedry, doktorem nauk filologicznych, autorem wielu książek i audycji radiowych, jednym z założycieli Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, stworzył Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. Hr. Waszczenki. A co najważniejsze — był porządnym Człowiekiem. Trudno żegnać się z ulubionym wykładowcą, ale to, co zasiał, na zawsze pozostanie w naszych sercach i na naszych ścieżkach zawodowych. W smutku, byli studenci: Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, redaktor gazety „Siwerszczyna”; Anatolij TIUTIUNYK, dyrektor generalny obwodowej kompanii telewizyjno-radiowej „Siwer-centr”; Ludmyła PARCHOMENKO i Jewdokija TIUTIUNYK, kierowniczki działów gazety „Desnianska prawda” oraz inni, m. Czernihów. 23 maja 1981 roku. Uroczystości z okazji 90. rocznicy urodzin Pawła Tyczyny w jego rodzinnej wsi Pisky w rejonie bobrowickim. Anatolij Pohribny oraz poeci Dmytro Hołowko i Taisija Szapowałenko. Zdjęcie Wołodymyra ZYMY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

GORĄCY TEMAT

odpowiednich miejsc na zakrystię, chór, potrzeby gospodarcze i tym podobne. Uważamy, że takie wyjątkowe budowle, jak Sobór Mądrości Bożej, cerkiew św. Cyryla oraz cerkiew Zbawiciela na Berestowie, powinny mieć wyłącznie status muzealny, ponieważ reprezentują dawną wysoką kulturę naszego narodu. Według słów dyrektora Muzeum Metropolitalnego, gdzie w latach 90. odbyła się wystawa „Sława Bizancjum”, dwie mozaiki z Soboru św. Michała Złotokopułego zrobiły dla uznania niepodległej Ukrainy więcej niż cały korpus dyplomatyczny państwa. Biorąc to pod uwagę, uważamy za niedopuszczalne przekazanie świątyni Zbawiciela na Berestowie wspólnocie religijnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

BARBARZYŃSKIE ZNISZCZENIE HISTORYCZNEJ BRAMY NA DOLNY TEREN ŁAWRY KIEWSKO-PIECZERSKIEJ LIST OTWARTY do Prezydenta Ukrainy Wiktora Andrijowycza Juszczenki

W nocy z 7 na 8 października 2007 roku pracownicy Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego Ławry Kijowsko-Pieczerskiej odnotowali fakt zburzenia zabytku architektury — Bramy i ogrodzenia przy wjeździe do Dolnej Ławry (budynek 711w), numer ewidencyjny 4/87. Prace wykonano bez przedstawienia Rezerwatowi odpowiedniej dokumentacji, uzgodnionej zgodnie z wymogami obowiązującego ustawodawstwa o ochronie zabytków. Wiktor CHOMENKO, Krym Społeczeństwo nie tylko Krymu, ekolodzy, mieszkańcy osiedla Szcziołkine są wstrząśnięci i oburzeni: w ten malowniczy rezerwat przyrody znany rosyjski reżyser Fiodor Bondarczuk, kręcąc tu film „Przenicowany świat”, sprowadził prawdziwą ciężką broń pancerną i zabrał się przez cały tydzień (!) do bombardowania z czołgów i transporterów opancerzonych delikatnego, wrażliwego świata roślin i zwierząt. Dzieje się to pomimo faktu, że na terenie rezerwatu rośnie szesnaście gatunków rzadkich i chronionych roślin, z których dwanaście to endemity, trzynaście wpisano do Czerwonej księgi Ukrainy, cztery gatunki — do Czerwonej księgi Europy. Nie mniej unikalny jest tu świat zwierząt. Gdzie jest zdrowy rozsądek urzędników z państwowej służby wydziału ochrony przyrody Ministerstwa Ochrony Środowiska Ukrainy, którzy pozwolili przeprowadzić barbarzyńskie zdjęcia w nietkniętym zakątku pierwotnej rajskiej przyrody? Ich zezwolenie na zniszczenie przyrodniczych rarytasów uderza specyficznym i bezpryncypialnym sformułowaniem: „Państwowa służba wydziału ochrony przyrody nie sprzeciwia się przeprowadzaniu zdjęć filmowych na terenie dróg ogólnego użytku, a także na działkach rezerwatu w celach naukowych i ekologiczno-oświatowych zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem”. Barbarzyńskie, niszczycielskie działania urzędnicy państwowi w dziwny sposób wyobrazili sobie jako takie, które mają… sens naukowy i ekologiczny. Rezerwat przyrody, którego terytorium i tak już ograniczono do niebezpiecznych minimalnych granic (z 900 ha obecnie pozostało zaledwie 450), przekształcono dodatkowo w poligon wojskowy. — Zawarta umowa komercyjna, na mocy której firma filmowa zobowiązuje się zrekompensować straty — to nonsens i absurd. Przecież służba wydziału ochrony przyrody, która powinna zapewniać ochronę dzikiej przyrody, daje „zielone światło” na jej zniszczenie — zauważył kierownik projektu „Zrównoważony rozwój Krymu” przy Krymskim Stowarzyszeniu Republikańskim „Ekologia i świat” Andrij Artow. Jakże można zrekompensować zniszczenie dziesiątek, a być może i setek (!) najrzadszych roślin i zwierząt? Zważcie też na to: chociaż granice rezerwatu przyrody wreszcie wyznaczono, do tej pory nie ma aktu własności ziemi. Czyżby dlatego roszczą sobie do niej prawo wszyscy, którzy tylko tego zapragną? Co jeszcze można popełnić na ziemiach czarującego Kazantypu i innych przestrzeniach Krymu, które do tej pory nie mają wyraźnie zatwierdzonych granic? Właśnie takimi „rozmytymi amuletami” pozostają do dziś i Jałtański Rezerwat Górsko-Leśny, i Opucki, gdzie przeprowadzają swoje ćwiczenia rosyjscy wojskowi, i chroniony (ale już nadmiernie zaśmiecony) płaskowyż Aj-Petri, oraz jeszcze szereg zaniedbanych pereł Krymu. Społeczeństwo i ekolodzy półwyspu wysunęli kategoryczne żądania: włączyć centralną część przylądka Kazantyp, tak jak to było wcześniej, w skład Rezerwatu Kazantypskiego oraz stworzyć tu strefę ochronną. Ministerstwo Ochrony Środowiska powinno ocenić stan przyrodniczego funduszu chronionego Autonomii i przyjąć jasny plan zachowania terenów chronionych oraz tworzenia nowych. Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Zwrócić się do Pana zmusza sytuacja, która wytworzyła się wokół unikalnego zabytku z XI—XII w. — cerkwi Spasa na Berestowie. Ustawa Ukrainy „O ochronie dziedzictwa kulturowego” (2000 r. nr 1805) deklaruje, że obiekty dziedzictwa kulturowego, które znajdują się na terytorium Ukrainy, są chronione przez państwo. Ustawa ustanawia regulację prawną sfery ochrony i zachowania zabytków, ich badania i renowacji, określa system zarządzania państwowego w sferze ochrony i wykorzystania dziedzictwa kulturowego, a także udział w tej sprawie innych instytucji, w szczególności organizacji społecznych. Ukraina ratyfikowała „Konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego” i zobowiązała się zapewniać ochronę i zachowanie dziedzictwa kulturowego, które znajduje się na jej terytorium, w należytym stanie. Cerkiew Spasa na Berestowie — obiekt uwagi szerokiej społeczności naukowej i społeczeństwa, które wielokrotnie zwracało się do Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków w sprawie niedopuszczalności przekazania świątyni jakimkolwiek wspólnotom cerkiewnym. W odróżnieniu od innych zabytków epoki przedmongolskiej, nawet takich jak Sobór Sofijski i cerkiew Cyrylicka, zeszpeconych nieprofesjonalną „renowacją” jeszcze w XIX w., malowidła freskowe cerkwi Spasa na Berestowie zachowały autentyczną technologię pierwotnego fresku z lekkością kolorytu i aksamitną powierzchnią, niezniszczoną przesycaniem pokostem i późniejszym malarstwem olejnym XIX w. Jest to jedyny przykład fresku na Ukrainie, który w XVII w. został zakryty tynkiem i zamalowany, co zachowało go do naszych czasów. Fresk odsłonięto tylko częściowo w latach 70. XX w. i obecnie wymaga on dokończenia prac. Znani ukraińscy i zagraniczni uczeni określili program dalszych badań i renowacji unikalnej budowli. Przekazanie tego zabytku wspólnocie cerkiewnej, o której mowa, doprowadzi do jego zguby jako zabytku dawnej sztuki ukraińskiej. Potrzeby religijne współczesnych mieszkańców tej części Pieczerska w pełni zaspokajają Ławra Kijowsko-Pieczerska ze wszystkimi działającymi cerkwiami na górnym i dolnym terenie, cerkiew Zmartwychwstania i Wprowadzenia, cerkiew św. Teodozjusza (UPC Patriarchatu Kijowskiego), Askoldowa Mogiła (Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka) i inne, a takie przekazanie cerkwi Spasa na Berestowie jednej z konfesji nie może nie naruszyć kruchej równowagi stosunków międzywyznaniowych. Świątynia z architektoniczno-planistycznego punktu widzenia nie jest „pełnowartościowa”: zachowała się tylko jedna trzecia jej dawnej powierzchni — narteks, i przystosowanie cerkwi Spasa na Berestowie na stale działającą cerkiew jest niemożliwe bez spowodowania znacznych zniszczeń malarstwa, fresków i staroruskiego muru ścian, ponieważ świątynia nie posiada ikonostasu, nie posiada P. T. TROŃKO, Bohater Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Związku Krajoznawców, przewodniczący zarządu Ogólnoukraińskiego Funduszu Odbudowy Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. Olesia Honczara; B. I. OLIJNYK, Bohater Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury; P. P. TOŁOCZKO, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków; M. H. ŻULYŃSKI, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki; Łeś TANIUK, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. Kultury i Duchowości, przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Praw Człowieka „Memoriał” im. Wasyla Stusa, zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy; A. W. CZEBYKIN, akademik, prezydent Akademii Sztuk Ukrainy; S. P. KROLEWEC, dyrektor generalny Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów; N. M. KUKOWALSKA, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”; I. P. DOROFIJENKO, główny konserwator-artysta korporacji „Ukrrestawracja”; I. F. DRACZ, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji; O. B. HOŁOWKO, doktor nauk historycznych; I. J. MARHOŁINA, zastępca dyrektora ds. naukowych Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, kandydat nauk historycznych; M. W. POPOWYCZ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; I. M. DZIUBA, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; O. D. POHONEĆ, dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy; O. W. AFONIN, prezydent Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy; P. M. MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki; J. J. WAKULENKO, dyrektor Kijowskiego Muzeum Sztuki Rosyjskiej, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; W. I. WYNOHRADOWA, dyrektor Muzeum Sztuki im. Chanenków; M. T. NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NASZA KSIĄŻKA

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry radiodyfuzji i telewizji Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki „Rozłożył ręce naprzeciw tego równego i wcale nie parzącego światła, witając je i rozpuszczając się w nim, gdy nagle z bezgranicznie przyjaznej jasności rozległ się pieszczący, żałosny głos: — Wracaj… Jeszcze nie pora…” Tak kończy się powieść Wasyla Stefaka „Po tamtej stronie nocy”. Wasylu Nebesijczukowi — bohaterowi powieści — wydawało się, że wreszcie jego dusza zazna raju w przyjaźnie niezgłębionym zaświatowym blasku Dobra i Woli, że na wieki spocznie jego ciało, które doświadczało niewiarygodnie okrutnych tortur. Ileż to razy wyrywał się z wrogich syberyjskich katowni? Ale za każdym razem enkawudziści złośliwie zagradzali mu drogę do najmilszej ukraińskiej ziemi, najczarowniejszych Karpat. Nawet do majestatycznego Lwowa dotarł, ale i tutaj na jego jasną głowę wrogowie narzucili ciemny worek… „…Cios za ciosem walił go na podłogę, mdliło go, nie sposób było nawet wstać, aż zaczął zapadać się w znaną już czerń… wściekły ból, kiedy biją po ranie, kiedy głową — o podłogę (w głowie jakby wszystko się poruszyło), aż do zbawiennej prostracji — róbcie, co chcecie… Oprzytomniasz na krześle, w gardle tłoczą się szlochy, głowa opadła na piersi… Wyrzucić się przez okno… Zasnąć na wieki… — Przyznawaj się! Syp! — Daremnie się staracie — dawałem przysięgę przed Bogiem i Ukrainą, że swoje działania będę zachowywał w tajemnicy… Spojrzenie nieprzytomnie błądzi, czego szuka? Boże, czy jeszcze cała choć jedna kosteczka? Drżą ręce, kręci się w głowie, bulgocze w piersiach — plujesz krwią… Pić…” Generał Klejmenow przyznaje się bratankowi, pułkownikowi Zelencowowi: „Jest granica, której żaden człowiek nie jest w stanie przekroczyć, a banderowiec zdołał… Wpadał w nasze łapy i w ostatniej chwili wyślizgiwał się. Przeżył jedenaście rozstrzelań, żywcem go zakopywali… nafaszerowany żelazem, jak stary łoś. Nie raz myłem ręce — wszystko, dość, lecz hazard czekisty za każdym razem brał górę — no, docisnę jednak, nie może być, żeby nie docisnął. Wypuszczałem go z Związku za żałosne pokwitowanie, że nie będzie walczył przeciwko nam… Nigdy specjalnie nie ufałem chochołom… Ale nie gadasz, milczysz — oto ci i koryto! A banderowiec nie zapragnął nawet udawać lojalnego… Nie uwierzysz — on przewrócił niejedno moje wyobrażenie o ludzkich możliwościach”. Powieść Wasyla Stefaka „Po tamtej stronie nocy” przesiąknięta jest głęboką moralno-humanistyczną ideą służby Ojczyźnie; w niej środkami artystycznymi potwierdza się, że miłość do Ukrainy — to akt najwyższego działającego duchowo-narodowego samookreślenia. Nędzny, sprzedajny, zdenacjonalizowany człowiek traci dostęp do najgłębszej narodowej studni ducha i świętych ogni życia, jest skazany na znikanie. Ukraińska Powstańcza Armia zrodziła się z odwiecznego pragnienia zrealizowania testamentów olbrzymów narodowego ducha Tarasa Szewczenki oraz Iwana Franki, żeby w swoim domu była i swoja prawda, i siła, i wola, żeby gospodarzem, nie sługą przed światem zostać! Prawda, UPA nie wyzwoliła Ukrainy, bo nie było w jej mocy tego zrobić. Jaskrawo opisany w powieści intelektualny pojedynek czekista Klej-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«WRACAJ… JESZCZE NIE PORA…»

Klejmienow — ukraiński powstaniec Nebesijczuk, czekista Zełencow — ukraiński powstaniec Nebesijczuk po raz kolejny przypomina czytelnikom, że Ukraińcom przez setki lat gotowano niebyt (rusyfikację, polonizację, madziaryzację, rumunizację). Moskiewscy imperialni szowiniści jeszcze nie zrezygnowali z pochłonięcia języka, kultury i duchowości ukraińskiej. O tym trzeba wiedzieć, o tym trzeba pamiętać. Analizując fakty i dokumenty dotyczące II wojny światowej, które stały się teraz znane, można z pewnością stwierdzić, że bezpośrednimi inspiratorami i organizatorami tamtej strasznej rzezi byli dwaj „bracia” w duchu: A. Hitler z jego narodowosocjalistyczną ideologią i J. Stalin ze swoją importowaną komunistyczną ideologią. Broniąc ideałów państwowej niepodległości Ukrainy z bronią w ręku, zarówno przeciwko nazistom, jak i przeciwko bolszewikom walczyła Ukraińska Powstańcza Armia. „Gdybym miał taką armię jak UPA, niemiecki but nie deptałby francuskiej ziemi” — tak ocenił ukraińskich żołnierzy Charles de Gaulle. Wasyl Stefak, ogniskując w swojej powieści „Po tamtej stronie nocy” polityczne, ideologiczne, moralne, duchowe i psychologiczne problemy walki Ukraińców o soborną, niepodległą państwowość, wszechstronnie ukazuje Ukraińską Powstańczą Armię jako zjawisko unikalne, którego zakrojona na szeroką skalę walka nie ma odpowiednika na świecie. Zorganizowawszy się w 1942 r., UPA objęła niemal całą Ukrainę, sięgnęła Kaukazu i Kubania. Ostatnią kryjówkę enkawudziści odkryli w obwodzie iwanofrankiwskim w 1957 r. Ostatni bojownik — Jarema — wyszedł z podziemia w 1991 r. Na szczęście wciąż żyją niektórzy uczestnicy tamtej strasznej wojny, którzy mogą obecnie zaświadczyć potomnym o walce narodowych bojowników przeciwko nazistowskiemu i komunistycznemu systemom totalitarnym — najbardziej zajadłym wrogom narodu ukraińskiego. Dzięki szczegółowemu studiowaniu dokumentów i głębokiemu przemyśleniu opowieści ukraińskich powstańców, Wasyl Stefak w sposób wysokiej próby artystycznej odtworzył w powieści prawdopodobne wydarzenia, pokazał siłę ducha sotennego Wasyla Nebesijczuka („Ptacha”, „Syna”) oraz jego towarzyszy broni, ujawnił różnorodne podstępne metody, którymi posługiwali się czekisi w celu likwidacji swoich ideowych przeciwników. Jednak nawet skrucha podziemnych bojowników nie dawała im gwarancji przeżycia. „Wiesz, jakimi metodami likwidowaliśmy banderowskie podziemie? — pytał Klejmienow Zełencowa i sam odpowiadał: — Partia razem z nami nigdy nie obmyłaby się przed historią… używaliśmy substancji narkotycznych, gazów, biologicznych środków specjalnych, zatruwaliśmy wodę, rozprzestrzenialiśmy choroby…” Obecnie wiadomo, że na dzień 1 lipca 1946 roku w zachodnich obwodach Ukrainy na NKWD ZSRR pracowało 11 214 osób (rezydentów, agentów, informatorów). Jeszcze potężniejsza była analogiczna służba KGB ZSRR w regionie — tylko w ciągu półtora roku (od stycznia 1945 r. do 1 lipca 1946 r.) zwerbowano 5671 osób. Do oszukiwania ukraińskiej ludności wykorzystywano również sfałszowane „oświadczenia o skrusze” byłych kadr dowódczych UPA. Rozmawiając z Amerykaninem Harrym, Wasyl Nebesijczuk podkreślił: „Wiele lat usychałem z żalu z powodu niewybaczalnej krzywdy, jaką wyrządzili mi szmiracy, zasypując góry ulotkami, w których rzekomo ja, Wasyl Nebesijczuk — „Ptach”, „Syn”, wzywałem ostatnich powstańców — wczorajszych towarzyszy broni — do złożenia broni, przyjęcia władzy sowieckiej i socjalistycznej Ukrainy… Komunia próbowała obrzydzić tą ulotką nie tylko mnie samego, ale cały ruch, całą UPA, przypisując mi myśli o bezperspektywiczności walki, o wyjściowych błędach OUN, która rzekomo swoją zbrojną walką z sowietami wystąpiła przeciwko własnemu narodowi… W moim imieniu podawano nazwiska i pseudonimy ludzi, którzy rzekomo byli mordercami niewinnych starców, kobiet, dzieci… Cierpiałem z powodu tej krzywdy, jakbym naprawdę zdradził wszystkich, którzy mnie kochali lub szanowali, którzy za mną bez wahania szli w ogień i wodę…” Amerykanin Harry obiecał W. Nebesijczukowi, że jeśli wyjdzie na wolność, opublikuje w gazecie „Washington Post” krótką wiadomość: „Kto mnie zna, słyszał moje imię, dla rodziny, jeśli ktoś pozostał przy życiu: Ja, Wasyl Nebesijczuk (pseudonim „Ptach”, „Syn”) nigdy nikogo nie zdradziłem, nie wydałem wrogom żadnej tajemnicy. Złamałem w życiu tylko jedno Boże przykazanie — zabijałem, ale zabijałem wrogów”. Powieść Wasyla Stefaka to nie tylko zjawisko znaczące, ale i niepowtarzalne w literaturze ukraińskiej. Otwiera ona na oścież okno na prawdziwą historię Ukrainy, skłania do obiektywnego przemyślenia relacji rosyjsko-ukraińskich, do należytej oceny Ukraińskiej Powstańczej Armii. Przecież do dziś „banderowiec” jawi się w postrzeganiu przeciętnego Rosjanina, zrusyfikowanego Ukraińca na poziomie podświadomym jako „antyideał” Ukrainy, jako żywe wcielenie „złej Ukrainy” w odróżnieniu od ideału dobrej Ukrainy-Małorosji, która znajduje się pod całkowitą polityczną i duchową kontrolą Moskwy, niezależnie od rzeczywistego statusu, czy to prowincji Rosji, czy to jej protektoratu, czy to „samodzielnego” państwa, którego poziom samodzielności określa ta sama Moskwa. Pouczając pułkownika Zełencowa, generał Klejmienow podkreśla: „Spróbuj ty przekonać banderowca, że nie krew, nie rasa i nawet nie religia stworzyły z nas naród, a właśnie realne przestrzenie geograficzne. I dlatego wybór między Kijowem a Moskwą — to nie wybór etniczny, a wybór idei, wybór geopolitycznej ojczyzny… Ukraińcy w naszym mesjanizmie widzą jedynie kolonializm i imperialne ambicje. Oni są ślepi. Z drugiej strony, czy trzeba dowodzić, że samodzielność Ukrainy to zjawisko negatywne dla całej Eurazji? Dlatego kwestia ukraińska musi zostać zamknięta, i najlepiej — jeszcze za życia naszego pokolenia…” Zapoczątkowane trzy wieki temu niszczenie ukraińskości trwa nadal. Główny cios skierowany jest przeciwko naszemu słowu; znieważają je, zabijają, aby Ukraińcy jako etnos, lud, naród zatracili siebie, przekształcili się w bezmownych, posłusznych niewolników, stali się dawcami dla obcych, a swój dom oddali na pastwę kolonizatorom różnych maści. Dyskryminacyjna sytuacja, w której znalazły się język ukraiński, kultura, duchowość (przez prawie 350 lat panowania Moskwy nad Ukrainą wydano 479 cyrkularzy, ukazów, rozporządzeń, skierowanych przeciwko językowi ukraińskiemu) w rezultacie ich upośledzenia, jest przedstawiane przez wrogów Ukrainy jako naturalna rzeczywistość historyczna, której rzekomo nie trzeba naruszać. Przeciwnie, każdy powinien uświadomić sobie, że ochrona języka ukraińskiego na Ukrainie, utwierdzenie go we wszystkich komórkach organizmu państwowego i społeczno-politycznego, rozwój gospodarki narodowej — to nie walka przeciwko językowi rosyjskiemu, nie budowanie „chińskiego muru” między Rosją a Ukrainą, poniżanie czy ignorowanie języka i kultury rosyjskiej, języków innych mniejszości narodowych na Ukrainie, a odrodzenie i podniesienie zniszczonego, zdewastowanego, upośledzonego języka ukraińskiego, kultury, duchowości, utwierdzenie narodowego środowiska życia. Swoje credo życiowe sotnik UPA Wasyl Nebesijczuk wyraził tak: „Człowiek żyje i umiera tylko raz. Czyż nie jest dobrze z pieśnią na ustach w kręgu przyjaciół paść na surową ziemię, na tę ziemię, którą tak kocham, za którą się modlę i za którą jestem gotów umrzeć? Jestem siewcą. My siejemy, wypełniając swój obowiązek, choćby tym ziarnem miały być nasze kości. Nieważne, kto będzie żął — my czy potomkowie. Wystarczy mi jeden promień dalekiego celu. Miła mi jest moja dola. A śmierć… Piękno życia dopełnia godna śmierć. Przejdziemy przez wszystkie próby czyści, doniesiemy nasze sztandary do celu. Najprzyjemniejszy widok, kiedy człowiek powstaje przeciwko brudowi i powoli oczyszcza się… Jestem dumny ze swojej misji i wypełnię ją do końca…” „Po tamtej stronie nocy” — to książka-spowiedź, książka-pamięć, książka-oczyszczenie, książka-potępienie podstępu, cynizmu, podłości, zdrady, książka-uduchowienie, książka-pochwała ukraińskiej męstwa i heroizmu, książka-testament, książka-przestroga, książka-zasiew wielkości i nieśmiertelności narodu ukraińskiego, książka-wezwanie do zwycięskiej walki o ukraińską Ukrainę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Codzienność wojny nie jest na nich zapisana

Uliana HLIBCZUK Zapewne o dramatycznych wydarzeniach z udziałem UPA jeszcze długo będzie się pisać. Przypuszczam, że wkrótce stanie się to (staje?) modnym tematem. I słusznie. Zbyt długo je przemilczano, zbyt długo spychano w ukryte zakamarki ludzkiej pamięci albo do skrytek utajnionych archiwów. Oto niedawno telewizja poinformowała, że kraje Ameryki Łacińskiej uroczyście obchodziły jubileusz słynnego Che Guevary. Zwłaszcza Wyspa Wolności… Mój wewnętrzny głos wtedy prychnął: „U nas takich bezimiennych Che Guevarów było pół UPA…” Tyle że ich portretów nie drukowano na koszulkach młodzieżowych. Wyobraźcie sobie, że jakoś udało się ocalić zdjęcia poszczególnych żołnierzy. Dziś pożółkłe fotografie świadczą o tamtej ciężkiej i mężnej epoce. Surowe, blade twarze… Na czarno-białych zdjęciach — jakby przygotowywali się do wieczności… Jak pomniki… Codzienność wojny nie jest na nich zapisana. A przecież z tej codzienności składał się ich heroizm. Skąd wziąć jedzenie, broń? Gdzie przenocować tę i następną noc? Jak wyprać ubranie? Jak nie rozdrapywać duszy wspomnieniami o zabitym ojcu, bracie, żonie, dzieciach… Codzienność, która w tamtym czasie była kwestią życia i śmierci. Jewhenija Łeszczuk również nie pisała o codziennym życiu UPA. W nowej książce „Powstańcza Wołyń” jej upowcy występują jako nieugięci rycerze ducha. Pisarka komponuje o swoich bohaterach wiersze-pieśni. Emocjonalne i patriotyczne, są pozbawione wszelkiej oceny historycznej. Celem pisarki jest gloryfikacja. Mimo to wymagający i myślący współczesny czytelnik otrzyma pozytywny ładunek na dalsze wędrówki w nasze okrutne przeszłość. Zechce dowiedzieć się więcej o Oleksie Melniku, Iwanie Majku, Arsenie Krysiuku, Andriju Łeszczuku, Nilu Chasewyczu, Olenie Lewczaniwskiej, Wasylu Pryjmie, Matwiju Danyluku… O sławnych i nieznanych bohaterach… Zechce przeczytać o zwierzchnikach UPA: Dmytrze Kliaczkiwskim, Stepanie Banderze, Romanie Szuchewyczu, Wasylu Kuku. Ten współczesny czytelnik zechce otrzymać nieosłodzoną prawdę, bezstronność i prawdę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

eseistyki, gdzie łączy się sztuka, nauka, a nawet organizacja procesu literackiego”. Oleksa Riznykow: „Swego czasu odbyłem zesłanie na Mordowię za ulotkę. Obecny czas charakteryzuje się wolnością słowa i wolnością myśli, która wymaga państwowego wsparcia materialnego, tak jak krytyka literacka”. Oles Dudin: „Obecnie deformuje się pojęcie piękna. Krytyka powinna strzec piękna, ponieważ talent to dar Boży”. Myhajło Słabosznycki, podsumowując rozmowę, gruntownie przeanalizował ujmowanie krytyki literackiej jako procesu filozoficznego, psychologicznego, socjologicznego, kulturologicznego. Zatrzymał się na poglądach na krytykę literacką badaczy literatury Briuchowećkiego, Łychaczowa, Hrabowycza, estońskiego badacza Jana Krossa i innych. Odwołał się do twórczej spuścizny Franki, Franca, Flauberta w świetle analizowanego problemu. Myhajło Słabosznycki zatrzymał się na tendencjach współczesnej krytyki literackiej. Podkreślił, że pole krytyki literackiej się zawęża, reguluje się pole szczerości, brak rezonansowych publikacji, zachodzi spóźniona fascynacja postmodernizmem… Pisarz zgodził się z Lubomyrem Senykiem, że współczesnej krytyki literackiej nie ma. Podkreślił, że idealna krytyka to literatura, przesłanie do potomnych, list do pytania… Współczesna krytyka literacka nosi piętno teraźniejszości. NASZA KSIĄŻKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kto realizuje hasło „Nie chodzić po trawnikach ludzkiej duszy”?

Problemy funkcjonowania współczesnej krytyki literackiej stały się przedmiotem dyskusji podczas „okrągłego stołu”, który odbył się w Lwowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Prowadzili go pisarze Michajło Słabosz­pycki i Lubomyr Senyk. Lubomyr Senyk, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego, pisarz: „Współczesnej krytyki literackiej jako procesu literackiego nie ma. Nawet czasopismo „Krytyka” nie kwestionuje tej tezy. Chociaż w tym czasopiśmie często publikuje się materiały antyukraińskie, które poniżają fenomen narodu ukraińskiego, narzuca się chorobliwe standardy myślenia. Opublikowano artykuł, który przekreśla sławne dzieło naszego piśmiennictwa „Słowo o wyprawie Igora”… Niedawno doktorat obronił wykładowca Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego Petro Iwanyszyn. Polemika w związku z tą obroną wykroczyła poza mury uczelni. Młody naukowiec ma prawo do własnego zdania i ma prawo go bronić. Dla dyskusji literackich nie ma odpowiedniej platformy literackiej, nie działa współczesny cech krytyków, który powinien trzymać rękę na pulsie procesu literackiego. Musimy mówić o tradycjach krytyki literackiej, o jej zadaniach. Pisarzy bowiem się nie wychowuje — rodzą się oni sami. Krytycy to placówka bojowa, stały łącznik między pisarzem a czytelnikiem. Krytyk powinien mieć też dobre, solidne wykształcenie, by umieć należycie przeanalizować zjawisko literackie. Obecnie aktualne są estetyczne zasady krytycznej działalności literackiej Iwana Franki.” Krytyka zniknęła, bo nastąpiło załamanie we współczesnym życiu, w myśleniu społecznym. Krytyk pyta: „Co mi za to będzie?”, a władzy nie interesuje nasze życie duchowe. Musimy ukształtować nowe myślenie społeczne — dlatego tak wielka odpowiedzialność została złożona na nasz Związek — przedmurze ukraińskiego życia narodowego”. Maria Ljuzniak: „Krytyka literacka to zmaterializowana myśl ludzka, która powinna odpowiedzieć na wiele pytań, głęboko wniknąć w psychologię twórczości literackiej; zbadać, jak działalność twórcza wpływa zarówno na czytelnika, jak i na samego pisarza. Prawa chrześcijaństwa stwierdzają, że rozwiązanie problemów człowieka tkwi w nim samym. Dziś system edukacji został zniszczony, a mógłby sprzyjać kształtowaniu czytelnika, tak potrzebnego dla pełnokrwistego funkcjonowania procesu literackiego. Dusza współczesnego człowieka staje się głucha. Dlaczego w tej sprawie milczy krytyka? Kto realizuje wezwanie „Nie chodzić po trawnikach ludzkiej duszy”?” Ruslan Szczupłakewycz: „Problemy współczesnej krytyki literackiej zostaną rozwiązane wtedy, gdy zniknie koncepcyjne pytanie o przedstawienie współczesnej państwowej polityki duchowej. Trzeba kształtować współczesną ideologię ukraińskiego społeczeństwa. Dziś nie ukształtowano filozoficznych podstaw Państwa Ukraińskiego, a u współczesnych filozofów brak nowych idei. Świat ulega psychoidentyfikacji, musimy nauczyć się łączyć czynniki lokalne i globalne. Perspektywę widzę w filozofii ukraińskiego solidaryzmu. Krytyka istnieje nie po to, by wtłaczać literaturę w łoże Prokrustesa, lecz po to, by literatura, a wraz z nią świat, rozwijały się ku dobremu”. Wasyl Stefak: „Państwo nie troszczy się ani o literaturę, ani o krytykę. Instytucje międzynarodowe naciskają na naszą świadomość. Całkowita dozwolność to anarchia, a nie demokracja. Musimy być uważni, aby umieć oddzielić ziarno od plew. Poza tym musimy prowadzić za sobą ludzi. Niedawno byłem na Wołyniu. Uczniowie zadają pytania, w podtekście których kryje się ironiczny stosunek do życia pisarzy, zwłaszcza Tarasa Szewczenki, Lesi Ukrainki, Iwana Franki… Znane są haniebne publikacje, napisane zręczną ręką i mające na celu konsternowanie narodu”. Wiktor Palynski: „Brak krytyki jest niemożliwy, jeśli istnieje proces literacki. Kiedyś istniała krytyka oficjalna, opłacana z kasy partyjnej. Nie sądzę, by dla pisarzy czy narodu było od niej lepiej. Tylko od nas zależy, jaka będzie współczesna krytyka. Chcę zwrócić naszą uwagę na modernizację współczesnej krytyki. Czy koniecznie musi to być gatunek akademicki? Perspektywiczna wydaje mi się krytyka w formie” Przygotowała Marija JAKUBOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

UHONOROWUJEMY LAUREATÓW!

Bohdana UHRIUMOWA, wnuczka M. Czabanowskiego Niedawno wśród nagród literackich pojawiła się kolejna — im. Mychajła Czabaniwskiego. Zainicjowali ją rodacy pisarza — Charkowska Obwodowa Organizacja Pisarzy wspólnie z Sachnowszczyńską Radą Rejonową przy wsparciu agrofirmy „Prohres”. Wyróżnienie zostało ustanowione, według oficjalnego komunikatu, „w celu zachęcania współczesnych prozaików do pisania utworów na tematy współczesności oraz popularyzacji najnowszej literatury ukraińskiej wśród ludności wiejskiej”. Ponadto, jak uważają założyciele nagrody, koniecznie mają pojawić się nowe utwory poświęcone ochronie środowiska. 18 września, w dniu urodzin Mychajła Czabaniwskiego, przy pamiątkowej tablicy na centralnym placu wsi Łyhiwka w rejonie sachnowszczyńskim w obwodzie charkowskim zebrali się, jak zawsze, mieszkańcy wsi, uczniowie szkoły, pisarze i goście na wiec poświęcony pamięci pisarza-rodaka. Także po to, aby wręczyć dyplomy laureatów nagrody im. Mychajła Czabaniwskiego. Wśród kandydatów do laureatury byli znani pisarze — kijowianka Natalia Osypczuk, tarnopolski pisarz-publicysta Iwan Smijan, Petro Wowczyszyn z Chmielnickiego, Wilij i Jewhen Prudczenkowie z Dniepropetrowska, Wasyl Zubacz z Użhorodu i inni. Jednak jury postanowiło w tym roku uhonorować Iwana Semenowycza Nahirniaka z miasta Nowodniestrowsk obwodu czerniowieckiego oraz Dmytra Todorowycza Pancyra z Charkowa. Iwana Nahirniaka — za zbiór nowel i szkiców „Echo niezapomnianych spotkań”. Podobnie jak Mychajło Czabaniwski, Iwan Nahirniak dąży do ochrony rodzimej przyrody, opowiada o ludziach rodzinnego kraju na tle historii naszego narodu. Charkowski pisarz Dmytro Pancyr został nagrodzony za zbiór opowiadań „Było mi pisane żyć”. To obrazki z wiejskiego życia. Zbiór jest przepełniony wysokim humanistycznym patosem, wiarą w życie i człowieka, w niezniszczalność zasad moralnych. Laureaci nagrody, mieszkańcy wsi i goście (wśród których byli także córka pisarza Lina Czabanowska z mężem, reżyserem filmowym Walentynem Sperkaczem, autorem filmu o Mychajle Iwanowiczu) uczcili pamięć Czabaniwskiego składając kwiaty pod pamiątkową tablicą, odwiedzili muzeum Mychajła Iwanowicza, gdzie Dmytro Pancyr przekazał swoją nagrodę pieniężną dyrektorowi muzeum na remont pomieszczeń, obejrzeli uroczysty koncert wychowanków wiejskiej szkoły, po zakończeniu którego Lina Czabanowska przekazała dzieciom prezent od towarzystwa „Proświta” — nowe książki, podręczniki i kasety wideo. Mamy nadzieję, że ta dobra tradycja upamiętniania Mychajła Iwanowicza Czabanowskiego będzie miała długie życie, a liczba laureatów nagrody literackiej będzie rosnąć i wzbogacać się o nowe nazwiska utalentowanych ukraińskich pisarzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«CZY TO WY, POEZJO? NIE MAM CZYM ODDYCHAĆ BEZ WAS»

Olesia MUDRAK Stepy Prydniprowja... Rodzime, cienkoskóre, cienkostanne, dźwięczące stepy, które swoją wielkością i mocą rozchylają nieokryte ubraniem sylwetki Poezji... Oddycha z nas, staje przed nami i uderza swoją bezmiarem w czoło Wieczności. Ile siły i mocy przelał w stołeczną „stołeczność”, wciąż zadziwiając nas nazwiskami, które jak „Piotrowy bicz” biją spod ziemi, by „spaść w oczy niebiańskim strumieniem”. Ziemia Siczesławska dała literaturze ukraińskiej O. Honczara, W. Korża, I. Sokulskiego, N. Nikulinę, L. Hołotę, A. Szkliara, H. Harczenka, M. Semeniuka i wielu innych, którzy w słowie syntetyzowali archaiczne i nowe. …Jeszcze jako uczennica, składając słowa do kupy, przyszłam w przeczuciu jakiejś niespodzianki do teatru poezji „Wiosna”, który w owym czasie funkcjonował w centrum Siczesławia... Myślę: „Oto zobaczę „żywych pisarzy”, kupię mnóstwo książek i będę szczęśliwa!” Kameralna sala teatru przypominała mrowisko: sporo ludzi, którzy się krzątają; ktoś coś niesie, komuś brakuje miejsca, ktoś z kimś dyskutuje... Nareszcie! Światło zahipnotyzowało, cisza zarzuciła sieci na obecnych — prowadzący swym dźwięcznym głosem przeczytał: I ciasno stanie się w samej sobie, zapragnie się nieba przewyższającego. Śmieje się ze mnie promienisty sokół, a płaczą oczy błękitnego nieba. A ja idę między trawami, sama, między lustrami rosiastego zamku. Rozbita na nieskończoność odłamków, dusza spokoju cichego nie zna. Na scenę wystąpiła Olesia Omelczenko — niepokonana czasem, wolna jak Galaktyka, energiczna poetka. Patrzyłam i myślałam: „Czy zdołałabym po nierealnych triumfach w wielkim mieście ukryć się w prostocie i spokoju wsi, nie tracąc najbardziej skrytego pragnienia twórczości?” Ona czytała i czytała... Dużo mówiła, miałam wrażenie, że wyspowiadała się przed tłumem... Takie było moje pierwsze spotkanie z Olesią Omelczenko — bardzo serdeczną, do szaleństwa pracowitą, wielowymiarową osobowością. Okazuje się, że jej twórczość studiują studenci drugiego roku Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Narodowego, a ona — skromnie i cicho szepcze się z trawami wojskowego na Dniepropetrowszczyźnie. Poezja — niezbywalny atom Miłości, jej formuła powietrza. Bez miłości trudno wyobrazić sobie literaturę: ukraińska mitologia głosi, że pierwotnie człowiek nie miał cech płciowych — był jedną całością, a po grzechu pierworodnym został podzielony na kobietę i mężczyznę, a ich wzajemne przyciąganie to wieczne dążenie do powrotu do pierwotnej całości. To zrodziło niezniszczalne wzorce liryki miłosnej: „Pieśń nad pieśniami” Salomona, sonety Petrarki, pieśni Kupidyna, różnorodną liryką miłosną epoki Romantyzmu, „Zwiędłe liście” I. Franki, „Tajemnicę twojej twarzy” D. Pawlyczki i tym podobne. Motyw miłosny, moim zdaniem, przypomina huragan, który owija cię wirującym kokonem, nie ma przed nim obrony. Moim zdaniem w poezji O. Omelczenko nie ma podmiotu lirycznego, bo wszędzie obecna jest ona: drżąca, czule kosmiczna, kapryśnie współczesna, wolnościowo dramatyczna stepowianka. Sama w posłowiu podkreśla, że duchowość narodu, mentalność Ukraińca zaczynały się od miłości, jedności człowieka i przyrody: „Odczuwając w genach swoją mądrą historię, Ukraińcze, będziesz mógł rozbłysnąć gwiazdą szczęśliwej przyszłości. Korona nie istnieje bez korzenia”. Ona jest prawdziwa, prawdziwiutka: ufna jak niemowlę, ukołysana światłem, ochrzczona Kosmosem i drażniąco samotna. Samotność ściska duszę „oświeconą miłością”, nie uprzedzając jej o tym, szczególnie wieczorem, gdy oczy nabrzmiewają tęsknotą: Jak nieszczęśliwa zasypiam! Ukochane usta nie dotykają mojego policzka, Zanurzam się w sen, jak w głębiny morskiej bezkresności. Zapomnieć się w bajce dziwacznych lekkich fantazji. Przez całe życie silna i utalentowana Olesia czuje się małą dziewczynką, drobinką, garstką ognia, i z zapałem czeka, aż za oknem pojawi się postać młodego księcia. Odwieczny dyskurs małego serca w dorosłym ciele nadaje poetce szalony smutek za młodością, za prawdziwymi uczuciami: Byłam młoda, młodziutka. Ach, byłam, och, minęło. Jesień wita się niewesoło. Morze sztormuje, a ja — z wiosłami. Tylko Pani Poezji znane jest uczucie niewyczuwalności, nieobecności obecności; ja, my codziennie kołyszemy się „w górę i w dół na huśtawce życia”, a od banałów, od niesprawiedliwości ratuje nas ręka Poezji — nieśmiała i skromna, ale przyjacielska i wieczna. Właśnie w Poezji Olesia Omelczenko dostrzega swoją „wszystkomiłość”, próbuje ją rozpoznać z połowy spojrzenia, z połowy oddechu: To Ty, Poezjo? Bez Ciebie nie mam czym oddychać! Człowiekowi na świecie dane jest być usłyszanym tylko raz w epoce, a w jeden dzień trzeba zdążyć z tym, czego nie udało się przez stulecia. Autorka „Wszystkomiłości” głęboko to rozumie i stara się nadążyć za skokami czasu: Przekroczyło pięćdziesiątkę. Czas drwi. Bawi się w życiu, Nie wiedziałam, gdzie się podziać, a oto zbliża się finał. A przecież tyle jeszcze trzeba zdążyć! Poezja kobieca zawsze przypominała urządzenie wybuchowe — niewłaściwy dotyk palca, bach — i jesteś poza zasięgiem. Jestem pewna, że „Wszystkomiłość” Olesi Omelczenko to czysto kobieca, niepodrabiana medytacja słów i wróżenie z gwiazd...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znalazł się nie tylko repertuar teatru, ale i samo jego istnienie. Jednak ojciec, przybywszy do Ałma-Aty, gdzie znajdował się teatr, z pamięci zdołał odtworzyć cały klasyczny materiał nutowy operetek i teatr z powodzeniem zaczął tam pracować. Wspominam, jak boleśnie przejmował się Ołeksij Riabow tym, że brakowało ciekawych i jakościowych librett oraz sztuk do jego utworów. Gdzie jesteście, utalentowani dramaturdzy, dlaczego omijacie popularny wśród ludu gatunek komedii muzycznej? Odpowiedź była dla niego niepocieszająca, choć niektórzy jednak odpowiedzieli. Na całe życie zapamiętałam chwile niezwykle ciekawego i pasjonującego procesu tworzenia przez ojca muzyki. Jeden wariant zmieniał drugi, dopóki wreszcie udawało się schwytać, że tak powiem, “pierwowzór”, wokół którego budował już soczysty obraz muzyczny i określał jego miejsce w przyszłym utworze. Często ojciec obywał się bez fortepianu, a przenosił swoje pomysły muzyczne od razu na pięciolinię. Moja matka, Olha Markiwna Kropywnycka, zawsze pomagała ojcu podczas pracy nad tworzeniem prawdziwie ludowych utworów. Znakomicie znała ukraiński folklor,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MUZYKA

Ihor KROPYWNYCKIJRABOW Odbyło się wydarzenie, na które od dawna czekali kijowianie: odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą kompozytorowi Ołeksijowi Riabowowi, twórcy współczesnej ukraińskiej operetki, na budynku Kijowskiego Teatru Operetki, gdzie przez długi czas pracował jako główny dyrygent i kierownik muzyczny. „Kijowska operetka jako ukraiński teatr narodziła się dzięki Ołeksijowi Riabowowi — wspominał profesor stołecznego konserwatorium, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Zawina, który pracował w teatrze jako reżyser. — Wniósł on tutaj twórczy zapał, zjednoczył wszystkich swoim rzadkim talentem dyrygenta, pedagoga, genialnego i wysokiej klasy muzyka. Wychował kilka pokoleń stołecznych artystów, gwiazd operetki — ozdobę kijowskiej sceny: Nowińską, Chenkina, Mamykinę, Łojkę, Kozerackiego i wielu innych. Stworzył w Kijowie pierwszorzędny narodowy teatr operetki, a jego kompozytorskie arcydzieła na zawsze stały się życiodajnym i niewyczerpanym źródłem śmiałych poszukiwań i artystycznych odkryć kijowskiego zespołu”. Kijowski Teatr Operetki zawsze był nieodłączną częścią duszy Kijowa, kochają go tysiące ludzi w różnym wieku, każde spotkanie z nim to radosne święto. „Wesele w Malinówce”. Chyba nie ma w naszym kraju człowieka, który nie odbierałby z zachwytem tego dzieła Ołeksija Riabowa, pełnego soczystego ukraińskiego humoru i wspaniałej muzyki, dzieła, które zdobyło ogólnonarodową miłość i uznanie. Dzisiaj wspominamy z wdzięcznością Ołeksija Riabowa — naszego Kalmana, który podarował światu wspaniałe wzorce gatunku komedii muzycznej, piękno i wesołe usposobienie Ukraińców. Kompozytor całe swoje twórcze życie poświęcił tworzeniu i utrwalaniu na Ukrainie „lekkiego gatunku” narodowej kultury muzycznej. Ponad 30 lat z oddaniem służył sztuce operetki, tworzył pełne szczerych, iskrzących się melodii utwory muzyczne. Osiągnął w tym gatunku wielkie sukcesy, ugruntował swoją pozycję jako kompozytor, który subtelnie wyczuwał jego naturę. Potwierdziła to już jedna z pierwszych jego operetek „Kolombina”, która zdobyła uznanie jako arcydzieło i przeszła z pełnymi salami przez cały kraj. Jeśli zaś wspomnieć takie wspaniałe wzorce ukraińskiej operetki, jak „Soroczyński jarmark”, „Wesele w Malinówce”, „Noc majowa”, „Zakochana figlarka”, „Błękitna twierdza”, „Szelmenko-rachmistrz”, „Zrobili się głupcami”, „Szumi Dniepr”, „Czerwona kalina”, „Cudowny kraj” itd., to można sobie wyobrazić wielkość tego, co stworzył dla rozwoju tego gatunku muzycznego na Ukrainie. Łącznie mistrz stworzył 30 operetek. Najlepsze z nich niezmiennie zdobiły repertuar nie tylko teatrów Ukrainy, ale i wszystkich republik byłego Związku Radzieckiego. Ale na tym nie wyczerpuje się wkład O. P. Riabowa w skarbiec ukraińskiej kultury muzycznej. Był kompozytorem o szerokim spektrum, w jego dorobku są symfonie, koncerty na skrzypce z orkiestrą. Wspaniały skrzypek-wirtuoz, Ołeksij Riabow często występował z koncertami solowymi. (Do dziś w moich wspomnieniach z dzieciństwa brzmią pasaże, które wykonywał na skrzypcach ojciec). Stworzył balety, suity taneczne, kantaty chóralne, oratoria, utwory kameralne, romanse, zespoły wokalne i instrumentalne, pieśni, muzykę do przedstawień dramatycznych. Lecz główną i największą jego miłością była operetka. Z powodzeniem połączył w niej artystyczne tradycje europejskiej klasycznej operetki i ukraińskiego teatru muzyczno-dramatycznego. Opierając się na głęboko ludowych tradycjach muzyczno-teatralnych, kompozytor podążał nowatorską drogą, miał własny twórczy charakter pisma, własną wizję dramaturgii muzycznej, która zbliżała się w czymś do operowej, oraz własny sposób melodycznego wyrażania się, oparty na wielobarwnych intonacjach ukraińskiej pieśni ludowej. W tym tkwiła jego oryginalność. Ojciec miał unikalną pamięć muzyczną, co niezwykle przydało się zespołowi w latach wojny podczas ewakuacji teatru. W czasie sztormu na Morzu Kaspijskim statek, na którym płynął zespół, o mało nie zatonął. Fala zmyła do wody skrzynie z materiałami nutowymi. Pod zagrożeniem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraińska pieśń w Sewastopolu

O. Czerniachowski, zastępca przewodniczącego Obołońskiego Rejonowego Zjednoczenia «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Największym skarbem ukraińskiej kultury muzycznej jest pieśń ludowa, która odzwierciedla historię naszego narodu, jego nadzieje i osiągnięcia. Do nielicznych amatorskich zespołów, które upowszechniają ukraińską sztukę pieśniarską i kontynuują najlepsze tradycje śpiewu chóralnego, należy odtworzony chór „Proświta” (m. Kijów) pod kierownictwem Raisy Marczenko. Zespół artystyczny od 1994 roku działa przy Obołońskim Rejonowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przygotowano dużą program artystyczny. Chór często występuje w zakładach pracy dzielnicy Obołoń w Kijowie. Z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy, na zaproszenie Komitetu Organizacyjnego VI Ogólnoukraińskiego Festiwalu Twórczości Ludowej „Moja śpiewająca Ukraina”, chór „Proświta” przyjechał do Sewastopola. Na estradzie na placu Nachimowa, w centrum miasta, odbyło się uroczyste otwarcie festiwalu. Chór „Proświta” i zespół sopiłkarzy podarowali sewastopolanom i gościom miasta pieśni do słów T. Szewczenki, M. Woronego, A. Małyszka, I. Franki oraz ukraińskie pieśni ludowe. Każdą z nich można uznać za prawdziwe arcydzieło. Prezes ogólnoukraińskich festiwali uroczyście wręczyła chórowi „Proświta” i zespołowi sopiłkarzy dyplomy laureatów festiwalu. Koncert z okazji Dnia Niepodległości odbył się także w murach Sewastopolskiego Centrum Szkoleniowego Marynarki Wojennej Ukrainy. Natchnione twarze marynarzy skłoniły artystów do zaśpiewania wielu pieśni: historycznych, kozackich, żartobliwych. Przewodniczący Sewastopolskiego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Procenko oraz dowódca jednostki wojskowej A 4068, pułkownik W. Denysow, wręczyli gościom z Kijowa liczne honorowe dyplomy za znaczący wkład w sprawę odrodzenia duchowości w Sewastopolu, popularyzację ukraińskiej kultury pieśniowej oraz patriotyczne wychowanie wojskowych marynarzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Przez kilka dni z rzędu pojawienie się na ulicach miasta ludzi w haftowanych koszulach, którzy rozmawiali i śpiewali po ukraińsku, było prawdziwym wydarzeniem dla sewastopolan. Pytali, skąd są artyści, i byli zdziwieni odpowiedzią: „Z Kijowa”. Poruszyły słowa staruszki, która zwróciła się do wnuka: „Patrz, Ukraińcy… Jacy piękni Ukraińcy!” Kierowniczka chóru „Proświta” Raisa Marczenko, utalentowana i energiczna kobieta, do dziś gromadzi wokół siebie ludzi, znajduje czas i siły, by „nieść do ludu pieśniowy świat wolności i rozpalać śpiewem ostudzonych”. Podróż do Sewastopola odbyła się dzięki wsparciu kijowskiej fabryki „Obołoń”, której składamy szczere podziękowania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

SŁONECZNA DUSZA JEGO SZTUKI

bo mieszkała w chutorze swojego ojca, wielkiego aktora, założyciela ukraińskiego teatru zawodowego Marka Kropywnyckiego, gdzie rozmawiała z chłopami i poznawała u źródła język, obyczaje, obrzędy, pieśni. Tak w ścisłej współpracy powstawały pełne ludowej melodyki wspaniałe operetki Oleksija Rjabowa. Ojciec miał wielu szczerych przyjaciół, wśród których byli wybitni muzycy, pisarze, kompozytorzy, artyści. Swoimi wiernymi towarzyszami broni uważał poetę Maksyma Rylskiego, Natana Rachlina, Mychajła Stelmacha, Platona Majborodę, Andrija Sztohareńkę, Ostapa Wysznię, Andrija Maliszkę… wszystkich nie sposób wymienić. „Człowiek o hojnym, złotym sercu!” — ciepło mówili o nim towarzysze. Wokół niego zbierali się koledzy, wielbiciele talentu, ciepło witali każdy sukces. Dziś nie sposób wyobrazić sobie ponad siedemdziesięcioletniej historii Kijowskiego Teatru Operetki bez tryskającej humorem twórczości Oleksija Rjabowa, w której żyła uroda duszy naszego narodu. Niestety, kierownictwo teatru z jakichś powodów dziś ignoruje jego twórczość, dając pierwszeństwo amerykańskim i zachodnioeuropejskim utworom. Można by pochwalić jego próby poszerzenia repertuaru teatru, ale robić to trzeba nie kosztem ignorowania dzieł rodzimych autorów. Jestem przekonany: gdyby teraz wystawiono „Wesele w Malinówce” albo chociaż „Kolumbinę” Rjabowa, nie mówiąc już o „Sorocyńskim jarmarku”, „Majowej nocy”, „Zakochanej psotnicy” czy „Dali się nabrać”, to budżet i zyski teatru znacznie by wzrosły. Moim zdaniem repertuar „akademickiego” — tak teraz nazywa się Kijowski Teatr Operetki — wymaga zdecydowanej przebudowy. Dlaczego w repertuarze narodowego teatru stolicy Ukrainy nie ma niczego, co choćby odrobinę przypominałoby narodowy teatr, powołany do tego, by swoją sztuką nieść idee duchowości, świadomości narodowej, być niezawodnym źródłem oświaty dla ludzi w tym właściwym mu, swoistym „rozrywkowym” gatunku? Niech rozweselа ludzi swoją sztuką „po ukraińsku”! Tymczasem spośród utworów autorów narodowych można przypomnieć jedynie co najwyżej operetkę Ihora Poklada „Takie żydowskie szczęście”. Teatr stał się dla nas, Ukraińców, obcy. Sądzę, że wszystko to zasługuje na uważną uwagę i należytą reakcję nie tylko kierownictwa teatru, ale także Ministerstwa Kultury, a wreszcie całego społeczeństwa. Bo taki, na pierwszy rzut oka, drugorzędny problem bezpośrednio wiąże się z wychowaniem estetycznym przyszłych pokoleń, a pozostaje poza uwagą odpowiedzialnych urzędników. Tymczasem co obserwujemy dziś w wysokiej sztuce muzycznej, zwłaszcza klasycznej? Utalentowani kompozytorzy nie są potrzebni społeczeństwu, trwa najazd pustej, miałkiej popsy z konwulsyjnym wysiłkiem wykonawców, który napełnia kieszenie w przeważającej większości bezdarnych „śpiewaków pod playback” z jednej strony, a z drugiej — zupełne lekceważenie muzycznych duchowych korzeni narodu. Melodia — główna, organiczna część każdego utworu muzycznego — zniknęła z wielu z nich i przekształciła się w coś zdeformowanego i niezrozumiałego. O czym śpiewają wykonawcy, nie można zrozumieć, ale to nie jest aż tak ważne, bo zamiast śpiewać, desperacko wykrzykują w towarzystwie potężnych grzmiących rytmów perkusistów i elektrycznych gitar. Co taka muzyka daje duszy? Nic. Szanowni działacze sztuki, poważni urzędnicy, spójrzcie w historyczną przeszłość naszego narodu! Ile wybitnych talentów wydała Ukraina w sztuce muzycznej, z których zawsze była dumna! Każdy z nich wniósł swój znaczący wkład w kulturę naszego narodu. Czy pamiętamy o nich, czy należycie ich szanujemy? Wróćmy do operetek O. Riabowa. To, że wreszcie po wieloletniej zwłoce ustawiono na jego cześć tablicę pamiątkową — to dobrze. Ale czy nie lepiej byłoby jeszcze bardziej docenić jego wyjątkowy talent, który wyniósł na wysoki poziom sztukę operetki na Ukrainie. Przecież nikt nie sprzeciwia się temu, aby na znak uczczenia jego pamięci i uznania wysokich zasług w dziedzinie ukraińskiej kultury muzycznej nazwać ulicę Kijowa, położoną obok teatru, imieniem Ołeksija Riabowa, a Kijowskiemu Teatrowi Operetki, na scenie którego wystawiono jego najlepsze operetki, nadać imię Ołeksija Riabowa! Ale tu potrzebni są entuzjazm, inicjatywa i bardziej zdecydowane działania zespołu teatru oraz instytucji państwowych, które są powołane do godnego upamiętniania wybitnych przedstawicieli kultury naszej Ojczyzny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ucieszyły się z tego spotkania, są bardzo wdzięczne za prezent. A po 12 dniach Nina Wiktoriwna wyhaftowała portret-ikonę św. Łarysy. Wszystkie te portrety-ikony zdobią mieszkanie Tamary Iwaniwny Łucenko. A mała Mahdalyna nauczyła się dziecięcych wierszy poety, które czytała na święcie. Oto czym jest prawdziwa pieśń, prawdziwa poezja, która inspiruje ludzi do twórczości. Zgodnie z dobrą tradycją, na Polu Śpiewaczym parku w Berezowej Rudce pod gołym niebem, wśród malowniczej przyrody wręczano literacko-artystyczną nagrodę im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto”, ustanowioną w 2001 roku przez gazetę „Wisti” Centralnego Związku Spółdzielni Ukrainy, przy wsparciu Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Jesienne złoto” to jedyna nagroda, którą wręcza się za pomnażanie narodowych tradycji pieśniarskich oraz za propagowanie narodowej twórczości pieśniarskiej w środkach masowego przekazu. Pierwszym tytuł laureata zdobył niestrudzony organizator konkursu, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, obecnie nieżyjący Anatolij Mychajłenko. Laureatami nagrody zostali wybitni artyści współczesności, którzy wraz z poetą tworzyli pieśniarską sławę Ukrainy. W ciągu siedmiu lat istnienia nagrodą wyróżniono niezapomnianą śpiewaczkę, Berehynię ukraińskiej pieśni Rajisę Kyryczenko oraz kompozytora Anatolija Paszkewycza, a także znanych śpiewaków, w tym Petra Andrijczuka, który nagrodę pieniężną przekazał żonie poety Tamarze Iwaniwnie na wydanie nowych płyt. Przecież ona marzy jeszcze o zebraniu i wydaniu płyty patriotycznych pieśni poety. A także czerkaski aktywista, zakochany w ukraińskiej pieśni, wielki jej wielbiciel i propagator twórczości Dmytra Łucenki, kompozytor Wiktor Kwasniewski. Dyplomem, odznaką i nagrodą pieniężną nagrodzono ludowy zespół folklorystyczny „Jaworyna” Połtawskiego Uniwersytetu Spółdzielczości Konsumpcyjnej Ukrainy. Kohorta laureatów jest już niemała i gdyby urządzić koncert z ich udziałem, to byłoby to prawdziwe święto ukraińskiej kultury narodowej. Członkowie jury konkursu — redaktor naczelny gazety „Wisti” Borys Szynkaruk, koordynator i redaktor gazety „Poradnycia” Tetiana Własiuk wręczyli dyplomy, odznaki, kwiaty oraz nagrody pieniężne nowym laureatom. Na święto przybyli laureaci nagrody im. Dmytra Łucenki z minionych lat: zasłużony działacz sztuk Ukrainy, poeta-pieśniarz Wadym Kryszczenko, młody śpiewak Pawło Mreżuk, autor i wykonawca Ihor Wowczak, który wykonał jedną z nowych pieśni do wierszy Dmytra Łucenki. A kiedy Anatolij Matwijczuk zaśpiewał pieśń o Ukrainie, wszyscy obecni podchwycili ją i na stojąco kontynuowali śpiewanie „hymnu Ukrainy”. Przecież, jak kiedyś mówił nasz sławny śpiewak Borys Hmyria, wielkim szczęściem dla artysty jest dotknąć pieśnią serca ludzi, nieść im swoją duszę, inspirować do pracy, do radości życia. I takie pieśni serca brzmiały na święcie. A „Modlitwa hetmana Kałnyszewskiego” w wykonaniu „Darnyczanki” zmusiła wszystkich do zastanowienia się nad naszym losem, nad tym, kim jesteśmy na tym świecie. Na święcie, jak zawsze, rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu Chóru Ludowego z Berezowej Rudki, którego aktywnym uczestnikiem jest dyrektor przedsiębiorstwa państwowego „Berezivske” Ołeksandr Kotenko, człowiek, który robi wszystko, aby takie święto we wsi się odbyło. A zwieńczeniem wydarzenia była pieśń-dedykacja dla Dmytra Łucenki „Kwiaty miłości” w cudownym wykonaniu trio pod wodzą naczelnika wydziału kultury administracji rejonu pyriatyńskiego Wołodymyra Prokopenki, aktywnego uczestnika i organizatora tego przedsięwzięcia. Zaprawdę, było to święto pieśni i muzyki, przecież pieśń pomoże zachować naród, naszych ludzi, to nasz los, bo w pieśni jest historia narodu, która pomaga nam przetrwać w tym okrutnym czasie. Jak pisał Dmytro Łucenko: „One, pieśni, uczyły nas, jestem głęboko przekonany, będą uczyć i przyszłe pokolenia dobroci i śmiałości, uczciwości i wysokiego patriotyzmu, miłości i wierności… Dlatego też żywe są te nieśmiertelniki pośród nas, jako drogocenne dziedzictwo naszych przodków, jako skarb twórczej myśli i duszy narodu. Jak powietrze, jak chleb, jak miłość, bez których nie możemy ani żyć, ani walczyć, ani zwyciężać, — brzmią w naszych sercach te arcydzieła”. Tegorocznym laureatom życzymy wielkich twórczych plonów na niwie ukraińskiej sztuki. Rodzina Łucenków jest szczerze wdzięczna organizatorom święta „Jesienne złoto” i wyraża szczerą podziękę pracownikom gazet „Wisti” i „Poradnycia” za wsparcie finansowe oraz za przyjemną podróż do Berezowej Rudki. I daj Boże nam wszystkim dobra i zgody, miłości do swojej ziemi, do pieśni, do historii i kultury. A nasza pieśń niech nigdy nie milknie, lecz żyje w ludzkich sercach. Święto Łucenki kontynuowano w Kijowie. 15 października, w dniu urodzin poety, w Domu Sił Zbrojnych Ukrainy odbył się literacko-artystyczny wieczór pamięci Dmytra Łucenki „Wszystko miłością zmierzone do dna”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POSTACIE

Na scenie Pola Śpiewaczego – Berezoworudzki chór ludowy, przed mikrofonem – dyrektor przedsiębiorstwa „Berezowskie” Ołeksandr Kotenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

I ZNOWU SPOTKANIE NA ZIEMI POŁTAWSKIEJ

Lidija ŁUCENKO Niby z przestrzeni ziemskiej W nieziemski wchodzisz raj… Nie, nie ma więcej takiego Na ziemi, jak ty, mój rodzinny kraju! D. Łucenko Kraj smukłych brzóz i topoli, czerwonej jarzębiny, która swoimi gronami oświetlała nam drogę do Berezowej Rudki — malowniczej wsi ze swoimi stawami, parkami, gajami oraz historycznymi zabytkami kultury. Wszak nazwa wsi pochodzi właśnie od tych brzozowych gajów i stawów, o których pisał Dmytro Łucenko: Za Berezową Rudką Po dąbrowach i gajach Błękitną niezapominajką Błądzi młodość moja. Zaprawdę, błądzi młodość i niezapomniana pieśń poety, zwołując wszystkich wielbicieli poetyckiego słowa do Berezowej Rudki na coroczne święto artystyczne „Jesienne złoto”. Już któryś raz odwiedzam tę połtawską ziemię i nie przestaję zachwycać się krajobrazami, szczodrymi i szczerymi ludźmi, którzy, nie zważając na trudności ekonomiczne, organizują święto literacko-artystyczne „Jesienne złoto”, bo pieśń nikogo nie pozostawia obojętnym. Mieszkańcy wsi święcie strzegą pamięci o swoim ziomku, poecie i twórcy pieśni Dmytro Łucence. W muzeum krajoznawczym wsi otwarto pokój-muzeum poety, który z każdym rokiem wzbogaca się o nowe eksponaty. Żona poety, Tamara Iwaniwna, strażniczka jego twórczości, i w tym roku przyjechała nie z pustymi rękami. Przekazała do muzeum książki, gazety, płyty, w szczególności świeżo wydaną płytę z pieśniami poświęconymi córeczce poety, Łarysie, która tak wcześnie opuściła ten świat. Płytę, o której Tamara Iwaniwna marzyła całe życie. Przyśnił jej się nawet sen, jakoby Dmytro Omeljanowycz nakazał jej uwiecznić imię jego oczka w głowie, ukochanej córeczki. A pracownicy redakcji gazet „Wisti” oraz „Poradnycia” przekazali do muzeum treściwą, wspaniale ilustrowaną książkę „Jesienne złoto”, której autorem był prawdziwy patriota swojej ziemi, człowiek szczerze zakochany w poezji, w pieśni, zasłużony dziennikarz Ukrainy Anatolij Mychajłenko (niestety, nie dożył tegorocznego święta). Jasna pamięć o nim pozostanie na zawsze. W tej wspaniałej książce zebrano ciekawe materiały o Dmytro Łucence, jego najlepsze wiersze i pieśni, a także opowieści o wszystkich laureatach nagrody jego imienia. Ze słowem wstępnym do czytelnika zwraca się przewodniczący jury konkursu, Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Awdijewski. W muzeum krajoznawczym znajduje się kącik poświęcony pamięci sławnej śpiewaczki Rajisy Kyryczenko, który również wzbogacił się o nowe eksponaty. Wielki wielbiciel twórczości Dmytro Łucenki oraz Rajisy Opanasiwny, Kostiantyn Czepiha, podarował muzeum wspaniały portret Rajisy Kyryczenko. A Tamara Iwaniwna przekazała obraz Wasyla Bedra, artysty z Łochwicy, na którym Rajisa Kyryczenko przedstawiona jest na łonie natury: siedzi, pochylona nad stawem pod wierzbami. Te wspaniałe prace od razu ozdobiły ekspozycję muzeum. I znowu spotkanie z poezją, z pieśnią, z życzliwymi, szczerymi ludźmi, którzy zjechali się ze wszystkich zakątków Ukrainy, aby jeszcze raz dotknąć nieśmiertelnego poetyckiego słowa Dmytro Łucenki, jego prawdziwie ludowej pieśni, która czaruje wszystkich swoją melodyjnością, prostotą i szczerością. Przebywając w Berezowej Rudce, niejednokrotnie zastanawiałam się nad tym, czy my naprawdę kochamy swoją ziemię, swoją historię, swoją kulturę. Wszak tak piękne i ważne dla Ukraińców miejsca powinno chronić państwo. Tutaj powinny przebiegać szlaki turystyczne Ukrainy, wszak mamy tyle wybitnych zabytków. Tę wieś z 300-letnią historią założył w 1717 roku hetman Iwan Skoropadski. Potem przeszła ona w ręce rodziny Zakrewskich, o której Taras Szewczenko wspominał w swoich zapiskach oraz w wierszach poświęconych, w szczególności, Hannie Zakrewskiej „Święto czarnobrewych”, która zniewoliła duszę poety i jasnym wspomnieniem na zawsze pozostała w jego sercu. Właśnie tutaj, w majątku Zakrewskich, T. Szewczenko namalował dwa wspaniałe portrety Hanny oraz jej męża Platona, które obecnie przechowywane są w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie; a tutaj, w muzeum krajoznawczym — kopie. Wiele można opowiedzieć o tej wsi i rodzinie Zakrewskich, o piramidzie w Berezowej Rudce (jednej z trzech europejskich piramid). Ale mam inne zadanie. Dusza boli za nas, Ukraińców: dlaczego nie umiemy szanować tego, co rodzime, tego, co jest obok, a nie za granicą, dokąd tak często pragniemy? A u nas, wierzcie mi, nie jest gorzej. Tylko musimy wszyscy nie niszczyć tego, co budowano latami, a zachowywać i pielęgnować wszystkie zabytki historii i kultury. Niestety, władza nie daje środków na renowację majątku Zakrewskich i dlatego niszczeje on, jeziora i stawy wysychają i zamulają się. Ale dobrze, że nie zamula się ukraińska dusza, dusza prawdziwych patriotów, którzy co roku jadą do Berezowej Rudki, by pokłonić się tej ziemi i zainspirować do twórczości. Wszak pieśń to nasz amulet, nasza dusza, to ogromny świat piękna i harmonii. I właśnie pieśń Łucenki jednoczy wszystkich na święcie „Jesienne złoto”. Święto, jak zawsze, rozpoczęło się przy muzeum, gdzie organizatorzy nie tylko ciepłymi słowami powitali gości z Kijowa, Połtawy, Czerkas, Myrhorodu i innych zakątków Ukrainy, ale także swoimi pięknymi pieśniami, które rozbrzmiewały zewsząd. Wszak właśnie tego dnia na Polu Śpiewaczym odbywał się konkurs na najlepsze wykonanie pieśni do wierszy Dmytro Łucenki. Miło widzieć na święcie prawnuków rodziny Zakrewskich z Wiktor Kwasniewski, kompozytor z Czerkaszczyzny, przy muzeum czyta wiersze Luksemburga, którzy odwiedzili Berezową Rudkę. To właśnie oni opiekują się majątkiem swoich przodków, pomagając w jego renowacji. Ciekawa jest historia gości z Myrhorodu. Rodzina Kalitińskich jest zakochana w pieśniach Dmytro Łucenki, zrobili oni nawet u siebie w domu kącik-muzeum poety. A babcia Nina Wiktoriwna Fomenko wyhaftowała obraz „Chata moja, biała chata” i przez gazetę „Poradnycia” przekazała Tamarze Iwaniwnie Łucenko. Żona poety była bardzo wzruszona tym prezentem i odpowiedziała listem z podziękowaniami oraz podarowała nowe kasety z pieśniami Dmytro Łucenki. Jakieś siedem lat później, wspomina Tamara Iwaniwna, ta rodzina znów się odezwała. Nina Wiktoriwna wyhaftowała portrety-ikony św. Tamary i św. Dymitra i przez program „Kluczowy moment” odnalazła Tamarę Iwaniwnę i podarowała jej te ikony. Tamara Iwaniwna w odpowiedzi podarowała płytę z pieśniami poety, które są poświęcone córeczce Łaroczce. Rodzina Kalitińskich oraz babcia Nina Wiktoriwna Ołeksandra Wasyłenka, Wołodymyra Turcia, Pawła Mreżuka, Wiktora Szportka, wykonawców i kompozytorów Ihora Wowczaka oraz Anatolija Serdiuka, kompozytorów Ihora Pokłada, Ołeksija Czuchraja, Wołodymyra Kostenki, Wołodymyra Domszynskiego, poetów Mychajła Tkacza, Wadyma Kryszczenki, Mykołę Łukiwa, Łeonida Fedoruka, Josypa Fysztyka, Stepana Halabardę. Nagrodą uhonorowano Narodowy Ukraiński Zasłużony Akademicki Chór Ludowy im. H. Werowki — wizytówkę Ukrainy. W ubiegłym roku za aktywną promocję narodowych tradycji pieśniarskich w środkach masowego przekazu wyróżniono dziennikarkę radiową Łesię Biłasz. Tegorocznymi laureatami nagrody im. Dmytro Łucenki „Jesienne złoto” zostali artysta ludowy, autor i wykonawca Anatolij Matwijczuk, kompozytor Łeonid Neczyporuk, za aktywną promocję narodowych tradycji pieśniarskich — narodowy zespół pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka” ze swoim kierownikiem artystycznym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

“Moda to część naszych nawyków, tradycji, sztuki i stylu życia”.

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawach trudnych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami artystyczna paleta mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawy ukraińskie! Razem zwyciężymy! chodzi o skrzypce Antonia Stradivariego, czy o suknie od Valentino, albo nawet współczesne wyroby techniczne — włoskie samochody, sprzęt gospodarstwa domowego, które wyróżnia elegancja, doskonały design, wysoka jakość. Dlatego wystawa „Pół wieku włoskiej mody” prezentuje najnowocześniejszą branżę, talent włoskich projektantów, kreatorów mody i przedsiębiorców”. Postrzegać modę jako sztukę czy wybierać jako styl życia, przestrzegając wszystkich jej nierzadko dziwacznych konwenansów, — to już według własnego uznania każdego. Liczna publiczność na otwarciu wystawy demonstrowała zarówno znajomość historii włoskiej mody, jak i częściowo nieznajomość otoczenia samego muzeum, w którym odbywała się wystawa. W tych salach wystawiano już włoską majolikę, starożytną rzeźbę rzymską, szkło artystyczne, odbywała się poprzednia wystawa włoskiej mody. Sąsiedztwo kolekcji włoskich kreatorów mody z arcydziełami wielkich mistrzów Perugina, Tiepola, Canovy można uzasadnić tym, że eksponaty są cenne nie tylko dzięki gwiazdom kina, ale dlatego, że wiele z nich stworzono na motywach dzieł mistrzów malarstwa i architektów. Jak choćby suknia wieczorowa od Lancettiego, stworzona pod wpływem twórczości Picassa, suknia z wyszywanych „płytek” — na motywach dekorowanych schodów świątyni Santa Maria del Monte w Caltagirone od Marelli Ferrery czy suknia „Czarna Madonna”: patronka górników wyspy Sardynii — dzieło Antonia Marrasa. Jednak uważnie studiując adnotacje do eksponatów włoskiej wystawy podczas prezentacji, niektóre z młodych osób nie zauważyły, że rzeźbione meble, z których po prostu skorzystały dla odpoczynku, — to również prawdziwe eksponaty rodzimego kijowskiego muzeum, interesującego dla estetów także własnymi skarbami. To do tematu współczesnych zapytań o wysoką piękność. A gala-pokaz z ostatnich kolekcji wysokiej mody i prêt-à-porter światowej sławy domów mody Włoch odbył się w ramach Ukraińskiego Tygodnia Mody. Niezbyt głośno, ale już wybrzmiała propozycja przeprowadzenia wystawy ukraińskiej mody we Włoszech. Fiorella Galgano podzieliła się także swoim marzeniem — odnalezienia dla kolekcji słynnego płaszcza Nikity Chruszczowa od włoskiego kreatora mody, który ten uszył, oczarowany talentem radzieckiego polityka. Redaktor dyżurny Uliana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301242 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 4 2 4 820095 780016 CZAS I STYL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PRENUMERATA 2008

Drodzy Czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego proświtiańskiego tygodnika kulturologicznego «Słowo Proświty» na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 67-ma strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — we wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 37 hr 86 kop.; na pół roku — 19 hr 18 kop.; na 3 miesiące — 9 hr 89 kop.; na 1 miesiąc — 3 hr 38 kop. Zamożni również starają się otaczać siebie nią w dostępnych formach, i często im się to udaje. Dobry smak jest właściwy Włochom, mają go we krwi, i to czasem określa pracę naszych stylistów. Dziś u nas kupuje się nie według etykiety, lecz to, co się podoba. Czasem nawet łączy się style — to wolny wybór każdego. Projektanci, których chcieliśmy tu przedstawić, — to połączenie pasji ze sztuką”. Dzisiejsza włoska moda w blasku reflektorów na międzynarodowych wybiegach demonstruje talent twórców, których poprzednikami byli rzemieślnicy. Istotnie, to właśnie z hurtowego skupu ich towarów markiz Giovanni Battista Giorgini wyprowadził włoską modę na poziom światowy. Napotkał opór wielu pracowni, które przywykły zamawiać modele w francuskich atelier, i w 1951 roku zorganizował pierwszy ogólny pokaz marek. Sukces był ogromny, a z czasem pokazy stały się tradycyjne, a kolekcje z roku na rok się powiększały. Zatem dzisiejsza włoska moda jako synonim wysokiego stylu rozwija także tradycje rzemieślniczego mistrzostwa, które stało się symbolem wysokiej jakości produkcji. O tym powiedział podczas otwarcia wystawy dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie Nicola Franco Ballonii. Włoska moda dzięki nadzwyczajnemu talentowi swoich mistrzów stanowi podstawę marki „Made in Italy”, która łączy styl, życie i kulturę. Te wyroby są dziełami sztuki: czy Odpowiedzialny sekretarz Iryna Szewczuk Dział literatury Uliana Hlibczuk 270-55-57 Dział kultury Walentyna Dawydenko 270-55-57 Dział języka Nina Hnatiuk 279-49-47 Dział korekty Iryna STELMACH Olena SZULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oleh BESSKY 278-63-69

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK WSZECHUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI

Walentyna DAWYDENKO Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI „Piękno nie zawsze uosabia zbytek i odwrotnie”. Tymi słowami Fiorella Galgano, dawna włoska modelka, a obecnie prezes „Studio Galgano”, przyciągnęła serca wielu kijowian, którzy odwiedzili wystawę „Pół wieku włoskiej mody” w Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. Od 1994 roku zbierała ona eksponaty do tej kolekcji i obecnie 150 sukien, kostiumów i akcesoriów, stworzonych przez znanych kutiurierów, podróżuje po świecie, prezentując historię włoskiej mody, która stała się synonimem elegancji i wyrafinowanego smaku. W Ukrainie Dni włoskiej mody z prezentacją wystawy, seminarium z historii włoskiej mody oraz galą pokazu najnowszych kolekcji zorganizował Włoski Instytut Kultury w Ukrainie wspólnie z marką „Hotpoint ARISTON” i Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. Włosi mają wszelkie podstawy, by łączyć pojęcia „sztuka” i „moda”, bo sam Michał Anioł brał udział w opracowywaniu modeli sutann dla papieża, a czasem pozwalał sobie malować modele także dla rzymskiej arystokracji tamtych czasów. Podobnie wielki Rafael nie stronił od ćwiczeń w projektowaniu odzieży i również stworzył strój dla gwardzistów watykańskich. „Tak więc moda to część naszych obyczajów, tradycji, sztuki i sposobu życia” – podsumowała ekskurs w historię włoskiej mody Fiorella Galgano. Jej córka Alessia Tota jest dziennikarką i pisze o modzie. Razem dążą do pracy- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zapowiedź

...skupiając się nie tyle na propagowaniu włoskiej mody, która w tym nie potrzebuje pomocy, ile na propagowaniu mody innych krajów w samej Italii. „Ta wystawa wyznaczyła pewne kamienie milowe w historii włoskiej mody. Do lat 50. Włochy, jak i cały świat, jeśli naśladowały jakąś modę, to francuską. Po II wojnie światowej Włochy wyszły bowiem bardzo biedne, cierpiąc z powodu ciężkich skutków, a jednak znalazły siły, by się odrodzić i powiedzieć swoje słowo światu w tej dziedzinie. Odwaga, by o tym zaświadczyć na tle biedy, jaką przeżywał kraj, pozwoliła Włochom w przyszłości, gdy nastąpiło tak zwane „włoskie cudo” w gospodarce, czuć się na scenie mody jeszcze pewniej. Piękno nie zawsze uosabia przepych i odwrotnie. Piękno może być bardzo proste, dlatego ludzie nie- Naczelna redaktor Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca naczelnego redaktora Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca naczelnego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca naczelnego redaktora ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn