Fot. Ołesia Dmytrenka
14 października w centrum Kijowa odbył się marsz narodowo-patriotycznych sił politycznych, poświęcony rocznicy powstania Ukraińskiej Armii Powstańczej. W kolumnie Marszu Chwały UPA szło kilka tysięcy osób
„PROŚWIATA” DZIŚ
TWÓRCZE MOTYWACJE JURIJA BURIAKA
Tłumaczenie maszynowe
17—18 października w Kijowie odbył się VI zjazd pisarzy Ukrainy. Pierwszego dnia zjazd pobłogosławił Najświętszy patriarcha Filaret, a otworzył go patriarcha ukraińskiej literatury, Bohater Ukrainy Jurij Muszketyk. Z referatem sprawozdawczym wystąpił przewodniczący NSPU Wołodymyr Jaworiwski, współreferowali Mychajło Słaboszpycki (proza), Jewhen Baran (poezja), Anatolij Kaczan (literatura dziecięca), Wasyl Folwaroczny (dramaturgia). Wśród wystąpień pisarskich jasno wybrzmiało wystąpienie wybitnego prozaika, Bohatera Ukrainy Romana Iwanyczuka, które proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty”.
Roman IWANYCZUK, m. Lwów
Trzecie tysiąclecie, które kiedyś wydawało się nam oddalone o nieprzejrzane przestrzenie czasu, wreszcie gwałtownie rozpanoszyło się na Ziemi. I nam, oszołomionym długo wyczekiwaną niespodzianką, nie pozostaje nic innego, jak z trudem myśleć, a co nas czeka w nowej epoce i jak mamy się w niej zachować? Lecz najpierw musimy przemyśleć, co należy zostawić w przeżytym tysiącleciu — na zawsze, jako niepotrzebny balast? Przede wszystkim ruiny niedorozwalonego moskiewskiego imperium z jego sklerotycznymi rzecznikami, którzy ani rusz nie chcą przechodzić do nowej epoki, czy, ściślej mówiąc, nie mogą, bo wraz z narodzinami nowych państw, w tym również Ukrainy, skończył się ich czas. A jeszcze: w XXI wieku ludzkość powinna pozbyć się zrodzonych z niewolnictwa grzechów — zdrady, pokory, ksenofobii, niezgody — zmyć je z siebie, jak zmywa się z niemowlęcia chrztem grzech pierworodny. Nie robię sobie różowych złudzeń, że niby po takim oczyszczeniu nastanie raj na ziemi. Nowa epoka zrodzi nową cywilizację, którą w pieluchach porażą jeszcze nieznane ludzkości bakcyle z niewyczerpanej skrzynki Pandory. Jednak wydaje się: nowa epoka, nauczona doświadczeniem przeszłości, nie dopuści więcej na ziemię totalitarnej diabelszczyzny, a tamą, która będzie powstrzymywać ścieki czerwonej, brunatnej czy też zielonej nieczystości, stanie się Kultura, stworzona na najwyższym poziomie ludzkiego rozwoju. Następnemu pokoleniu, które będzie formować zasady nowej epoki, trzeba pamiętać: antykultura, którą niesie w sobie nawet najbardziej demokratyczna cywilizacja, nieustannie niweluje narodowe granice życia duchowego, niszczy dorobek tradycji ludowych, tworzy kulturę masową, która w większości nie jest narodowa, podmienia romantyzm praktycyzmem, znieważa idealizm, przytłumia inicjatywę, giętkość i pomysłowość ludzkiego mózgu: z jednej strony rodzi pojedynczych uczonych, którzy tworzą myślące maszyny, a z drugiej — bezmyślną masę specjalistów, którzy nie znają nawet tabliczki mnożenia… Wszystkie cywilizacje są siostrami i różnią się często-gęsto zewnętrzną maską: jedna ubiera się w smoking, a inna w skórę z pasami, jedna kieruje się zimnym praktycyzmem, druga — okrucieństwem, ale i ta, i tamta niszczy narodową tożsamość. Więc wzywam młode pokolenie, które będzie tworzyć w trzecim tysiącleciu, aby nie zwlekając, stawało przy warsztatach i zaczynało tkać materię, z której można będzie uszyć kaftan bezpieczeństwa dla przyszłej cywilizacji. Takim kaftanem powinna stać się literatura. Lecz uszyć go trzeba modnie, nie według starego kroju, jednak na tradycyjno-narodowej podstawie. I tutaj potykam się o antynomię, której nie mogę zostawić bez uwagi. To problem tradycji i nowatorstwa, który mieści w sobie istotę etycznych, estetycznych oraz ideowych zasad, ponieważ etyka skłania do szacunku dla różnorodnych form literackich, estetyka wymaga ich wyrafinowania, a bezideowe pisanie jednakowo szkodzi i tradycyjności, i modernizmowi. Co więc mamy obecnie — w błogosławionym czasie naszej Niepodległości, który kierunek literacki zwyciężył: tradycyjny czy nowoczesny? A żaden… Narodził się inny, nienaturalny dla ukraińskiej literatury sklonowany styl, nazwany postmodernizmem — i na próżno, ponieważ sam modernizm jako nurt literacki nie zdążył się u nas z różnych przyczyn rozwinąć — po co więc dodawać przedrostek „post”? Jednak nie w nazwie rzecz: ten sztuczny styl nie ma ani zewnętrznej narodowej atrybutyki, ani narodowej treści, bo wyrósł nie z naszego nasienia, odbity nie z naszych matryc, a nieudolnie skopiowany z cudzych wzorców i nie odpowiada ukraińskim tradycjom narodowym, rodzimemu folklorowi, naszej estetyce — taki sobie homunkulus, któremu sztukmistrze stworzyli cieplarniane warunki i który znieważa nas swoim nihilizmem, antypatriotyzmem, zapożyczonym od północnego sąsiada brutalnym przekleństwem, a biedny czytelnik musi przyzwyczajać się do wulgaryzmów, bezduchowości i pornografii. A gdzieś w cieniu pozostaje prawdziwy, oparty na tradycjach, modernizm Jewhena Paszkowskiego, który w swoich powieściach stworzył nasz, rodzimy strumień świadomości, któremu pozazdrościłby sam Marcel Proust, niespodziewana mozaika głosów różnych epok, wyłapana czułym uchem i przekazana przez…
DO 135-lecia SERHIJA JEFREMOWA
Tłumaczenie maszynowe
14–15 Zakończenie na str. 9
Tłumaczenie maszynowe
Po tym, jak 12 października komornicy sądowi drugiego Primorskiego oddziału państwowej służby komorniczej Odeskiego miejskiego zarządu sprawiedliwości w towarzystwie milicji wdarli się do biura obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki z żądaniem natychmiastowego zwolnienia wynajmowanego od rady obwodowej pomieszczenia, członkom Proświty ledwo udało się porozumieć z władzami w sprawie odroczenia przymusowej eksmisji o cztery dni, aby wywieźć mienie organizacji. W poniedziałek, 17 października, odeska „Proświta” znalazła się na ulicy. Tego samego dnia jej aktywiści przy wsparciu patriotycznej społeczności miasta pikietowali radę obwodową, żądając zwrotu nielegalnie odebranego pomieszczenia. Serhij SŁOBOŻANSKYJ, m. Odessa. Uczestnicy pikiety byli jednomyślni: pozbawienie odeskich członków Proświty pomieszczenia to polityczna rozprawa miejscowych władz z ukraińską organizacją społeczną, kolejny krok w dalszej rusyfikacji Odessyjszczyzny i wyniszczaniu ukraińskości w Południowym Nadczarnomorzu. Przewodniczący zarządu Odeskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeksandr Stepanczenko nazwał bezpodstawnymi i przeciwprawnymi działania odeskiej rady obwodowej oraz decyzje sądów o pozbawieniu członków Proświty wynajmowanego pomieszczenia. Zostało to szczegółowo i argumentowanie wyłożone w oficjalnym oświadczeniu organizacji. Wskazano w nim, że towarzystwo „Proświta”, zgodnie ze statutem, jest społeczną organizacją kulturalno-oświatową, która istnieje na Ukrainie od 1868 roku. Pomieszczenie, które zajmowała „Proświta” w Odessie przy ulicy Puszkińskiej 19, wykorzystywane było wyłącznie do przeprowadzania wystaw, koncertów i prezentacji. Działało tam unikalne muzeum Tarasa Szewczenki, pracowała biblioteka, kółka artystyczne itp. Podczas procedury zawierania umowy najmu w 2008 roku przedstawiciele zarządu rady obwodowej ds. stosunków majątkowych obiecywali pomóc w przyznaniu ulgowej stawki czynszu. Jednak obietnicy nie dotrzymano, a „Proświta” zmuszona była płacić za wynajem jak struktura komercyjna. Trudno nazwać to inaczej niż dyskryminacją. Odeska rada obwodowa, ustalając czynsz w wysokości 3291,62 hrywien miesięcznie (a w 2011 r. przekraczał on już 5000 hrywien), wiedziała, że takich środków „Proświta” nie posiada. Zatem rada obwodowa faktycznie postawiła sobie za cel likwidację jedynego narodowo-kulturalnego towarzystwa, które reprezentuje interesy ukraińskiej społeczności. Zgodnie z pkt 10 „Metodyki obliczania i trybu wykorzystania opłaty za wynajem mienia państwowego”, zatwierdzonej uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 786 z 4 października 1995 roku, „wysokość rocznej opłaty za wynajem nieruchomości przez organizacje budżetowe, które utrzymywane są kosztem budżetu państwa, wynosi jedną hrywnę”. Wychodząc z tego, wynajmujący powinien był przyznać przewidziane prawem ulgi, ale nie zrobił tego celowo, choć rozumiał, że narusza normy ustawodawstwa. W przeddzień zawarcia umowy najmu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan zwrócił się z pismem do ówczesnego przewodniczącego Odeskiej rady obwodowej Mykoły Skoryka, w którym prosił o wsparcie w sprawie zmiany warunków opłaty za wynajem zgodnie z obowiązującym prawem. Niestety, i to zwrócenie się pozostało bez odpowiedzi. Zgodnie z regulaminem Odeskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, u podstaw swojej działalności stawia ono rozwój w obwodzie kultury narodowej oraz podnoszenie duchowości, szacunku do historii i kultury narodu ukraińskiego. W celu realizacji swoich zadań oddział wydaje i rozpowszechnia literaturę popularnonaukową, dydaktyczno-metodyczną i artystyczną, czasopisma, gazety, biuletyny, zbiory referatów, wykładów, organizuje i przeprowadza święta ukraińskiej sztuki ludowej i kultury. 16.01.2009 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę nr 901-VI „O wprowadzeniu moratorium na eksmisję redakcji drukowanych środków masowego przekazu, placówek kultury, w tym bibliotek, wydawnictw, księgarni, przedsiębiorstw zajmujących się rozpowszechnianiem książek i prasy”, którą zabroniła organom samorządu terytorialnego tymczasowo, do czasu przyjęcia odpowiedniej ustawy, podejmować decyzje o eksmisji z pomieszczeń własności komunalnej placówek kultury oraz zrywać z nimi umowy najmu wskazanych pomieszczeń. Ale w Odessie ani sądy, ani organy władzy państwowej nie zamierzają wykonywać tej uchwały. Sądowa batalia „Proświty” z radą obwodową trwała dwa lata. Takim samym wymownym przykładem natarcia miejscowej władzy na ukraińskość jest sytuacja dotycząca jedynej obwodowej ukraińskiej gazety „Czornomorski nowyny”, którą w 94. roku istnienia urzędnicy próbują zniszczyć. Eksmisję odeskiej „Proświty” można wyjaśnić jedynie zemstą władzy na ludziach i organizacjach, które bronią interesów ukraińskiej społeczności. Sądy na Ukrainie stały się narzędziem do prześladowania opozycji i jej liderów. Niestety, władza nie szuka kompromisów, a idzie błędną drogą konfrontacji ze społeczeństwem. Ale ta droga prowadzi tylko w otchłań — powiedziano w oświadczeniu. W poparciu dla członków Proświty na wiecu podczas pikiety pod odeskim „Białym Domem” wystąpili przedstawiciele miejscowych komórek Ukraińskiej Partii Ludowej oraz ogólnoukraińskiego zjednoczenia „Swoboda”. Wykładowczyni Południowoukraińskiego Uniwersytetu Pedagogicznego, dziennikarka Alina Pliaczenko przytoczyła liczne fakty prześladowań, nękania i prowokacji, dokonanych w ostatnim czasie przeciwko „Proświcie” przez miejscowych ukrainofobów, których podjudzają szowinistyczna organizacja „Dozor” oraz kierowana przez Ihora Markowa partia „Rodina”. Na polecenie mera Odessy, zagorzałego ukrainofoba Ołeksija Kostusiewa, członków Proświty pozbawiono nawet możliwości komunikowania się z młodzieżą bezpośrednio w szkołach i uczelniach. „Ale my nie skłonimy głowy i nie złożymy rąk — oświadczyła pani Alina. — Odeska „Proświta” w swojej ponadwiekowej historii ze wszystkich prób wychodziła jedynie bardziej zahartowana i monolityczna, ona była, jest i będzie”. Na żądanie pikietujących przewodniczący rady obwodowej Mykoła Pundyk zgodził się spotkać z nimi. Szef rady obwodowej ze zrozumieniem odniósł się do ostrego problemu z wynajmem pomieszczenia przez „Proświtę”. Eksmisja faktycznie nastąpiła, a komunikaty niektórych mediów o jej tymczasowym wstrzymaniu podyktowane są ich dążeniem do przedstawienia życzeń jako rzeczywistości. Podczas godzinnej rozmowy z Mykołą Pundykiem omawiano różne warianty rozwiązania, który od razu stał się duchowym centrum życia miasta. Takie ulgi przewiduje ustawodawstwo, hojnie rozdaje je władza miejska i obwodowa. Nie chce się mówić źle o reszcie beneficjentów ulg, ale wielu z nich, delikatnie mówiąc, daleko do tej patriotycznej, państwowotwórczej pracy, którą prowadzą członkowie Proświty. Obwodowa „Proświta”, przedstawiciele innych narodowo-demokratycznych sił są oburzeni atakiem na dom Proświty. Złożono już apel do przewodniczących rady obwodowej i administracji obwodowej Anatolija
Przewodniczący organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeksandr Stepanczenko odpowiada na pytania dziennikarzy dotyczące kwestii, jednak mówienie o konkretnych wynikach spotkania jest przedwczesne. Na razie nie wiadomo, czy biuro „Proświty” pozostanie przy ulicy Puszkińskiej 19, czy też zostanie jej wynajęte inne pomieszczenie. Nie wiadomo, jaki los czeka eksmitowane muzeum Tarasa Szewczenki „Odeszczyzna Tarasowi”, stworzone na bazie unikalnej kolekcji znanego kolekcjonera ukrainistyki Tarasa Maksymjuka. Nadzieja, że muzeum historyczne przydzieli mu salę, jest płonna. Wieloletnie doświadczenie tułaczki przebogatej kolekcji wydań dzieł T. Szewczenki z czasów jego życia, rękopisów wybitnych pisarzy XIX—XX wieku, obrazów i rzeźb znanych ukraińskich artystów przekonało Tarasa Maksymjuka, że władze Odessy nie są zainteresowane jej popularyzacją. Kolekcjoner wydał ogromne sumy na remont pomieszczenia, gdy zawalił się tam sufit, a teraz na przewiezienie eksponatów. Tak więc uliczny protest odeskich proświtian przy wsparciu społeczeństwa uwieńczony został jedynie obietnicą szczegółowego rozpatrzenia i rozwiązania problemu na sesji rady obwodowej. Aby uniknąć nowej fali wzburzenia nastrojów protestacyjnych i zaostrzenia napięcia międzyetnicznego w rejonie południowego wybrzeża Morza Czarnego w przededniu kolejnej kampanii wyborczej, władze lokalne, jak się wydaje, poczynią pewne ustępstwa wobec „Proświty”. Czas pokaże. Melnyka oraz Wołodymyra Chomęki z prośbą o ochronę go przed zakusami urzędników. Rozpoczęto zbieranie podpisów obywateli w obronie domu proświtian. Pierwszą akcję przeprowadzono w święto Pokrowy, podczas uroczystości z okazji rocznicy UPA przy cerkwi św. Katarzyny w mieście. Przewodnicząca miejskiej „Proświty”, poetka Nadija Hałkowśka, ogłosiła zamiar urzędników eksmitowania proświtian i nazwała go rejderstwem. Tutaj, na święcie, pod apelem do przewodniczących rady obwodowej i administracji obwodowej zebrano 115 podpisów. Swoje podpisy złożyli: deputowany Rady Najwyższej IV kadencji, przewodniczący organizacji obwodowej UNP Wołodymyr Stupak, pierwszy przewodniczący Czernihowskiego Ruchu i jeden z założycieli obwodowej „Proświty” Wałerij Sarana, inni znani działacze polityczni i społeczni, radni miejscy, dziennikarze. A rodzina Lubenków podpisała się w pełnym składzie — czworo patriotów. Przewodniczący obwodowej „Proświty” Wasyl Czepurnyj udzielił komentarza radiu obwodowemu, wspominając w szczególności o eksmisji z biura odeskiej „Proświty”. Tak oto w dwudziestym pierwszym roku niepodległości znowu i znowu trzeba walczyć o ukraińską sprawę.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
Czernihowskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki otrzymało pismo od zarządu mienia komunalnego rady obwodowej, w którym informuje się działaczy Proświty, że w najbliższym czasie planuje się ich eksmisję z wynajmowanego lokalu przy ul. Worowskiego 10. Ten budynek, jak czytamy w piśmie, zaplanowano przekazać w najem obwodowemu zarządowi architektury i urbanistyki, gdyż urzędnicy od architektury nie mają gdzie prowadzić seminariów i przechowywać archiwów. Jako pretekst do eksmisji sugeruje się również długi z tytułu czynszu, które w końcu nie są aż tak wielkie. Biuro obwodowej „Proświty” mieści się w wspaniałym zabytkowym dworku, zbudowanym w 1906 roku. Jest to jeden z najlepszych zabytków architektury cywilnej miasta. Budynek przekazano w użytkowanie „Proświcie” jeszcze na początku lat 90. ubiegłego wieku, za prezydenta Leonida Krawczuka i przy życzliwym wsparciu ówczesnego szefa obwodu Wałentyna Melnyczuka. Od tamtej pory ten przytulny dom, podobnie jak biuro obwodowego Ruchu, obecnie UNP, stał się centrum skupiającym siły narodowo-demokratyczne. Lista tych, których przygarnął, jest niemała. W budynku „Proświty” mieści się jej biblioteka. Są tu unikalne wydania, wydrukowane w ukraińskiej diasporze — książki, czasopisma, których nie ma w żadnej bibliotece miasta i obwodu. Podarowali je działaczom Proświty przedstawiciele zagranicznego ukraiństwa. Dlatego do biblioteki chętnie przychodzą studenci, wykładowcy, naukowcy. W tych murach pracują redakcje dwóch gazet obwodowej „Proświty”: dobrze znana na Ukrainie „Siwerszczyna”, jedno z najstarszych i najpopularniejszych wydawnictw Ruchu i „Proświty”, które w grudniu obchodzić będzie 19-lecie, oraz „Biła chata”, gazeta do czytania domowego, która ukazuje się już od 14 lat. Na drugim piętrze od 12 lat działa proświtańska galeria sztuki twórców ludowych „Kruti schody”. Wokół domu Proświty skupiają się czasopismo „Siwerjanśkyj litopys”, Związek Literacki „Czernihów” i jego czasopismo „Literaturnyj Czernihów”, obwodowa „Mołoda Proświta”, kozactwo, „Płast”, działa klub prasowy. Wszystkiego nie sposób wymienić. Działacze Proświty, którzy przebywają tu za rządów wszystkich czterech prezydentów, widzieli już niejedno. Nic dziwnego, na piękny budynek w samym centrum miasta od dawna ostrzą sobie zęby. Niejednokrotnie chcieli się tu wprowadzić, biorąc w najem, a nawet wykupując go, filie banków, różne struktury biznesowe. Przed sprzedażą dom chroni to, że jest zabytkiem historii i kultury, który chroni państwo. Od przyjezdnych najemców też Bóg uchronił. I oto kolejna próba. Obwodowa „Proświta”, struktura niekomercyjna, praktycznie nie posiadając środków, mimo wszystko sporo zainwestowała w ten budynek, przyciągając sponsorów, ludzi nieobojętnych na wszystko, co ukraińskie. Kiedy czernihowscy działacze Proświty otrzymali go w najem, strach było tu wchodzić. Wcześniej było tu muzeum tak zwanej sławy komsomolskiej. Po nim budynek wewnątrz zamienił się w prawdziwą ruinę. Długo oczyszczano go z portretów komunistycznych wodzów, w tym katów Ukrainy, z propagandowego śmiecia, komunistycznych haseł, napisanych z jakiegoś powodu wprost na podłodze. Dziś to przytulny dom, który radośnie wita działaczy Proświty i patriotów. I oto ci patrioci, zdaniem lokalnych urzędników, muszą wyprowadzić się na ulicę. Naciągane jest również powoływanie się na długi z tytułu czynszu. One rzeczywiście okresowo powstają i w końcu są spłacane, ale ich przyczyna jest znana. Co roku „Proświta” musi z walką domagać się włączenia do wykazu podmiotów korzystających z ulg w czynszu. Podobnie jak otwarte przed dwoma laty proświtańskie Centrum Kulturalno-Artystyczne „Inter-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Kiedy Janukowycz dostosowuje ukraińskie ustawodawstwo do rosyjskiego, to źle, ale kiedy pod północnego sąsiada zaczęto podpasowywać zjawiska przyrodnicze — to wyszło poza granice zdrowego rozsądku. Prawie całe terytorium Ukrainy znajduje się w drugiej strefie czasowej. A Rada Najwyższa Ukrainy jednym bezsensownym postanowieniem przeniosła nas do innej strefy czasowej, dodając zbędną godzinę. Ta decyzja szczególnie odbije się na mieszkańcach zachodnich obwodów Ukrainy, gdzie w okresie zimowym przy zachowaniu ustalonego porządku jasna pora dnia będzie następować dopiero po 9 rano. Ukraina musi przejść na czas zimowy i już nie przestawiać zegarków na letni. Istnieje czas zimowy i astronomiczny, a letniego jako zjawiska nie ma. Władza zaś odwołała ast-
Tłumaczenie maszynowe
— Niedawno pokłócił się Pan z Wiktorem Juszczenką o to, jak „Nasza Ukraina” ma iść na wybory parlamentarne. Były prezydent chce samodzielności, a Pan zaproponował koncepcję zjednoczenia z innymi siłami politycznymi. Nie chce jednoczyć się także lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk. Czy nasz ukraiński honor to nasza narodowa bieda? — Kiedy siły ukraińskie były zjednoczone, zwyciężaliśmy. W 1990 roku, kiedy występowaliśmy jako jednolity front narodowy, zdobyliśmy niepodległe państwo ukraińskie. Potem był okres rozdrobnienia, który doprowadził do porażek ruchu ukraińskiego. Nowe zjednoczenie sił ukraińskich nastąpiło w 2001 roku pod marką „Nasza Ukraina”. Dlatego partia odniosła sukces: w 2002 roku zwyciężyła w wyborach parlamentarnych, w 2004 — w prezydenckich. W tamtym sporze mówiłem Juszczence, że doświadczenie polityczne potwierdza: sukces jest wtedy, gdy jest zjednoczenie. Dziś nie mam złudzeń co do tego, że siły ukraińskie się zjednoczą. Ale istnienie na jednym polu politycznym tak wielkiej liczby partii narodowo-patriotycznych jest absurdalne. Potwierdziły to minione wybory samorządowe. Nasze rozdrobnienie otworzyło drogę do władzy siłom antyukraińskim. W przededniu wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy znów robią wszystko, co możliwe, by rozproszyć opozycję. — Czyli ustawa „O wyborach deputowanych ludowych Ukrainy” to też technologia na rozbicie? — Wszystko to już przeszliśmy podczas wyborów samorządowych, na których wypróbowano proponowany dziś system wyborczy. Kluczowym novum projektu ustawy jest powrót do mieszanego systemu wyborczego, który chłonie w siebie wszystkie wady ustawodawstw wyborczych, jakie dotąd działały na Ukrainie. Jeszcze jedno novum — zakaz bloków wyborczych. To zmusi dziesiątki partii opozycyjnych do samodzielnego startu w wyborach. Będą chciały wystawić w każdym okręgu swojego kandydata, bo inaczej lista nie przejdzie i nie przejdzie kierownictwo partii. Zatem w każdym okręgu będzie kandydować dziesięciu kandydatów opozycji, tradycyjnie zajmując się wzajemnym zjadaniem się, i jeden kandydat władzy. Ekipa Janukowycza przeciwnie — koncentruje swój zasób, dlatego Partia Regionów łączy się z „Silną Ukrainą”. Dopóki politycy sił narodowo-demokratycznych są opętani swoimi „hetmańskimi ambicjami”, władza wprowadza takie reguły gry, że ta dawna choroba obozu ukraińskiego nabiera coraz groźniejszych cech i może doprowadzić do całkowitej porażki. Kto jest przeciwko zjednoczeniu, ten pracuje według scenariusza władzy regionalnych. — Można Pana nazwać aktywnym blogerem. Błyskawicznie reaguje Pan na temperaturę w społeczeństwie — zamieszcza Pan nowości na blogu „Ukraińskiej Prawdy” i w sieci społecznościowej. Na ile Internet pomaga w działalności opozycyjnej? — Rzeczywistość wirtualna stała się bardziej realna niż obiektywna. Dziś, kiedy opozycji ograniczono prawo do głoszenia swoich myśli, rola blogów jest bardzo ważna. Blogi potężnych wydań internetowych przeznaczone są dla szerokiego grona odbiorców. Dają one możliwość politykom opozycyjnym swobodnego omawiania tematów ogólnospołecznych, wyrażania swojego poglądu na problemy w państwie, interpretowania nowych inicjatyw ustawodawczych itp. Sieci społecznościowe to nie do końca sfera polityki. Przez nie można uformować i wzmocnić środowisko ludzi myślących podobnie, można informować o ważnych sprawach społecznych, ale raczej jest to sfera komunikacji międzyludzkiej i platforma do dyskusji światopoglądowych. Ostatnio serwisy informacyjne biorą komunikaty ukraińskich polityków z Facebooka. Dlatego trzeba być ostrożnym, bo napiszesz kilka emocjonalnych zdań i trafią one do mediów. — Niedawno premier Mykoła Azarow przeprowadził spotkanie z blogerami. To otwarty dialog władzy ze społeczeństwem czy imitacja demokratyczności? Czy takie spotkania są skuteczne? — Oczywiście, to imitacja. W sieciach społecznościowych wszystko było o wiele bardziej szczere, dopóki ukraińscy politycy nie poczuli, że prowadzenie blogów jest modne. Zaczęli masowo pojawiać się na Facebooku, VKontakte itp. Ale zawsze widać, kiedy zamiast deputowanego komunikaty „klepie” jego asystent. Taka obłuda dyskredytuje sieci społecznościowe, a i samego „autora”. — Jak daleko może zajść prześladowanie przeciwników politycznych przez władzę? Obecnie cały świat obserwuje sąd nad Julią Tymoszenko. — Fobie Janukowycza trudno przewidzieć. Dotyczy to nie tylko Tymoszenko. Od pierwszych miesięcy jego pobytu na stanowisku za kratami znajduje się coraz więcej przedstawicieli organizacji społecznych, opozycyjnych liderów politycznych. To groźna tendencja. Najdziwniejsze jest to, że Janukowycz publicznie demonstruje dążenie do pójścia do Europy, a w polityce wewnętrznej po prostu kopiuje wzorce rosyjskie, naśladuje pierwsze lata rządów Putina. Wtedy w Rosji też wprowadzono drakońskie ustawodawstwo wyborcze, ograniczono wolność organizowania wieców, wolność słowa i w rezultacie otrzymano sterowaną demokrację. Dziś prześladowania polityczne to główny problem dla zawarcia umowy zarówno o stowarzyszeniu politycznym, jak i o strefie wolnego handlu z Unią Europejską. Swoją polityką Janukowycz może zniszczyć dziesięcioletnią pracę ukraińskiej dyplomacji nad realizacją europejskiego kursu państwa. Można powiedzieć jedno: jeśli nie zrobi kroku wstecz, perspektywa europejska dla Ukrainy będzie zamknięta. I to odrzuci ją w objęcia Kremla. Wybór Ukrainy będzie widoczny w najbliższych tygodniach. Czy Rada Najwyższa wniesie do drugiego czytania poprawki do projektu ustawy o dekryminalizacji przestępstw gospodarczych, których przyjęcie zdejmie prześladowania polityczne Julii Tymoszenko i Jurija Łucenki. Jak wiadomo z prywatnych informacji, Janukowycz obiecał europejskim liderom wypuścić Tymoszenko. Jeśli jednak pójdzie drogą zaostrzania represji — to tym na długo wzniesie mur między Ukrainą a Europą. — 20 września Rada Najwyższa przyjęła uchwałę, zgodnie z którą Ukraina nie będzie przechodzić na czas „zimowy”. Na terytorium Ukrainy zostanie ustanowiony czas drugiej strefy czasowej z dodaniem jednej godziny. Wywołało to negatywne odzewy w społeczeństwie… czas astronomiczny — to absurd. Z takim samym powodzeniem można by decyzją Rady Najwyższej znieść siłę ciężkości albo obrót Ziemi wokół Słońca. — Czy nie wydaje się Panu, że swoimi działaniami władza chce zasiać w społeczeństwie totalny strach? — Prowadzi ona systemową politykę zastraszania społeczeństwa, wykorzystując różne technologie. Niedawno poszedłem na wiec studencki i byłem zdumiony: stu studentów ochraniało dwustu berkutowców. Maszyna represyjna nabiera coraz większych obrotów. Już zwyczajnie, kiedy na imprezach masowych milicja używa siłowych metod przeciwdziałania albo rzuca aktywistów za kraty. Serhija Kostakowa z Podatkowego Majdanu trzymali w areszcie śledczym za to, że podczas ruchu kolumny opozycyjnej został lekko uszkodzony samochód. Po siedmiu miesiącach (!) sąd ustalił, że to nie był on. Chłopak za nic siedział w areszcie! Dziesięciu deputowanych ludowych chciało wziąć go pod poręczenie. Nawet właściciel samochodu na sali sądowej powiedział: „Proszę pozwolić wziąć pod poręczenie”. Ale sąd peczerski zostawił w areszcie. Władza pokazuje: będziesz występować — rzucimy za kraty. Teraz aktywiści myślą, czy warto im iść na akcje protestacyjne i narażać się na poważne nieprzyjemności. Władza chce wpoić stały paniczny strach w podświadomość Ukraińców. Może to dać krótkotrwały efekt, ale jej nacisk obróci się ogromnym przeciwdziałaniem społeczeństwa, co już obserwowaliśmy w 2004 roku. — Wierzy Pan w drugi Majdan?
— Kiedy społeczeństwo nie ma możliwości dialogu z władzą, zaczyna mówić majdanami. Kiedy władza będzie stawiać przed Ukraińcami takie płoty, jak wokół Rady Najwyższej, wtedy przemówi Majdan. Będzie to masowe powstanie, ale może ono stać się niekontrolowane i trudno nawet przewidzieć jego skutki. — Lina Kostenko pisała, że najgorsze w naszym narodzie jest to, że do wszystkiego się przyzwyczaja. Również do codziennych niepowodzeń? — Społeczeństwo żyje według pewnych praw i ma określoną cykliczność. Były protesty w 1990, 2000, 2004 roku. Po zwycięstwie Janukowycza patriotyczna część społeczeństwa strasznie się zmęczyła i rozczarowała polityką pomarańczowej władzy. Wiele rzeczy uchodzi Janukowyczowi na sucho, bo nakłada się to na totalne rozczarowanie społeczeństwa. Musi upłynąć pewien czas, zanim społeczeństwo i opozycyjna klasa polityczna przemyślą nowe realia polityczne. Narody południowe są szybsze w działaniach protestacyjnych, ale szybciej też stygną. Ukraińcy dłużej się zbierają, dla nich taki krok musi być bardziej świadomy niż spontaniczny, ale gdy już się podniosą, dopinają swego. Dlatego ogólnoukraiński opór to kwestia czasu. — W artykule „Polityka i mit” mówi Pan o tym, że obecnie na Ukrainie jest mało pozytywnych mitów, a w naszym państwie rozpowszechnione są takie, które sprzyjają jego osłabieniu. W szczególności o biednej i nieszczęśliwej Ukrainie. Czy Ukraińcy będą w stanie przywrócić wiarę we własne państwo? — Od czasu napisania tamtego artykułu u Ukraińców istotnie umocniło się poczucie samoidentyfikacji i samoświadomości. Wielką funkcję narodowotwórczą odegrał w tym Majdan, gdzie zadziałał jeden z najbardziej aktualnych ukraińskich mitów, archetyp walki Dobra ze Złem. Dlatego każdy dzień istnienia państwa ukraińskiego pomaga ukraińskiemu społeczeństwu znajdować punkty styczne. Inna sprawa, że dzieje się to nie dzięki, a wbrew. W telewizji zamiast utwierdzania pozytywnych rzeczy, powszechną praktyką stała się żółta tradycja skandali i negatywów. Władza nieustannie daje społeczeństwu antyprzykłady. To, co czyni reżim, niszczy momenty jedności, które w ukraińskim społeczeństwie dojrzewają i wyrastają poza władzą. Jestem jednak przekonany, że ogólnie proces ukraińskiego narodotwórstwa, dojrzewania nowych idei jednoczących, idzie w pozytywnym kierunku. Nie na darmo badania Centrum Razumkowa pokazują, że w ciągu ostatniej dekady liczba ludzi, którzy szczycą się tym, że są Ukraińcami, znacząco wzrosła. — Studentka Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Daryna Stepanenko podczas Szczytu ministrów edukacji WNP w klubie Gabinetu Ministrów uderzyła kwiatami ministra. Jak Pan to skomentuje? — Postępek Daryny był adekwatny i w tym poparli ją nie tylko studenci, ale i miliony Ukraińców. Publicznie wyraziła protest przeciwko polityce Tabacznyka, gestem powiedziała to, czego minister nie chciał usłyszeć, ignorując żądania studenckich akcji protestacyjnych. Dziwne, że w „Shuster LIVE” liderzy Partii Regionów mówili, że policzek bukietem to ekstremizm. Ci nieludzie w sali sesyjnej Rady Najwyższej bili po głowach starszych ludzi! — Andrzeju Wołodymyrowiczu, jakich liderów potrzebuje Ukraina? — Społeczeństwo ma ukształtowane wyobrażenie o tym, jaki powinien być idealny lider. I kiedy ktoś trafia w to archetypowe wyobrażenie, wszystko wokół niego zaczyna się koncentrować. Każdy etap historyczny wymaga swojego typu lidera: są okresy, kiedy państwo potrzebuje sprawczej, aktywnej, nawet ekspansywnej polityki, a są okresy, kiedy potrzebuje utrwalenia i przyswojenia. Ukraina teraz potrzebuje aktywnego lidera, bo trzeba krok po kroku bronić granic, a to wymaga wielkiej energii i mobilności. Ukraina potrzebuje lidera z charakterem księcia Światosława, który mógłby w niełatwym czasie utwierdzać i utrzymywać w jedności i bezpieczeństwie przestrzeń naszego państwa. Rozmawiała Natalia ANTONIUK. Gościem naszej redakcji jest deputowany ludowy Ukrainy z Bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”, zastępca przewodniczącego Rady Politycznej partii „Nasza Ukraina” Andrij PARUBIJ. Ukończył wydział historyczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Iwana Franki oraz aspiranturę na katedrze politologii i socjologii Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Odznaczony Orderem „Za Zasługi” III stopnia oraz dyplomem honorowym Prezydenta Ukrainy. Andrij Parubij jest aktywnym uczestnikiem akcji protestacyjnych, a ponadto wytrwale broni praw i wolności działaczy społecznych, którzy wpadają w kleszcze machiny represyjnej obecnej władzy. Dziś Andrij Wołodymyrowicz mówi o tym, jakie chwasty władza rozsiała w sferze ustawodawczej i sądowniczej społeczeństwa, w szczególności o nowej ustawie „O wyborach deputowanych ludowych Ukrainy”, a także o tym, jak władza gra na słabostkach ukraińskiej mentalności i w jaki sposób Prezydent Janukowycz chce wprowadzić w naszym państwie sterowaną demokrację rosyjskiego wzorca.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TABORYT Zdjęcie autora. Spotkanie proświeci z wysokim komisarzem ds. mniejszości narodowych Knutem Vollebaekiem było próbą krótkiego poinformowania Europy o prawdziwym stanie języka państwowego i języków mniejszości narodowych, w szczególności rosyjskiego. Ponadto niedawno ukraińska opinia publiczna została ponownie zszokowana nowym antykonstytucyjnym projektem ustawy językowej „O zasadach państwowej polityki językowej”, którego autorami byli deputowani-regionalni Kołesniczenko i Kiwałow. Jak mówią Francuzi, wszystko poznaje się w porównaniu. Dlatego Ołeksandr Ponomariw, zastępca przewodniczącego Towarzystwa „Proświta”, w wspólnej rozmowie od razu uciekł się do porównania. „Jak wiadomo — zaznaczył — Czesi na pewnym etapie historycznym utracili swoją państwowość. Przez setki lat byli zależni od Niemców i ich kultury. Nawet w Pradze, odwiecznie słowiańskim mieście, nie słychać było języka czeskiego. Ale Czesi odrodzili swój ojczysty język, ponieważ nikt tam nie występował z takimi projektami, jak nasza piąta kolumna. Potem trzeba pamiętać, że Ukraina jest krajem postkolonialnym i języki mniejszości narodowych również nie są w jednakowym stanie. Bez wątpienia trzeba zadbać także o języki innych mniejszości, ale przede wszystkim chronić prawa Ukraińców. Jeśli chodzi o rosyjski, to nikt i nic u nas mu nie zagraża”. „Dzisiaj — powiedział Wołodymyr Wasyłenko, doktor nauk prawnych — jeśli mówić o krajobrazie językowym Ukrainy, to jest on bardzo skomplikowany i niejednoznaczny. Jego charakterystyczną cechą jest to, że język ukraiński formalnie ma status państwowego, zgodnie z zapisami ustawowymi Konstytucji. Musi być używany we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy. W praktyce jednak do tego dotąd nie doszło. Urzędnicy niektórych regionów Ukrainy sztucznie powstrzymują używanie ukraińskiego jako państwowego. Są dwie przyczyny takiej sytuacji. Po pierwsze, wielu urzędników państwowych, od wyższych organów po władze lokalne, po prostu nie chce posługiwać się ukraińskim. Dlatego, aby zwolnić się ze znajomości i używania języka ukraińskiego, żądają dla rosyjskiego statusu drugiego języka państwowego. Przy czym przebiegle powołują się na to, że jego wprowadzenie zapewni przestrzeganie praw mniejszości rosyjskojęzycznej. Ale statystyki świadczą, że dla takich twierdzeń nie ma żadnych podstaw. Prawa Rosjan czy osób, które rozmawiają po rosyjsku, u nas były i są nieograniczone. A status języka ukraińskiego jako państwowego nie narusza praw przeciętnego obywatela. Mają oni prawo do samookreślenia językowego. Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, przewodniczący Kijowskiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Ostatnio na Ukrainie na szczeblu państwowym prowadzone jest intensywne, celowe utrwalanie skutków 300-letniego panowania rosyjskiej administracji kolonialnej na Ukrainie, której cel działalności w planie humanitarnym polegał na tym, aby odrzucić naród ukraiński na margines historii, a Ukraińcom wpoić kompleks narodowej niższości. Te dążenia teraz przejawiają się w wielu kierunkach. 1. Całkowicie ignorowane są: a) artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, część pierwsza: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”; w gabinetach rządowych, w urzędach państwowych panuje przeważnie język rosyjski; b) artykuł 11 Konstytucji Ukrainy: „Państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury, a także rozwojowi etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej odrębności wszystkich rdzennych narodów i mniejszości narodowych Ukrainy” (rdzennymi na Ukrainie są tylko dwa narody: ukraiński i krymskotatarski); dla realizacji tego zapisu państwo nic nie robi; c) oficjalna interpretacja artykułu 10 przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy nr 10-rp/99 z dnia 14 grudnia 1999 roku: „Konstytucją Ukrainy status języka państwowego nadano językowi ukraińskiemu (część pierwsza artykułu 10). W pełni odpowiada to państwowotwórczej roli narodu ukraińskiego, który historycznie zamieszkuje terytorium Ukrainy. Po drugie, mamy kategorię ludzi, którzy aktywnie pracują na korzyść innego państwa. Piąta kolumna Moskwy na Ukrainie to nie wymysł! Doskonale rozumie ona, że wprowadzenie rosyjskiego jako państwowego oznaczać będzie śmierć dla języka ukraińskiego — podstawy etnicznej tożsamości. Resztę z naszą państwowością dokończy niewidzialna, ale straszna w swojej istocie agresja ideologiczna, medialna i kulturowa. Więc ci ludzie wykonują swoją niszczycielską robotę na zlecenie sąsiedniego państwa”. I projekt ustawy Kołesniczenki-Kiwałowa jest tego potwierdzeniem. Nowy-stary projekt ustawy to kalka projektu, który już rozpatrywały i skrytykowały zarówno OBWE, jak i Komisja Wenecka, nie mówiąc już o instytucjach naukowych na Ukrainie. Obłuda autorów jest oczywista: przykryć swoje destrukcyjne zamiary Europejską kartą języków regionalnych lub mniejszościowych, która w żaden sposób nie dotyczy „wielkiego i moguczjego”. W projekcie ustawy Kołesniczenki-Kiwałowa, właściwie, język regionalny jest zamiennikiem oficjalnego. Spowoduje to reakcję łańcuchową niszczenia naszej tożsamości na całym terytorium Ukrainy. I jako rezultat — utratę państwowości. Mając wystarczająco dużo ciekawej i treściwej informacji z życia ukraińskiej diaspory w Federacji Rosyjskiej, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło Ratusznyj przytoczył konkretne przykłady. W Rosji nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, brak prasy, radia, telewizji, prześladowany jest ukraiński kościół. Gdzieniegdzie na Kubaniu język ukraiński nauczany jest jako dialekt kubański! Nasza mniejszość jest pozbawiona wszystkiego. Jeśli porównywać to, co ma rosyjska mniejszość narodowa na Ukrainie, z tym, co ma ukraińska w Rosji, to polityka Moskwy nie wytrzymuje żadnej krytyki. Łarysa Masenko, doktor nauk filologicznych z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, przypomniała, że w istocie w państwie trwa rosyjsko-sowiecka asymilacja Ukraińców. Różnica tylko w tym, że teraz próbują do tego przystosowywać nawet Kartę. I kiedy Kołesniczenko mówi o jakichś demokratycznych pozycjach ich projektu ustawy, i że niby uwzględnili uwagi Komisji Weneckiej, to jest to już nie tylko bluźnierstwo. Potwierdza to również sytuacja w terenie: w Odessie, gdzie przeważnie mieszkają Ukraińcy, mer miasta Ołeksij Kostusew zabronił składać mu dokumenty w języku ukraińskim. Współautor projektu ustawy, niesławny „główny prawnik” Kiwałow w tej sprawie ani mru mru.
Knut Vollebaek, Wysoki Komisarz OBWE ds. Mniejszości Narodowych, był małomówny i jako dyplomata ostrożny w wypowiedziach. Zapewnił obecnych, że komisja jeszcze dwa lata temu badała sytuację zarówno na Ukrainie, jak i w Rosji. Wyniki do tej pory nie zostały opublikowane, ale rekomendacje opracowano dla obu rządów. “Rozumiem wasze zaniepokojenie — powiedział. — Nie zapomnieliśmy o języku ukraińskim. I ta ocena, której dokonano w odniesieniu do poprzedniego projektu ustawy, to potwierdza. Po raz pierwszy w historii Wysoki Komisarz wydał rekomendacje, oświadczenie, ostrzegając przed tym, co dzieje się na Ukrainie z językiem państwowym. Ale to nie ja powinienem decydować, jaki język ma być w kraju, od tego jest władza. Bardzo chcielibyśmy, aby było zrównoważone podejście do języka, nasze stanowisko to wzmacniać, rozwijać język państwowy. Ale trzeba wspierać także języki mniejszości narodowych, zgodnie z ich życzeniami i potrzebami. Zgadzamy się, że wszyscy oni muszą znać język państwowy, ponieważ właśnie dzięki znajomości języka państwowego obywatele mogą brać aktywny udział w życiu publicznym kraju i być pełnoprawnymi członkami społeczeństwa”. Komisarz poinformował, że spotykał się z Kolesniczenką. Ten przekazał w angielskim tłumaczeniu projekt ustawy i rzekomo został on wysłany do Komisji Weneckiej. Zatem będzie on badany. OBWE prześle wnioski, swoje oceny, komentarze do niego. Zrobione to zostanie do końca listopada. Wysoki Komisarz zapewnił, że Europa podejdzie z całą powagą do przedłożenia Ukraińców: obowiązkowo zostanie dana ocena prawna i użyteczne rekomendacje. Na zakończenie Mykoła Nesterczuk, sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przekazał gościowi zbiór materiałów statystyczno-informacyjnych dotyczących stanu języka ukraińskiego, edukacji, mediów na Ukrainie, które przygotowano w każdej obwodowej organizacji towarzystwa (oprócz odeskiej). Taras Marusyk, przewodniczący Rady Koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy Kijowskiej miejskiej organizacji towarzystwa “Memoriał” im. W. Stusa, wręczył panu Vollebaekowi opinię dotyczącą projektu ustawy deputowanych ludowych Ukrainy Kiwałowa i Kolesniczenki. Ten dokument, ze szczegółową oceną prawną, podpisało dwudziestu czterech przedstawicieli organizacji społecznych, w tym także przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. Również gościowi przekazano dwie książki, w których opisano próby Ukraińców obrony swoich praw do języka ojczystego w sądach. Uczestnicy spotkania: Ołeksandr Ponomariw, Łarysa Masenko, Knut Vollebaek, Wołodymyr Wasyłenko, Taras Marusyk
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
stanowi absolutną większość jej ludności i nadała państwu oficjalną nazwę”. „Język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium kraju przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego (język aktów, pracy, prowadzenia spraw urzędowych, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia publicznego, które określa ustawa (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy)”; te przepisy w praktyce nie są przestrzegane; g) Deklaracja o state suwerenności Ukrainy, przyjęta przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR 16 lipca 1990 roku, w której proklamowano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturalne odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, narodowo-etnograficznych osobliwości, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego”; w tym zakresie obecne władze nic nie robią, a wręcz przeciwnie, dokładają starań, aby zachować i zakonserwować sytuację językową z czasów kolonialnych. 2. Fałszowana jest istota Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, począwszy od tłumaczenia jej samej nazwy (prawidłowe tłumaczenie zgodnie z jej istotą: Europejska karta języków lokalnych lub mniej rozpowszechnionych) a skończywszy na jej przeznaczeniu, jakim jest ochrona lokalnych lub mniej rozpowszechnionych języków, którym grozi zanik, a nie języka dawnych kolonizatorów i kolonistów, narzuconego siłą narodowi ukraińskiemu, którym jest język rosyjski w Ukrainie, a który obecna administracja dąży uczynić de facto drugim językiem państwowym, aby ostatecznie wyeliminować język ukraiński z życia publicznego. 3. Ochrona języków mniejszości narodowych jest stale interpretowana jako afirmacja w Ukrainie wyłącznie języka rosyjskiej mniejszości narodowej, a nie jako ochrona języków wszystkich mniejszości narodowych, w szczególności krymskotatarskiej, greckiej, polskiej, hebrajskiej, gagauskiej itd. 4. Szkoły i klasy z ukraińskim językiem nauczania, przedszkola z ukraińskim językiem wychowania w ostatnim czasie zaczęto przekształcać na nauczanie i wychowanie w języku rosyjskim, w sposób nieproporcjonalny do liczby osób z rosyjskiej mniejszości narodowej. Ponadto w szkołach z rosyjskim językiem nauczania nauczanie wszystkich przedmiotów, z wyjątkiem być może języka i literatury ukraińskiej, wbrew haskim zaleceniom dotyczącym praw mniejszości narodowych do edukacji, prowadzi się wyłącznie w języku rosyjskiej mniejszości narodowej. 5. Nauczanie w wyższych szkołach nadal odbywa się przeważnie w języku rosyjskim, mimo że „Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków narodowych w Ukraińskiej SRR na okres do 2000 roku”, przyjęty przez Radę Ministrów Ukraińskiej SRR 12 lutego 1991 roku i nikt go nie odwołał, jako ostateczny termin pełnego przejścia na język państwowy w nauczaniu w wyższych szkołach Ukrainy wyznaczył koniec ubiegłego stulecia. 6. Zmniejsza się liczba godzin nauki języka państwowego w klasach początkowych, w szkołach średnich i wyższych, a liczba godzin nauki języka państwowego w szkołach z rosyjskim językiem nauczania w ogóle nie zapewnia należytego opanowania go, i rodzice są zmuszeni wynajmować korepetytorów, aby ich dzieci doskonaliły znajomość języka państwowego. Na terenie całej Ukrainy nie ma żadnych państwowych kursów (bezpłatnych, a nawet płatnych) nauki języka państwowego dla tych, którzy go nie znają, a z tych czy innych powodów muszą go znać. 7. Zniesiono obowiązkowe dubbingowanie zagranicznych filmów na język państwowy. Państwo nie wspiera finansowo produkcji ukraińskich filmów. Telewizja, jako najskuteczniejszy środek wpływu na obywateli, zwłaszcza na dzieci, funkcjonuje przeważnie w języku niepaństwowym. 8. W Ukrainie w sposób katastrofalny zmniejsza się udział prasy drukowanej w języku ukraińskim w porównaniu z rosyjskim. „Roczny nakład czasopism i innych wydawnictw periodycznych w języku ukraińskim w 2004 r. wynosił 28 % ogólnej liczby, podczas gdy jeszcze w 1995 r. wynosił 70 % (dla wydawnictw rosyjskojęzycznych te wskaźniki rosną — z 18 % do 64 %). Udział rocznego nakładu gazet wydawanych w języku ukraińskim w ciągu 10 lat zmniejszył się z 50 % w 1995 r. do 32 %. Tymczasem gazety rosyjskojęzyczne w ogólnym nakładzie wzrosły z 45 % do 59 %. 9. Rząd odmówił nie tylko finansowego (którego zresztą nie było, ten przedsięwzięcie finansują mecenasi), ale także administracyjnego wsparcia dla przeprowadzenia w 2011 roku XI Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, który wcześniej otrzymywał wsparcie rządowe. 10. Dotąd, w 21. roku istnienia niepodległej Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy nie uchwaliła ustawy o języku państwowym oraz o funkcjonowaniu języków mniejszości narodowych w Ukrainie, która odpowiadałaby Konstytucji Ukrainy, mimo że artykułami 10 i 92 Konstytucji Ukrainy przewidziano istnienie takiej ustawy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
podniósł bolesny dla wielu krajów współczesnego świata temat globalizmu jako negatywnej tendencji, która przeszkadza w zachowaniu tożsamości narodowej. Ambasador odpowiedział, że ten problem jest ważny i aktualny także dla Kanady. Zauważył, że istnieje szereg problemów (w szczególności kształtowanie się demokracji, prawa człowieka, ochrona środowiska itp.), w celu rozwiązania których wszystkie państwa muszą połączyć siły. Daniel Caron podkreślił również, że Ukraińcy być może najlepiej w Europie zachowali swoje rodzime cechy narodowe. Do tego dążą także Kanadyjczycy. Dlatego zarówno naród ukraiński, jak i kanadyjski muszą zrobić wszystko, co możliwe, aby rozwijały się i nie odeszły w niepamięć w warunkach globalizacji i odduchowienia, które nabierają dziś niespotykanego rozmachu. Podsumowaniem spotkania ługańskiego aktywu z ambasadorem przyjaznej Kanady stało się porozumienie, że odtąd przedstawiciele kanadyjskiej ambasady będą systematycznie odwiedzać Ługańsk i omawiać z opinią publiczną wschodniego krańca Ukrainy aktualne problemy. Wizyty kanadyjskich dyplomatów w naszym regionie przyczynią się do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na terenach Ługańszczyzny, a wiodąca rola w tym procesie przypadnie „Proświcie”. Centrum Prasowe Ługańskiego Związku Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
5 października 2011 roku Ługańszczyznę odwiedził Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Kanady na Ukrainie pan Daniel Caron. Celem przyjazdu wysokiego gościa był udział w Drugim Ługańskim Międzynarodowym Forum Inwestycyjnym. Ambasador wziął udział także w szeregu innych wydarzeń, w szczególności odwiedził Ługański Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki, ponieważ właśnie tutaj od 22 stycznia 1993 roku nieprzerwanie działa proświtańskie Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum „Odrodzenie”; tutaj prowadzone są kursy dydaktyczne „Historia ukraińskiej diaspory” oraz „Kanadoznawstwo”. W Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum już wielokrotnie występowali ambasadorowie Kanady François Mathys, Andrew Robinson, deputowany parlamentu federalnego Borys Wresniewski oraz inni wysocy rangą urzędnicy. Dlatego nieprzypadkowo właśnie w tym tradycyjnym proświtańskim pomieszczeniu odbyło się spotkanie gościa zza oceanu ze studentami, kadrą wykładowczą ługańskich uczelni oraz patriotyczną społecznością Ługańska. Prowadzący — prorektor ds. naukowo-pedagogicznych LNU, proświtanin Ołeksandr Babiczew. Daniel Caron opowiedział o swojej Ojczyźnie, jej historii, dawnych tradycjach kanadyjsko-ukraińskiej współpracy. Przypomniał, że 7 września minęło 120 lat od czasu przybycia do Kanady pierwszych ukraińskich przesiedleńców; zauważył, że Kanada jako pierwsza z krajów półkuli zachodniej uznała w 1991 roku niepodległość nowożytnego państwa ukraińskiego; zaznaczył, że ukraińska diaspora w Kanadzie liczy ponad milion dwieście tysięcy osób (w tym także pochodzących z Ługańszczyzny), którzy biorą aktywny udział w kształtowaniu kanadyjskiego narodu politycznego i budowie państwa kanadyjskiego, za co jest im wdzięczna. Komunikacja odbywała się w formacie dialogu, który przechodził w prawdziwe dyskusje. Daniel Caron zauważył, że pytania nie były przygotowane wcześniej; zatem na Uniwersytecie Szewczenki (w odróżnieniu od innych ługańskich uczelni, które również odwiedził) panuje prawdziwa demokracja. W tej opinii ambasadora jeszcze bardziej utwierdził plakat „Precz z ministrem Tabacznykiem!” przed wejściem do Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum. Pytania obecnych dotyczyły ważnych problemów życia ukraińskiego społeczeństwa oraz stosunków ukraińsko-kanadyjskich. Tak więc przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, proświtanka Iryna Mahrycka przekazała Danielowi Caronowi płytę wideo z filmem o Hołodomorze 1932—1933 lat na Ługańszczyźnie i wyraziła życzenie, aby ambasadorowie innych krajów pracujący na Ukrainie komunikowali się z Ukraińcami w ich języku państwowym. Szanowany gość zauważył, że Kanada pierwsza uznała ukraiński Hołodomor za ludobójstwo i właśnie na kanadyjskiej ziemi stanął pierwszy na świecie pomnik ukraińskich ofiar zorganizowanego przez bolszewików sztucznego głodu. Proświtanin Wałentyn Korsu-
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie taki tytuł nosi wystawa fotograficzna, otwarta w Domu Ludowym „Prosvity” z okazji 20-lecia jego otwarcia w mieście Chmielnicki.
Goście Domu, znanego w Ukrainie i poza jej granicami, z wielkim zainteresowaniem wpatrują się w twarze tych, którzy pomogli Towarzystwu „Proświta” słowem i czynem, wsparli je finansowo, podarowali swoje kolekcje artystyczne. Liczne zdjęcia na wystawie świadczą o aktywnej działalności chmielnickich prosvitian, współpracy z placówkami oświatowymi, odwiedzinach Domu Ludowego przez znanych Ukraińców.
Nasz kor.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…żenie w proces edukacyjny programu nauczania „Duchowo-moralne wychowanie przedszkolaków”. Jego aprobata w naszym obwodowym centrum to wspólny projekt Narodowego Uniwersytetu „Ostrogska Akademia”, Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, Zarządu Oświaty Miejskiej Rady Chmielnickiej. Z głównymi założeniami programu oraz jego realizacją, która trwa już od roku, i dobrymi wynikami zapoznała uczestników seminarium wychowawczyni-metodyk Przedszkola nr 21 „Jaskółka” Natalia Słobodian.
O duchowo-moralnym wychowaniu w nowoczesnej rodzinie opowiedziała wychowawczyni Lilija Dmytryna. Zastępczyni naczelnika miejskiego wydziału oświaty Halina Wachowska, metodyczka Tetiana Marczuk, kierowniczka Przedszkola nr 21 Nina Landar podkreśliły potrzebę wykorzystania tego programu przez każde przedszkole, ponieważ jest on źródłem duchowości dla dzieci i rodziców. W seminarium wzięła udział przewodnicząca Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Zoja Didenko, która podarowała placówkom dziecięcym nr 1, 21, 23, pracującym już według tego programu, chrześcijańskie czytanki „Droga do domu”. Uczestników seminarium powitali wychowankowie „Jaskółki” kompozycją „Niech Boże słońce ogrzewa i dorosłych, i małych”.
Prasa-centrum „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Zoriana DOROSZ, inicjatorka utworzenia muzeum, członkini Rady Muzeum
Niedawno we wsi Dobrostany w powiecie jaworowskim odbyło się uroczyste otwarcie historyczno-krajoznawczego muzeum. Jego ekspozycja jest niezwykle interesująca, ponieważ opowiada o znanych ludziach związanych z tą miejscowością. To rodzina Paczowskich, słynąca z patriotycznego ducha i wiernej służby ideii ukraińskiej. Tutaj, we wsi, 20 września 1861 roku w rodzinie kapłana Iwana Paczowskiego urodził się syn Michał, późniejszy znany wykładowca, naukowiec, pisarz, etnograf, samorodny kompozytor, niezmienny członek kierownictwa „Prosвіty”, aktywny działacz społeczny.
Wnuk Iwana Paczowskiego, a siostrzeniec Michała — Wasyl Mykołajowycz Paczowski — znany historyk, poeta, dramaturg, pedagog, działacz społeczny, jeden z założycieli poetyckiego zrzeszenia „Młoda Muza”, godnie kontynuował dzieło swojego wuja w wychowywaniu dorastającego pokolenia.
Uroczyste otwarcie muzeum zostało przypadkowo przygotowane na 150. rocznicę urodzin Michała Paczowskiego. Jednak swoją działalność muzeum rozpoczęło już dwa miesiące temu wystawą prac Włodzimierza Szajana, znanego profesora, sanskrytologa, działacza społecznego, badacza „Księgi Welesa”, który również ma związek z tą wsią.
Włodzimierz Szajan urodził się we Lwowie, lecz często wraz z rodziną przyjeżdżał na wakacje do krewnych swojej matki, Ewy Dmytryk. To szanowana we wsi rodzina, która dawno zapuściła w niej swoje korzenie, skoro istnieje cały zakątek, który tak właśnie się nazywa — Dmytriki. Filozof w swoich utworach wielokrotnie z wielkim ciepłem wspominał pobyt w malowniczej wsi rodziny matki.
Na uroczystość otwarcia muzeum zaproszono krewnych Michała Paczowskiego i Włodzimierza Szajana, kierownictwo powiatu, prasę. Podczas świątecznego koncertu, który rozpoczął ludowy chór domu ludowego „Sławija” w Dobrostanach, wybrzmiewały wiersze Wasyla Paczowskiego i Włodzimierza Szajana. Przedstawiciel rodziny Paczowskich Zenowij Fedoryszyn opowiedział o swojej sławnej rodzinie, bogatej w ciekawe i oddane ideii ukraińskiej osobowości. Uroczystości zakończyła wielka wiązanka ukraińskich pieśni ludowych i powstańczych, wykonanych przez chór „Powstaniec” pod kierownictwem siostrzeńca Włodzimierza Szajana, Włodzimierza Dmytryka.
Święto się udało! Muzeum trafiło w pewne, troskliwe ręce nauczycielki historii dobrostańskiej szkoły Haliny Zabłockiej i z niecierpliwością czeka na zwiedzających! Praca nad muzeum jednak na tym się nie kończy. Wciąż wiele białych plam w naszej historii, wciąż wielu sławnych synów i córek naszego kraju czeka, aż potomkowie godnie uczczą ich pamięć na łamach gazet, czasopism, w ekspozycjach muzeów, także dobrostańskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przez okowitę — mówi o “niesprawiedliwym kierownictwie” i tym podobnych. Sama natura alkoholizmu polega na tym, że człowiek nie widzi skutków swojego picia i szuka winnych własnych problemów. W większości przypadków Ukraińcy znajdują nieracjonalne i nieefektywne metody walki z alkoholizmem. Rodzina, w której jest alkoholik, próbuje przeciwstawić się i walczyć z problemem. Czasami kobieta zaczyna pić razem z mężem, ale częściej unika tego problemu. Alkoholika trzeba zostawić sam na sam ze skutkami tej zgubnej namiętności. Jeśli się upił i następnego dnia nie może iść do pracy, to ukraińska kobieta tradycyjnie “kryje” go przed kierownictwem. Nikomu nie mówi prawdy i pogłębia problem — mówiąc, że choć wypija, to jednak coś do domu przynosi, a jeśli kierownik wyrzuci z pracy, to co będziemy robić? Problem dzięki temu jest głęboko ukrywany, a mężczyzna nie widzi skutków swojego uzależnienia. Z alkoholikami trzeba postępować ostrzej. Gróźb, które padają pod adresem alkoholika, nigdy nie spełnia się. Kobieta sto razy mówi mężowi: “Jeśli będziesz pił, zabiorę dzieci i odejdę od ciebie”, ale nie odchodzi. Można przytoczyć wiele podobnych ultimatum, które nigdy nie są realizowane. Trzeba albo dotrzymywać słowa, albo nie mówić tego, czego się nie wykona. Ale i to nie będzie magicznym rozwiązaniem problemu alkoholizmu. Mądrych uniwersalnych rad, jak zmusić alkoholika do rzucenia picia, nie ma, wyjście trzeba szukać dla konkretnej sytuacji w konkretnej rodzinie. Człowiek, który chce przestać pić, — to alkoholik. Istnieje stereotyp: “Nie jestem jeszcze alkoholikiem, bo chcę porzucić ten zgubny nawyk”. W rzeczywistości jest to potwierdzenie tego, że istnieją poważne problemy z alkoholem. Kiedy ktoś ma zamiar przestać pić — to symptom uzależnienia. Jeszcze jednym z przejawów alkoholizmu jest to, że człowiekowi brakuje okowity. Na przykład w towarzystwie umówiono się na jedną butelkę wódki, a potem biegają dokupować jeszcze kilka. Alkoholikowi zawsze chce się więcej niż zaplanowano. U alkoholika nigdy nie odnowi się zdolność do normalnego spożywania mocnych trunków. Czas nie leczy tej choroby. Alkoholik albo będzie pił, jak pił, albo nie będzie pił wcale. Od alkoholizmu człowiek zdrowieje długo. U alkoholika z 15-letnim stażem organizm zacznie się regenerować dopiero po 2 latach. Kobieta uzależniona od alkoholu długo ukrywa swój problem za parawanem rodzinnego dobrobytu. Na alkoholizm mężczyźni chorują dziesięciokrotnie częściej niż kobiety. Ale to nie oznacza, że kobiecy alkoholizm nie jest tak strasznym problemem. Mężczyzna swojego uzależnienia nie ukrywa, a czasami nawet demonstruje. Kobieta długo ukrywa swój problem za rodzinnym dobrobytem: w domu posprzątane, dzieci nakarmione, a sama po cichu wypija. Walczyć z alkoholizmem tylko lekami — jest nieefektywnie. Reklamowe ogłoszenia proponują kodowanie alkoholików, przeprowadzanie detoksykacji, ale nie ma ani jednego, gdzie mówiono by o terapii poznawczo-behawioralnej, wzmocnieniu motywacyjnym — to jest to, od czego zaczyna się racjonalne leczenie alkoholizmu. Dzisiaj efektywną metodą leczenia uzależnienia alkoholowego jest klub anonimowych alkoholików, gdzie własne doświadczenie i wsparcie moralne czynią cuda. Efektywność klubu “AA” jest udowodniona naukowo. W wielu miastach Ukrainy są takie grupy wsparcia, zresztą bezpłatne. Alkoholizm — to problem psychologiczny. Nawet kiedy człowiek ma problemy ze zdrowiem, nie zatrzyma się. Śmierć nie przeraża. Dlatego same leki są nieefektywne — człowiekowi potrzebne jest wsparcie, a zadaniem państwa jest jego udzielenie.
Tłumaczenie maszynowe
Natalija ANTONIUK
SMUTNA STATYSTYKA Według danych Światowej Organizacji Zdrowia co roku na świecie 2,5 mln ludzi umiera z powodu chorób związanych ze spożywaniem alkoholu. W tej smutnej statystyce Ukraina jest pierwsza na świecie pod względem poziomu alkoholizmu wśród dzieci i piąta pod względem ilości alkoholu na głowę mieszkańca. Według danych WHO Ukrainiec wypija rocznie 15,6 litra napojów alkoholowych. Więcej piją tylko w Rosji, na Węgrzech, w Czechach i w Mołdawii. I o ile w Czechach pije się zazwyczaj piwo, na Węgrzech i w Mołdawii wino, to u Ukraińców i Rosjan przeważa wódka. Obecnie 100 tysięcy Ukraińców znajduje się w ewidencji narkologów z diagnozą „uzależnienie alkoholowe”. Na przykład w Kijowie oficjalnie zarejestrowano ponad 19 tysięcy osób z uzależnieniem alkoholowym. Problem alkoholizmu na terenach poradzieckich przybrał takie rozmiary, że nasi północni sąsiedzi przygotowują projekty ustaw dotyczące przymusowego leczenia alkoholików. Według danych WHO na terytorium Federacji Rosyjskiej co piąta śmierć spowodowana jest nadużywaniem napojów alkoholowych. Niedawno szef MSW FR na posiedzeniu komisji rządowej ds. profilaktyki naruszeń prawa oświadczył: „Pod względem swoich rozmiarów alkoholizm i narkomania dla naszego kraju mogą stać się narodową katastrofą. Dotyczy to przede wszystkim młodzieży. Dlatego należy rozważyć możliwość kierowania na przymusowe leczenie osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków. Omówimy kwestię wniesienia odpowiednich inicjatyw pod rozpatrzenie rządu FR, w szczególności o charakterze ustawodawczym”. Warto zastanowić się nad smutnym doświadczeniem sąsiadów, gdyż na Ukrainie sytuacja z poziomem rozpowszechnienia alkoholizmu nie jest wiele lepsza.
ALKOHOLIZM MŁODYCH ZACZYNA SIĘ OD BUTELKI PIWA Pewien znajomy, który wpadł w alkoholowe sidła, powiedział: „A co jeszcze robić wieczorami, jak nie pić?”. Alkohol to niezmienny atrybut młodzieży, bez którego trudno wyobrazić sobie czas wolny. Pomimo zakazu spożywania napojów alkoholowych w miejscach publicznych, pijaków wcale nie ubyło. Spójrzmy, ile w stolicy pojawiło się nowych lokali piwnych: „Piwne Barony”, „Piwariuma”, „Morza Piwa”, „Złote Beczki”, „Skrzynie”. Sklepy spożywcze wypierają piwiarnie, w parkach, niczym grzyby po deszczu, wyrastają piwne namioty. „Złote”, „srebrne”, „platynowe”, „aksamitne” rzeki piwa „płyną” ulicami miasta. I kategorie cenowe są różne — od drogich pubów po tanie mordownie. W porównaniu z cenami produktów alkohol nie jest wcale taki drogi: w supermarkecie wino kosztuje tylko 22 hrywny, a piwo — 6! Smutne realia naszego państwa: taniej kupić piwo niż dobrej jakości lody. Naród się upija. „Słowo Proświty” przeprowadziło w portalu społecznościowym ankietę dotyczącą spożywania napojów alkoholowych wśród młodzieży. Odpowiedzi szokują: „Piwko i rybka — najlepszy odpoczynek”. A jeszcze natrafiliśmy na ciekawe forum, gdzie młode Ukrainki omawiały rodzinne niepowodzenia. Okazało się, że jednym z najbardziej bolesnych problemów w rodzinach jest alkoholizm: „U nas średnio puszka-dwie dziennie. Czasem tydzień nie spożywamy, a bywa, że pójdziemy razem do parku, to po pięć możemy wypić. Wcześniej się kłóciłam, a teraz taka sama się stałam”. „Alkoholizm to straszna choroba. Nikt nie zrozumie, dopóki się z nią nie zetknie. Moja mama z tatą 10 lat się męczyła. Takiego czegoś się napatrzyłam! Koszmar! Żadne leczenie nie pomagało, dopóki przy windzie nie upadł i nie rozbił głowy. Zrobili operację, powiedzieli: wypijesz — umrzesz. Rzucił. Mój mąż również jest miłośnikiem piwa. Doszło do codziennego picia. Trzeba coś robić. Dziewczyny, ratujcie swoich mężów, póki nie jest za późno! Butelka piwa dziennie — to już początek!”. „Ja poprosiłam, żeby się zakodował, a on wybrał piwo, a nie rodzinę. I jeszcze mówił, że nie widzi w tym nic strasznego: dwie puszki piwa po pracy wypija dla rozluźnienia, najważniejsze — pracuje. A ja widzę w tym zło, bo całe życie z matką-alkoholiczką się męczę”. „U mnie mąż pije piwo codziennie nie mniej niż litr. Ma bardzo napiętą pracę — cały czas za kierownicą. Dlatego pije, żeby do rana wywietrzało. Ja i kłóciłam się, i namawiałam, nawet artykuły w Internecie o piwnym alkoholizmie znajdowałam, na jego „piwny brzuch” pokazywałam. Nic nie pomaga. Poddałam się… Moich nerwów na to nie starcza. Więc po prostu staram się nie zwracać uwagi. Tak on napięcie z pracy zdejmuje i zmieniać niczego nie chce”. „Ja póki co cierpię dla syna. Chociaż samej już nudno. Mój wypija czasem. I do lekarza się zwracaliśmy. Ale własnego rozumu nie wstawisz… Kiedy nie pije — jest dobrze. Chociaż już czuję, kiedy będzie następny raz i DOBREGO w naszym życiu jest coraz mniej. Bo wiesz, że człowiek się nie zmieni, a ja zmienić póki co niczego radykalnie nie jestem gotowa”. W tej samej sieci społecznościowej wśród przedstawicielek płci pięknej pojawiła się moda: wystawiać zdjęcia z pijackich orgii, a w statusach pisać: „Wczoraj się upiłam”. Niech cały świat widzi, jak degraduje ukraińskie społeczeństwo.
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Dzisiaj bardzo ważne jest prowadzenie pracy oświatowej dotyczącej niebezpieczeństwa alkoholizmu dla pełnowartościowego rozwoju społeczeństwa. Ponieważ przyszłość państwa zależy od trzeźwych i silnych osobowości. Dzisiaj o psychologicznych aspektach alkoholizmu i jego prawidłowościach opowiada lekarz psychiatra, asystent katedry psychiatrii NMAPO im. P. L. Szupyka Stanisław KOSTJUCZENKO. Według jego słów, w ciągu ostatniego roku poważne problemy z alkoholem miało 6,5% populacji Ukrainy. Jeśli natomiast wziąć pod uwagę, ile rodzin ucierpiało, można wyciągnąć wniosek: dzisiaj alkoholizm to nowotwór ukraińskiego społeczeństwa, który trzeba w porę zdiagnozować i pilnie leczyć. Każdy alkoholik uważa, że ma unikalną przyczynę własnego alkoholizmu. Usprawiedliwia bezsilność wobec wódki jakimiś życiowymi niepowodzeniami. „W moim życiu stało się tak, że nie mogę nie pić” — mówią zarówno Niemiec, jak i Ukrainiec. Wszyscy alkoholicy mówią o tych samych problemach, uważając, że tylko kieliszek wódki jest ratunkiem przed złym losem. Alkoholicy wszędzie są tacy sami, ponieważ ich zachowanie jest przewidywalne. Istnieją pewne lokalne różnice, jednak alkoholik i w Niemczech, i na Ukrainie będzie chował butelkę przed żoną, żeby wypić klina rano. Alkoholikami stają się ludzie sukcesu, którzy mają rodzinę i pracę. Do niedawna uważano, że żonaci mężczyźni, którzy mają pracę, nie podlegają wpływowi alkoholu. Na Zachodzie panował trwały stereotyp: alkoholik to człowiek, który stracił wszystko. Pod koniec 2009 roku w USA przeprowadzono badania, które stały się „bombą” w świecie naukowym i medycznym. Okazało się, że czynnikami ryzyka alkoholizmu u mężczyzny są średni wiek, posiadanie pracy, żony i dzieci. Kobiety, które wyrosły w rodzinach alkoholików, w większości znajdują sobie mężów alkoholików. Dziewczyna widzi, jak męczy się jej matka z ojcem alkoholikiem, i marzy, by wreszcie wyrwać się z tego środowiska. Ale często porównuje swoje relacje z płcią przeciwną do relacji w swojej rodzinie i podświadomie znajduje alkoholika. Tak samo chłopcy, którzy dorastają w rodzinie, gdzie ojciec zagląda do kieliszka, zarzekają się, że nigdy w życiu nie będą spożywać wódki, ale z czasem zaczynają pić. Kiedy ktoś nie spożywa alkoholu, często uważa się go albo za chorego, albo za dziwnego. W kulturze zachodniej nie jest przyjęte upijanie się: jeśli człowiek na imprezie firmowej wypije za dużo, to wszyscy go zauważą i uznają za alkoholika. Na Ukrainie jest odwrotnie — szybciej zauważą tego, kto nie pije. „Ty co, nie szanujesz mnie?” — odwieczne pytanie. Dlatego w naszym społeczeństwie człowiek prędzej czy później skazany jest na spotkanie z alkoholem. Na Ukrainie 40 procent dzieci do 15 roku życia spożywało napoje alkoholowe. O alkoholizmie w ukraińskim społeczeństwie nie jest przyjęte mówić otwarcie. Tym różnimy się na przykład od Amerykanów, którzy nie wstydzą się mówić o alkoholizmie. U nas unika się rozmów na ten temat. Alkoholizm jako skutek niestabilności w państwie. Alkoholicy zdejmują z siebie odpowiedzialność za swoje picie. Mówią, że piją z powodu niestabilności finansowej, nie podoba im się rząd itp. W tym czasie zmieniło się wiele rządów, ale Ukraińcy tak samo zaglądają do kieliszka. Mężczyznę zwolnili z pracy. Przypomnijmy słowa z ludowej pieśni: „Oj kumie, kumie, dobra wódka, // Wypijmy, kumie, jeszcze od poniedziałku. // Złóżmy się, kumie, po czterdzieści, // Wypijmy, kumie, jeszcze i we wtorek. // Sprzedajmy, kumie, stóg siana, // Wypijmy, kumie, jeszcze i w środę…” Zmieniają się czasy, ale nie zmieniają się zwyczaje. Miód-wódka jak była na Ukrainie popularna, tak pozostaje. Tylko słodkiego w tym nie ma nic, bo alkoholizm na Ukrainie osiągnął katastrofalne rozmiary. Od tego „miodu-wódki” zaczyna się degeneracja narodu. Czy jeszcze chce się śpiewać?
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SYDORUK, przewodnicząca Ilicziwskiej „Proświty”, laureatka Międzynarodowej Nagrody im. Walentyna Michajluka
Przyszłość Ukrainy rozstrzygać się będzie w sferze kultury. Iwan Dziuba
Usłyszałam z ust Prezydenta o zamiarach władz zreformowania kultury. Obserwuję „reformy” w dziedzinie oświaty, medycyny, gospodarki, rolnictwa, przeżegnałam się i powiedziałam słowami swojej babci (niech jej Królestwo Niebieskie będzie): „Panie, zachowaj, ocal i prowadź!” A co ja mówię: pani Hermanowa dobrze wie, jak tę kulturę „zokulturalniać” — zniszczyć związki twórcze, bo działały w czasach sowieckich, a w ich miejsce stworzyć nowe (zapewne ogniwa partii biało-niebieskiej). Nie wolno zapominać, że nad wyjałowieniem ukraińskiego w naszej kulturze pracuje cała armia. To wyśmiewano ludziom Serdiuczkę, to puszczano w obieg słowo „szarawarszczyna” o negatywnym zabarwieniu, to wprowadzano Halloween do książki „Święta mojej Ojczyzny”, to bezczelnie fałszowano wyniki narodowego głosowania w telewizyjnym projekcie „Wielcy Ukraińcy”, wreszcie pogardliwie odrzucano pamiątki na Euro 2012 — Sputnika i Harnyniu. Kogo obchodzi, że nasza śpiewna wieś dziś milczy? Pracy nie ma, klub zamknięto, w bibliotekach kurzy się „Historia WKP(b)”. A samogon — obok… Nie wymaga dowodów fakt, że życie społeczne odbija się właśnie w środkach masowego przekazu. Człowiek postrzega procesy i wydarzenia, które zachodzą w państwie i społeczeństwie, przez pryzmat mediów i odczuwa potężny wpływ prasy, telewizji, radia, działalności wydawniczej. Nieprzypadkowo media uważa się za czwartą władzę po ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. To one właśnie kształtują opinię publiczną, tworzą tło polityczno-prawne oraz wyobrażenia o dozwolonym i zakazanym, moralnym i amoralnym.
Co zatem czytają, słuchają i oglądają nasi obywatele? Jak media kształtują obywatelską postawę Ukraińców? Mamy 0,5% gazet ukraińskojęzycznych, jedną książkę na każdego Ukraińca. Trudno znaleźć książkę dla nastolatka. W telewizji nie ma audycji o języku, porad dla rodziców dotyczących wychowania dzieci, rozmów z pisarzami, propagowania ukraińskiej piosenki. Co zatem zaszło? Telewizja przekształciła się w ciągłe ток-show. Znudzili wszystkich cyniczni politycy, glamourowe życie towarzyskie, obnoszenie się z zbytkiem przed milionami ograbionych przez „bojowników” z korupcją obywateli Ukrainy, rozpusta, nadmierne apetyty „gwiazd”, dalekich od moralnych cnót. Jeden taki „gwiazdorski” i bezczelny, sam taki i owaki piosenkarz, jakimś cudem trafił do jury show w poszukiwaniu wykonawców. W Dniepropetrowsku odbywa się casting. Wykonawca dopiero zaintonował: „Rodzima matko moja”, gdy nasz „gwiazdor” nagle aż zakrztusił się pogardliwym śmiechem. Oczywiście, przecież trzeba śpiewać po rosyjsku albo po angielsku! Gdzie wśród tych „bohaterów” wzory do naśladowania? Gdzie są te moralne zasady, którymi żył nasz naród przez stulecia? Pojęcia godności, honoru, szlachetności, przyzwoitości powinni wyjaśniać dzieciom nie tylko rodzice i nauczyciele. Są dziś ludzie, którzy swoim uczciwym życiem i duchowością zachowują podstawy moralności. Lecz o nich nie mówi się w ukraińskiej telewizji. Zamiast tego wbijają nam do głowy, jacy jesteśmy nikczemnym narodem, bo wszędzie morderstwa, rabunki, gwałty — aż zaczyna zaskakiwać. Od dawna znana jest ludowa mądrość: „Nazwij człowieka dziesięć razy »świnią« — sam w to uwierzy”. Jednak najbardziej martwi mnie dramat ukraińskiej kinematografii. Kino to ważna część kultury, która wychowuje patriotów, dodaje sił wszystkim: od maluchów po ludzi w podeszłym wieku. W latach 90. pamiętam jeszcze pewne wysiłki na rzecz ochrony kinematografii: o tym temacie dyskutowali ukraińscy reżyserzy, aktorzy, kwestię wysłuchano na posiedzeniu Rady Najwyższej. Jednak od kilku lat już o tym nie mówią. 9 września —
Tłumaczenie maszynowe
Dzień kina ukraińskiego. W tym roku czekałem, jak zareagują media. Cicho. Nawet w wiadomościach nie wspomnieli! Tylko w „Ukrainie Mołodej” z 8 września obserwator działu kultury L. Ołtarżewska cieszy się, że dużo śmiała się na premierze filmu „Wahitnyj” (Ciężarny). Smutno, panowie… A tymczasem nasza teraźniejszość kipi, wrze festiwalami filmowymi, pokazami, tygodniami kina włoskiego, francuskiego, niemieckiego. Rosyjskie już się u nas zadomowiło. I jaka jest tego cena, skoro ukraińskich filmów nie ma? Patrzę i myślę: a gdyby te pieniądze, zapał i energię — na rozwój ukraińskiej dystrybucji filmowej! My przecież nie widzieliśmy nawet filmów stworzonych na wysokim poziomie: „Ukradene szczastia” (Ukradzione szczęście), „Podorożni” (Podróżni), „Szczastia moje” (Szczęście moje), „Ridnia” (Rodzina), „Widkryta nicz” (Otwarta noc), „Sobaczij wals” (Walc psi), „Mołytwa za hetmana Mazepu” (Modlitwa za hetmana Mazepę) (za to ile brudu wylano na J. Illenkę!). Nawet „Mamaja” pokazywali w Odessie tylko raz! Na prezentacji była obecna ekipa filmowa, Kira Muratowa. Dyrektor kina „Odessa” tak się żalił i przepraszał publiczność (sala była przepełniona!), że po włoskich i francuskich filmach nagle pokazują ukraiński! Oto do czego dożyliśmy na Ukrainie! W naszej kinematografii pojawiła się plejada młodych utalentowanych reżyserów: Ihor Strembycki, Serhij Łoznycia, Taras Tomenko, Myrosław Słaboszpycki, Maryna Wroda, Taras Tkaczenko, którzy próbują tworzyć faktycznie bez wsparcia państwa i nawet udaje im się zdobywać nagrody w Cannes oraz na Berlinale! Czyż to nie bohaterowie naszych czasów? Na koniec do przemyślenia zacytuję doktora nauk fizyczno-matematycznych, profesora, kierownika katedry wyższej matematyki Odeskiej Państwowej Akademii Chłodnictwa Wałerija Szwecia: „Najważniejszą pod względem efektywności dźwignią, którą mają Stany Zjednoczone Ameryki dla wpływu na światową opinię publiczną, jest Hollywood. I dopiero na drugim miejscu — kilka potężnych agencji informacyjnych, które faktycznie kierują światowymi przepływami informacyjnymi. Jeśli własnego potężnego pola informacyjnego nie ma, to państwo jest w niebezpieczeństwie. Nasze państwo, na moje głębokie przekonanie, jest w wielkim niebezpieczeństwie”. Petro ANTONENKO Minęło 5 lat od dnia wejścia w życie na Ukrainie Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącej walki z paleniem tytoniu. O podsumowaniu pięciolecia poinformowali dziennikarzy na konferencji prasowej w UNIAN kierownik biura WHO na Ukrainie Ihor Pokanewycz oraz znany medyk, naukowiec, były minister ochrony zdrowia, akademik Mykoła Poliszczuk. Jest on autorem pierwszej ustawy antytytoniowej, przyjętej przez parlament w 2005 r., obecnie kieruje Koalicją „Za wolną od dymu tytoniowego Ukrainę”. Ogłoszone podsumowania są dość optymistyczne na tle tej niewesołej sytuacji, która była. Obecnie modnie jest tworzyć rankingi państw. I przykro widzieć, gdy Ukraina w rankingach pozytywnych zjawisk, takich jak rozwój gospodarki, sfery socjalnej itp. zajmuje 150. czy jeszcze niższe miejsce. Natomiast w rankingach negatywów, ostrych problemów społecznych jesteśmy wśród pierwszych. Otóż, jeszcze w 2005 roku Ukraina była na mało zaszczytnym 4. miejscu na świecie pod względem rozpowszechnienia palenia tytoniu. To oficjalne dane WHO, zgodne z naszą państwową statystyką. Wtedy paliło 62% mężczyzn i 17% kobiet. Według wszystkich kanonów statystyki medycznej wchodziliśmy do liderów globalnej epidemii tytoniowej, a właśnie takim surowym określeniem nazwała to zjawisko WHO. Więc trochę pocieszmy się świeżymi danymi, przytoczonymi w Trzecim raporcie WHO dotyczącym globalnej epidemii palenia tytoniu: Ukraina przemieściła się z 4. na 29. miejsce. Obniżyła się też statystyka palenia: u mężczyzn wynosi ona 45%, u kobiet 9%. Tak więc wynik przyłączenia się Ukrainy do Ramowej konwencji jest oczywisty. Więc krótko o tym dokumencie. Ramowa konwencja WHO, pierwszy dokument globalnej skali w dziedzinie ochrony zdrowia, została przyjęta w Genewie 21 maja 2003 roku. Państwo ukraińskie ratyfikowało konwencję 15 marca 2006 roku i 5 września tego samego roku weszła ona u nas w życie. Dziś konwencję ratyfikowały już 174 kraje świata, wśród których największe pod względem liczby ludności państwa Chiny i Indie, a także Niemcy, Wielka Brytania, Francja. Oto główne środki na realizację konwencji, które z powodzeniem wdrożono na Ukrainie i które przyczyniły się do zmniejszenia palenia tytoniu. Jest to podniesienie podatków na wyroby tytoniowe, zakaz ich reklamy na nośnikach zewnętrznych, stopniowe uwalnianie miejsc publicznych od dymu tytoniowego, wprowadzenie napisów ostrzegawczych na opakowaniach wyrobów tytoniowych. To naprawdę realne kroki i są one dość efektywne. Ale nie warto popadać w samozadowolenie, sytuacja nie jest najlepsza. Przejście z 4. na 29. miejsce, oczywiście, jest postępem, ale przypomnijmy, że na planecie jest ponad 200 państw, i my póki co, niestety, jesteśmy w pierwszej trzydziestce. Przecież wiele postanowień konwencji w państwie do tej pory nie zostało wykonanych. Artykuł 13 dokumentu wymaga od państw-sygnatariuszy, aby w ciągu pięciu lat obowiązywania u nich Konwencji całkowicie zakazano reklamy wyrobów tytoniowych, a także stymulowania ich sprzedaży i tzw. sponsoringu od produkcji tych wyrobów. Czas wykonać ten wymóg. I wreszcie nasz parlament przyjął projekt ustawy 5164 o zakazie reklamy wyrobów tytoniowych. Co prawda, ustawa wejdzie w życie dopiero za pół roku. Konwencja w artykule 5 zobowiązuje państwa-sygnatariuszy do wprowadzenia narodowych programów walki z paleniem. Przecież tutaj muszą być połączone wysiłki prawników, medyków, ekonomistów, cerkwi, sektora rządowego i społecznego. Taki program został przyjęty uchwałą poprzedniego Gabinetu Ministrów z 3 września 2009 roku i był obliczony do 2012 roku. Ale z jakiegoś powodu uchwałą Gabinetu Ministrów z 22 czerwca tego roku program został anulowany. Czyżby tylko dlatego, że przyjmował go poprzedni rząd? Ale czy warto upolityczniać, gdy chodzi o poważny problem społeczny? Więc teraz przedstawiciele społeczeństwa zwrócili się do rządu i proszą o przywrócenie działania wspomnianego programu.
Tłumaczenie maszynowe
Maksym ONYSZCZENKO, student Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Hogola
Ksiądz ojciec Walentyn Hordijczuk w malowniczej okolicy na Rówieńszczyźnie zebrał młodych prawosławnych chrześcijan. Na wypoczynek w obozie raftingowym zgłosili się miłośnicy turystyki wodnej, którzy już pokonali wiele wodnych progów, oraz początkujący, którzy postanowili spróbować swoich sił. Wśród takich był także autor tych wierszy. Na początku trochę się bałem wsiadać do katamaranu i kajaka, ale wspólna modlitwa i Boża pomoc, przyjacielskie wsparcie i rady instruktorów szybko nauczyły nas wiosłować zgodnie, razem urządzać życie w obozie.
Aby w warunkach naturalnych wszystkim było komfortowo, każdy z dwudziestu obozowiczów wypełniał swoje posłuszeństwo: przygotowywał drewno na opał, nosił wodę, podtrzymywał ognisko, dyżurował w kuchni. Przyjechaliśmy z różnych miast Ukrainy: Petro Uszkałow z Kijowa, Dina Majorowa z Sum, ja z Niżyna, lecz zbliżyła nas wiara w Boga i pragnienie wzajemnej pomocy.
Najciekawiej było przy wieczornym ognisku, podczas duchowych rozmów ojca Wołodymyra Tymkina, którego zapamiętałem z zjazdu ukraińskiej młodzieży prawosławnej w Kijowie. A jeszcze podawaliśmy sobie w kręgu zapaloną świecę i szczerze rozmawialiśmy o trudnościach na drodze do Boga, radziliśmy się, jak przezwyciężać pokusy, uczyliśmy się dziękować Bogu i bliźniemu.
Dobre stosunki, piękno przyrody przekonywały o harmonijności świata stworzonego przez Boga. Zniekształca go nasze nierozumne zachowanie, dążenie do wywyższania się nad innych ludzi. Ten cichy raj — Bożą łaskę — staram się nie zgubić w sobie, aby pewniej czuć się w codziennych troskach.
Prawosławni obozowicze na brzegu Zbrucza
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
patrzycie w perspektywę tego, co zrobione, jak udaje się Wam przezwyciężać pesymizm i depresję, które wyłażą ze wszystkich szczelin? Co Pana żywi? — Dziwne i systemowe metamorfozy się z nami dzieją. Mieliśmy pewną stabilność, w czasach radzieckich było wielu jasnych, wyrazistych, utalentowanych ludzi. Pracowałem w wydawnictwie „Mołodź”, mieliśmy wspaniałych autorów: Jewhen Hucało, Jurij Muszketyk, Hryhir Tiutiunnyk, nawet pracowałem na jego miejscu w redakcji współczesnej prozy ukraińskiej. Wychodziły książki Mykoły Winhranowskiego, Wasyla Symonenki, Liny Kostenko (choć z ogromnymi trudnościami), Łeś Taniuk publikował swoje przekłady… Ale pozwalano drukować okruchy w porównaniu z tymi ogromnymi duchowymi skarbami, od których z jakiegoś powodu byliśmy odcięci, niczym niepełnowartościowy, gorszy naród, w odróżnieniu od Niemców, Francuzów, Węgrów, Polaków… Czy my jesteśmy gorsi? Jasna sprawa, nie jesteśmy gorsi, nasze osiągnięcia nie są mniejsze. Lecz oto z jednej strony otworzyły się kolosalne możliwości, a z drugiej — zaczęło się, jak pisze Iwan Mychajłowycz Dziuba, narastanie mroku, dzika aktywizacja antyukraińskiego mroczniactwa i sił, które praktycznie zniszczyły pamięć o wielu geniuszach, bezcennych dla naszego duchowego narodowego kształtowania się — to widzimy w ofensywie kultury masowej poprzez telewizję, radio. Z przerażeniem stwierdzam, że mając przebogaty folklor (takiego fenomenu chyba nigdzie na świecie nie ma), nasza młodzież słucha radia „Szanson” oraz innych kanałów FM, które podają uproszczoną, momentami brutalną, mało wartościową w artystycznym rozumieniu muzykę, niepowiązaną z naszą kulturą. Nie jestem przeciwny wspaniałym piosenkom w jakimkolwiek języku, lubię jazz, klasykę, ale eter jest zapchany prymitywną, niemoralną pop-muzyką. Mamy straszne zachwiania w polu informacyjnym. Temu powinny przeciwdziałać ministerstwa kultury i edukacji. Ja jako jednostka twórcza, nawet z „Chroniką”, z kierowanym wydawnictwem, nie mogę zmienić struktury informacyjno-kulturowo-edukacyjnej. Powtórzę, z jednej strony otworzyły się kolosalne możliwości, z drugiej — przekształciliśmy się w depresyjne społeczeństwo. Moi znajomi, którzy przyjeżdżają z zagranicy (bo znaleźli się tam z powodu trudnych czasów u nas) i teraz chcą wrócić do ojczyzny, mówią, że Ukraina jest niezwykle depresyjna w porównaniu z krajami, w których żyją, więc niestety znowu tam wyjeżdżają. Boli mnie serce z powodu dawnych przyjaciół mojej młodości. Lecz najwyraźniej jestem jednak bardziej optymistą niż pesymistą, chociaż podzielam niepokój Iwana Dziuby, niezwykle mądrego człowieka. Wygłasza on wiele słusznych rzeczy, niczym stawia diagnozę, swoim kolosalnym analitycznym umysłem stawia kropki nad „i”, daje do zrozumienia, dokąd mamy zmierzać i co robić, aby przetrwać. Takie gorzkie rzeczy pomagają. Tak jak to, co odkrywamy i przekazujemy naszym czytelnikom. Literatura o treści sakralnej ma niewiarygodnie potężną energię. Kiedy, powiedzmy, widzę ławrowe pierwodruki akatystów, ich późne przekłady, kazania Hilariona, czuję, że wspiera mnie anielska siła. Te teksty „przebijają” istotę, ich mądrość-siła jest niezniszczalna, to jedyne, co pozostaje po człowieku. Jak może Ukraina, mając, powiedzmy, słynne akatysty do Barbary, Olgi, zniknąć? „Skrzydłami poznania Boga opierzywszy umysł swój, wzleciałaś wyżej widzialnych stworzeń… i trwasz na wieki nieskalana, Olgo wiecznie sławiona” (to z Minei świątecznej druku ławrowego z 1619 roku). Dopóki żyjemy, dopóki wiemy, skąd jesteśmy, dopóty żyć będzie Ukraina. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN
Tłumaczenie maszynowe
Naszym gościem jest Jurij Buriak, poeta, tłumacz, dyrektor wydawnictwa NSPU „Ukraiński pisarz”, inicjator serii „In corpore”, „Ad fontes”, „Światło światopoglądu”, założyciel i redaktor naczelny almanachu „Kronika—2000” oraz serii zabytków książkowych „Ukraińskie propyleje”, które wydaje od 1991 roku przy wsparciu wielu inwestorów i aktywu twórczego: historyków sztuki, literaturoznawców, historyków, filozofów, pisarzy. Opracował dwutomową antologię „Ukraina: poezja tysiącleci” (2008). W sferze zainteresowań J. Buriaka znajdują się przede wszystkim duchowo-intelektualne skarby Ukrainy oraz integracyjne procesy kulturowe. Wydał on, powiedzmy, „Księgę duszy, zwaną Złotem” Piotra Mohyły czy też almanachy poświęcone tematowi „Ukraina w europejskiej przestrzeni kulturowej” (o kulturowo-historycznych relacjach Ukraińców z Francuzami, Żydami, Czechami, Chińczykami…). W „Kronice—2000” zadomowiła się poezja wszystkich czasów i narodów, a jeden z numerów nosi tytuł: „Poezja ukraińskiego parku”. Jurij Buriak jest przedstawicielem pokolenia literackiego „osiemdziesiątników”. Autor tomików poetyckich „Strumienie” (1982), „Bruk” (1985), w których wyraźnie widać stylistyczne echa poezji M. Bażana; a także zbiorów „Niebiańskie znaki” (1994), „Tabula rasa” (2010), „Oril” (2011), „Koło wokół” (2011; wszystkie — Kijów). Twórczość Buriaka cechuje poszukiwanie nowych form. Jego wiersze ukazywały się w przekładach na język węgierski, gruziński, litewski, tatarski, rosyjski, czeski. O twórczych i obywatelskich motywacjach Jurija Buriaka — nasza rozmowa.
— Juriju Hryhorowyczu, Pańska działalność jest bardzo różnorodna. Co skłania Pana do ciągnięcia tak szerokiego pługa? — Kultura ukraińska, w szczególności literatura, były bardzo upośledzone, zubożałe, kto wie, ile imion zniszczono, wielu dzieł we wszystkich dziedzinach sztuki nie znaliśmy, weźmy choćby tych bojczukistów, to teraz mamy już monografie, a kiedyś o nich nawet nie można było wspominać w pracach naukowych. A historiografia? Kto znał Antonowycza czy Jawornyckiego tak, jak należy ich znać? Te dzieła były w specjalnych zbiorach, nie mieliśmy do nich dostępu, nie mówiąc już o Hruszewskim czy Wynnyczence, za których w ogóle można było otrzymać wyrok więzienia. A Rozstrzelane ukraińskie Odrodzenie… A spuścizna XIX wieku, ogromne zasoby kulturowe XVI—XVIII wieków, ile tam było luminarzy: teologów, filozofów, poetów. Ich imiona i dzieła dopiero wychodzą na powierzchnię po długim zaniedbaniu i zapomnieniu. Na to wszystko „Chronika—2000” była nastawiona od samego początku. Uruchomiliśmy serię „Ukraina: filozoficzne dziedzictwo wieków”, dwutomowiec pod takim tytułem oraz wydania poświęcone W. Wernadskiemu, M. Drahomanowowi, P. Kuliszowi, M. Gogolowi, ukraińskim myślicielom i artystom z metropolii i diaspory, chrześcijańskim świętym: Antoniemu i Teodozjuszowi, Włodzimierzowi Wielkiemu, Równej Apostołom księżnej Oldze, Piotrowi Mohyle. Wielu ukraińskich filozofów (lub związanych z Ukrainą) znalazło się na emigracji i zajaśniało na obcych terenach, a u nas nikt o nich nie wie. Do kwiatu amerykańskiego establishmentu należał doradca ds. nauki prezydenta Eisenhowera George (Jurij) Kistiakowski, twórca amerykańskiej bomby wodorowej, wnuk wybitnego ukraińskiego działacza XIX wieku, prawnika Ołeksija Kistiakowskiego i syn znanego filozofa Bohdana Kistiakowskiego. A kijowianin Igor Sikorski stworzył flotę śmigłowcową Stanów Zjednoczonych Ameryki i całe życie pisał traktaty teologiczne, o których nikt nie wiedział (i dowiedział się dzięki nam)! O ukraińskim i amerykańskim rzeźbiarzu i malarzu, jednym z założycieli kubizmu Ołeksandrze Archipence, o ojcu slawistyki na Zachodzie Gieorgiju Wernadskim my również bardzo mało wiemy. Tak jak o całym składzie profesorskim Akademii w Podiebradach, w szczególności o błyskotliwych pracach z socjologii, politologii i etnologii Olgerda Boczkowskiego, dziełach historyka, politologa, ekonomisty Salomona Goldelmana… Do intelektualnego dziedzictwa ukraińskich luminarzy musimy dotrzeć, to wymóg czasu, ludzie, którzy to rozumieją i uświadamiają sobie, są powołani, by odnowić to, co naród utracił, — dla przyszłości, po to, aby zostało to przyswojone, weszło w intelektualny obieg narodotwórczy, dla kształtowania nowego człowieka nowej Ukrainy. To jedna z moich wewnętrznych pobudek. Co jeszcze? Wydaje mi się, że bez własnych wierszy, w ogóle bez poezji, nie byłoby mojego losu, poezja do czegoś zobowiązywała i prowadziła przez życie. — Zatem własna twórczość poetycka Pana stymulowała, prowokowała… — Najwyraźniej tak, tutaj istnieje wzajemny związek. Działalność wydawnicza jest bezpośrednio związana z literacką, a „Chronika—2000” początkowo była pomyślana jako seria publikacji zabytków literatury. Na czym się przede wszystkim wzorujemy? Na tym, co znane z rosyjskiej praktyki. Istnieje wspaniała seria naukowa „Litieraturnyje pamiatniki”, która ukazuje się prawie siedemdziesiąt lat. Na Ukrainie były pewne próby, ale nie było systemu. Chciałem taką serię założyć, ale do tego potrzebna jest poważna baza materialna. Po pierwszych pojedynczych wydaniach (M. Berlińskiego, W. Beca, W. Horłenki) z komentarzami naukowymi, z udziałem specjalistów, zobaczyłem, że nie wystarczy zasobów, więc postanowiłem robić to w formacie czasopisma, tak właściwie powstała „Chronika—2000”. Ale mimo wszystko „Zabytki literatury”, kiedy nadarzała się okazja, starałem się wydawać, tak wyszła „Księga duszy, zwana Złotem” Piotra Mohyły. Obecnie w wydawnictwie „Ukraiński pisarz” założono uniwersalną serię „Ad fontes” („Do źródeł”), gdzie wydano już szereg dzieł klasyków literatury ukraińskiej (powiedzmy, po raz pierwszy w całości opublikowano pracę filozoficzną Wynnyczenki „Konkordyzm”), klasykę światową — dzieła Aldousa Huxleya, Czesława Miłosza, Ksenofonta, Josepha Rotha. Teraz wznawiamy „Małego kobziarza i nowe wiersze” założyciela i teoretyka ukraińskiego futuryzmu Mychajla Semenki, ten korpus oryginalnych tekstów, które zostały zakazane, zniszczone. Planuję również wydać we własnych tłumaczeniach (z konsultantami) dzieła Konstandinosa Kawafisa (1863—1933), wspaniałego greckiego poety z Aleksandrii. Być może wydam Ezrę Pounda, znanego amerykańsko-angielskiego poetę (tłumaczę go razem z synem, który mieszka w Maryland, pod Waszyngtonem). Ogólnie zebrało mi się sporo tłumaczeń, których wystarczy na kilka książek. Tłumaczyłem Josifa Brodskiego, Borysa Pasternaka, Osipa Mandelsztama. Tłumaczyłem Kul Gali, starobułgarskiego poetę, wybitnego przedstawiciela średniowiecznej wołżańsko-bułgarskiej literatury tureckiej, który zginął podczas najazdu tatarsko-mongolskiego XIII wieku. Jest on również czczony jako starobaszkirski i starotatarski poeta. Jego najsłynniejsze dzieło — „Kyssa-i Jusuf” (Legenda o Jusufie) — to artystyczne opracowanie starotestamentowych i koranicznych podań o Józefie Pięknym i jego dwunastu braciach. Tekst jest dobrze znany praktycznie we wszystkich literaturach tureckojęzycznych lub — szerzej — muzułmańskich. Przetłumaczyłem „Szan kyzy dastany” („Legenda o córce Szana”) — pierwszy epos wczesnoislamskiego świata przodków naszych stepowych sąsiadów, poetyckie arcydzieło, ukończone w 882 roku. Szczególnie ciekawe jest to, że napisane zostało w Kijowie. Jego autor — Mikael-Basztu ibn Szams Tebir (w języku Turków „Basztu” oznacza — „Kijów”, taką była wtedy nazwa naszej stolicy). Był on pisarzem na dworze bułgarskiego władcy. W tekście poematu spotykamy legendy dawnych Bułgarów, którzy zamieszkiwali brzegi Dniepru obok innych narodów, — cenne ułamki nieznanej historii naszego kraju i miasta, niezachowane w żadnym innym zabytku literatury. Przecież poemat napisano wcześniej niż wszystkie staroruskie kroniki, trzysta lat przed „Słowem o wyprawie Igora”! Wprawdzie są wątpliwości, mieli je również Omelan Pricak po publikacji fragmentów tekstu w „Chronice”, że „Legenda o córce Szana” — to, jakoby, mistyfikacja, swego rodzaju „Pieśni Osjana”. Nie wiemy, że Połowcy mieli swój zdumiewający folklor. Są legendy o pochodzeniu porohów, Dniepru, Kijowa, o stepowej Ukrainie, — te teksty trzeba upublicznić i wprowadzić do ukraińskiego obiegu kulturowego. To niezwykle utalentowane dzieło, nawet jeśli jest mistyfikacją, kumuluje informacje mitologiczne, które dla nas, Ukraińców, są niezwykle interesujące. Dlatego mam nadzieję wkrótce wydać poemat. Zamysłów i pomysłów, jak widać, jest wiele, są na różnych etapach opracowania i ukończenia. — Kto jest autorem „Chroniki”? — Mamy doborowe grono autorów, spośród naszych autorów byli historyk sztuki Hryhorij Łohwyn, akademik architektury Wiktor Czepełyk, sławni historycy Mychajło Brajczewski i Ołena Apanowycz, znawca ukraińskiej awangardy Dmytro Horbaczow, literaci Wałerij Szewczuk, Anatolij Makarow, Iwan Biłyk, Mychajło Słaboszpycki, literaturoznawcy Hryhorij Kostiuk, Mykoła Żułynski, Hryhorij Hrabowycz, tłumacze Jewhen Popowycz i Hryhorij Koczur. Piszą wybitni profesorowie, w szczególności muzykologowie, pamiętna mi publikacja, powiedzmy, o związkach Beethovena z mecenasem-kolekcjonerem Rozumowskim (zachował się list Beethovena do Rozumowskiego) lub o Ołeksandrze Koszyciu, który przyjaźnił się z ojcem znanego konstruktora lotniczego Igora Sikorskiego… Współpracujemy z Wołodymyrem Łytwynowym — jednym z najlepszych (obok Andrija Sodomory) latynistów na Ukrainie, Ihorem Kaczurowskim, niedoścignionym znawcą literatury światowej, Ihorem Hyryczem, znanym kijowskim intelektualistą, wieloma innymi autorytatywnymi badaczami, utalentowaną młodzieżą. My jako pierwsi zrywaliśmy plomby z imion wielu naszych zakazanych, zabitych i napiętnowanych współczesnych, u których sprawy normalnie poszły, wychodzą osobne książki, niektórzy nawet wydali wybór lub pełne zebranie dzieł. — Pan uwalnia i przekazuje ludziom skarby duchowe, lecz jednocześnie obserwujemy degradację i debilizację społeczeństwa. Nawet studenci (przyszli pedagodzy, naukowcy) mało czytają, ich edukacja jest wąska. Więc w jakim stopniu...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PIELĘGNUJMY DUCHOWOŚĆ W SŁOWIE!», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1
głosem w utworach Leonida Kononowycza oraz folklorystyczny modernizm w powieściach młodej pisarki Tani Malarczuk. Jednak to nie oni, niestety, wpływają obecnie na czytelnika, a nadmiernie rozreklamowane wprawki tak zwanych postmodernistów, dlatego wieczorami słyszymy nie młodzieżowe śpiewy, lecz splugawiony język i pijackie wrzaski w parkowych zaroślach. Dlaczego tak się stało? Przecież nasza nowa literatura rozpoczynała się od protestu przeciwko sowieckiej sztywności i martwemu socrealizmowi, i były to nowatorskie utwory Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymjuka, Wiktora Neboraka, Hałyny Pahuciak, a erotyczne nowele i wiersze Ludmyły Taran oraz Wiktorii Stach wysławiają nie lubieżność i seksualne zboczenia, lecz zdrową cielesną miłość, z której rodzi się to, co najdroższe — dzieci! A stało się tak z tego powodu, że zawsze byliśmy skłonni przeciwstawiać tradycyjność modernizmowi i odwrotnie, i zupełnie zapomnieliśmy, że jedynym wspólnym wrogiem dla obu kierunków jest przeciętność. Prawdziwa sztuka stale przebywa w bliskim sąsiedztwie z przeciętnością, a ona jest podstępna. Kryje się za tarczą modernizmu lub tradycjonalizmu — nazwiskami Przybyszewskiego, Joyce’a czy Kafki, i nie przekonasz pseudomodernisty, że te autorytety wyrosły na głębokich tradycjach swojej kultury narodowej, a pseudotradycjonaliści, którzy chowają się za Szewczenkę lub Tołstoja, nie są w stanie pojąć sekretów wieczności ich utworów. Za to wszyscy oni gorliwie ćwiczą się w sztuce znieważania cudzych bogów. Przeciętność nie potrafi tworzyć połączeń z tradycji i nowatorstwa, bo jest zdolna jedynie tworzyć erzace według przepisu jakiegoś kierunku. Jest ona przebiegła — usypia rozum artysty narkotykiem śliniącego się patriotyzmu, jest też okrutna — pragnie wyrzucić za burtę sztuki prawdziwy talent i wciąga nieoświeconych w swoją wiarę, jak ci szulerzy na bazarach, którzy zachęcają do gry w czarną lub białą kartę. Czy Ukraina zdoła wytruć w swoim łonie wirusa przeciętności i wyprowadzić na arenę pisarzy, którzy staną w jednym rzędzie z najbardziej utalentowanymi światowymi twórcami. Jestem pewien: zdoła. Jeśli przywróci z marginesu zignorowanych mistrzów pióra i postawi ich na należnym im miejscu. Ze smutkiem trzeba stwierdzić, że z procesu literackiego niemal zniknął gatunek powieści historycznej, co zwiastuje katastrofę duchową, wszak tylko pamięć historyczna przekształca ludność w naród. Ukraińska powieść historyczna ukształtowała się w niewoli, dlatego niektórzy dzisiejsi sceptycy deklarują: komu potrzebna jest teraz beletrystyka historyczna, kiedy dostęp do źródeł jest otwarty i żadne fundusze specjalne już nie istnieją?
Ulana WOLIŃSKA Zdjęcie Olesia DMYTRENKI
W dniu Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy w Ukraińskim Domu odbyły się uroczystości z okazji 20-lecia Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Przez dwadzieścia lat liceum znajduje się wśród liderów branży edukacyjnej, wychowuje i kształci duchową elitę państwa. Uroczystość otworzył biskup Eustratij, sekretarz Świętego Synodu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Wręczył on nagrody kościelne — order równego apostołom księcia Włodzimierza dyrektor liceum Hannie Sazonenko oraz nauczycielkom — Hałynie Marczuk, Katerynie Balosi. A także przekazał w prezencie liceum „Biblię” w kosztownej oprawie. „Nieprzypadkowo wybierałam ten święty dzień. Pod bożą opieką Pańskiej Matki bądźcie szczęśliwi na swojej ukraińskiej ziemi — zwróciła się dyrektor liceum, nauczyciel ludowy Ukrainy Hałyna Sazonenko. — Nasze liceum było pomyślane jako marzenie o Ukrainie, o wolności i niepodległości. 1123 moich odnoszących sukcesy uczniów — to narodowa elita Ukrainy, która dumnie stoi dzisiaj”. Rozbrzmiewało mnóstwo ciepłych słów, życzeń dla zespołu liceum, uczniów i absolwentów placówki oświatowej. W imieniu Prezydenta zebranych powitał Jurij Pawłenko, pełnomocnik ds. praw dziecka. Od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy — Le-
Oczywiście, niewola bardziej natarczywie skłania do walki: walka mobilizuje do pracy, a jej dominującym bodźcem jest patriotyzm. W niewoli tworzyła się literatura patriotyczna, a innej nie chcieliśmy znać: wyraz miłości do Ukrainy w słowie artystycznym stał się obowiązkowy dla uczciwego pisarza. W tym tkwi siła i słabość naszej literatury, ponieważ stawała się ona narodowo zaangażowana, kameralna i nie zawsze interesująca dla świata zewnętrznego. Ale czy miało nas obchodzić, jaka jest recepcja ukraińskiego słowa artystycznego wśród obcych, kiedy zniewolone społeczeństwo potrzebowało nie elegii, a bojowych hymnów? Ukraińscy pisarze byli powołani, by budzić naród do walki o wolność, i dlatego nasz czytelnik przyzwyczaił się wsłuchiwać bardziej w łoskot kamieniarskich młotów niż w miłosny szelest zwiędłych liści, raczej wolał wygłaszać wezwania „Czy będzie sąd, czy będzie kara?”, niż upajać się czarami nieumytego nieba, zaspanych fal i szelestu trzcin. Poziom literatury u wszystkich podbitych narodów był miarą ich gotowości do samodzielnego życia. W jakiej formie powinna istnieć ukraińska literatura obecnie? Oczywiście, wezwania do bezlitosnej walki z wrogiem przygasły, ale kwestia całkowitej wolności jest aktualna również dzisiaj. Czy więc mają być wolni od patriotycznego obowiązku dzisiejsi śpiewacy? Nie, problematyka narodowa nie straciła swojej głębi, a pisarze nie śmią stać się obojętni na życie społeczne, na zachowanie pamięci historycznej. Muszą nadal przemyśliwać te drogi, którymi wędrował los narodu i stał się w końcu losem współczesnego pokolenia.
Przeszłość bowiem jest nieodłączną cząstką naszego życia, zawsze stoimy pośrodku między przeszłością a przyszłością, niczym w centrum widnokręgu, i gdyby zdarzyło się to, co najstraszniejsze — utrata pamięci narodowej — nasz naród stałby się nagle prymitywną biologiczną masą, zdolną postrzegać świat, lecz niezdolną przekazać przyszłemu pokoleniu nabytego doświadczenia, zakodowanego w materii miłości i nienawiści. Historia umownie dzieli się na „było”, „jest” i „będzie”, jednak wszystkie te kategorie czasowe leżą w jednej płaszczyźnie nieprzerwanego i wiecznego życia narodu, w którym każdy moment w kategorii „było” i „jest” stał się zalążkiem dla swojego pomnożenia w kategorii „będzie”. Dlatego tak droga jest nam historia i nie mniej droga współczesność, która na naszych oczach staje się historyczną. Nasze młode państwo może prawdziwie ugruntować się w świecie przede wszystkim duchowością — niepodobną do innych, a przez to interesującą, wszak materialnym dostatkiem Europy dzisiaj nie zadziwisz. Kultura to jedyna nieprzeciętna, wyjątkowa siła naszego narodu, która znajduje się w stanie ściśniętej sprężyny przed uwolnieniem. W zdemoralizowanym świecie, gdzie za zabójstwo jednego człowieka karzą śmiercią lub dożywotnim więzieniem, a za zniszczenie całego narodu nagradzają tytułem prezydenta, kiedy wyprowadzone z moskiewskiej niewoli narody zaczęły modlić się do złotego cielca, a wartość miłości do Ojczyzny mierzy się brzęczącą monetą, kiedy zmęczeni niedostatkiem ludzie przeklinają własną wolność i kary Bożej się nie boją — przez taką nieprzeniknioną ciemność przebija się z przyszłości majestatyczny obraz ciekawej, harmonijnej i patriotycznej literatury, za pomocą której będziemy zdolni stanąć do walki zarówno z własnym degeneractwem, jak i z cudzoziemską pogardą. Musimy malować naszą Ukrainę niczym narzeczoną w wianku, bo przecież nie ma na świecie piękniejszej ziemi, a przy tym tłumić w sercu srogi ból od uświadomienia sobie, że nasz naród wyszedł z niewoli chory, z bolesnymi czyrakami na ciele, i nie wiadomo, ile potrzeba czasu, aby go wyleczyć. I nie wątpiąc, twierdzę: nie ma lepszego środka na uzdrowienie narodu niż pielęgnowanie duchowości w słowie. Jednak czasem strach przenika duszę, że te siły, które mogłyby zwolnić sprężynę, marnieją w nieprzeniknionym pesymizmie, i te błogosławione chwile, w których mógłby nastąpić wybuch Kultury, bezgłośnie mijają i, nie daj Boże, sprężyna w ściśniętym stanie przeżre się z czasem rdzą. Nie mamy prawa do tego dopuścić. Nadeszła najwyższa pora ogłosić nową wojnę — histerii, nihilizmowi, dekadentyzmowi, w której nasza broń stanie się już nie środkiem niszczenia wrogów, a skalpelem do leczenia zranionych w boju towarzyszy broni. Adresuję te słowa do młodych i już nie tak młodych kolegów, którzy zbyt głęboko utknęli w negatywie i wydobyć się z niego nie mogą — tak starannie wyciskają z ciała chorego narodu ropne wrzody, że już niczego, oprócz smrodu rozkładu, nie czują, więc chcę im przypomnieć, że w o wiele gorszych czasach, w niewoli, nasi mistrzowie słowa tworzyli niepowtarzalne w swym pięknie sady wiśniowe i bezkresne pole w śnieżnej zawiei, i czary poleskich puszcz, i muzykę Aridnyka w karpackich źródłach — i wołam ja w ślad za Mykołą Woronym: dajcież, dajcie ukraińskiej poezji choć skrawek błękitnego nieba, wszak na naszej ziemi mieszkają nie tylko alkoholicy w zaplutych akademikach i schizofrenicy w szpitalach psychiatrycznych, i istnieją nie tylko zwierzęca żądza, karaluchy, wymiociny, ale i nieskalane przebiśniegi-pierwiosnki — czyste łzy zimy! Na przełomie tysiącleci muszą nastąpić kardynalne zmiany w duchowym życiu ludzkości. Pierwszy przełom dał światu religię chrześcijańską, drugi — odrodzenie ludzkiego rozumu, a trzeci da wolność wszystkim narodom. Nasze pokolenie jest najszczęśliwsze na świecie: doczekało się Wolności. Wiosną 1997 roku pojawiła się na niebie kometa — ta sama, która dwa tysiące lat temu obwieściła światu narodziny Mesjasza. Obecnie obwieściła wszechludzką wolność. Więc badacze, którzy będą przemyśliwać nasz czas, zapiszą w swoich księgach, oprócz innych rzeczy, także i to: Ukraińcom, którzy żyli na przełomie Drugiego i Trzeciego tysiąclecia, przypadło szczęście ogłosić Niepodległość swojego państwa i ujrzeć na niebie znak Chrystusowy. Czekam na muzykę wielkanocnych dzwonów w naszej literaturze i sam, choć siedzę już na saniach, nie wypuszczam z rąk żeliwnego bijaka. Roman IWANICZUK, m. Lwów. 18 października trwało omawianie pisarskich problemów twórczych i organizacyjnych, odbywały się wybory nowego przewodniczącego NSPU. Ale opinie się podzieliły: na Wiktora Baranowa zagłosowało 156 delegatów, na Wołodymyra Jaworiwskiego — 149, na Leonida Tałałaja — 14. Za miesiąc odbędzie się powtórne głosowanie. O przebiegu pisarskiego zebrania czytajcie w następnym numerze „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
się Orobeć, deputowany ludowy Ukrainy. Ze strony Gabinetu Ministrów Ukrainy — Jurij Awksentiew, zastępca kierownika Sekretariatu KMU. „Chcieliśmy stworzyć placówkę edukacyjną nowego typu, która przygotowywałaby nowe pokolenie dla naszego kraju. Nasi absolwenci odnieśli sukcesy zarówno w nauce, jak i w edukacji, jako politycy oraz po prostu jako obywatele” — podkreślił osiągnięcia rektor KNU imienia Tarasa Szewczenki Łeonid Huberski. Serdeczne było również powitanie od dyrektora Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej Petra Kononenki. Wręczono nagrody pracownikom liceum od Głównego Zarządu Oświaty i Nauki oraz Peczerskiej Rejonowej w mieście Kijowie Administracji Państwowej. Ozdobą oficjalnych powitań były występy Antoniny Matwijenko, zasłużonych artystów Ukrainy Stepana Ficycza, Anatolija Matwijczuka oraz Ałły Popowej, Switłany Myrwo dy oraz absolwenta liceum Tymofija Myrwo dy. Nikogo nie pozostawił obojętnym ludowy zespół folklorystyczno-etnograficzny Wołodymyra Dawydenki „Wesnianka” oraz kwartet absolwentek liceum „Suzirja”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prasy nie ma. Próba uzyskania zezwolenia na czasopismo „Wik” zakończyła się niepowodzeniem. A kwestia narodowego i politycznego uświadomienia mas jest niezwykle paląca. Jedna po drugiej ukazują się we Lwowie i są przemycane do Kijowa popularne wydawnictwa S. Jaroszenki (Jefremowa) — „Jak ludzie prawa sobie zdobywają”, „Jak wyzwolić się z biedy ludziom pracy”, „Jak car ludzi oszukuje”. Oszołomiony i oburzony rozpasaniem kijowskiej czarnej sotni i żydowskimi pogromami, śmiało rzuca wyzwanie reżimowi: „…schodzić na sam sąd historii nie możemy. Musi być jeszcze inny sąd… Ten sąd będzie sądem nie nad osobami, nie nad pojedynczymi przestępcami, a nad całą naszą przeszłością, — nad całym systemem ucisku i niewoli”. Te płomienne słowa — z artykułu „Czy będzie sąd?” — pierwszego w Rosji artykułu w języku ukraińskim w gazecie, opublikowanego w „Kijewskich otklikach”, zaświadczyły o prawdziwej pozycji ukraińskości. Nawiasem mówiąc, ten numer gazety rozszedł się błyskawicznie i w mgnieniu oka stał się bestsellerem. Kijowskiemu mieszczaninowi dziwnie było czytać w „chłopskim” języku, jeszcze bardziej dziwiło pełne pasji i śmiałe słowo, które odpowiadało ogólnym nastrojom. Za numer gazety, który zazwyczaj kosztował 5 kopiejek, z ukraińskim artykułem dawano — niesłychane! — 5 rubli. Nawet zagraniczni Ukraińcy-lwowianie byli zachwyceni. Sam I. Franko żartował: „Tak oto piszą teraz w Rosji!”. W tym czasie Jefremow wiele sił i czasu poświęca pracy partyjnej jako jeden z liderów Ukraińskiej Partii Demokratyczno-Radykalnej. Jednocześnie bierze bezpośredni udział w organizacji ukraińskiej prasy, gdyż „najlepiej znał się na sprawach wydawniczych” jako redaktor i przewodniczący wydawnictwa „Wik”. Co więcej — jedyny doświadczony profesjonalny dziennikarz wśród Ukraińców. Jego publikacje od razu pojawiają się w pierwszych numerach „Chliboroba”, „Hromadśkiej dumki”. Nawet za kratami, dokąd trafia 31 grudnia 1905 r., w przeddzień wyjścia pierwszego numeru „Hromadśkiej dumki” i gdzie zostaje uwięziony na pół roku, kontynuuje przesyłanie na wolność swoich materiałów. Po zwolnieniu Jefremow z właściwym sobie temperamentem zabiera się do redagowania literacko-naukowego miesięcznika „Nowa hromada”, którego wydawcą został Jewhen Czykałenko. Po zamknięciu „Hromadśkiej dumki” we wrześniu 1906 r. zaczyna wychodzić gazeta „Rada”. Temu wydawnictwu pisane było odegrać wybitną rolę w narodowo-wyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego. Los „Rady” staje się nieodłączny od losu obu — Jefremowa i Czykałenki. Obaj rozumieli znaczenie słowa i nadawali prasie ogromną wagę w sprawie narodowo-duchowego postępu ukraińskości. W czerwcu 1906 roku na arenę życia społecznego Naddnieprzańskiej Ukrainy wchodzi „Proświta”. Rozwija się aktywna praca nad tworzeniem bibliotek, zbierane są fundusze na budowę pomnika Szewczenki w Kijowie, wydawane są popularne książki dla ludu, czytane są wykłady, urządzane wieczorki itp. Próba niektórych polityków wciągnięcia „Proświty” w orbitę swoich politycznych planów, co groziłoby jej zamknięciem, otrzymuje godną odpowiedź Jefremowa. Tak, w 1907 r., po kolejnym długotrwałym uwięzieniu, publikuje on argumentowany artykuł w „Radzie” pt. „Rocznica Kijowskiej „Proświty”. Zapoznawszy się z nim, czytelnik sam bezbłędnie musiał wyciągnąć wnioski, jak niedorzeczne są pretensje socjaldemokratów wobec organizacji. Wiele sił zabierały Jefremowowi kłopoty redakcyjne w „Nowej hromadzie”, ale nie odbijało się to na twórczości. Własnymi materiałami wypełnia niemal jedną trzecią czasopisma. Seria artykułów „Oddźwięki z życia i piśmiennictwa”, „Z rosyjskiego życia” ukazują się z numeru na numer. I każdy — na czasie.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła CYMBALUK
Te wersy napisze później, trzydzieści lat później. Bo tegoż samego 1876 roku, 6 (18) października, we wsi Palczyk w okolicach Zwienigorodki, w wielodzietnej, staroświeckiej rodzinie duchownej, dopiero miał się pojawić on — „sumienie ziemi ukraińskiej”. Nazwą go Serhijem, a nazwisko będzie brzmiało — Jefremow. Chociaż jeszcze jego pradziad miał inne, czysto ukraińskie — Ochrymenko. I w rodowodzie będzie mu pisane, by całe świadome życie związał z literaturą, z prasą periodyczną. Pewnie dlatego Serhija od małego, od czwartego roku życia, oczaruje i na wieki zniewoli słowo drukowane. Coś proroczego było i w tym, że jedną z pierwszych książek, która wpadła mu w ręce, było słynne „Rodnoje słowo” znanego ukraińskiego pedagoga Uszyńskiego, choć napisane niezrozumiałym wówczas obcym językiem. Na długo przed wstąpieniem w 1885 r. do umańskiej szkoły duchownej przeczyta wszystko, co ukradkiem odnajdzie w ojcowskiej bibliotece — bez wyboru. Ale dociekliwa natura małego cudownego dziecka oddzieli ziarno od plew i pozostawi w pamięci (a była ona znakomita) to, co najcenniejsze. Wtedy też zapozna się z utworami Marko Wowczok, D. Mordowca, A. Puszkina. „Połknie” i będzie wielokrotnie potem czytał Korolenkę, Neczuja-Łewyckiego, całego Gogola. Zresztą, niezwykłe wrażenie na dociekliwym i obdarzonym bujną wyobraźnią chłopcu wywrze gogolowski „Taras Bulba”. „Czytałem go niezliczoną ilość razy i za każdym razem byłem zachwycony tą pociągającą epopeją bliskiego mi, jak się zdawało, życia”. Ta powieść, jak potem wspomni, stała się „jednym z pierwszych etapów mojej ukraińskiej świadomości”. A oto znajomość z Szewczenką i zgłębianie jego talentu poetyckiego odbyło się u niego nie od razu. Po raz pierwszy zobaczył i przeczytał „Kobziarza” w petersburskim (1882 r.) wydaniu u krewnych, którzy mieszkali w sąsiedniej wsi Werbiwka. Czy to przez wczesny wiek, czy z jakichś innych powodów, nie mógł zrozumieć i ocenić tej „wielkiej księgi bytu narodu ukraińskiego”. Genialną lirykę Tarasa Szewczenki odkrył dla siebie później, „kiedy zaczął świadomie szukać podpory dla swojej narodowej żywiołowości”. Po ukończeniu bursy w 1891 r. wstępuje do Kijowskiego Seminarium Duchownego, gdzie w tym czy innym czasie uczyli się jego bracia. Pod koniec pierwszego roku pobytu w Kijowie całkiem naturalnie, chociaż według jego słów — niespodziewanie, znajdzie się w ukraińskiej organizacji, która zwała się „hromadą”. To tajne towarzystwo zostało stworzone trzy lata wcześniej przez starszych seminarzystów i absolwentów przy najściślejszym udziale Ołeksandra Konyskiego. Było nieliczne — około pięćdziesięciu członków. Zajmowali się samokształceniem i pracą kulturalną: mieli bibliotekę, stale uzupełniając ją kosztem własnych składek; bardziej utalentowani włączali się do pracy literackiej, pisząc do wydawnictw zachodnioukraińskich. Prawie każdy z członków angażował się w przygotowanie i czytanie referatów na aktualne tematy historii narodowej, kultury, kooperacji i, oczywiście, polityki. Dzięki takim organizacjom ruch społeczny Ukrainy lat 80.—90. XIX w. z jego potężną ukierunkowaniem na tworzenie kultury zasilał się coraz to nowymi pracownikami. Na przykład ta sama kijowska hromada seminaryjna dała błyskotliwą plejadę ukraińskiej inteligencji, w szczególności takich rycerzy idei narodowej w dziedzinie oświaty, kultury, dziennikarstwa, jak O. Łotocki, O. Koszyce, K. Stecenko, K. Macijewycz, W. Durdukiwski, F. Matuszewski, M. Pawłowski i inni. Naród ukraiński z jego potrzebami i życiem, jego odrodzenie stały się dla nich, jak i dla Jefremowa, symbolem wiary, kategorycznym imperatywem. Najskrytsze marzenie — „pełne zrównanie go z wielkimi, wykształconymi i silnymi narodami świata” — wymagało tytanicznej, pełnej poświęcenia, aż do wyrzeczenia się siebie, pracy. I on pracował tak całe życie… Uświadamiając sobie, że „u narodu pozbawionego wolności społecznej literatura jest jedyną trybuną, z wysokości której zmusza on do usłyszenia krzyku swojego oburzenia i swojego sumienia”. W tym czasie S. Jefremow stał się nie tylko znanym działaczem społeczno-politycznym, uczonym literaturoznawcą, ale i błyskotliwym publicystą. W jego osobie ukraiński ruch narodowy zyskał utalentowanego, pełnego poświęcenia działacza. Przekształcił dziennikarstwo, prasę periodyczną w narzędzie walki o prawa narodowe i socjopolityczne, w środek szerzenia osiągnięć kultury ukraińskiej, edukacji mas i skupiania ich wokół idei narodowej. Oczywiście, nie od razu doszedł do szczytów mistrzostwa. Stopniowo, w toku aktywnej pracy dziennikarskiej uzupełniał wiedzę, wypracowywał to doświadczenie, które pozwoliło mu wnieść doprawdy nieoceniony wkład w historię naszej publicystyki. Jefremow stworzył wzorce, które nawet po stu latach nie straciły, a przeciwnie, nabrały w naszych czasach zdumiewającej świeżości i aktualności. Czytając ponownie utalentowane, pełne głębokiej treści i erudycji, ostrego politycznego rozumu artykuły, czasem wydaje się, że napisano je na bieżące potrzeby po prostu wczoraj. To ta publicystyka, którą bez przesady można nazwać klasyką. I aby ją naprawdę ocenić, wykorzystać dla potrzeb nowej Ukrainy, trzeba ją badać jako nieprzeciętne zjawisko ducha narodowego. Dziennikarskie dojrzewanie Jefremowa odbywało się w okresie rozwijania się kryzysu systemowego w Rosji. Na arenę polityczną wyszły nowe siły polityczne, w szczególności marksiści, którzy weszli w ostrą walkę z liberalnymi narodnikami. Jednocześnie aktywizują się siły prawicowe i patologiczne małorosyjskość — „rosyjscy Ukraińcy”. W 1900 r. w Petersburgu tworzy się monarchistyczna organizacja „Russkoje sobranije”, znana jako „czarnosecinna”. Po kilku latach jej oddziały pojawiają się także na Ukrainie.
Nowe idee rozwoju społecznego detonują pojawienie się nowej fali odrodzenia narodowego ukraiństwa. W 1897 r. przedstawiciele hromad z udziałem Galicjan zakładają Ogólnoukraińską Bezpartyjną Organizację Demokratyczną. Ożywienie życia politycznego stymuluje samookreślenie partyjne. Rok później, w 1898, pojawiają się socjaldemokraci, w 1900 — RUP, później NUP itd. Ale najbardziej wpływową siłą przez długi czas pozostaje Organizacja Bezpartyjna. I Serhij Jefremow, mimo swojej młodości, staje się jednym z jej uznanych działaczy. W dużej mierze było to uwarunkowane jego aktywną działalnością publicystyczną. W tym okresie siły czasu zabiera nauka (ukończył wydział prawny Uniwersytetu Kijowskiego w 1901 r.). Nie mniej — wydawnictwo „Wik”, które wraz z towarzyszami, w studenckim mieszkaniu, założył jeszcze w 1895 r. Od 1901 r. — sekretarzowanie w czasopiśmie „Kijewskaja starina”. Jednak współpraca z „Literacko-Naukowym Biuletynem”, „Zapiskami Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki”, rzadziej — z rosyjskojęzycznymi gazetami — zajmuje czołowe miejsce. Tylko w ciągu czterech lat (1899—1902) w LNB opublikował prawie 400 notatek, recenzji, nekrologów, artykułów. W „Kijewskiej starinie”, gdzie pracuje, w tym czasie pojawia się szereg gruntownych artykułów literaturoznawczych. Nawet w tamtych warunkach w jego materiałach już wyraźnie przejawiają się publicystyka i stanowisko polityczne. Jeszcze wyraźniej występują one w artykule „Kwestia narodowa w Norwegii” (w tym samym roku we Lwowie wyjdzie osobną książeczką). Bezsprzecznie, los zniewolonych narodów ma wiele wspólnego. Zwracając się do historii norweskiego ruchu narodowego, Jefremow dowodzi, że nacjonalizm jako doktryna społeczno-polityczna i jako praktyczna potrzeba, w odróżnieniu od kosmopolitycznych teorii, nie przeżył swojego wieku. Nacjonalizm — to ta życiodajna siła każdego narodu, która dokonuje cudu. „Zdrowy, normalny ruch narodowy zawsze świadczy, że wśród danego narodu rozpoczęła się żywa praca duchowa, że zaczął żyć świadomym życiem, że szanuje siebie”. I prowadzi do nieuchronnego wniosku — tylko taki naród „może być pożyteczny dla ogólnoludzkiego postępu i będzie mógł w jego skarbiec włożyć i swoje osiągnięcia, będzie mógł wypowiedzieć swoje własne słowo i tym wzbogacić kulturę światową”. Styczniowe wydarzenia 1905 r. w Petersburgu wstrząsnęły „więzieniem narodów”. Do żądań, które wysuwa postępowa demokracja, Ukraińcy dodają i swoje — prawo do ojczystego słowa. Kilka dni później petersburski liberalny „Syn otieczestwa” zamieszcza „O potrzebach ukraińskiej prasy” — zbiorowy protest kijowskich dziennikarzy przeciwko represjom i zakazom ukraińskiego słowa. Jego autorem jest Jefremow. Pod żądaniem złożono ponad 100 podpisów, jeszcze około 900 — później. Jednak do wymęczonego carskiego Manifestu z jego skąpymi obietnicami jeszcze daleko. Niemota trwa — narodowa. Ciąg dalszy nastąpi. Dla Ukraińców ten rok jest szczególnie pamiętny — 1876. Rosyjski imperator Aleksander II do już istniejących zakazów („żadnego małorosyjskiego języka nie było, nie ma i być nie może”) dodał jeszcze jeden — tak zwany ukaz emski. Rusyfikatorzy już po raz kolejny mogli świętować. „I oni świętowali. Świąteczny nastrój … zapanował po całej linii i rozlegał się niepowstrzymanymi radosnymi okrzykami. „Nie ma ukraiństwa!”, „Wszystko już zniszczone!”, „Dość z nim się cackać!”, „Finis Ukrainae!” — rozbrzmiewały zwycięskie głosy zewsząd…”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wania imienia wybitnego ukraińskiego historyka i męża stanu. I choć władza stawiała opór, lody ruszyły. Modne stało się cytowanie przez polityków jego trafnych, ostrych jak strzała, bezlitosnych wypowiedzi o nas, Ukraińcach, i naszych nieprzyjaciołach. (W „Słowie Proświty” drukowano artykuł W. Łypynskiego „Drugi akt”). Ukraińscy naukowcy zaczęli bronić prace kandydackie na temat Łypynskiego. Polski historyk Bohdan Hancarz wydał potężną książkę biograficzną uczonego „My, szlachta ukraińska…”. Ujrzał światło dzienne pierwszy utwór beletrystyczny wołyńskiego prozaika-powieściopisarza Iwana Korsaka „Dzieci Jafeta”. Był dekret Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki o obchodach 125. rocznicy urodzin naszego sławnego rodaka. Jednak jubileusz minął, a pomieszczenie muzealne nadal świeciło obdartymi ścianami, ponieważ, jak zawsze, w budżecie obwodu i państwa brakowało środków na zakończenie prac remontowo-konserwatorskich. I oto mamy muzeum. Jadą i jadą do nas zwiedzający, wszak w centrum wsi przy trasie z Włodzimierza Wołyńskiego do Łucka stoi drogowskaz w językach ukraińskim i angielskim: „Muzeum Pamięci Wiaczesława Łypynskiego”. Codziennie w muzeum jest tłoczno. Oprócz rodaków byli już goście z Kijowa, Lwowa, Tarnopola, a nawet Wiednia. Czekamy z Krakowa i Gdańska. Bardzo dobrze, że muzeum otwarto i zaczęło funkcjonować. Jednak pospiesznie wykonane prace wymagają dokończenia: gdzieś niedolakirowano, niedoczyszczono, niedosuszono, niedopasowano okna itp.
Tłumaczenie maszynowe
We wsi Zaturce na Wołyniu gościnnie otworzyło swoje podwoje dla zwiedzających Zaturieckie Muzeum Pamięci Wiaczesława ŁYPIŃSKIEGO (1882—1931) — wybitnego historyka, oryginalnego filozofa, politologa, męża stanu Ukrainy pierwszej tercji burzliwego XX wieku.
Natalia HATALSKA, wiodący pracownik naukowy Zaturieckiego Muzeum Pamięci Wiaczesława Łypińskiego
Na ścianie budynku pojawiła się marmurowa tablica pamiątkowa z płaskorzeźbą Wiaczesława Łypińskiego i napisem: „W tej posiadłości minęły dziecięce i młodzieńcze lata wybitnego historyka, politologa, ukraińskiego męża stanu Wiaczesława Łypińskiego” (rzeźbiarka — Iryna Daciuk). Na lewo od wejścia znajduje się tablica ochronna: „Posiadłość rodziny Łypińskich. Zabytek historii o znaczeniu narodowym”. Ten status malowniczemu zakątkowi starej ukraińskiej wsi, z którego bierze początek rzeka Turia, nadano jeszcze w 2001 roku, ale otworzyć muzeum dla zwiedzających udało się dopiero teraz. Impulsem do aktywnego działania była stanowcza decyzja przewodniczącego Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Borysa Klimczuka przy wsparciu przewodniczącego rady obwodowej Wojtowicza oraz środki przydzielone przez Gabinet Ministrów Ukrainy, za co wołyńscy muzealnicy są wdzięczni kierownictwu obwodu i państwa. W ciągu zaledwie dwóch (!) miesięcy dokonano niemożliwego: ukończono wszystkie wieloletnie prace budowlane przy wielostronnie doświadczonym domu na terenie posiadłości Łypińskich i zagospodarowano trzy kondygnacje budynku — parter, piętro oraz piwnicę. Nowoczesnym sprzętem i dużym nakładem sił ludzkich w przeddzień otwarcia uporządkowano teren przylegający do budynku, postawiono solidne ogrodzenie, posadzono wiecznie zielone drzewa i krzewy, wieloletnie kwiaty, zasiano trawnik. Wieczorem budynek oświetlają latarnie uliczne o fantazyjnych kształtach, w dzień zwiedzających zapraszają ścieżki wyłożone kostką brukową. W muzeum przewidziano cztery sale ekspozycji stałej, jedną na wystawy czasowe, a duże przestronne pomieszczenie z wyjściem na otwarty taras to sala konferencyjna. W ekspozycji, oprócz biografii Wiaczesława Łypińskiego, szeroko przedstawiono informacje o innych przedstawicielach tej rodziny, w szczególności o rodzicach — Kazimierzu i Klarze, wuju Adamie Rokickim, bracie Stanisławie — znanym uczonym, agronomie-selekcjonerze oraz jego potomkach, wybitnych przedstawicielach nauki ukraińskiej i polskiej, pisarzach, działaczach społeczno-politycznych i państwowych początku XX wieku. Nakreślono tu również tło historyczno-etnograficzne Zaturzec — rodzinnej wsi Wiaczesława Łypińskiego, której ziemia przygarnęła swojego wielkiego syna także po śmierci. Jedna strona ekspozycji poświęcona jest wybitnej postaci historycznej, która urodziła się we wsi Zaturce, fundatorce Akademii Kijowsko-Mohylańskiej — Halszce Hulewiczównie. Wracając do historii, zauważmy, że w minionych latach liczne apele do naszych władz w sprawie aktualności muzeum w Zaturcach nie przynosiły pożądanego rezultatu. Początkowo argumentem przeciwko zachowaniu posiadłości i stworzeniu placówki muzealnej były zarzuty „Ukraińców”: po co wam, mówiono, Polak, pan? (Dokładnie tak, jak w czasach Rewolucji Ukraińskiej, kiedy Centralna Rada odmówiła usług tego „pana” i „Polaka”). Potem inna przyczyna: nieracjonalnie jest odnawiać na wpół zrujnowany dom na obrzeżach wsi — taniej wznieść na potrzeby muzeum „fiński domek” w centrum i tam umieścić przekazane już przez rodzinę Łypińskich z Polski eksponaty. Krytykowano, nie akceptowano, ignorowano, otwarcie lekceważono także inicjatorów powrotu imienia Łypińskiego na Ojczyznę. Aż do momentu, gdy swoje ważne słowo wypowiedzieli w 1992 roku uczestnicy Międzynarodowej konferencji poświęconej W. Łypińskiemu: „Jeśli w jednym z pokoi tego domu stała trumna z ciałem Wielkiego Ukraińca — to już jest argument na korzyść zachowania i renowacji budowli jako memorialnej” (Jarosław Pelenski, Prezydent Wschodnioeuropejskiego Instytutu Badawczego im. W. Łypińskiego w USA). Potem jednak pojawiła się decyzja o stworzeniu we wsi Zaturce oddziału obwodowego muzeum krajoznawczego, wyznaczono kierownika i stróża. Podejmowano próby odnowienia także parku — zabytku sztuki ogrodowo-parkowej o znaczeniu obwodowym, a ówczesny i obecny przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej B. P. Klimczuk wziął nawet udział w sadzeniu młodych drzew w alei orzechowej (ludzka pamięć utrwala dobre uczynki tak samo, jak i nieprawe). Miejscowi krajoznawcy niestrudzenie szukali eksponatów, kontaktowali się z krewnymi historyka w Polsce, zapraszali ich na różnorodne uroczystości związane z uporządkowaniem cmentarza katolickiego i odnowieniem na nim grobu W. Łypińskiego. W prasie oraz zbiorach konferencji naukowo-praktycznych pojawiły się liczne publikacje poświęcone W. Łypińskiemu oraz aktualnym problemom dotyczącym stosunku społeczeństwa i władzy do jego dziedzictwa intelektualnego oraz należytego uczczenia. Uściśleń, uzupełnień, a miejscami i przeróbki wymagają poszczególne węzły ekspozycji, niemal pusta jest sala memorialna. Że ten nieuzasadniony pośpiech pociągnie za sobą sznur małych i wielkich problemów — wiedzieli wszyscy. Jednak na zaniepokojoną uwagę muzealników dotyczącą nierealności terminów stworzenia ekspozycji w tak krótkim czasie, tym bardziej w niewyremontowanym, wilgotnym pomieszczeniu — padło kategoryczne: „To decyzja polityczna”. A mądrze byłoby dać możliwość budowlańcom zakończyć swoje prace, a artystom-plastykom — głęboko przemyśleć materiał i otworzyć muzeum w przeddzień 130. rocznicy urodzin W. Łypińskiego, czyli w kwietniu 2012 roku. Ale cóż poradzić, takie są ukraińskie realia dnia dzisiejszego: muzea coraz częściej budują nie specjaliści-muzealnicy, a politycy. Chce się wierzyć, że nasza władza posłucha także życzeń krewnych W. Łypińskiego oraz krajoznawców w sprawie propozycji kijowskich naukowców i rzeźbiarzy, którzy są gotowi na własny koszt wznieść godny pomnik uczonemu na polskim cmentarzu: na grobie — krzyż, jak należy, a obok — pomnik W. Łypińskiego, który jakby „wyrasta” z rodzinnej ziemi, a ramieniem podpiera łuk-niebo państwowości Ukrainy. Niechby do dyskusji i uzgodnienia tego projektu dołączyła wołyńska społeczność, artyści, aby imię Wiaczesława Łypińskiego potężnie zabrzmiało na całe państwo, na cały ukraiński świat. Bo przecież nie może jednoosobowo nawet najwyższy urzędnik decydować, jaki ma być pomnik i kto będzie jego autorem. Tak samo jest z obwodową nagrodą imienia Wiaczesława Łypińskiego, dopiero co ustanowioną. Gdzie można zobaczyć regulamin jej przyznawania i kto wchodzi w skład komitetu ds. przyznawania nagrody? Czy społeczność brała udział w dyskusji nad kandydatem do nagrodzenia? Przecież godnych pretendentów wśród naukowców, pisarzy, dziennikarzy, organizatorów corocznych międzynarodowych konferencji — nie brakuje. I sprawiedliwym byłoby wyróżnienie nie tych, którzy świadomie dopiero teraz dołączają do imienia W. Łypińskiego, a prawdziwych orędowników na tym polu. Dlatego też jest gorzko z tego powodu, że zrobiono wielką i piękną rzecz, ale okazuje się, że stoi za tym polityczne zamówienie. Kochajmy więc Ukrainę, jak W. Łypiński — na wezwanie serca, a nie na zamówienie — i szanujmy siebie, nie zważając na możliwe konsekwencje.
Tłumaczenie maszynowe
Aktywiści nikopolskiej „Proświty” Mstysław Ziatkiwski, Mykoła Karnauch i Myrosław Żukowski przy pomniku Iwana Sirki
Serhij DOWHAŁ, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Zdjęcie autora
Dla działaczy Proświty z Nikopolszczyzny dumą i chlubą jest mogiła ostatniego koszowego ataman Zaporoskiej Siczy Iwana Sirko z popiersiem w pobliżu wsi Kapulowka. Właśnie tutaj we wrześniu 1989 roku aktywiści ówczesnego jeszcze Towarzystwa Języka Ukraińskiego przeprowadzili pierwszą przysięgę dziecięcych oddziałów kozackich. A w następnym roku TUM-owcy na uroczystym zebraniu przyjęli apel do Rady Najwyższej i Rady Ministrów URSR o utworzenie historyczno-kulturowego obszaru chronionego wokół mogiły koszowego atamana. 3–5 sierpnia 1990 roku odbyło się tu niespotykane dotąd na taką skalę ogólnoukraińskie święto — uczczenie 500-lecia ukraińskiego kozactwa oraz 310. rocznicy śmierci Iwana Sirki. A w następnym, 1991 roku, przy mogile koszowego atamana na wierność przysięgali uczestnicy świeżo utworzonej międzyobwodowej organizacji społecznej „Wojsko Zaporoskie Niskie”. Od tego czasu od czasu do czasu odbywały się tu znaczące wydarzenia, jak identyfikacja czaszki Iwana Sirki i pochowanie jej w mogile, uporządkowanie okolicznego terenu, utworzenie strefy ochronnej i wreszcie uroczyste otwarcie przy mogile ataman kaplicy i wieży strażniczej. A w zeszłym tygodniu w Nikopolu głośno zaprezentowano ideę, którą można nazwać niemal fantastyczną. Choć zgłoszono ją jeszcze podczas obchodów 500-lecia ukraińskiego kozactwa — odbudować działającą Siczę Czortomlicką. Zatem do tego dążono przez 21 lat. I choć do urzeczywistnienia tej idei trzeba przejść dość trudną i ciernistą drogę, słowo, jak mówią, nie wróbel — w zeszłym tygodniu przyszłą Siczę Czortomlicką, jedną z pięciu, które kiedyś istniały w tych miejscach, uroczyście zaprezentowano, choć tylko w makiecie. Podstawy naukowe dla tak śmiałego projektu stworzył jeden z pionierów ruchu proświtiańskiego na Nikopolszczyźnie Myrosław Żukowski, zastępca dyrektora miejscowego muzeum krajoznawczego. Poinformował, że odrodzona Sicz będzie maksymalnie zbliżona do rzeczywistej, założonej w odległym 1652 roku — w jej skład wejdą kurenie koszowego ataman i pisarza, „dom grecki”, wieża strażnicza i przedmieście handlowo-rzemieślnicze… Zatem chodzi o nowe miejsca pracy, w związku z tym w miejscowym kolegium już opracowano specjalistyczny kurs „Ekonomia kozacka”. Proces odrodzenia Siczy Czortomlickiej będzie przebiegał pod egidą Fundacji Charytatywnej „Sławetna Sicz”, której prezesem jest narodowy deputowany Ukrainy Leonid Kożara, a wśród założycieli narodowy deputowany Paweł Żebrowski, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko, dyrektor generalny Centrum Produkcyjno-Naukowego „Trubosztal” Ołeksandr Feldman. Pewności dodaje również to, że w prezentacji makiety obiektu wzięli udział także przedstawiciele władz miejskich i rejonowych Nikopola, którzy nawet podzielili się tym, jak rozwiążą kwestie — przeznaczenia niezbędnych przynajmniej 20 hektarów ziemi, obecnie prywatnej, zgodnie z aktami państwowymi.
Tłumaczenie maszynowe
Oleh TKACZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Właśnie pod taką nazwą 14–15 października 2011 roku w Zaporożu odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna, której organizatorami były Prywatny Uniwersytet Klasyczny, Zaporoskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Zaporoski Siczowy Społeczno-Pedagogiczny Kompleks „Siczowe Duchowe Bractwo” oraz Prywatne Naukowo-Edukacyjne Centrum „Akademia Siczy”. Uczestnikami konferencji byli naukowcy, wykładowcy, studenci krajowych wyższych uczelni, przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, organizacji społecznych i partii z Kijowa, Czerkas, Iwano-Frankiwska, Zaporoża i obwodu zaporoskiego.
Pierwszy dzień pracy konferencji przebiegał w nieformalnej, swobodnej atmosferze – na wyspie Chortycja, gdzie uczestnicy konferencji wzięli udział w świętowaniu Pokrowy oraz Dnia Ukraińskiego Kozactwa. Szczere rozmowy, świeże powietrze, atmosfera święta i wielka pozytywna energetyka Chortycji dodały nastroju i pozytywnego nastawienia.
Drugiego dnia, podczas obrad plenarnych i pracy w sekcjach, omawiano szeroki zakres zagadnień związanych z używaniem, zachowaniem i rozwojem języka ukraińskiego. Sekcją, której uczestnicy poświęcili najwięcej uwagi, była „Język ukraiński jako fenomen socjokulturowy i decydujący czynnik budowy państwa”, lecz nie mniej aktualnymi okazały się kwestie sekcji „Ukraińsko-rosyjski dialog językowy: jednojęzyczność, bilingwizm czy plurilingwizm?”, „Surżyk: submowa mieszanego typu czy środek rusyfikacji Ukraińców?”, „Sytuacja językowa na Ukrainie w kontekście procesów globalizacji”, „Język ukraiński w sferze życia religijnego społeczeństwa”.
Podsumowaniem pracy stało się zamykające posiedzenie plenarne, na którym przyjęto rezolucję konferencji, oświadczenia i apele, adresowane do Ukraińców oraz przedstawicieli centralnych organów władzy.
Uczestnicy uzgodnili, że dokładnie za rok przeprowadzą drugi etap konferencji językowej. Zgłoszenia do udziału w niej można już dziś przesyłać.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
Poszukowa grupa ukraińskiego kozactwa „Wołyńska Sicz”, zorganizowawszy ekspedycję do Dubieńskiego rejonu, natrafiła na interesującą i ważną ukrytą skrytkę, w której znajdowały się dokumenty formacji OUN–UPA, datowane na lata 1947–1948. Leżały one w hermetycznie zamkniętym bidonie na mleko. Bidon znalazł za pomocą wykrywacza metali aktywista kozackiej organizacji Mykoła Muzyczuk.
O istnieniu tajnej skrytki wiedziano od dawna – od uczestnika walk wyzwoleńczych, który po powrocie z zesłania wskazał przybliżone miejsce ukrycia. Ale to miejsce obejmowało niemal dwuhektarowy obszar. Dlatego gdy doszło do rzeczywistych poszukiwań, badaczom trzeba było „przeczesać” całkiem spory fragment leśnego terenu. Na szczęście poszukiwania zakończyły się sukcesem. Znalezisko okazało się bardzo cenne, bo w ocynkowanym „sejfie” znajdowało się niemal sto dokumentów, hermetycznie zapakowanych i zaplombowanych czerwoną pieczęcią. Na wielu z nich widnieją klauzule: „Ściśle poufne”, „Tylko do użytku służbowego”.
Znalezione materiały przekazano do Instytutu Badań Wołynia, działającego przy Rówieńskim Muzeum Krajoznawczym. Obecnie trwają tam prace nad odszyfrowaniem i badaniem. Pierwszymi wynikami naukowcy podzielili się podczas prezentacji znalezionej dokumentacji.
Według słów pracownika naukowego Instytutu Badań Wołynia Ihora Marczuka, archiwum dokumentów zachowało się w należytym stanie, 85 procent poddaje się odczytaniu. Są to przeważnie dokumenty służby bezpieczeństwa OUN Krzemienieckiego powiatu. Oprócz normatywnych dokumentów SB OUN, raportów śledczo-operacyjnych, instrukcji dotyczących organizacji sieci agenturalnej w rejonie i jej struktury pionowej, materiałów szkoleniowego i propagandowego charakteru, zawierają one także dużą liczbę faktów o represjach, terrorze, rekwizycjach i innych licznych zbrodniach NKWD–MGB na Krzemieniecczyźnie i Dubieńszczyźnie. Przytoczono również fakty działalności pseudopowstańczych grup, utworzonych przez organy w celu skompromitowania ruchu wyzwoleńczego.
Ogólnie rzecz biorąc, znalezione archiwum pozwoli głębiej wniknąć w historię okresu walk wyzwoleńczych, zrozumieć rolę i miejsce organizacji powstańczych w spójnym systemie walk wyzwoleńczych.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan OBEREMKO, obwód dniepropetrowski. Zdjęcia autora
Od wielu lat w święto Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy działacze Proświty z Wierchniodniprowszczyzny przyjeżdżają do zabytku historycznego we wsi Dniprowokamianka, czyli do starowinnego kamiennego krzyża, który cudem przetrwał prawie trzy stulecia. Według podań postawił go prawnuk kozaka Martiuka. Tutaj, na wysokim brzegu Dniepru, odbyło się nabożeństwo ku pamięci tych, którzy polegli za Ukrainę. Do zebranych przemawiali przewodniczący obwodowej „Proświty” Serhij Dowhal oraz przewodnicząca rejonowej Proświty z Wierchniodniprowszczyzny Walentyna Nowodon, a śpiewający zespół Proświty „Homin”, kierowany przez Wołodymyra Pryszczepę, wykonał swoje piosenki. Wieś Dniprowokamianka jest dla działaczy Proświty znamienna także dlatego, że mieszka tu natchniony propagator historii rodzinnego kraju Wasyl Sidak, który w swoim domu stworzył wyjątkowe muzeum starożytności.
Tego samego dnia, również tradycyjnie, działacze Proświty odwiedzili wieś Pawliwkę, by pokłonić się grobowi Iwana Syrotiuka, który pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia był pierwszym pionierem Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a następnie „Proświty” na Wierchniodniprowszczyźnie. Po tym uroczystości zebrani rozmawiali z rodziną bohatera.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Bóg jako wyższa pewność w ludzkim życiu staje się centralnym punktem powieści. Iwan Ołeksiuk boi się poczuć Boga, całe życie ucieka od sacrum, dając do zrozumienia, że czuje w sobie winę za grzech pierworodny. Wyrzeka się Boga „na pokaz”, aby przetrwać w ateistycznych czasach, nie nauczył swoich dzieci modlić się, ale jednocześnie istnieją podstawy, by twierdzić, że Ołeksiuk mimo wszystko nie wyparł się Boga w sobie. Uciekając od Boga, w rzeczywistości Ołeksiuk ucieka do Niego. I to wywołuje wewnętrzne rozdarcie postaci, walkę w nim dwóch sił. „Jak dobrze, że Iwan nie spóźnił się umrzeć. A mógłby, oj jak mógłby! — całe życie miał siłę bohaterską, to byłoby czym próżnować na tym świecie dłużej. Co, oprócz zdrowia, przedłuża wiek człowieka? Bóg?! Iwan w niego nie wierzył, chociaż i skrycie” pływają w morzu ludzkiej krwi. I wciąż mało im krwi. Cmentarny robak za nimi już nie płacze — wyje, a oni wciąż jeszcze zemsty na wnukach wszystkich Iwanów ze wszystkich kryjówek do teraz żądają: spokoju między ludźmi i przed śmiercią nie chcą. I jak dalej na świecie żyć tym, którzy chcą po prostu żyć, a nie z umarłymi walczyć?! Kto na to odpowie Iwanowi? To Iwan w jeden dzień dwukrotnie umiera. A żyć dwukrotnie nikt nie może. Lecz nie myślą ludzie o jutrze”. Trzej synowie zaślepieni są chciwością. I nie jest to dziwne, wszak Petro zbudował swoją wieżę również na krwi, choć o tym wprost nie powiedziano w powieści. Powiedziano jedynie, że zaczynał od dziwnego zawodu: rakieter. Rakieterzy i spekulanci — możnowładcy nowych czasów, którzy trzymają w swoich rękach władzę (milicję i urząd celny). „Ba, z każdym rokiem czarnoustych spekulantów przybywa i przybywa, jakby rzeczywiście wstawali oni z martwych — i bezwstydnie pchają się na naród, jak szarańcza. I tylko Iwanami się zasłaniają — bo nie ma już kim się zasłonić. Oni nawet martwym nim się zasłonią dla swojego żerowania, choć młodsi od Iwana niemal o pół pokolenia. I Bóg ich nie sądzi — kocha? I mądrzy ludzie im milcząco pobłażają — bo mało kto na tym świecie na otwartą prawdę jest zdolny”. Trzej synowie-kruki zlecieli się do ciała ojca, aby z wykrywaczami metali znaleźć skarby, a także 18 tysięcy euro, które ojciec odkładał, bo ani kopiejki nie wydał z tego, co przesyłała mu córka. W powieści rozwija się folklorystyczny ukraiński wątek, tylko w apokaliptycznym ujęciu. Córka Iwana, Switłana, wyjechała do pracy w Grecji, ale w swoim liście pisze, że tam, na greckiej ziemi, za każdą sprawą stoi swój bóg. Ojciec wzruszony czyta przejmujący list córki i jeszcze bardziej rozumie, jakie błędy popełnił. Dla jego córki Grecja stała się światem odnalezienia religijności, odnalezienia Boga. Czuć w powieści również subtelną krytykę ortodoksji. Grecka przestrzeń jawi się jako panteistyczna i do dziś, już w XXI wieku, w tym świecie człowiek jest taki sam jak bogowie, albo wręcz przeciwnie. Człowiek może zbliżyć się do sacrum, a bogowie mogą wejść w przestrzeń profanum. W ten sposób zapewnione jest poczucie współuczestnictwa ziemskiego i niebieskiego. „Tutaj na każdą sprawę jest bóg. Jest bóg od miłości i jest od zemsty, jest od broni, ognia i jest od wina. Tutaj tacy dziwni ci bogowie, tato, że nawet nie wiem, czy ich nie rozgniewałam tymi słowami, ale oni jakoś dogadują się między sobą w sprawie człowieka. Oni godzą się z ludzkimi słabościami i siłą. I oni z jakiegoś powodu wybaczają ludziom umyślnie i nieumyślnie. Czyżbyście robili to, co KIEDYŚ robili, gdybyście mogli robić inaczej, albo gdybyście nie mieli ku temu przyczyny? Wy mi, tato, kiedyś opowiedzcie o przyczynach swojego życia. Może i ja zrozumiem, jak rozumieją greccy bogowie tych, którzy zabijali i nie żałowali, którzy kochali tak, jakby nienawidzili. I bogowie ich rozumieją. Bo tutaj bogowie są śmiertelni, jak ludzie. Dlatego są bliżsi ludziom niż nasz jeden Bóg. On, zapewne, trochę gniewa się na was, tato. I wy to wiedzieliście, dlatego nie chodziliście do niego na rozmowy. Tak, tato? Wiedzieliście, że nasz Bóg na was się gniewa?”, — pisze w liście Switłana. Pod koniec życia Iwan, czując, że synowie, niczym kruki, zlecą się na zdobycz, przerywa błędne koło zła… Jednak powieść porusza przed czytelnikiem niezwykle ważne problemy: narodowego grzechu pierworodnego i zdrady, marności ludzkiej, przebaczenia i, powiedziałbym, wszechprzebaczenia, pokuty i miłości (rodzinnej, ludzkiej, sakralnej do Boga). XX wiek w tekście jawi się jako okrutny czas, kiedy ludzie jednej ziemi zmuszeni byli rywalizować ze sobą. I zgodnie z kanonicznymi prawami przypowieści zło, które zaczęło się dekady temu, istnieje i dzisiaj, znajdując rodową kontynuację. Ojciec zmuszony jest zostawić testament, w którym wszystkie pieniądze przekazuje córce. Skarby — na wiejską szkołę podstawową. I tylko dom rodzinny pozostaje synom. Lecz czy zachowają oni tę pamięć, jeśli armagedon już się wydarzył? „Przebaczyć musimy, a oto zapomnieć nam kategorycznie ZABRONIO- NO”, — pisze w liście-przedmowie do książki izraelski klasyk Amos Oz.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki W nowej powieści „Armagedon już się wydarzył” (LA „Piramida”, 2011) Maria Matios pozostaje wierna tradycjom mitologiczno-realistycznego pisarstwa, w którym wyostrza się ekspresjonistyczność, dbałość o szczegóły, dzięki którym czytelnik może zrekonstruować prawdziwy przebieg wydarzeń. „Armagedon już się wydarzył” to wzorzec psychologicznego nadrealizmu i symbolizmu przekształconego zgodnie z nowym światopoglądem. Ta powieść to splot kryminału, sagi rodzinnej i mistycznego thrillera. Najważniejsze — utwór liczy 112 stron, zatem w tej dość małej objętości tekstowej udało się stworzyć zagęszczoną przestrzeń psychologiczną, która nie pozostawia czytelnika obojętnym. Przestrzeń artystyczna u M. Matios jest wiejska, ale formy jej reprezentacji w żadnym wypadku nie można nazwać tradycyjną czy przednowoczesną. Nawet autorka momentami przechodzi na technikę „strumienia świadomości”, tekst prozatorski rozbija się na poetyckie fragmenty, w których odzwierciedlono mitologiczne wyobrażenie o świecie, a co za tym idzie, ontologię życia. Mit i literackość współistnieją w twórczości Matios, dla jej utworów właściwa jest trójczłonowa gradacja pionowa (na osi czasu) oraz dwuliniowa pozioma (dobro-zło, „swój”-„obcy”). Powieść zaczyna się od momentu śmierci Iwana Ołeksiuka, który jeszcze za życia utracił strach przed śmiercią. „Strach przed śmiercią utracił swój sens jeszcze w beznadziejnej młodości Iwana, której biegu nie dało się ani naprawić, ani usprawiedliwić, ani zatrzeć”. „Koniec świata przychodzi wraz z końcem każdego człowieka i każdej rzeczy — niekiedy Iwanowi jednak udawało się złapać ten ostroostrzowy ogon wiecznego zamętu, bo wydawało mu się, że gdyby naprawdę ktoś prowadził ewidencję wszystkich tych końców świata — to uderzyłby się w czoło z powodu dziwnego odkrycia: ostatecznego końca świata nie będzie, dopóki choć jedna żywa dusza stawia opór. A jedna dusza zostanie choćby co, choćby i bez Arki Noego, a choćby przewróciły się wszystkie góry i zbuntowały wszystkie morza i oceany! Bo nie wszyscy są tak leniwi do życia, jak był sobie ten Iwan, który złożył ręce na piersiach bez świecy, jakby potwierdzał tym swoją ostatnią kapitulację, i tylko martwym wzrokiem patrzy teraz na siebie w niezasłonięte przez bezsumienne dzieci lustro — jakby sam siebie zapieczętowywał w piekle. Ale, jak pomyśleć dobrze, to po co Iwanowi po śmierci świeca, skoro on i za życia śmierci się nie bał?”. Rozważania o śmierci wydają się jednym z najsilniejszych momentów w powieści, objawionych w pełni i niepodrabialności emocjonalnego przeżycia. Jednak jest coś, czego Ołeksiuk boi się znacznie bardziej. To, jak zobaczymy już pod koniec historii, strach przed rodowym zapomnieniem i okrucieństwem, mankurtyzmem i ludzką podłością. Właśnie o tym na początku książki — list izraelskiego pisarza Amosa Oza do Marii Matios. Pożegnać ojca przyjeżdża trzech synów: Petro, Orest i Sylwestr. Stary Ołeksiuk ma również córkę Switłanę, ale wyjechała ona kilka lat temu do Grecji. Wiejskie gadanie mnoży plotki o tym, że Switłana już leci na pogrzeb ojca, ale wsiadła nie do tego samolotu. Jak inaczej wyjaśnić to, że synowie nie pozwalają współmieszkańcom pożegnać się ze zmarłym? Pewnie robią remont w domu, na który Switłana regularnie wysyłała pieniądze, ale ojciec z jakiegoś powodu tak tego i nie zrobił. Dalej, w najlepszych tradycjach kryminalnych, przed nami rozkręca się prawdziwa historia. Synowie z jakiegoś powodu nie zasłaniają lustra w pokoju zmarłego. Do domu przyjeżdża samochód, z którego wychodzą mężczyźni z wykrywaczami metali… Powieść zaczyna się w duchu klasycznego kryminału. Chyba że kilka małych szczegółów wskazuje na to, że mamy do czynienia z jakąś rytualno-mitologiczną przestrzenią, w której zachodzą straszne transformacje. I ten świat niszczeje w wyniku nieprzestrzegania jego odwiecznych praw. Świeca w rękach zmarłego gaśnie. Lustro pozostaje niezasłonięte. Dusza zmarłego widzi wszystko z góry i wzdryga się od zniewagi. Ale początek tego grzechu tkwi w przeszłości, właśnie w historii starego Ołeksiuka, który swego czasu stanął po stronie NKWD. Implicite w powieści M. Matios czerwona zaraza radzieckiej rzeczywistości, terror NKWD na Zachodniej Ukrainie upodabnia się do przestrzeni Zła, Armagedonu. Reżyser ze światowym imieniem Robert Sturua powiedział kiedyś: nie możemy być pewni, że zło nie odrodzi się w nas, dopóki są ci, którzy żyli w radzieckiej erze. Stalinowskie nasienie siedzi w każdym z nas i może wybuchnąć pewnego dnia tak, że nawet nie będziemy się domyślać. Armagedon w powieści zaczyna się w tamtych odległych latach zmagań o ukraińską niepodległość i tłumienia tych ruchów przez enkawudzistów. Ale, co straszniejsze, „swoi” stawali po stronie zła i szli przeciwko „swoim”. Historia o Iwanie Ołeksiuku — to historia o odnalezieniu ontologii w życiu, o czasie wyrodzenia, o ludzkim odkupieniu po popełnieniu grzechu. To powieść o nowej Wieży Babel, która została zbudowana na Ukrainie. Zbudowana na grzesznej ziemi. Iwan Ołeksiuk wiele lat temu służył w „strybkach” (oddziałach niszczycielskich z miejscowych mieszkańców, które działały na Zachodniej Ukrainie podczas walki NKWD z ruchem narodowowyzwoleńczym). Na jego życiu nagła śmierć, z której została tylko połówka zakrwawionego guzika z tego, kto walczył o niepodległość Ukrainy i kogo spotkała ślepa śmierć. Ta wspomniana śmierć — to uosobienie tysięcy niewinnych śmierci, które miały miejsce na Zachodniej Ukrainie w tamtym czasie. Guzik — to pamięć o Armagedonie, który już się wydarzył. I z tego Armagedonu diabelska warta do dziś nie opuszcza Ukrainy. „A obecnie czas taki, jakby sam Anioł Diabła zrzucił na spadochronie całą nieczystość świata na ziemię i puścił ją po okaleczonych ludziach” (s. 75). Okaleczeni ludzie — to centralny obraz powieści, ludzie, którzy nie mają wiary w Boga, którzy mogą schować za obrazem Bożym skrzynię ze skarbami, aby z dala od ludzkiego oka. I tylko Boży obrazek pokornie ochrania ten skarb Mamony, chociaż i właściciel skarbu nie wierzy w Boga. Iwan nie nauczył swoich dzieci modlić się. A jednak Bóg pojawia się w jego życiu choćby we śnie pod koniec życia i zmusza do zakończenia tego, co stary Iwan miał zakończyć. Całe życie „Iwan o swojej Wieży Babel myśli, żeby się nie zawaliła. Synowie swoim wieżom dadzą radę bez niego” (s. 52). Ważne, że temat powrotu do nikomu nie przyznawał się w swoim bezbożnictwie, a jeszcze tutaj, gdzie prawie każdy do południa publicznie się modli, a po południu tak samo publicznie i bezsumiennie wyrządza krzywdę innemu, niemal jednocześnie składając palce do „Ojcze nasz” i wycierając tłuste czoło do bicia pokłonów. Może właśnie przez ostry życiowy wzrok i sceptycyzm w sercu nie wychodziła Iwanowi rozmowa z Bogiem nawet w niedobre dla Iwana czasy. Ale to była jeszcze jedna jego tajemnica, o której dokładnie nie wiedział nikt, bo na Wielkanoc i Boże Narodzenie Ołeksiuk milcząc stał w świątyni ze wszystkimi…”. Albo: „A dalej pojawiła się u Iwana potrzeba mówienia jeśli nie do Boga, to choćby do siebie, ale słowami nie prostymi, a tymi słowami — wybranymi, niekiedy dziwnymi, niekiedy niezrozumiałymi, niby obecnymi słowami cerkiewnymi. A czyż pismo córki różni się od cerkiewnego? Proboszcz tam na służbie czyta jakimś półzrozumiałym językiem, nie ich, nie swoim, a głupie baby niemal mdleją i czoła do podłogi biją pod tę hosannę”. Właśnie Boża opatrzność zmusiła starego Iwana, by mimo wszystko dokonał właściwego czynu pod koniec życia, rozcinając węzeł zła. Wieża Babel — to symboliczny obraz w powieści-paraboli M. Matios. Wieża symbolizuje upadek ludzkiej cywilizacji, zmizernienie ludzkich zamysłów i czynów. Synowie Iwana Ołeksiuka umiejętnie budują swoją nową wieżę już przy bezwładnym ciele ojca. I groza ich czynów jest taka, że dusza starego Iwana wolałaby ożyć w ciele i ukarać synów. „Iwanowi nawet z trumny widać, że wszyscy ci jego rzekomo „zastęp-
Każde nowe dzieło Marii Matios jest nieuchronnie przypowieścią, jak „Stary człowiek i morze” E. Hemingwaya, „Sto lat samotności” G. Garcíi Márqueza, „Ocean morze” A. Baricco. Pisarka organicznie przyswoiła sobie „wizjonerski typ twórczości”, w którym mitologiczne podłoże zapewnia obecność zarówno eschatologii, jak i zmartwychwstania; mit staje się formą strukturyzowania ludzkiego doświadczenia, swoistą skondensowaną formą pradawnych wyobrażeń człowieka o życiu i śmierci, dobru i złu, przebaczeniu i zdradzie, które żyją do dziś. Pisarskie oko przekształca materiał historyczny w wizjonerskie opowieści, w których będzie grzech i odrodzenie, strach i afirmacja życia. Model przestrzeni artystycznej Marii Matios jest mitologiczno-detektywistyczny, zawsze jest tam zagadka, ale także i cud. Z reguły bohaterowie mają wewnętrzną tajemnicę, która ujawnia się dopiero z upływem czasu. Ta tajemnica może zjadać ich od środka, a może przekształcać w ludzi „szalonych”, którzy istnieją we własnym wymiarze. Jest to często ekspresjonistyczno-symbolistyczny typ pisarstwa. Ta proza nie poucza, nie posiada nadmiernie silnej moralizatorskiej dydaktyki, ale jednocześnie zmusza czytelnika do zastanowienia się nad swoją historią, historią swojego rodu i swojej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
612 stron o swojej małej ojczyźnie napisała w ciągu czterech lat zasłużona nauczycielka Ukrainy Hałyna Petriwna Chytenko. Poświęciła tę pracę swoim krajanom, których wymieniła z nazwiska, i zadedykowała ją 500-leciu Bezradyczów. Kiedy bierze się do rąk to eleganckie wydanie, rozumie się, że to nie tylko książka, ale swoista encyklopedia regionu z 500-letnią historią. Książka „Z mgły zapomnienia…” — szkice i opowiadania z historii wsi obuchowskich Stare i Nowe Bezradycze oraz ich chutorów — wchłonęła w siebie nie tylko lokalną historię, ale także ustną twórczość ludową, filozofię i wizualną kronikę regionu. Ponad tysiąc osób mieszka obecnie w Nowych i Starych Bezradyczach, Berezowym, Kapustianej, Koniuszy, Paraszczynej i Tarasiwce w rejonie obuchowskim na Kijowszczyźnie, a w książce znajduje się kilkakrotnie więcej imion, tysiące życiorysów utrwalonych na stronach monografii, setki mądrych oczu wpatrujących się w przyszłość ze zdjęć w tekście oraz na 76 stronach błyszczącej wkładki, zamieszczonej w wydaniu.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
“Krajoznawstwo to pierwszy stopień, pierwsza oznaka racjonalnej edukacji — znać swoje najbliższe otoczenie, znać przeszłość i teraźniejszość swojego narodu oraz czuć się żywym i świadomym członkiem żywego, świadomego i zjednoczonego organizmu”. Iwan Jakowycz Franko Po siedmiu dekadach panowania radzieckiej totalitarnej machiny, która niszczyła pamięć historyczną Ukraińców, oraz pierwszych dwóch dekadach niepodległości, podczas których trwa nieustanna wojna informacyjna przeciwko ukraińskości, niezwykle ważne jest dla nas wypełnienie prawdziwymi informacjami wszystkich luk w naszej własnej historii, zwłaszcza historii każdej miejscowości. Wśród aktualnych problemów współczesnego krajoznawstwa historycznego warto wymienić następujące. Po pierwsze, problem datowania powstania miejscowości. Wiele naszych dużych i małych osad wywodzi swój rodowód jeszcze z Rusi Kijowskiej. Dziś niezwykle ważne jest odtworzenie wszystkich okresów ich historii, w tym także tych, które były przemilczane przez oficjalną radziecką naukę. Po drugie, problem roli konkretnych wsi, miasteczek i miast w ważnych wydarzeniach ogólnej historii Ukrainy, zwłaszcza tych, które są decydujące dla postępu ukraińskiej państwowości. Po trzecie, problem historii samorządu lokalnego, historii poszczególnych instytucji i organizacji: cerkwi, szkoły, stowarzyszeń obywatelskich itp. To te karty naszej historii, które zostały niesłusznie zapomniane. Dziś wiele nawet zabytków historycznych nie posiada badań nad własną historią. Po czwarte, problem poszukiwania znanych osobistości, które pochodzą z konkretnej miejscowości. Takie poszukiwania, nawiązywanie kontaktów integrują lokalną społeczność, wychowują patriotyzm, kształtują świadomość narodową. Po piąte, problem badań genealogicznych, odtworzenia rodowodu narodu, naszych genetycznych korzeni. Nie jest tajemnicą, że większość obywateli Ukrainy obecnie nie zna własnego rodowodu głębiej niż na cztery pokolenia. Nie posiadając pamięci rodowej, naród jest skazany na zniknięcie. Dlatego współcześni krajoznawcy w swoich badaniach powinni uwzględniać przedstawioną wyżej problematykę. Poważne dociekania krajoznawcze bazują na wcześniej niepublikowanych źródłach archiwalnych, zawierają cytaty z literatury naukowej i pięknej, a także wiele oryginalnych fotografii. Nie należy zapominać również o źródłach pamiętnikarskich, ustnych wspomnieniach świadków wydarzeń oraz badaniach krajoznawców-klasyków. Ale do tych źródeł należy podchodzić ostrożnie. Często nasi krajoznawcy chwytają się informacji podanych w takich źródłach jak absolutnych prawd. Choć w rzeczywistości wspomnienia zawierają wiele informacji, które należy weryfikować. Badanie uważa się za profesjonalne, gdy każdy przytoczony fakt jest potwierdzony odwołaniem do źródła, z którego zaczerpnięto informacje. Żyjemy w zadziwiającym czasie. Stało się dla nas zwyczajne pojawianie się wydań drukowanych i elektronicznych, które materializują się po raz pierwszy od kilkuset lat! Czasami przychodzi na myśl, że w ten sposób cywilizacja przechodzi na nowy szczebel rozwoju, systematyzując po każdym skrawku ziemi całe użyteczne doświadczenie poprzednich pokoleń. Ale wróćmy do nowości krajoznawczych, które zasiliły naszą bibliotekę redakcyjną. Każda z tych książek jest unikalna i oryginalna. Tak oto przewodniczący miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w mieście Rudki w rejonie samborskim na Lwowszczyźnie Wołodymyr Hołynśkyj napisał książkę „Rudki” (Drohobycz: Koło, 2011). Jak zdecydowana większość podobnych wydań, książka po raz pierwszy zaznajamia masowego czytelnika z historią miasta. Ale jest ona nie tylko wspaniałą monografią popularnonaukową, lecz także przewodnikiem turystycznym. Ostatni rozdział wydania nosi tytuł „Dla tych, którzy zapoznają gości z Rudkami” i opowiada o tym, jakie miejsca w mieście warto odwiedzić, jakie relikwie zainteresują zwiedzających. Ponadto części wstępna i końcowa książki zostały przetłumaczone na język angielski, co powinno pomóc w sprzedaży wydania obcokrajowcom, na których masowy przyjazd nasz kraj oczekuje w przyszłym roku. Książka Wołodymyra Hołynśkiego przedstawia wydarzenia historyczne w dość zwięzłej formie. Autor szczególnie kładzie nacisk na karty ukraińskiej historii narodowej, w szczególności poszczególne rozdziały poświęcono towarzystwom „Proświta” i „Ridna Szkoła”, proklamacji Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, działalności OUN w czasach okupacji. Poszukiwanie dążeń państwowotwórczych osobistości, które tworzyły historię, jest najważniejszą cechą zainteresowań autora, kierownika Muzeum-Izby Walk o Wyzwolenie Ziemi Rudkowskiej. Książka opowiada o historii Rudek od najdawniejszych czasów do dziś, jest bogato ilustrowana i posiada wiele odwołań do źródeł. Inny proświcianin, pisarz, przewodniczący sewastopolskiej miejskiej „Proświty” Wołodymyr Procenko wydał w tym roku w Sewastopolu książkę o historii wsi Wita Posztowa na Kijowszczyźnie. Niestety, opiera się ona na dość skromnym zasobie źródeł, autor nie wykorzystuje informacji z archiwów historycznych. Książka o Wicie Posztowej jest raczej artystyczno-dokumentalna niż krajoznawczo-badawcza. Jednak Wołodymyr Procenko, jako prawdziwy patriota Ukrainy, stworzył wspaniałe dzieło z wyraźnym narodowym kręgosłupem, zilustrował je fotografiami naszych bohaterów, przedstawił m.in. życiorysy ukraińskich atamanów. Praca W. Procenki stanie się wspaniałym podręcznikiem do wychowania przyszłych pokoleń, ale dla krajoznawców-badaczy w Wicie Posztowej, jak to się mówi, „jeszcze niepoczęte pole pracy”. A oto dla mieszkańców wsi Krasne i Zatysza na Białocerkiewszczyźnie historycy i krajoznawcy zrobili prawdziwie bezcenny prezent — księgę rodowodową. Odpowiedników tego wydania na Ukrainie jeszcze nie spotkaliśmy. Autorzy (Jewhen Czernećkyj i Anatolij Bondar) umieścili bowiem pod jedną okładką tablice rodowodowe wszystkich rdzennych mieszkańców wsi od czasu ich założenia do dziś. Obie wsie zostały założone w pierwszej połowie XIX wieku, więc wszystkie informacje genealogiczne dotyczące ich są zachowane w stołecznych archiwach. Oprócz rodowodów ich mieszkańców, w książce opisano szczegółową historię Krasnego i Zatyszy, opracowaną głównie na podstawie źródeł archiwalnych. Na przykładzie tych dwóch miejscowości przeanalizowano proces niszczenia ukraińskiej wsi, ludobójstwa jej mieszkańców w XX wieku (naukowo pedantycznie rozpatrzono kolektywizację, rozkułaczanie, Hołodomor, represje, II wojnę światową, powojenne zmiany strukturalne). Informacje zostały hojnie uzupełnione wspomnieniami mieszkańców, licznymi fotografiami z archiwów rodzinnych. I choć obecnie w obu wsiach mieszka zaledwie 230 osób, księga ich pamięci rodowej liczy 624 strony, setki fotografii i tysiące imion. Praca nad książką trwała sześć lat. Do jej stworzenia dołączyły dziesiątki osób, którym nie jest wszystko jedno. Redaktorem literackim wydania został przewodniczący białocerkiewskiej „Proświty” Wołodymyr Iwaniwci.
Literacki, publicystyczny styl autorki ma niepowtarzalny koloryt. I nie jest to przypadkowe, wszak Halyna Hytenko jest znaną w rejonie mistrzynią słowa artystycznego. Jest stałą autorką prasy rejonowej, almanachów literackich. Dyplomantką rejonowego konkursu piosenki amatorskiej „Malyszkowa piosenkowa jesień” oraz Ogólnoukraińskiego konkursu literackiego utworów dla dzieci „Wyżej głowy”. Laureatką rejonowej nagrody artystycznej „Trzyźródle” z 2010 roku. Niestety, ludzka pamięć nie zachowuje tak wielu szczegółów z życia przeszłości, jak by się chciało. Dlatego, właściwie, historia do początku XX wieku, uzyskana głównie ze źródeł archiwalnych, mieści się jedynie na 130 stronach książki „Z mgły zapomnienia…”. Halyna Hytenko zdołała objąć wszystkie etapy rozwoju regionu: od najdawniejszych czasów do współczesności, chronologicznie zachowała kolejność wykładu materiału, osobno przedstawiła szkice o historii instytucji i organizacji na terenie wsi oraz o znanych współmieszkańcach. Jednak w centrum fabuły książki, zgodnie z zamysłem autorki, nie są wydarzenia historyczne, a ludzie na ich tle. Dlatego najbardziej porywają barwne miejscowe opowieści o kolektywizacji, Hołodomorze, wojennych nieszczęściach itp., literacko opracowane przez Halynę Petriwnę. Oto tylko niektóre tytuły: „Z rączek i pęczków”, „Przypowieść w językach”, „Matkę twoją, z komunistami!”, „Niech płonie!”, „Kochana, ale nie smarowana”, „Oj Lalo, Lalo…”, „Wujaszku, dajcie chociaż kęso!”, „Ci dalecy, ze stepów…”, „Frontowa wdowa nr 1”, „A gdzież krew?”, „Mamo, opowiedz bajeczkę o Niemczech”… Po naukowemu poważnie podszedł do stworzenia „historyczno-krajoznawczej powieści” „Merwyn i merwynianie (Szkice z historii i życia wschodnich Podolan)” urodzony we wsi Wołodymyr Demczyk. Jego rodzinna wieś położona jest w rejonie oratiwskim obwodu winnickiego, więc autor buduje ideologię swojej powieści na sławnych kozackich tradycjach regionu. Szkice z historii Merwyna napisane są w dość oryginalnym stylu, oprócz dokumentalnych informacji zawierają niemało podań, wspomnień najstarszych mieszkańców wsi, około 150 unikalnych fotografii. Ćwierć książki to dodatki: ponumerowane listy mieszkańców Merwyna, którzy zginęli podczas Hołodomoru, byli represjonowani w latach 1937—1938, wywiezieni do Niemiec podczas okupacji, brali udział w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej i zginęli podczas wojny we wsi. W takiej manierze wykonane są indeksy osobowe, geograficzne i chronologiczne. Każde zdanie książki „Merwyn i merwynianie” przesiąknięte jest szczerą miłością do rodzinnego kraju. Po synowsku przejmująco. Od 1995 roku jednym z głównych tematów w czasopiśmie „Słowo Proświty” jest historia miejscowości Ukrainy, losy ich mieszkańców. Nasze stałe rubryki „Małe miasta Ukrainy”, „Naoczny świadek i kronikarz”, „Los na tle historii”, „Rodowód”, „Rodzinny kraj” poświęcone są naświetlaniu tego tematu. Od października 2008 roku, kiedy to na mocy postanowienia Gabinetu Ministrów Ukrainy Ogólnoukraiński Związek Krajoznawców otrzymał status narodowego, tygodnik „Słowo Proświty” stał się partnerem informacyjnym NZK. Drukujemy reportaże z wydarzeń, które organizuje związek, wywiady z jego kierownikami, autorskie materiały znanych ukraińskich krajoznawców i recenzje literatury krajoznawczej, która trafia do naszej redakcji. Co roku pojawiają się setki różnych wydawnictw, które lepiej lub gorzej, ale szkicują białe plamy pamięci narodowej, lokalnej, rodowej. W ciągu ostatniego miesiąca redakcja otrzymała szczególnie dużo literatury, gdzie zebrano bezcenne, naszym zdaniem, materiały, poświęcone przeszłości wsi i miasteczek Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opisuje autor fakty z biografii rodzinnej wsi. Na przykładzie Wołodymyra Demczyka po raz kolejny przekonujemy się, że najlepiej historię miejscowości może opisać człowiek, który się tam urodził, który czuje duchową więź z minionymi pokoleniami, z ziemią, z której wywodzą się korzenie jego rodu. Ponad 700 autorów ma wydana na 20-lecie Niepodległości Ukrainy dwutomowa encyklopedia prezentacyjna „Miasta i wsie Ukrainy. Kijowszczyzna”, która wchodzi w skład wielotomowej serii „Miasta i wsie Ukrainy” „Ukraińskiego konsorcjum wydawniczego”. Wydanie zawiera historyczne, krajoznawcze, etnograficzne i statystyczne informacje o wszystkich miejscowościach obwodu kijowskiego. Owocna pięcioletnia współpraca krajoznawców, wydawców i przedstawicieli władz lokalnych uwieńczona została zbiorem, w którym po raz pierwszy od czasu pojawienia się „Historii miast i wsi USRR” odtworzono historię Kijowszczyzny: zwycięstwa i porażki, osiągnięcia i gorycz strat. Jest tu postęp naszego narodu ku wolności i niepodległości, heroizm epok, osiągnięcia wielu pokoleń w dziedzinie nauki, kultury, oświaty, sportu. W książkach przedstawiono najlepszych synów i córki hojnej w talenty Kijowszczyzny: od Włodzimierza Wielkiego do Liny Kostenko. Wydanie jest bogato ilustrowane, po raz pierwszy publikowane są zdjęcia i materiały informacyjne z muzeów krajoznawczych oraz osobistych archiwów uczestników projektu. Jednak doskonałość nie ma granic i w przyszłości wiele szkiców z tej książki można i warto dopracować. Niestety, ze względu na wysoki koszt usług poligraficznych, wydanie jest dostępne dla szerokiego kręgu czytelników tylko w wersji elektronicznej, ale bez wątpienia jest to jeden z najciekawszych projektów krajoznawczych zrealizowanych w ostatniej dekadzie na Kijowszczyźnie. Krajoznawstwo bywa różne. Niedawno w „Księgarni Je” zaprezentowano literacko-krajoznawczy projekt przewodniczącego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Wyszogrodzie, pisarza Ołeksandra Drobachy „Wielkie serce
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni Państwo z redakcji gazety „Słowo Proświty”!
Przeczytawszy w gazecie opowiadanie Jewhena Bukieta „Na cichopłynnej Sniwodzie” o książce Mykoły Doroszа „Woroniwci — moje rodzinne wieś: historia i teraźniejszość”, postanowiłem w zeszłym tygodniu przesłać Wam, czytelnikom biblioteczki redakcji naszej proświtiańskiej gazety, także swoją niedawno wydaną pracę o Rudkach na Samborszczyźnie w obwodzie lwowskim. Nie dołączyłem do niej listu wyjaśniającego, ponieważ w przedmowie do książki cel mojej pracy jest powiedziany. W ten sposób uświadamiam sobie, że za pośrednictwem prasy proświtiańskiej zachęcacie do pracy badaczy historii naszych miasteczek i wsi. Ostatnio dla mnie nasza gazeta stała się największą potrzebą w życiu: drukuje się wiele artykułów, rozpraw, komunikatów, wspomnień o dotąd nieopublikowanych, szerokiemu czytelnikowi nieznanych kartach historii naszego narodu. Na przykład z wielkim zainteresowaniem przeczytałem reportaż Marii Kuczerenko „Czas ma kolor sepii”. Jest to bezcenny zachowany skarb dla sumiennych współczesnych i przyszłych badaczy historii ojczystego kraju i Ukrainy, narodu ukraińskiego, przez całe lata cierpiącego. Trzeba przecież pamiętać, że tabacznicy minionych lat i dzisiejsi włożyli i wkładają wiele wysiłku, by na zawsze pogrzebać długo przemilczaną prawdziwą historię naszego narodu, starają się ją znieważać i przedstawiać w krzywym zwierciadle.
Za to, że redagowane przez Was wydawnictwo pomaga nam żyć, — serdeczne podziękowania i proświtiańskie uznanie od nas, z odległych od Kijowa Rudek, składam Wam, pracownikom gazety „Słowo Proświty”. Pozdrawiam Was wszystkich i życzę zdrowia oraz owocnej pracy!
Z szacunkiem,
Wołodymyr Hołyński, przewodniczący oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w Rudkach w obwodzie lwowskim
Tłumaczenie maszynowe
Hetmańszczyzny”. Pierwsza książka tego projektu o tym samym tytule ujrzała światło dzienne w 2008 roku w wydawnictwie „Proświta” i była już prezentowana w naszym tygodniku. Druga — „Królestwo Katarzyny” — ukazała się w tym roku w wydawnictwie „Smołoskyp”. W tych książkach, w gatunku prozy podróżniczej, autor bada życie i działalność wybitnych postaci — Wasyla Kapnista i Kateryny Biłokur, którzy przede wszystkim troszczyli się o los Ukrainy. Książki te są dalekie od kryteriów naukowego krajoznawstwa i bardzo różnią się od tych, o których przed chwilą opowiedzieliśmy. Pomagają one jednak przeciętnemu czytelnikowi wejść na drogę poszukiwacza, na nowo zrozumieć rolę znanych ludzi w historii Ukrainy, zapytać samego siebie: a jakie miejsce w ukraińskim rodowodzie przypada mojej rodzinie? Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” kontynuuje prowadzenie kroniki ukraińskiego krajoznawstwa. Czekamy na nowe książki, prezentacje, recenzje. Oczywiście bardzo chcemy dowiadywać się o pojawieniu się profesjonalnie stworzonej literatury krajoznawczej, ale nawet badania artystyczno-dokumentalne, które stymulują do dalszych poszukiwań, są niezwykle ważne. Jesteśmy przekonani, że naukowcy przyszłości będą wykazywać szczególne zainteresowanie literaturą krajoznawczą początku XXI wieku. Będą badać źródła, formy, metody, styl wykładu materiału, analizować wzajemne powiązania między wydawnictwami na określonych terytoriach i w całym kraju, studiować, do jakich zmian w życiu doprowadziło pojawienie się każdej takiej książki. Jesteśmy gotowi udzielić głosu ukraińskim naukowcom, którzy dokonają fachowej oceny współczesnego procesu krajoznawczego na Ukrainie, przeanalizują rozwiązywanie aktualnych problemów. Wkrótce nastąpią pewne zmiany w Narodowym Związku Krajoznawców Ukrainy. Będziemy nadal relacjonować działalność związku, opowiadać o konferencjach naukowych, poznawczych podróżach i innych wydarzeniach, które mają miejsce na Ukrainie. Czytajcie i prenumerujcie „Słowo Proświty” w 2012 roku, aby być na bieżąco z najważniejszymi wydarzeniami ukraińskiego ruchu krajoznawczego.
Olesia WASYŁEC, dyplomantka konkursu, studentka Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, członkini obwodowego zrzeszenia „Młoda Proświta”
Od 1997 roku na Ukrainie tradycyjnie odbywa się coroczny międzynarodowy konkurs młodzieżowy „Mój rodzinny kraj”, którego organizatorem jest Związek Ukrainek Ukrainy przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, uczniowskich i studenckich organizacji patriotycznych, młodzieżowych związków twórczych. Uczestnicy przygotowywali i bronili prace naukowo-badawcze w kategoriach tematycznych: „Wybitne kobiety Ukrainy”, „Problem wychowania narodowego i polityki genderowej”, „Ukraina na nowej drodze”, „Badania krajoznawcze”, „Wybitne postacie — duma Ukrainy”, „Historia mojego rodu” itp. Celem konkursu jest wyłonienie i wyróżnienie twórczej młodzieży, która pragnie zajmować się działalnością naukową, poznawać historię, kulturę, język swojej Ojczyzny i jej sławnych bohaterów. Treść prac konkursowych to prawdziwe karty kronikarskiej historii Ukrainy o życiu i marzeniach milionów Ukraińców, którzy po uzyskaniu niepodległości pragną budować państwo z wysokoduchową kulturą, europejską gospodarką i prawem, wychowywać młode pokolenie, które święcie będzie strzec naszych duchowych skarbów; to osobny świat badań i poszukiwań, potwierdzony materiałami archiwalnymi, to komunikacja z naocznymi świadkami wydarzeń i kształtowanie własnego zdania. Komisja konkursowa w składzie: Mykoła Żułynski, Lilia Hryhorowycz, Atena Paszko i inni, przeanalizowała 112 zrecenzowanych prac naukowych, badawczych, poszukiwawczych i twórczych, które nadeszły ze szkół, wyższych uczelni, Małej Akademii Nauk, placówek pozaszkolnych z dwunastu obwodów Ukrainy oraz Autonomicznej Republiki Krymu. Podkreślono znaczący wkład konkursu w wychowanie młodych budowniczych państwa.
W tym roku wręczenie nagród zwycięzcom odbyło się we Lwowie. Radością dla Ługańszczyzny stało się to, że miejsca na podium zajęły studentki Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki: Alina Chmelenko (I miejsce w kategorii „Problemy wychowania narodowego i polityki genderowej”), która badała temat „Problemy wychowania świadomości narodowej młodego pokolenia w utworach Tarasa Szewczenki i Borysa Hrinczenki”, oraz Olesia Wasyłec (II miejsce w kategorii „Wybitne kobiety Ukrainy”), która przygotowała pracę na temat „Nadia Switłychna: pieśń ukraińskiej łabędzicy”. Wręczono im dyplomy, zbiory tekstów prac z osobistymi fotografiami oraz książki w prezencie — utwory wybitnych ukraińskich pisarzy-klasyków. Nagrody i wyróżnienia otrzymali także naukowi opiekunowie tych konkursowiczek: Tetiana Stepaniwna Pinczuk, profesor katedry literatury ukraińskiej, dziekan wydziału filologii ukraińskiej Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, oraz Wołodymyr Fedorowycz Semystiaha, docent katedry historii Ukrainy LNU imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Dyplomy uznania za udział w konkursie otrzymali: w kategorii „Historia mojego kraju” — Nadia Serhijenko i Ołena Czchaidze, studentki Ługańskiego Kolegium Budownictwa, Ekonomii i Prawa, za wspólną pracę badawczą „W imię przyszłości (poświęcone 130-leciu placówki edukacyjnej)”; w kategorii „Jesteśmy dumnym narodem” wyróżniono Julię Onykijenko, studentkę Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuki, za pracę badawczą „Mój rodzinny kraj i szistdesiatnyctwo na Ukrainie”. Naukowi opiekunowie konkursowiczek: Olha Illiwna Jewsiukowa, wykładowczyni języka i literatury ukraińskiej Ługańskiego Kolegium Budownictwa, Ekonomii i Prawa, zasłużona nauczycielka Ukrainy, oraz Wasyl Fedorowycz Wakulenko, wykładowca katedry dyscyplin społeczno-humanitarnych Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuki. Na Ługańszczyźnie narodzili się i rozkwitli wybitni talenty państwa ukraińskiego: działacze państwowo-polityczni, kosmonauci, pisarze, dziennikarze, naukowcy, wojskowi, artyści, śpiewacy, muzycy, aktorzy, lekarze i sportowcy. W szczególności są to: Borys Hrinczenko, Nadia i Iwan Switłyczni, Mykoła Rudenko, Wasyl Hołoborodko i inni. Rozumiemy, że musimy być godnymi potomkami sławnych przodków. Mamy za co kochać rodzinny kraj i mamy z kogo być dumni!
Młodzi ługańczycy — uczestnicy konkursu „Mój rodzinny kraj”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...słyszę zniekształconą. Dlatego proszę, jeśli to możliwe, o przesłanie mi książki Ju. Muszkietyka „Ukraina nad przepaścią”. Będę bardzo wdzięczny.
Z poważaniem
Mykoła Maksymowycz PIATENKO, wieś Stećkiwka, rejon sumski, obwód sumski
Szanowna Redakcjo „Słowa Proświty”!
Pragniemy szczerze Wam podziękować za ten tytaniczny trud, który wykonujecie od tylu lat, za tę codzienną walkę, którą prowadzicie — walkę przeciwko kulturowej, duchowej, intelektualnej i językowej okupacji Ukrainy, trwającej przez stulecia, przeciwko obojętności, wojowniczemu nieukowi, a niekiedy po prostu agresywnej głupocie, przeciwko celowemu, świadomemu i dobrze opłacanemu „formatowaniu mózgów”, które narzuca się narodowi ukraińskiemu we wszystkich dziedzinach życia, wszelkimi możliwymi i niemożliwymi środkami. Bezgraniczną czcią i szacunkiem zasługują odwaga, wytrwałość, zasadniczość i śmiałość, które okazujecie w te ciężkie dla naszego Państwa czasy. A jeszcze — Wasza ofiarność. Bo poświęcacie osobisty czas, uwagę i środki, które mogłyby przeznaczyć na własne rodziny, życie osobiste, własne sprawy. Rozumiemy to i głęboko cenimy. W świecie, w którym przeważająca większość ludzi jest zaabsorbowana wyłącznie własnym fizycznym przetrwaniem i zdobywaniem swojej „biologicznej normy”, tylko nieliczni są zdolni przejmować się wysokimi ideami i kwestiami dobra wspólnego. Kwestiami zachowania i rozwoju narodu w ogóle, ocalenia jego godności oraz własnego, niepowtarzalnego oblicza i charakteru. I w imię tego celu, żyjąc o chlebie i wodzie, dniami i nocami siedzicie w archiwach, szukając ważnych dokumentów i świadectw historycznych, odnajdujecie i przesłuchujecie świadków ważnych wydarzeń historycznych za dnia, a nocami systematyzujecie, analizujecie całą masę zebranego materiału i piszecie artykuły oraz rozprawy naukowe, które są bezcenne. Odnajdujecie, łączycie ze sobą i jednoczycie najlepsze, najwybitniejsze umysły naszej epoki. I przekazujecie ich myśli i poglądy nam, Waszym czytelnikom. Budzicie świadomość narodu, zmuszacie go do myślenia, przywracacie mu trzeźwy stan… Na to zdolna jest tylko prawdziwa elita narodu, jego duchowe jądro, którym jesteście Wy i podobni do Was podwижники. Szczególnej wdzięczności zasługują Wasze wysiłki w wypełnianiu próżni informacyjnej, która obecnie występuje na Ukrainie w odniesieniu do wydarzeń kulturalnych, gospodarczych, politycznych i naukowych. Wasze artykuły są bogate w informacje, niezaangażowane, rzeczywiście analityczne i obiektywne. Pomagają czytelnikowi zorientować się w rzeczywistej sytuacji, która ukształtowała się w Ukrainie, zapoznać się z jej fachową, szczegółową oceną, wolną od informacyjnego „szumu i śmieci”. A także dowiedzieć się o ważnych i interesujących wydarzeniach oraz osiągnięciach w życiu kulturalnym Ukrainy. A co najważniejsze — dajecie nam nadzieję na lepsze, nie pozwalając opuszczać rąk i popadać w rozpacz! Wasza postawa, poglądy i czyny służą ludziom za godny przykład do naśladowania! Nisko Wam się kłaniamy i mnogich lat! Z niecierpliwością oczekujemy naszych spotkań w Nowym 2012 roku, który, mamy nadzieję, będzie dla Ukrainy lepszy niż dwa poprzednie i przyniesie pozytywne zmiany. Choćby w świadomości ludzi! Z szczerym szacunkiem i najlepszymi życzeniami,
T. I. SYWOKIŃ, O. W. FYRJAJEWA, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Дорога редакціє “Слова Просвіти”! Щойно дочитала останнє число найдорожчої мені газети і не' гайно відгукуюся на заклик про пе' редплату на 2012 рік. Ціна, звичай'-но, для мене дуже велика, бо маю пенсію всього 900 гривень. Але без “Слова Просвіти” життя не уявляю. Адже це справжній, постійно дію' чий університет, це єднання всього Українства! Розумію, чому Ви змушені збіль' шити ціну передплати. Матеріальні проблеми вимагають того… Та й наклад у нинішньому році нашої прекрасної газети, на жаль, не зріс (хоч і ціна була мізерна…). Чому ж мало людей її передплачува' ли? Відповідь ясна: не ціна відлякує, а бракує досвіду постійного читан' ня, постійної самоосвіти… У мене цей досвід ще зі шкільних років, коли мала щастя жити поряд з рідним татком — Вчителем від Бога. У 1947 р., відбувши 10'річну каторгу на Печорі, він повернувся до нас, рідних. Він був взірцем Людини — ППП (патріотизм, порядність, про' фесіоналізм). Усе вмів робити! А го' ловне — постійно вчився, бо читав!.. Висилаю квитанцію (копію) пе' редплати на весь 2012 рік. Хочу від
Вас одержати хоч одну з тих 5 кни' жок, але найбільше бажаю мати “Шевченкіану”! З величезною пошаною до всіх Авторів і Видавців “Слова Прос' віти” і з вдячністю за Ваш тита' нічний труд — Ніна Павлівна ВІТУШКО, м. Кролевець Сумської обл.
Добрий день, шановна редакціє! Передплачую “Слово Просвіти” з того пам’ятного дня, коли вперше познайомився з Києвом і киянами. Не писатиму, яке вражен' ня справила на мене столиця Укра' їни. Поділюся своїми мріями. Мрію, коли в газетних кіосках, на розкладках в метро в достатній кількості вільно можна буде купити газети “Голос України”, “Україна молода”, “Літературна Україна”, “Слово Просвіти”, “День”, “Розбу' дова нації”, “Свобода” та ін. Мрію, коли на рекламних щитах замість тексту: “Читайте газету “Сегодня” буде: “Передплачуйте “Слово Просвіти”, бо це — Ваша га' зета!” Мрію, коли суперактивні тор' говці в електропоїздах виголошу' ватимуть: “Морозиво! Горішки! Пи' во!” Мрію, коли кияни співатимуть на Хрещатику українські пісні. Мрію, коли пасажири в Київсько' му метрополітені питатимуть при ви' ході з вагона: “Ви виходите на нас' тупній зупинці?”, а спілкуючись між собою, відчуватимуть себе громадя' нами української, а не іншої держави. Отже, в цьому напрямку і пра' цює наш культурологічний тижне' вик. Висилаю Вам ксерокопію або' немента з передплатою на перше півріччя 2012 року “Слова Просві' ти”. Якщо є така можливість, прошу надіслати мені книгу “Без мови — немає нації” з “Бібліотеки “Слова Просвіти”. Шанобливо — Анатолій Леонтійович ГРЕЧКА, смт Чутове Полтавської обл.
Шановна редакціє газети “Слово Просвіти”! Я виписую Вашу газету ще з тих часів, коли вона була на 4'х сто' рінках. У наш час це єдине джерело, з якого можна почути правду. Але я довго жив у Росії й українську історію
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Kod pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek; na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279'49'47, Jewhen BUKET 279'39'55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalija SKRYNNYK 278'01'30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny:
Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279'49'47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270'55'57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278'63'69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278'63'69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279'41'46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 2 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301242 Nakład w październiku — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe