Strona · s. 8strona oryginału ↗
JURIJ BURIAK: «UKRAINA BĘDZIE ŻYĆ TAK DŁUGO, JAK DŁUGO WIEMY, SKĄD POCHODZIMY»
Слово Просвіти, №42 за 2011 рік
Naszym gościem jest Jurij Buriak, poeta, tłumacz, dyrektor wydawnictwa NSPU „Ukraiński pisarz”, inicjator serii „In corpore”, „Ad fontes”, „Światło światopoglądu”, założyciel i redaktor naczelny almanachu „Kronika—2000” oraz serii zabytków książkowych „Ukraińskie propyleje”, które wydaje od 1991 roku przy wsparciu wielu inwestorów i aktywu twórczego: historyków sztuki, literaturoznawców, historyków, filozofów, pisarzy. Opracował dwutomową antologię „Ukraina: poezja tysiącleci” (2008). W sferze zainteresowań J. Buriaka znajdują się przede wszystkim duchowo-intelektualne skarby Ukrainy oraz integracyjne procesy kulturowe. Wydał on, powiedzmy, „Księgę duszy, zwaną Złotem” Piotra Mohyły czy też almanachy poświęcone tematowi „Ukraina w europejskiej przestrzeni kulturowej” (o kulturowo-historycznych relacjach Ukraińców z Francuzami, Żydami, Czechami, Chińczykami…). W „Kronice—2000” zadomowiła się poezja wszystkich czasów i narodów, a jeden z numerów nosi tytuł: „Poezja ukraińskiego parku”. Jurij Buriak jest przedstawicielem pokolenia literackiego „osiemdziesiątników”. Autor tomików poetyckich „Strumienie” (1982), „Bruk” (1985), w których wyraźnie widać stylistyczne echa poezji M. Bażana; a także zbiorów „Niebiańskie znaki” (1994), „Tabula rasa” (2010), „Oril” (2011), „Koło wokół” (2011; wszystkie — Kijów). Twórczość Buriaka cechuje poszukiwanie nowych form. Jego wiersze ukazywały się w przekładach na język węgierski, gruziński, litewski, tatarski, rosyjski, czeski. O twórczych i obywatelskich motywacjach Jurija Buriaka — nasza rozmowa.
— Juriju Hryhorowyczu, Pańska działalność jest bardzo różnorodna. Co skłania Pana do ciągnięcia tak szerokiego pługa? — Kultura ukraińska, w szczególności literatura, były bardzo upośledzone, zubożałe, kto wie, ile imion zniszczono, wielu dzieł we wszystkich dziedzinach sztuki nie znaliśmy, weźmy choćby tych bojczukistów, to teraz mamy już monografie, a kiedyś o nich nawet nie można było wspominać w pracach naukowych. A historiografia? Kto znał Antonowycza czy Jawornyckiego tak, jak należy ich znać? Te dzieła były w specjalnych zbiorach, nie mieliśmy do nich dostępu, nie mówiąc już o Hruszewskim czy Wynnyczence, za których w ogóle można było otrzymać wyrok więzienia. A Rozstrzelane ukraińskie Odrodzenie… A spuścizna XIX wieku, ogromne zasoby kulturowe XVI—XVIII wieków, ile tam było luminarzy: teologów, filozofów, poetów. Ich imiona i dzieła dopiero wychodzą na powierzchnię po długim zaniedbaniu i zapomnieniu. Na to wszystko „Chronika—2000” była nastawiona od samego początku. Uruchomiliśmy serię „Ukraina: filozoficzne dziedzictwo wieków”, dwutomowiec pod takim tytułem oraz wydania poświęcone W. Wernadskiemu, M. Drahomanowowi, P. Kuliszowi, M. Gogolowi, ukraińskim myślicielom i artystom z metropolii i diaspory, chrześcijańskim świętym: Antoniemu i Teodozjuszowi, Włodzimierzowi Wielkiemu, Równej Apostołom księżnej Oldze, Piotrowi Mohyle. Wielu ukraińskich filozofów (lub związanych z Ukrainą) znalazło się na emigracji i zajaśniało na obcych terenach, a u nas nikt o nich nie wie. Do kwiatu amerykańskiego establishmentu należał doradca ds. nauki prezydenta Eisenhowera George (Jurij) Kistiakowski, twórca amerykańskiej bomby wodorowej, wnuk wybitnego ukraińskiego działacza XIX wieku, prawnika Ołeksija Kistiakowskiego i syn znanego filozofa Bohdana Kistiakowskiego. A kijowianin Igor Sikorski stworzył flotę śmigłowcową Stanów Zjednoczonych Ameryki i całe życie pisał traktaty teologiczne, o których nikt nie wiedział (i dowiedział się dzięki nam)! O ukraińskim i amerykańskim rzeźbiarzu i malarzu, jednym z założycieli kubizmu Ołeksandrze Archipence, o ojcu slawistyki na Zachodzie Gieorgiju Wernadskim my również bardzo mało wiemy. Tak jak o całym składzie profesorskim Akademii w Podiebradach, w szczególności o błyskotliwych pracach z socjologii, politologii i etnologii Olgerda Boczkowskiego, dziełach historyka, politologa, ekonomisty Salomona Goldelmana… Do intelektualnego dziedzictwa ukraińskich luminarzy musimy dotrzeć, to wymóg czasu, ludzie, którzy to rozumieją i uświadamiają sobie, są powołani, by odnowić to, co naród utracił, — dla przyszłości, po to, aby zostało to przyswojone, weszło w intelektualny obieg narodotwórczy, dla kształtowania nowego człowieka nowej Ukrainy. To jedna z moich wewnętrznych pobudek. Co jeszcze? Wydaje mi się, że bez własnych wierszy, w ogóle bez poezji, nie byłoby mojego losu, poezja do czegoś zobowiązywała i prowadziła przez życie. — Zatem własna twórczość poetycka Pana stymulowała, prowokowała… — Najwyraźniej tak, tutaj istnieje wzajemny związek. Działalność wydawnicza jest bezpośrednio związana z literacką, a „Chronika—2000” początkowo była pomyślana jako seria publikacji zabytków literatury. Na czym się przede wszystkim wzorujemy? Na tym, co znane z rosyjskiej praktyki. Istnieje wspaniała seria naukowa „Litieraturnyje pamiatniki”, która ukazuje się prawie siedemdziesiąt lat. Na Ukrainie były pewne próby, ale nie było systemu. Chciałem taką serię założyć, ale do tego potrzebna jest poważna baza materialna. Po pierwszych pojedynczych wydaniach (M. Berlińskiego, W. Beca, W. Horłenki) z komentarzami naukowymi, z udziałem specjalistów, zobaczyłem, że nie wystarczy zasobów, więc postanowiłem robić to w formacie czasopisma, tak właściwie powstała „Chronika—2000”. Ale mimo wszystko „Zabytki literatury”, kiedy nadarzała się okazja, starałem się wydawać, tak wyszła „Księga duszy, zwana Złotem” Piotra Mohyły. Obecnie w wydawnictwie „Ukraiński pisarz” założono uniwersalną serię „Ad fontes” („Do źródeł”), gdzie wydano już szereg dzieł klasyków literatury ukraińskiej (powiedzmy, po raz pierwszy w całości opublikowano pracę filozoficzną Wynnyczenki „Konkordyzm”), klasykę światową — dzieła Aldousa Huxleya, Czesława Miłosza, Ksenofonta, Josepha Rotha. Teraz wznawiamy „Małego kobziarza i nowe wiersze” założyciela i teoretyka ukraińskiego futuryzmu Mychajla Semenki, ten korpus oryginalnych tekstów, które zostały zakazane, zniszczone. Planuję również wydać we własnych tłumaczeniach (z konsultantami) dzieła Konstandinosa Kawafisa (1863—1933), wspaniałego greckiego poety z Aleksandrii. Być może wydam Ezrę Pounda, znanego amerykańsko-angielskiego poetę (tłumaczę go razem z synem, który mieszka w Maryland, pod Waszyngtonem). Ogólnie zebrało mi się sporo tłumaczeń, których wystarczy na kilka książek. Tłumaczyłem Josifa Brodskiego, Borysa Pasternaka, Osipa Mandelsztama. Tłumaczyłem Kul Gali, starobułgarskiego poetę, wybitnego przedstawiciela średniowiecznej wołżańsko-bułgarskiej literatury tureckiej, który zginął podczas najazdu tatarsko-mongolskiego XIII wieku. Jest on również czczony jako starobaszkirski i starotatarski poeta. Jego najsłynniejsze dzieło — „Kyssa-i Jusuf” (Legenda o Jusufie) — to artystyczne opracowanie starotestamentowych i koranicznych podań o Józefie Pięknym i jego dwunastu braciach. Tekst jest dobrze znany praktycznie we wszystkich literaturach tureckojęzycznych lub — szerzej — muzułmańskich. Przetłumaczyłem „Szan kyzy dastany” („Legenda o córce Szana”) — pierwszy epos wczesnoislamskiego świata przodków naszych stepowych sąsiadów, poetyckie arcydzieło, ukończone w 882 roku. Szczególnie ciekawe jest to, że napisane zostało w Kijowie. Jego autor — Mikael-Basztu ibn Szams Tebir (w języku Turków „Basztu” oznacza — „Kijów”, taką była wtedy nazwa naszej stolicy). Był on pisarzem na dworze bułgarskiego władcy. W tekście poematu spotykamy legendy dawnych Bułgarów, którzy zamieszkiwali brzegi Dniepru obok innych narodów, — cenne ułamki nieznanej historii naszego kraju i miasta, niezachowane w żadnym innym zabytku literatury. Przecież poemat napisano wcześniej niż wszystkie staroruskie kroniki, trzysta lat przed „Słowem o wyprawie Igora”! Wprawdzie są wątpliwości, mieli je również Omelan Pricak po publikacji fragmentów tekstu w „Chronice”, że „Legenda o córce Szana” — to, jakoby, mistyfikacja, swego rodzaju „Pieśni Osjana”. Nie wiemy, że Połowcy mieli swój zdumiewający folklor. Są legendy o pochodzeniu porohów, Dniepru, Kijowa, o stepowej Ukrainie, — te teksty trzeba upublicznić i wprowadzić do ukraińskiego obiegu kulturowego. To niezwykle utalentowane dzieło, nawet jeśli jest mistyfikacją, kumuluje informacje mitologiczne, które dla nas, Ukraińców, są niezwykle interesujące. Dlatego mam nadzieję wkrótce wydać poemat. Zamysłów i pomysłów, jak widać, jest wiele, są na różnych etapach opracowania i ukończenia. — Kto jest autorem „Chroniki”? — Mamy doborowe grono autorów, spośród naszych autorów byli historyk sztuki Hryhorij Łohwyn, akademik architektury Wiktor Czepełyk, sławni historycy Mychajło Brajczewski i Ołena Apanowycz, znawca ukraińskiej awangardy Dmytro Horbaczow, literaci Wałerij Szewczuk, Anatolij Makarow, Iwan Biłyk, Mychajło Słaboszpycki, literaturoznawcy Hryhorij Kostiuk, Mykoła Żułynski, Hryhorij Hrabowycz, tłumacze Jewhen Popowycz i Hryhorij Koczur. Piszą wybitni profesorowie, w szczególności muzykologowie, pamiętna mi publikacja, powiedzmy, o związkach Beethovena z mecenasem-kolekcjonerem Rozumowskim (zachował się list Beethovena do Rozumowskiego) lub o Ołeksandrze Koszyciu, który przyjaźnił się z ojcem znanego konstruktora lotniczego Igora Sikorskiego… Współpracujemy z Wołodymyrem Łytwynowym — jednym z najlepszych (obok Andrija Sodomory) latynistów na Ukrainie, Ihorem Kaczurowskim, niedoścignionym znawcą literatury światowej, Ihorem Hyryczem, znanym kijowskim intelektualistą, wieloma innymi autorytatywnymi badaczami, utalentowaną młodzieżą. My jako pierwsi zrywaliśmy plomby z imion wielu naszych zakazanych, zabitych i napiętnowanych współczesnych, u których sprawy normalnie poszły, wychodzą osobne książki, niektórzy nawet wydali wybór lub pełne zebranie dzieł. — Pan uwalnia i przekazuje ludziom skarby duchowe, lecz jednocześnie obserwujemy degradację i debilizację społeczeństwa. Nawet studenci (przyszli pedagodzy, naukowcy) mało czytają, ich edukacja jest wąska. Więc w jakim stopniu...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
