Gazeta Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki STYCZEŃ, nr 1 (43) 1998 ROK
ібн рин і-й ий
ж
Nie opuszcza nas nadzieja i jednoczy nas ramię przy ramieniu!
Drodzy Przyjaciele!
Rікі
Р, "УК
я
WITAMY Was z Nowym 1998 ROKIEM!
SZCZĘŚCIA WAM,
ZDROWIA, SUKCESÓW,
ODNOWY
PEWNOŚCI SIEBIE!
Najważniejsze wydarzenie stycznia 1998 – 80-lecie bitwy pod Krutami
KRUTY – symbol ukraińskiej państwowości i antybolszewizmu. To, jak Ukraina obchodzić będzie tę datę, da nam pełny obraz tego, czy nasza młoda państwowość uwolniła się od komunistycznej ideologii, czy też naszym politykom wystarczy odwagi, by uznać, że 29 stycznia 1918 roku to początek nieogłoszonej wojny rosyjskiego bolszewizmu przeciwko niepodległej Ukrainie.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. H. Szewczenki utworzyło społeczny komitet organizacyjny na uczczenie 80-lecia bitwy pod Krutami, w skład którego weszli przedstawiciele Ruchu, KUNU, Fundacji im. Olżycza, KUIN-u, innych organizacji społecznych, a także pracownicy ministerstw obrony, oświaty i kultury, obwodowych administracji państwowych obwodu kijowskiego i czernihowskiego oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Opracowano plan działań,
który, w szczególności, |
hi
przewiduje przeprowadzenie uroczystego wieczoru MŁODZIEŻY wojskowych szkół oficerskich i poborowych, organizację żałobnego przemarszu, nabożeństwa żałobnego i wieców w Kijowie oraz w Krutach, położenie kamienia pamiątkowego w miejscu bitwy pod Krutami pod przyszłą budowę kaplicy, wykonanie i umieszczenie tablicy pamiątkowej na budynku dawnej szkoły starszin w Kijowie (ul. Moskiewska), otwarcie muzeum Bohaterów Krut, wydanie pamiątkowej księgi W. Korotkiego i O. Bożka «Styczeń 1918. Kruty», organizację «okrągłych stołów» i konferencji prasowych – SŁOWEM, opracowano
cały program, by przekazać ludziom w pełni nieprzemijające znaczenie tego wydarzenia w historii Ukrainy
Jeszcze w połowie lata Proświta zwróciła się do administracji prezydenta i struktur rządowych z propozycją, aby 80. rocznicę bitwy pod Krutami uczcić na najwyższym szczeblu państwowym. Wysokie instancje jednak ODPOWIEDZIAŁY milczeniem. Milczenie to okazało się zadziwiająco wieloznaczne i wymowne: najwyraźniej nasi władcy jeszcze nie zdecydowali, jaką Ukrainę budują, podobnie jak oczywiste jest i to, że recydywy bolszewizmu o prorosyjskich barwach są wciąż zbyt silne i mogą stać się diagnozą dla wielu z TYCH, którzy ogłaszają siebie kibicami demokratycznej, niepodległej Ukrainy.
W ciągu minionego roku widzieliśmy najwyższych urzędników rządowych na koncertach Kobzona, Ihora Krutoja, Filipa Kirkorowa, w towarzystwie starzejącej się „Anżeliki, marchizy Aniołów”, ale ani razu – wśród ukraińskiej patriotycznej społeczności, czyli wśród nas, z wami, proświtian i ruchowców, członków KUTNU i KUNU, wśród nas, którym nie jest obojętna wola i los narodu ukraińskiego. Cóż, ci, którzy stali w łańcuchu Zjednoczenia, którzy się nie bali, którzy czuwali
powinni byli nas widzieć,
kijowian, na Placu Sofijskim, pod murami Rady Najwyższej w gorące sierpniowe dni
GKCzP. Nie po raz pierwszy zdrada z góry? Wiemy, jak odpowiedzieć: uczyła nas tej odpowiedzi Historia. Uczyły nas dzieci niepodległości – UCZNIOWIE! i studenci, którzy złożyli swoje młode GŁOWY, przelali młodą krew na krutońskim śniegu.
Zbierajmy szeregi, bracia!
Ljubow Hołota
Ciąg dalszy na str. 5
Bądźcie z nami! Indeks prenumeraty – 306 17!
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Ю
й
а З 1 ЛЯ
пі 1
п КО
яд
в - і Н - .-й РУ -а прізчня 4 -. бо ПР Р - - ї їв 5.
Р ОН
А ИАСУЯ, 914 ЗРОРОВЯ!
Слово ПРОСВІТИ
ол 0 вні нн
Михайло Лукінюк
(68/56 ЗОЄ/Об ЯРИ,
оіфИнЯ брериаюувнт м Р ..22
«Последний день перед Рождестявом прошел. Зимняя, ясная ночь наступила. Глянули звезб. Месяц величаво поднялся на небо
посветить добрьом людям и всему миру, чтобь: всем бьшо весело колядоват.ь...»
Микола ГОГОЛЬ. «Ночь перед рождеством»
По щастю, моя люба Буковина, де я народивсяї виріс, де народжувалися були поховані мот пращури, дещо «спізнилася» зі вступом до Союзу. А тому заповзяті будівничі «нового мира» не встигли понівечити та знищити там усе настільки, як це мало місце В інших регіонах України. Особливо це стосувалося духовної царини, яка взагалі не так швидко піддається руйнації, як, скажімо, набутки матеріальні. А тому й донині живуть іще там традиції, що складалися упродовж столпь, зокрема й відзначання Різдвяних свят. Дитячі спомини про це дуже урочисте г водночас веселе святкування на все життя залишили незгладимий слід у моєму серці
Із наближенням Свят-вечора моя дитяча душа сповнювалася якимось особливим відчуттям урочистості й незбагненної таємничості. | коли під столом вимощувалися аном уявлювані ясла | коли стіл, у суворій відповідності з багатовіковимим канонами, заставлявся особливими стравами, з деякого погляду, може, навіть чудернацькими (як би ви поставилися, скажімо, до смажених з великою кількістю цибулі на олії. оселедців? р-р - чи не так? А насправді - пальці п лизуєш!). | коли під час головного діЙСТВа
- колядування - разом із старанним виспівуванням священних, хоча и - з огляду на малоліство - не завжди зрозумілих слів, душа теж сповнювалася якоюсь трепетною святістю.
8 міру наближення жаданої хвилини нетерплячка непомірно зростала, ї ми, мов застояні у осоружному загоні лошата, що з подихом вітру відчули паморочливі пахощі соковитого лугу, нетерпеливо тупцяли, плутаючись попід ногами у заклопотаних матерів, вешталися по хаті чи подбір'ю у марному
с
ат!
ЗЕМЛІЛЕКЗРІКЕЗНОВИЙЕЯНЛРОДИБСЯ
намаганні прискорити неспішний плин часу. Врешті-решт не витримували і вкотре запитували:
- Мамо! Можна вже йти?
- Зачекай, дитино, ще зарано. Прислухайся, як почуєш перших колядників, то й собі рушиш. |
- То що ж я вколядую, як сидітиму тут, коло вас! - перечить, аби останнє слово було за ним, невдоволене «лоша», однак
прислухається. .
Ось десь неподалік зарипіли вулицею чиїсь легкі та квапливі кроки.
- О, чуєте, до суадів уже пішли! - напирає «лошатко».
- Та ні, То, певно, суадка Марія поспішає з ферми. Бідна жінка, не має спокою ні в будні, ні в свята зі своїми телятами. Які я оце з тобою.
Та воно й саме знає це, але так уже нестерпно хочеться вирватися нарешті у той чарівний простір, що невтримно манить зараз уах дітлахів рідного села, яке на ту пору притихло в сутіні, мов зачароване царство Який то вечір! Глибокий оксамит неба як ніколи рясно засіяний безліччю яскравих діамантів - сьогоднінавіть зазвичай байдужо-холодні зорі пустотливо-заклично виблискують якимось особливим, теплим сяйвом. А їх поважний опікун місяць по-молодечому лукаво позирає на землю, очікуючи, коли щедро висріблений його сяйвом пухкий сніжок весело зарипить під жвавою ходою перших дівчат-колядниць
|в тому фібляатому водоспаді небесних променів звичний удень альський краєвид стає справді казковим видивом. На тлі сліпучої нескінченності снігу та невимірної глибини цічного неба з-попід темних, наче підмальованих, стріх якось особливо заклично світяться яскраві вікна чепурних хат Наче казкові персонажі, застигли, крислато розкинувши розпушені інеєм руки-віття, вуличні верби, відкидаючи на срібне покривало снігу свої таємничо-чудернацькі тіні. Далеко за городами виблискує упокорений блискучим льодяним панцирем улюбленець сільської! дітвори норовливий Сирет, а за ним таємничо-мовчазним велетом нависає місцева
Джомолунгма із дещо дивакуватою назвою - Глюжа А разом з усіма нами все це и складає той єдиний і неповторний куточок на землі - наше рідне село Черепківку. 10т зараз усе це дощенту просякнуте незрівнянним передчуттям Чарівності, Татниг Святості різдвяного вечора
Подібним настроєм повниться усе живе довкіл Навіть сердитий Бровко, зранку спозираючирадісно-заклопотане порання господині, поволі и сам перейнявся якимось дивовижним відчуттям, що, мов таємничо-незбагненні пахощі, подразливо лоскоче иого чутливі ніздрі Ось він нервово заметушився, дрібно дзеленькаючи ланцюгом, ! кілька разів хрипко гавкнув, Але не відстрашливо, як бувало завжди, коли чув наближення чужих, а навпаки, заклично Інавть заскавчав, догідливо вимахуючи хвостом, ніби запрошуючи не проходити мимо. Чекати довелося недовго - ледь скрипнула хвіртка, почулося легке дріботіння прудких ніг, | майже одразу під завбачливо прометеними від снігу Вікнами почулося довгоочікуване
- Пане господарю, можна заколядувати"?
А вже хвильку по тому срібно-кришталеві дзвоники схвильованих дитячих голосів протяжно затягли
- Б-о-г п-р-е-д-в-і-ч-н-и-и н-а-р-о-д-и-в-с-я-
Почалося! Господи, дякуємо тобі, що, дбаючи щоденно про хліб наш насущний, не забуваєш про наші душі, бо це - справді таки незабутнє.
Та найбільш видовищно цікавим ставав третій вечір коляди - «на Василія» Цього вечора «звичайне» колядування, себто співання традиційних колядок, замінювалося своєрідним - речитативом на філософськопобутову тему, т. зв. «гейканням»
Пішов баді Василь на високу гору орати
Розорав надвоє, натроє / посіяв яру
пшеницю
Дощик іде, пшеничка росте -
Гоніть, мой хлопці! Гей, гей!
До того ж, його обов'язково належало супроводжувати гучним лясканням батогагарапника та натужним муканням саморобного «бугая». Та, головне, що саме в цей вечір на різдвяній «сцені») в п е р ш е з'являлися переряджені (за місцевою термінологією - перебрані) парубки старшого віку.
Починали вони доволі пізно із наперед визначеного кінця села і за ніч мали обійти уа найважливіші його кутки. Рухалися повагом, надовго затримуючись коло обраних господ Саме обраних, бо їхніх відвідин удостоювалися лише ті господи, де мешкали дівчата, які
вже досягли дошлюбного віку - до всілякої там дрібноти вони «не опускалися». А тому удостоєний таких відвідин господар тримав за велику честь гостинно запросити цю альську «трупу», що тільки-но завершила виконання свого, не стільки завченого на нечисленних репетиціях, як блискуче зімпровізованого невгамовною фантазією, «номера», до хати 1, заплативши за таку честь чималу дещицю грошей, що не йшла ні в яке порівняння з тим, що давалося «рядовим» колядникам, щедро почастувати. І взагалі - уаляко догоджати, бо не потрафити - не приведи Господи! | про дівчину піде поголос, що, мовляв, якась вона «не така», та й батьки в неї, видать, «не того»... Але це - потім. А тої ж таки ночі у «міченій» господ) обов'язково станеться якась несподіванка: скажімо, вранці здивований господар раптом не виявить на звичному місці воріт, а згодом іх знайдуть у якомусь яру чи виявиться, що ними перегороджено дорогу десь на протилежному кінці села, або «щезне» з хліва корова, а вже вдосвіта прибіжить наполохана сусідка
- Чого це ви свою Дермидору завели до моєї стодоли - вона за ніч половину нашого лабуза (так на Буковині називають кукурудзяне бадилля) зремигала!
Пригадую, як свого часу наш сусіда дядько Василь, у якого була на виданні красуня донька, не знайшов вранці свого Сірка - той щезнув без сліду разом із ланцюгом і будою | поки знервований дядько гасав по наиближчих сусдах, не менш знервований Сірко, розпачливо вителенькуючи довгим ланцюгом, ошаліло метався навкруг своє! буди на центральному роздоріжжі села, а ранні перехожі зчудовано дивилися на цю небувальщину (хоч, по правді, сельчани ще більше здивувалися 6, якби нічого подібного ціє! НнОчі не сталося), намагаючись здогадатися, хто ж цього разу - |, головне, чим «проштрафився» перед тим прискіпливим парубоцтвом? Та всі ці «маленькі трагедії» були значною мірою покриті непроглядним мороком ночі. А от ураніці, коли дещо зморена, але не полишена енерпі та бажанна
побешкетувати, ватага добряче «ПіДІГртих » парубків, що, нарешті, остаточно увійшли в
ни
зах поні о
своюроль, через усе село повертається на той кут, звідки вони звечора розпочали свою ходу, ПОВОЛІ розгортається спраЩавжніи вертеп Наче вихор проноситься селом давно очікувана чутка є
«Перебрані идутьі!!
На цей клич, що за силою свого емоційного впливу може бути порівняний хіба що в загальновідомим флотським «Полундраїї!», із усіх ближніх - і В Дальніх не глухі мешкають! - хатнацентральну вулицю висипають уп, хто може ходити, повзати, взагалі якось пересуватись, а тих, що не можуть навіть цього, везуть чи несуть Ті, що 8 змозі, адже цей своєрідний неповторний альським карнавал відбувається лише двічі на рік (ще раз - на Водохрещу, або, як кажуть в моєму селі, на Йордан) І то таки справд) є щО бачити!
На тлі сліпучо-білого снігу ця неповторна етнографічна група виглядає напрочуд мальовничо Перед тримає хвацький чорновусо-чорночубий «офіцер» (він, за традицією, вважався провідником ватаги чомусь іменувався «калфою») в щедро розшитому позументом мундирі, з червоними погонами та срібними еполетами - т усім іншим відповідним причандаллям, притаманним його високому чинові. Та найбільш хвилюючим елементом його військової амуніції в наших дитячих очах була, безперечно, крива шабля - ми й на хвильку не сумнівалися, що вона найсправжніанька - у багато оздоблених піхвах (можливо, така сама була й у мого діда Миколи, що довгий час прослужив у війську Франца-Иосифа, в усякому разі на фотографіях, що збереглися, він - теж в шаблею та хвацько закрученими вусами - виглядає не менш імпозантно). Уся хлопчача малеча села із замиранням серця мріяла бодай доторкнутися до того дива. Попри цю, безперечно, «центральну фігуру», булочимало йінших традиційних персонажів різдвяного вертепу, зокрема яскраво одягнена й щедро нарум'янена «баба», доволі арий на такому багатому тлі, зате - з рушницею (майстерно зробленою і ретельно вифарбованою «під справжню»), «дід», одягнені «по-мІСЬКОМму»? «пан» та «паня», далі - двіЙКО-Трійко традиційних, чорних, як сажа, «чортів». Та найбільш колоритною і таємничою фігурою був майстерно виготовлений страхітливий «ведмідь», якого в нашому селі зовуть «вурсулом». Пам'ятно до цих пір, як страхітливо стискалося й умлівало моє дитяче серце, коли він - не дай, Боже! - раптом спрямовувався у той бік, де в ту хвилину перебував я «со товарищи», - пкали щодуху світ за очі, аж п'яти димилися!
Тож утомлена і, як уже наголошувалося, добряче «підігрта» ватага поволі сунула селом, час од часу зриваючись на черговий бешкет, То найпрудкший із чортів, уздрівши в якомусь дворі необачно зоставлену господарем драбину, миттєво куди тим верхолазам! - видирався на дах і заходився прочищати хатній димар, та так завзято, що густі пасма сажі так і порскали через вікна та двері, завчасно відчинені запопадливими «асистентами», в той час як інший чортяка, добувши в засмальцьованої! торби завбачливо запханого туди жирнючого щура, наводив ним серед легковажного дівоцтва страшну паніку, що супроводжувалася пронизливо-розпачливим вереском. «Вурсул» переважно «працював» з дітлахами, а ласий до солодкого «ДІД» - ПО жІНОЧІЙ «Лінії» в той часяк ЙОГО напарниця «баба», застосовуючи різні напрацьовані «номери», відвертала увагу «публіки» на себе, «дід», що називається тихою сапою, підкрадався до наміченої «жер: тви» і раптово, немов шуліка, нападав на не! При цьому він валяко намагався повалити заскочену зненацька молодицю у Сніг, аби жартома піддати її гарячим поцілункам або, задравши догори (наскільки це дозволяли дещо спрощені - з огляду на загальне звесеління - зазвичай строгі альські правила пристойності) спідницю, завчасно налаштованим для такої справи віником енерпино намітав під неї! свіженького сніжку. Та Й ІнШ! особи цього дійства діяли в міру входження У ВІДПОВІДНИЙ «сценічний» образ. До того ж незмінно привітна реакція доброзичливо! «аудиторії», що прихильно ставилася до будьяких вибриків своїх улюбленців, спонукала останніх до все зростаючого розгулу їх -! Так доволі буйної, з огляду на вік і обставини - творчої фантазії. Село веселилося.
Ці, а також інші освячені багатовіковою традицією альські святкування, як, наприклад, Великдень, храмове свято, весілля тощо на все життя сповнювали душу якимось особли: вимінеповторним відчуттям святостта власно! причетності до цих давніх традицій наших предків, давали можливість усвідомити себе невід ємною часткою свого народу -Баба Василиха рано встала,
Чорні очі обмила, Богу ся помолила,
Рукави закотила, хліб замісила, в піч усадилі г
ГоніТь, мой хлопці! Гей, гей!/.
Дала тому, що на печі / гому, що під
припічком, Дала тому, що на постелі і гом у, що п
поспллю. Дала тому, що на лаві Ці / тому, що ПД
лавицею, Дала тому, що на порозі, / том у, що під
порогом, мам, колядникам, по букап"
На щастя, ма здоров'я!
- 1 буката - скибка хліба, калача
п
кн
.
Р сб с аа то ее нь м-н - Рі
- (Słowo Proświty
ПРЕ ЕХ о ня зн он п нь ння Р ння
...dla ukraińskiego serca słowo «Krути» od dawna stało się symbolem świadomej ofiary we imię Ojczyzny. Nazwa małej kolejowej stacji na Czernihowszczyźnie, gdzie 16 (29) stycznia 1918 r. doszło do bitwy niewielkiej skali, budzi w duszy świadomego Ukraińca silne uczucia i liczne skojarzenia. Krути — to źródło smutku i nadziei Ukraińca. W historii narodowej bohaterstwo, poświęcenie, czyn wyczynu zbyt często ujawniały się w sytuacjach beznadziejnych, w czasach klęsk wojskowych i politycznych. Na samym początku walki o wolność Ukrainy w XX wieku los wyznaczył ogromną i straszliwą cenę za nią — naród zapłacił tę ofiarę świadomie i dobrowolnie. Dzieci, nieobeznane ze sprawami wojskowymi, z nielicznych wówczas kijowskich ukraińskich rodzin, z własnej woli poszły na wojnę — i pozwolono im, choć nie mogli nie rozumieć całej desperackości i niebezpieczeństwa tego czynu.
ЯР ч РР
inteligenckich rodziców i nauczycieli, podnieśli broń nie za majątki, stopnie i ordery. To niewinna młodzież, szczerze i prosto, nawet naiwnie — niezwykle lekko — rzuciła się do walki za ideę: państwo narodowe, wyhodowane w marzeniach dziadów i ojców — literatów i spółdzielców, nauczycieli i działaczy społecznych... Szczera wiara przemieniła marzenie i słowo przodków w czyn, a dzieci — w żołnierzy. Młodzi idealiści czystą krwią oświetlili wielką walkę — powiedział bowiem prorok: «Za świętą prawdę — wolność rozbójnik nie zdobędzie… nie rozbije żywego serca za swój kraj». Pod koniec stulecia ich czyn dowiódł nam: idealiści giną — idea zwycięża. Krути — symbol jedności narodu. Wielkość celu, wrażenie z czynu i czystej ofiary wryły tę bitwę w pamięć milionów Ukraińców wielu pokoleń. Historia zestawiła żałobne krutiańskie dni z jasnymi dniami samodzielności (imieniem Uniwersału Centralnej Rady) i soborności (Aktu Zjedno-
SYMBOL
JEDNOŚCI NARODU
Krути to jeden z rzadkich momentów pełnej jedności państwa i inteligencji. Arystokraci ducha, synowie ziemi ukraińskiej, położyli na ołtarzu państwowości rodzoną krew, nadzieję swojej starości, kwiat narodu. Państwo, wypełniając obowiązek ochrony narodu, rzuciło do boju najcenniejszych i najlepszych swoich służących, tych, którzy w swoich młodych latach przysięgli mu służyć i umrzeć za nie, młodzieńców (junkrów) 1. Szkoły Wojskowej im. B. Chmielnickiego, zawiązek przyszłych sił zbrojnych. Naród i państwo wspólnie i jednocześnie poświęciły swoją przyszłość, tych, którzy wkrótce mogli wychowywać nowych patriotów, budować fabryki i miasta, zarządzać gospodarką, wreszcie budować to państwo, które w 1918 roku było od nich młodsze..
Krути to wzór duchowego wyczynu i moralnej czystości. Bitwa pod Krutami to pierwsza wielka sprawa w życiu tych gimnazjalistów, studentów, junkrów. Poszli na nią, niczego się nie wyrzekając. Wychowani
Oleksa Stefanowycz
W mroku nieładu, w ciemności podłości. — Wasze młodzieńcze pieśni,
KRUTI
ki). Pamięć o bojownikach jest nieśmiertelna, bo zlewa się z wiecznymi ideałami narodu. W latach 1920–30. rocznica Kruciaków była szeroko obchodzona w Zachodniej Ukrainie, potem — tylko na emigracji, jednak także w Ukrainie sowieckiej nie wszyscy o niej zapomnieli — wspominali i przypominali innym.
We współczesnej Ukrainie dni Krut obchodzone są nieoficjalnie w ogólnonarodowej skali, pod znakiem patriotyzmu i państwowości. Ta data nie jest sprany urzędniczą formułką; między pamięcią o niej a duszą nie stały — i nie staną — papierowa odpowiedź ani sztuczne wezwanie. Młodzież uczniowska i studencka, kursanci, żołnierze, młodzi oficerowie Sił Zbrojnych Ukrainy mają przed sobą żywy przykład świadomej służby narodowi i państwu. Ten wielki przykład będzie żył, dopóki będzie żyła Ukraina!
Aleksander BOŻKO, kandydat nauk historycznych
W klekocie — święte chorągwie, pełne klekotu sztandary...
Wasz lot orli, nieposkromiony,
My w ich wrzeniu radośnie, jak wy, r
Lot przez wiatry i zawieje!
Niech wam wiatry wybiegają na drogę,
Proszą, byście wrócili, wołają, —
«Żeby nasz los...» — rozbrzmiewa w cza...
«Żeby na świecie żyło się lepiej!..»
Niech jeszcze złowrogo mroczy się brzask,
Młode głowy tym wyżej...
Jak na paradzie idziecie na bój
W przestrzenie burz, jak na plac.
Kompozytor Wiktor Łuzan. Tu WIELCZNIE, uroczyście
W zawierusze ruszamy przestrzenie.
Radośnie zadudnimy trąbny zew,
My po szlaku gromowym,
Temu, stromemu, który z Krut wyszedł,
Niepokonanemu temu.
I gdy rzucimy na wroga czas
Nie do zatarcia udręki,
Dobrze pozna, po co dla nas
Krzyknęły krwią Kruty.
Praga, 1933 r.
W mroku niezgody, w ciemnościach podłości
Pawło TYCZYNA. PAMIĘCI TRZYDZIESTU
«Na Mogile Askolda pochowano ich, trzydziestu męczenników Ukraińców, sławnych, młodych...
Na Mogile Askolda ukraiński kwiat! Po krwawej tej drodze nam iść w świat.
Na kogo podniosła się zdradziecka ręka? Kwitnie słońce, gra wiatr i Dniepr-rzeka...
Na kogo targnął się Kain? Boże, ukarz! Ponad wszystko kochali swój ukochany kraj.
Umarli w Nowym Testamencie ze sławą świętych, na Mogile Askolda pochowano ich».
UCZESTNICY BITWY POD KRUTAMI 29.01.1918 r.
(Z archiwalnych źródeł Kijowskiego Państwowego Archiwum)
Studencki kurień Sicz Strzelców: pierwsza setnia. Zginęło ponad 50.
1. Setnik Omelczenko – student Ukraińskiego Ludowego Uniwersytetu
2. Włodzimierz Szulhyn
3. Włodzimierz Nauмowicz
4. Ołeksandr Popowycz – student
5. Łuka Dmytrenko – student
6. Andrijiw – student
7. Mykoła Lyzohub – student
8. Jewhen Bożko-Bożyński – student
9. Syderyj Purin – student
10. Petro Szerstiuk – student
11. Kyryło Hołowaszczuk – student
12. Mykoła Czyżow – student
13. Andrij Dykyj – student
14. Wasyl Kyryk – student
15. Kononczuk-Borzenko – student
16. Hončarenko – student
17. Wasyl Syryk – student
18. Purik – student
19. Hryhorij Pypski – uczeń VIII klasy
20. Andrij Sokołowski – uczeń VIII klasy
21. Mykoła Korpan
22. Mykoła Hankewycz – uczeń VIII klasy (18 lat)
23. Iwan Sorokajewycz – uczeń VIII klasy
24. Hnatkiewicz – uczeń
25. Pawło Kolczenko – uczeń VIII klasy
Wiadomo, że zginęli pod Krutami:
26. Iwan Szarij
27. Kompanijec
28. Ihor Łoski
29. Lewko Łukasiewicz
30. Pba – uczeń VI klasy
531. Ołeksandr Suszycki – uczeń VII klasy, buńczużny
52. T. Diatełowycz
55. P. Ołeksijenko
34. Pawło Lubenec
55. Leonid Butkewycz
36. Les Hajdowski-Potapowycz
57. Mykoła Pytenko
58. Antin Hryszczenko
59. Wasyl Kołomyjczenko
/Junacy (kursanci) I Ukraińskiej Szkoły Wojskowej im. hetmana B. Chmielnickiego.
40. Mohyła (9 sotnia) – junak
41. Stepan Cap
42. Walentyn Atamanowski
45. Swiatosław Mahalas
414. W. Umanec
425. W. Dziubyk
46. Czorpita
47. Zakwalinski
Starszyzna (22 – zginęło 11):
428. Awerkij Honczarenko – setnik, dowódca walki
49. Borys Monkewycz – setnik
20. Osyp Twerdowski – setnik
21. Mychajło Mychajlyk – porucznik
272. Semyrozum – chorąży
55. Semen Łoszczenko – pancernik
55. Jarcew – pancernik
Pracował w archiwum / Ołeksandr KOWALENKO
re 1
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Nasze narodowe święta są ogólnie raczej smutne. Złożyło się na to wiele przyczyn, i to nie tylko zewnętrznych, obiektywnych, bo rzeczywistość jest ostatecznie w dużej mierze taka, jaką chcemy ją widzieć, albo jaką przywykliśmy ją widzieć. Nie, są tu być może przede wszystkim przyczyny subiektywne, zakorzenione w naszej psychice, a ściślej w tradycji naszej psychiki, po części także psychiki religijnej. Jesteśmy znacznie bardziej skłonni do pogrzebów niż do wesel. Panichida czy żałobna pieśń, zwłaszcza artystyczna, bardziej nam odpowiada, do naszego estetycznego smaku, niż nawet najbardziej radosna czy też najbardziej dwuznaczna weselna pieśń.
Bogaty zbiór naszych ludowych i historycznych pieśni ma w tym względzie zupełnie wyraźny charakter: z grubsza około dziewięćdziesięciu procent z nich to pieśni sentymentalno-liryczne, pełne smutku czy żalu. Elementu epickiego w nich prawie zupełnie brak. Nawet pieśni żartobliwe zazwyczaj są smutno-żartobliwe, do których najbardziej pasuje klasyczna formuła Małorusina Gogola: widoczny dla świata śmiech przez niewidoczne dla świata łzy. Nawet sławiony narodowy humor przebija się w nich rzadko, choć bardzo dramatycznie, jak w jedynej w swoim rodzaju pieśni o Bajdzie.
Pierwiastek heroiczny, jeśli gdzieś się pojawia, to zawsze albo związany z tradycyjnym westchnieniem, albo w inny sposób, ukryty pod nieodzowną „czerwoną perkalą”. Takie zjawisko, jak nieśmiertelna pieśń „Hej, nie dziwcie się, dobrzy ludzie”, narodzona w awangardowych bojach oddziałów Krzywonosa w roku 1648, należy do błyskotliwych zjawisk muzycznych świata europejskiego. Ten fatalny „moll”, brak „duru” w ukraińskiej pieśni, literaturze i mentalności skarżył się utalentowany śpiewak Polesia Dmytro
…
Ktoś z młodszych publicystów naszych już nie raz podnosił pytanie, dlaczego u nas obchodzi się „Połtawę” i Beresteczko, a nie Żółte Wody czy Konotop, dlaczego okres 1917–1918 to nie Arsenał kijowski czy Motowiłówka, lecz koniecznie Krути. Te pytania można ciągnąć bez końca. Mocno wiemy, że książę Oleg umarł od żmii, która wypełzła z czaszki mojego konia, i że z czaszki Światosława Zdobywcy chan pieczyński zrobił sobie czarę, ale już słabiej pamiętamy o tarczy Olega na bramie Carogrodu i o tym, że Światosław rzeczywiście został zabity, lecz właśnie w tworzeniu przez niego światowego imperium – od Tmutarakania po Bułgarię. Zachwycaliśmy się i zachwycamy się „Słowem o wyprawie Igora”, zachwycamy się estetycznie, zwłaszcza „Lamentem Jarosławny”, którym zachwycał się sam Szewczenko, ale zapominamy przy tym, że jest to utwór przeniknięty tragiczną nutą upadku kijowskiego wielkopaństwa; ten genialny utwór opiewa ostateczną klęskę, jest w ogóle utworem schyłku epoki, zakończenia, a nie rozkwitu, utworem, w którym migoczą jedynie odblaski przeszłości, pełnej walki, zwycięstw, bohaterstwa, brzęku broni, słowem, owego samego „majora”. Być może dlatego śpiewak „Słowa” z takim westchnieniem wspomina o Bojanie, który żył w czasach, gdy nie było jeszcze tragicznych rozdarć uczucia, gdy wystarczyło położyć swoje „mądre palce” na strunach, a one „same sławę książętom wyśpiewywały”.
Liczba klęsk w naszej historii zapewne nie jest już tak uderzająca w stosunku do liczby zwycięstw. Ale ponieważ poszczególne okresy naszej historii, dość ostro od siebie odgraniczone, kończyły się, rozumie się, upadkami, czyli tymi czy innymi klęskami, a nasza historia, chwała Bogu, mimo wszystko nie kończyła się i nie kończy – to nowe epoki w świadomości historycznej pokoleń zaczynały się siłą rzeczy od wspomnień o klęsce. Ludzka pamięć nie sięga daleko. Wspomnienie pokolenia… I ten sumaryczny wspomnieniowy obraz pochłaniał i przyćmiewał wspomnienie wszystkich poprzednich zwycięstw.
Tak w lirycznie-czułej, uczuciowej mentalności
narodu zakorzeniał się i rozrastał naturalny smutek, ukształtowała się ta, a nie inna, tonacja psychiczna historycznie! Pamięci. Na pomoc temu procesowi przyszła też wrażliwa etyka narodowa z jej wiarą w uniwersalną prawdę, w abstrakcyjną sprawiedliwość, w świętą moc prawa. Z taką etyką nasz naród przyjmował wydarzenia historyczne i miarą tej etyki mierzył je, i - niestety czy na szczęście - mierzy je do dziś. Stąd tradycyjne poczucie krzywdy, które jeszcze mocniej pogłębiało tony żalu i smutku w mojej duszy.
Nie warto tu narzekać na to ani biadolić.
Tak właśnie jest, i nie inaczej: historyczna mentalność
--
ін
аж - о - - -и Ь чо о З лю о Мк мно аю о Ум У он ре зе
psychika narodu nie jest czymś łatwym do nagłych metamorfoz. Warto tylko to wiedzieć, obserwować i kierować, i prostować, z wiarą, z pewnością, że najlepszym lekarstwem na wszystkie narodowe choroby będzie zdrowe podłoże własnego życia.
Wydarzenie, a raczej zjawisko, które nazywamy Krutami, jest czymś, do czego trzeba i warto podchodzić. Inaczej, podchodzić obok wyżej określonej właściwości narodowej psychiki i MIMO niej.
Od tego, co dziś nazywamy krótkim, niemal emblematycznym słowem Kruty, dzieli nas czasowo 23 lata. Epoka - dla historyka wciąż za krótka, dla współczesnego pokolenia - za wielka, by patrzeć na Kruty jak na pewne wydarzenie w łańcuchu innych wydarzeń. A wydarzenia, jak WIADOMO, trwają - przez nas, poprzez nas.
Można - dlaczego nie - spróbować spojrzeć na Kruty, jak to się mówi, obiektywnie, z pewnym, dostępnym dla żyjących synów naszej Ojczyzny trzeźwym spojrzeniem, krytycyzmem, rozwagą.
Ale przecież wciąż żyją ludzie - pozostało ich kilku - którzy brali udział w bitwie pod Krutami. Oni - ogólnie - są małomówni i nie lubią ani opowiadać o swoim udziale, ani o samej bitwie. Kiedy jednak próbują opowiadać, słuchacz pozostaje niezadowolony: opowiadają o braku amunicji, rezerw, słabym wyszkoleniu, braku artylerii i starszyzny, błędzie dowództwa. Pamiętam, jeden z uczestników, człowiek surowy i twardy, później na emigracji uczonym-
…historyk, po prostu mówił, że Krути to błąd taktyczny i nieporozumienie, i cały czas próbował gdzieś wydrukować wspomnienia napisane w tym duchu. Krути to błąd. Krути to nieporozumienie. Trudno wymyślić coś bardziej paradoksalnego i wręcz bluźnierczego, a jednak taki punkt widzenia może istnieć. Świadek naoczny, a tym bardziej uczestnik, nie może siłą rzeczy objąć WYDARZENIA w całości, historycznie, a tym bardziej uświadomić sobie jego pozamaterialny, metafizyczny sens.
A właściwie to znaczenie, ten sens, Krути mają w większym stopniu niż jakiekolwiek inne wydarzenie tej samej kategorii.
Powtarzam, już teraz można, na podstawie odpowiedniego, chociaż nie bardzo skąpego materiału, spróbować spojrzeć na Krути historycznie. Wtedy zobaczymy w nich tragiczny fragment, prawie epizod pewnej operacji wojskowej, nazywanej obroną węzła bachmackiego na linii kolejowej Konotop – Kijów, lub krócej – obronną walką naszego wojska na stacji Krути 29 stycznia 1918 roku, czyli w tydzień po ogłoszeniu IV Uniwersału, który zmusił wroga do odkrycia kart i przejścia do regularnej ofensywy wojennej na Ukrainę.
Nasze wojsko miało wówczas charakter improwizowany. W ukrainizowanych oddziałach byłej armii cesarskiej, z wielu przyczyn, prowadzono propagandę komunistyczną, której nie ustrzegły się i nowo sformowane pułki narodowe. Na zagrożony kierunek wysłano najbardziej gotowe, być może jedyne zdolne do walki oddziały: młodzież Szkoły Wojskowej im. Bohdana Chmielnickiego oraz złożony z studentów uczelni wojskowych i gimnazistów tzw. Kurień Studencki, faktycznie setkę, która przeszła do historii jako główni bohaterowie Krut.
Starszyzny z pewnością brakowało, podobnie jak artylerii — była jedna jedyna armata sotnika Łoszczenka, którą sam obsługiwał. Również o dowództwie w sensie operacyjnym trudno byłoby mówić. Wszystkim kierował młody sotnik, który otrzymał z Kijowa określone, ścisłe zadanie, i wykonywał je jako zadanie taktyczne: przeszkodzić ruchowi wrogich wojsk na linii Bachmacz — Niżyn (a Bachmacz był już zajęty), która wiodła spod moskiewskiej granicy do stolicy kraju. Utrzymanie zaś tej stacji w rękach rządu narodowego miało ogromne znaczenie polityczne ze względu na pertraktacje z państwami pośrednimi w Brześciu, które właśnie wtedy trwały. Swoje zadanie sotnik wypełniał w miarę swoich możliwości tak długo, jak mógł, to znaczy aż do chwili, gdy siły wroga nie osiągnęły 50965 składu, w Kijowie nie rozpoczął się wewnętrzny puczu, a w bezpośrednim zapleczu nie pojawił się zbolszewizowany pułk, który przez ironię losu nosił nieoczekiwane imię Szewczenki. Mimo to zadanie zostało wykonane, to znaczy pułkownik Muraviov wraz ze swoim wojskiem został zatrzymany, a ich marsz na Kijów został wstrzymany.
Strat po stronie bardzo licznego wroga było niemało, ale i nasze były znaczne. Zginęło około 250 młodzieńców wraz z 10 starszynami, a ponadto cała czota studenckiej sotni, która straciła już na początku boju swojego dowódcę.
Ta czota podczas odwrotu w nocy 29 stycznia natrafiła na silny oddział matrosów i po chwili rozpaczliwej, druzgocąco nierównej walki została prawie w całości wycięta bagnetami.
Otóż wydawałoby się, że to wszystko, co współczesny Nestor mógł zapisać w swojej kronice —
[nieczytelne fragmenty]
Narodziny nowego Ukraińca
Ale w rzeczywistości to było daleko, daleko nie wszystko!
Bo naród, tworząc z pewnego wydarzenia legendę o Krutach, bez wątpienia najwspanialszą legendę naszego narodu, wie, co robi.
Ludzka mądrość narodowa i narodowy geniusz — ta najwyższa ziemska sprawiedliwość — tworząc swoje legendy, to znaczy wynosząc dane wydarzenie historyczne na wyżyny ponadhistoryczne, nigdy — jeśli chodzi o wybór samego wydarzenia — nie błądzą.
Nie pomylili się oni także w przypadku Krut.
Oficjalna elita narodu, odpowiedzialna za przywództwo w latach 1917–18, zwłaszcza zaś w roku tak zwanej rewolucji, a właściwie w roku upadku Imperium Petersburskiego, roku faktycznego wyzwolenia jego narodów, a naszego przodka, ta oficjalna elita składała się z intelektualistów imperium! Dziś, z dystansu niemal ćwierćwiecza, my stosunkowo łatwo możemy mieć i mamy ustalony pogląd na nią. Znamy ją nie tylko od strony jej pochodzenia społecznego. Znamy jej rodziców i ideową oraz ideologiczną atmosferę, w której się zrodziła i ukształtowała.
Temat ówczesnego przywództwa jest zbyt szeroki, pozostawiamy go historykom. Zaznaczmy i podkreślmy tylko to, co najważniejsze, istotne.
W swojej niskiej, wiejskiej części charakteryzowała się brakiem inteligencji narodowej przy nadmiarze emocji, przeważnie prymitywno-romantycznej natury. W jej wyższej części wyróżniała się słabością, niemal zanikiem instynktu narodowego, przy chorobliwym przerośnięciu abstrakcyjnego, czysto petersburskiego intelektualizmu. Jej historyczna pamięć, uśpiona przez Petersburg, będąca decydującą cechą w takich momentach historii, sięgała nie dalej niż jednego-dwóch pokoleń, i była żałośnie uboga, nawet w porównaniu z historyczną pamięcią tak zwanej masy, której pamięć ogólnie sięgała co najmniej czasów Koliszczyzny. Ta masa na Czernihowszczyźnie czy na Chersońszczyźnie zdołała, i to zupełnie odruchowo, wydobyć ze skrzyń nie tylko kozackie żupany i szlyki, ale i coś bardziej wymownego: szable i muszkiety praojców.
Elita z 1917 roku, która siłą rzeczy stanowiła przewodnictwo odrodzonego narodu, poruszała się powoli, myślała jeszcze wolniej i dlatego – faktycznie – nie przewodziła. Nie mogła przewodzić. I dlatego tzw. masa przez cenne dni 1917 roku pozostawała bez przewodu, albo niech zostanie mi wybaczony ten niewesoły paradoks – przewodzenie szło za nią, a przewodnictwo, które przy tym, nawiasem mówiąc, nie wykazywało wielkiej ochoty, a nawet się opierało. Bo myślał powoli, dopiero historycznie odzyskiwał przytomność, narodowo uświadamiał się sam, lecz nie dzięki wiedzy, która tkwi we krwi rodu, lecz jedynie dzięki wiedzy, którą czerpie się z książek, zresztą dość skromnych, jak się dziś mówi, proświatowskich.
Dla sprawiedliwości trzeba jeszcze raz podkreślić, że wszystko to widzimy w pełni dopiero teraz i że to – bynajmniej – nie jest tysięczną pierwszą próbą szukania tzw. winnych, i to jeszcze, uchowaj Boże, wśród starszych wiekiem rodaków. Choćby już dlatego, że z ustalenia tych winnych nie czujemy żadnej satysfakcji, a samo zajęcie szukania winnych, gdy »winnymi« były – niezależnie od wieku – całe grupy i stany, nie wydaje się dziś zajęciem pożytecznym.
Tu stwierdza się jedynie fakty, fakty historyczne, niezbędne do odtworzenia rzeczywistości sprzed dwudziestu trzech lat.
Obraz elity 1917 r. komplikuje się dzięki wspomnieniom żywych jej młodych i starych przedstawicieli oraz ich spóźnionej, czysto inercyjnej aktywności. Komplikuje się zewnętrznym faktem pozornego urozmaicenia elity – partyjnego i ideologicznego – a ta okoliczność tworzy czysto wyobrażony obraz partyjnej, wewnętrznej walki narodowej »prawicy« i »lewicy« demokratów z absolutystami, tzw. socjalistami, tzw. komunistami itp.
Ta walka, z narodowego punktu widzenia urojona, kiedy w ogóle istniała, nie miała żadnej narodowej istoty: RÓŻNIC ŻADNYCH między «prawicą» a «lewicą», były to czysto formalne, papierowe lub słowne, w pewnym sensie na szali narodowej wartości, w sensie narodowym i państwowym, między — z jednej strony — kimś takim jak Winniczenko, a z drugiej — Pyzohubem; żadnej historycznej ani narodowej różnicy nie było, jeśli nie liczyć różnic osobistych, może, jeszcze w tym przypadku kultury moralnej. Jeden był nieco zaprawionym w modzie literackiej pisarzem imperii, takim sobie mapoczyńskim Gorkim, drugi — nieco prowincjonalnym dostojnikiem dawnej imperii, takim sobie kandydatem na gubernatora. Ale obaj przeminęli siły swojego uśpionego i okradzionego narodu. Warto to, choć mimochodem, stwierdzić, ponieważ ci ludzie, ostatecznie znalazłszy się na emigracji, że tak powiem, w staroukraińskim (niezależnie od swojego wieku) stylu, z przyzwyczajenia kontynuują to, co uważają za politykę, zajmując się właściwie czystą poezją, bo fantazją barwią na różowo i słonecznie swoje wspomnienia, które w rzeczywistości nie były i nie mogły być ani różowe, ani słoneczne. W tego rodzaju wspomnieniach warunkowe zdania «gdyby» | «jakby» zajmują, oczywiście, zbyt wiele miejsca, a głęboko naiwna tzw. partyjna, w rzeczywistości niekadrowa walka politycznych nieboszczyków i byłych ludzi wraz z ich martwo ujarzmioną młodzieżą ciągnie się w beznadziejną nieskończoność. Jedyne, co ją galwanizuje, to, nie bójmy się tego słowa, wspólna dla wszystkich tych pseudopartii nienawiść do nacjonalizmu, nienawiść zresztą całkowicie zrozumiała i historycznie uzasadniona.
Elitę z 17 roku – a ona żyła w XVIII i XIX wieku – współczesne pokolenie może najlepiej wyobrazić sobie po tych politycznych, a przede wszystkim kulturalnych pozostałościach i śladach, które, niestety, przetrwały w naszej współczesności. Ale i tu nie pomogą ani wewnątrznarodowe pseudopartyjne nienawiści, ani skargi jednych na drugich, ani mechaniczna tzw. polityczna walka rusina z rusinem. Sprawa jest znacznie głębsza, sięga rasowych korzeni, narodowej biologii i dziedziczności historycznych chorób.
Jeśli szukać uniwersalnej formy, która określałaby istotną wadę elity, to chyba najtrafniejszym będzie stwierdzenie o braku zdolności do długotrwałego samodzielnego wysiłku moralnego, jak i do długiego napięcia w ogóle. Tej przypadłości nie można przypisywać wyłącznie wiekowej demoralizacji w warunkach imperium rosyjskiego typu. To grzech pierworodny lub bardzo dawny, którego nie wyjaśnia to pierwsze.
Ale przytoczmy oświadczenie jednego wybitnego, jak na swoje czasy, działacza, bo to dokument, który zwalnia od zbędnych dyskusji i mówi sam za siebie:
«Wydarzenia nie zastały nas świadomymi swojego celu jako członkowie narodu ukraińskiego, lecz obywatelami imperium pochodzenia ukraińskiego, i dopiero w toku wydarzeń powoli dochodziliśmy do poznania swoich własnych celów. Nasi wybitni działacze bali się nawet myśleć o samodzielności, wszyscy marzyli o wspólnym dachu. Przy każdej okazji uciszano hasła samodzielnicze. Nasze partie, wszystkie co do jednej, były kopiami moskiewskich. Esdecy małpowali RSDRP, esery były ukraińskie tylko z nazwy, radykałowie – demokraci, będąc eserami, byli tymi samymi kadetami, różniąc się od tych ostatnich postulatem autonomii. Walczyli z caratem, a nie z Rosją. Takimi nas zastała Ukraina pobudzona w ogniu» (Bol Doroszenko – «Jubileusz ukraińskiej rewolucji». «Dniepr», 1928 rok)
Nastawiona na linię najmniejszego oporu. Ta elita wyobrażała sobie to zbyt idyllicznie! Nie domyślała się sensu prawdziwej sytuacji, w której okrutna walka narodowa, wygodnie zamaskowana przez wroga różnymi społecznymi i «rewolucyjnymi» pseudonimami, nabierała coraz większego rozmachu i napięcia. Miała ona wybuchnąć w całej nieskrywanej, wściekłej narodowej nagości. Związana tysiącem nici z beznarodową imperialną inteligencją, uważając tę inteligencję za «starszego brata», naturalnego sojusznika, elita była niemal całkowicie nieświadoma tego, co się stało, dlatego nadal myślała, właściwie mówiąc, prowincjonalnymi, w najlepszym razie «prowansalskimi» kategoriami, oczekując «dyrygenckiej» pałeczki z ... stolicy, na którą tak gniewnie skarżył się już w 1925 r. Mykoła Chwylowyj.
Cóż dziwnego, że zahipnotyzowana tym dyrygentem odegrała w tych gorących czasach rolę biernego instrumentu w rękach wrogiej propagandy – najpierw czerwonej, lecz przez cały czas płynącej z jednego i tego samego północnego źródła. Szła mimo ..., z własnej narodowej intuicji, po wytyczonej linii, idąc wzdłuż linii wyznaczonej przez imperialny naród. Tym samym politycznie: czy to elita, czy «prawa» ..., w przypadku ... biegiem wyprzedzenia, którego ... Wynik ... był z góry określony. Jak zawsze i wszędzie wśród optów są wyjątki, tym jaśniejsze, że niepohamowane ... w grze o Machno, który próbował zbudzić, a przynajmniej przebudzić instynkt militarny ... był samotnym głosem wołającym na pustyni. Ale z ... choćby takiej ... Puczenki, wytrwałej ... Cezara, uparcie ... wolnego ... centralnego ... wrogów. Próżno zbierał ... kijowskiego parlamentu, zbyt ...
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Слово ПРОСВІТУ
гручністю обертали виступи героїчного дідуся
п жарі прозиючали мого це спробвжни пвпйеннія к торичної пам ті ні» інакиі Як українським Пурішке амимом », що розуми по М, не пише ме юрвнмклика6о обурення у суголосних Рафесам рідних винниченок ам будж увало СПІЛЬНУ і рафесами НОосСопіСТьЬ У пинничемкиованої більшості і завжди згадується героїчна смерть лік: ря Пуценка ЦЬОГО дивноюного діда смерть з
рушницею, в вояцькій шинелі, рядовиком на фронт великого І9 року Чиоцінять м: пцадки колись увесь трапам цього самотнього, єдиного 8 своїм роді, герогзму!
-ьоОгоОднішньому українцеві характер еліти 191/ р видається чимсь незрозуміло-дивовижним Українець з військовою попкою --не міг без обурення обсервувати зблизька представників пєї еліти вже и тоді, з болем усвідОМЛЮЮЧИ СОБІ, що, хоч не хоч, підПОрядковується п політичному проводові Ба, ще и сьогодні, згадуючи її сперед двадцятьох кілька піт, трудно стриматися і говорити про неї ТОНОМ ІСТОРика
На жаль, мусимо присвятити їй ще два слова
Либонь з лона ціє! еліти вийшло, безмежно-натане на початку Таке зловІСНО ШКІДПИВе підніш, окреслення, як «українізація», цебто українізація України гасло, згодом вико: ристане ворогом всебічно 1 до кінця, зі вама підступно-провокаційними можливостями, що іх давала така двозначна термінологія В нагвній свідОМОСТІ ТОГО роду ДІЯЧІВ ЦіЛа пгантична національно-державна проблематика нашої Батьківщини зводилася переважно до мов: НОЇ, згЛляДНоО МОВНО-КОСТЮМОВОЇІ, Чи МОВНОмундирної «українізації», яка мала б, резуМЕТЬє я, перебіг лапдно-провінціональним,
орони Боже, далекий, не те що від рево: люції, чи, Як Тоді гГОВОрРрИЛОСЯ «авантур»,а й розриву з «братніме народом і «братньою» демократією. Все зводилося, фігурально кажучи, до полтавського діялекту, вишиваної! сорочки г українізованого Отче-наша Але кожен прояв справжнього національного інстинкту, як Військові З'їзди, самочинне формування збройної сили, спонтанічне зродження Вільного Козацтва -- поборювані були цЄЮ ж невинно-іДдИЛІЧНОЮ "ЄлЛІТОЮ З енергією, якої інакше не можна назвати, як самоствердженно-малороайською
З цією суто українізаційною, мовно-мун: дирною поверховністю підходилося и до такого кардинального поняття, як понятяв лади Емоціональний сенс цього поняття, природа влади, ії, сказати б, фізіологія, що так глибинно відчував ворог, -- була для елпи 1/ року порожнім звуком, а, що найбільше, -- Фор: мально-правним, паперово-канцелярійним окресленням
Лпературно політична творчість цієї еліти -- ажчотири універсали на протязі коротких, але неповторно дорогих місяців 1/ року -- ТО довготривалі відпочинкиИ її ПОЛІТИЧНОГО розуму, що мислив зчумацькою повільністю в час, коли історія чвалувала козацьким конем
Аж чотири універсали -- чотири віхи на плутанім шляху, яким, спотикаючись, як сСновида, дійшла вона до ідеї, що мала започаткувати добу А притім треба пам'ятати, що останній універсал -- акт 2/ січня 1918р -- фактично був подиктований об'єктивним хо-
дом зовнішніх подій ІМ Універсал буввир - ванийшй з п рук, майже гвалтом, самою історією: для сліпого було ясним, що іншого виходу, як суверенність, тодішня ситуація не давала | пригадуються слова Якогось з універсалів: «Нас примушено творити свою долю»
Істинно так
ІМ
Отже, зваживши тло ! обставини, повернімось знову до Крут, щоб упритомнити собі їх справжній сенс ! зрозуміти, чому саме ця, анетнша подія, чому саме цей, анеїіншийм воєнний епізод піднісся над ціЛОЮ Країною, як заграва кривавого, але многонадійного світанку, як болюче-нещасний початок, але цілком уже нової -- в історії Батьківщини -- доби, як надто суворе збудження по століттях національного летаргу. | дуже характеристично, що крутянський епізод зразу ж, можна сказати, ще над непохованими трупами ИОГО ж героїв, почав обертатися легендою у всенародній свідомості країни, ба, й поза її межами, навіть у свідОМОСТІ Далекого ВІД перечуленості ворога Причім не діяла тут жодна пропаганда (якої, зрештою, не було), в жодні літературні твори («Скорбна мати» молодого Тичини з'явилася вже ТОДІ, КОЛИ пегенда цілком розпростерла сво! крила) жодне, т. зв усвідомлення мас за допомогою просвітянських метеликів чи вічевих промов
Це були справжні народини справжньої пегенди Це було наочне знамено історії завіса роздерлася, полуда з очей влала":
альші шляхи, хоч не мить освпилисСя агряним світлом ген на далеку віддаль
Колишніи Тичина надзвичайно влучно уняв гой момент в однім з найкращих сво!" віршів
Одчиняите двері наречена иде
Одчиняйте двері голуба блакить -
Очі серце ! хорали -- стали ждуть
Одчинились двері горобина ніч
| крові ись двері 8с/ шляхи Вах у СЯМВІ ! квітах
, треба буде прийти на шлю? ! е09 п аващатися | не розмріяним ДРаТоКаМ ни: гострозорим синам "- внукам дідДуу
| чити ДІЙСНІСТЬ судилося бачи Є перше зірвання паштунків
і тому Крути в час
невільничої комедії. Що ВД Ла перше ' зем ти
революції но 2 то боротьба, адержава
прозріння, що влада:
я -» це воскресіння, то кровізалізо Ітому крути Полтавою
обірвано! по довгих СТОЛІТТЯХ, /: арок Визвольної Війни, ВІЙНИ чароду. г ар аїни з ЖК атною, В"! | оби до опе були початком ново! Д
Доперва Крути
нн
ній Р и ПИННННОМ п Р нні
|
пні ДЕР
аз їсторії України Доперао дата кру! стано айть початок нашої визвольно! реполюци, «
це пчисленні формальні дати, ЩО їх увоязують чи зі скликамням Центрально! Ради, чи то з віддрукуванням того чи іншого ДОКуУМ'ЄМТ Я
Нової доби -- а вона була конечністю -- не могли почати старі, духовно старечі люди, як молоде вино, за Святим Письмом, не нали зають до старих бурдюків Без Крут? навіть
такий акт як акт 2 СІЧНЯ, оув би документом без підпису Бо такі акти мало «виголосити» - такі акти треба чинити
Кривавий підпис ПІД Цим формальним зобов'язанням з дня 22 січня поставили ДІТИ, уапасний первоцвіт нації - Юнаки і студенти крутянські припечатавши том підпис важкою печаттю скипілої на поколотих грудях муче ничої, але й збавчої молодо! крові, першої! крові, пролитої: в нашій українській віІМнН!І
Це було як одкровеніє Це було щось бігуново відмінне І ВІД блакитно-голубих мрій рустикальних романтиків невільничого вчора, гвід убогої дипломатії сілЬьЬСЬКИХ Круті в Злудні стіни контрреволюційного демопарламентиз му, де без КІНЦЯ провадився блюзнірчо-безсоромний торг раба з наслідниками бувшого пана, - впалив годину Крут |
в прокурені та заповітрені рафисами залі вдерлось свіже повітря з чернігівського поля бою та вітер, що приніс брязкіт зброї, враз з гострим ! незабутнім уже назавжди запахом української молодої крові -- першої І найдорогоціннішої! офіри, яку принесла Нація своїй Землі перед обличчям вічного Бога
М
Саме від Крут -- не тільки психологічно, а и хронологічно -- починається в нашім житті тип новітнього українця, тип, що намагається надавати проявам українськості ціни справжнього, вже національного стилю.
Можна сказати, доперва започатковується вже перед тим безформнім невикристовалізованім розтопі -- саме почуття форми 1! стилю взагалі | й
Процес той, спеціально цікавий для сторика культури, був дещо ослаблений чи загальмований на протязі лта и осені 18 року,
ї
- жа
А
мм
ДРРИРУТ
жено
"цу
але зате немало й поглиблений саме в ті МІСЯЦІ В Ділянках т ск культури, Як такої! просвіти, мистецтва, літератури, театру и науки. Тут, натомість, маємо на увазі процес кристалізації національної особовості -- процес, що є и має бути генеральною лінією в розвою нашої культури
Формування новітньої української людини вже в національнім стилі почалося в сфері військовій, -- що було генетично зв'язано з Крутами г іх легендою и що, розуміється, є цілком природнім | зовсім не випадковим Згадаймо, що останній сперед двохсот ли -- період державності на нашій землі був перюдом козацьким, коли державність мала характеряскраво війСсьКОВИЙ, МІЛІТарНИЙ. Навіть офіціяльна назва нашо! держави козацького часу звучала «Військо Запорізьке»
Збуджена національна свідДОМІСТЬ СЯГНУула, може и ціЛлКОМ ПІДСВІДОМО, ДО цих Саме, козацьких традиціи І, може, тому верства, що найбільш була в наші революції державною, в наийстислішім значенні цього слова була саме верства військова, ц. т та, що незалежно від свого фаху в роках революції мала певне військове виховання ий фактично була у війську Твердження таке звучить сьогодні вже парадоксально чи тенденційно Ми тут оперуємо поняттями узагальненими типологічними и на цю тему у нас напевно б розгорнулася довга Дискусія з наведенням винятків, прізвищіт п Аленіна хвилину не сумніваюся, що приийдешніи історик, зваживши ва зацілілі матеріали, муситиме прийти власне до такого, а не інШОГО ВИСНОВКУ.
Фактом є, що тип новітнього українця проявився передовам у війську, бо при фор: муванні своїм набирав військової форми, часто разом з уніформою Є фактом історичним, що бл. п Симон Петлюра на народного вождя виріс власне цим, анетншим шляхом Національний зміст його, що ховався під оболонкою рядовогодіяча передреволюційного типу та чпена демократично сСоціялістичноїЇ партії, наявнився ! розквітнув у боях за Арсенал, при обороні Києва, при облозі здобутті столиців р 18, словом, в атмосфері «Крут», а не в атмосфері розгаласованої залі Малої Ради. Так само, як дальший ріст і виформу
нн нн
тзби тонни тиж ПР ЕН. нн пр
вання мого, як вождя країтїнім обумовлено було його становищем саме Головного Отамана, що безпосередньо Діяв при армії, не серед міністерських нарад та суммивмом ПОЛІТИКИ мого малих сучасників по партійній чи громадській праці |
В процесі кристалізації української ос обис Кота СТетстеті С), покрутянського СТИЛЮ, ролю міцного каталізатора віДОГрРели Січові СТРІЛЬЦІ Це треба раз назавжди ствердити ! г може спеціяльно тепер -- ствердити з притиском Хоча б для тих БДИЧИМЯ капік, що, незалежно ОІД СВОГО ВІКУ, апакають собі іще и нині про «галичан» | «наддніпрянців», несвідомо скомпанюючи підступній чужинецькій пропаганді
Коли б на хвилину уявити собі неприсутність у Києві 1/-го року Січових стрільців, і, КОЛИ вженате пішло, галичан у процес формування національно! особистості (а та особистість не може не бути психічно культурно соборною, бо інакше вона перестає бути національною), тоді б ми наочно побачили в пм процесі величезну прізву г ледве чи пережили б ми епопею великого 19 року з тим розмахом 1 з тим напруженням, з якими вона гриміла по просторах нашої! землі.
Це саме Січові Стрільці -- серед яких провід мали відомі люди з Західних Земель Батьківщини -- це саме вони перші внесли мірило в безформність і хаотичність, закреслили національні межі для отих «широких натур», дали живий приклад застібності й національної, а не якоїсь там -- дисципліни та врізьбили в сувору чорноземну постать перші риси національного стилю. Хай ніхто з т. зв. наддніпрянців не посоромиться це ствердити й усвідомити, ! хай з т. зв. галичан смішно не бундючиться з цього приводу спеціальною пихою чи наївною ідейкою про галицький месіянізм. |
То був природній процес психокультурної комасації народу, сполучений з процесом вичування, видужування від хвороби вікового рабства ізцілення від ісТОриИЧНОГО каліцтва. В того роду процесах заслуги и догани розподіляються рівно на ва ДІЛЬНИЦІ цілості, що хоче бути нацією. -
Це власне Січові Стрільці показали и довели східноукраїнським масам, що військова
умовні знаки: є» - україіськ! мастими. спіль -- Родьшобицькі мабтипи
зе - Україно, клробі, Рромоясщж
шов» - Родьшьої мя, (АЦіої. 9 олідотье - краї, ешуоми.
| коду Випрацьобаї зу Сотник С. Горамко.
дисципліна може обійтися без золотих погонів, анаціональний обов'язок без занадто довгих шликів І -- саме наиважніше -- вони викультивували в собітаку національну чуйність, яка уможливлювала їм дивитися, як-то кажуть, «в корінь» | оцінювати національно-державний стан на Україні незалежно від декорацій | зовнішніх форм. Звідціля -- послух валякий украї наркій владі, поки вона була чи хопла ути українською. І звідціля листопадові
події навколо Києва 18 року, що формально було непослухом чи навіть бунтом, але в діЙйСНОСТі -- лише дальшим тягом їх непереривальної служби Нації
Без Січових Стрільців у Києвіне було б акту 22 січня 1919 року, (я слово, що в нім Є провідним мотивом слово «Соборність», залишилось би порожнім
За останнє двадцятилптя надто було моментів для болю, заламання, відчаю ЧА тинно-зовнішні причини, або т зв обставини, але здебільша чинність своїх же таки любезних земляків часом допроваджувала до розпуки. Її тоді шукалося рятунку в спогадах про недавнє минуле, але не тих спогадах, що-то приємно блищать бо маю на увазі недавнє -- збройне, озброєне минуле
| Тоді виринає в пам'яті на тлі арості и каліцтва -- ціла галерея несподівано-повних, несподівано-характерних, закінчено-суцільних постатей | облич. Вони різні, дуже різні, різні Соціяльно, освітньо, фізично, морально, якщо хочете, и культурно. Але є в кожнім обличчі одна і та сама спільна риса, один і той самий скорч м'язів, у певнім моменті ОДИН І ТОЙ самий вогниквочах - відблиск велетенської,
всезатоплюючої іде! | тоді стає легше І в серце вдаряє хвиля нової віри | дух випростовується «на позір» знову
сь спочатку цілим ряд тих, кого
вульканічно зродила сама земля наша, сам розколиханий революцією чорнозем
8 засніженім морознім Києві смагляво палке обличчя чернігівського Ангела -- меткого, бистрого, влучного, постать, що як би винури: лася з 1/-го козацького віку и опинилася серед авт, трамваїв, телеграфних стрічок ! нез: найомих мундирів
с татечно-селянська -- розважно повільна
р паполаююнанннисиио сно ет о реч "п! б;
оеесаничннния"
але й запекла, постать Зеленого. Він думає поволі, попервах його може обдурити "! обдурювали) якийсь москаль-чарівмик "М нахабно злотоустий жидок, але -- до часу коли він замкнувся нарешті в панцир тяжко здобутої, але вже кремезно-невгнутої віри, він - цей селянин -- рмувся в найкарнішого воїна Націи, що впав, влучений кулею, не своїи давнезній трипільській ниві
Очі -- кольору синього льоду и закучерявлена золотава голова Увесь стиснутий порив г: напруга. Південний темперамент 8 нордійських карбах зовнішності -- це Юрко Гютюнник Отаман. Пізніш иого назвали генералом., Але то не був мого титул
А ось -- інші, що ввіІЙШЛИ 8 революцію 3! сферінтелектуалістів Ось -- двіпротилежності Вічний оптимізм і досада на тих, що вказують дійсність, невеселу, але дійсність, що їі треба перемогти Він усе вірив, що її можна перелетпти -- і, може, Тільки тому він став Петлюрою, «був за Петлюру», як пізніш казали подільсью селяни, у яких у голові прізвище Петлюра стало синонімом Головування, Керівництва, Проводу, як тепер кажемо. А поручнього -- камінне лице стрункого полковника, що гострим зором глибоких вм завжди бачив дійсність, лише дійсність, ту, що її треба було за всяку ціну перемогти. | він її завжди, в найнеможливіших обставинах, умів перемагати й перемагав. Але тому, що він бачив дійсність, Петлюра прозвав його "вічним песимістом» -- і не треба затаювати -- не любив його Але Василь Тютюнник не був песимістом 30 чорнотою нашої! дійсності він -- аскет | лицар -- завжди бачив сяйвний лик Мадони-України | може, тому, що був занадто середньовічний і занадто гостро, майже математично бачив тодішні українські можливості, -- ніколи він не сягнув по військову диктатуру, якої ва без винятку партії від нього з жахом очікували і до якої було -- рукою подать. | |
| от -- очі ніби мрійника, ніби мислителя, може, поета. В них є якийсь туман, якась захмареність далеких обріїв чи глибоких висот. Таранком туман згущується, хмара темніє | з неї вистрілює несподівана блискавка: наказ. Наказ як би військовий, але водночас як би і не військовий, а, власне, скорше вже революційний. Не кожен старшина, навть найвидатніший, зуміє стати віч-на-віч з розворушеним натовпом. | не тільки стати, але знайти якісь єдині, по-військовому короткі, слова, які той натовп чудом успокоюють і обертають його у вишиковані ряди -- майже війська, майже революційного загону.
Таким заховався образ того, що по Петлюрі -- впав на бруці чужого голяндського міста відруки нашого відвічного ворога, образ полковника Євгена Коновальця.
І встають дальші постаті расового полтавця
Мішковського, що, бувши високим старшиною генерального штабу, духом ніколи не був старшиною штабовим і, так-таки, не по-штабовому, на чолі розстрільні, впав в раптовім нерівнім бою. | -- соняшний, завжди переможний Удовиченко. | похмуро-мовчазний, завжди стислий Безручко. | ще Середнапруженої роботи штабу армії, на тлі його механізму, в якім ролю головної пружини грає воєнний майстер -- генерал Сінклер (з тих власне нащадків шведів Карла ХІЇ), поруч Василя Тютюнника, вирисовується висока постать старшици з чисто виголеним обличчям. Це -- Андрій Мельник Він -- молодими і віком, | постаттю. Дуже молодий, як на те високе, високе становище, що його займає, -- становище шефа Штабу Армії. Кажуть, що він у Велику війну був лише поручником, а тепер иому підлягають старі генерали Але -- прошу -- загляньте до штабу в чаа, коли обговорюється чергова операція ! коли, по генерального штабу генералах і полковниках, забирає голос цей молодий старшина Він говорить з якоюсь иому єдиному властивою гдною скромністю Він виголошує СВОЮ Оцінку | СсвіЙ ПОГЛЯД З ЯкКИМОСЬ неймовірно-тонким почуттям такту г міри. З мого гідно! скромності, на очах, виростає щось необорно-чарівне суцільна, нескалічена Особистсть, стилевий, довершений українець, таким, яких ще так небагато, але які прийдуть у майбутньому, зродяться з крутянської легенди. ін такий, яким українець має бути, коли його сформує г довершить власна держава І, врезультаті, погляд моложавого старшини виразно заважує на плані операції. | Тютюнник легко синтезує той погляд з своєю концепцією. | присипаний сивизною | Генерал-Квартирмайстер з пошаною вслухається в уваги молодого Шефа Штабу, хоч цей молодий старшина все ж ще видається йому либонь «політичною» персоною | сам Головний Отаман згоджується з деякими, зовам неоптимістичними, увагами молодого старшини, що займає становище генералісимуса. Бо там, де у Василя Тютюнника були -- кремінь пскра, там у Андрія Мельника були -- криця ! єдваб Була -- якщо так можна висловитися єдвабна криця.
і.коЛИ українській історії судженим буде зробити новий плиг у незнане, але жадане майбутнє, коли Провидіння, що важить на своїх праведних терезах судьби народів | держав, подасть свій знак ТОДІ Думка МІЛЬЙОНІВ полетить сама собою, власне до цієї галерег постатей недавнього, болючонедавнього, збройного минулого. До тих. що вмерли І світять нам своєю несмертельністю до тих, що живуть і життям СВОЇМ -- на наших
очах - творять живу нероз ивні | но національного процесу Р сть історич
До тих, що народипис Х, лися В леген Ту легенду своїми чинам Д висотою утверджують в реальний тягар тієї пеген силу нести в майбутнє
Крут, що И СВОЄЮ моральною
сучасності, ї що моди матимуть відвагу |
й ть
ж. - її г 2 "«ййТО " ЛУ р М 4 да! . Мо, яс - РП Де б 4 кінні | ит. ор б - ГО ма ч - ; п гм о У да ОД уч й й Ра" -" я З ажнеоій Соя ро й ам. ці «Й.С чен Я 5 ержі Ж - у ор МУ М Р | - З Га чий" чі ри "Іі 1 Я ий т - пе чі бю
ф-фійЇ. | ЛО ОО л- .
Р
30914 осовливої яв /И
жити: 0
ий
ПІ оч
Ха б ик з ЗУ о сом | | Зо 55: Каю які гордо імснують сеое наші «|
овес о зе ;
BABA MANI: 50 PARTII – ZA DUŻO...
Przy przystanku trolejbusowym pewna starsza kobieta zwracała się do ludzi:
– Przychodźcie 17 grudnia na wiec protestacyjny pod Dom Rad! Przychodźcie! Nie można już dłużej milczeć!
Podszedłem do niej. Poznaliśmy się. Zaczęła narzekać na swoje życie za 49 hrywien emerytury. Wtedy powiedziałem jej:
– Żeby poprawić nasze życie, babciu Manio, proszę pomyśleć, na kogo powinna pani głosować w następnych wyborach.
A ona mi odpowiedziała:
– Dopóki były tylko komuniści i ruchowcy, było dość jasno i prosto, na kogo głosować. A teraz tych partii aż 50! Czy ja mogę się w nich połapać? Więc żeby sobie nie zawracać głowy, w ogóle nie pójdę na wybory!
Pomyślałem sobie... Jeśli większość z nas, za przykładem tej kobiety, nie pójdzie na wybory, to na tym skorzystają komuniści, bo taka jest teraz ordynacja wyborcza. Wychodzi więc na to, że nasi politycy-demokraci, tworząc siłę-siłę partii, jakby tym samym dali komunistom fory w walce wyborczej. Czyż nie tak? 50 partii – to dla babci Mani jest zdecydowanie za dużo. Dlatego, aby zrekompensować tę forę, demokraci muszą w 10, w 100 razy zintensyfikować swoją pracę wyjaśniającą. Tylko wtedy babcia Mania pójdzie na wybory.
BABA MANIA JUŻ WĄTPI...
Następnego dnia słyszę, jak znajoma mi już babcia Mania, na tym samym przystanku trolejbusowym, mówi jakiejś starszej kobiecie:
– Właśnie słyszałam w radiu, jak krzyczeli, że trzeba odbudowywać nasze cerkwie.
– No i co z tego, słusznie krzyczą: cerkwie są nam potrzebne, bez cerkwi, Manio, nijak się nie da.
– Owszem, ale bez jakiego kościoła? Weźmy na przykład naszą cerkiew Przemienienia Pańskiego: ojciec Wołodymyr wciąż nam mówi: „Napełniajcie się Duchem Bożym w świątyni Pańskiej!” A ja mu pewnego razu mówię: „Ojcze Wołodymyrze, wy nam ciągle proponujecie napełniać się Duchem Bożym, a sami już który to samochód osobowy kupiliście. I w tym roku pojawiło się u was kolejne auto, BMW. Po co wam ono?” Ojciec zmarszczył brwi i powiada: „A cóż ja mam chodzić pieszo po swojej parafii?” „Były czasy – mówię mu – kiedy nawet święci ojcowie chodzili pieszo po ziemi, nieśli ludziom słowo Boże”. A ojciec Wołodymyr na to: „No... to temat na inną rozmowę...” Więc ostatnio myślę sobie: cóż to za kościół, gdzie ludziom mówi się tylko o Duchu Bożym, a słudzy jakoś nie mogą się nasycić dobrami świeckimi? I w ogóle czy ja w ogóle chodzę do właściwego kościoła? Zaczęłam mieć jakieś wątpliwości.
– Oczywiście, że nie do tego! Bo to przecież nie nasza cerkiew – moskiewska. Chodź, Maniu, do prawdziwego kościoła ukraińskiego, to znaczy Patriarchatu Kijowskiego.
– Właśnie o tym myślę, że coś robię nie tak...
II. JAKIE PAŃSTWO MAJĄ NASI POSŁOWIE? ALBO „JĘZYK ZNAM, ALE MÓWIĆ NA NIM NIE CHCĘ!”
Zachodnia Ukraina przez pewien czas wchodziła w skład różnych państw i imperiów środkowoeuropejskich. Wschodnia, a potem cała Ukraina przez długi czas była częścią imperium rosyjskiego i rosyjsko-komunistycznego. W organach zarządzających państw, do których należały ziemie ukraińskie, byli również Ukraińcy. Na przykład w parlamencie cesarstwa austro-węgierskiego byli posłowie z Ukrainy. Jakim językiem w służbie państwowej posługiwali się ci Ukraińcy? Oczywiście państwowym. Bo nawet nie sposób sobie wyobrazić, by, dajmy na to, poseł-Ukrainiec na posiedzeniu parlamentu w Wiedniu przemówił po ukraińsku. Albo w Dumie Państwowej Rosji – kiedyś i dziś... A czy ktoś pamięta, by na posiedzeniu Rady Najwyższej ZSRR albo na zjeździe KPZR jakiś deputowany przemówił w innym niż państwowy języku? Takie coś nie mogło się zdarzyć. Jakież podobne może być na całym świecie w naszych czasach? Nigdzie na świecie... Nasz język – najtrudniejszy ze WSZYSTKICH JĘZYKÓW PLANETY? Nie ma o czym mówić, więc
że ten temat dotyczy głównie nie Tatarów, Niemców ani przedstawicieli innych narodowych mniejszości Ukrainy, których języki mają niewiele wspólnego z ukraińskim. Dotyczy to przede wszystkim niektórych rosyjskich Ukraińców, którzy podkreślają swoją jedność z Ukrainą kulturą, religią i, w ogóle, historią. Można powiedzieć: oto brat, który nie chce wypowiedzieć słowa w swoim rodzimym języku (choć jakże to bracia, którzy mówią różnymi językami?). Wychodzi na to, że sprawa nie tkwi w językowych trudnościach. A gdyby one jednak istniały? Co wtedy robić? Przekształcić, powiedzmy, naszą Radę Najwyższą w babilońskie pomieszanie języków? W tej sprawie istnieją przykłady historyczne. Brytyjski Hongkong niedawno stał się chińską prowincją. I... w dość krótkim czasie (półtora czy dwa lata) urzędnikowi państwowemu w Hongkongu, jeśli będzie używał w służbie języka innego niż chiński, grozi odpowiedzialność karna. Język angielski i chiński. Ogromna różnica! A wszystko w ciągu 1,5–2 lat. To jest z najnowszej historii. Dlaczego więc w tej sprawie u nas nie jest tak, jak u wszystkich ludzi? Od wielu lat jesteśmy świadkami wielkiego gadulstwa w naszej Radzie Najwyższej. Przewodniczący mówi po ukraińsku, jego zastępca – dziwaczną mieszanką. Znaczna liczba deputowanych – językiem państwowym innego państwa. Niektórzy z nich otwarcie oświadczają, że znają język ukraiński, ale nie chcą nim mówić. Dlaczego? Zapomniał o art. 10 naszej Konstytucji? Nie. Dobrze ją pamięta. Ale nie chce używać naszego języka państwowego z jednego powodu: duchem jest deputowanym nie naszego państwa. Lecz jak może deputowany obcego państwa uczestniczyć w tworzeniu prawa naszego państwa? To przecież absurd! Tak więc usunięcie go jest całkowicie możliwe już w najbliższych wyborach.
pl ni - ли /9 і пий - -
CZY POSEŁ MA MORALNY KODEKS? CZY ON W OGÓLE ISTNIEJE?
Deputowany (łac. deputatus – wysłany) to sługa narodu, przedstawiciel ludu, czyli wybrany przez naród przedstawiciel, który broni jego interesów w tym czy innym organie państwowym. Czy więc posłowie naszej Werchownej Rady są zdolni być takimi posłańcami i według jakiego, że tak powiem, kodeksu powinni działać? Jako obywatele Ukrainy przede wszystkim powinni działać zgodnie z Konstytucją Ukrainy. Ale przecież tę Ustawę Zasadniczą sami właśnie uchwalali. Cóż więc ci posłowie sobie napisali w tym rozdziale Ustawy, gdzie mowa o deputowanym ludowym, i jak wykonują to, co sami uchwalili?
«Artykuł 79. Przed objęciem stanowiska narodowi deputowani Ukrainy składają przed Werchowną Radą Ukrainy przysięgę: «Przysięgam wierność Ukrainie. Zobowiązuję się wszystkimi swoimi działaniami bronić suwerenności i niepodległości Ukrainy, dbać o chwałę Ojczyzny i dobrobyt narodu ukraińskiego. Przysięgam przestrzegać Konstytucji Ukrainy i ustaw Ukrainy, wypełniać swoje obowiązki w interesie wszystkich współobywateli. Odmowa złożenia przysięgi pociąga za sobą utratę mandatu deputowanego. Uprawnienia narodowych deputowanych Ukrainy rozpoczynają się od chwili złożenia przysięgi».
Czy nasi posłowie złożyli tę przysięgę? Wielu z nich – nie. Dlaczego więc dla nich także rozpoczęły się ich uprawnienia, skoro według Ustawy ich nie mają»?
W artykule 50 mówi się o tym, że posłowie «nie ponoszą odpowiedzialności prawnej za wypowiedzi w parlamencie i jego organach» i nie mogą bez zgody Werchownej Rady Ukrainy być pociągnięci do odpowiedzialności karnej, zatrzymani ani aresztowani». Wynika z tego, że poseł może nawet w murach najwyższego organu ustawodawczego wygadywać, co mu przyjdzie do głowy, nawoływać do obalenia istniejącego ładu państwowego, popełnić jakiekolwiek przestępstwo, a bez zgody swoich kolegów z frakcji i mimo to nie zostać pociągniętym do odpowiedzialności? Tak, bo... Ukrainy. Dlaczego? Być może dlatego, że mówi się po ukraińsku?
może być przy tym dokonane zawieszenie lub przedwczesne zakończenie pełnomocnictw posła, zgodnie z prawem o statusie narodowego deputowanego Ukrainy. W szczególności przedwcześnie kończą się one w przypadku jego osobistego oświadczenia, wejścia w życie prawomocnego wyroku skazującego wobec niego, uznania go przez sąd za zaginionego, utraty obywatelstwa, przeniesienia miejsca stałego zamieszkania poza granice Ukrainy, a także w razie śmierci.
Ale przecież będzie to możliwe tylko pod warunkiem, że za przedwczesnym zakończeniem pełnomocnictw narodowego deputowanego Ukrainy zagłosuje większość konstytucyjnego składu Rady Najwyższej. A jeśli nie zagłosuje? Co wtedy?
Były już takie przypadki, gdy prokuratura na podstawie wcześniejszej decyzji prosiła Radę Najwyższą o zgodę na pociągnięcie posła do odpowiedzialności, albo gdy poseł coś popełnił i uciekł za granicę, a prokuratura wszczynała sprawę karną i kończyła jego pełnomocnictwa, a Rada Najwyższa głosowała przeciw. Zatem wychodzi na to, że posłowie realizują swoje wąskie, egoistyczne interesy, i mogą zdarzyć się sytuacje, w których nawet w razie obłędu lub śmierci posła będzie on uważany za członka składu Rady Najwyższej.
Dalej przyjrzyjmy się, jak zachowują się posłowie podczas posiedzeń Rady Najwyższej. Kręcą się tam tam i z powrotem, rozmawiają, jakby byli na bazarze, wykrzykują obelgi jeden pod adresem drugiego, głosują za nieobecnych na sali, wzywają ludzi do strajków i do powrotu dawnego ustroju państwowego, znieważają urzędników, a nawet Prezydenta Ukrainy, wszczynają bójki itd. Czy można uznać ich nie tylko za narodowych deputowanych, ale choćby za normalnych obywateli? W dużej liczbie – nie. Bo dla znacznej większości naszych posłów nie istnieje nie tylko kodeks moralny narodowego deputowanego Ukrainy, ale w ogóle kodeks moralny cywilizowanego człowieka. I dlatego u wielu naszych posłów brakuje jakiejkolwiek ludzkiej moralności, bo z natury są oni amoralni.
ROZMYŚLANIA W PRZEDDNIU WYBORÓW
Czy zatem mamy prawdziwą Wierchowną Radę, czyli ustawodawczy organ Ukrainy, ze prawdziwymi deputowanymi ludowymi? Pod względem napisanego prawa, Konstytucji, i pod względem niepisanego, moralnego kodeksu deputowanego ludowego i obywatela, na razie takiego organu nie mamy. Dlatego ludzi, zdolnych stworzyć taki organ, mamy dopiero wybrać w kolejnych wyborach. Bo oczekiwać czegoś godnego od obecnego składu Wierchownej Rady po prostu nie ma żadnych podstaw.
m. Sumy
NA KOGO BĘDZIECIE GŁOSOWAĆ?
Zgodnie z wcześniej podjętą decyzją, CWK przeprowadziła losowanie, w wyniku którego ostatecznie uzgodniono miejsca partii i bloków na karcie do głosowania, którą otrzymają wyborcy.
Zatem po losowaniu pozycje partii i bloków wyborczych przedstawiają się następująco:
1. Blok «Razem» (Partia Pracy, ZK, Partia Liberalna, 217 kandydatów).
2. Partia Regionalnego Odrodzenia Ukrainy, 104 kandydatów.
3. Wyborcze zjednoczenie «Mniej słów» (Państwowa Samodzielność Ukrainy, Socjalno-Narodowa Partia Ukrainy, 44 kandydatów).
4. Ogólnoukraińskie zjednoczenie «Hromada» (225 kandydatów na liście).
5. Republikańska Partia Chrześcijańska (98 kandydatów).
6. Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe (42 kandydatów).
7. Partia Obrońców Ojczyzny (93 kandydatów).
8. Partia Muzułmanów Ukrainy (19 kandydatów).
9. Agrarna Partia Ukrainy (188 kandydatów).
10. Partia Zielonych Ukrainy (77 kandydatów).
11. Komunistyczna Partia Ukrainy (225 kandydatów).
12. Partia «Sojuz» (30 kandydatów).
13. Wyborcze zjednoczenie «Naprzód, Ukraino!» (151 kandydatów).
14. Blok Narodowładztwa. Ekonomia. Porządek (172 kandydatów).
15. Blok «Pracująca Ukraina» (117 kandydatów).
16. Wyborcze zjednoczenie «Europejski wybór Ukrainy» (kandydat).
17. Socjaldemokratyczna Partia Ukrainy (127 kandydatów).
18. Blok «Front Narodowy» (URP-KUNTUK) (181 kandydatów).
19. Socjalno-liberalne zjednoczenie «SLON» (62 kandydatów).
20. Ludowy Ruch Ukrainy.
21. Ogólnoukraińska Partia.
22. Partia Narodowa (53 kandydatów).
1. Ludowo-Demokratyczna Partia (189 kandydatów)
1. Ogólnoukraińska partia «Kandydatki kobiece» (25 kandydatów)
25. Chrześcijańska partia (… kandydatów)
26. Blok «Za …» (201 kandydatów)
27. Socjaldemokratyczna partia Ukrainy (100 kandydatów)
28. Partia …
Partia «Reformy i porządek» (191 kandydatów)
Partia duchowego, ekologicznego, społeczno-gospodarczego rozwoju Ukrainy (224 kandydatów)
Partia pracujących (87 kandydatów)
Partia «… inicjatywy» (…)
Partia «Za prawdę, za naród, za Ukrainę!» (SPU)
Socjaldemokratyczna partia Ukrainy (0) (185)
Socjalistyczna partia Ukrainy (83 kandydatów)
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Współpraca, która ostatnio układa się między Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki jako organizacją społeczną a Ministerstwem Oświaty Ukrainy jako jedną z wykonawczych struktur państwowych, znajduje potwierdzenie we wspólnym okrągłym stole, który odbył się w Ministerstwie Oświaty Ukrainy (al. Peremohy, 10) 23 grudnia 1997 roku pod hasłem «Język państwowy — język edukacji/wychowania obywateli Ukrainy».
Spotkanie oświatowców z proświtianami było dość reprezentatywne. Z obu stron swoje uwagi na temat dojrzałych problemów branży oświatowej wyrazili ludzie znani na Ukrainie: profesorowie, akademicy, deputowani ludowi, zastępcy ministra oświaty i kierownicy departamentów Ministerstwa Oświaty, przedstawiciele środków masowego przekazu, zwykli oświatowcy, aktyw proświtiański.
Z wstępnym słowem do obecnych zwrócił się pierwszy zastępca ministra oświaty Ukrainy Wiktor Andruszczenko. Sam minister przebywał tego dnia w delegacji w obwodzie czernihowskim.
Wiktor Pietrowycz zapoznał uczestników «okrągłego stołu» z pracą ministerstwa, wyróżniając kluczowe pozycje, nad którymi pracuje kolektyw w kwestii reformowania oświaty w naszym państwie. Wiele z dokonanego odpowiada wytycznym wspólnych zaleceń poprzedniego «okrągłego stołu», który odbył się w murach Ministerstwa 19 października 1996 roku. (Fragment wystąpienia pana Andruszczenki publikujemy w tym numerze czasopisma).
Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan nakreślił zakres działalności proświtian w ciągu bieżącego roku, zaznaczając, że obecna rozmowa w Ministerstwie Oświaty, «która najbardziej odbija się echem w naszych problemach», jest w pewnym stopniu podsumowaniem. Osiągnięto pewne cele, ale jeszcze wyraźniej zarysowały się chybienia i straty. Pojawili się nowi przeciwnicy.
Nowej ukraińskiej abecadła
Pomysł utworzenia funduszu, który pracowałby nad rozwiązaniem problemu «Ukraińskim studentom — ukraińskie słowo», zaproponował przewodniczący Kijowskiej Krajowej «Proświty» Jurij Hnatkewycz.
Zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Narodowości i Migracji Ukrainy, dyrektor Departamentu Państwowego ds. realizacji polityki językowej, kandydat nauk filologicznych Ołeksandr Trybuszny, opowiadając o zapoczątkowaniu w 1998 roku akcji «Przekażmy potomnym nasz skarb – ojczysty język», wezwał do udzielania pomocy także naszym diasporom, przede wszystkim wschodniej.
Swoimi rozważaniami na poruszone problemy podzielili się rektor Państwowej Akademii Kadr Kierowniczych Mykoła Drobnochod oraz naczelnik Zarządu Szkolnictwa Wyższego Mychajło Stebko.
Podsumowaniem «okrągłego stołu» stało się przyjęcie rekomendacji dotyczących zawarcia umowy między Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki a Ministerstwem Oświaty Ukrainy o współpracy w dziedzinie polityki oświatowo-edukacyjnej oraz przygotowanie projektu uchwały kolegium Ministerstwa Oświaty i Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
«Proświta» im. Szewczenki
WIKTOR ANDRUSZCZENKO, pierwszy zastępca ministra oświaty
To nie pierwsze nasze wspólne spotkanie robocze. Ministerstwo Oświaty wraz z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» już rozpatrywało kwestię przestrzegania postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w dziedzinie oświaty. Ministerstwo Oświaty kontynuowało pracę nad reformowaniem oświaty na Ukrainie w trudnych warunkach okresu przejściowego. Jeżeli
w obwodowych administracjach państwowych
kultury, informacji, obrony, sprawiedliwości. W obwodzie kijowskim i kilku innych zorganizowano konferencje. Podobne imprezy odbyły się przy udziale Związku Pisarzy, Instytutu Krajoznawstwa i Kongresu Inteligencji Ukraińskiej. Było ich bardzo dużo, uzyskano pewne pozytywne rezultaty. Naszym głównym osiągnięciem jest aprobata Prezydenta i przyjęcie przez Gabinet Ministrów Programu rozwoju języka ukraińskiego do 2005 roku. Termin ten skrócono do 2001 roku, ale istota rzeczy nie tkwi w liczbach, lecz w wektorze działania. Przy Prezydencie Ukrainy utworzono Radę ds. Językowych, a przy Gabinecie Ministrów radę ekspercką, opracowano program wdrażania języka ukraińskiego, który jest dość gruntowny. Odbyły się już dwa posiedzenia Rady ds. Językowych, doprecyzowano konkretne zadania na najbliższe lata i miesiące. Wszystko wygląda z formalnego punktu widzenia jak pewien postęp, jak pewne osiągnięcia, można by się cieszyć, że ten proces nabiera tempa i że zaangażowana jest pewna siła, aby rozwiązać ten problem, który jest dla nas najważniejszy w procesie budowy państwa. Jednak pojawiła się masa przeciwników, sprowadziliśmy na siebie cały potok ich krytyki, szczególnie po tym, jak Gabinet Ministrów opracował nowy projekt ustawy o języku lub o językach na Ukrainie. Przeciwnicy stawiają nam ciągłe bariery.
Niedawno odwiedziliśmy niewielką grupą deputowanych i członków partii Ludowy Ruch Ukrainy Charkowszczyznę i przekonaliśmy się, że tam spekulują i nadal będą spekulować kwestią językową. W istocie takiego problemu nie ma, o czym świadczyły nasze liczne spotkania z charkowianami. Podnoszą go, zaczynając od przedstawiciela Prezydenta Hrynjowa, a kończąc na deputowanym Aleksiejewie. Właśnie z ich inicjatywy złożono projekt ustawy o szczególnym statusie języka rosyjskiego na Ukrainie. Nie powinniśmy zważać na to, że
nni
-.
z ż"
"ZU y ż ь y i KR 1
ark 5
naturalna: reakcja tych szowinistycznych sił, które wygrały wybory w 1994 roku, właśnie spekulując na kwestii językowej, i teraz stawiają na następne wybory. Natomiast w samym Charkowie spośród dwudziestu wydań jest tylko jedno, i to ukraińskojęzyczne. Jakie więc w ogóle istnieją problemy z językiem rosyjskim na Słobożanszczyźnie? Spośród wszystkich
przeciwko państwowości języka ukraińskiego, a zatem i państwowości Ukrainy. «Oddanie pozycji językowych – zaznaczył poseł Ukrainy – jednoznacznie oznacza oddanie państwa». Wystąpienie Pawła Mowczana publikujemy w tym numerze czasopisma.
poddano krytyce także stanowisko ministerstwa wobec ankietowania studentów i wykładowców w kwestii «PSYCHOLOGICZNEJ GOTOWOŚCI» przejścia na język państwowy nauczania. «Jest na to artykuł Konstytucji, czego nam jeszcze trzeba?» – takie pytanie słusznie postawił
podsumować ogólne kierunki, nad którymi pracuje nasz zespół, cały system oświaty, to na pierwszym miejscu postawiłbym problem stworzenia prawnej i normatywno-prawnej bazy systemu oświaty. Jak wiadomo, Rada Najwyższa uchwaliła Ustawę o oświacie na Ukrainie, Ministerstwo Oświaty opracowało tzw. ustawy bezpośredniego działania, w tym Ustawę o ogólnym średnim wykształceniu, skierowaną pod obrady Gabinetu Ministrów; Ustawa o kształceniu zawodowo-technicznym przechodzi dziś trzecie czytanie w Radzie Najwyższej, Ustawa o wychowaniu przedszkolnym, Ustawa o państwowej
Na Charkowszczyźnie spośród istniejących kanałów telewizyjnych działa tam także tylko jeden ukraińskojęzyczny.
i opracowali szereg działań. Trzeba szczegółowo przeanalizować, co już zrobiono i jak mamy działać dalej, na czym zaś warto szczególnie się skupić. Nasze odpowiedzi powinny
Przewodniczący Towarzystwa Wspierania Pozaszkolnej Edukacji, wreszcie Ustawa o szkolnictwie wyższym, która DZIŚ została przekazana do Ministerstwa Sprawiedliwości w celu uzgodnienia.
Wicepremier, zastępca ministra edukacji Walerij Smolij, nawiasem mówiąc, zlecił nam przygotowanie konkretnych propozycji do następnego posiedzenia Rady.
To niezwykle trudna i obszerna praca, lecz nasi koledzy sobie radzą, a wasza pomoc okazała się wprost niezbędna, za co jesteśmy wdzięczni prosvitianom.
Drugie stanowisko, na którym skupialiśmy uwagę, dotyczy tworzenia państwowych standardów, zwłaszcza szkoły średniej i ogólnokształcącej.
Największym problemem jest rozbudowa sieci przedszkoli we wschodnich i południowych regionach. Istnieje szereg nierozwiązanych problemów z wydawaniem podręczników. Ich uwagi i propozycje zostaną uwzględnione w tej ważnej pracy. Główną uwagę ministerstwo przykłada obecnie do ich jakości.
Trzecie stanowisko: przechodzimy do przygotowania specjalistów w nowych specjalnościach. Dotyczy to technicznych i oczywiście wyższych uczelni. Dla informacji powiem, że wcześniej kształciliśmy według 1024 specjalności, teraz przechodzimy do przygotowania zintegrowanych specjalistów z 500 specjalności. W tym celu trzeba przygotować bazę normatywną, uzgodnić plany nauczania, wydać podręczniki – to bardzo duża praca.
Pracujemy też nad wprowadzeniem edukacji stopniowej. W tym kierunku organicznie wchodzimy w europejską i światową przestrzeń edukacyjną. Edukacja stopniowa oznacza, że kształcimy młodszych specjalistów, bakalaurzy, specjalistów i magistrów w zakładach edukacyjnych. Wprowadzanie tego nie jest łatwe, odczuwamy pewien opór ludzi starego myślenia, lecz mimo to proces nabiera rozpędu, a według ogólnych kryteriów jakość kształcenia specjalistów w Ukrainie odpowiada europejskiej.
Wielokrotnie w ciągu ośmiu lat naszych dialogów z poprzednim składem ministerstwa i jego kierownictwem konsekwentnie broniliśmy stanowisk państwowych. Z obecnym będziemy je kontynuować. Mam nadzieję, że nasza dalsza współpraca, nasz dialog nabiorą konkretnego charakteru.
Niewielkie zmiany odnotowuje się na całym terytorium państwa, lecz zróżnicowanie tego procesu ma czysto regionalny charakter: liczba szkół z językiem ukraińskim rośnie głównie dzięki regionowi zachodniemu. W miastach, gdzie udział Ukraińców przekracza 18 procent, nauką w języku ukraińskim objęto zaledwie 32 procent dzieci.
Ostatnio w ręce wpadł mi dokument z podpisem pierwszego zastępcy ministra edukacji Wiktora Andruszczenki o wykonaniu uchwały Gabinetu Ministrów z 8.09.97 r. „O zatwierdzeniu kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego…”
Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Anatolij Pohribnyj jest niezwykle zaniepokojony.
O masowej rusyfikacji powiatu czesławskiego rozmawiał przewodniczący obwodowej Proświty dniepropetrowskiej Wołodymyr Zaremba. Moje statystyki zabrzmiały alarmem o przyszłość ukraińskości w tym kraju!
Tak więc należy stawiać pytanie znacznie szerzej – nie o naruszenie obowiązującego artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, lecz o masową dyskryminację Ukraińców w Ukrainie – podkreślił redaktor gazety „Czesławski Kraj”.
Jesteśmy świadomi, że stopniowo kapitulujemy i oddajemy państwo – niepodległość. Oddanie języka jednoznacznie oznacza oddanie państwa. Cokolwiek by nam mówiono, jak by nas nie zapewniali „internacjonaliści” wszelkich maści, jakimi punktami by się nie posługiwali z Deklaracji Praw Człowieka, jakimi aktami międzynarodowymi by nie potwierdzali konieczności istnienia w Ukrainie obok języka ukraińskiego innych języków, wszystko będzie wyglądać absurdalnie, dopóki język ukraiński będzie na peryferiach.
W dziedzinie językowej i oświatowej, niestety, ostatnio osiągnięto niewiele. Nie będę zarzucać ministerstwu, bo ono być może najbardziej odpowiada na nasze problemy. Jeśli mamy jakieś osiągnięcia, to dzięki temu, że uzgadniamy nasze działania. Bo to sprawa nie tylko organizacji społecznych „Proświta” czy Ruchu, to ogólnopaństwowa, ogólnonarodowa sprawa.
„Ludzie jeszcze nas zobaczą” – tak zaraził wszystkich optymizmem Iwan Drach, przewodniczący Ruchu Ukrainy. Połączmy więc nasze wysiłki, zróbmy coś wspólnie, w naszych działaniach musi przeważać konkret!
ironicznym niszczeniem szkolnictwa wyższego na Ukrainie, które przekształciło się w główny bastion zniszczenia naszej państwowości», wezwał do ogłoszenia roku 1998 Rokiem ukraińskiej pedagogiki.
«Nie ma żadnych problemów ze strony rodziców, oni, z rzadkimi wyjątkami, są gotowi i chcą oddawać dzieci do ukraińskich szkół – nakreślił kolejny aspekt zrozumienia
światowych standardów.
Chcę także poinformować, że podpisaliśmy Konwencję lizbońską o wzajemnym uznawaniu kwalifikacji w dziedzinie edukacji. Podpisało ją 28 krajów europejskich oraz
Wprowadzamy też nowe mechanizmy kształtowania państwowego zamówienia na specjalistów oraz mechanizmy finansowania.
Jeśli chodzi o problem, przewodniczący Mikołajowskiej Krajowej «Proświty», Ślipec, to jest to nasz bolesny problem, który trzeba stale rozwiązywać i znajdować odpowiednie źródła finansowania. Współpracujemy w tym kierunku z deputowanymi z komisjami Rady. Wyczuwają oni intuicyjnie konieczność takiego kroku, ale brakuje odpowiedniej woli i wyraźnej linii ze strony obecnego Ministerstwa Edukacji. Kadrowa polityka w dziedzinie edukacji została oddana na pastwę władz lokalnych, w większości
Pracujemy także nad problemami ochrony socjalnej uczestników procesu edukacyjno-wychowawczego. Już przyjęliśmy szereg poważnych uchwał w sprawach ochrony socjalnej, zwłaszcza dotyczących mechanizmów naliczania stypendiów dla studentów. Wyczuwa się jednak brak podstaw prawnych. Jeśli będziemy analizować obowiązujące prawo, a potem dziesięć lat czekać na odpowiedź, a potem będziemy uogólniać i wyjaśniać procenty, nigdy nie wykonamy żadnego artykułu.
Potrzebna jest odpowiednia wola, aby rozwiązać istniejące w uczelniach problemy, które należy rozwiązywać na różnych szczeblach. Oto, że Ministerstwo Edukacji zajmuje liberalne stanowisko, a jeśli ktoś z czynnych pracowników pedagogicznych chce przejść na państwową wypłatę, czy nie jest na to gotowy? Koncepcja «Akademika» jest jeszcze w toku.
Tymczasem redaktor naczelny gazety «Krymska…»
POZYCJĘ w polityce kadrowej, pewien jestem, przewodniczący przed wami wystawa podręczników i pomocy naukowych, które ujrzały światło dzienne dzięki Fundacji Odrodzenia. Bachiriew absolutnie konsekwentnie twierdzi, że nie ma ukraińskiej prawdy. Natarczywe rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Główny Zarząd Szkolnictwa Wyższego prosi o przeprowadzenie ankiety wśród studentów i wykładowców wyższych uczelni oraz, na podstawie zestawionych wyników, o przygotowanie zaświadczenia o psychologicznej gotowości wykładowców i studentów do nauczania przedmiotów w języku państwowym. Większego absurdu w życiu nie widziałem, choć przeczytałem mnóstwo dokumentów w kwestiach prawnych, wiele dekretów. Co to znaczy? Jak to wszystko zinterpretować?
Mamy artykuł 10, czego jeszcze nam trzeba? Jakich jeszcze
...transformacji edukacji humanitarnej, dla szkolnictwa wyższego, przedszkolnego wychowania i zawodowo-technicznego kształcenia. Awanturnik Szewczenko cytuje w swoim [...] ustawy, w której akcenty są rozstawione tak, jak trzeba: „W roku [...] Jeśli zaś my [...]
...będziemy zwlekać, prowadzić [...] taka sama pisanina przeniesie się także na inne trybuny, zwłaszcza na temat edukacji. Na stoisku wyeksponowano nowe wzory dokumentów oraz plastikowe karty, które odpowiadają wymaganiom, [...] nie [...] ponieważ tu w przeważającej większości z nich jest zrozumienie [...] między standardami międzynarodowymi. Czarnowski prezydent wniósł na [...] niech Boże, żeby [...] ci, którzy żyją i chcą dalej żyć w naszym niepodległym państwie. Rozsądne było również [...] ukrainoznawstwo Piotra [...]
Taka jest praca, jeśli pokrótce ją określić, prowadzona w naszym ministerstwie.
PAWŁO MOWCZAN,
Łukaszenka na Białorusi [...] wtedy, [...] uwaga dyrektora Instytutu Samego Siebie [...] Ononenki o tym, że jeśli
i tutaj tę problemę ok jej będziemy zdobywać co roku po 02 procent ukraińskich głosów – U. Oddzielnie od szkoły państwowej to jest „nie to tempo, które powinno być”. Należy o tym ... nie ... rzeczy musimy rozpatrywać w jedności.
poruszać także kwestię zgodności z własnymi uprawnieniami
poszczególnych kierowników obwodowych i miejskich wydziałów
chcę zaznaczyć, że ta nasza rozmowa | przekazano do rozpatrzenia Ministerstwu ... Szewczenki ... ścisłe przestrzeganie artykułu ... ŚWIATA. Ukraiński pisarz Mykoła Tkacz zaproponował ministrowi | pewnym ... podsumowującym 19 Konstytucji Ukrainy jest | UMOWY. Ro współpracę w dziedzinie | Ukrainy projekt |
w tym roku „Proświta” | polityki zapoczątkowała analogiczne „okrągłe stoły” i przeprowadziła je w
wielu ministerstwach, zwłaszcza w ministerstwach kultury ...; usługi dotyczące wniesienia dokonanych przez niego po nowemu ... tłumaczeń zabytków literatury staroukraińskiej do
PROSWIATNICKIEJ
Wołodymyr HERMAN
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Odpowiedzi: inteligencka wiara. Nieco ludowa czasem
ПЕ Р и - жона 0 поревчани
ПпРОРОВЖЧеМО УПЕМОЯ
яку ВІДГ)
Миколенко з К|
Nie bez pewnego zdziwienia przeczytałem w „LU” z 30.10.1997 artykuł znanego pisarza Romana Iwaniczuka «Cerkiew czy trzebowisko?», w którym autor solidnie (choć nie przytaczając szczególnych podstaw) gani tak zwaną RUNwiarę (rodzima ukraińska wiara narodowa), proponowaną przez pana Lewa Syłenka, najwyraźniej mieszając ją z poganiem, choć chodzi o tego samego jedynego Boga. Jego ślad podjął artykuł «Pole bitwy» pisarza Ołeksandra Jarowego (LU z 20.11.1997), a potem w «Słowie Proświty» (numer listopadowy 11) artykuł pana Jarosława Weligana «Zły korzeń „rodzimej wiary”».
Jeden artykuł to przypadek, dwa z rzędu – zbieg okoliczności; trzy – można uznać je już za system. Zatem opublikowanie albo przeciwnie – odrzucenie tego artykułu – wyraźnie pokaże, z czym mamy tu do czynienia: czy z cywilizowaną dyskusją, czy z kampanią w stylu sowieckim, gdzie słowo przezornie przyznaje się tylko jednej stronie, z góry wyznaczonej na stronę słuszną.
Ale przed przystąpieniem do sedna sprawy konieczne są pewne uwagi. Autor w swoim czasie został ochrzczony zgodnie ze wszystkimi zasadami, i choć wychowywał się w społeczeństwie sowieckim – nie stał się ateistą (a tym bardziej komunistą). Dziesięcioro przykazań znane mi od dzieciństwa, i ich nie łamałem. Do RUNwiary nie należę, znam ją raczej powierzchownie – z odpowiedzi pana L. Syłenka na pytania ludzi (zob. ogólnonarodowy czasopismo „Ukraina”, nr 27, 1992), ale z każdym słowem na wszystkich 3,5 stronach jego odpowiedzi inteligentny człowiek wydaje mi się etymologią pana L. Syłenka, ale… Kiedy przypominam sobie naszych szanownych oficjalnych ekspertów od historii – nawet z ulgą chce się odetchnąć…
Wielkim grzechem chrześcijaństwa, dotąd mało znanej sekty judaizmu, był kapitalny sukces, gdy pod koniec IV wieku
stało się ono państwową religią rzymskiego imperium niewolniczego. Że tak powiem, w całun Chrystusowy owinął się konający cesarski antychryst. Z religii uciskanych stać się państwową religią ich ciemiężycieli – to było coś. W imperiach wszystko jest agresywne – język, kultura, religia; wszystko zostaje odczłowieczone, wszystko zamienia się w narzędzie agresji. Z tego powodu, że rozwinięte imperium to właśnie wcielona agresja w czystej postaci. To właśnie w dużej mierze przesądziło dalszą drogę chrześcijaństwa: palenie żywcem setek tysięcy heretyków, setek tysięcy «czarownic», bezlitosne wyniszczanie «pogan» (czyli inowierców) oraz gwałtowne narzucanie całym narodom, z następującym po tym niszczeniem ich własnych kultur; jest tu o czym przypomnieć. Czy może ktoś odważy się twierdzić, że tego nie było! – nie radziłbym... Gdzieniegdzie – i dziś nie lepiej. Ograniczmy się do jednego świeżego przykładu. Mówią, że moskiewski patriarcha prawosławny Aleksy niedawno osobiście łaził po podziemnych bunkrach, błogosławiąc rosyjskie rakiety z głowicami atomowymi, wycelowane w cały świat. Broń masowej zagłady ludzi. Takie coś nawet nie wymaga komentarza. Więc może i to jest chrześcijaństwo!
Tak, czy więc we wszystkim tym, minionym i współczesnym, – kryją się także korzenie poszukiwań nowej wiary?
W Ukrainie, w odróżnieniu od reszty Europy, chrześcijaństwo znane jest już od czasów apostolskich i wiąże się z działalnością apostoła Andrzeja – chrzciciela Gotów. To było jeszcze pierwsze, niepaństwowe chrześcijaństwo, nieagresywne, niewymuszające. Łatwo zostało przyjęte przez narody Ukrainy, ponieważ moralność, nowa dla Rzymu, była im od dawna znana, tak samo jak idea jednego Boga, Władcy Nieba i Stwórcy wszystkiego, co istnieje. Właśnie o tym, nawiasem mówiąc, dobrze i zwięźle pisze w swoim artykule pan R. co pieni – co NIEREST.
W ... gazeta «Słowo Proświty» opublikowała religioznawczy artykuł «Zły korzeń «Rodzimej Wiary»» ... Zaremby ... kolektywnym listem panów Bojki i Renki z Pawłohradu, a także ...
о реірани еедраде та О. Боргардтз м. Донецька, які Р Жолрвдой очкою зору Я. Велигана. Продовжуючи
Wszystkie, drukujemy artykuł profesora O. Borhardta (najbardziej przekonujący, naszym zdaniem) oraz rozważania
tennika A. Hopaczewskiego. Zapraszamy do rozmowy także INNYCH CZYTELNIKÓW naszego wydania.
Iwaniczuk. Aleksandryjski biskup Tertulian (160–240), jeden z „ojców Kościoła”, uważał Scytię za kraj chrześcijański i zapewne miał w tym rację. To pierwotne chrześcijaństwo nie niszczyło kultury narodów, raczej dostosowywało się do nich: święto zimowego przesilenia słonecznego stało się Bożym Narodzeniem, a święto wiosennego równonocy – Paschą, Wielkanocą.
R. Iwaniczuk
„Pierwsze, co rzuca się w oczy, to pewna antychrześcijańska
filozofia ducha. Od młodości czytając dzieła poświęcone Biblii i prorokom, pilnie zajmując się
wczesnym chrześcijaństwem, Lesia Ukrainka nigdy nie mogła pogodzić się z podstawami chrześcijańskiego światopoglądu” (M. Zerow, Dzieła, t. 2, Kijów 1990, s. 386). Jak można bezpośrednio sądzić z jej utworów, niedopuszczalne były dla niej następujące cechy:
1. Niewolniczy i poniżający charakter tej religii w ogóle.
2. Antyintelektualizm, kazanie błogosławionego ciemnoty.
3. Kosmopolityzm; zapomnienie o narodach i imperialne ambicje powszechne.
Czyż więc właśnie tu nie leżą przyczyny poszukiwań odnowionych wiar?
Ale przejdźmy do szczegółów, które pozwalają głębiej zrozumieć przedstawioną nam niechęć do RUN-wiary, a właściwie – do RUN-wiarofobii.
Pan R. Iwaniczuk pisze: „Jeszcze niedawno narzucano nam religię marksistowską. Jednak bolszewicy wyrządzili Kościołowi mniej szkody, niż mogą wyrządzić nowi prorocy”.
KAMPANIA CZY PRAWDZIWY PROBLEM?
BARAN
Na to wszystko istnieją ważkie potwierdzenia. Kiedy w 375 r. na Ukrainie nagle wybuchła wojna między państwem Hunów, rozciągającym się między Dniprem a Wołgą, a dwoma państwami Gotów na prawym brzegu Dniepru i w Rumunii, – uchodźcy tej wojny (płochliwi Rzymianie nazwali ich „wędrówką narodów”) – byli wszyscy chrześcijanami wyznania ariańskiego.
Kolejne półtora tysiąclecia Kaganatu Hunów, kiedy zjednoczona przez Hunów Ukraina staje się supermocarstwem Europy, pozostając rywalem i antagonistą Rzymu, były latami tolerancji religijnej i różnorodności wyznań, kiedy ożywają wiary przeszłości, a po kraju krążą nawet idee buddyzmu i tantryzmu. Epoka Kijowskiej Rusi, od której zaczyna się oficjalna historia Ukrainy, bo tak nam ją wyznaczyła historia rosyjska, nie była gwiazdą ukraińskiej państwowości, wręcz przeciwnie, była epoką upadku europejskiego wielkomocarstwa.
Chrzest Włodzimierza, wokół którego było tyle hałasu, stał się nie pierwszym, lecz raczej ostatnim pojawieniem się chrześcijaństwa w Ukrainie, stał się jedynie przejściem kraju na prawosławie bizantyjskie, religię imperium niewolniczego, dziedicznego i zajadłego wroga wolnej Ukrainy, Gotów i Hunów. Książęca duchowa kapitulacja wobec niej. Ona też przesądziła o ostatecznej zagładzie państwa kijowskiego, bo przeciwstawiła je ludom Wielkiego Stepu, integralnej części którego Ukraina zawsze była. To chrześcijaństwo było już radykalnie odmienne od znanego nam wcześniej – okrutne, nietolerancyjne, ciemne, które świadomie zniszczyło całą wcześniejszą, „pogańską” historię kraju.
Całe zgubne znaczenie dla Ukrainy bizantyjskiego prawosławia, które tak dobrze się przyjęło w Rosji, trudno przecenić. Stało się ono później niemal głównym z okowów, które przywiązywały Ukrainę do zgniłego imperium „jednowierców”. Nawiasem mówiąc, doskonale o tym pisał już Iwan Bahrianyj. Obszerny cytat z niego przytacza pan Ołeksij Konował (USA, ŁU z 30.10.1997) w artykule „Cerkiew powinna służyć swojemu narodowi”. Oto jedno jedyne zdanie z cytatu: „Czy może przypuszczacie, że moskiewski patriarcha i jego słudzy nie wypatroszają imieniem Boga ukraińskiej duszy dziś, tak jak i wcześniej, będąc wiernym narzędziem „trzeciego oddziału”?” Artykuł w całości jest dobry i współczesny, nieodbiegający od rozpowszechnionej u nas proświtiańskiej argumentacji z końca XIX wieku, jakoś tam spojonej kruchym cementem typowo sowieckiej logiki.
Nie zapominajmy, jak krytycznie odnosiła się do chrześcijaństwa w ogóle jako takiego wielka intelektualistka naszej kultury Леся Українка. Zauważył to już w swoim czasie Mykoła Zerow:
Tak, w zasadzie – wszystko mogą, ale tutaj chodzi o konkretnych ludzi. Nie słychać, żeby wyznawcy RUNwiry podkładali dynamit pod świątynie Boże albo torturowali czy zabijali duchownych. Nikt nie narzuca RUNwiry. Wydaje się, że nie zaszkodziłoby też lepiej dobierać słowa.
Mimo to podobna argumentacja jest dziś w użyciu. Bolszewicy narzucali wszystkim swoją ideologię? – Więc nie trzeba, niech nie będzie żadnej! Dla niektórych bezsprzecznie pozytywne jest to, że w takich warunkach nie zdoła odrodzić się w umysłach ludzi także patriotyczna, ukraińska ideologia. Ale kiedy w społeczeństwie nie ma żadnej wspólnej ideologii, zastępuje ją ideologia dna, świata przestępczego, jaką właśnie mamy. Dlaczego tak jest? Dlatego, że odpowiada ona niższemu poziomowi ludzkiej psychiki, nie wymaga ciągłych wysiłków, by być prawdziwym człowiekiem; w jej granicach wystarczy być zwykłą małpą.
W rzeczywistości bez ideologii nie da się w ogóle istnieć, bo każdy ma system poglądów na świat i swoje miejsce w nim, a własną ideologię ma nawet włóczęgowski kot. A nas straszą: «nie ideologizirujtie!» Bo, widzicie, najbardziej przeraża możliwość rozpowszechnienia właśnie ukraińskiej, narodowej ideologii.
Typowy przykład takiego podejścia znajdujemy w trzecim artykule, u pana Jarosława Welygana. Przytacza on siedemnaście „przykazań dla rodzimowierców L. Syłenki”. Trzeba zauważyć, że żadnemu z nich nie może zaprzeczyć żaden cywilizowany człowiek. Następnie przytacza dziesięć chrześcijańskich przykazań według tekstu biblijnego. Mówiąc szczerze, to porównanie nie wypada na korzyść Biblii, i nic dziwnego, bo minęło dwa tysiące lat, czas byłoby coś zmienić, uzupełnić, ale... Autor jest niezadowolony właśnie z tego, że wszystko pozytywne z tych dziesięciu przykazań jest także u L. Syłenki: plagiat! Ale, co nie dziwi u świadomego Ukraińca, największe oburzenie wywołało przykazanie 10 pana L. Syłenki: „Żyj dla dobra Ojczyzny”. W tej sprawie czytamy: „I, zdaje się, przeżyliśmy już to, co z ekranów telewizorów, po radiu codziennie brzmiało: «Раньше думай о Родине, а потом о себе» i «Разум свой, дыхание и тело тренируй для общего дела» I! wiemy, co z tego wyszło”. Oczywiście, wiemy, jednak... Po pierwsze, nie przypominam sobie, by brzmiało dokładnie coś takiego i to codziennie, ale z pewnością taka myśl istniała. Po drugie, bójcie się Boga: czy można porównywać?! Tę początkową „Rodinę” – obóz koncentracyjny narodów, który przez dziesiątki lat groził całemu światu (a w osobie Rosji grozi do dziś) ogólną nuklearną ruiną – z pokojową Ukrainą? Czy to nie zalatuje bluźnierstwem?!
Zatem, jak teraz sami widzicie, - żaden patriotyzm nie jest dopuszczalny. Dlaczego? - Bo za nim nie
п ана ноійі
нання шим ецичнанниннннй на соннійння т
Słowo Proświty |
о неон
może się ukryć ukraiński [patriota]. Dziwnie czytać to właśnie w „Słowie Proświty” ( 1)
Wydaje się więc, że główna przyczyna niechęci do RUNwiry na Ukrainie leży na wierzchu. Wszystko byłoby zupełnie inaczej, gdyby była to, powiedzmy, RUNwira – rodzima ukraińska wiara międzynarodowa. A gdyby ona była jeszcze nierodzima i nieukraińska... no; wtedy i ta wojna we współczesnej Ukrainie by się nie toczyła...
Nie brak tu także odrobiny humoru, choć niezamierzonego. Autor zauważa nam: «Ale dociekliwy czytelnik zauważy, że Syłenko nie podaje żadnych przykazań między Bogiem a człowiekiem. Czyli między Dażbogiem a człowiekiem. I to jest zrozumiałe, bo takiego boga nie istnieje. To w istocie wymyślony, poganiański idol». Wydaje mu się zapewne, że dzięki temu postawił L. Syłenkę pod ścianą z obu stron, ale to – uwierzcie, nie do końca tak; zauważy to nie tylko «dociekliwy czytelnik», ale nawet zwykły uczniak. Bo jak Runwira (tak samo jak chrześcijaństwo!) głosi wiarę w jednego Boga, to, nazwawszy go Dażbogiem, bezsensownie twierdzić, że «takiego boga nie istnieje», że to tylko «IDOL». To tak samo, jak zaprzeczać istnieniu Boga w ogóle. Jedyny Bóg nie bywa ani chrześcijańskim, ani islamskim, ani ŻYDOWSKIM czy runwirowskim. Jest po prostu jeden: jedyny dla WSZYSTKICH.
Inna sprawa, że w związku z książką L. Syłenki «Magawira» autor oburza się: «Jak można połączyć magię z wiarą?» Wybaczmy mu to, że nie wie, iż dawno temu magia i wiara były rodzonymi siostrami – do Jamesa Frazera najwyraźniej nie zaglądał. Najwyraźniej nie zaglądał też do «Magawiry», bo «maga» nie ma bezpośredniego związku z magią. Niedaleko odeszła także redakcja Ukraińskiej Radzieckiej Encyklopedii, na słownik której z 1974 r. się powołuje: «magia POCHODZI od greckiego słowa...» Tak, to słowo mogło się rozpowszechnić właśnie przez Greków, ale nie jest greckie. Grecy Hellady zapożyczyli je od Irańczyków, z którymi przez dłuższy czas wojowali. Bo tam jedno z wiodących miejsc w społeczeństwie zajmowali magowie (w perskim «magusz» – potężny, możny), którzy właśnie magicznym szarlatanerią podtrzymywali swoją władzę. A słowo «maga» oznacza w sanskrycie po prostu «wielka».
Przypominanie krzywonogowskiego «Białego Bractwa» tylko dlatego, że ono swego czasu także zostało oficjalnie zarejestrowane (!), – nie można już przypisać brakowi informacji, to raczej wada wychowania, ale... kto zaś z nas jest od nich wolny...
Nie bez pewnego żalu, ale nie sposób nie zauważyć dość niskiego poziomu polemiki u wszystkich trzech autorów. Nie mówiąc już o tym, że aż się narzuca miano «rodzimymi plamami komunizmu». Bo komunizm to nie tylko «z prawej młot, z lewej sierp», czy jak tam, ale także obecność szczególnego, uproszczonego sposobu postrzegania świata, typu myślenia, zawsze nietolerancyjnego, wojowniczego i prostolinijnego; choć również bardzo łatwego do pokonania w uczciwym sporze.
Jednak dotyczy to tylko starej, archaicznej i raczej przebrzmiałej odmiany sporu. Gdzie obie strony rywalizują w erudycji, w znajdowaniu przekonujących argumentów, wspólnie i mozolnie dochodząc do prawdy. Od dawna bowiem wyparł go (przynajmniej «na 1/6 ziemskiego globu») ten spór, znany specjalistom jako «sowiecki» (albo po prostu «rosyjski»). Jest on niebywale postępowy tym, że nie trzeba tu się wysilać, czegoś studiować, drążyć w głąb spornej kwestii — tu prawda objawia się światu jakby sama z siebie. Wystarczy bowiem pokazać wszystkim, że wasz przeciwnik jest człowiekiem w ogóle niedobrym, złym — i spór wygrany. Wszyscy bowiem natychmiast zrozumieją, że taki człowiek nie może mieć racji w niczym.
Za moich czasów, pamiętam, właśnie tak: «partia» (zarazem «rząd»). Wtedy każdemu było jasne, że wróg ludu (albo tym bardziej emisariusz diabła) w niczym nie może mieć racji.
Wszystko to, jak sądzę, po raz kolejny podkreśla to pierwsze, co jest Ukrainie niezbędne do jej wolnego rozwoju: zdobyć pełną polityczną i ekonomiczną niezależność od Rosji, ale także duchowo wyzwolić się z rosyjskiego cienia.
Nie mniej
Rzecz w tym, by zdecydowanie się odłączyć, ostatecznie odkleić się od
ciemnego nieuctwa, pozbyć się wyniosłości, pozbawić się
kultury. A tam, może, także wiernie. Jednym słowem: podnieść się z niższego
na wyższy, — «precz od Moskali!», jak sprawiedliwie radził nam
niedawno Oleksij…, — że
Tłumaczenie maszynowe
-
Słowo PROŚWIATY
(gazeta Słowo Proświty)
Na mój sposób myślenia, szczególnego problemu ani powodu do szerokiej dyskusji zjawisko Runwiry nie stwarza. Właściwie problem jest znacznie szerszy: przezwyciężenie duchowej „próżni”, zapobieżenie niebezpieczeństwu rozprzestrzeniania się „ideologii dna”, o której wspomina O. Borhardt. Zatem nie mam żadnego zamiaru rozpalać polemiki wokół runwiry, zwłaszcza przekonywać tak biegłego, erudycyjnego oponenta, jakim jest autor listu do redakcji, tym bardziej że – jak sam przyznaje – do runwiry nie należy. Dlatego proszę nie traktować moich uwag jako próby odwodzenia kogokolwiek od jego przekonań. Po prostu wydaje się, wybaczcie, że w przypadku runwiry chodzi nie o system poglądów, lecz jedynie o próbę samoutwierdzenia się na rozdrożach postradzieckiego przestrzeni kulturowej.
Ruina, w warunkach której konieczne jest kulturalne i gospodarcze odrodzenie, zbieranie po okruchach i odnawianie utraconych wartości, nie raz zdarzała się w Ukrainie. Dzisiejsza sytuacja w żaden sposób nie jest gorsza od tej, która była w czwartym, trzynastym i siedemnastym wieku. Nie mówcie jednak, że dysponujemy dziedzictwem kulturowym, artystycznym, religijnym, całkowicie wystarczającym do przezwyciężenia ewentualnego kryzysu duchowego, do narodowej identyfikacji Ukraińców we wspólnocie światowej, której wartości wyrosły na gruncie największych religii świata. Dlatego propozycje rozpoczęcia, jeśli nie „od zera”, to przynajmniej uwolnienia się od dorobku kultury chrześcijańskiej, wywołują zrozumiały protest. Dobrze pamiętamy bowiem podobne wezwania do „wyrzeczenia się starego świata”, które rozbrzmiewały na początku obecnego stulecia. Nierzadko wypowiadali je ludzie z pozoru całkowicie inteligentni: adwokaci, pisarze. Skutki są zbyt znane, by zatrzymywać się nad nimi raz jeszcze.
Zapewne chętni do stworzenia sytuacji „zerowej opcji” w dziedzinie kultury i duchowości zawsze się znajdą. Czy to z powodów politycznych, czy w celu osobistego wzbogacenia. W warunkach stabilnego społeczeństwa wydarzenia w tym kierunku się nie rozwijają... Natomiast na postradzieckiej przestrzeni, niewyzwolonej jeszcze od kulturowo-ideologicznych ersatzów, gdzie wcześniej dokonano kulturowego ludobójstwa, obficie rozsiano wspomniane „Białe Bractwo” i nigdy tu dotąd niesłyszane wspólnoty amerykańskich mormonów, które mają ograniczony zasięg nawet we własnej ojczyźnie. Na tym samym gruncie wulgarny ateizm może jakimś cudem współistnieć w jednej osobie z religijną nietolerancją: „Nie wierzę w Boga, ale jestem przeciwko katolikom (judaistom, muzułmanom, prawosławnym itd.)”.
Na ulicy podchodzi do mnie dziewczyna: „Wy wierzycie w Marię-Dziewicę? Nie? Ale przecież ona to Chrystus!” Pytam: „A czytaliście Nowy Testament?” Pytanie pozostaje bez odpowiedzi... Pewien ksiądz mówił mi, że nic nie ma przeciwko katolikom, także muzułmanom, ale greckokatolików nie szanuje. Rzekomo słusznie im odbierano cerkwie. Czyli braci w wierze Chrystusowej, którzy zachowali prawosławne obrzędy, język i zwyczaje praojców, nie lubi tylko dlatego, że uznają zwierzchnictwo Papieża Rzymskiego. Oto przykład upolityczniania religii: mimo wszystkich przeszkód ostatnich dziesięcioleci ludzie wierzą w Chrystusa Zbawiciela, a im wypominają Unię Brzeską, która miała miejsce 400 lat temu... Szkoda zarówno dziewczyny, która nie trzymała w rękach Biblii, jak i wielomównego księdza. Bo oni są ofiarami tego samego kulturowego i duchowego ludobójstwa, izolacji od cywilizowanego świata, wieloletniej sekularyzacji naszego społeczeństwa.
Jeszcze niedawno, otrzymawszy legitymację członkowską, partyjny neofita uważał się za należącego do „pierwszych szeregów bojowników”. Dziś ochrzczony „według wszystkich zasad” może czuć się uprawniony do przewagi w pouczaniu na tematy chrześcijańskiej moralności. Jednak krzyżyk na piersi może budzić odrazę. To nie jest ten bezcenny znak ukrytej wiary, który się nie wystawia na widok ludzki, lecz przekazuje babcia wnuczce jako rodzinne dziedzictwo. A poza krzyżykiem także to, co przekazywano z pokolenia w
olejna. Modlitwy, obrzędy religijne i zwyczaje, ... Wspomnienia, legendy, cały świat chrześcijańskich wartości. Czy może przytomny człowiek odrzucić to, choćby jak bardzo zaklinał się nowoczesny Omelian Jarosławski? Czy złoczynami krzyżowców, czy spaleniem czarownic w czasach średniowiecza?
Z szacunkiem odnoszę się do wierzeń naszych dalekich praojców. Uważam je za niezbędne ogniwo historyczne, szczebel do wiary w jedynego, miłosiernego Boga. Studiowanie przedchrześcijańskich wierzeń w znacznym stopniu wyjaśnia słowiańską mentalność, osobliwości światopoglądu, obrzędowość i wiele innego. Te wierzenia jednoczyły warstwy społeczne, zapewniały trwałość ustroju plemiennego, a następnie państwowego. Jednak nadszedł czas, by zająć godne miejsce wśród przodujących państw Europy, i dokonała się chrystianizacja. Wszystko, co lepsze – mądre, ludzkie, wesołe – co było w pogaństwie, weszło do chrześcijaństwa. U Słowian być może najbardziej... Ale powrót do dawnych kultów religijnych, nawet w jakiejś mierze zmodernizowanych, zawsze był niepokojącym znakiem duchowego upadku, degradacji narodu, utraty historycznych drogowskazów. Właśnie przeciw temu występowali jeszcze starozakonni prorocy Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel, Ozeasz, Habakuk.
Według czyich przykazań, Bogaczi Sylenki, mają żyć współcześni Ukraińcy? Człowiek piśmienny nie musi co chwila zaglądać do ortografii. To także, nawiasem mówiąc, oznaka inteligencji. Zapewne nie jest tak ważne, ile przykazań zawiera Prawo. Ważne jest, jak są one wypełniane. Właśnie to miał na myśli Chrystus, gniewnie oskarżając faryzeuszy (wg św. Mateusza, 23:23). Moralny Kodeks komunistów miał niezłe zalecenia, ale czy się ich przestrzegano?
Rodnowiercy zwykli podkreślać swój ukraiński patriotyzm. Daj nam, Boże, więcej współobywateli oddanych Narodowi i Ojczyźnie! Lecz czym się żywić, na czym opierać ich patriotyzm? Porzuciwszy moralne i kulturalne wartości chrześcijaństwa, szukać duchowego pokarmu u Lwa Sylenki! Właściwie zapomnienie chrześcijańskiego dorobku doprowadziło do kulturowej pustyni w imperium bolszewickim. Tymczasem nawet w komunistycznej Polsce udało się zachować naród przede wszystkim dzięki wpływowi Kościoła.
Chrześcijanie muszą się zjednoczyć. To właśnie jest prawdziwym problemem, zwłaszcza w Ukrainie. Bo kiedy prawosławni wszczynają hałas, ma to rzekomo cieszyć katolików lub ewangelików.
Wręcz przeciwnie. W rzeczywistości każdemu rozsądnemu chrześcijaninowi z tego powodu krwawi serce. Krwawi ono za zagubionymi, za tymi, którzy zapomnieli wiarę swego rodu... Co do rodzimowierstwa, to niech sobie jego zwolennicy nadal umacniają się w ten sposób. Ale wierzę, że powrócą zabłąkani synowie i córki (Ewangelia według św. Łukasza, 15:11–32) i przyjmie ich Kościół Chrystusowy z wielką radością.
Andrij TOPACZEWSKI
Autorzy rezygnują z honorarium na rzecz gazety.
Zapewne, kiedy rodzice wybierali imię dla powszechnie znanego poety Vuleticia, nazwali go Anđelko, i błogosławiły to imię trzy anioły Boże: Anioł Talentu, Anioł Doświadczeń i Anioł Chorwackiego Losu. Bo właśnie dzięki jego poezji przyszło mi głębiej poznać duszę chorwackiego człowieka, naturę tych prób, które przypadły Chorwacji na przełomie drugiego tysiąclecia, a które przyniosły jej wolność i państwowość, zahartowane w ogniu krwi narodowej i opłacone trzynastoma tysiącami ludzkich istnień. Przy liczbie ludności wynoszącej trzy i pół miliona ta liczba wystarcza, by pozostawić sierocymi, owdowiałymi i okaleczonymi niemal każdy chorwacki ród.
„Chorwacja – tysiącletnia oliwka, na wskroś przebita, a jednak żywa!” – pisał poeta o tym kraju, omywanym błękitnym Adriatykiem i opiewanym Dunajem, uświęconym wielowiekowymi tradycjami chrześcijaństwa oraz celowością, wolą wolności każdego jej obywatela, od prezydenta Franja Tudżmana po najmniejszego zagrzebskiego uczniaka, z którym przyszło mi się poznać w przedświątecznym pociągu, który powoli toczył się obok opery zagrzebskiej (dokładnej kopii lwowskiej) przez centrum stolicy, lśniącej świątecznymi ogniami, niepodległej Chorwacji!
Krótka podróż – zaledwie trzy dni w Zagrzebiu, dziesiątki spotkań – z upływem czasu rozrosła się w mój „Chorwacki dziennik”, który zaproponuję czytelnikom w lutowym numerze „Słowa Proświty”. Oto on,
CHORWACKI DZIENNIK
Właśnie dzięki poecie Anđelkowi Vuleticiowi oraz ambasadorowi Chorwacji w Ukrainie panu Đuro Vidmaroviciowi zrodziła się idea bliższego zapoznania proświtian ze słynną „Matica Hrvatska”, zawarcia protokołu dobrych zamiarów z jej kierownictwem, spotkań ze Związkiem Rusinów i Ukraińców w Zagrzebiu, pisarzami, dziennikarzami i dyplomatami oraz studentami-ukrainistami Uniwersytetu Zagrzebskiego.
Niezapomniane stały się znajomości z ludźmi, którzy od wielu lat umacniają rzeczową współpracę między naszymi państwami. Mam na myśli prezesa Chorwacko-Ukraińskiego Towarzystwa maestra Ivicę Trnokopa oraz doktora Mladena Lovča, radcę centrum „Suvar”, działającego w Kijowie.
Jak zaznaczył ambasador Ukrainy w Chorwacji pan Anatolij Szostak, stosunki ukraińsko-chorwackie się umacniają, przejawiając się we współpracy naukowców, pisarzy i profesjonalistów, potwierdzonej świeżymi wydawnictwami o historii i współczesności dwóch naszych narodów.
(Ciąg dalszy nastąpi) Ljubow HOŁOTA
ч
їй Й й | п п сс сп:
оку У
б. ї
1 й УК а їж че Зак,
и
поч
т.
п а
чний чн, 8 Я
Tłumaczenie maszynowe
«Proświty» 1868–1998
Szanowna Redakcjo!
Z Nowym Rokiem i Bożym Narodzeniem!
Życzę, aby Wasza ofiarna praca na rzecz Ukrainy trwała nadal, a patriotyczne natchnienie nigdy nie gasło. Szczególnie interesujące są dla mnie materiały o Ukrainie i jej twórczości.
Kamianske nie składa rąk. W roku, który jest pamiątkowy, władza miejska dopiero przyjęła i zatwierdziła mój list, a ja objąłem kierownictwo nad działalnością. W tej sprawie pomaga Wasza gazeta. Szkoda, że rzadko wychodzą artykuły o strategii państwowej polityki językowej i o dzisiejszych problemach. Brakuje nam, proświtianom Soborniej Ukrainy, informacji z terenu, kontaktów, wymiany doświadczeń i pracy proświtiańskiej.
Towarzystwo «Proświta», mimo swojej nieliczności, nie przeszło obojętnie obok ważnych spraw. W końcu udało się wspólnym wysiłkiem, tołoką, postawić pomnik «Ofiarom Hołodomoru 1932–1933 w Kamianskiem». Mimo decyzji o jego ustanowieniu władza przez trzy lata w rzeczywistości sabotowała jego wykonanie.
W 1997 roku zorganizowaliśmy Dni Szewczenkowskie oraz uczciliśmy 55. rocznicę powstania UPA spotkaniami miejskiej «Proświty». Zorganizowaliśmy również wieczory literackie w 100. rocznicę urodzin E. Małaniuka i 90. rocznicę urodzin O. Teligi.
Na zakończeniowym posiedzeniu miejskiej «Proświty» wyłoniliśmy dwóch najlepszych w 1997 r. według wskaźnika «organizacyjno-twórcza praca». Są to panowie:
Ojtiuk Petro Andrijowycz (łącznik UPA) – za zorganizowanie chóru miejskiej «Proświty»;
Złuczyj Serhij Dmytrowycz (literat) – za organizację wieczorów literackich poświęconych E. Małaniukowi i O. Teldze.
Nam, proświtianom, nierzadko zarzuca się narodowy konserwatyzm (chutorianstwo) i szarawarszczyznę, jakbyśmy narzucali ludziom przeżyte, wytarte od częstego używania wartości ludowe.
Jednak miejska «Proświta» na drodze państwowo-kulturalnego odrodzenia nie ogranicza się tylko do powszechnie znanego. Wśród nas są nie tylko konserwatyści, lecz także nowatorzy. Jednym z tych, którzy szukają nowego, jest literat Serhij Złuczyj. Jemu należy się projekt literackich wieczorów «Zapomniane imiona». Celem tych wydarzeń jest przywrócenie mało znanym, wybitnym ukraińskim twórcom należnego miejsca w pamięci i
OD PORYWU DO SAMEGO CZYNU
zoю poetki życiowy «gorący finał» – tortury w gestapo i rozstrzelanie w Babim Jarze Oleny wraz z jej towarzyszami.
Przed publicznością ukazało się zarysowane przekraczanie granic w poetyckich wizjach utalentowanej bohaterki. Przekazała je znakomicie zasłużona artystka Ukrainy Ludmiła Myhajłyczenko.
Olena Teliha wyznawała poezję czynu. Kontemplacyjne wycofanie się z burzliwej epoki, gdy rozstrzygały się losy Ukrainy, nie było jej właściwe. Poetka traktowała życie osobiste „jak okręt w poświacie pożaru”. Szukała oryginalnej drogi życiowego samopotwierdzenia: „W życiu niczemu nie modlić się”, dążyła do przezwyciężenia granic codzienności, zarówno w poezji, jak i w bycie.
Kroleweckie proiewitnyj (zlija naprasz o).;
Lytyny, Wasyl Suchomłyn, Nina Wituszko,
r Jak R j j R
b SNACH U,
07 ob kedy rano PO 0 S m
Cokolwiek by mówić, najdroższy dar to ten, który zrobiono własnymi rękami...
Młodzi artyści zespołu młodzieżowego „Kwitucza Kalyna” Kroleweckiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ubrani są w ukraińskie stroje narodowe, które sami ze swoimi rodzicami uszyli i wyhaftowali, a mianowicie W. M. Ostrowska, H. P. Diaczok i O. I. Bratczyn. Wzór haftu „kalinowej” wyszywanki stworzył członek Związku Artystów, przewodniczący towarzystwa Iwan Petrowycz Dudar.
Materiał na stroje przysłał z Nowego Jorku poeta Zoreslaw Zorian. To on też
zaproponował nazwać zespół młodzieżowy „Kwitucząca Kaliną”. Wymyślił dla niego nawet hymn:
Och, zakwitła kalinonka
W Siwerskim kraju.
Tekst opublikowała „Krolewiecki Wisnyk” (gazeta rejonowa) 5 listopada 1994 r. W domu sponsorzy milczeli, ale gazeta przeleciała ocean i znalazła rodaków-dobroczyńców.
Niezmiernie wdzięczni są młodzi Proświtianie z Łukaszówki. Tak, z Łukaszówki! Bo kontynuują dzieło naszego wielkiego rodaka Mykoły Oleksijowycza Łukasza, dotyczące odrodzenia ojczystego języka i kultury ukraińskiej. Już nie raz występowali przed widzami z piosenkami, wierszami, scenkami.
Na zamykającym koncercie III festiwalu „Kroleweckie ręczniki” zespół „Kwitucza Kalyna” wykonał kompozycję literacko-muzyczną „Szewczenkowskie ręczniki” na słowa utalentowanego kroleweckiego poety Wasyla Suchomłyna.
…życiowej działalności współczesnych ukraińskich działaczy społecznych. Aktorka teatru Walentyna Halenko, zdumiewająco podobna do Heleny Teligi, przedstawiła najlepsze publicystyczne osiągnięcia poetki. Przysłała materiał do kostiumów, a także jaskrawe wstęgi i list pisarki Wiery Smereki, która obecnie mieszka w…
Kierownik muzyczny, absolwent Donieckiej Konserwatorium Włodzimierz Kurylenko.
Śpiewały słowiki
W zielonym przepychu…
(W ubiegłym roku główną uwagę skupiono na przedstawicielach praskiej generacji poetyckiej, która wyznawała heroiczną Muzę, a mianowicie: Jewhenowi Małaniukowi, Ołehowi Ołżyczowi…, ilustracja: fragment kompozycji.) Te osobowości są sławne nie tylko wyjątkowymi talentami, ale też konsekwentnym, aż do samoofiarowania, oddaniem ideii, której imię brzmi «nacjonalizm».
Przeniknięcie się heroiką życia i tragiczno-ofiarną losem patriotki byłoby niemożliwe bez pomocy kwartetu smyczkowego kościoła św. Mikołaja w składzie: Ołeksandr Zawlewski (altówka), Ołeksandra Prolesko…
Tak nasi dawni krolewczanie (a dziś znani działacze społeczni ukraińskiej diaspory…), Iwan Dudar, przewodniczący…
Uczczenie jej 90. rocznicy… grudnia w muzeum historii miasta.
Zwieńczeniem wieczoru literackiego można uznać natchnione dążenie w niebyt ku nieśmiertelności, ucieleśnione w obrazie bohaterki wieczoru.
Na zaproszeniu-adnotacji (art. O. Czehorka) oraz na portrecie artystki Natalii Złuczej. Organizatorem i prowadzącym wieczór był Serhij Złuczyj, który opracował jego scenariusz.
Przed szczelnie wypełnioną widownią pojawiła się olśniewająca arystokratka z poematu ukraińca I. Szowhenowa, która przez całe swoje krótkie, jak pochodnia, życie (1907–1942) pokonywała granice na drodze do rodzimego narodu, aby z nim się zespolić. A granic tych było zbyt wiele. Urodziła się w Petersburgu, a wraz z początkiem rewolucji w 1917 roku ojciec przewozi rodzinę do Kijowa, gdzie zostaje ministrem w rządzie UNR. Potem ucieczka za granicę Radzieckiej Ukrainy, nauka w Podiebradach (Czechy). Wstąpienie do OUN i wraz z początkiem niemiecko-radzieckiej wojny przybycie z grupą marszową melnykowców do umiłowanego Kijowa, by urządzać ukraińskie życie w okupowanej stolicy. Wreszcie przewidywana prorocza Mu-
Bez komentarza
(kierownik kwartetu, skrzypce), Oleny Kałasznik i Łarysy Michołap (wiolonczela).
Wspaniałe artystyczne tło pierwotnego, twórczego żywiołu życia odtworzył w swoich rysunkach malarz Ołeksandr Czehorka.
Ten pracowity wieczór nie udałby się (o czym wiedzą wszyscy jego uczestnicy) bez sponsorów-mecenasów: posła do Rady Najwyższej Mykoły Bojaraka, przedsiębiorców Artura i Raisy Wakulenków oraz Lidii Słisarenko.
„Gdy umilkły oklaski, na scenie pojawiła się dziewczynka-Ukrainka, która, zaciskając piąstki, z dziecięcym zapałem zaśpiewała »Boże, chroń Ukrainę«. Trudno było powstrzymać łzy... Ten prawdziwyporywczy zapał dziecka stał się prawdziwą nagrodą dla uczestników wieczoru literacko-społecznego. Potwierdziła, że Olena Teliha pokonuje ostatnią granicę – zapomnienie i nadal walczy na polu naszego narodowego sumienia z przeciwnikami i niszczycielami ukraińskości”.
Wiktor KRAWCZENKO, przewodniczący Dniprodzierżyńskiego Miejskiego Towarzystwa «Proświta»
diaspory w USA i Anglii) odpowiedzieli na naiwne pytanie: „A może znajdzie się sponsor?” Tym pytaniem opatrzona była fotografia, na której młodzi proświtianie byli „w pożyczonych kostiumach”. Tę fotografię i niewielki towarzyszący
UWAGA! TRWA PROCES SĄDU REJONU SZEWCZENKOWSKIEGO
21 października ... r. byłem świadkiem takiego zdarzenia. W sądzie rejonu szewczenkowskiego miasta Kijowa rozpatrywano rutynową sprawę spadkową. Powódka złożyła pozew napisany w języku ukraińskim i, otrzymawszy od sędziego L. A. Osipowej zgodę, rozpoczęła przedstawianie swoich żądań również po ukraińsku. Sędzia przerwała powódce i nakazała jej występować po rosyjsku. Między sędzią a powódką, w obecności pełnej sali ludzi, którzy przyszli na rozprawę, doszło do dialogu, który przytaczam dosłownie:
Sędzia: Myśmy się umówili, mówcie językiem rosyjskim.
Powódka: Kto to „myśmy”? Ja z Panią o tym się nie umawiałam.
Sędzia: Nie wszyscy tu władają językiem ukraińskim.
Powódka: Niech więc występują językiem, którym władają, a ja będę występować w języku państwowym.
Sędzia: Protokół trzeba prowadzić nie w dwóch językach, lecz w jednym, rosyjskim, i dlatego proszę Panią przejść z języka państwowego na język rosyjski.
Powódka: Nie, będę posługiwać się tym językiem, którym rozmawiali moi rodzice, językiem mojej zmarłej matki, która nauczyła mnie tego języka. Matka zostawiła mi w spadku prywatyzowane mieszkanie, które zajął pozwany, a który nie ma żadnego związku z moją zmarłą matką. Sędzia zaś, do tego, chce pozbawić mnie mowy matki. Nie można...
Nina WITIUSZKO,
odpowiedzialna sekretarz Krolewieckiego Miejskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
obwód sumski
...z nim ani z innym... Sąd był... przeniesiono... Otóż sprawę przeniesiono ponownie...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
системи, Ці итралі унванийм розподіл держа" вою матеріально-технічних ресурсів те Ккредитім, придушення індивідуальної інішативи ! не зашкавленість селян у високопродуктивній праш тощо. До старих проблем додалися нові -: ПОЛІТИЧНА нестабільність, висока інфляція, макроекономічна невизначеність Ж, епаг в Україні сформовано ніби й новий, та насправді здебільшого незмінний Ф | колективниисектор, яким об єдмує колишні - колгоспи 1 радгоспи. Цей сектор віддзеркалив собою колишню традишину радлженну моп Р еоатИво НИ годину Водночас наводили приклади «У нашому кра! для фермера 3 | є Ти пару ЛЯ нання, проведені в Україні Ви: чі 5 ; | те ' ТяльностІ кредитного руху у спіті, а ВІН для нього, умови ПОГОДІ ри ЗИ КІ ) ДІ | ихологія ставлення селян 40 «Самопоміч», відзнятий на замовлення | охоплює 87 країн і 100 мільйонів осіб. Добре | то посуха,- вважає і голова правління кре: доводять, що пе Нашонально! асошациі кредитних спілок у цьому | русі почуваються 5 р | к и «Начало» Сергій Метельський землі залишилася без ЗМІН Колгоспнє, радз і ; українські | дитної спілк | р 7 ць зрозуміло; піддобиє України, (спонсор Фонд Євразія). Автор | кредитівки, утворені на Заході завдяки ти- | - Але пропасти «Ї ранітові» не дамо, будуть | ПОСПНе -- ЖЕ Ялом; , "РУДУ ільму Ігор Русанівський, режисер Юрко | сяч: сао ран а ами а розплатяться на- | Господарство - воно й досі допомагає збе- | ченко, оператор Євген ОГібені Н, Я полишили Україну. поля. Дбугої світової рани боку нин ає що кредитна | регти ще почуття господаря Хоча ця частка сультант Петро Козинець; війни На жаль, в УЖАЕТН! цей рух не набув | наша спілка якось збанкрутує Витримаємо, | орендованої землі серед загальної площі) | Кредитна спілка в Україні - не новина, а | такого розвитку, як на Заході, | передусім | не вперше потрапляємо в скрутнє станови. | присадибних ділянок поки що мізерна | | З | чні ОПИ ання шодо 1 засіб, ЯКИЙ допомагав трудящому людові через фінансову Та економічну ше». Ті ж самі СОШОЛОГІ і тув й колись, допоможе й нині Такий основним нестабільність Сергій Метельський має рашю, їхня крепрестижу різних професій | занеть окреслюмотив помІнУє в кінострічці. Тому поясню. У фільмі «Самопоміч» є кадри, відзняті в | дитна спілка банкротом ставати не ють у нас сумну варонну о ПРИ зати, як це було три-чотири роки тому, що | Національному банку України з синхрон- | збирається, вона стоїть МІЦНО, бо відчули | СХОДИНКУ посідають дирен тр н - таке кредитівка і для чого її заснували, | ноюрозповіддю заступника голови правління | людивзаємопідтримку, зрозуміли важливість Я рифу ока тепер навіть недоречно Хто захоче, сам | Олександра Киреєва, де він веде мову про | справи, за яку взялися . А створити зара ою Н , фермер, агро Пе знайде туди дорогу довіру населення до грошей, що й стано- | кредитівку в Полтавському кооперативно- - узагалі близько нульового індексу Автори фільму керувалися тим, що відколи | вить основний стимул кредитного руху | му інституті було і зовсім доречно. Цьому | СВІДЧИТЬ Про те, шо шар сзжестреоо - існує світ, завжди існував незмінний | Яка, скажімо, може бути довіра у часі | посприяла насамперед Канадська кооператому дешева, перекупна, пРеДЕЕ а живо ; | комершиним триптих гроші - товар - гроші інфляції, коли знецінилися гроші, а люди | тивна асоціація, розуміючи напевне, яка | РИ гусоуанеслиро; ра ср я дн Історія кооперативного руху знає бага- | втратили свої заощадження, коли економіка важлива ця галузь кооперації для викладачів суспільства. якщо ми це ай Урее садно тьох заможних меценатів, котрі допомагали | накульгує на обидві ноги. Лише після г студентів вузу. Фільм також містить кадри туальнийм одеса ду п втра шо. | людям стати на ноги, зокрема й у розбудові | зміцнення й стабілізації гривні можна | з найвищого кооперативного закладу назавжди ри и Й а відродж ощадно-позичкових кас. У фільмі йдеться | сподіватися бурхливого розвитку | України! наочно розповідає про роботу його | Не ра май феод е Зрівні ват ортрени про пригоршл "алагана ії ного знаменитим | кредитівок невеличкої, але потрібної у житті вузу погло наогрержитта у, такій, як чорнобильсьмаєток у Сокиринцях. 20 років цеми чоловік Голова правління Національного банку | зичкової установи. В | У у ракарчои був незмінним головою Ради ощадно-позич- | України Віктор Ющенко у «Віснику кредит- Канадська кооперативна асоціація разом рарах єм у діжа аб ПОВНии КІ є кового товариства, найміцнішого в усій | нихспілок» відзначив безпосереднє єднання із Організацією Об'єднаних Націй і пе ливо, як ми переко ух у Фрриер і тодішній Полтавській губерни Наступники | кредитних спілок із широким народовлад: Всесвітньою радою кредитних спілок взяла аються взнаки та ж о кита доорив, ; Григорія Галагана продовжили иого справу; | дям Тому такою важливою стала нині | участь спільному проекті навчання зап техніки. оо ЯК Іще 1908 року їхнє товариство обслуговува- | філософія створення кредитних спілок як | майбутніх працівників та активістів кредитна навалу ра с ера сь ферло 8 волостей, а це 25 сіл і майже 12 тисяч | громадських, самоврядних організацій. Го- | ного руху, Навчально-методичниим цент мер із-під реварно, то усть не має мешканшв На початку ХХ століття спо- | ловна мета спілок -- фінансовий та | приН!/ У очолює віце-президент НАКС ЖОДНОЇ Техніки. ХК м собі порається на - живчі кредитні кооперативи набули | соціальний захист своїх членів шляхом за- | Андрій Оленчик. Він зазначає, що важливе морнаати ня пивна с з 2 22 зуаїй найширшого розвитку Їх не могли розхита- | лучення особистих заощаджень для | місце в НМЦ посідають проблеми норма- | У. х даря" ї і рр зтрійсчо От ти ні війни, ні революції, їх знищила лише | взаємного кредитування. Саме ця мета має | тивного регулювання, бухгалтерського ВІН СВОГ МІ! до е на НОГИ... ба сталінська колективізація неоціненне значення для формування гро- | обліку та фінансових механізмів діяльності господарстві івана 1 алагози Лайм сім о ДР Тепер український закордон приїздить до | мадянина незалежної, демократичної, | кредитівок. ; | ранку до сме кання: працює. ді! о - нас, допомагає Україні відроджувати кре- | соціальної і суверенної держави. Понад рік при НАКСУ існує і страхова ЯР Я не х у «ра АР 2 ЯР зрарібод дитний рух. Під емблемою ЇЇ Всесвітнього У фільмі «Самопоміч» переважає показ | компанія «Фортеця», котру очолює Людмирада зіва т од р Е з форуму українців відбувся і «круглий» стіл | сучасного сільського трударя-фермера, його | ла Кравченко. Окреслюючи мету створення ен легобуповай ний ариссу стави одно саме з такою назвою Голова Української | клопотів на своєму лані й того, як допомагає | компани, вона зазначає, що кредитні спілки , недооудо . дани Б У. всесвітньої кооперативної! ради Дмитро Гри- | йому в тих негараздах кредитна спілка. | досягли вже такого рівня свого розвитку, Анрніартаансо аа інно ера Зі б горчук розпочав його скрушним словом, що Кредитна спілка «Начало» в Теплодарі поб- | що для їх подальшої! успішної діяльності та фе реа іден гу реа нені он, С ур про нас, українців, колись скажуть, як про | лизу Одеси вважається однією З фінансової стабільності є необхідним над- ЧР | дав жейкокагоо чани ОО КОР мандрівку народів, оскільки ми доволі густо, | найміцніших Усі вкладники мають одна: | ання певних страхових послуг. Першими лою Дедмийнія щейс зоаоооо 22 7 ЯН не з своєї волі, розпорошені світами. Алеї | кові права, вносять кожний свій пен, який і | двома страховими продуктами СК «Форте- Міоернацц за еуащантнно пооголасо 22 пе Дматро Григорчук, г віце-президент УСКР | надає ім відповідний відсоток Серед членів | ця» стали «Захист позики» і «ЖИТТЄВІ ПАР ум о на ко Ди - р. перен ре оо огдан Ватраль, до речі, нагороджений Пре- | спілки - жителі містечка, є и фермери... Цей | заощадження». Головна мета, яку ставить Р а пк раш о и справді ке зидентом України орденом «За заслуги» ШІ | дощовим рік виявився справжнім випробу- | перед собою компанія, - страховим захист З О на СЄЛІ». зна а і ЗО ступеня, і голова Ради директорів Централі | ванням для асоціачії фермерів «Граніт»: | кредитних СПІЛОК України, членів 1 | . о Р ріс о сао робо ЗАЙ країнських кооперативів США Всеволод | помідорне поле дощенту згнило, персико- | працівників кредитівок та іХНіІХ родин. оанатаЙН Р Всі ри зе и аленко, т президент Української коопера- | вий сад настільки був перезволожений, що Хоча вести мову про масовість кредитноро те, що відродженн ро- З тивної ради Канади Петро Микуляк, і | плоди, не достигаюнчи, зігнивали на гіллі або | го руху в Україні поки що не доводиться, дних кас взаємодопомоги триватиме и надалі, ; президент Нашональної асошації кредит- | опадали зеленими. «Коли б не кредитна | особливо населі Аграрним сектор в аграрній кредитні спілки стануть справжньою - них спілок України Петро Козинець | спілка, ми б не вижили, констатує головний | Україні за колишньої системи завжди пере-підоймою у формуванні неаоуорннв Знь З відзначили, що порівняно з початком, а це | агроном Віктор Деренча, - тож і цього, ! | бував у скрутному становищі - чере брак. | промадядуватмя незалежної у» країни. о був 1999 рік. в Україні вже існує чимало | наступного року сподіваємося лише на нові економічних механізмів між виробниками 1 2 м | оно ЯКІ бпомагнюті Пола у скрут- | кредити споживачами, розлад фінансово-кредитної /гор РУСАНІВСЬКИЙ ї чив чу Якось я почув по радіо голос актора, який ся б ушановувати, як і День Незалежності, в З декламував монолог Гамлета українською - РЖАВ А 1 ( й З 4 Л (|) ВА найпрестижнішому Палаці «Україна». мовою. Той голос був записаний ще в 50-х Перше свато відбулося, так би мовити, З роках - гопос видатного ортиста ( оплексанколіс, у самому пише К мі Навіть не демондро Гая. Мене ці кілька фраз, сказаних їх й і є с уеер «75 Ю струвалося по телебаненни рем Але вже драматично насиченим голосом, вразили, ГГ - наступне має промти по вам кроїні, 8 зрнемя мій дух над буденністю. Раптом З приводу акції «Передаймо нащадкам наш кожній школі, вузі, в кожному райцентрі, відкрилася така висота, така ДОСКОНОЛІСТЬ, містечку, місті, В КОЖНІЙ області на найвишотака краса української мови, що душа моя - му державному ІЇВНІ зерозкоШуволо на мить од цієї короткої скарб -т рідну мову» Було 6 добре, коли 6 в Україн декламації. | так схотілося почути продов- 2 дя і ПА - З мі - 2 організували на місцях та в кожній школі в ження цього монологу |! взоОголі и Інших рамках ПІДГОТОВКИ ДО Дня укроїнської писемакторів, які б отак декламували рідною іа ності та мови конкурси Читців-декламаторів мовою ка), Наталі Ужвій. Ці та інші актори читали стати одним із чільних державних свят Не Кращих із них, переможців можно 0 викли- Спалахнув Я ТОДІ думкою написати на як українську поезію класичну ! сучасну та черговим професійним святом рівня Дня ХІМІКІВ кати на спеціальну телепередачу Юних радіо, попросити, щоб створили спеціальну драматичні МОНОЛОГ, Що | З зарубіжну В чи комунальників, 0 СВЯТОМ ІЗ есеИн. чисчитців Ддекламаторів Як це зробити, як передачу з декламуванням поезії, монологів, | Переклоді ко уБРОМЬмУ З одного боку лом у календарі. У нас має бути чотири зацікавити дітем до участі в такому конкурсі уривків прози найкращими нашими актороишпа тотальна русифікація В Україні, сок таких основних державних свят Найперше -- це краще знають учителі ми. Та потім подумалося: може, це моя 0 ДРУГого, як це не парадоксально, модо на -- День Незалежності. Далі -- День Консти- Як, на мій погляд, можно зацікавити? сентиментальність бере гору, може, є Якісь декламування поезії, уривків з прози пропа" 9 ТУЦії, День української писемності та мови, Перше, це вибороти можливість виступати важливіші справи в радіо гувала українську мову, прищеплювала ень Соборності (22 січня) Тобто - Держав передачі всеукраїнського телебачення то | от раптом 9 листопадо 199/ року в любов ДОН ВТИВ ЧІДНОЧИЛОМІМ СОДУ РУС ОКНКУ 2 Ве ПЕД Ва ИМ Й Закон, Духовность, Єдність ще й отримати приз від спонсорів передачі -щ Українському домі врочисто святкувався п'єдестал українське слово | (Соборність) Хіба це не цікаво? Це б допомогло не День української писемності та мови, То чому б нам не згадати цю деклама- Скажуть, і так у нас повно тих свят. А тут | пропустити щирими талант, примняти Після встановлений Указом Президента України торську тродицію То не створити на радіо ще нові Коли ж працювати? А треба шкопи до театрального вузу, хай же кю (дай, Боже, иому здоров'я за цеї) На святі ГО першій прогром! в суботу чивнедійлю десь ВІДМІНИТИ ВЖе фактично не святковане наровідновлюється притік істинних талаюктів з усіх виступає віце-прем'єр В. Смолій | говорить 9 14--15-ій годині півгодинну хоча б передаз дом свято жовтневого перевороту (два дні) усюд України такі слова: «Цими днями вийшло також Чу, ЯКО б довела, що мова наша не та 2-ге травня забрати від Гершотравня Особливо такі конкурси потрібні в міських Розпорядження Президента України про балаганно-базарна бапаканина «бротів- | Жодна держава не дозволяє собі дводенз школах, які, незважаючи на стотуєс проведення у 1998 році акції «Передаймо кроликій» п таз пу ПД А р БАН: «МИЖАОВЯТ українських, | досі фактично лишаються нащадкам наш скарб - рідну мову». Мета | ДРОМОТИЧЯ злети | ліричні, ніжні обертони. Свято української писемності | мови має російськомовними, бо учні за межами уроку акції - привернути увогу світового українство Вся увага на слово, на звучання, модуляції / набути серед названих свят якогось особливже на перерві спілкуються між собою меру до проблем рідної мови, її вивчення ! роголосу актора, на меледію. мови .. вого чару и звучання Ми його повинні пючноросійською мовою Конкурс наблизив звитку, пропаганда ! популяризація читати нам'єщо, м 'Крогневка клаикОГиМ з«ВІДЗНОЧОТИ. З "ЮСОФЛИЗОЮ"» «ННІВСЬКОЮ би дітей їх упритуп до рідного слова, покоаукраїнської мови, а водночас демонстрація | Сучасні, пітература, переклади світової клаз вдячністю. Адже наше слово, наша мова завбиімвесьчар, красу материнської мови пї краси і багатство, літературно! доверсики |в 60--70-ті рр. постаралися наші кращі 0 протягом тисячоліть була нашою держав- Це могло б стоти однією з найдійовіший шеності (підкресл. моє - 83) Заходи акції перекладачі з-глє крила Г. Кочура! М. Лука- | ністю, виконувала державну об'єднавчу агітацій за україномовність міського ії охоплять не лише Укроїну, а й українські ШОЯ Користаймось із того багатства) функцію. Вона справді була передана Бо лярства. Для таких конкурсів треба кб громади за рубежем» Отож хай зазвучать 13 цієї! За А п гом нашим пра-пращурам |«Написано: Не традицію випусків збірників для зач Так це ж те, про що я думав, почувши | ГОЛО" оон С но МАЮ вченка, Рохлібом самим буде жити пюдина, опе кож- декламаторів .. уривок того монологу по радіо! Не знаю, як | зстального, м. тепенковом аксимчука, Ади | ним словом, що походить із уст Божих») Головне ж завдання всіх цих чої плонується там, у верхах, демонструвати о ОВ ою поноВ КЛ передано в основі своїй саме такою, якуми | передач, свят - це через демонстрації к зи он 2 - Й маємо ий с ТІ рада лОРЕЕ | 5 року дравріденістьнашогомомаєРес осо корифеїв, їх би теж можна взяти но сьогодні, адже п корені ще з часів | кроси і богатства, пітературної дове -.
скарбу, є, мабуть, багато способів це зробити Про один з них, наийдієвіший ! оз найтрадиційніший, до речі, хочу поговорити
Ще в 50-ті роки можна бупо чи не щодня почути по родіо голоси укроїнських акторів Віктора Добровольського Опександра Гая, Ярослава Геляса, навіть Сергія Бондарчука (читав чудово укроїнською мовою Шевчен:
трипільців-оріїв знаходимо в сивому Сонскриті Саме наша мова разом Із піснею зробило з наших пращурів український на-
од | вдержалпа його народом у найтяжчі
ездержавні часи польської, російської, російсько-комуністичної колонізації протягом /50 років Тако держава нашого слова День укроїнської писемності та мови годипо-
оєння рім такої передачі, можна б практикувати г: короткі, на кілько хвилин щоденні радіо-гролики з читанням Одного вірша В ранковій, скажімо, передачі
Кілька слів і про саме свято - День української писемності та мови. Воно має
ності мови закохати в неї як зоблуд - українські «рОсіиськомовні» душі, так ії
мадян національних меншин Укроїниді,
поки ми всі, громадяни Укрої | дїнської держ, ви, не полюбимо Україну, її душу - українь 3
мову, ми нічого путнього не з удуємо|
Василь ЗАХАРЧЕНКО
- пись
че.
Gdyby pod koniec 1997 roku w muzycznym życiu przyznawano nagrodę za najbardziej skandaliczne wydarzenie Ukrainy, to «PIEŚŃ ROKU» prawdopodobnie wyprzedziłaby Mozgowego z «Bulwaru» oraz «zamach» Jurija Rybczyńskiego w interpretacji gazety «WW». Ale ponieważ po koncertach «Песни года» już
Pierwsza seria «
ANATOMIA IDEI»
Historia
Jak wiadomo, 1–2 listopada 1997 roku w Kijowskim Pałacu «Ukraina» festiwal «Песня года» odbywał się już po raz dwudziesty szósty. Założony w Moskwie jeszcze na początku rządów L.I. Breżniewa, ten projekt miał za zadanie jednoczyć «nową historyczną wspólnotę – naród radziecki». Jednoczącą siłę masowej pieśni w warunkach istnienia zaledwie jednego lub dwóch kanałów telewizyjnych wzmacniano w sposób niezwykle potężny i wszechogarniający.
Właśnie wtedy Zofia Michajłowna ogłaszała: «Ja, ty, on, ona – razem zgodna rodzina!», a z głośników jednej szóstej części lądów ziemi rozbrzmiewało: «Mój adres – nie dom i nie ulica, mój adres – Sowiecki Sojuz!»
Jednak po rozpadzie «страньт» festiwal nie zginął, lecz przeszedł w fazę wędrówek po całej kuli ziemskiej. Trzy razy odwiedził Nowy Jork, po jednym razie Los Angeles i Berlin. Koncerty odbywały się oczywiście przed rosyjsko-żydowsko-radziecką emigracją i nie mogły wywrzeć poważnego wpływu na stosunki z kulturami USA czy Niemiec. Najwyraźniej akcja nakręcała sobie wizerunek twardziela w wyobraźni postradzieckiego obywatela, który pozostawał na terytorium byłego «sowoka». Organizatorzy na czele z panem Krutym w ten sposób poszerzali swoje wpływy biznesowe i polityczne.
Trzeci etap rozwoju projektu «Piosenka roku» rozpoczął się właśnie w Kijowie. «Matka grodów ruskich» stała się pierwszą postradziecką stolicą, do której wędrujący «syn marnotrawny» powrócił.
Niezależnie od tego, co w swoich wywiadach mówił producent festiwalu Ihor Kerutoj, ta akcja w Kijowie miała wyraźne motywy ekonomiczne i polityczne. W każdym razie trudno mi uwierzyć, że tak odniesiony w rosyjskim show-biznesie człowiek, który jest właścicielem wpływowej firmy koncertowej «ARS», a także kontroluje popularne programy telewizyjne «Piosenka roku», «Poranna poczta» i «Dzień dobry, kraju!», mógłby rozpocząć swoją kampanię WNP z Kijowa, nie przeliczywszy wszechstronnie zarówno trendów czasu, jak i potencjału własnej strategicznej korzyści w Ukrainie.
Narodziny ukraińskiego smoka
Ukraiński rynek z jego 52-milionową ludnością i zwartym rozmieszczeniem dużych miast jest zbyt smakowitym kąskiem, by ustępować go na rzecz dopiero co rodzącego się narodowego show-biznesu. Czy panu Krutemu było wiadomo, że w ostatnich latach w Ukrainie pojawiły się zasadnicze oznaki budowy własnego narodowego systemu biznesu muzycznego, takie jak kilka konkurujących ze sobą ogólnonarodowych telewizyjnych programów muzycznych: «Terytoria A» O. Brygincia, «O/Jahołymyka», «Melorama», «NHT» W. Orłowa, «Młodzieżowy»
7.
sorom FO soch OO
kanał» Je. Prosvietowa, «Hit-fabryka» Dowhonosykiwa itd.), zapoczątkowanie wielu muzycznych audycji radiowych i stacji FM, założenie zakładu produkującego płyty kompaktowe «Maszel», ukształtowanie całego pokolenia fanów ukraińskiej muzyki młodzieżowo-nastoletniej, uruchomienie „przenośnika taśmowego” ukraińskich teledysków muzycznych, sukces transnarodowych tras koncertowych Hryny Bilyk, Tarasa Petrynenki, «Tabuli Rasy», «00», «Gry Greya», «Skriabina», artystów «Terytorii L», Ji Krawczuka, a także ugruntowanie autorytetu ogólnoukraińskich festiwali «Czerwona Ruta», «Tawrijskie Ihry» i «Perły sezonu». Notabene w tym czasie ustał masowy odpływ ukraińskich muzyków do Moskwy, a zamiast tego pojawiła się wyraźna tendencja do koncentrowania się „niekijowskich” artystów w stolicy kraju («Skriabin» z Nowego Jaworowa, Oleksandr Popomariow z Chmielnickiego, Maryna Odolska z Kamieńca Podolskiego, Karina Plaj, Jinessa Bratuszczyk, Orest Choma, Oksana Biłozir, Lesia Horowa, Wołodymyr Bebeszko i Sasza Biełina z Lwowa, Wiktor Pawlych z Tarnopola i Turcji, «VV» z PM w Paryżu, «Skandal» z Moskwy i Nowego Jorku, «Tre Wjo» z Połtawy, Ines, Trizubyj Stas i Dmytro Cyperdiuk z Iwano-Frankiwska, Alla Popowa z Białej Cerkwi, Ani Lorak z Czerniowiec, Lery Win z Winnicy, Lana Merkułowa z Doniecka, Asza z Krzywego Rogu, Ines i Marijka Burmaka z Charkowa, «W.U.Z.W.» z Równego, «Akwa Wita» z Kirowohradu, Anhieł z Tarnopola, Szorko Jurczenko z Chmielnickiego i Wynnyci, Isolkra Batalowa z Krymu, «Spałachnuw szyfer» z Użhorodu, Andrij Mykołajczuk z Umania itd.). Ponadto na Ukrainie zaczęły kiełkować własne tradycje twórcze i menedżerskie, zaczęli nabierać sił oryginalni aranżerowie i kompozytorzy (Andrij Szust, Oleksandr Melnyk, Ludwik Seredа, Taras Petrynenko, Wołodymyr Bebeszko, Wasyl Hławacz, Ludwik Sołichow, Roman Surża, Dmytro Cyperdiuk, Ihor Stecior i wielu innych), organizatorzy muzycznych (dyrekcji festiwali «Czerwona Ruta», «Tawrijskie ihry»), koncertów
POLIJ Ruta. An ta
R och w MENE RAPPA ennrno zha
be p ja
produkcyjne firmy («Terytoriya DA», «NOVA», «Muzychna birzha», «12-23», «Jewroszou», «Art-Wielesj», «Karawan SO», «Rostok-rekord-z», «Harba», «NAK»), projekty informacyjne i wydawnicze («Łunainform», «Ghalas», «Nowyj rok-n-rol», «Łupa», «Artłajn», «Szou-biznes», «Muzyczny rejestr» itd.), reżyserzy i scenografowie (Wasyl Wowkun, Taras Hrymałiuk, Mychajło Krupijewski, Jurij Senczenko).
Zatem ukraiński show-biznes zaczyna stopniowo stawać na nogi, staje się strukturalnie zamknięty, samowystarczalny i konkurencyjny. U artystów, producentów i menedżerów zaczyna znikać kompleks narodowej niższości, rosną ambicje i plany «napoleońskie». W tę branżę zaczynają już inwestować nawet «wielkie pieniądze». W czym zatem problem? W tym, że wewnętrzny ukraiński rynek rodzi się w łonie rosyjskiego albo dawnego radzieckiego rynku, który zawsze był zarządzany z Moskwy. Dzieje się tak, jakby w istocie jednego człowieka formował się jego «syjamski bliźniak». Oba mają wspólny system krwionośny, ale ich układy nerwowe nie są identyczne.
Mózg nowego człowieka próbuje opanować swoje ciało, lecz ono jest nieposłuszne, bo przeniknięte włóknami nerwowymi starego organizmu, wciąż pamięta dawne odruchy i reakcje, wciąż słucha dawnego ośrodka. Dzieje się to jakby podział wegetatywny. Ale proces przebiegł patologicznie, ponieważ stary organizm chce nadal korzystać z zasobów nowo powstałego.
W istocie mózg starszego «syjamskiego bliźniaka» uświadomił sobie swoje zadanie: nie dopuścić do dalszego rozdzielenia, bo wtedy mogą nastąpić nieodwracalne zmiany i «połówki nigdy już nie zrosną się z powrotem». Oczywiście oczywistość metafory jest widoczna, dlatego będę kontynuować.
Mózg to centrum świadomości historycznej podmiotowości | lub | narodowej samotożsamości, a nerwowa peryferia to ideologia, kanały informacyjne, płyty, telewizja.
Przepraszam za banalność porównań; ale oto doprowadzę ten obraz do logicznego końca. Zatem krwionośny system to zasoby (pieniądze, ludzie, towary) oraz ich obiegi.
Na kogo pracują nasze pieniądze?
Jeśli wrócić do muzycznego rynku Ukrainy, to jego zasoby tradycyjnie i od dawna (począwszy od cerkiewnej i świeckiej sztuki muzycznej XVIII wieku)
MOSKIEWSKICH ...
wewnętrznego
... sztuki pracują w centrum, a jest ogólnie znanym faktem, że wielu współczesnych gwiazd popu Rosji, akademickiego ... rozwoju ROSYJSKIEJ idei, która wynosi około 7357 Kk, a przy okazji, i rock muzyki pochodzi z Ukrainy
-
-
Dalej oni już w jakiejś formie (płyty audio, kasety wideo) pracują również na terytorium Ukrainy. Ogromne pieniądze są wywożone głównie do Moskwy dla dalszego doskonalenia i rozbudowy rosyjskiej machiny show-biznesu, wywyższania potęgi i chwały tego państwa, ekspansji duchowych, moralnych i estetycznych wartości, narzucania swoim sąsiadom obcych im systemów myślenia, odczuwania i sposobu życia. Typowym przykładem tego zjawiska w dziedzinie estetyki muzycznej jest tak zwany «blatniak». Jego korzeni można doszukać się w zwrotach melodycznych, formułach rytmiczno-harmonicznych i chwytach wokalnych, używanych przez Oleksandra Bujnowa, Lubę Uspieńską, Michaiła Szufutinskiego, Maszę Rasputin, Griną Allegrową i wielu innych moskiewskich artystów. Jeszcze jednym przykładem podobnego rodzaju może być «bezwzględny rosyjski romans» z charakterystycznymi pseudocygańskimi napięciami i «białogwardyjską» romantyką. Jaskrawymi, ale niebrutalnymi nosicielami tego gatunku i stylu są Oleksandr Malinin, Mykyta Michałkow i nasz Pawło Zibrow.
Wróćmy jednak do naszych zysków, a dokładniej do środków finansowych, które „krążą” w przestrzeni ukraińskiego show-biznesu muzycznego. Nikt i nigdy nie poda dokładnej liczby, ponieważ rozliczenia odbywają się w większości w gotówce, z szarej strefy. W przypadku moskiewskich gwiazd pop zaliczka zazwyczaj jest dostarczana w twardej walucie bezpośrednio do „Białokamiennej”. Reszta wręczana jest tuż przed wyjściem na scenę. Oczywiste jest, że te honoraria nie figurują w żadnych oficjalnych sprawozdaniach i nie są objęte żadnymi podatkami. Przy okazji, taki system jest korzystny nie tylko dla moskiewskich artystów, ale także dla organizatorów i pośredników, otwierając im nieograniczone pole do różnorodnych podwójnych rozliczeń, dopisków i nadużyć. Ukraińska inspekcja podatkowa nie może żądać od moskiewskich artystów sprawozdań o ich dochodach z tournée po Ukrainie. A rosyjska służba fiskalna nie może kontrolować wpływu tych dochodów z kraju.
O jakich sumach można mówić? Ile pieniędzy – choćby mniej więcej – wywozi się z Ukrainy rocznie? Według skromnych obliczeń ukraińskich producentów ta suma wynosi około 60 mln dolarów amerykańskich. Z nieoficjalnych źródeł, bliskich moskiewskiej firmie «ARS», wynika, że sama ta organizacja wraz ze swoimi artystami wywozi około 130 mln dolarów amerykańskich. A oto jeszcze bardziej uderzające liczby, uzyskane prywatnie od jednego z kierowników w dziedzinie działalności koncertowo-gastrolerskiej na Krymie. Według tych danych z półwyspu tylko w ciągu jednego sezonu do Moskwy trafia ponad 400 mln dolarów.
Nie wierzycie? Możecie sprawdzić.
Podaję dane wyjściowe do obliczeń. Z dwóch różnych i niezależnych od siebie kanałów napłynęła absolutnie identyczna informacja dotycząca honorariów niektórych uczestników «Песни года». Zatem Alla Pugaczowa początkowo żądała za jeden swój występ w Pałacu «Ukraina» 150 tysięcy dolarów, ale potem zgodziła się na 50 tysięcy. Leonid Agutin za ten sam koncert otrzymał 30 tysięcy, Filipp Kirkorow za swój solowy koncert 23 listopada zarobił 42 tysiące, a za każdy występ w czterech innych miastach Ukrainy otrzymał po 25 tysięcy dolarów. Według nieoficjalnych danych prezesa korporacji «Svoroshow» pana Siergieja Galuzina stawka przeciętnej rosyjskiej gwiazdy za jej koncert na Ukrainie wynosi orientacyjnie 10–15 tysięcy dolarów. Ciekawe, że dyrektor spółki wspólnej «IM UMSA» pan Oleg Riepiecki zupełnie jednoznacznie twierdzi, że stawki zagranicznych gwiazd muzyki pop i rock podczas ich występów w Kijowie są wyraźnie niższe niż honoraria Rosjan.
Podsumowując roczne, łączne wyniki, trzeba pamiętać nie tylko o koncertach solowych w pałacach kultury, lecz także uwzględnić różnorodne «zbiorowe» programy, «solanki» i «gala-koncerty», wziąć pod uwagę liczne występy w nocnych klubach, na zamkniętych imprezach i prezentacjach. Do tego należy doliczyć sprzedaż licznych «pirackich» kopii audio- i wideoprodukcji, zwłaszcza zagranicznych, nielegalnie wywożonych poza granice Ukrainy.
Zatem i bez dodatkowych wyjaśnień wszystko jest jasne. Ale co ma do tego polityka? Przypomnijmy słowa niezapomnianego Lenina: «Polityka to skoncentrowany wyraz ekonomii».
Ekonomiki Polityki 7
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Producenckie organizacje stolicy byłego Związku traktują Ukrainę jako część tradycyjnie wspólnej przestrzeni informacyjnej i ukraińskich pozycji show-biznesu nie tylko w sferze ekonomii, ale
Festiwal «Песня года», który odbywał się w Kijowie, okazał się z jednej strony otwartą manifestacją strategicznych interesów rosyjskiego przemysłu w Ukrainie, a z drugiej – swoistym testem na dojrzałość i samoidentyfikację rodzimego show-biznesu, obejmującym profesjonalną i indywidualną wydolność nie tylko artystów, ale także menedżerów, producentów, dziennikarzy i krytyków muzycznych.
…swojej wieloletniej kontroli, ujawnił rozbieżność rosyjskich i … ideałów estetycznych. Zatem
Seria druga | «FIZJOLOGIA SKANDALU»
Odmowniki przez wszystkie lata niezależnego rozwoju ukraińskiej muzyki pop wniosły właśnie
«Skandal roku», jak każde wydarzenie społeczne i kulturalne, ma swój «tekst», «kontekst» i «podtekst». Proponuję prześledzić «fizjologię» jego procesów właśnie w tych trzech wymiarach. Ponieważ «kontekst» został już omówiony w pierwszej serii, przechodzimy dalej.
…oczywiście nie zapomniał także o talentem rozkręconej …
…Taras Petrynenko… Motywy miały przede wszystkim charakter polityczny, ponieważ mówiło się nie tylko o festiwalu «Песня года» dla ukraińskiej estrady, show-biznesu i kultury, ale także o suwerenności państwa. Chodziło, oczywiście, o nową tendencję – zmianę nastrojów dominujących w społeczeństwie, od dawnego demokratycznego romantyzmu do…
…otwartego…pozycji, a…historycznego…
W festiwalu … poczuł niebezpieczeństwo … tożsamości … od komercyjno-…nostalgii za ZSRR i zawieszenia miecza Damoklesa «białoruskiego wariantu».
Pozwala to prześledzić «fizjologię» jego procesów właśnie w tych trzech wymiarach. Ponieważ «kontekst» został już omówiony w pierwszej serii, przechodzimy dalej.
0
ta artystyczną «Девчонку с волосами ла-лала», ale jej szalony sprint na terenie ukraińskiej estrady rozpoczął się stosunkowo niedawno, i o koncepcyjnej oryginalności jej twórczego wkładu odważę się mówić dopiero po trzech
pierwszego koncertu
Wsparcie dla odmawiających i podtekst przedwyborczy
Potem, a mianowicie pięć dni przed rozpoczęciem «Песни года», na
konferencji w siedzibie UNIAN-u rozpowszechniono oświadczenie,
którego tekst podaję w całości poniżej.
Zatem «tekst». Najpierw na głównych ulicach Kijowa pojawiły się tablice informacyjne «Песни года», na których wymieniano nazwiska rosyjskich i ukraińskich uczestników koncertu. Mniej więcej tydzień przed rozpoczęciem festiwalu w wieczornym wydaniu wiadomości telewizyjnych padł komunikat, że pięć gwiazd ukraińskiej piosenki odmówiło udziału w koncertach «Песни года».
Byli to Taras Petrynenko – najbardziej autorytatywny i najbardziej fachowy, moim zdaniem, przedstawiciel współczesnej postradzieckiej muzyki pop, który w sposób uniwersalny łączy w sobie najwyższe mistrzostwo śpiewaka, kompozytora, poety, aranżera i pianisty, jedyny, kto mógłby na równych prawach występować w koncertach nie z Kirkorowem czy Szufutinskim, lecz z Paulem McCartneyem, Stingiem, Peterem Gabrielem. Drugą «odmawiającą» («odmawiającą») – Tina Biłyk,
lata.
Motywy
Zatem po ujawnieniu informacji o odmowie pięciu ukraińskich gwiazd organizatorzy kijowskiej «Песни года» wygłosili w telewizji oświadczenie, że ten demarsz oraz nieobecność tych artystów «не испортят лица украинской эстрады на сцене фестиваля, который всё равно состоится» («nie zepsują oblicza ukraińskiej estrady na scenie festiwalu, który i tak się odbędzie»).
Ja, mając zupełnie przeciwne zdanie, specjalnie kupiłem «z ręki» bilet za naprawdę «bajeczną» sumę, aby porównać nasze poglądy. Ale o tym opowiem w rozdziale «Wiwisekcja koncertu».
Wracając do «fizjologii skandalu», powiem, że publiczny wniosek kijowskich organizatorów «Песни года» mnie nieprzyjemnie zaskoczył; jednak to, że w dzisiejszej osobowości – nieskazitelny gust muzyczny, całkowita i szczera
bardzo młoda kobieta, która już teraz pretenduje do roli żywej legendy ukraińskiej
...estrady, a podstawą tego jest czysto [...] podejście do własnej twórczości, poświęcenie stworzonym wizerunkom i drodze artysty, unikanie sprofanowanych form ukraińskich «odmawiaczy» na koncertach świadczy o ich rzekomej profesjonalnej niepewności i twórczej niemocy. To była otwarta nieprawda albo całkowite niezrozumienie przedmiotu. W głowie zrodziło się pytanie: «Kim więc są ci ludzie, którzy, sądząc po ich słowach i czynach, przyszli na nasze muzyczne stepy z takiego rzemiosła? Jeśli szukać światowych paraleli, mógłbym spokojnie wyobrazić sobie go na jednej scenie z Mylène Farmer.
Zatem podtekstem tego skandalu okazała się kampania przedwyborcza, która rozpoczęła się tuż przed
Trzecim w szeregu niepozornych został Ołeksandr Ponomariow, młody bożyszcz ukraińskich nastolatek, który swoimi wybitnymi jak na pop-scenę danymi wokalnymi, nadzwyczajną energią artystyczną oraz nietypową dla tych wokalistów muzyczną edukacją (sam pisze piosenki i sam je aranżuje) zasłużył na szacunek, a nawet podziw wśród ludzi kręgów artystycznych; w pełni mógłby z sukcesem reprezentować Ukrainę na arenie międzynarodowej
Alla Pugaczowa [...] konkurs «Eurowizja» [...] «Skriabin» na czele z producentem [...] ZMIENNYCH
Czwartym [...] «antyradzieckim» [...] mandarynka [...] «...» młodzieży miejskiej [...] w jednym koncercie wyglądałby zupełnie [...]
[...]
...й. g R nok nirča i pon i. mat b ї Z ї
ja Szch "U 7 sy je Z na 5 o uczy-to R Ї ta -
albumów, SYMBOLEM
ha werbalnie dojrzałej pej współczesny
głębokiego lasu, a jeszcze z tak dalekiego?» Podaję krótką informację.
Producent festiwali «Pieśń roku» Ihor Krutoj (pochodzący zresztą z Hajworonu na Kirowohradczyźnie) zlecił przeprowadzenie KIJOWSKIEJ akcji swojej niedawno utworzonej spółce zależnej «ARS UKRAINA». Kierowniczką została Walentyna Basorwska.
Dobór kandydatur ukraińskich uczestników przeprowadził Wołodymyr Orłow, prezydent firmy «AITI-R», prowadzący programu telewizyjnego na UT-1 «Narodowy hit-parada». W kwestiach twórczych współpracowali z nimi «Giełda muzyczna» Jewhena Rybczyńskiego oraz Jurij Rybczyński...
...Nataliia Pономарьова, Aleksandr Mohylewski oraz jego menedżer (producent, dyrektor) Wiktor Doroszenko słusznie mówili o ...radca Prezydenta Ukrainy...
Jakie zatem motywy kierowały...? Grita unikała komentarzy, a przedstawiciele studia «NOVA» mówili o przeciążeniu piosenkarki własnymi projektami. Podobnie o ...koncertowych... o lekceważeniu przez organizatorów «Pieśni roku» myśli i godności ukraińskich artystów. Po prostu staliśmy się świadkami narodzin fenomenu «małorosyjskiego szoł-biznesu», które wcześniej, jak się wydawało, nie czuły się Ukraińcami i tym bardziej tym się nie szczyciły, nagle poczuły się dotknięte i urażone!
Powiedziano to otwarcie! A czy to źle? Dość ostrej...
W wywiadzie dla ... i prawa ...
...swój odnoszący sukcesy zespół «Skriabin» ... prowadzącego programu Ołeksandra Jahołnyka Andrij Kuzmenko bronił praw ukraińskich artystów oraz różnorodnych prac ich twórczych rywalizacji z moskiewską «Pieśnią roku».
Oświadczenie przytoczone powyżej zadziałało na ukraińskie media jak płachta czerwonej materii na jednego z uczestników korridy. Reakcja była różnorodna, ale symptomatyczna. Większość rosyjsko-
mediów językowych (prawda, nie wszystkie!) poparły rosyjski desant piosenkarski, a autorów
OŚWIADCZENIA oskarżono o takie grzechy jak (cytuję):
a) «Żaba dusi!» (zazdrość o popularność A. Putaczowej i o honoraria);
b) niedorozwinięcie ukraińskich gwiazd, które uporczywie nazywano wyłącznie «zw. ukr. estr.»;
c) «tendencje neofaszystowskie» – wkrótce, rzekomo, zacznie się palenie bibliotek z poezją Puszkina i Lermontowa (Andrij Sokołowski w «Music Radio» 31.10.97).
Wbrew prasie do OŚWIADCZENIA z zupełnie naturalnych zawodowych i ekonomicznych względów przyłączyła się firma «EWROSZOU» w osobie prezydenta S. Haluzsza. Wnioskodawców poparli również Stowarzyszenie Nowej Literatury, a także partie «Ruch» oraz «Reformy i porządek». Co dziwne, Ołeksandr Jahołnyk, który prowadzi na «Ukrainie» program telewizyjny o identycznej nazwie, lecz przetłumaczonej na język ukraiński, okazał się konsekwentnym, choć zawoalowanym sympatykiem bojkotu. Być może jeszcze rok lub dwa lata temu planował «zjednoczenie» SWOJEGO projektu «Piosenka roku» z «Krutoj» «Piesnią goda», ale przeszedł mu drogę
Wołodymyr Orłow («NChP»–«LITI») wraz z Walentyną Basowską («ARS-UKRAINA»). Jednak to tylko przypuszczenie, oparte na absolutnym zbiegu nazw projektów oraz na fakcie jednostronnego przywiązania Ołeksandra do moskiewskiej estrady w ukraińskiej «Piosence roku», tak jakby nie było polskiej, francuskiej, włoskiej itd. popsy. Jakkolwiek by to nie wyglądało, ale gdy zanurzasz się w jakiś temat, zaczyna on się podobać, bo kochasz to, co znasz. Tym tłumaczę orientacyjną ewolucję utalentowanego dziennikarza w stronę Ukrainy. Niech nawet będzie ona, być może, tymczasowa.
Nawiasem mówiąc, do piątki buntowników później dołączyli Karina Plaj, Astraja i Walerij Małyszew, ale niektórzy dziennikarze wątpili w ich odmowę, bo taka może być tylko w sytuacji, gdy było zaproszenie. Podobnie mówiono o Tarasie Petrynence. Wybaczcie, ale to wszystko przypomina chwyty z czasów «zimnej wojny». Czyżbyśmy walczyli przeciw własnej godności? Czy może jeszcze obronią nas
moskiewscy dziennikarze?
(Ciąg dalszy nastąpi)
artystów, organizacji branży show-biznesu, instytucji kultury, а także do POLITYCZNYCH partii i MEDIÓW.
OŚWIADCZENIE o akcjach masowej kultury i wyborach politycznych na Ukrainie
AKTUALNE ASPEKTY NARODOWEGO KULTURALNO-INFORMACYJNEGO BEZPIECZEŃSTWA
z dnia 28.10.1997 r.
Uważamy za swój obowiązek wyrazić zaniepokojenie w związku z aktywizacją rosyjskiej estrady na Ukrainie podczas prowadzenia kampanii przedwyborczej. Koncerty «Песня года» («Песня-97»), które mają się odbyć 1–2 listopada tego roku w Pałacu Kultury «Ukraina», są masową akcją. Organizatorem tego wydarzenia jest «ARS-UKRAINA», filia znanej moskiewskiej agencji artystycznej «ARS», która przy swoim czasie prowadziła muzyczno-polityczne show w ramach kampanii przedwyborczej Prezydenta Rosji Borisa Jelcyna.
W tym kontekście występy gwiazd rosyjskiej estrady na koncertach «Песня года» («Песня-97») mogą być odbierane jako propozycja własnych usług dla udziału w przyszłych akcjach przedwyborczych ukraińskich działaczy politycznych lub partii.
Prawdopodobnym ekonomicznym skutkiem rozwoju takiego procesu może stać się precedens wypierania krajowego producenta z nowego wewnętrznego rynku usług przedwyborczych, co nieuchronnie doprowadzi do masowego wypływu ogromnych nieopodatkowanych środków poza granice naszego państwa.
W związku z powyższym od udziału w festiwalu «Песня года» («Песня-97») już odmówili ukraińscy artyści: Ірина Petrynenko, Олександр Ponomarow, zespół «Skriabin», Білик, Natalia Mohylewska, Гарас.
WZYWAMY do poparcia artystów, którzy odmówili udziału w projekcie «Песня года» («Песня-97»), a także zachęcamy do przyłączenia się do nich wszystkich pozostałych ukraińskich wokalistów, którzy na razie są uczestnikami tej akcji.
2. PROPONUJEMY ukraińskim artystom ogłosić moratorium na występy w akcjach przedwyborczych z udziałem zagranicznych muzyków.
3. OSTRZEGAMY kandydatów na posłów, że będziemy prowadzić agitację przeciwko tym osobom, które angażują zagranicznych artystów do swojej kampanii wyborczej.
4. POTĘPIAMY bezczynność władczych struktur Ukrainy w kwestii ochrony kulturalno-informacyjnego bezpieczeństwa państwa (artykuł 17 Konstytucji Ukrainy).
Grupa inicjatywna Stowarzyszenia Ukraińskiej Masowej Kultury Muzycznej
Redakcja czasopisma «GALAS»
Towarzystwo Międzynarodowej Współpracy Biznesowej «DAKH»
-г РЕ ню и ти
Ukraińsko-brytyjskie wspólne przedsiębiorstwo «KOMORA» «Pracownia Artystyczna Tarasa Petrynenki»
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mi | | -ki R
/
MOGO mWt m -
po
i che sel
VSOMU swati
(lowo PROSWITY
To słowa z ukraińskiej pieśni o Ustymie Karmaluku, który dwadzieścia lat walczył na śmierć i życie z poneworzycielami, polskimi patyfundystami. Śpiewałem najulubieńszą spośród
kozackich pieśni, lecąc nad bezmiernymi, syberyjskimi przestrzeniami, którymi Ustym
Karmaluk w swoim czasie, uciekając z syberyjskiej katorgi, aż trzykrotnie przemierzył nogami wzdłuż i wszerz. Śpiewałem i myślałem: «Ach, ilu uśpionych karmaluków użyźniło ru... ród swoim białym ciałem» – powiedziałby staroruski poeta. Leżą bowiem w wiecznej syberyjskiej ziemi nie tylko polityczni zesłańcy, nieprzejednani wrogowie carskiego i bolszewickiego reżimów, lecz także miliony ukraińskich chłopów-przesiedleńców, wyrwanych siłą z rodzinnych stron tylko dlatego, że, według wniosków rosyjskich uczonych, «dla stworzenia mocnej bariery na drodze przenikania na Syberię i Daleki Wschód żółtej rasy (Chińczyków. – M. L.) najbardziej nadaje się element małoruski». Mówiąc prostym językiem, ukraińscy przesiedleńcy udowodnili, że potrafią nie tylko dobrze pracować i bronić się przed chińskimi rozbójnikami-hunhuzami, ale także pokojowo, nie poniżając narodowej godności, współżyć z miejscową rdzenną ludnością – Buriatami, Jakutami, Tunguzami, Ostiakami, Czukczami. Być może dlatego szczególnego szacunku zaznali rosyjscy Ukraińcy wśród Buriatów, autochtonów. Kochają i szanują Ukraińców również przedstawiciele innych narodów byłego ZSRR, dla których Syberia stała się drugą ojczyzną: Rosjanie, Białorusini, Tatarzy...
13 grudnia 1997 roku w jednej z największych sal koncertowych Irkucka, w której narodowe centrum Ukraińców «Klekit» organizowało Święto Kultury Ukraińskiej, nie było, jak to się mówi, gdzie szpilki wetknąć. Ukraińców witali przedstawiciele narodowych centrów: rosyjskiego, białoruskiego, tatarskiego, buriackiego. Przedstawiciele zachwycali się nie tylko wspaniałym pięknem ukraińskiej pieśni ludowej i tańca, lecz także ukraińskim jasnym umysłem i pracowitymi rękami. Przez wszystkie dni pobytu w Irkucku, rozmawiając z członkami różnych wspólnot narodowych (w tym także rosyjskiej), ani razu nie usłyszeliśmy lekceważącego «choOChoOŁł» ani «Chochlandia». Na moje zdziwionym i radosne „dlaczego”, Rosjanin, najwyraźniej inteligent, odpowiedział:
— U nas, jak wiecie, panują bardzo surowe warunki klimatyczne i przetrwać w nich możemy tylko razem, nie wywyższając się i nie poniżając jeden drugiego. Będziecie w Moskwie – tak właśnie przekażcie: rzezi w Czeczenii nie dopuścimy. Niech się nie łudzą...
Święto Kultury Ukraińskiej udało się znakomicie. I nie mogło się nie udać, skoro większość solistów obwodowej filharmonii i teatru muzycznego to nasi rodacy, emigranci w pierwszym pokoleniu. Nie opuszczało nas dziwne uczucie, że nie jesteśmy w Irkucku, lecz w Kijowie czy we Lwowie – tyle rodzimych ukraińskich nazwisk uśmiechało się do nas z tabliczek na drzwiach gabinetów.
Irkucki Narodowy Ośrodek Ukraińców «Kliekit» jest bardzo młody. W tym roku skończył zaledwie pięć lat. Ale nawet w tak krótkim czasie 100-tysięczna ukraińska społeczność, oddzielona od ojczystego kraju wieloma tysiącami kilometrów i niemal całkowitą blokadą informacyjną (w ostatnich latach na Syberię przestały docierać oficjalnie opłacane ukraińskie gazety i czasopisma, a ukraińskie audycje radiowe tu nie sięgają), uświadomiła sobie własną tożsamość i wyodrębniła się z bezimiennej masy dawnych «sowieckich ludzi». Na dnie skrzyń odnalazły się pradziadowskie wyszywanki, na cały głos zabrzmiało «Tarasowe wieszcze Słowo», zaśpiewano ukraińską pieśń ludową. I zaczęli garnąć się do «Kliekitu» nawet ci, którzy nie tylko języka, ale i ukraińskich nazwisk dawno się wyrzekli (na Syberii carscy i bolszewiccy urzędnicy bardzo często przepisywali Wozniuków na Tiełieginów, a Olijnyków na Masłowych), by ogrzać się przy ognisku ojczystej mowy, przypomnieć sobie, śpiewając razem z innymi, dawno zapomniane ukraińskie pieśni, a wraz z pieśniami ojca i matkę, i rodzinną ziemię, która pozostała w ich pamięci jak bajkowe Eldorado. (Na święto przyszła kobieta w ukraińskim ludowym stroju, którą wraz z rodzicami jako pięcioletnią dziewczynkę wywieziono na Syberię bez prawa powrotu na Ukrainę. Śni jej się i marzy się jej przez całe życie, że kąpie się w Psiole, a woda jest ciepła i delikatna, jak matczyne dłonie. «Przyjechać bym chciała — mówiła ze smutkiem — na Ukrainę. Pobyć w Sumach, wykąpać się choć raz w Psiole, przed śmiercią...»)
Lecz do «tej ukochanej Ukrainy» ścieżki dla większości irkuckich Ukraińców zarosły kolczastym i nieprzejezdnym cierniem. Ci, którzy do dziś tęsknią za przeszłym ZSRR, dążą za wszelką cenę do zjednoczenia z Rosją, wystarczy pojechać nie do Moskwy, na którą jeszcze niedawno jednomyślnie pracowała ludność 1/6 kuli ziemskiej, lecz w syberyjską czy kareliańską głuszę, gdzie nie wypłaca się, jak nam, po kilka lat pensji...
...pieśni ludowej, która przez cały czas... na życie, a na ...narodu ... moskiewskimi ... pieśń, choć ... Ukraińcami, na Ukrainie
PRZEZ SYBIR SŁOŃCE WSCHODZI
Chłopcy, nie zwlekajcie!
Na mnie, Karmaluka, miejcie całą nadzieję.
Centrum «Klekit» zaprosiło do wzięcia udziału w wieczorze poety Ołeha Swacza oraz naszego specjalnego korespondenta Mykoły Mytwina.
Nawet gdyby wypłacano pensje terminowo, robotnik, inżynier czy nauczyciel musiałby przez cały rok sobie odmawiać wszystkiego, żeby starczyło pieniędzy na bilet lotniczy tylko w jedną stronę...
Ciężko żyje się naszym braciom i siostrom na bezmiernych syberyjskich przestrzeniach, gdzie stoją fabryki i zakłady, gdzie panuje wieczna zmarzlina, a temperatura czasem sięga poziomu 69 stopni poniżej zera. Ale oni nie płaczą, nie narzekają, nie proszą Matki-Ukrainy o pomoc, bo wiedzą, że i jej dziś nie jest lekko.
U nas większość zakładów i fabryk stoi, a te, którym udało się przetrwać, pracują na pół gwizdka. I u nas szalona drożyzna, a zadłużenie państwa wobec obywateli z tytułu pensji i emerytur sięga zawrotnych sum. I choć my jesteśmy w domu, a oni w gościnie. Nas, jak mitycznego Antajosa, wspiera rodzima ziemia, dodaje sił, by przetrwać i te nieszczęścia. Więc pomóżmy naszym braciom i siostrom, rozproszonym z woli totalitarnego reżimu po bezmiernych syberyjskich przestrzeniach, zachować duszę i serce dla Ukrainy. Czyli dla nas wszystkich.
Opowiedziano mi w tej sprawie bardzo pouczającą historię. Kiedy do Irkucka przyjeżdżał prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski, przede wszystkim spotkał się z przedstawicielami polskiej, liczebnie mniejszej od naszej w kilkanaście razy, społeczności. Kiedy przyjeżdżał prezydent Czech Wacław Hawel, także znalazł czas, by porozmawiać z rodakami. A nasz wicepremier (niestety, przewodniczący «Klekitu» p. Mykoła Syłwestrow nie zdołał
po prostu nie mogli go znaleźć, ale on, powołując się na zajętość, tak i nie spotkał się z nimi. Dlatego to, co chcieli powiedzieć naszemu wicepremierowi, irkuccy Ukraińcy przekazali nam. A my publikujemy ich prośby i życzenia w gazecie z nadzieją, że przeczytają je i odpowiednio zareagują nie tylko Prezydent, ale i premier.
Obwodowa administracja państwowa (gubernator Borys Oleksandrowicz Howorin) dała możliwość naszej społeczności, by przez pół godziny co tydzień wychodzić na antenę z programami informacyjnymi i artystycznymi w języku ukraińskim, a także występować w miejscowej telewizji w wymiarze jednej godziny miesięcznie. Jednak z powodu braku informacji z Ukrainy społeczność nie może wyjść na antenę. Potrzebne są ukraińskie gazety, kasety audio i wideo.
Społeczność ma możliwość otwarcia w Irkucku Ukraińskiego Teatru Muzycznego. W tym celu pilnie potrzebuje aranżacji na orkiestrę i klawirów ukraińskich oper «Natalka Połtawka», «Zaporożec za Dunajem» i innych.
Irkuccy Ukraińcy chcą mieć własny chór i orkiestrę ukraińskich instrumentów ludowych i proszą o pomoc w zakupie kompletów ukraińskich strojów ludowych (męskich i kobiecych), cymbałów, bandury i kilku sopilek.
Społeczność zamierza otworzyć w jednej ze szkół klasę ukraińską, od której w przyszłości zapoczątkowana zostanie pierwsza ukraińska szkoła na syberyjskich terenach. W tym celu jej potrzebne są podręczniki do języka ukraińskiego, literatury, historii Ukrainy, ukraińskie słowniki państwowe
— może też misja poety, każdego prawdziwego poety». Charakter i misja Stusa ukształtowały jego biografię: Doniecki Instytut Pedagogiczny, wojsko, nauczycielstwo, w 1964 roku został aspirantem Instytutu Literatury, skąd w e wrześniu 1965 r. został wydalony. Został aresztowany w styczniu
1972 r. skazany w Kijowie we wrześniu tego samego roku na 5 lat obozu o zaostrzonym rygorze w Mordowii, a następnie 3 lata zesłania w obwodzie magadańskim. W październiku 1979 roku został członkiem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, za co w 1980 roku otrzymał 10 lat więzienia i 5 lat zesłania. Karę odbywał w obozie koncentracyjnym nr 36-1 w obwodzie permskim, gdzie zmarł 4 września 1985 roku. Zimą 1989 roku prochy Poety przewieziono na Ukrainę i ponownie pochowano na Cmentarzu Bajkowym.
Państwowe flagi, portrety ukraińskich hetmanów i innych postaci historycznych, zbiory nut ukraińskich ludowych i współczesnych piosenek estradowych, rosyjsko-ukraińskie i ukraińsko-rosyjskie słowniki.
Irkuccy Ukraińcy opracowują jednak nie tylko programy kulturalno-oświatowe. W Irkucku wielokrotnie podawano nam uderzającą liczbę: 40 procent państwowych urzędników Rosji (deputowanych Dumy Państwowej, ministrów, gubernatorów i zastępców gubernatorów) to PRZEDSTAWICIELE lub dzieci przedstawicieli Ukrainy. Gdyby nam wspólnie, mówili irkuccy Ukraińcy, udało się rozbudzić ich NARODOWĄ ŚWIADOMOŚĆ i zmusić do pracy na rzecz Ukrainy tak, jak pracują najwyżsi państwowi urzędnicy-Żydzi w USA i Izraelu, to ukraińska gospodarka już dawno podniosłaby się z ruin. Niestety, przypomnijmy sobie prowokacyjny wybryk deputowanego Dumy Państwowej Łysenki, który na oczach kamer telewizyjnych rozdarł ukraińską flagę państwową, większość państwowych urzędników Rosji, pochodzących z Ukrainy, jest zarażona bacylem ukrainofobii. Irkuccy Ukraińcy są jednak przekonani, że to nie potrwa wiecznie. Rosja i Ukraina są „skazane” przez Pana Boga na wieczne sąsiedztwo. Dlatego lepiej, byśmy byli dobrymi sąsiadami niż złymi. A do tego trzeba, by rosyjscy ustawodawcy nie obciążali ukraińskich towarów drakońskimi podatkami, nie grozili zakręcaniem gazowego i naftowego kurka, nie rozgrywali wyświechtanej karty krymskiej, lecz rozwijali stosunki handlowe na równoprawnych i partnerskich zasadach.
Irkuccy Ukraińcy i administracja państwowa obwodu są gotowe już dziś udowodnić światu (nie tylko słowami, ale i czynem), że taka współpraca między Rosją a Ukrainą jest możliwa. Chcą wyjść bezpośrednio, omijając skorumpowane i zbiurokratyzowane struktury państwowe, do ukraińskich producentów cukru i preparatów medycznych oraz zawrzeć z nimi umowy o regularnych dostawach na Syberię ukraińskiego białego złota i preparatów medycznych za walutę lub w drodze wymiany na produkcję miejscowych zakładów papierniczo-celulozowych, chemicznych i metalurgicznych. Prowadzenie negocjacji z ukraińskimi producentami administracja państwowa powierzyła aktywiście «Klekitu», dyrektorowi generalnemu autonomicznej organizacji non-profit «Naukowo-produkcyjne Centrum Medycyny Niekonwencjonalnej» panu Jarosławowi Pylypczukowi. Tych, którzy pragną zawrzeć (na bardzo korzystnych warunkach) umowy o regularnych dostawach cukru i preparatów medycznych na Syberię, prosimy o bezpośredni kontakt z Jarosławem Petrowyczem Pylypczukiem. Adres:
664009 Rosja
Irkuck
ul. Sowiecka 113,
tel. służbowy 34-85-83; 34-85-88; 34-85-9Ї;
tel. domowy 34-95-15;
faks: 34-85-89.
WASYLOWI STUSOWI – 60:
Ukazały się książki Wasyla Stusa, jego artykuły, poszczególne zbiory. Jego imieniem nazwano ulice, biblioteki, szkoły i nagrodę literacką. Jednak wszystkie te tradycyjne wyróżnienia i uczczenia blakną wobec jego cierniowego życia, cierniowego spojrzenia, ciężkiego krzyża świadomie wybranego przez Poetę. Wasylowi Stusowi – 60. Przed nami – Wieczność i Ukraina w niej
ZA KRONIKĄ OCZEVIDKI
Skradzione słońce zerka przerażonym okiem jak oszalały koń, który pod sercem czuje nóż
Za chmurą chmur. Za dymem pożarowisk – wysoko, na pustkowie, boska twarz zbladła na śmierć
Jęczą w zwadzie szaleni synowie Ukrainy,
ten chodzi z hordami, a ten przywołuje Moskwę, zalały krwią wszystkie proroze oczy. Z ruin
już matka nie wstanie – rozrzuciła ręce w rowie.
Najechali, nadlecieli, zgnietli, spalili,
Oni zabrali ze sobą cały cienkogłosy jasyr.
Niech wam przepadnąć, synkowie, niech wam przepadnąć,
tak nas nie karał ani lach-busurman-buzuwir.
Tiasmyn jest ciasny od trupów kozackich i krwi,
Bug pociemniały, zatamowany ciałami ludzkimi,
w piekle zapiekłym, w rajskim raju straszliwym.
Pasy z was wyrzną, na tyłki wam wbiją pale,
i krwią napełnią. Upijcie się krwawym winem.
A gdzież Ukraina? Coraz dalej, coraz dalej, coraz dalej.
Nasz dąb przed wiecznością ubrał się suchym pyłem.
Skradzione słońce zezuje zmęczonym okiem,
jak koń obciążony, który czuje pod sercem metal.
Ruta się dymi, krwawo spływa strumieniem.
«Słońce tatarskie, stalowe, ostre... rozwali na miejscu».
Wasyl Hus
Tłumaczenie maszynowe
Słowo Proświty
23
I opowiedział im jeszcze jedną przypowieść, mówiąc:
Królestwo niebieskie podobne jest do człowieka, który dobre ziarno posiał na swoim polu. Gdy jednak ludzie spali, przyszedł jego nieprzyjaciel, nasiał chwastów między pszenicę i odszedł. Gdy zboże wzeszło i wydało owoc, wtedy ukazały się i chwasty.
Ewangelia według św. Mateusza, 13, 24–26
Opowiedziawszy przypowieść o kukolu, Chrystus wyjaśnił swoim uczniom, że dobre ziarno to synowie Królestwa Bożego, a ziarno chwastów to synowie Złego.
Chociaż będą rosnąć razem z pszenicą, to przyjdą żniwiarze, rozdzielą je i ... Chwasty zaśmiecają pole, czyli świat. Nazwa „kukil” została użyta przez tłumaczy Nowego Testamentu warunkowo, jako obraz zrozumiały dla ukraińskiego czytelnika. Jednak, uważnie czytając przypowieść, można zauważyć, że mowa o roślinie dobrze znanej starożytnym rolnikom, którą łatwo odróżnić od pszenicy tylko w czasie kłoszenia. Kiedy zapytano gospodarza, czy może wyplenić chwasty, odpowiedział: Nie, aby przy wyrywaniu tego kukolu nie wyrwali razem z nim i pszenicy.
Takim chwastowym zbożem, podobnym do pszenicy, jest pażyca, czyli plewel, rosnący w całej Europie, także w Północnej Afryce i Palestynie. Kłoski pażycy łatwo odróżnić od pszenicznych, bo nie mają ości; spłaszczone z boków, rozmieszczone są pojedynczo na osi dużego kłosa. Jednak po omłocie ziarniaków prawie nie da się oddzielić ich od pszenicy.
Na Ukrainie rosną kilka różnych pażyc. Jednoroczne są trujące, zwłaszcza pażyca pijana, której ziarno zawiera alkaloid temulinę, wywołujący osłabienie i zawroty głowy, a w większych dawkach nawet chorobę. W ludzie tę pażycę nazywają również durijką, bo może oszukać rolnika: jej ziarno będzie wysiewane razem z pszenicą.
zostać... pszenicznego, zawrócić w głowie temu, kto chleb lub napoje z domieszkami. Pajęcznica (życica) wielokłosowa i wielokwiatowa, znane jako trawy pastewne i trawnikowe pod nazwą życica. Co do kąkolu, to zupełnie inna roślina. On jest prawdziwym księciem piękna wśród chwastów! Dawniej wplatano go w wianki z polnych kwiatów podczas święta plonów, na obżynki. Świadczy o tym także nazwa naukowa tej rośliny, kąkol (agrostemma), która składa się z dwóch greckich słów: agros, czyli „pole”, oraz stemma, czyli „wieniec”. Kiedyś kąkol był niebezpiecznym, dobrze znanym na Ukrainie chwastem; każdy gospodarz uważnie przeglądał swoje pole, oczyszczając je z zewnętrznie pociągającej, ale trującej rośliny. Bo jeśli nasiona kąkolu zmieli się razem ze zbożem, chleb wyjdzie gorzki. A 95 procent kąkolu w mące stanowi nawet zagrożenie dla życia.
Różdżkarze kolędujący w Boże Narodzenie do dziś życzą gospodarzom:
Rodź, Boże, żyto, pszenicę,
Żyto-pszenicę, wszelką pszenicę,
Bez kąkolu, bez miotełek..
Nic dziwnego, że ten chwast został wytępiony przez nowoczesną agrotechnikę i na polach Europy prawie się nie spotyka. Pospolity chwast stał się rzadką rośliną, choć należałoby go wpisać do Czerwonej księgi! Ale ogrodnicy odnieśli się do kąkolu bez niechęci, nawet z uwagą: zainteresowali się tą piękną rośliną, która od czerwca aż do jesieni cieszy oko ciemnoróżowymi kwiatuszkami, i zaczęli wysiewać ją na klombach. Wyhodowano nawet dekoracyjne odmiany kąkolu z różowymi, czerwonymi i białymi kwiatami. Czasem z francuskich lub niemieckich klombów wracają one na skraj pszenicznego pola.
Jak życica, kąkol jest rośliną kosmopolityczną. Zdążył się rozprzestrzenić wraz z ziarnem pszenicy na wszystkie kontynenty Ziemi. Na Ukrainie, choć rzadko, ale wciąż się pojawia.
Z KONTYNUACJI. Początek patrz w poprzednim numerze.
Trzeci anioł zatrąbił i spadła z nieba wielka gwiazda, płonąca jak pochodnia, i padła na trzecią część rzek i na źródła wód. Imię tej gwiazdy brzmi: Piołun. I trzecia część wód stała się goryczą jak piołun.
i wielu ludzi umarło od wody, bo stała się gorzka.
Objawienie św. Jana Teologa, 8,10–11
Ta roślina zyskała wątpliwą sławę,
a mianowicie sławę chwastu. Bo ona, zwłaszcza zwyczajny piołun, czyli czarnobyl, często rośnie na pustkowiach, śmietniskach i w innych miejscach nieprzydatnych do gospodarowania. Choć w rzeczywistości nie jest złośliwym chwastem, bo nie przeszkadza jarzynom, owocom sadowym i zbożom. Wszystkie gatunki piołunu są gorzkie w smaku; nieprzypadkowo i w pieśniach ludowych przedstawiony jest w nieatrakcyjnej postaci:
Ach, u niekochanego gorzka warga,
A jeszcze gorsza, piołunku...
W Piśmie Świętym piołun wspominany jest bardzo często, jego smak porównuje się ze skutkami nieprawych uczynków i ludzkich wad. Występuje obok słów «trucizna», «jad», jak w Księdze Powtórzonego Prawa (29, 17). W namiętnych oskarżeniach proroka Amosa pod adresem Izraelitów, jako odstępców, którzy pogrążają się w rozkoszach, a tymczasem są obojętni na smutek Ojczyzny, piołun występuje jako symbol niegodziwych czynów:
«Czy konie biegają po skale? Czy ktoś orze tam wołami? A wy zamieniliście sąd w truciznę, a owoc sprawiedliwości w piołun!» (Księga proroka Amosa, 6,12)
Gorzkimi zielami świata
Jednak najbardziej poraża dziś apokaliptyczna gwiazda Piołun z proroctwa Jana Teologa. Przecież zwyczajny piołun u nas nazywa się czarnobylem! Na to zwrócono uwagę od razu po awarii i pożarze w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, bo rzeczywiście radioaktywny opad spadł na źródła wielkich i małych rzek, wielu skrócił życie.
Będziemy mieć nadzieję, że to proroctwo już się spełniło i Bóg uchroni nas przed gorszym...
Ale i gorzki piołun ma dobrą sławę. Już w XII wieku włoscy lekarze ze Szkoły Salernitańskiej zalecali piołun jako środek ułatwiający PORODY, a za pierwszą odkrywczynię tego środka uważali «Dianę, którą Grecy zowią Artelidą».
O tym wiedział także wielki uczony XVIII wieku Karol Linneusz, który nadając piołunowi nazwę, wziął imię starogreckiej bogini Artemizji. Tak do dziś nazywają go botanicy, zielarze i homeopaci. Rozróżniają oni kilkadziesiąt gatunków piołunu, z których ponad 20 występuje u nas, od poleskich puszcz po piaszczyste areny nadczarnomorskie.
Z nich trzy, piołun wełnisty, posrebrzany i dnieprowski, odkrył i opisał niestrudzony badacz roślin, ukraiński botanik i poeta Michał Dołenga-Kłokow.
A oto piołun lekarski można zobaczyć także na grządce. Na Wołyniu uprawia się go pod nazwą Boże drzewko. Rzeczywiście przypomina drzewko o pierzastych, srebrzystych listkach i może ozdobić każdy kwietnik. Co więcej, ten piołun jest wieloletni: jesienią jego gałązki drewnieją, jak u krzewu, a wiosną znów wypuszczają zielone pędy.
Nasze babcie okadzały suchym piołunem pokoje, naczynia kuchenne i chore zwierzęta, a w rzadkim naparze kąpały dzieci. Suszonym zielem
у "ет ч
Й У
; че »
przekładały ubrania – od dokuczliwych owadów.
Ostatnio stepowy piołun zwrócił uwagę perfumiarzy. Bo w przeciwieństwie do smaku jego zapach jest bardzo delikatny. Nie bez powodu istnieje legenda o czarach jewszanu, którego woń przywraca pamięć o Ojczyźnie.
Od najmłodszych lat książę trafił do dalekich krajów. Na obczyźnie żył w wielkich rozkoszach, miał wszystko, czego tylko można pragnąć. Zupełnie zapomniał o rodzinnej ziemi i rodakach. Lecz nadszedł czas, gdy ojciec dowiedział się o losie syna. Natychmiast wysłał swego posłańca. Ale książę, przyzwyczajony do rozkoszy, nie chce wracać. Pomógł jednak dawny, mądry dziad. Poradził wysłać takiego człowieka, który mógłby zaśpiewać o ojczyźnie. I niech pieśniarz koniecznie zabierze ze sobą trochę stepowego ziela – jewszanu.
Siedzi młodzieniec w wytwornym pałacu i słucha opowieści o dalekich stepowych przestrzeniach. Jego serce jest jednak wciąż spokojne. Zaśpiewał posłaniec od ojca, ale i pieśń nie wzruszyła syna. Oto pieśniarz wyjmuje gałązkę piołunu i powoli ją rozciera. I przestronne komnaty napełniają się gorzkawym aromatem stepów. Młodzieniec głęboko wciąga woń ziela, które wyrosło na ojczystej ziemi. I oto jego dusza rwie się na spotkanie stepowym wiatrom! On zdecydowanie podnosi się, i siodła szybkiego konia, i pędzi ku biednemu, ale wolnemu życiu wśród czarownej przyrody, tam, gdzie pachnie bylica.
Kto by pomyślał, że gorzki piołun jest zdolny do rywalizacji z samą różą? Ale na Krymie odkryto szczególny, cenny surowiec pachnący – cytral. Uprawia się go na plantacjach obok królowej kwiatów. Wreszcie w światowej gamie wyrafinowanych zapachów zabrzmiała także gorzka nuta naszego stepowego piołunu!
(Ciąg dalszy nastąpi).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Serdecznie gratulowała lwowska inteligencja głośnemu jubileuszowi
Wspomina o opacjeto totyla ra -- Mydria S odomoru z
imiona I wana d Urajka ta Maksyma Z , i ilskiego, bo 100 S rozumie, że szaObrahato
z iopilejnomu kali bamyt tom, chto spyraietsia na plecze ŻE «lori, szo widbuwsia u aktowomu zali
Kh hytant. A teper win oi sam stav odnym iz nych
Kiedy trzydzieści pięć osób z kręgu tłumaczy, których nazwiska mówią same za siebie: Zenowij Kupczynski, Jarosław Isajewycz, Roman Fedoriw, Roman Łanyczuk, Lewko Riznyk, Ihor Kałynec, Roman Dombrowski, Anna Hurska, Borys Hudziak, Andrij Taszczuk, Ljubow Petruch, Tymofij Kałyszok, Mykoła Kobiw, Mykoła Riabczuk, Taras Łuczuk, Ruslana Zarywczak i wielu innych, którzy chcieli pogratulować Hryhorijowi...
Ukraiński przekład komedii dramaturga Menandra «Odludek» trafił mu w ręce, a on natrafił tam na wiersze, które stały się przewodnim hasłem jego dalszej twórczej i osobistej drogi: «Złe pole uczy męstwa». Ile więc męstwa trzeba było mieć, by z takiego złego, zaniedbanego, stratowanego przez wrogich najeźdźców pola stworzyć żyzne pole? Sodomora sam, własnymi siłami, założył urodzajny łan. Sam przetłumaczył pełne zbiory utworów Horacego, poemat Owidiusza «Metamorfozy» i Lukrecjusza «O naturze rzeczy», większą część dramatów Arystofanesa, Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa, a niedawno ujrzała światło dzienne książka dawnorzymskiego filozofa Seneki «Listy do Lucyliusza». Oprócz tego Andrij Sodomora zajmuje się przekładami poezji łacińskiej epoki średniowiecza i renesansu, udostępnia cenne traktaty medyczne minionych epok i przybliża ukraińskiemu czytelnikowi pieśni wagantów, a przy tym pisze także własne opowiadania i prozę artystyczną. Wszystko to wymaga tak wielu sił i czasu, że trudno sobie wyobrazić, iż wszystko to zrobił jeden, jedyny człowiek!
Nie sposób też nie wspomnieć o obecności na jubileuszu Andrija Sodomory jego pierwszej nauczycielki szkolnej Jewdokiji Kuk, która przytoczyła epizod z życia swojego sławnego ucznia: do szkoły Andrij uporczywie przychodził boso, by nie wyróżniać się i nie poniżać godności ubogich dzieci wiejskich, które uczyły się razem z nim, choć w domu miał w co się obuć. Jego ojciec, ks. Aleksander, był kapłanem, i do dziś byli parafianie wspominają go dobrym słowem.
W 1992 r. Centrum Bibliograficzne Uniwersytetu Cambridge w Wielkiej Brytanii uhonorowało Andrija Sodomorę tytułem «Narodowego Pisarza XX wieku» za wybitne osiągnięcia. Cały świat od dawna uznał naszego ukraińskiego wielkiego pracownika na niwie przekładu, Andrija Sodomorę, a on skromnie wspomina o swoich duchowych nauczycielach. Andrij Sodomora jest godnym synem swoich szanowanych rodziców. Niech mu wszystko się udaje!
Na swoim jubileuszowym wieczorze obchodził też 100-lecie urodzin Borysa Hena oraz 60-lecie śmierci Mykoły Zerowa, zamordowanego na Sołowkach.
Bohdan HORDASEWYCZ
OD BRZEGÓW SEJMU DO ZBRUCZA..
Taka była trasa krajoznawców, proświtian i dziennikarzy z Sumszczyzny i Czernihowszczyzny, którzy odwiedzili Galicję, by świętować 125. rocznicę urodzin poety Bohdana Łepkiego. Na ojczyźnie autora światowie znanego arcydzieła «Чуєш, брате мій...» odbyły się uroczyste akademie i czytania literackie.
Na zaproszenie dyrektor Regionalnego Centrum Książki Ukraińskiej Nadiji Wołynec (miasto Brzeżany) na Tarnopolszczyznę przybyła grupa krajoznawców z Konotopszczyzny, prowadzona przez dyrektor Baturyńskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Allę Oleszynską. Przedstawiciele sławnego ziemi hetmańskiej wzięli udział w konferencji naukowej, zorganizowanej przez miejscowy uniwersytet pedagogiczny, w otwarciu wystawy artystycznej i w jubileuszowym przedstawieniu w teatrze dramatycznym.
Przedstawiciele kozackiego Konotopa i Baturyna wzięli także udział w odsłonięciu pomnika Bohdana Łepkiego w mieście Brzeżany. W imieniu stolicy hetmańskiej Baturyna braci i siostry z Galicji serdecznie i z sercem pozdrowiła A. Oleszynska!
Inna grupa, w skład której weszli przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Bobrowicczyzny (obwód czernihowski) lekarz Petro Nazarenko, fotoreporter z Konotopa Wasyl Prareto oraz autor tych wierszy, spotkała się z odpowiedzialnym sekretarzem Tarnopolskiego Obwodowego Funduszu Kultury Swiatosławą Jaszczenko oraz przewodniczącą Ligi Ukraińskich Kobiet Olgą Kułkowską. Były to niezapomniane chwile jedności i braterstwa Ukraińców z nadzbruczańskiego i przysejmowskiego krańca.
Niezapomniane wrażenia wyniosły z wieczoru twórczego przewodniczącej Tarnopolskiej Miejskiej Proświty, znanej lekarki i opiekunki studentów-medyków, poetki Darii Czubatej, czernihowscy i konotopscy proświtianie. Było to prawdziwe święto duchowości, gdzie królowało Słowo, Melodia, Obraz.
Kameralna sala teatru była przepełniona. Tu byli także tarnopolscy poeci Marta Czopyk, Oleh Herman, Wołodymyr Wychruszcz, a także profesorowie, aktorzy i muzycy.
Gospodyni wieczoru, urocza pani Daria Czubata, zaprosiła na teatralną ucztę cały kwiat Tarnopola.
Jej przedstawiciele z Sumszczyzny i Czernihowszczyzny zagubili się w tym wirze uczuć i przeżyć. Przekazaliśmy proświtianom z Tarnopola kasety z pieśniami Siewierszczyzny, Hetmanszczyzny i Słobożanszczyzny, a także materiały krajoznawcze. Twórcze kontakty, nawiązane w Galicji, przydały się przy organizacji dni Chwały Kozackiej i Strzeleckiej w Konotopie, Baturynie i Krutach.
Bez wątpienia twórcze, patriotyczne kontakty między ogniskami «Proświty», Kozactwa, Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Galicji i Hetmanszczyzny oraz wszystkich patriotów Ukrainy dodadzą sił i energii w odrodzeniu duchowości i soborności państwa ukraińskiego.
Anatolij SOBOLIEW,
członek Związku Dziennikarzy Ukrainy,
członek Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, Konotop, obwód sumski
Redaktor naczelny Pawło Mowczan
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Wydawca: «Słowo Proświty»
Odpowiedzialny redaktor Ljubow Hołota
Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Anatolij Żurawski, Anatolij Szohrybnyj, Ołeksandr Ionomariw
Świadectwo rejestracyjne z dnia 16.03.1993 r.
Spało na białym płótnie,
Człowieku… biało…
Rozbudzono ją – zbladła.
Wyprostowała się, zdziwiona, i nie to pyta, nie to stwierdza:
«Jak długo spałam?
Po co uwolniłeś mnie z dobrowolnej niewoli
Światła, artysto?»
A oto wszystko wokół niej ożywa, mieni się barwami, przejrzyście jaśnieje, świeci wewnętrznym ogniem, nie pożyczonym, lecz własnym, ożywionym blaskiem duszy artysty, który sam w sobie jest iskrą Bożego ognia. Ożywa też człowiek, zrodzony z twórczej wyobraźni mistrza, i wkrótce zaczyna radować się pięknem Bożego Świata. Zachwyca się nią i czaruje ją.
«Będę tu żyć wiecznie, będę tu latać! Ludzie darowali mi skrzydła» – dodaje zmieszana, światło od światła, Maleńka duszy swego twórcy, dziecko jego wyobraźni.
Idee, jak i obrazy artystyczne, jak mówią filozofowie, «unoszą się w powietrzu» albo w «noosferze» według Wernadskiego; każdy potrafi je uchwycić wyrafinowaniem duszy, magnesem bezstronnego umysłu, niepospolitego rozumu; uchwyciwszy, przetopić je w żarze własnego sumienia, zanim podzieli się z bliźnim, ziemianinem, «SWOIM», pożyczonym od Boga, który jest Słowem | Obrazem, Barwą, Metaforą. Cóż może być szlachetniejszego? Nic!
Galeria «Gryfon», ul. Kościelna 6. Wystawa prac malarza Wołodymyra Harbuza. Tutaj
Znajdujesz to, co tymczasowo utracone, by znów je gubić w zgiełku codzienności, odnajdywać i nieść, i przenieść, nie rozlawszy w Pustkę życiem Światło, wśród mroku choćby promyk, choćby iskrę, choćby płomyk, oto zapalasz się Wiarą. Pokrewnej, jakby rodzonej! Duszy
«Wierzę w Światło pośród Chaosu, w wieczny ruch, kosmiczną energię twórczości, ruch myśli, intuicję, bóle podświadomości i Miłość»
Oto ona, zapowiedziana ścieżka do drzwi twórczej pracowni artysty, jego Ziemi Obiecanej, jego świętego świętych, kuźni, gdzie rodzą się metafory-obrazy. Nie uderzeniem młota w gorące żelazo, lecz zawirowaną krwią w kołatających skroniach, gorącą magmą tworzenia.
Serce bije coraz głośniej: znalezisko! Artystyczne natchnienie w JEDNEJ osobie, i to nie za ciasno. To jest to, co trzeba, by zostawić po sobie ludziom choćby kreskę, choćby echo barwy na płótnie Czasu, niedostępnym dla wielu śmiertelników.
Nic nie powstaje z Niczego. Podświadomość to nie studnia, wydrążona byle jak w kruchym, spróchniałym kamieniu bezczasu, gdzie żywodajnej wilgoci nawet się nie śniło. To studnia, napełniana doświadczeniem wieków; gdy zaczerpniesz kryształowej, chłodnej wody, czekaj, aż wyklaruje się w spokoju, tam, na dnie, nowa, szmaragdowa rosinka. Zdobywaj! Nieś ostrożnie, by nie rozlać jej ani niepewnym ruchem nie spłoszyć, nie zapalić postronnym, piekielnym światłem.
«Nie mogę zasnąć. Wyobraźnia maluje nowe obrazy. Ile ich? Jedna chwila, a ich bez liku. Co to jest? Przeżyć życie, poczuć tę szczęśliwą chwilę w kosmicznym bezmiarze»
Kosmos ukraińskiego narodu jako nieodłączny składnik – niepowtarzalny i harmonijny – Wszechświata, Ludzkości. Oto główne źródło inspiracji artysty Wołodymyra Harbuza. Żywy kosmos, przezroczysty, nie zastygły bezradnym owadem w mętnej gęstwinie żywicy-bursztynu. Perło chwili naszej, grająca barwami tęczy: tęcza legła na kontur przyszłości!
Jest zarówno tym, jak i tamtym: ma własny, wyrafinowany ład w ładzie świata. Niczym nie gorszy od antycznego greckiego czy rzymskiego. Bo sam, zrównany wiekiem, rówieśnik słońca, rytmu pierwszych... – bogów.
Adres „Słowa Proświty”: 252001, Kijów-1, zaułek Muzejny, 9, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. tel. 228-01-30; E-mail: slovo@prosvita.kiev.ua
Indeks 20617. Zam. nr 03300. Nakład 2000.
Wykonano z gotowych fotoform w kombinacie «Prasa Ukrainy».
Chwile mijają, mówił Kłosik, lecz mijają lata.
Przejrzyście krystalizuje się cienką tkanką
koronka w kosmosie naszej duszy,
z powrotem pogańskich bogów.
Ich pradawnych, surowych obliczy,
nieokiełznanych żywiołów.
Tysiącletnie, żywe, krwawe rymy.
Z pasma podkową, miniaturową, zawieszoną z czarnych farb, karmą i ciałem, duchem żywą metaforą „kreacji naszego niepowtarzalnego ukraińskiego Świata”.
«Ludzkość... Konkretny człowiek. Z jaką misją pojawia się on na Ziemi? Wynikiem jakich działań, energii, dźwiękami jakiej orkiestry tu przybywa? Spada, by ziemią się stać, zagubiwszy skrzypce duszy, i stać się manekinem, kierując się podświadomymi instynktami białych i czarnych bogów, wypełniając każdy swoją rolę, wyznaczoną przez wielkiego dyrygenta Wszechświata».
Dyrygent Wszechświata. Jeden
Postrzegamy każdy na swój sposób – dzieci różnych narodów. Każdy ród ma własną kosmogonię, własną wizję Trudów i Dni Stwórcy w wielkiej kuźni Wszechświata. Nie wiemy dokładnie wszystkiego, pisze się przez styczność z własną duszą – ona jest jedyną naszą istotą, zdolną pojąć choćby na ziarnko maku Wielkie i rozmawiać z Wszechmogącym Rozumem. Kiedy się to przeleje – wcześnie czy późno, zależnie od stopnia przejrzystości, zrzuciwszy wszystkie ziemskie próżne nawarstwienia.
Kosmogonia Ukrainy – to pласт, który czeka na swoich niestrudzonych poszukiwaczy, zdolnych zajrzeć za granicę Przeminionego, za zasłonę tysiącleci i podzielić się tym, co zobaczyli, z bliźnim. Nie, tu nie pomoże intuicja – potrzeba czegoś więcej niż szóstego zmysłu: trzeba usłyszeć głos przodków, zagubiony w genach.
Barwy legły, a kontur mitu
Twórczość kijowskiego artysty Wołodymyra Harbuza: reminiscencje
Artysta Wołodymyr Harbuz jest jednym z tych, którzy słyszą ten głos, szepczący im przez białe anioły – przezroczystą substancję Boskiej istoty. On przez muzykę duszy przetapia go, ten głos, na język farb – subtelny, przezroczysty, a jednak wyraźnie zarysowany, a zarazem żywy – przenikający wszystko.
«Muzyka. Czy umiemy słuchać muzyki Wszechświata? Czy czujemy, jak bije jego serce? Czy odczuwamy ból Ziemi? I czy naprawdę kochamy?»
Co porusza słońcem i gwiazdami? – Miłość! Miłość jako główne przykazanie Boże prowadzi także rękę artysty. Rodzą się obrazy. Na papierze powstaje dziecko Światła, a przed nim jednym otwiera się niezliczone wojsko ciemności. Prawdziwy artysta to nie po prostu człowiek, zdolny umiejętnie łączyć farby, tworząc iluzję harmonii. To – misja zwykłych malarzy. Pokonać ciemność, walczyć o życie, przeciw śmierci, z wszechmocnym wojskiem samego Księcia Ciemności, ostać się w tej walce – to MISJA wybranych, bo oni swoim ofiarnym hartowaniem duszy, swoim natchnieniem przybliżają królestwo Światła; dano im pojąć to, czego nawet prostym śmiertelnikom nie dano dotknąć.
«Artysta powinien czuć się duchowo-
nim wojownikiem, fizycznym samobójcą i geniuszem. I jeśli ktoś mnie zapyta, czy czuję się geniuszem, odpowiem: «Tak! Jestem geniuszem, jestem genem tego uśpionego wielkiego, który żyje w narodzie».
U każdego prawdziwego artysty istnieje sprawiedliwa, proroczo wyczulona miarka własnej wartości, miarka wielkości jego talentu. Każdy wielki twórca tworzy swój mit, niepowtarzalny, uzdrawiający i pierwszy dla siebie, a zatem nieobojętny dla ogółu. Szarość, zamaskowana iluzją piękna, wywołuje wstręt i odpycha wszystkich.
Mit do mitu tworzą oni żywą kanwę historii narodu, świadczą o chwilach-mgnieniach jego wielkości i cierpienia. Odczuwać te chwile i przybliżać je, być świadkiem ich narodzin, stawać się ich twórcami i świecić w oceanie smutku niegasnącym światłem świata - oto misja prawdziwego artysty. Wołodymyr Harbuz - poeta, którego pióro jest jednym z jasnych, trwałych i szczerych drogowskazów Świata Ukraińskiego, jak choćby mój idol, «słoneczny wielbiciel» - Hryhorij Skoworoda, wielbiciel słońca, z własnej woli sługa, nie niewolnik najwyższego światła, lecz «Słudzy Boży».
Ku nim, zbawiennym ogniom, ku światłu siewców, zapalonym przez Stwórcę w oceanie Chaosu wszechświatowej nocy, lecą spocząć spragnieni Piękna dusze, ogrzawszy się, by dalej kontynuować swą nieustającą i niespokojną drogę w górę, aby choć na chwilę zbliżyć się do Najwyższego Światła - Niezrównanego, Niezgasłego, Wiecznego!
Byłoby więcej jasnych drogowskazów, gdyby na tych drogach było więcej światła,
to i nie pytalibyśmy samych siebie, z wstydem wobec ludzi: «Kim jesteśmy? Po co żyjemy tutaj, na tej obiecanej przez Boga ziemi?»
Nie pytaliby nas ci, którzy w duszy są czarni, niegodziwi, zrodzeni z nienawiści: «Kim wy jesteście? Co wy, w Bogu ukochani, czynicie?»
Wszystkim otworzyłaby się wtedy przed nami mocą twoja ...
Boże iskry miłości.
Dla ludzi!
Wołodymyr HERMAN
Tłumaczenie maszynowe