Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «PIELĘGNUJMY DUCHOWOŚĆ W SŁOWIE!», s. 1

PIELĘGNUJMY DUCHOWOŚĆ W SŁOWIE!

Слово Просвіти, №42 за 2011 рік

Dokończenie. Początek na str. 1 głosem w utworach Leonida Kononowycza oraz folklorystyczny modernizm w powieściach młodej pisarki Tani Malarczuk. Jednak to nie oni, niestety, wpływają obecnie na czytelnika, a nadmiernie rozreklamowane wprawki tak zwanych postmodernistów, dlatego wieczorami słyszymy nie młodzieżowe śpiewy, lecz splugawiony język i pijackie wrzaski w parkowych zaroślach. Dlaczego tak się stało? Przecież nasza nowa literatura rozpoczynała się od protestu przeciwko sowieckiej sztywności i martwemu socrealizmowi, i były to nowatorskie utwory Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymjuka, Wiktora Neboraka, Hałyny Pahuciak, a erotyczne nowele i wiersze Ludmyły Taran oraz Wiktorii Stach wysławiają nie lubieżność i seksualne zboczenia, lecz zdrową cielesną miłość, z której rodzi się to, co najdroższe — dzieci! A stało się tak z tego powodu, że zawsze byliśmy skłonni przeciwstawiać tradycyjność modernizmowi i odwrotnie, i zupełnie zapomnieliśmy, że jedynym wspólnym wrogiem dla obu kierunków jest przeciętność. Prawdziwa sztuka stale przebywa w bliskim sąsiedztwie z przeciętnością, a ona jest podstępna. Kryje się za tarczą modernizmu lub tradycjonalizmu — nazwiskami Przybyszewskiego, Joyce’a czy Kafki, i nie przekonasz pseudomodernisty, że te autorytety wyrosły na głębokich tradycjach swojej kultury narodowej, a pseudotradycjonaliści, którzy chowają się za Szewczenkę lub Tołstoja, nie są w stanie pojąć sekretów wieczności ich utworów. Za to wszyscy oni gorliwie ćwiczą się w sztuce znieważania cudzych bogów. Przeciętność nie potrafi tworzyć połączeń z tradycji i nowatorstwa, bo jest zdolna jedynie tworzyć erzace według przepisu jakiegoś kierunku. Jest ona przebiegła — usypia rozum artysty narkotykiem śliniącego się patriotyzmu, jest też okrutna — pragnie wyrzucić za burtę sztuki prawdziwy talent i wciąga nieoświeconych w swoją wiarę, jak ci szulerzy na bazarach, którzy zachęcają do gry w czarną lub białą kartę. Czy Ukraina zdoła wytruć w swoim łonie wirusa przeciętności i wyprowadzić na arenę pisarzy, którzy staną w jednym rzędzie z najbardziej utalentowanymi światowymi twórcami. Jestem pewien: zdoła. Jeśli przywróci z marginesu zignorowanych mistrzów pióra i postawi ich na należnym im miejscu. Ze smutkiem trzeba stwierdzić, że z procesu literackiego niemal zniknął gatunek powieści historycznej, co zwiastuje katastrofę duchową, wszak tylko pamięć historyczna przekształca ludność w naród. Ukraińska powieść historyczna ukształtowała się w niewoli, dlatego niektórzy dzisiejsi sceptycy deklarują: komu potrzebna jest teraz beletrystyka historyczna, kiedy dostęp do źródeł jest otwarty i żadne fundusze specjalne już nie istnieją? Ulana WOLIŃSKA Zdjęcie Olesia DMYTRENKI W dniu Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy w Ukraińskim Domu odbyły się uroczystości z okazji 20-lecia Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Przez dwadzieścia lat liceum znajduje się wśród liderów branży edukacyjnej, wychowuje i kształci duchową elitę państwa. Uroczystość otworzył biskup Eustratij, sekretarz Świętego Synodu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Wręczył on nagrody kościelne — order równego apostołom księcia Włodzimierza dyrektor liceum Hannie Sazonenko oraz nauczycielkom — Hałynie Marczuk, Katerynie Balosi. A także przekazał w prezencie liceum „Biblię” w kosztownej oprawie. „Nieprzypadkowo wybierałam ten święty dzień. Pod bożą opieką Pańskiej Matki bądźcie szczęśliwi na swojej ukraińskiej ziemi — zwróciła się dyrektor liceum, nauczyciel ludowy Ukrainy Hałyna Sazonenko. — Nasze liceum było pomyślane jako marzenie o Ukrainie, o wolności i niepodległości. 1123 moich odnoszących sukcesy uczniów — to narodowa elita Ukrainy, która dumnie stoi dzisiaj”. Rozbrzmiewało mnóstwo ciepłych słów, życzeń dla zespołu liceum, uczniów i absolwentów placówki oświatowej. W imieniu Prezydenta zebranych powitał Jurij Pawłenko, pełnomocnik ds. praw dziecka. Od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy — Le- Oczywiście, niewola bardziej natarczywie skłania do walki: walka mobilizuje do pracy, a jej dominującym bodźcem jest patriotyzm. W niewoli tworzyła się literatura patriotyczna, a innej nie chcieliśmy znać: wyraz miłości do Ukrainy w słowie artystycznym stał się obowiązkowy dla uczciwego pisarza. W tym tkwi siła i słabość naszej literatury, ponieważ stawała się ona narodowo zaangażowana, kameralna i nie zawsze interesująca dla świata zewnętrznego. Ale czy miało nas obchodzić, jaka jest recepcja ukraińskiego słowa artystycznego wśród obcych, kiedy zniewolone społeczeństwo potrzebowało nie elegii, a bojowych hymnów? Ukraińscy pisarze byli powołani, by budzić naród do walki o wolność, i dlatego nasz czytelnik przyzwyczaił się wsłuchiwać bardziej w łoskot kamieniarskich młotów niż w miłosny szelest zwiędłych liści, raczej wolał wygłaszać wezwania „Czy będzie sąd, czy będzie kara?”, niż upajać się czarami nieumytego nieba, zaspanych fal i szelestu trzcin. Poziom literatury u wszystkich podbitych narodów był miarą ich gotowości do samodzielnego życia. W jakiej formie powinna istnieć ukraińska literatura obecnie? Oczywiście, wezwania do bezlitosnej walki z wrogiem przygasły, ale kwestia całkowitej wolności jest aktualna również dzisiaj. Czy więc mają być wolni od patriotycznego obowiązku dzisiejsi śpiewacy? Nie, problematyka narodowa nie straciła swojej głębi, a pisarze nie śmią stać się obojętni na życie społeczne, na zachowanie pamięci historycznej. Muszą nadal przemyśliwać te drogi, którymi wędrował los narodu i stał się w końcu losem współczesnego pokolenia. Przeszłość bowiem jest nieodłączną cząstką naszego życia, zawsze stoimy pośrodku między przeszłością a przyszłością, niczym w centrum widnokręgu, i gdyby zdarzyło się to, co najstraszniejsze — utrata pamięci narodowej — nasz naród stałby się nagle prymitywną biologiczną masą, zdolną postrzegać świat, lecz niezdolną przekazać przyszłemu pokoleniu nabytego doświadczenia, zakodowanego w materii miłości i nienawiści. Historia umownie dzieli się na „było”, „jest” i „będzie”, jednak wszystkie te kategorie czasowe leżą w jednej płaszczyźnie nieprzerwanego i wiecznego życia narodu, w którym każdy moment w kategorii „było” i „jest” stał się zalążkiem dla swojego pomnożenia w kategorii „będzie”. Dlatego tak droga jest nam historia i nie mniej droga współczesność, która na naszych oczach staje się historyczną. Nasze młode państwo może prawdziwie ugruntować się w świecie przede wszystkim duchowością — niepodobną do innych, a przez to interesującą, wszak materialnym dostatkiem Europy dzisiaj nie zadziwisz. Kultura to jedyna nieprzeciętna, wyjątkowa siła naszego narodu, która znajduje się w stanie ściśniętej sprężyny przed uwolnieniem. W zdemoralizowanym świecie, gdzie za zabójstwo jednego człowieka karzą śmiercią lub dożywotnim więzieniem, a za zniszczenie całego narodu nagradzają tytułem prezydenta, kiedy wyprowadzone z moskiewskiej niewoli narody zaczęły modlić się do złotego cielca, a wartość miłości do Ojczyzny mierzy się brzęczącą monetą, kiedy zmęczeni niedostatkiem ludzie przeklinają własną wolność i kary Bożej się nie boją — przez taką nieprzeniknioną ciemność przebija się z przyszłości majestatyczny obraz ciekawej, harmonijnej i patriotycznej literatury, za pomocą której będziemy zdolni stanąć do walki zarówno z własnym degeneractwem, jak i z cudzoziemską pogardą. Musimy malować naszą Ukrainę niczym narzeczoną w wianku, bo przecież nie ma na świecie piękniejszej ziemi, a przy tym tłumić w sercu srogi ból od uświadomienia sobie, że nasz naród wyszedł z niewoli chory, z bolesnymi czyrakami na ciele, i nie wiadomo, ile potrzeba czasu, aby go wyleczyć. I nie wątpiąc, twierdzę: nie ma lepszego środka na uzdrowienie narodu niż pielęgnowanie duchowości w słowie. Jednak czasem strach przenika duszę, że te siły, które mogłyby zwolnić sprężynę, marnieją w nieprzeniknionym pesymizmie, i te błogosławione chwile, w których mógłby nastąpić wybuch Kultury, bezgłośnie mijają i, nie daj Boże, sprężyna w ściśniętym stanie przeżre się z czasem rdzą. Nie mamy prawa do tego dopuścić. Nadeszła najwyższa pora ogłosić nową wojnę — histerii, nihilizmowi, dekadentyzmowi, w której nasza broń stanie się już nie środkiem niszczenia wrogów, a skalpelem do leczenia zranionych w boju towarzyszy broni. Adresuję te słowa do młodych i już nie tak młodych kolegów, którzy zbyt głęboko utknęli w negatywie i wydobyć się z niego nie mogą — tak starannie wyciskają z ciała chorego narodu ropne wrzody, że już niczego, oprócz smrodu rozkładu, nie czują, więc chcę im przypomnieć, że w o wiele gorszych czasach, w niewoli, nasi mistrzowie słowa tworzyli niepowtarzalne w swym pięknie sady wiśniowe i bezkresne pole w śnieżnej zawiei, i czary poleskich puszcz, i muzykę Aridnyka w karpackich źródłach — i wołam ja w ślad za Mykołą Woronym: dajcież, dajcie ukraińskiej poezji choć skrawek błękitnego nieba, wszak na naszej ziemi mieszkają nie tylko alkoholicy w zaplutych akademikach i schizofrenicy w szpitalach psychiatrycznych, i istnieją nie tylko zwierzęca żądza, karaluchy, wymiociny, ale i nieskalane przebiśniegi-pierwiosnki — czyste łzy zimy! Na przełomie tysiącleci muszą nastąpić kardynalne zmiany w duchowym życiu ludzkości. Pierwszy przełom dał światu religię chrześcijańską, drugi — odrodzenie ludzkiego rozumu, a trzeci da wolność wszystkim narodom. Nasze pokolenie jest najszczęśliwsze na świecie: doczekało się Wolności. Wiosną 1997 roku pojawiła się na niebie kometa — ta sama, która dwa tysiące lat temu obwieściła światu narodziny Mesjasza. Obecnie obwieściła wszechludzką wolność. Więc badacze, którzy będą przemyśliwać nasz czas, zapiszą w swoich księgach, oprócz innych rzeczy, także i to: Ukraińcom, którzy żyli na przełomie Drugiego i Trzeciego tysiąclecia, przypadło szczęście ogłosić Niepodległość swojego państwa i ujrzeć na niebie znak Chrystusowy. Czekam na muzykę wielkanocnych dzwonów w naszej literaturze i sam, choć siedzę już na saniach, nie wypuszczam z rąk żeliwnego bijaka. Roman IWANICZUK, m. Lwów. 18 października trwało omawianie pisarskich problemów twórczych i organizacyjnych, odbywały się wybory nowego przewodniczącego NSPU. Ale opinie się podzieliły: na Wiktora Baranowa zagłosowało 156 delegatów, na Wołodymyra Jaworiwskiego — 149, na Leonida Tałałaja — 14. Za miesiąc odbędzie się powtórne głosowanie. O przebiegu pisarskiego zebrania czytajcie w następnym numerze „SP”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn