Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

NA WEZWANIE SERCA

Слово Просвіти, №42 за 2011 рік

We wsi Zaturce na Wołyniu gościnnie otworzyło swoje podwoje dla zwiedzających Zaturieckie Muzeum Pamięci Wiaczesława ŁYPIŃSKIEGO (1882—1931) — wybitnego historyka, oryginalnego filozofa, politologa, męża stanu Ukrainy pierwszej tercji burzliwego XX wieku. Natalia HATALSKA, wiodący pracownik naukowy Zaturieckiego Muzeum Pamięci Wiaczesława Łypińskiego Na ścianie budynku pojawiła się marmurowa tablica pamiątkowa z płaskorzeźbą Wiaczesława Łypińskiego i napisem: „W tej posiadłości minęły dziecięce i młodzieńcze lata wybitnego historyka, politologa, ukraińskiego męża stanu Wiaczesława Łypińskiego” (rzeźbiarka — Iryna Daciuk). Na lewo od wejścia znajduje się tablica ochronna: „Posiadłość rodziny Łypińskich. Zabytek historii o znaczeniu narodowym”. Ten status malowniczemu zakątkowi starej ukraińskiej wsi, z którego bierze początek rzeka Turia, nadano jeszcze w 2001 roku, ale otworzyć muzeum dla zwiedzających udało się dopiero teraz. Impulsem do aktywnego działania była stanowcza decyzja przewodniczącego Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Borysa Klimczuka przy wsparciu przewodniczącego rady obwodowej Wojtowicza oraz środki przydzielone przez Gabinet Ministrów Ukrainy, za co wołyńscy muzealnicy są wdzięczni kierownictwu obwodu i państwa. W ciągu zaledwie dwóch (!) miesięcy dokonano niemożliwego: ukończono wszystkie wieloletnie prace budowlane przy wielostronnie doświadczonym domu na terenie posiadłości Łypińskich i zagospodarowano trzy kondygnacje budynku — parter, piętro oraz piwnicę. Nowoczesnym sprzętem i dużym nakładem sił ludzkich w przeddzień otwarcia uporządkowano teren przylegający do budynku, postawiono solidne ogrodzenie, posadzono wiecznie zielone drzewa i krzewy, wieloletnie kwiaty, zasiano trawnik. Wieczorem budynek oświetlają latarnie uliczne o fantazyjnych kształtach, w dzień zwiedzających zapraszają ścieżki wyłożone kostką brukową. W muzeum przewidziano cztery sale ekspozycji stałej, jedną na wystawy czasowe, a duże przestronne pomieszczenie z wyjściem na otwarty taras to sala konferencyjna. W ekspozycji, oprócz biografii Wiaczesława Łypińskiego, szeroko przedstawiono informacje o innych przedstawicielach tej rodziny, w szczególności o rodzicach — Kazimierzu i Klarze, wuju Adamie Rokickim, bracie Stanisławie — znanym uczonym, agronomie-selekcjonerze oraz jego potomkach, wybitnych przedstawicielach nauki ukraińskiej i polskiej, pisarzach, działaczach społeczno-politycznych i państwowych początku XX wieku. Nakreślono tu również tło historyczno-etnograficzne Zaturzec — rodzinnej wsi Wiaczesława Łypińskiego, której ziemia przygarnęła swojego wielkiego syna także po śmierci. Jedna strona ekspozycji poświęcona jest wybitnej postaci historycznej, która urodziła się we wsi Zaturce, fundatorce Akademii Kijowsko-Mohylańskiej — Halszce Hulewiczównie. Wracając do historii, zauważmy, że w minionych latach liczne apele do naszych władz w sprawie aktualności muzeum w Zaturcach nie przynosiły pożądanego rezultatu. Początkowo argumentem przeciwko zachowaniu posiadłości i stworzeniu placówki muzealnej były zarzuty „Ukraińców”: po co wam, mówiono, Polak, pan? (Dokładnie tak, jak w czasach Rewolucji Ukraińskiej, kiedy Centralna Rada odmówiła usług tego „pana” i „Polaka”). Potem inna przyczyna: nieracjonalnie jest odnawiać na wpół zrujnowany dom na obrzeżach wsi — taniej wznieść na potrzeby muzeum „fiński domek” w centrum i tam umieścić przekazane już przez rodzinę Łypińskich z Polski eksponaty. Krytykowano, nie akceptowano, ignorowano, otwarcie lekceważono także inicjatorów powrotu imienia Łypińskiego na Ojczyznę. Aż do momentu, gdy swoje ważne słowo wypowiedzieli w 1992 roku uczestnicy Międzynarodowej konferencji poświęconej W. Łypińskiemu: „Jeśli w jednym z pokoi tego domu stała trumna z ciałem Wielkiego Ukraińca — to już jest argument na korzyść zachowania i renowacji budowli jako memorialnej” (Jarosław Pelenski, Prezydent Wschodnioeuropejskiego Instytutu Badawczego im. W. Łypińskiego w USA). Potem jednak pojawiła się decyzja o stworzeniu we wsi Zaturce oddziału obwodowego muzeum krajoznawczego, wyznaczono kierownika i stróża. Podejmowano próby odnowienia także parku — zabytku sztuki ogrodowo-parkowej o znaczeniu obwodowym, a ówczesny i obecny przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej B. P. Klimczuk wziął nawet udział w sadzeniu młodych drzew w alei orzechowej (ludzka pamięć utrwala dobre uczynki tak samo, jak i nieprawe). Miejscowi krajoznawcy niestrudzenie szukali eksponatów, kontaktowali się z krewnymi historyka w Polsce, zapraszali ich na różnorodne uroczystości związane z uporządkowaniem cmentarza katolickiego i odnowieniem na nim grobu W. Łypińskiego. W prasie oraz zbiorach konferencji naukowo-praktycznych pojawiły się liczne publikacje poświęcone W. Łypińskiemu oraz aktualnym problemom dotyczącym stosunku społeczeństwa i władzy do jego dziedzictwa intelektualnego oraz należytego uczczenia. Uściśleń, uzupełnień, a miejscami i przeróbki wymagają poszczególne węzły ekspozycji, niemal pusta jest sala memorialna. Że ten nieuzasadniony pośpiech pociągnie za sobą sznur małych i wielkich problemów — wiedzieli wszyscy. Jednak na zaniepokojoną uwagę muzealników dotyczącą nierealności terminów stworzenia ekspozycji w tak krótkim czasie, tym bardziej w niewyremontowanym, wilgotnym pomieszczeniu — padło kategoryczne: „To decyzja polityczna”. A mądrze byłoby dać możliwość budowlańcom zakończyć swoje prace, a artystom-plastykom — głęboko przemyśleć materiał i otworzyć muzeum w przeddzień 130. rocznicy urodzin W. Łypińskiego, czyli w kwietniu 2012 roku. Ale cóż poradzić, takie są ukraińskie realia dnia dzisiejszego: muzea coraz częściej budują nie specjaliści-muzealnicy, a politycy. Chce się wierzyć, że nasza władza posłucha także życzeń krewnych W. Łypińskiego oraz krajoznawców w sprawie propozycji kijowskich naukowców i rzeźbiarzy, którzy są gotowi na własny koszt wznieść godny pomnik uczonemu na polskim cmentarzu: na grobie — krzyż, jak należy, a obok — pomnik W. Łypińskiego, który jakby „wyrasta” z rodzinnej ziemi, a ramieniem podpiera łuk-niebo państwowości Ukrainy. Niechby do dyskusji i uzgodnienia tego projektu dołączyła wołyńska społeczność, artyści, aby imię Wiaczesława Łypińskiego potężnie zabrzmiało na całe państwo, na cały ukraiński świat. Bo przecież nie może jednoosobowo nawet najwyższy urzędnik decydować, jaki ma być pomnik i kto będzie jego autorem. Tak samo jest z obwodową nagrodą imienia Wiaczesława Łypińskiego, dopiero co ustanowioną. Gdzie można zobaczyć regulamin jej przyznawania i kto wchodzi w skład komitetu ds. przyznawania nagrody? Czy społeczność brała udział w dyskusji nad kandydatem do nagrodzenia? Przecież godnych pretendentów wśród naukowców, pisarzy, dziennikarzy, organizatorów corocznych międzynarodowych konferencji — nie brakuje. I sprawiedliwym byłoby wyróżnienie nie tych, którzy świadomie dopiero teraz dołączają do imienia W. Łypińskiego, a prawdziwych orędowników na tym polu. Dlatego też jest gorzko z tego powodu, że zrobiono wielką i piękną rzecz, ale okazuje się, że stoi za tym polityczne zamówienie. Kochajmy więc Ukrainę, jak W. Łypiński — na wezwanie serca, a nie na zamówienie — i szanujmy siebie, nie zważając na możliwe konsekwencje.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn