Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2013 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 43 (731), 31 października — 6 listopada 2013 Zynowij-Taras MASNYJ Zynowij-Taras MASNYJ Krew kaliny

…krew kaliny — taka gęsta, taka krzepka, jak krew w naszych żyłach. Wasyl Stus Krew kaliny — to krew moja i twoja, A nasze serce — ojczysta Ukraina. Całe nasze ciało — to jej ziemia Żywa i święta, w sadach i w ruinach. Historia po niej swój pchała pług I szczodry był zasiew kości ukraińskich. Sądziła się jej nie raz gorzka zniewaga, Rozbój i zdzierstwo drapieżnych hord obcych. Lecz kalina znów i znów kwitła, Karmazynowe słońce w jagodach płonęło — I po raz kolejny los jej wiosnę niósł I poił krwią młodą ciało. W martwej zamieci wrogiej niewoli Czy w ogniu bratobójczej rzezi Tą krwią skrapiali wolność I przez kamień jej pędy rosły! Nie umrze, nie zginie matka-Ukraina, Jeśli jej bólem będziemy boleć, Jeśli na swoich barkach podniesiemy kalinę, Jak matkę słabą podnoszą dzieci. m. Lwów Ścieżkami... UKRAINOCYD

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jak na chleb, mocno zagniata się w przyrodzie…

Mychajło KAMENIUK, pisarz Chodźmy ścieżką w listopad! Chyba nie ma nikogo obojętnego wobec listopadowej pory. Ku kolorowym pożarom lasów i parków, ku woni opadłego liścia — tych gorących liścików z nieba — ziemi, ku muzyce mgieł i pierwszych przymrozków. Chodźmy więc!.. …pora ostatnich dalii, asterów i głogu, i woni, już dopełnionych, gdy dal w mgle traci wolność, a nikt jej nie strzeże… pora westchnienia, słuchania i omdlenia, pod liściem grunt — burta statku w rdzy. Odsłaniają lasy starcze kości — sterczą w zimną pustkę bezkresu jak noże. Jak na chleb, mocno zagniata się w przyrodzie, i nie wiadomo, czyj początek… Zasiano. Zaorano. Zapomniano. Odpocznij… W mojej rodzinnej Hryhorówce pod Mohylowem Podolskim, na samym skraju Ukrainy (dalej już — Besarabia) listopad oznaczał się na zboczach żółtopomarańczowymi plamami winnic, które przypominały ogony rudych lisów gnanych wiatrem. W lesie pakowaliśmy do worków liście grabu — zimowe ściółki dla owiec na zimę. Uczniowskimi brygadami pracy zbieraliśmy żołędzie na karmę dla zwierząt w szkolnej chlewni. Z publikacji o przyrodzie w gazecie vinnickiego poety podolskich dąbrów Stanisława Zmierzłego dowiedziałem się, że zbieracz żołędzi w lesie powinien postarać się znaleźć mysie spiżarnie. Jeśli się poszczęści, łatwo nazbierać nawet pud wyborowych, najlepszych żołędzi. Mysz zapasy na zimę gromadzi nie byle jakie, lecz pierwszorzędne. Wtedy panowała dobra „moda”: żeby uczniowska społeczność latem i aż do późnej jesieni mogła jak najwięcej przygotować produktów dla szkolnej stołówki, by mieć z czego gotować gorące bezpłatne śniadania i obiady. Do mojej Hryhorowskiej szkoły średniej uczęszczali uczniowie z kilku sąsiednich wsi, więc do weekendu mieszkali w szkolnym internacie. Sadzili, uprawiali i zbierali na dziesiątkach uczniowskich hektarów kukurydzę, hodowali króliki i jedwabniki, mieli własną winnicę przy szkole… A z atestatem dojrzałości otrzymywali zawodowe dokumenty „mechanizatora szerokiego profilu”. I jesień w listopadzie godnie zamykała każdą uczniowską ćwierć pracy. Myślę sobie: czasy na wsi były bardzo ciężkie, wiele brakowało, jak na dzisiejsze miary i potrzeby, były to lata kukurydzianej chruszczowowskiej polityki, a jednak przypomina się przede wszystkim jasne, dobre, wymarzone. Skrzydlate porywy, romantyka, bardzo głębokie i jasne pieśni. Zapewne człowiek zawsze widzi w życiu to, co chce widzieć, do czego bardzo dąży. Przychodzi mi tu na myśl po prostu znakomita książka Iwana Dziuby „Wspomnienia i refleksje na prostej mecie”. Jego pokoleniu, znacznie starszemu od nas, było jeszcze trudniej, a ile słonecznych wspomnień wynosi pisarz na dzisiejszy brzeg z morza przeżytego! Przypominam sobie obowiązkowe, szkolno-chrestomatyjne: „W ciepłe dni zbierania winogron”. A pióro pisze takie: …w ciepłe dni zbierania kukurydzy wspominam z nostalgią Chruszczowa, którego co chwila przysyłał Kreml brygadzistom w naszej prostackiej grihoriwskiej klasie… wspominam wiejską bibliotekę, w której poznałem głębie świata, i wszystkich świąt orkiestry dęte, i księżycowe ścieżki rowerowe, i mroźny las, który nazywał się Snihoriew, i oczy wszystkich dziewcząt — w jednych oczach… dlaczego, dlaczego gryzie żelaznymi zębami, jak złotym październikiem kukurydzę, moja przeszłość, ten nienasycony pies, obcy, bezdomny, chciwy i zmarznięty? Dlaczego nie dane mi już wracać w ciepłe dni prostackiego życia? …cicho i czule myślę o tym w ciepłe dni zbierania kukurydzy. Przez czarujący listopadowy zamglony welon patrzę na tamte minione lata… Idę i błądzę przez swoje listopady. Przy ogniach dalekich wsi. Po ciemnych chustach, jeszcze nieprzyprószonych śniegiem, i wciąż musiańcowych dolinach. Listopady mają swoją szczególną muzykę. Szczególnie obramowują miłość, coś jej podszeptują. Jakie же one, na Boga, kinematograficzne! …smutku jesiennej rzeki, nie żałuj, nie żałuj. Pieśń złoto-błękitna ktoś wysypał z góry. Więdnie kwiat po gwarze, po dalekich ptakach. Ach, czemuż, czemuż ciężka jest mi brzemię serca?.. Czego nie zwiążę w supełek przemijających chwil, że już zwiędła muzyka niebywałych obrazów, że jeszcze wczoraj — za młodu — byłaś w sercu, że daleko do chłodu, a nie ma ciepła… Z wielu moich kolekcji jedna składa się ze słowno-szkicowych obrazków o jesieni, o listopadzie, zebranych z ulubionych książek. W zachwycającej powieści-przypowieści „Lot śpiewającego kamienia” (szczerze polecam ją wszystkim do przeczytania!) mojego serdecznego przyjaciela Dmytra Keszelii, którego uważam za użhorodzkiego Márqueza, natknąłem się ostatnio na taki fragment: „Nad ranem dolinę przebiegł młodziutki przymrozek i powietrze stało się świeże i smaczne, jak lody. Ja szczególnie lubię tę późną jesienną porę. To nie ta wczesna, krzykliwa jak bazarna ciotka i wymalowana, i wystrojona jak młoda Cyganka jesień. To jest przejrzyście mądra pora: z drzewami obnażonymi aż do wstydliwości, z głębokimi i błękitnymi oczami studni i rzek, z pachnącymi jak wspomnienia pierwszej miłości dymami ognisk z opadłych liści, z przejmującymi, jak pieśni cerkiewne, smutno-słonecznymi, ale krótkimi dniami. To jest jesień jak miła babcia. Z lekko smutnym uśmiechem, lecz dobrym sercem i pomarszczoną, a jednak bardzo życzliwą i bliską twarzą”. Może i babcia, drogi Dmytro! A może i nie… …ach, listopadzie — mój samotny ogrodzie, z którego opada dziwny smutek! …Usiądź — a ktoś taki, jak ja, przysiądzie i cicho otuli cię płaszczem. Zapłoniesz się jak kalina na wolności. On pocałuje cię w oczy ukradkiem. I poniesie was szalona bryczka. A was ostrzela krople zimy. SKARBY PATRIARCHY PROJEKT „PARADŻANOW” 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

UKRAJNOCYD: prawda historyczna przeciwko politycznemu krętactwu

Prawdziwa historia ukraińska to wyrok skazujący dla ukrainofobów różnych maści we wszystkich czasach, a zarazem ostrzeżenie dla obojętnych mieszczan, którzy żyją tylko dniem dzisiejszym i nie zastanawiają się nad tym, co będzie jutro. Ukraińska historia bez fałszu jest podobna do naładowanej armaty, którą nasi przodkowie kierują z przeszłości na ukrainonienawistników przyszłości. Odwieczni wrogowie Ukrainy wychodzą ze skóry, aby ukryć zbrodnie swoich rodaków wobec naszej ludności, przemalować zbrodnie na dobrodziejstwa, a zdrajców przedstawić jako bohaterów. Innymi słowy, dzisiejsi ukrainonienawistnicy różnych maści, tak jak ich poprzednicy, są konsekwentni w dążeniu do kontynuowania ukrajnocydu, który obejmuje lingwocyd, etnocyd i ludobójstwo narodu ukraińskiego, lub, inaczej mówiąc, ludobójstwo Ukraińców. Właśnie dlatego próbują pozbawić obecne pokolenie naszej ludności możliwości studiowania prawdziwej historii narodowej.Oleg HRYNIV, profesor, m. LwówNajbardziej do przeinaczeń ukraińskiej historii uciekają się spadkobiercy moskiewskich imperialistów w czerwonej otoczce, do których należą jawni rosyjscy nacjonaliści (czy nawet naziści) i tak zwani “internacjonaliści” lub małorosjanie. Swoją ukrainonienawiść ukrywają pod sztandarem walki przeciwko “faszyzmowi”, oczywiście ukraińskiemu, bo w ich obozie zawsze byli tylko “internacjonaliści”, jak za poprzedniego reżimu nazywano bolszewickich asymilatorów. Przyczyna jest oczywista: zbrodnie moskiewskich i małorosyjskich “antyfaszystów” na naszych ziemiach są najcięższe w wielotysięcznej historii i podlegają ocenie prawnej jako ludobójstwo Ukraińców. Stąd krętactwo tych, którzy pod narodowym sztandarem nadal niszczą ukraińskość. Nasze nieszczęście polega na tym, że u władzy po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy pozostali spadkobiercy bolszewickich ukrainofobów. Zatem sprowadzili oni absolutną większość ukraińskiej ludności do żałosnej egzystencji, a stąd wzmożona emigracja Ukraińców w poszukiwaniu lepszego losu i proces odwrotny — imigracja na naszą ziemię obcych z Federacji Rosyjskiej oraz innych państw Azji, a nawet Afryki. Wniosek jest jednoznaczny: pod znakiem zapytania postawiona jest przyszłość Ukrainy, istnienie ukraińskości jako wspólnoty narodowej na ziemiach etnicznych. W naszych dniach obserwuje się swoistą reanimację bolszewickich fałszywek w dziedzinie historii. Z szczególną agresywnością zachowuje się urzędnik w fotelu ministra oświaty i nauki, który zgodnie z wytycznymi moskiewskich imperialistów, czekistowskich i klerykalnych, już trzy lata próbuje zawrócić Ukraińców do jaskiniowego poziomu myślenia. Jego politykę bez żadnych zastrzeżeń można scharakteryzować jako lingwocyd i etnocyd Ukraińców w obecnych niekorzystnych dla narodu warunkach, kiedy u władzy po rewanżu znaleźli się najbardziej cyniczni ukrainofoby, którzy jeszcze kilka lat temu byli obywatelami sąsiedniego państwa lub pochodzą, z reguły, z pewnego regionu, w którym przez całe dziesięciolecia kultywowano wstręt do wszystkiego, co ukraińskie. Ukraińskim interesom narodowym antyukraińskie kierownictwo Ministerstwa Oświaty i Nauki przeciwstawia “internacjonalizm” moskiewsko-bolszewickiego wytworu, który nasz uczony Iwan Dziuba przyrównał do rusyfikacji, czy, używając bardziej precyzyjnej terminologii, do zmoskwiczenia naszego narodu. Pierwsze miejsce wśród przeinaczeń naszej przeszłości zajmuje Wielki Hołodomor lat 1932—1933 jako kulminacja ludobójstwa (narodo morderstwa) Ukraińców w całej historii ojczystej. Nie ma w tym nic dziwnego ani przypadkowego. Ideolodzy obecnego kierownictwa państwowego jeszcze w ubiegłej dekadzie ogłosili cel spadkobierców spróchniałego imperium, które zmarło śmiercią naturalną, spowodowaną starczymi dolegliwościami, a nie jakimiś czynnikami zewnętrznymi, jak bredzą moskiewscy rewanżyści. Siedemdziesięcioletnia bolszewicka polityka ksenofobii, lingwocydu, etnocydu i ludobójstwa obróciła się wzmocnieniem narodowowyzwoleńczej walki zniewolonych narodów, a wśród nich także Ukraińców. Przypomnijmy, jak jeden z domorosłych apologetów imperialnego rewanżu na zbiegowisku w przygranicznym donieckim mieście dziesięć lat temu wrzeszczał: „Wstawaj, strana ogromnaja!”. Jaką „stranę ogromną” miał na myśli ten ukrainofob, nie ma żadnych wątpliwości: już słowa sowieckiej pieśni czasu wojny dają jednoznaczną odpowiedź. Zresztą obecność na tym antyukraińskim sabacie mera stolicy byłego imperium jedynie potwierdza antyukraińską istotę samego zgromadzenia niegodziwców. Jak wiemy, później ten mer uciekł za granicę, porzucił „droguju stolicu”, obawiając się możliwej odpowiedzialności za swoje przestępstwa służbowe. Mały szczegół, ale wielomówny! Jednak inicjatorzy antypaństwowego zbiegowiska nie odpowiedzieli przed prawem, co dało im możliwość rewanżu, korzystając ze swarów i bezradności „pomarańczowych” przeciwników. O jakimkolwiek usprawiedliwianiu wczorajszych władców nie może być mowy. Ich wina za antyukraiński rewanż jest oczywista: utracono najoptymalniejszą szansę na narodowe budowanie państwa. Cyniczna ukrainofobia wspomnianego urzędnika na stanowisku ministra oświaty i nauki przejawiła się już od pierwszych dni jego przebywania u steru. Postanowił wziąć także osobisty rewanż za to, że siły patriotyczne nie godziły się z jego agresywnością i nadmiernymi zakusami, poczynając od połowy lat dziewięćdziesiątych. Nawet były sternik państwa był zmuszony usunąć od władzy swojego „szarego eminencję”: wtedy jeszcze opinia publiczna miała wpływ — teraz sytuacja się zmieniła, bo obecna oligarchia nie zwraca żadnej uwagi na społeczeństwo. Działa ona według słów znanego poety: „Nam swoje robić!”. Czego chcieć, skoro urzędujący prezydent oświadczył na arenie międzynarodowej o swojej niezgodzie z traktowaniem Wielkiego Hołodomoru 1932—1933 lat jako ludobójstwa narodu ukraińskiego? Fakt bezprecedensowy! Czy można sobie wyobrazić, żeby przywódca państwa Izrael zaprzeczył holokaustowi Żydów? Jaka byłaby reakcja narodu żydowskiego na świecie! Czy pozostałby nadal taki urzędnik w swoim fotelu? Paradoks w tym, że z antyukraińskim oświadczeniem wystąpił gwarant przestrzegania Konstytucji Ukrainy. W ten sposób znieważył Ustawę „O Hołodomorze 1932—1933 lat na Ukrainie” z 28 listopada 2006 roku, czyli akt podkonstytucyjny. W artykule pierwszym tej Ustawy zaznaczono: „Hołodomor 1932—1933 lat jest ludobójstwem narodu ukraińskiego”. A jego artykuł drugi ustala: „Publiczne zaprzeczanie Hołodomorowi 1932—1933 lat na Ukrainie uznaje się za zniewagę pamięci milionów ofiar Hołodomoru, poniżenie godności Narodu Ukraińskiego i jest bezprawne”. Zestawienie tych dwóch artykułów nie dopuszcza dwuznaczności: uznanie hołodomoru przy jednoczesnym zaprzeczaniu jego istoty jako ludobójstwa narodu ukraińskiego, czyli ludobójstwa Ukraińców. Jednak właśnie taka dwuznaczność przenika Ukaz Prezydenta Ukrainy „O środkach w związku z 80. rocznicą Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie” z 19 sierpnia 2013 roku (www.president.gov.ua/documents/15962.html). Ciekawe, że ten akt podpisano w dwudziestą drugą rocznicę zamachu stanu w Moskwie, kiedy najbardziej reakcyjne siły KPZR przejawiały potęgę do rewanżu po krachu tak zwanej „pieriestrojki”. Zbieg okoliczności? Nie ma wątpliwości! Pytanie w innym: czy przypadkowy? O ludobójstwie narodu ukraińskiego w ukazie nie ma ani wzmianki, co bez wątpienia sprzeczne jest z Ustawą Ukrainy „O Hołodomorze 1932—1933 lat na Ukrainie” z 28 listopada 2006 roku, a także oceną tragedii naszego narodu za granicą. Jak wiadomo, jeszcze 22 listopada 2003 roku w Paryżu odbyło się kolokwium „Ukraiński głód: ludobójstwo w poszukiwaniu uznania”. Francuski uczony Alain Besançon w pracy „Nieszczęście stulecia: O komunizmie, nazizmie i unikalności holokaustu” (K.: PULSARY, 2007. — 136 s.) podkreślił: „Właśnie staranna organizacja egzekucji nadała ukraińskiemu głodowemu terrorowi charakter ludobójstwa — drugiego w naszym stuleciu po ormiańskim; trzecim stało się ludobójstwo żydowskie”. Nawiasem mówiąc, wspomniana praca wyszła w ukraińskim przekładzie jeszcze sześć lat przed ukazem urzędującego prezydenta. Zagraniczny badacz Wielkiego hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie zaznaczył: „Chociaż, wyjaśniając przyczynę tej katastrofy, trzeba oddać należne bezosobowej naturze socjalizmu, zaślepieniu utopią, bezdusznemu automatyzmowi szalonego planowania oraz biurokratycznemu terrorowi, w niej znalazła swoje ucieleśnienie świadoma decyzja polityczna Stalina i jego popleczników: rozgromić polityczne chłopstwo, rozgromić Ukrainę jako jedność narodową. Niszczenie chłopstwa towarzyszyło pełnemu odnowieniu aparatu kierowniczego i „deukrainizacji” Ukrainy. Właśnie w tym sensie są prawne podstawy mówić o ludobójstwie”. Na Ukrainie wydano gruntowne prace, które nie pozostawiają wątpliwości, że Wielki Hołodomor 1932—1933 lat na naszych ziemiach był ludobójstwem narodu ukraińskiego. Wymienię przynajmniej książkę „Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie: dokumenty i materiały”, którą jeszcze w ubiegłej dekadzie wydała Akademia Kijowsko-Mohylańska. Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego wydało we Lwowie opatrzony przypisami informator „Hołodomor 1932—1933 rr. na Ukrainie według dokumentów GDA SBU” (2010 r.). Nie tylko przyczyny powstania, społeczne i moralno-psychologiczne skutki Wielkiego Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, ale i międzynarodowe aspekty tej największej globalnej katastrofy zbadali autorzy podręcznika „Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie”, który wyszedł w ubiegłym roku we Lwowie pod redakcją profesora Stepana Kosta. Zatem krajowi badacze przejawiali i przejawiają stałe zainteresowanie wielką tragedią naszego narodu. W tym planie trzeba zwątpić w celowość zapisu Ukazu, który wymaga „zapewnić przy udziale Narodowej akademii nauk Ukrainy przygotowanie i realizację programu badań tematu hołodomorów pierwszej połowy XX wieku na Ukrainie (Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, hołodomorów 1921—1922 lat oraz 1946—1947 lat na Ukrainie)”. Po pierwsze, jego deklaratywność jest całkowicie oczywista, wszak nic nie powiedziano o źródłach finansowania tych badań. Czyż sternik państwa nie wie o tym, że pracownicy wielu placówek akademickich zostali przeniesieni na niepełny tydzień pracy, czyli nie otrzymują w pełni należnej im pensji? Po drugie, jeszcze w Ustawie z 28 listopada 2006 roku przewidziano, że „państwo zapewnia warunki do prowadzenia badań i realizacji środków z uwiecznienia pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie na podstawie odpowiedniego ogólnopaństwowego programu, środki na wykonanie którego corocznie przewiduje się w Budżecie Państwowym Ukrainy”. Zatem logicznie nasuwa się pytanie: po co w prezydenckim ukazie powtarzać zapisy obowiązującej ustawy w okrojonej redakcji? Czyżby każdy nowy sternik naszego państwa będzie tworzył własne ustawodawstwo, odrzucając poprzednie osiągnięcia? Jednocześnie rzuca się w oczy co innego: ukaz nie nazywa organizatorów tych hołodomorów, a nimi byli moskiewscy bolszewicy i ich bezpośredni wykonawcy na Ukrainie. Wysyłając Pawła Postyszewa na Ukrainę, dyktator Stalin drwiąco pouczał: „Ty, Paszo, jesteś wyznaczony przez nas tam w roli GŁAWGOŁA (głównodowodzącego głodu) i tą bronią zrobisz więcej niż Siemion (Budionny) kilkoma armiami konnymi. Stasik (Kosior) trochę się pogubił, a ty masz rękę żelazną, na tych ślimaków (Czubar, Petrowski) nie zwracaj uwagi”. Chyba po takich słowach „ojca wszystkich narodów” szef niepodległej Ukrainy nie miałby podstaw obawiać się, że czekistowskie kierownictwo sąsiedniego państwa wysunie jakieś pretensje co do konkretnych organizatorów hołodomoru? Czy warto wątpić w to, że Wielki Hołodomor 1932—1933 lat był ludobójstwem Ukraińców, który zorganizowała bolszewicka Moskwa? Stalin wysłał do kierowania hołodomorem moskiewskiego dusiciela, bo nie ufał swoim miejscowym namiestnikom Kosirowi, Czubarowi, Petrowskiemu i innym. O Wielkim Hołodomorze 1932—1933 lat jako ludobójstwie narodu ukraińskiego jeszcze w 1963 r. pisał w diasporze historyk ukraińskiego prawa Wasyl Hryszko, charakteryzując go jako „sztuczny głód”, „zamiar ludobójczy”. Uczony używał terminu „ludobójstwo” jako synonimu „ludobójstwa”. Nawiasem mówiąc, W. Hryszko zauważył: „...Postyszew w roli namiestnika Moskwy na Ukrainie pojawił się w styczniu 1933 r., kiedy już szalał sztuczny głód, jednak był on prawdziwym „naczelnikiem głodu” i fizycznym ucieleśnieniem antyukraińskiej istoty tego moskiewskiego zbrodni. Sprawa w tym, że przygotowywać głód Kreml mógł i za pomocą ukraińskich komunistów, zaślepionych wiarą w doktrynę „walki klas” i „internacjonalizmu”, ale dokończyć swój ludobójczy zamiar mógł tylko nieukraińskimi rękami. Nawet ukraińscy komuniści, według planu Moskwy, byli przeznaczeni na zniszczenie, jeśli byli jeszcze Ukraińcami”. Na potwierdzenie takiego wniosku warto wspomnieć tragedię ukraińskich narodowych komunistów Mykoły Skrypnyka i Mykoły Chwylowego, którzy odebrali sobie życie przed realnym zagrożeniem nieuchronnego zniszczenia przez czekistowskich opryczników. Już takie fakty i ich oceny przekonują, że Wielki Hołodomor 1932—1933 lat był ludobójstwem narodu ukraińskiego. Jednak tubylczy historyk (a ze stanowiska jeden z kierowników akademickiego instytutu) próbuje postawić pod znakiem zapytania ludobójstwo Ukraińców, podmienić je ludobójstwem chłopów, oświadcza, że od głodu cierpiały wszystkie narody Związku Sowieckiego. A jeszcze ten ukrainofob z tytułem naukowym ucieka się do innych spekulacji, poniżając skutki tej katastrofy dla ukraińskiego narodu. Jak i dwadzieścia lat temu, próbuje przekonać, że naród ukraiński stracił w 1932—1933 rr. 3 mln 531 tys. osób. Taki wskaźnik, zdaniem badaczy, opiera się na sfałszowanych materiałach oficjalnej sowieckiej statystyki, a ówczesnej władzy przychodziło ukrywać zbrodnie! Zrozumiałe, liczba ofiar ukraińskiej ludności od Wielkiego Hołodomoru 1932—1933 lat

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znacznie większa. Wspomniany francuski uczony Alain Besançon zaznacza, że elektroniczna służba informacyjna „Minitel” w jego ojczyźnie jeszcze w latach 80.—90. podawała, według słów badacza, „5—6 mln ofiar 1933 roku” wśród naszego narodu. W. Łobko kładzie nacisk na 7 mln 200 tys. ofiar. Mniej więcej do takiego wniosku co do liczby ofiar (7 mln 125 tys. 850 osób) skłania się ekonomista i historyk P. Wasylewski. Współczesny historyk Mychajło Pasicznyk zauważył: „Dokładna liczba strat, jakie poniósł naród ukraiński, póki co nie jest znana. Różni badacze podają różne dane. Międzynarodowa konferencja naukowa, która odbyła się jeszcze w 1990 r., doszła do wniosku — 9 mln śmierci”. Analogicznie twierdzi historyk Wiktor Korol: „Uważa się, że dokładne liczby strat z powodu głodu nigdy nie będą znane. Jest to również dlatego, że nie uwzględniono ludzi, którzy zdołali wyjechać z głodujących wsi i zmarli w mieście. Chłopi, którzy nie mieli kartek na żywność, byli skazani na śmierć głodową. Ich trupy regularnie zbierano na ulicach i chowano w zbiorowych mogiłach na cmentarzach lub składano w kostnicach szpitali do eksperymentów medyków”. Niektórzy z akademickich pachołków obecnej władzy próbują przekręcić samą istotę Wielkiego Hołodomoru 1932—1933 lat na ziemiach ukraińskich, oświadczając, że z powodu głodu rzekomo ucierpiały wszystkie narody byłego Związku Sowieckiego. Takie twierdzenie nie odpowiada rzeczywistości, wszak sąsiedni naród białoruski nie doznał podobnego wpływu hołodomoru, nawet przeciwnie: białoruskich chłopów, jak i rosyjskich, zorganizowanie przewożono do opustoszałych ukraińskich wsi, co potwierdzają dokumenty centralnych organów partyjnych. Oto tylko niektóre z nich. 22 października 1933 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) zatwierdziło postanowienie o przesiedleniu kołchoźników do Ukrainy z rosyjskich regionów oraz Białorusi. Już 16 grudnia 1933 r. Wszechzwiązkowy Komitet Przesiedleńczy przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR raportował o przesiedleniu kołchoźników z Białoruskiej SRR do obwodu odeskiego. W protokole posiedzenia tego Wszechzwiązkowego Komitetu Przesiedleńczego przy RKL ZSRR z 19 grudnia 1933 r. czytamy, że „przesiedlenie kołchoźników z iwanowskiego do donieckiego obwodu, mające ogromne znaczenie dla organizacyjno-gospodarczego wzmocnienia kołchozów, wykonano w pełni i w terminie”. Na tym samym posiedzeniu wysłuchano raportu o przesiedleniu 4500 gospodarstw kołchozowych z Białoruskiej SRR do obwodu odeskiego i zaznaczono, że na 16 grudnia 1933 r. z tej republiki przesiedlono na Odesszczyznę już 4655 gospodarstw, a „praca zarówno nad werbunkiem, jak i nad formowaniem oraz wysyłką eszelonów przeprowadzona została terminowo i bez zakłóceń”. Jak widzimy, bolszewicka maszyna ludobójstwa Ukraińców pracowała bez żadnych przeszkód. Wśród innych narodów na terenach byłego Związku Sowieckiego z powodu hołodomoru ucierpiał jeszcze naród kazachski. Jak twierdzi A. Besançon, „w Kazachstanie, z wielu powodów, wydarzyła się katastrofa: mniej więcej jedna trzecia populacji zmarła z głodu”. Jeszcze za czasów istnienia Związku Sowieckiego kazachski pisarz Olżas Sulejmenow pisał, że z głodu zmarło półtora miliona Kazachów. Oczywiście, nie będziemy poniżać tragedii innego narodu, ale sądzę, że próby przy porównywaniu strat dwóch narodów poniżania narodowej tragedii ukraińskiej ludności są niemoralne. Tragedia narodu ukraińskiego w latach 30. ubiegłego wieku zmusza do zastanowienia się nad skutkami jego zniewolonego stanu w warunkach, kiedy, jak śpiewano później w sowieckim hymnie, „Związkiem niezłomnym republiki wolne na wieki zjednoczyła Wielka Ruś”. Oto jaki obraz, według słów historyka Wiktora Korola: „Pomimo hołodomoru eksport zboża (z Ukrainy. — O. G.) rósł. Chociaż kilku milionów ton, wywiezionych za granicę, byłoby wystarczająco, aby uratować miliony ludzkich istnień, zboże leżało w portach, bo brakowało pomieszczeń do jego przechowywania i statków do eksportu po cenach dumpingowych (podkreślam. — O. G.). Takimi okazały się skutki ekonomicznej ignorancji oraz zbrodniczego stosunku kierownictwa do losu milionów ludzi. To było ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu” (podkreślam. — O. G.). Stąd — sprostowanie jeszcze jednej podstępnej próby, która sprowadza się do wykastrowania istoty hołodomoru, a mianowicie: próby podmienienia hołodomoru Ukraińców hołodomorem chłopów. W rzeczywistości chłopów na naszych ziemiach niszczono dlatego, że byli Ukraińcami. Trzeba podkreślić, że w sąsiedniej Rosji głód szalał w tych obwodach, które były pod względem etnicznym ukraińskie. Jak wiemy, moskiewsko-bolszewicka władza oderwała od zwartego terytorium ukraińskiego niemało ziem, co jeszcze raz potwierdza imperialistyczną istotę samego bolszewizmu. A z tego wynika pytanie o prawo do istnienia w naszym niepodległym państwie Komunistycznej Partii Ukrainy, która wywodzi swój rodowód od KP(b)U, czyli odłamu zbrodniczej partii bolszewickiej. Zatem dylemat „Ukraińcy—chłopi” jest sztuczny i nie ma żadnych podstaw do przeciwstawiania jednych drugim. Ostatecznie, Wielki Hołodomór 1932—1933 lat w Ukrainie miał nie tylko próbę generalną w latach 1921—1922, ale i powtórkę w latach 1946—1947. Jak zaznaczano, pierwszy hołodomór na ziemiach ukraińskich bolszewicy zorganizowali jeszcze w latach 1921—1922, czyli za życia Lenina. Choć wtedy Ukraińska SRR istniała jako rzekomo suwerenne państwo, w rzeczywistości całkowicie zależała od Moskwy, w której przebywało bolszewickie kierownictwo odnawianego pod czerwonym sztandarem imperium. Czyż nie jest farsą, kiedy mieszkańcy ukraińskiej wsi całkiem poważnie „wybierają” na przewodniczącego swojej rady wiejskiej „wodza światowego proletariatu” Lenina, który stoi na czele rządu sąsiedniego państwa? O pierwszym hołodomorze na ziemiach ukraińskich pisali zachodni dziennikarze i politycy. Norweski polityk W. Quisling, do którego w tamtym czasie nie mogło być jakichś pretensji czy podstaw do oskarżeń, wydrukował w biuletynie Międzynarodowego Komitetu Pomocy Rosji swoje świadectwa pod tytułem „Charków, 22 marca 1922 r.”, w których zaznaczał: „Jadąc do Ukrainy, zainteresowałem się w Moskwie danymi o sytuacji tam od dobrze poinformowanych osób. Powiedzieli mi, że sytuacja w Ukrainie jest bardzo zła, głoduje około pół miliona ludzi. W rzeczywistości liczba głodujących w Ukrainie jest 6 z czymś razy większa”. Później doszedł już do wniosku, że w Ukraińskim Nadczarnomorzu... Bykownia. Tylko stare drzewa znają całą prawdę... podczas głodu cierpiało 4—5 mln osób, a do żniw liczba głodujących mogła wzrosnąć do 6—7 mln. Nawiasem mówiąc, śmiertelność niemowląt wynosiła 50%. Ciekawa jest opinia znanego badacza Arktyki F. Nansena, który podkreślił, że „głód na Ukrainie wywołany jest raczej przyczynami politycznymi, a nie naturalnymi”. Ówczesny głód został odtworzony w literaturze ojczystej, w szczególności w sztuce Mykoły Kulisza. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na pewne różnice między głodem z lat 1921—1922 a 1932—1933. O ile głód z lat 1921—1922 był spowodowany nie tylko warunkami społeczno-politycznymi USRR, ale także nieurodzajem, o tyle Wielki Głód z lat 1932—1933 był uwarunkowany wyłącznie przyczynami politycznymi. Ponadto w latach 1921—1922 zorganizowano pewną pomoc dla ofiar głodu, choć była ona kierowana przede wszystkim do rejonów nadwołżańskich, a dziesięć lat później o jakiejkolwiek pomocy dla głodującego ukraińskiego chłopstwa nie mogło być mowy. Jednak już podczas pierwszego głodu ujawnił się cynizm okupacyjnej władzy bolszewickiej. Na Ukrainie pomoc poszkodowanym świadczyły głównie organizacje społeczne i spółdzielcze, a władza bolszewicka wykorzystywała tragedię chłopstwa do konfiskaty dóbr cerkiewnych, czyli do walki z religią. Jednocześnie wtedy jeszcze napływała pomoc od ludności ukraińskiej zza Zbrucza, czyli z Galicji i Wołynia, a w latach 30. władza bolszewicka takiej pomocy nie dopuszczała, zatrzymując wagony na granicy państwowej. Przyczyny głodu z lat 1946—1947, jak pisze W. Korol, „bardzo przypominały głód z lat 1932—1933”. Zatem należy go również charakteryzować jako ludobójstwo narodu ukraińskiego, choć nie warto umniejszać specyfiki okresu powojennego na naszych ziemiach. Aby wyobrazić sobie obraz powojennego głodu, odwołajmy się do takiego fragmentu wspomnień ówczesnego kompartyjnego przywódcy republiki M. Chruszczowa: „Wkrótce zaczęły napływać oficjalne doniesienia o ludziach, którzy zmarli z głodu. Odnotowywano przypadki kanibalizmu… Kyryczenko, który był wtedy sekretarzem odeskiego obwodowego komitetu partii, powiedział mi, że jeździł do jednego z kołchozów sprawdzić, jak ludzie znoszą zimę. Zaproponowano mu, aby wstąpił do jednej kobiety, która pracowała w tym kołchozie. Oto jak on o tym opowiada: „Zobaczyłem przerażający obraz. Kobieta cięła na kawałki zwłoki swojego dziecka, które leżało na stole. Przy tym mówiła: „Manieczkę już zjedliśmy. Teraz oto zasolimy Iwaneczka, przetrzymamy się jeszcze odrobinkę”. Wyobrażasz sobie to wszystko, ta kobieta oszalała z głodu i zarżnęła własne dzieci”. Kiedy M. Chruszczow zwrócił się do Stalina z prośbą o pomoc dla głodujących ukraińskich kołchoźników, „ojciec wszystkich narodów” nazwał go „podejrzanym elementem”. Jak teraz wiadomo, z głodu cierpieli dorośli i dzieci. W szkołach dzieci nie miały sił, aby odpowiadać na stojąco. Nauczyciele pozwalali swoim osłabionym wychowankom siedzieć podczas odpowiedzi na lekcjach. Autor tych słów zapisał w pamięci i sercu pierwsze powojenne lata. Do mojej galicyjskiej wsi przychodzili głodni ludzie z ukraińskiego Podola i Besarabii. Oczywiście moi współmieszkańcy pomagali im, jak tylko mogli, bo wtedy sami często przez tydzień nie widzieli kawałka chleba. Jakże się dziwili, słuchając pouczeń rejonowych funkcjonariuszy, którzy nakazywali nie pomagać głodnym, bo przybysze rzekomo są leniwi i nie chcą pracować w kołchozach. W mojej wsi ludzie jeszcze mieli gospodarstwa indywidualne, a kołchoz zaczęli „zawiązywać” dopiero pod koniec 1948 roku. Mimo niemałych kontyngentów chłopi jeszcze jakoś przeżywali. O horrorach powojennego głodu pojawiły się gruntowne badania. Należy podkreślić dwie różnice tamtego głodu od Wielkiego Głodu z lat 1932—1933. Po pierwsze, głodni chłopi częściowo ratowali się w obwodach zachodnich, gdzie jeszcze nie było kołchozowego piekła. Po drugie, w regionie zachodnim aktywnie działała UPA, w szeregach której walczyli przybysze z różnych obwodów Ukrainy. Stąd swoistość taktyki okupacyjnej moskiewsko-bolszewickiej władzy: bała się ona uzupełniania szeregów powstańczych kosztem przybyszów z obwodów centralnych, południowych i wschodnich. Czy nie dlatego kremlowski dyktator Stalin mimo wszystko zarządził udzielenie mizernej „pomocy” głodującym ukraińskim chłopom, w szczególności wydzielenie pożyczki żywnościowej i nasiennej. Aktywna działalność UPA na ziemiach zachodnioukraińskich przeszkodziła w przeprowadzeniu jeszcze jednego aktu ukrainocydu. Chodzi o niewykonanie stalinowskiego rozkazu nr 0078/42 z 22 czerwca 1944 roku, który w imieniu narkomatów spraw wewnętrznych i obrony podpisali Ł. Beria i G. Żukow. Pierwszy punkt tego rozkazu wymagał „wysiedlić do odległych krajów Związku SRR wszystkich Ukraińców, którzy mieszkali pod władzą niemieckich okupantów”. Ciekawostką jest, że w tym rozkazie nasza ludność została napiętnowana jako „półfaszystowska ludność ukraińska”. Czyż nie od walki z takimi „półfaszystami” rozpoczęli faktycznie wyborczą kampanię prezydencką obecni stalinowscy „antyfaszyści” z Partii Regionów i Komunistycznej Partii Ukrainy? Ponadto powstaje pytanie o moralne i polityczne intencje organizatorów postawienia pomnika katu narodu ukraińskiego marszałkowi Żukowowi w Charkowie, w którym niedawno zniszczono tablicę pamiątkową poświęconą ukraińskiemu uczonemu Jurijowi Szewelowowi. I jeszcze jedno pytanie: czy moralnie po takim rozkazie nr 0078/42 i głodzie z lat 1946—1947, który uznaje, nawiasem mówiąc, także urzędujący prezydent, obchodzić rocznice „wyzwolenia Ukrainy od niemiecko-faszystowskich najeźdźców”? Wyzwolili — i przyczynili się do głodu „wyzwolonych” ukraińskich chłopów! Gdzież tu logika? Wielki Głód z lat 1932—1933 na ziemiach ukraińskich to nieodrobiona lekcja naszego narodu nawet dwadzieścia dwa lata po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy. Czyż to przypadek, że u steru państwa znaleźli się jawni ukrainofobi, którzy kontynuują ukrainocyd, rozpoczęty zaraz po ugodzie perejasławskiej ukraińskiego państwa hetmańskiego z azjatycką moskiewską tyranią w 1654 roku? Skutki tego długotrwałego ludobójstwa wymagają zasadniczej analizy w obecnych warunkach, kiedy jeszcze pewna część obywateli wypowiada się za poparciem udziału Ukrainy w Unii Celnej, co w praktyce jest niczym innym jak przypudrowaną formą „imperium zła i kłamstwa”, które przestało istnieć w grudniu 1991 roku. Nie ma wątpliwości, że Ukraina powinna rozwijać się jako państwo europejskie. Jednak nie warto zapominać, że w obecnym pragmatycznym świecie państwa zachodnie na pierwszym miejscu stawiały i stawiają własne interesy, a ich słowa nie zawsze odpowiadają czynom. Jako przykład warto wspomnieć Memorandum o głodzie na Ukrainie z 4 października 1933 roku brytyjskiego dyplomaty. Kontynuacja na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Cena za Niepodległość…

Heorhij ŁUK’JANCZUK 27 października społeczność Kijowa uczciła panichidą, zapalonymi świecami i żywymi kwiatami przy pomniku legendarnego ukraińskiego reżysera teatru “Berezil” Lesia Kurbasa pamięć setek wybitnych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji oraz pamięć milionów ukraińskich chłopów i robotników, zgładzonych “w imię świetlanej przyszłości kierowniczej i przewodniej”. Co roku na początku sierpnia odbywa się ekspedycja ukraińskich więźniów politycznych, ofiar stalinowskich represji, potomków represjonowanych, przedstawicieli organizacji społecznych i struktur państwowych, dziennikarzy do uroczyska Sandarmoch i na Wyspy Sołowieckie. Ekspedycja odbywa się w ramach międzynarodowych Dni pamięci ofiar Wielkiego terroru 1937—1938 lat. Coroczne pielgrzymki do uroczyska Sandarmoch i na Wyspy Sołowieckie rozpoczęły się od 1997 roku, kiedy w Karelii w pobliżu Miedwieżjegorska znaleziono ukrywane przez NKWD—KGB miejsca masowych egzekucji i pochówków w Sandarmochu. Pielgrzymka 2013 r. była smutnie jubileuszową, gdyż w te dni mija 75 lat od masowych represji 1937—1938 lat. Właśnie 5 sierpnia 1937 roku na rozkaz NKWD ZSRR nr 00447 zaczęło działać postanowienie Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 roku “O elementach antyradzieckich”. Rozpoczęła się najmasowsza “czystka” radzieckiego społeczeństwa z “elementów wrogich”, które nie nadawały się, zdaniem Stalina, do budowy komunizmu… Wielki terror trwał 15 miesięcy i został oficjalnie zakończony na mocy postanowienia tego samego Biura Politycznego KC WKP(b) 15 listopada 1938 roku, chociaż represje w mniejszej skali jeszcze trwały. Uroczysko Sandarmoch stało się znane opinii publicznej dzięki heroicznym wysiłkom działacza poszukiwawczego Jurija Dmitrijewa. Udało się przywrócić z niebytu liczne “doły grzebalne” w “zwyczajnym miejscu rozstrzeliwań!” w uroczysku: spoczywa w nich ponad 9 tysięcy ofiar bolszewickiego terroru. A takich, tylko oficjalnie uznanych “uroczysk” jedynie w Karelii jest 17. Corocznie ukraińska delegacja składa pod trzymetrowym kozackim krzyżem z szarego granitu wieńce i kwiaty, zapala świece pamięci, czci niewinne ofiary stalinowskich represji panichidą. Wielkie podziękowania dla Łarysy Skrypnikowej — honorowej przewodniczącej Towarzystwa Ukraińców Karelii “Kalyna”, bez której tytanicznych wysiłków ten granitowy kozacki krzyż “Zabitym synom Ukrainy”, wzniesiony w 2004 r. ze środków społecznych, mógłby się nie pojawić. Choć jak próbowano ukryć swoje krwawe zbrodnie, straszna prawda wyszła na jaw. Umarli dokrzyczeli się do żywych. Ile ukraińskiego kwiatu — najlepszych synów i córek Ukrainy leży w tych dołach-mogiłach zbiorowych (wspomnijmy chociaż dramaturgów, poetów, prozaików: Mykołę Kulisza, Lesia Kurbasa, Mykołę Zerowa, Waleriana Pidmohylnego; akademików Stepana Rudnyckiego, Matwija Jaworskiego, profesorów Wołodymyra Czechiwskiego, Serhija Hruszewskiego, ministra oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Antona Kruszelnyckiego z synami…). Naukowcy twierdzą, że w te straszne lata narody i narodowości imperium zła poniosły tak niepowetowane straty genetyczne, które odbijają się w ich losie do dziś… Podobna praktyka krwawego stalinowskiego reżimu nigdy i nigdzie więcej nie ma się powtórzyć! Niedaleko Sandarmochu przy Miedwieżjegorsku znajduje się Kanał Białomorski, na budowie którego oddało swoje życie ponad sto tysięcy ukraińskich więźniów politycznych. Kierownik strasznej budowy “ulubieniec partii i narodu” S. M. Kirow, którego pomniki stoją do dziś i w stolicy Karelii, i w Miedwieżjegorsku, uczył podwładnych: “Karać po prawdziwemu, żeby na tamtym świecie był zauważalny przyrost ludności dzięki działalności naszego GPU!”. A my, w niepodległej Ukrainie, do tej pory mamy Kirowohrad z obwodem kirowohradzkim! A na dodatek jeszcze Dniepropietrowsk z obwodem dniepropietrowskim! Z “ciekawym bagażem” idziemy do Europy! Liczba ofiar represji, deportacji, wojen i wielkich głodów na Ukrainie za czasów radziecko-bolszewickiej władzy nie poddaje się dokładnemu obliczeniu. To było prawdziwe Ludobójstwo! I dzisiejsza Ukraina — to państwo postgenocydowe ze wszystkimi odpowiednimi konsekwencjami… Taka jest przerażająca cena naszej dzisiejszej Niepodległości! A nas znowu przebiegli ludzie — północni sąsiedzi i ich słudzy w samej Ukrainie wzywają do nowego imperium — Unii Eurazjatyckiej! Strzeżmy drogo okupionej wolności narodowej! Wasyl OWSIIENKO, więzień polityczny radzieckich łagrów: “Pamiętajmy: Sandarmoch stał się dlatego, że nieukraiński ze składu i ducha rząd Radzieckiej Ukrainy w latach 20—30. oddał Ukrainę Rosji”. Od 27 października do 4 listopada 1937 roku kapitan NKWD Matwiejew rozstrzelał w uroczysku Sandarmoch 1111 więźniów politycznych etapu sołowieckiego na cześć 20-lecia “wielkiej październikowej…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «UKRAJNOCYD: prawda historyczna przeciwko politycznemu krętactwu», s. 2

UKRAJNOCYD: prawda historyczna przeciwko politycznemu krętactwu

Dokończenie. Początek na str. 2—3 sira Terence'a Allena Shawna, który zaznaczał: “Uważamy za swój obowiązek zwrócić uwagę odpowiedzialnych międzynarodowych kręgów na naglącą potrzebę podjęcia działań wobec sowieckiej Ukrainy i jej ludności, która cierpi z powodu głodu. Naszym zdaniem, działania sił moralnych i politycznych, aby nie były spóźnione, powinny rozpocząć się wobec centralnego rządu ZSRR niezwłocznie: a) żądać, czy to zbiorowo, czy indywidualnie, natychmiastowego zaprzestania środków ekonomicznych i politycznych, które faktycznie prowadzą do wyniszczenia ukraińskiej ludności, która teraz przebywa pod władzą sowieckiego reżimu; b) zażądać od sowieckiego kierownictwa oficjalnego i gwarantowanego zezwolenia dla zagranicznych misji oraz organizacji, które zechcą pomóc głodującym i chorym, przybyć do ZSRR, przywieźć tam żywność oraz leki i swobodnie tam pracować; c) uzależnić jakiekolwiek stosunki z rządem ZSRR od wykonania dwóch wskazanych wyżej warunków i powstrzymać się od handlu z sowieckim reżimem dopóty, dopóki w krajach włączonych w skład Związku Sowieckiego będzie panował głód”. Jak działały zachodnie “siły moralne i polityczne”? USA w roku Wielkiego Hołodomoru ustanowiły stosunki dyplomatyczne ze stalinowskim ZSRR, a już rok później państwa zachodnie przyjęły “imperium zła i kłamstwa” do Ligi Narodów. Jednocześnie Stalin przekupił znanych zachodnich intelektualistów, nie tylko pisarzy i dziennikarzy, ale także dyplomatów, którzy zaprzeczali głodowi na Ukrainie. Niektórzy z nich za swoje kłamliwe pisma otrzymali nawet prestiżowe nagrody. Jednak nie zapominajmy, że na Zachodzie o Wielkim Hołodomorze 1932—1933 lat dowiedziano się przede wszystkim dzięki pracom angielskiego uczonego Roberta Conquest'a i amerykańskiego Indianina Jamesa Mace'a. Trzy bolszewickie hołodomory na ukraińskich ziemiach — to wierzchołki góry lodowej pod nazwą ukrajnocyd, ale nie ograniczał się on tylko do nich. Przypomnijmy, że jeszcze przed Wielkim Hołodomorem 1932—1933 lat zniszczono ukraińską inteligencję narodową oraz narodową Cerkiew prawosławną, a w powojennych latach Moskwa wzmocniła asymilację ukraińskiej ludności, przede wszystkim młodzieży. Po katastrofie technogenicznej w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej kremlowscy zwierzchnicy snuli plany przesiedlenia ukraińskiej ludności w stepy Kazachstanu. A ilu Ukraińców zginęło w wojennych awanturach kremlowskiego kierownictwa! Przeciwko narodowi afgańskiemu najwięcej walczyło młodzieńców z Ukrainy. Za co oni ginęli i przelewali krew? Czy nie czas uświadomić sobie, że tylko narodowo-patriotyczne siły są zdolne zwrócić ukraiński naród, wycieńczony przez trzysta pięćdziesiąt lat “straconego czasu” (M. Drahomanow), czyli moskiewskiego zniewolenia, ku europejskiej cywilizacji. Taki europejski wybór nie ma nic wspólnego z propagowanym za rosyjskie pieniądze tak zwanym “ukraińskim wyborem”, który próbuje narzucić polityczny bankrut, a przy okazji kum czekistowskiego zwierzchnika w sąsiednim państwie? Wielki Hołodomor 1932—1933 lat na ukraińskich ziemiach — to egzamin, którego jeszcze nie zdali Ukraińcy. W przeciwnym razie nie wybraliby do parlamentu spadkobierców tych, którzy przyczynili się wtedy do bolszewickiego ukrajnocydu! Oczywiście, do narodowej tragedii doprowadził niski poziom zastraszonej w warunkach carskiego zniewolenia ukraińskiej ludności, która popisywała się, słysząc poniżające przezwisko “chachła” czy “małorusa”. Gdyby ukraińskie chłopstwo w latach narodowowyzwoleńczych zmagań 1917—1921 lat stanęło pod narodowym sztandarem, a nie uwierzyło obietnicom bolszewików o nadaniu ziemi, o hołodomorach nie byłoby mowy. Dlaczego Polacy nie uwierzyli wezwaniom Lenina i nie poparli czerwonych bolszewickich hord, a stanęli w obronie swojego narodowego państwa? Do hołodomorów nie doszłoby pod warunkiem jedności ukraińskich narodowo-państwowotwórczych sił. Niestety, były one zarażone “socjalizmem” w moskiewsko-bolszewickiej interpretacji, podporządkowując “internacjonalnym” (a w rzeczywistości moskiewskim bolszewicko-imperialnym) chimerom ukraińskie interesy narodowe. Ukraińcy nieustannie cierpieli z powodu codziennej małostkowości i politycznej ślepoty, żyli z dnia na dzień, zapominając o tym, co czeka jutro, jak będą żyły ich dzieci i wnuki. My nie wyciągnęliśmy lekcji z przeszłości, nie zdaliśmy egzaminu z historii narodowej, nie odrzuciliśmy na polityczny śmietnik cudzych fałszerstw naszego narodowego życiorysu. Ogłoszenie niepodległości Ukrainy nie zakończyło ukrajnocydu. Musimy zdać egzamin: tego wymaga przyszłość nie tylko Ukrainy, ale i ukraińskiego narodu. Ołeh HRYNIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Posłanie ukraińskich kozaków

Georgij ŁUKJANCZUK W przededniu geopolitycznego wyboru Ukrainy: powrót Ukrainy do historyczno-cywilizacyjnego łona Europy, który ma nastąpić w listopadzie w Wilnie, kremlowskie kierownictwo otwarcie rozpoczęło szantaż ekonomiczny i polityczno-ideologiczny wobec ukraińskiego narodu i jego państwowego kierownictwa. Świętując Pokrowę i naśladując historyczny przykład chwalebnych praojców wielkich, przedstawiciele ukraińskiego kozactwa oraz wojownicy współczesnego państwa ukraińskiego na Majdanie Sofijskim pod omoforem buławy wielkiego hetmana Bohdana Chmielnickiego napisali list-odpowiedź nowo objawionemu kremlowskiemu chanowi Putinowi na jego anatemę wobec Ukrainy i wysłali posłanie do Moskwy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czy Kulczycki będzie częstował we Lwowie kawą po wiedeńsku?

Stepan WOWKANYCZ, akademik, m. Lwów Powiem od razu — nie! Przecież do „Kawy Wiedeńskiej”, która znajduje się w centrum miasta Lwa, już dawno zachęca wszystkich na filiżankę smacznego napoju dzielny żołnierz Szwejk. A sławnego kozaka Jurija Kulczyckiego, który pomógł uratować Europę przed turecką niewolą i za to otrzymał mnóstwo worków trofealnej kawy, a następnie jako pierwszy w Wiedniu ją przygotował, napoił nią Austriaków, i to jeszcze z mlekiem i cukrem — lwowianie figuralnie uczcili dopiero teraz. I to z jakiegoś powodu miejsce figurantowi, który w zadumie siedzi na workach, wyznaczono obok Teatru Lalek. Gdzież on, właściwie, i z kim ma pić kawę? W pobliżu nie ma żadnej kawiarni! Europejski król kawy został z niezmielonymi gorzkimi ziarnami — samotny. Biedak tęskni, bo raczej prędko lwowianie nie zbudują, jak należy, kawiarni jego imienia, a ziarna, zgodnie z zamysłem rzeźbiarza, przekształcą się w złote monety. Czy wybrane miejsce obok zarządu strażaków, akademii poligraficznej, kolegium technologii żywności, a zwłaszcza miejskich toalet, odpowiada patronowi kawoszy? Może znajdzie się jakiś oligarcha i „załatwi” pozwolenie na działkę pod godną Kulczyckiego kawiarnię. Z tym nie powinno być większych problemów. Przecież mer miasta, który przybył na otwarcie pomnika wraz z holenderskimi sponsorami, obiecał pomóc zarówno kawą, jak i potrzebnymi dokumentami zezwalającymi. Zrozumiałe, że to wszystko nie są rozpaczliwe wrażenia z działań niezbyt udanych. Najwyraźniej kawowa stolica Ukrainy przełknie kolejną pigułkę, a jej mieszkańcy przyzwyczają się do kolejnej miernoty, a i Jurij Kulczycki — nie Masoch, którego pomnik stoi we Lwowie już dawno — wybaczy. Przecież pigułka nie jest najgorzką z tego wszystkiego, co mamy z niepoważnego i niepatriotycznego podejścia współczesnych do upamiętniania historii Ukrainy i jej bohaterów. Główna rzecz tkwi w czymś innym, w uwadze i stosunku Ukraińców do tworzenia własnej narodowej semiotyki jako znakowego poświadczenia ich bytu na swojej obiecanej ziemi. Ono od dawna pozostawia wiele do życzenia, ale o tym prawie się nie pisze i nie mówi. Choć jak to paradoksalnie brzmi, Ukraina do tej pory nie ma konceptualnego monumentu bojownikom o jej wolność, który majestatycznie w kamieniu czy w metalu wyśpiewałby zwycięstwa narodowo-wyzwoleńczych zmagań rdzennego narodu przeciwko jego ciemiężycielom. Szczególnie krwawo-okrutnym dla losu Ukrainy było dopiero co minione XX stulecie, które obejmuje walki Ukraińskiej Republiki Ludowej przeciwko rosyjskiemu bolszewizmowi, wojnę ukraińsko-polską 1918—1919 lat, powojenną „pacyfikację”, niemiecko-nazistowską oraz sowiecką okupację czasów II wojny światowej. Przenikliwym i dominującym świadectwem cudzoziemskiego samowolstwa i przemocy nad ukraińskim narodem była śmiertelna pieczęć potrójnej okupacji, którą jeden agresor przed drugim śpieszył postawić na zranionym ciele Ukrainy. Czy nie w największym stopniu potrójna okupacja Ukrainy i masowy narodowo-patriotyczny ruch oporu są charakterystyczne dla doby walki UPA. Właściwie ta doba najbardziej skoncentrowanie odzwierciedla walkę Ukrainy o swoją Niepodległość, w której już żyjemy, dzięki Bogu — 23. rok. Wdzięczna społeczność miasta Lwa ponad piętnaście lat temu trafnie wybrała miejsce na pomnik bojowników o wolność Ukrainy na ulicy Witowskiego — naprzeciwko miejskiego parku kultury i wypoczynku im. B. Chmielnickiego. Szkoda, ale znakowy, niegdyś z patosem postawiony kamień, teraz pokrywa mech. A kamień i do dziś tam… Liczne moje publikacje w tej sprawie pozostawały poza uwagą możnowładców i, jak to mówią, wóz, przepraszam, kamień i teraz tam. Jednak, żeby nie zapeszyć, w ostatnim czasie po zaangażowaniu Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, organizacji społecznych, towarzystw więźniów politycznych do kierownictwa obwodu i miasta Lwowa, sytuacja jakoby się poprawia: obwodowemu wydziałowi kultury zlecono przygotowanie odpowiednich dokumentów dotyczących stworzenia komitetu organizacyjnego, przeprowadzenia konkursu na projekt monumentu i inne. To przyjemna wiadomość, chociaż gdyby za tę sprawę wzięto się wcześniej, dzisiaj lwowianie byliby z pomnikiem, stadion „Lwów Arena” nie byłby ukarany przez Europejską Federację Piłkarską, a Ukraina nie miałaby wielu wymyślonych przez jej nieżyczliwych międzynarodowych skandali. W końcu nie byłoby na „Interze” teleprogramu Szustera, w którym 18 października raczył sobie cynicznie połączyć to, co ideologicznie i moralnie nie łączy się. Pokaz szowinistycznych działań postimperialnych buntowników na podmiejskiej moskiewskiej bazie warzywnej w Biriulowie, którzy żądali „Rosji dla Rosjan!”, z obchodami na Pokrowę 71. rocznicy utworzenia UPA, która stanęła na czele narodowo-wyzwoleńczej walki ukraińskiego narodu przeciwko okupantom pod hasłem „Wolność człowiekowi!”, „Wolność narodom!”. Wyjaśnię dlaczego. Otwarcie monumentu, który odzwierciedla walkę ukraińskiego narodu przeciwko potrójnej okupacji — to nie tylko szacunek dla poległych za Ukrainę, to nie tylko obowiązek żyjących. To symboliczny znak dla żywych i jeszcze nienarodzonych, którzy budują i będą budować soborną europejską Ukrainę. Bojownik o wolność Ukrainy — pojęcie unikalne, którego po pierwsze nie wszystkie narody mają, a spadkobiercy imperiów — tym bardziej. Po drugie, jego głęboka symboliczność oraz konceptualno-soborny sens, wcielone i ogólnonarodowo wywyższone w pomniku walki przeciwko potrójnej okupacji, mogą na zawsze uciszyć zagraniczny, a następnie i wewnętrzny piątokolumnowy hałas, który za machnięciem czyjejś ręki od czasu do czasu powstaje na równym miejscu, jak to było, na przykład, po przyznaniu Banderze, Szuchewyczowi tytułu „Bohater Ukrainy” czy w przeddzień 70. rocznicy tragicznych wydarzeń na Wołyniu. Fenomen ogólnonarodowej walki o wolność Ukrainy, sobornie wcielony w Pomniku, rozszerzy do ogólnoukraińskiego wymiaru wyzwoleńczą heroikę narodu przeciwko potrójnej okupacji, prób agresorów izolowania Ukrainy i jej podziału. My, Ukraińcy — jedyny naród, który nigdy nie dzielił się i między sobą nie wojował. Jednak nas zawsze próbowano rozdzielić, aby osłabiwszy, po częściach zniewolić, a potem — i zagarnąć nasze ziemie. Obrońcy Ukrainy, zaczynając od Chołodnego Jaru i do Karpat, walczyli o jej wolność, a nie między sobą. To wywoływało i wywołuje największą wściekłość u ukrainofobów. I w tym, być może, różnica prawdziwych nacjonalistów-patriotów od dzisiejszych piarowców i imitatorów walki o ukraińską Ideę. Mimo to, a gdzież wyśpiewani w sławnym pomniku bezpośredni bohaterowie — ci młodzieńcy i dziewczęta, którzy dobrowolnie szli w imię wolności Ukrainy na pewną śmierć? Czy obecnemu młodemu pokoleniu można pokazać piękny ludowy pomnik, który kompleksowo odzwierciedlałby ideę: przeciwko jakiej różnorodności wrogich sił walczyli i walczą teraz — jeszcze żywi i już martwi bohaterowie — strzelcy siczowi, krutianie, chołodnojarczycy, żołnierze UPA? Gdzie ten majestatyczny monument, którego głównym konceptem i komponentem jest duch patriotyzmu i zapału młodych w walce przeciwko trzem drapieżnym orłom o Niepodległość Ukrainy? Niezaprzeczalny fakt: patrioci Ukrainy na swojej ojczystej ziemi bronili jej przed trzema imperialnymi drapieżnymi orłami: niemieckim ze swastyką, rosyjskim z dwugłową głową (chociaż tymczasowo przykrywał się krwawą gwiazdą) oraz rzekomo białym, ale nie mniej krwawym — zaborczym polskim z królewską koroną. Wszyscy najeźdźcy przegrali, a Anioły na szczycie wzniesionej przez niepodległą Ukrainę kompozycji rzeźbiarskiej powinny zwycięsko trąbić, roznosząc po świecie sławę niepokonanym bojownikom. Nie wiem, jak tę tragiczną potrójną kolonizację Ukrainy symbolicznie wyrazić — za pomocą krwiożerczych orłów czy trzech abstrakcyjnych sześcianów, nowoczesnych stel czy innych środków artystycznych — to zadanie artystów i nie mnie o tym sądzić. Ale jestem głęboko przekonany: semantyczne obciążenie postawionego majestatycznego monumentu powinno być takie, aby każdemu mieszkańcowi i gościowi Lwowa było zrozumiałe: a) nie my, a nas na naszej ziemi próbowano brutalnie zniewolić (spolonizować, zgermanizować, zrusyfikować), czyli pozbawić narodowej autentyczności i dumy; b) potrójna kolonizacja była totalna i bardzo niszczycielska ze strony wszystkich wspomnianych podmiotów i we wszystkich sferach działalności rdzennego narodu tytularnego; c) i ostatnie, gdyby taki pomnik został wzniesiony wbrew kryzysowi ekonomicznemu, a jeszcze bardziej — moralno-duchowemu w głowach, za dobrowolne datki Ukraińców, zaprojektowany na zasadach społecznych przez twórczych duchowo-intelektualnych rzeźbiarzy, architektów, inżynierów, tak jak zrobili to łucczanie, wznosząc czynem społecznym pomnik Ołeny Pcziłki, to obecnych eurointegracyjnych obstrukcji wobec Ukrainy oraz wewnętrznej piątokolumnowej ukrainofobii przed szczytem w Wilnie — po prostu, powtórzę się, by nie było. Dotyczy to nie tylko pomnika. Gdyby kierownictwo klubu „Karpaty” wcześniej wprowadziło do wykazu oficjalnych atrybutów drużyny czerwono-czarną flagę, której kolory są na koszulkach „Milanu”, to czy byłyby pretensje międzynarodowych organizacji sportowych do flagi zwolenników ukraińskiego klubu piłkarskiego? Prawda, jestem człowiekiem w takim wieku, że dobrze pamiętam leśnych chłopców. Chociaż byliśmy małymi pastuszkami, nasze matki już wtedy przekazywały dla nich (przypomniał się Majdan) pierożki, kiedy stali letnim obozem w Karpatach na granicy wsi Mszaniec i Hałówka; przy okazji informowały, jeśli nas pytano, o przemieszczaniu się wrogich sił we wsiach. Ale nigdy ani wtedy w ich obozie, ani później, poza obecną flagą państwową, innej — nie widziałem. Za czasów totalitaryzmu, panowania imperium zła w przeddzień majowych czy październikowych komunistycznych świąt nikt, protestując, potajemnie nie wywieszał na budynkach rad wiejskich czy miejskich czerwono-czarnej flagi. Kagebiści zdejmowali sztandary w kolorach obecnego — państwowego. Ale jeśli teraz komuś chce się desobornizować Ukrainę partyjnymi flagami (białymi z czerwonym sztucznym sercem, błękitnymi, czerwonymi itd.), kogoś bardzo korci i nagle, w przypływie wyciąga ręce przed siebie, to powinien przynajmniej przypomnieć sobie, jak komuś na początku lat 90. bardzo chciało się z zapalonymi pochodniami pomaszerować po lwowskim bruku, nagrywając to wszystko na kasetę wideo, aby potem demonstrować i straszyć Wschodnią Ukrainę (i nie tylko ją). Jako deputowany Lwowskiej Rady Obwodowej I demokratycznego zwołania powiem: nie wszystko wiemy o naszych już nieżyjących kolegach Bojczyszynie, Witowyczu czy Czornowile. I raczej potomni nie będą wiedzieć więcej. Jednak następne pokolenia powinny mocno zrozumieć: Ukraina ma jedną flagę państwową — niebiesko-złotą. Ona, Tryzub i Hymn — to symbole naszej Niepodległości, Wolności, Soborności. Musimy konsolidować naród, a nie „dekomponować”, jak planują rosyjscy polittechnolodzy, kraj. Plus do tego, samodzielnie „flagując” go czy to partyjnie, regionalnie, czy konfesyjnie. Pamiętajmy: nowi „hymnotwórcy” czy chorążowie nie narodowych kolorów zawsze będą zachęcani nie tylko z zewnątrz. Przeciwko Ukrainie szczują nie tylko buzyny i buzyki. U nas są nie tylko widoczni piątokolumnowcy, ale i głęboko zakonspirowani „starsi” bracia, których Ruś zrodziła trochę później, ale apetyty mają imperialne. Dlatego tytuł „Bojownik o wolność Ukrainy” musi stać się ogólnonarodowym, sobornym. Soborność dla Ukraińców nie oznacza imperialnego „zbierania ziem”. Status bojownika o wolność wyłącznie socjalizuje się z bytem sobornego (nacjocentrycznego), suwerennego narodu, jego wyłącznym prawem do wyznaczania swoich bohaterów tragicznej i niezwykle krwawej walki o wolność swojej Ojczyzny na przestrzeni bardzo długiego okresu historycznego, walki o egzystencję narodu tytularnego „na swojej — nie cudzej ziemi”. Ukraińcy nigdy nie łakomili się na cudze, zawsze pragnęli zapanować „w swojej stronie”, i nie tylko na Wołyniu. Kontynuacja na str. 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…należałaby się Nagroda Nobla w dziedzinie literatury”. Dopiero Metropolita Andrzej Szeptycki odwiedził 1 września 1917 r. obóz w Gmünd i stanął w obronie Ukraińców. W barakowym pomieszczeniu „Proświty” zespół artystyczny pod kierownictwem Woronczaka powitał Metropolitę znakomitym koncertem. W Wiedniu Andrzej Szeptycki uzyskał audiencję u cesarza Austrii Karola I i zgodę na powrót wysiedleńców na Ukrainę. Oto co pisze K. Hrynewyczowa o jednej z bohaterek, Paraskewie Hohol: „Ech, tak mnie ciągnie, Boże, do domu! Całą robotę w swoim kraju bym wykonała! Gdzieś tam niwka tęskni za mną, pszczółki czekają w lesie… Żeby do chaty! Ziemia u nas miodem zasmarowana, czego nie zamarzę, wszystko da… — Spłonęło, mówicie? — Niech tam tak! A ja w złą godzinę na krzywo jeszcze cieńszych motków nawinę, owieczek, jeszcze weselszych wychowam!” Galicjanka — niezniszczalna optymistka. Jest przekonana, że będzie lepiej tylko dlatego, że bardzo tego pragnie. Chwała takim Galicjankom, które chciały i przemieniły swój kraj z powrotem w kwitnący ogród! Jeszcze kilka słów o światowie znanym rzeźbiarzu Hryhoriju Kruku, który urodził się 30 października 1911 r. w rodzinie garncarza we wsi Bratyszów na Tłumaczczyźnie. Zgodził się bezpłatnie wyrzeźbić z 15-tonowej granitowej bryły kompozycję „Uciekinierzy”. I oto 26 września 1964 roku odbyło się uroczyste odsłonięcie i poświęcenie wielkiego granitowego pomnika w Gmünd. Autorem marmurowego krzyża na grobie ukraińskiego przywódcy Stepana Bandery jest także Hryhorij Kruk. Nawiasem mówiąc, większość jego kompozycji rzeźbiarskich opowiada o losach pokuckiego ludu! Niewielkimi pociągnięciami chciałem przekazać treść pierwszej części książki Mychajła Hacynskiego „Deportacja na zachód”. Nie mniej fascynująco autor opisuje także „Deportację na wschód”. Prawdziwa, emocjonalna książka z pewnością zainteresuje innych badaczy bolesnej historii naszego narodu. Zapraszam miłośników historii naszego regionu do przeczytania tej utalentowanie napisanej książki. Życzymy Mychajłowi Hacynskiemu twórczego długiego życia i czekamy na nowe badania regionalne i historyczne. …Instytutu, członka-korespondenta NAN Ukrainy Pawła Stepanowicza Sochania, a teraz przechodzi na płaszczyznę konkretnej decyzji. Likwidacja Instytutu nie ma podstaw czysto naukowych. Kompleksowa kontrola pracy Instytutu, przeprowadzona przez Prezydium NAN Ukrainy w 2010 roku, nie wykazała istotnych uchybień, o czym świadczy odpowiedni akt. A w życzeniach Prezydium NAN Ukrainy skierowanych do P. S. Sochania z okazji jego 85. urodzin w listopadzie 2011 r. zaznaczono: „Dzięki Pana podwójnej pracy powstał i skutecznie działa Instytut Archeografii i Źródłoznawstwa Ukrainy im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy — godny spadkobierca ukraińskich instytucji archeograficznych XIX–XX w. Wielkoformatowe wydanie korpusu źródeł historycznych, prowadzone przez Instytut pod Pana kierownictwem, słusznie należy do skarbca ukraińskiej historiografii”. Znamienne, że już 21 października na posiedzeniu Biura Wydziału Historii, Filozofii i Prawa NAN Ukrainy zatwierdzono dwa tematy badawcze na lata 2014–2016. A już cztery dni później pojawia się projekt likwidacji Instytutu. Zniszczenie Instytutu będzie odczuwalną stratą nie tylko dla nauki akademickiej, a także dla całej kultury Ukrainy i jej państwowości. Jesteśmy przekonani, że stanie się to precedensem dla globalnego ograniczania badań w dziedzinie humanistyki na Ukrainie. Zatwierdzono na posiedzeniu Rady Naukowej Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy. Protokół nr 4 z 28 października 2013 r. Ołeksandr MAWRYN, zastępca przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Dmytro BURYM, sekretarz Rady Naukowej Instytutu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wzniesiono pomnik mazepińczyków zamęczonych przez Piotra I

Serhij Szumyło, Lebedyn-Kijów. Na Sumszczyźnie, w starodawnym kozackim mieście Lebedyn, 20 października 2013 r., po 20-letnich staraniach, wzniesiono pomnik ponad 900 kozaków-mazepińczyków zamęczonych tutaj na rozkaz Piotra I. Pamiątkowy kurhan z szarym granitowym krzyżem stoi przed wejściem na cmentarz Myronosycki, w pobliżu którego w latach 1708—1709 pochowano zamęczonych ukraińskich kozaków. Pomnik wzniesiono z inicjatywy i dzięki staraniom honorowego obywatela Lebedyna, pisarza, krajoznawcy, historyka i etnografa Borysa Tkaczenki oraz jego syna, byłego przewodniczącego Lebedyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Maksyma Tkaczenki. Pamiątkowy krzyż oraz ustawioną obok niewielką kapliczkę poświęciło miejscowe duchowieństwo Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, odprawiając na miejscu wydarzenia panichidę za ukraińskimi kozakami, którzy zginęli 305 lat temu. W tym miejscu przez prawie 250 lat znajdowała się wielka zbiorowa „Mogiła hetmańców”, gdzie pochowano ponad 900 kozaków-mazepińczyków, okrutnie zamęczonych w okresie od 25 listopada (6 grudnia) do 26 grudnia 1708 r. (6 stycznia 1709 r.) w centrum Lebedyna, na placu obok cerkwi Przemienienia Pańskiego. W tym czasie w Lebedynie znajdowała się kwatera Piotra I. Na jego rozkaz książę Mienszykow prowadził tu śledztwo i sąd nad kozakami oraz miejscowymi mieszkańcami, którzy wspierali hetmana I. Mazepę podczas wojny ze Szwedami. Nazwiska kozaków zamęczonych w Lebedynie oraz ich dokładna liczba do dziś nie zostały ostatecznie ustalone. Jednak wszystkie źródła podają, że właśnie tutaj wojska rosyjskie zamęczyły ponad 900 kozaków-mazepińczyków. Tortury były różne: łamanie kołem, ćwiartowanie, wbijanie na pal. Za najlżejsze uważano powieszenie i ścięcie głowy. Śmierć poprzedzały knuty, baty oraz rozżarzone żelazo, którym powoli wodzono po ciałach kozaków. Straconych kozaków pochowano poza granicami miasta, w pobliżu dzisiejszego cmentarza Myronosyckiego. Piotr I zabronił stawiania krzyża w miejscu pochówku i nakazał wywozić tam zdechłe bydło. Później miejsce pochówku straconych kozaków nazwano „Cmentarzem Hetmańskim”, a miejscowi mieszkańcy usypali ku pamięci poległych wysoką mogiłę — ponad 20 metrów długości i 4 metry wysokości. Mieszkańcy Lebedyna opiekowali się mogiłą, odprawiali tu panichidy, sadzili kwiaty. W czasach przedrewolucyjnych na mogile znajdował się krzyż i ogrodzenie. W czasach radzieckich została zniszczona i dopiero teraz miejscowym entuzjastom, w 305. rocznicę, udało się w końcu wzniesć w Lebedynie pomnik zamęczonym tu bojownikom o wolność Ukrainy. Jednocześnie, jak poinformował Borys Tkaczenko, miejscowa społeczność nie porzuca nadziei, że w Lebedynie, w centrum miasta, w miejscu tortur i egzekucji ukraińskich kozaków, również zostanie wzniesiony pomnik. Jak skomentował pochodzący z Lebedyna historyk Serhij Szumyło: „to miejsce, podobnie jak Beresteczko, jest święte w naszej historii, gdyż jest obficie zlane krwią ukraińskich męczenników. I powinno być czczone przez całą Ukrainę, do tego świętego miejsca w wolnej Ukrainie powinny odbywać się ogólnonarodowe pielgrzymki… Mam nadzieję, że kiedyś tak właśnie będzie”. Inicjatywę poparła również znana ukraińska piosenkarka Oksana Biłozir. W swoim pozdrowieniu napisała: „Jestem szczęśliwa z powodu wymodlonych, niezłomnych dusz kozackich! Królestwo Niebieskie i wieczna pamięć! Mamy jeszcze jeden szlak, w który chce się pojechać, aby się pomodlić i skłonić głowę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czasy tragicznego bytu

Michajło RUDKOWSKI Przede mną leży książka „Piotrowie w czasach okrutnego stulecia” Michajła Hačynskiego, rodem z Pokucia. Wydanie zachwyca zarówno poligrafią, jak i treścią: prawdą o niezwykłym okrucieństwie dwóch imperiów w okresie kataklizmów światowych w Galicji. O znęcaniu się nad Galicjanami w latach 1914—1918 praktycznie nic nie napisano. A prześladowców było niemało. Przede wszystkim niezaproszeni Moskale, dalej — honwedzi (węgierscy żołnierze), potem — Polacy, a dalej także Austriacy. Trochę informacji o tym okresie zaczerpnąłem ze wspomnień Mykoły Łepkiego i z wierszy Marijki Pidhirjanki. I oto na przykładzie wsi Piotrów przedstawiono historię ówczesnej Galicji. Jak słusznie pisze autor: „Rozszalałe wojsko polskie, madziarskie i żandarmi dopuszczali się krwawego terroru wobec cywilnej, niczemu niewinnej ludności. Nawet poseł polski Daszyński przyznał, że 30 tysięcy niewinnych mieszkańców Galicji zginęło na szubienicach albo pod szablami honwedów madziarskich. Trudno uwierzyć w tę liczbę. A dziesiątki tysięcy Galicjan ze strefy przyfrontowej, którzy nigdy nie słyszeli, czym jest moskalofilstwo (ale za podszeptem Polaków), gnano do austriackich obozów koncentracyjnych (prawie pół wieku przed Hitlerem)”. Zastanówmy się nad tymi liczbami, które wołają do Boga. Przez obóz Gmünd w Austrii przeszło 350 tysięcy Galicjan, z nich 30 tysięcy odeszło na tamten świat na obcej ziemi i będzie na wieki tęsknić do domu. Wśród nich — 15 tysięcy ukraińskich dzieci. Jak widzimy, dla starych i małych warunki obozowe okazały się śmiertelne. Umierali z głodu, zimna i od chorób zakaźnych. Kogo wtedy obchodzili jacyś tam galicyjscy Ukraińcy? Słowem, naród bez państwa. I to wszystko wyjaśnia. Każda walcząca strona karała miejscową ludność „za zdradę”. Po czterech latach kwitnąca ziemia zamieniła się w pustynię, zarośniętą chwastami. Wszyscy nienawidzili Ukraińców, ale pragnęli zawładnąć naszymi ziemiami. O niesłychanej zbrodni do lwowskich mediów pisały Katria Hryniewiczowa i Marijka Pidhirjanka. I ta informacja poruszyła świat. „Za te opowieści, — pisał do K. Hryniewiczewej B. Łepkyj, — gdybyśmy byli narodem państwowym, Pani,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Reorganizacja» w celu likwidacji

O zagrożeniu likwidacją Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy. 30 października 2013 r. Prezydium NAN Ukrainy planuje rozpatrzyć kwestię likwidacji Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy. Ten trudny do zrozumienia krok podejmowany jest nagle, w kuluarach, bez żadnych dyskusji z zespołem i społecznością naukową, w celu tzw. „optymalizacji sieci placówek naukowych”. Oburzającym faktem jest również to, że wraz z likwidacją naszego Instytutu Prezydium planuje zlikwidować także Instytut Orientalistyki im. A. J. Krymskiego NAN Ukrainy. Instytut Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy został utworzony w kwietniu 1991 r. Jego głównym zadaniem jest wykrywanie i naukowa publikacja dokumentalnych oraz innych zbiorów źródeł z historii Ukrainy i jej miejsca w świecie. Bez realizacji tych zadań niemożliwy jest rozwój ukraińskiej nauki historycznej, humanistyki w ogóle oraz kształtowanie pełnowartościowej pamięci historycznej współczesnego narodu ukraińskiego. Przez 22 lata Instytut zrealizował setki aktualnych projektów naukowych, z których najważniejszymi są na przykład publikacja fundamentalnych wielotomowych wydań „Archiwum Kosza Nowej Siczy Zaporoskiej 1734—1775”, „Uniwersały hetmanów ukraińskich”, nowa seria „Kronika UPA”, „Ukraiński Rocznik Archeograficzny”, pełne zebranie dzieł Mychajła Hruszewskiego w 50 tomach, Dmytra Jawornyckiego w 20 tomach, Dmytra Bahalija w 6 tomach i in. Uczeni Instytutu opublikowali ponad 1000 zbiorów dokumentów, badań monograficznych z różnych dziedzin historii ukraińskiej i światowej. Niezwykle ścisłe są kontakty Instytutu z szeregiem wiodących uniwersytetów i placówek badawczych USA, Kanady, Polski, Austrii, Francji i in. W całości działalność placówki oraz bibliografia wydanych prac zostały przedstawione w wydaniu: „Instytut Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy: (1991—2011)” (K.: Ukraiński pisarz, 2011. — 416 s.; zob. adres internetowy: archeos.org.ua). Przy czym zdecydowana większość naszych wydań została zrealizowana ze środków pozabudżetowych. Nasz Instytut nosi imię najwybitniejszego ukraińskiego historyka Mychajła Hruszewskiego, który był założycielem wielu kierunków ukraińskiej nauki historycznej, w szczególności archeografii i źródłoznawstwa. Od samych początków naszej działalności trzymaliśmy się tego fundamentu, który ten uczony położył w nauce. Działalność Instytutu jest ściśle związana także z takimi wybitnymi historykami drugiej połowy XX w., jak Pawło Sochań, Fedir Szewczenko, Jarosław Daszkewycz, Omelan Pritsak, Iwan Butycz, Anatolij Bojko i inni, którzy w różnych latach pracowali w naszej placówce lub byli zaangażowani w jej założenie. Dzisiaj pracują u nas ponad 40 kandydatów nauk, 14 doktorów nauk, wśród których są wiodący i znani na świecie uczeni: członek korespondent NAN Ukrainy Wsewołod Naulko, profesorowie Jurij Mycyk, Nadija Myroneć, Wałentyna Piskun, Ołeksej Kurajew, Oksana Kowalczuk, Myron Kapral, Jarosław Fedoruk, Wiktor Brechunenko, Ołeh Odnorozenko, Andrij Hrechyło i in. Rozwinięto szeroki program przygotowania kadr naukowych w aspiranturze i doktorancie, gdzie obecnie kształci się 20 badaczy. Przez lata istnienia Instytut uformował i wychował szkołę archeograficzną, która opracowuje całe kierunki w nauce, będące unikalnymi. Zagrożenie likwidacją Instytutu pojawiło się po odejściu do wieczności 14 czerwca 2013 r. założyciela i niezmiennego dyrektora Instytutu. Antyukraińska polityka pod pozorem reformowania edukacji narodowej Ukrainy stała się już stałym tematem niezależnych i niezaangażowanych mediów. Ostatnim czasem niepokój naszego społeczeństwa, przede wszystkim społeczności kulturalno-artystycznej, zaczęły wywoływać także tak zwane prace „restauracyjne” w muzeach szewczenkowskich i rezerwacie narodowym. Teraz kolej tak zwanej „reorganizacji” w celu likwidacji nadeszła dla ukraińskiej nauki. 28 października odbyło się nadzwyczajne otwarte posiedzenie Rady Naukowej Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy, gdzie omawiano zaistniałe zagrożenie zamknięcia tej poważnej placówki naukowej. Uczestnicy posiedzenia jednogłośnie przyjęli decyzję Rady Naukowej oraz szereg apeli do władz, prezydenta NAN Ukrainy B. J. Patona i do szerokiej opinii publicznej. Poniżej podajemy list informacyjny Instytutu do mediów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Czy Kulczycki będzie częstował we Lwowie kawą po wiedeńsku?», s. 5

Czy Kulczycki będzie częstował we Lwowie kawą po wiedeńsku?

Zakończenie Początek na s. 5. W naszej historii nie było rozdziałów „Przyłączenie Małorosji”, „Podbój Kaukazu” i w naszych galeriach nie wisi obraz „Podbój Syberii przez Jermaka”. Czas wykreślić wyrażenie „kresy wschodnie”. Nie fetyszyzujcie znaku w Karpatach o przejściu węgierskim. Nie spekulujcie na kościach: Hołodomor lat 1932—1933 był ludobójstwem czy nie; jesteśmy uciemiężonym i osłabionym przez zaborców narodem czy nie; język ukraiński jest porównywalny z odpowiednimi językami okupantów czy wymaga ochrony jak w Czerwonej Księdze, niczym znikające gatunki fauny i flory. Wtedy przed nami nie stanie dylemat: czy nadal potrzebujemy szczątkowej polityki humanitarnej, czy nowej socjohumanistycznej paradygmatu binarnej ochrony człowieka i narodu. To znaczy biwalentnej wobec wolnego człowieka i wolnego narodu w adekwatnej wspólnocie narodów Europy i świata, które nie będą rozmywać naszej tożsamości, nie będą „dorosyjszczać” ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Ukrainie potrzebna jest rekulturregionalizacja jako złożony proces odrodzenia ukraińskości, zwłaszcza w tych regionach, gdzie nasz język, kultura, tradycje ledwo wegetują. Pora patrzeć także na pomniki państwowotwórczo, patriotycznie, jako na utwierdzenie tożsamości narodowej, dumy, pamięci historycznej i tradycji Ukraińców. Czy u nas narodowa semiotyka jest segmentem europejskiej, tradycyjnie naszej kultury, czy posttotalitarną próbą piątej kolumny zachowania na Ukrainie imperialnej semiotyki, przestrzeni informacyjnej oraz chęcią zawłaszczenia ukraińskiej ziemi znakami i słowem byłych kolonizatorów, wywołania zwątpienia w naszą historię. Imperialna semiotyka czołgów, armat 45-milimetrowych, ciężarówek „połutorok” wyczerpała się. Obecnie trzeba reagować na wzniesienie nie tylko popiersia Stalina w Zaporożu, ale i pomnika Katarzyny II w Odessie, billboardów w Melitopolu z prośbą do Mikołaja II: „Wybacz nam, carze”, sponsorowanie przez Zatulina figury „wrogiej baby” w Dniepropietrowsku. Taka reakcja wymaga woli nie tylko Prezydenta Ukrainy, ale i nas wszystkich, naszych z wami konkretnych działań i ofiar. Powiedzcie, gdyby każdy lwowianin ofiarował chociaż dziesięć hrywien, to czyż nie zbudowalibyśmy już dawno monumentu bojownikom o wolność Ukrainy? Czyż nie jest marazmem ubieranie figury ojca Fiodora przed dworcem kolejowym w Charkowie w wyszywaną koszulę i wydawanie tego za wielkie osiągnięcie opozycji? Dlaczego dotąd opozycja nie dopnie swego, aby w Połtawie stały pomniki nie klusce, a Mazepie, Petlurze, co dawno z własnej inicjatywy stworzyli rzeźbiarze? Czyż na Ukrainie orał, siał Kirow, wydobywał węgiel czy rudę Swierdłow, budował drogi Dzierżyński? Jeśli przeciwko temu nie walczymy, to jest to właśnie to, na co obliczona jest ideologia kompartyjnej propagandy. Gdybyśmy nie byli obojętni, bierni, to obronilibyśmy przed zniszczeniem i Zjazd św. Andrzeja w Kijowie, i we Lwowie park Bohdana Chmielnickiego. Swoją drogą, jeszcze nigdy polany lwowskich parków, zwłaszcza główna aleja parku B. Chmielnickiego, nie były tak rozryte przez nowobogackich pod fundamenty przyszłych willi. To bardzo przykre, bo z rozumem i talentem główną aleję można by przekształcić w Aleję Bohaterów Ukrainy, gdzie stałyby popiersia nie tylko hetmana Bohdana, ale i Mazepy, Wyhowskiego, Sahajdacznego, Petlury, Konowalca oraz innych bojowników o ideę narodową! Także i Jurija Kulczyckiego można było dawno postawić obok „Wiedeńskiej kawy”. Dlaczego nie myślimy skalowo szeroko, próbując jedynie we Lwowie postawić popiersie M. Werbyckiemu, a nie podnosimy narodu do rozwiązania soborowo-globalnego zadania: w Kijowie powinni stać nie tylko słowiańscy, ale i ukraińscy Cyryl i Metody — Pawło Czubynski z tekstem Hymnu i ze skrzypcami Mychajło Werbycki. Zamiast tego w centrum Kijowa dumnie stoi… Panikowski i… wyremontowany Lenin. Mimo to, nie jest on sam, a jedynie jeden z ponad tysiąca czterystu swoich sobowtórów, którzy obficie okupowali Ukrainę. Jednocześnie komuś w Kijowie bardzo przeszkadza figura Małego Księcia. Niestety, szerokie ogólnoukraińskie projekty nie są wypracowywane przez tak zwaną elitę narodową. Oczywiście, łatwiej uwiecznić w kamieniu pieroga, aniżeli tragizm wysiedlenia na Syberię. I nie tylko przez wysokie koszty tego drugiego, ale brak wielkiego talentu, szerokości światopoglądu i wysokiej motywacji. Dlatego bardziej troszczymy się, aby zarobić na wzniesieniu monumentu ku czci stulecia I wojny światowej, aniżeli godnie uczcić dwusetny jubileusz urodzin Tarasa Szewczenki. Bójki władców imperiów — to niby bardzo „ważne”, wszak wojny światowe, zwłaszcza II, Ukrainie próbują wmówić jako Wielką Wojnę Ojczyźnianą. Co więcej, wstydliwie przemilczany jest fakt, że właściwie zaczęła się ta wielka tragedia dla nas, Ukraińców, od napadu sąsiadów Węgrów na Republikę Karpacką, której przewodził demokrata ojciec Augustyn Wołoszyn. I ten rozbój został dokonany nie tylko za zgodą Hitlera, ale i przy milczeniu honorowej Polski, na sztandarach której głośno powiewało ówczesne hasło „od morza do morza”. Tak i dzisiaj Europa znowu „z bliska” nie widzi partii politycznej Rumunia Mare (Wielka Rumunia), która otwarcie spogląda na ukraińską Bukowinę, Mołdawię. Szczyt w Wilnie pokaże, czy Europa widzi Ukrainę jako chronioną. Prawdą jest to, że zjawy neorewanżystowskich idei wobec Ukrainy błądzą nie tylko po Europie. Gorliwymi propagandystami „Ruskiego miru” występują części wizytatorzy Moskiewskiej Cerkwi Prawosławnej. Polityka wojen handlowych, przeciwstawianie zachodnich Ukraińców wschodnim jest charakterystyczna dla sąsiednich rządów i cerkwi, podobnie jak poniżająca charakterystyka ukraińskości przez ich media i kinematografię. Mówi się, że ich mentalną dominantą jest „moja chata z kraja i nic nie wiem”. Jednak to właśnie świadome soborne poczucie ochrony swojej ziemi i wolności – „moja chata z kraja i ja pierwszy wroga spotykam” – zawsze było właściwe wszystkim obrońcom Ojczyzny, zwłaszcza powstańcom – bojownikom o wolność Ukrainy. Nie powinniśmy dalej obojętnie przyglądać się ustawionemu we Lwowie w ubiegłym stuleciu znaczącemu kamieniowi. Był czas rozrzucać kamienie – pora stawiać na ich miejscach obiecane pomniki bohaterom, więźniom politycznym polskich, bolszewickich i niemieckich katowni. Nie możemy dalej przegrywać i znów stanąć przed światem, nie zważając na dawne ostrzeżenia Franki, jako „mali i nieprzygotowani”. On nas uczył być Ukraińcami: nie bukowińskimi czy galicyjskimi, dodam – nie charkowskimi czy donieckimi, a sobornymi. Kiedy obecnie w Charkowie przed kamerą telewizyjną barbarzyńcy rozbijają tablicę pamiątkową, postawioną uczonemu J. Szewelowowi, to nie dlatego, że podczas niemieckiej okupacji powrócił on do swojego mieszkania, z którego wyparli go enkawudziści. A dlatego, że wyraźnie nazwał trzech największych wrogów niepodległości Ukrainy: Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i koczubejstwo. Innego znanego charkowianina M. Chwylowego doprowadzili do samobójstwa za to, że jasno wskazał Ukrainie proeuropejską drogę – „Dajesz inteligencję!”, „Precz od Moskwy!”, „Dajesz Europę!”. W. Juszczenkę próbowali zgładzić ze świata, a następnie zrobili z niego miękkiego polityka właśnie za jego twardą postawę wobec ukrainofobów, imperatyw odrodzenia pamięci historycznej narodu ukraińskiego, wyprowadzenia go z imperialnego niewolnictwa na europejską cywilizowaną drogę rozwoju. A czy uświadomiło sobie ukraiństwo, że narodowego Prezydenta zniszczyli populiści, którzy fałszywie udawali przed narodem strzelców siczowych i żołnierzy UPA? W ich grze wiele mass mediów, pisarzy, artystów, niestety, intelektem im wysługiwało się, a nie oddanie służyło niepodległości Ukrainy, jej narodowemu ideałowi, aby podnieść poziom informowania, a co za tym idzie, świadomości narodowej ogółu społeczeństwa, wyboru wartości duchowych. O społecznej inicjatywie lwowian dotyczącej ustanowienia wspomnianego konceptualnego pomnika prawdziwym bojownikom o Ukrainę powinni informować dziennikarze, gazeciarze na wielką skalę: nie tylko przez lokalne media, ale i na szczeblu republikańskim, aby przyciągać do udziału w konkursie nie tylko lwowskich rzeźbiarzy, artystów, ale i jak najszerszy potencjał twórczy całej Ukrainy (i nie tylko). Francja podarowała USA Statuę Wolności. Chyba daremnie oczekiwać, że wiodący kraj UE, który dwukrotnie czołgami orał Ukrainę, sąsiedzi bliżsi (i nie tylko), podarują projekt monumentu naszych bojowników o Wolność i Niepodległość. Polsce udało się wyrwać z przyjacielskich objęć krajów Układu Warszawskiego, kierowanego przez Moskwę, czyli „imperium zła”, i schować się pod parasol zbiorowej obrony NATO. Ona chyba najbardziej rozumie, dlaczego Ukraina gdzieś przyhamowała lub ją przyhamowano, zatrzymano na rozstajach. I dalej nie wypuszczają, mocno trzymając na rozdrożu i zaciągając do Unii Celnej czy to „Ruskiego miru”, czy innych imperialnych nowotworów. Świat zapomniał ostrzeżenie, że bez Ukrainy nie będzie Imperium Rosyjskiego, że bez wolnej Ukrainy nie będzie wolnej Polski, bez Ukrainy trudno wyobrazić sobie całościową Europę. Zatem zapomniał cenę wyboru przez Ukrainę europejskiego wektora integracji. Ukraiński wybór ma nie tylko regionalno-rynkową cenę, a ogólnonarodową wartość w wymiarze ogólnoludzkim. Pora zrozumieć wszystkim, że ta cena – ekonomicznie nie jest zawrotna, ale socjohumanistycznie – niezwykle wysoka, jest ona fatalna dla narodu, który nadał nazwę państwu. Nie można dopuścić, aby ukraińskość i 46-milionowy naród, jego informacyjno-życiowa przestrzeń stały się zakładnikiem maniakalnych ambicji jednej pani. Tutaj ważna jest nie tylko ekonomia, wielkość rynku, chociaż w UE jest on o rząd wielkości większy niż w Unii Celnej, ale i nieprzemijalność duchowo-kulturowych, moralnych wartości, tożsamości narodowych, żeby nie stracić ukraińskości, co najważniejsze, żeby nie spotkał nas punkt bez powrotu do swoich odwiecznych źródeł. Jeśli państwo jest nieefektywne, ekonomia jest przeważnie uwarunkowana czynnikami pozaekonomicznymi. Aksjologiczne (wartościowe) aspekty wyboru wektora integracji, wartości narodowe – określają ducha narodu, kierunek i motywację przełomu. Eurointegracja – to szansa, której współcześni mogą już nie mieć. Jej utraty potomni mogą nam nie wybaczyć. Na ziemi, w zglobalizowanym świecie nie wszystko, co ludzkie, jest humanitarne. Dalej mamy imperialne otoczenie, które nie myśli o sobie bez Ukrainy, jednak my musimy permanentnie podnosić swoje człowieczeństwo. Dlatego wszyscy, opozycja i władza, organizacje społeczne, muszą stać się lobbystami eurointegracji. Dla nas strategicznym musi stać się hasło Wielkiej idei narodowej „Wolna Ukraina – wolnemu światu, a demokratyczna światowa wspólnota – samodzielnemu ukraińskiemu sobornemu państwu, godnemu człowieka i narodu”. Ta idea – to podstawa programu naszych działań, mapa drogowa naszego postępu. I alternatywy dla tego nie ma. Stepan WOWKANICZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

oni, zahartowani w postach i modlitwach, spędzając bezsenne noce w pieczarach i celach Ławry Pieczerskiej w Kijowie oraz niestrudzenie zgłębiając księgową mądrość w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, należycie wypełniali testament Chrystusa: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody…” (Mt 28,19). Duchowość i mistyka Kijowa są fundamentem ukraińskiego niezależnego Kościoła i ukraińskiej ideologii narodowej. Bez Kijowa i Dniepru nie ma Ukrainy, i dlatego wszystkie nasze drogi, myśli i nadzieje powinny prowadzić do Kijowa! Wierzymy i wiemy, że bliski już czas, gdy spełni się najskrytsze marzenie naszych ojców i w Kijowie zostanie wzniesiony tron Wszechukraińskich Kijowskich Patriarchów, a Kijów znów stanie się stołecznym grodem Niezależnego Sobornego Państwa Ukraińskiego, o co niestrudzenie walczyli i modlili się wszyscy męczennicy naszego Kościoła. Wierzymy, że każdy naród jest wybrany przez Boga do wypełnienia swojej misji na ziemi. I wierzymy także, że każdy naród ma swoją duchową Jerozolimę, a taką Jerozolimą dla nas jest Kijów”. Te krótkie sformułowania potrafią pulsować w wielkoskalowych wydarzeniach, jak nie wyczerpują się. Okazało się dalej, że on nie tylko w sposób oczywisty dla wszystkich wyraźnie działał od razu po śmierci, w dniu swojego pogrzebu — Świątobliwy Patriarcha Włodzimierz zapewnił sobie trwałe istnienie w ukraińskiej kulturze głębią swoich skrytych myśli o Bogu, Ukrainie i prawosławiu. Osobliwością jego natury była wyjątkowa uwaga wobec rozmówcy, nastawienie na jego duszę, tonację i poziom. W rozmowie z nim każdy otrzymywał, jak to mówią, według swojej wiary. Patriarchę cechowała wyraźna niechęć do przestrzegania protokołu, jakiejkolwiek choćby minimalnej dystancji w stosunku do ludzi. Nie miał wyznaczonych godzin przyjęć, był na tyle przystępny, że zobaczyć się z nim mógł każdy i kiedykolwiek. Tym niektórzy nadużywali. Tak, na przykład, zamorski starzec, który świadomie chciał mu zaszkodzić, mógł prześlizgnąć się obok celi, przebiec długi korytarz do jego pokoi, wtargnąć do sypialni, gdzie Świątobliwy odpoczywał, i włączywszy swój dyktafon, terroryzować go pytaniami: — Dlaczego uważa Pan, że UKP KP powinna być centrum wszystkich prawosławnych Kościołów na świecie? A potem jeszcze chwalić się zdobyczą — nagraną kasetą. A wtedy — krytykować Patriarchę na amerykańskich kościelnych rozstajach. Natomiast ciekawie było obserwować Patriarchę podczas jego zeszłorocznej podróży do Niemiec i Austrii, gdzie słuchali go intelektualiści ze znajomością wielu języków. Bez teatralnych gestów, skromnie i prosto przemawiał Świątobliwy, dosłownie oczarowując swoje niemieckie duchowe dzieci przejęciem ortodoksyjną mistyką. Jego słowo zwracało się nie do rozumu, nie do ego, jak mawiał, a do serca człowieka i zostawało tam na zawsze. Nadchodził 9 maja. Jedni zamierzali świętować jubileusz zwycięstwa, dla innych była to rocznica klęski. Na spotkaniu w naszej ambasadzie Patriarcha powiedział, a potem jeszcze raz powtórzył, że myślenie po staremu oznacza kontynuowanie konfrontacji. To nie wyprowadzi na nowe drogi. Odprawił nabożeństwo na grobach ostarbeiterów i o tym pisały gazety. Zaczęto przy nim mówić o sytuacji poszczególnych działaczy — kto jakie miejsce zajmuje w strukturach społecznych. — Ważne nie to — przerwał rozmówcom. Wszyscy umilkli. Świątobliwy uniósł rękę do góry i dodał: — Ważne, jakie miejsce my zajmiemy tam! Mógł przy okazji, ale stosownie zacytować Bierdiajewa i Czernyszewskiego, Dostojewskiego i wielu innych myślicieli. Sam charakter cytowania ujawniał jego oczytanie i rozmyślania nad przeczytanym. Wyglądało tak, że te cytaty nie odkładały się na półkach pamięci do odpowiedniego czasu, a naturalizowały się w jego myśleniu, splatając się w wybredny impulsywny nurt jego myśli, poruszając się dalej razem z jego własnymi myślami, kontynuując następnie życie i zmienianie się. Bolszewizm nie dał mu możliwości zdobycia formalnego wysokiego wykształcenia i dyplomu ukończenia jakiejś uczelni Świątobliwy nie miał. Niestety, mało kto uświadamia sobie teraz, jak to wszystko jest względne — czy leżał kiedykolwiek taki dyplom w torbie Hryhorija Skoworody i czy ukończył gimnazjum Taras Szewczenko? Ostatecznie, przeżywszy 19 lat więzień, łagrów i zesłania, Władyka zdobył najwyższe wykształcenie, jakie tylko może dać życie — znał je doskonale. Pragnąc nakreślić charakter Patriarchy jako myśliciela, można ograniczyć się do tej oczywistej i zrozumiałej dla nas definicji, że był myślicielem typu skoworodyńskiego, zawsze samotnym i zawsze wolnym poszukiwaczem prawdy. Odróżnia ich chyba tylko to, że Skoworoda był zdesperowanym, zatwardziałym heretykiem, niestrudzonym oponentem kościelnych prawideł, a Świątobliwy Patriarcha — śmiały reformator zewnętrznych form kościelnych — był jednocześnie wiernym synem ukraińskiego Kościoła i nigdy poza Kościół nie wychodził. Kiedy zaś zajrzeć jeszcze głębiej, ich różnica polega na formach samowyrażenia. Zupełnie inaczej odnosili się Skoworoda i Włodzimierz do samych siebie. Wielka pycha opanowywała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Testament Patriarchy

Serhij BIŁOKIŃ, doktor nauk historycznych, kierownik Centrum Studiów Kulturoznawczych Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Uczestnicy elekcyjnego, wyborczego Soboru, który odbył się w Świętej Zofii w październiku 1993 roku, wspominają go jako wstrząs. Każdy, kto wrzucił do urny swój biuletyn, a potem z ust przewodniczącego komisji skrutacyjnej władyki Romana dowiedział się o wynikach głosowania, poczuł, że na Soborze wyraźnie działała wola Boża. Bo jak inaczej można wyjaśnić ten fakt, że już wtedy, w murach świątyni, uczestnicy Soboru przejrzeli w przyszłość, jakby przeglądając całą cierpiętniczą drogę nowo wybranego Patriarchy aż do samego jej końca?! W swoim przesłaniu do czcigodnych ojców, mnichów, mniszek i wiernych Ogólnoukraiński Sobór Prawosławny podkreślił: „Uświadamiamy sobie — i niech wszyscy sobie uświadomią — że na głowę nowo wybranego Patriarchy nałożono nie kukuł, a cierniową koronę ciężkich prób i żmudnej pracy dla wzmocnienia Cerkwi”. Czy trzeba przypominać, że tę tezę zapisano w przesłaniu jako pierwszy punkt! Historia świadczy, że bywają różne proroctwa. Jedne z nich sprawdzają się, inne — nie. Pan ustrzegł Najświętszego, tak wcześnie zabierając go „w miejsce jasne, w miejsce kwitnące, w miejsce spoczynku, gdzie nie ma ani choroby, ani smutku, ani wzdychań”. Ustrzegł, aby po świeżej pamięci pokazać nam, jak sprawdziło się soborowe proroctwo o Najświętszym Patriarsze Wołodymyrze. Przeszedł on swoją drogę w mękach i cierpieniu od narodzin aż do śmierci. Kto wie, czy nie były najcięższe właśnie ostatnie lata jego ziemskiego życia? Odbył swoje krótkie Patriarchat w dobie wielkiego cerkiewnego nieładu. Teolodzy dla określenia takiego nieładu mają jedno jedyne pojęcie: rozłam. Podzielone na prawosławną i katolicką części, chrześcijaństwo Ukrainy rozdrabniało się dalej bez względu na usytuowanie granic państwowych i etnicznych. Druga, katolicka część na jego oczach odnowiła swój podział na obrządki wschodni i zachodni. Pierwsza, znowuż w ciągu jednego-dwóch lat, rozpadła się na trzy części. Religijne dążenia Ukraińców, zwrócone do Pana, miotały się pomiędzy Moskwą, Rzymem i Konstantynopolem. Skazany na działanie na tle takiej tragicznej sytuacji, musiał fizycznie odczuwać na swojej głowie cierniową koronę. Niespokojnie było i w samym Patriarchacie. Jest zdjęcie: w dniu intronizacji fotoreporter uchwycił samotną postać Władyki przy sofijskim ikonostasie. Smutna, trochę nawet zagubiona twarz człowieka, którego wszyscy opuścili. Jeśli mówić szczerze, trzeba powiedzieć o tym, jak nie oszczędzano Patriarchy, doskonale wiedząc, że ma chore serce, że przeszedł już trzy zawały. Nasyłano „klikuszy”, by pikietowały go, nie dając nawet wyjść z pokoi czy naciskając na niego z plakatami w Monasterze Teodozjowskim. Działo się to 3 czerwca, a zmarł Najświętszy 14 lipca. Było od czego!.. A czy nie wyłamywano mu rąk na synodzie 11 kwietnia 1995 roku, kiedy trzeba było usunąć biskupa Romana z katedry, czy kiedy domagano się, aby Patriarcha poparł ideę zjednoczenia amerykańskich prawosławnych nie z Kijowem, a z Konstantynopolem?! Ale jeszcze przed wszystkimi tymi próżnymi wydarzeniami, w kwietniu 1990 roku, Władyka znalazł słowa, które przez wszystkie dalsze lata jego życia świeciły mu. Przemawiając na swojej biskupiej chirotonii w Kosmaczu, gdzie swego czasu sprawował posługę kapłańską, jasno sformułował państwowotwórczą ideologię Patriarchatu Kijowskiego, na co wtedy jeszcze się nie zanosiło: „Odpowiedzialność hierarchy ukraińskiej Cerkwi jest jeszcze o tyle szczególna, że przysięga on nie obcym tronom i obcym władcom. Przysięgamy złotogłowemu Kijowowi — sercu Ukrainy, stolicy wielkiego państwa Wołodymyrowego — Matce miast ruskich i całemu narodowi ukraińskiemu! Przecież właśnie tutaj, na świętych kijowskich górach stały nogi Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, oczy jego widziały Ukrainę i usta błogosławiły. Tutaj św. Wołodymyr Wielki chrzcił naszych pradziadów w błękitnych wodach Dniepru. Stąd sławni synowie Ukrainy ponieśli Ewangeliczne błogosławieństwo na bezkresne przestrzenie od Karpat do Oceanu Spokojnego. To prężna spirala lat i dziesięcioleci. Jak wszystko, co prawdziwe, te słowa nie potrzebują komentarzy, łatwo i mocno dopasowując się do świątyni, wzniesionej w duszy każdego prawosławnego Ukraińca, wieńcząc jej ideę tak bliskiego i upragnionego celu. Dlaczego więc tak krótkie Patriarchalne posługiwanie było mu odmierzone? W jednej starej książce trafiła mi się jakaś zakładka — arkusik z kalendarza zrywanego, gdzie, oprócz zwykłej informacji o dacie, czasie wschodu i zachodu słońca oraz księżyca, drukowano jeszcze różne mądre wypowiedzi. Na tym arkusiku były takie słowa: „Wartość życia określa się nie jego długością, a jego treścią”. O zmierzchu antyku mniej więcej to samo powiedział jeszcze Marek Aureliusz: „Nie odegrałem pięciu aktów, odegrałem tylko trzy”. — „To słuszne, co mówisz, ale to oznacza jedynie, że w życiu trzy akty bywają wystarczające, aby zakończyć cały dramat”. Jeśli to prawda — a jesteśmy pewni, że to prawda — to spoczywającemu Patriarsze przypadł los rzadki z rzadkich, los wybrańca. Jedną z osobliwości tego niezwykłego losu było to, że Patriarcha Wołodymyr działał nie tylko w ciągu swojego, po ziemsku krótkiego życia. Już martwy, dokonał w ten czarny, krwawy wtorek czynu, który byłby w mocy chyba tylko legendarnych bohaterów siwej starożytności. Przez wszystkie te lata z zagubieniem obserwowaliśmy, jak przedstawiciele kolonialnej administracji wzięli na swoje uzbrojenie narodowo-wyzwoleńczą ideę wraz z całą narodową symboliką — ukraińską flagą, ukraińskim godłem, melodią ukraińskiego hymnu. Wzięli, aby zachować swoje osobiste panowanie, aby dalej przebywać przy tym samym korycie, gdzie mieli pod dostatkiem gwarantowanego wysokokalorycznego jadła. Niech tam, myślało się. Niech będą i oni, jeśli już ci ludzie — chciało się wierzyć — szczerze się odrodzili, szczerze w duszach swoich pokajali, jeśli rzeczywiście ponad wszystko postawili teraz interes Ojczyzny. Ale czas mijał, niepodległościowa euforia wygasała coraz bardziej beznadziejnie, natomiast coraz bardziej zagrażająco niszczono armię, przemysł, rosła korupcja całego aparatu państwowego od góry do dołu, a jednocześnie i ogólne zubożenie narodu. Mimo obłudnych zapewnień przywódców kanonicznej Cerkwi, jakoby Patriarchat Kijowski stał się Cerkwią państwową, media nie popularyzowały należycie ani Cerkwi narodu ukraińskiego, ani jej Patriarchy. Cerkiew pozostawała wyraźnie upokorzona. W dniu pogrzebu stało się coś nadzwyczajnego. Jak już nie raz bywało w historii, przed wielkością prawosławnego męczennika niewierni tracili rozum i samokontrolę. Zza rozdartej na pół zasłony, która skrywała istotę bieżących wydarzeń, oszołomieni widzowie zobaczyli straszną twarz antynarodowego reżimu, zniekształconą cynicznym uśmiechem. Stało się oczywiste, kto był kim i kto jest kim na Ukrainie. Wszystkie kropki nad „i” w tym obnażeniu postawił już martwy Patriarcha. 18 lipca Patriarcha Wołodymyr, który nie cieszył się dotąd ziemską sławą, stał się symbolem wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego o swoje prawa. Obojętni na los swojego narodu ludzie, którzy uzurpowali w kraju całą pełnię władzy, pokazali swoje prawdziwe oblicze — janczarskie. Wydawałoby się, że w ich interesie było dopomóc w pochowaniu Patriarchy na Wydubyczach, o czym mowa była na początku. Przewieziony w bezludne miejsce, spocząłby w grobie, otoczony nie tysiącami ludzi, a dziesiątkami, a wkrótce zapomniano by i o samym tym miejscu. Idealny niby dla nich wariant, i żeby taką popełnić głupotę — odmówić! Pomroczność świadomości jednej osoby można jeszcze racjonalnie wyjaśnić, ale jak wyjaśnić jednomyślne oszołomienie niemałego kolektywu możnowładców? W diakonikonie soboru św. Włodzimierza cerkiewni funkcjonariusze uważnie wsłuchiwali się w słowa Leonida Krawczuka. Otrzymał pewne wiadomości: fizycznej siły nie będą stosować. O biciu ludzi podczas pogrzebu napisano też bardzo wiele. O czym tylko nie zaczynają mówić, byle tę kwestię ominąć — też rzadkie oszołomienie! Ale na tym niezwykłość Patriarchalnego losu 25 października z inicjatywy Międzynarodowej Organizacji „Kozactwo Ukrainy” oraz Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Kozacka Obrona Terytorialna” w sali konferencyjnej Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy odbył się okrągły stół „Patriarcha Wołodymyr i jego epoka”, poświęcony 20. rocznicy wyboru na Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy błogosławionej pamięci władyki Wołodymyra (Wasyla Omelianowycza Romaniuka). Z przemówieniami wystąpili: biskup Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Wołodymyr (Czerpak), najwyższy ataman Międzynarodowej Organizacji „Kozactwo Ukrainy” Wałentyn Sokołowśkyj, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj, doktor nauk prawnych, profesor Wasyl Kostyćkyj, przewodniczący Republikańskiej Partii Chrześcijańskiej Mykoła Porowśkyj, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, kierownik wydziału Instytutu Badań Strategicznych Serhij Zdioruk. Publikujemy artykuł byłego doradcy św. Patriarchy Wołodymyra, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Serhija Biłokonia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jednego z nich ogarniała bezgraniczna łagodność, a drugiego uległość. Świątobliwy nie lubił administrowania — po prostu żył wśród swojej pasterskiej trzody, wśród swoich dzieci. Był to typ starosdwiecznego mnicha, który w swojej społecznej niszy wznosił do Pana gorliwą modlitwę za swój naród. Dobry i ufny, potrafił pocieszyć i rozweselić w utrapieniu. Jak wiele trzymało się w Kościele na jego osobowości, na jego autorytecie moralnym! Oto umarł, i instytucja kościelna jakby od uderzenia straciła równowagę. Wielokrotnie mówił, jaką wagę ma w Kościele charyzma, i podkreślał, że w żadnym z prawosławnych Kościołów Ukrainy nie ma biskupów — więźniów systemu bolszewickiego, a w Patriarchacie Kijowskim było ich trzech. Było. Wielu wiedziało, że Świątobliwy pracował nad książką i przykładał do tej pracy wielkie znaczenie. Kiedy go zabrakło, wraz z jego synem o. Tarasem szukaliśmy tekstu, który można by uznać za jego testament. Oczywiście nie pisał formalnego testamentu. O ile rozumiem, nie istnieje zresztą autograf testamentu także jego poprzednika — Patriarchy Mstysława. Przegląd papierów od frontu pozwolił odnaleźć zarówno rękopis samej książki, jak i porozrzucane po kątach obu patriarszych pokojów inne materiały do niej. Przez kilka tygodni trwało studiowanie tych materiałów, ustalanie ich struktury, zestawianie tekstów. Ostatecznie powstał korpus patriarszych dzieł w porządku podyktowanym ich własnym charakterem. Warunkowo można je podzielić na trzy grupy: Do pierwszej należą jego przemówienia podczas chirotonii biskupiej i intronizacji patriarszej, jego orędzia bożonarodzeniowe i wielkanocne. Adresatem tych dzieł Świątobliwego Patriarchy jest cała Ukraina, a więcej — wszyscy wierni Ukraińcy w całym świecie. Drugą grupę stanowią jego kazania. W nich jego przygłuszony głos, tak pamiętny wszystkim, którzy go znali, brzmi kameralniej. Tutaj Patriarcha zwraca się już do węższego kręgu ludzi — do tych, którzy go słuchają w świątyni. Wreszcie trzecia grupa utworów, gdzie głos Patriarchy brzmi zupełnie intymnie, skierowany do jednej osoby — jego rozmówcy. W tych rozmowach krótkie pytania i repliki dziennikarzy określają ciąg jego myśli, ale w istocie i tu widzimy jego rozważania nad tymi samymi fundamentalnymi problemami. Wzięte razem rozmyślania Patriarchy składają się na jego testament żywy — owoc jego ciężkiej i męczeńskiej wędrówki po wielkim morzu życia. Jak najdroższy skarb pielęgnował Świątobliwy Patriarcha Wołodymyr ideę duchowości i mistyki Kijowa, której nie zmęczony szczepił swoim wiernym. Żył myślą, że ta idea położy się u podstaw ukraińskiej ideologii narodowej. Ostatni dokument, nad którym zaczął pracować, wypływał właśnie z tej samoświadomości. Było to wezwanie do Ukraińców diaspory, gdzie część ludzi, którzy już oderwali się od ukraińskiego życia, ogarnęło pragnienie przejścia pod omofor konstantynopolitańskiego Patriarchy Bartłomieja. Podróż buczańskiego metropolity Daniła za ocean, gdzie amerykańscy biskupi Konstantyn i Antoni odmówili nawet wspólnej służby z nim w jednej świątyni, postawiła wszystko na swoim miejscu, przelewając kielich patriarszej cierpliwości. Dziwiło go, że nawet Niemcy skłaniają się przed kijowskimi świętościami, a jego jednokrwiści… Czekał na powrót metropolity Daniła, aby wypytać go o wszystkie szczegóły zdrady amerykańskich polityków kościelnych, i mówił: — Trzeba zwrócić się do całej emigracji. Trzeba surowo i jasno powiedzieć im: oszukano was i nas oszukano. Muszą się opamiętać! Władyka Daniło dotarł do Kijowa dopiero na pogrzeb Patriarchy… Chce się wierzyć, że Pan hojnie wynagrodzi mu wszystkie męki i cierpienia, a Świątobliwy jeszcze raz w tamtym świecie pomodli się za swój naród. Patriarcha Wołodymyr był męczennikiem i wyznawcą. Chce się wierzyć, że Kościół dostrzeże w nim także świętego. …narodu, i utwierdzić w społeczeństwie zasady miłości, sprawiedliwości, szacunku i czci. Jedność społeczeństwa wokół ideałów duchowych, samoorganizacja obywatelska i wzajemne wsparcie są dobrą ochroną w warunkach kryzysów politycznych i gospodarczych. Szczególnie zaś kierujemy nasz apel do tych, którzy mają autorytet i szacunek ludzi, mądrość i doświadczenie życiowe: połączmy nasze wysiłki w służbie narodowi ukraińskiemu! Niech Wszechmogący Pan, w Trójcy Świętej Jedyny, błogosławi i wspiera nas wszystkich w spełnianiu własnego osobistego podwigu na tej drodze! Apel podpisali: Patriarcha Filaret (Denysenko), Zwierzchnik Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego; Najwyższy Arcybiskup Swiatosław (Szewczuk), Ojciec i Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Młodzież. Już odprawiono ponad tysiąc ślubów i tyle samo chrztów. Tutaj na każdym nabożeństwie Bożym rodzice przynoszą do komunii swoje niemowlęta, prowadzą dzieci szkolne na błogosławieństwo przed nowym rokiem szkolnym. Rośnie liczba chętnych, którzy zapisują swoje dzieci do niedzielnej szkoły… W szkole dzieci nie tylko poznają Prawo Boże, ale także zapoznają się z duchowym skarbcem narodu ukraińskiego, jego historią, a ponadto bezpłatnie będą uczyć się języka angielskiego. Nawiasem mówiąc, obok budynku, dzięki sponsorom, urządzono plac zabaw, gdzie maluchy mogą pobawić się podczas przerwy, a mamy i babcie – odpocząć. Zachwycając się podwiżniczą pracą protoprezbitera Michaiła Lesiuka, często myślę o tym, że los ukraińskiego Kościoła prawosławnego zależy od podwigu, pracy i osobistych ludzkich cech jego duszpasterzy… Ojciec Michaił nie tylko z natchnieniem wypełnia obowiązki proboszcza Świątyni Opieki Matki Bożej i dziekana dekanatu browarskiego, lecz także obowiązki wychowawcy i nauczyciela przyszłych kapłanów Patriarchatu Kijowskiego; od kilku lat, pracując na stanowisku docenta Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, zajmuje się pracą naukową. Niedawno ukazała się drukiem jego monografia „Historia dawnego Kościoła”. Ta monumentalna i gruntowna praca naukowa napisana jest przystępnym językiem. Alegorie biblijne stają się faktami historii powszechnej, do której przynależymy także my, Ukraińcy. Przed czytelnikiem stają realne wydarzenia narodzin Kościoła Chrystusowego, jego trudnego kształtowania się i rozwoju. Ożywają w ziemskich ipostasiach jego twórcy – apostołowie i uczniowie apostołów, wybitni ojcowie i nauczyciele: Jan Złotousty, Bazyli Wielki, Grzegorz Teolog, Efrem Syryjczyk… Autor obiektywnie bada przyczyny prześladowań chrześcijan, pojawienie się herezji, takich jak arianizm, monofizityzm, origenizm, monotelityzm, powstanie ikonoklazmu, aż po ostateczny podział na Wschodni i Zachodni w XI wieku. Kościół Chrystusowy przedstawia się nam jako organizm żywy – w rozwoju i samooczyszczaniu, jako kontynuacja świętej walki Jezusa Chrystusa o cały ród ludzki, każdy naród i każdego człowieka. Po przeczytaniu „Historii dawnego Kościoła” mimowolnie wynika jeszcze jedno przykazanie Boże, ucieleśnione w cudzie zstąpienia Ducha Świętego na apostołów w dniu Pięćdziesiątnicy: każdy naród ma prawo rozmawiać z Bogiem w swoim ojczystym języku w swoim Kościele.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ogólnonarodowy Dzień Pamięci

Drodzy bracia i siostry w Chrystusie! My, zwierzchnicy tradycyjnych ukraińskich Kościołów, solidaryzując się z inicjatywą Społecznego Komitetu ds. uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa z lat 1932–1933 na Ukrainie, do którego weszli znani działacze społeczni, artyści, naukowcy i przedstawiciele ukraińskich Kościołów, zwracamy się do was z prośbą o przyłączenie się do ogólnoukraińskiej inicjatywy społecznej — Ogólnonarodowego Dnia Pamięci. Prosimy was, abyście z dobrej woli przyłączyli się wraz z parafianami waszej świątyni do naszej ogólnoukraińskiej wspólnej sprawy, a mianowicie: — zorganizowania w waszej wspólnocie parafialnej prac porządkowych na miejscach masowych pochówków naszych wspólnych krewnych, którzy zginęli w latach Hołodomoru, a które znajdują się przeważnie na terenie wsi Ukrainy (na przykład postawienia drewnianego krzyża z ręcznikiem); — zorganizowania nabożeństw żałobnych w waszym kościele przed 80. rocznicą Hołodomoru (23 listopada 2013 roku). Drodzy bracia i siostry, wzywamy was do przyłączenia się do organizacji Ogólnonarodowego Dnia Pamięci w stolicy naszego kraju: delegowania przedstawicieli ze wspólnoty parafialnej, aby oddać cześć zmarłym krewnym i rodakom, na akcji uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru 23 listopada od godz. 14:00 do 17:00 przy Narodowym Muzeum „Memoriał Pamięci Ofiar Hołodomorów na Ukrainie” w Kijowie. Wzywamy wszystkich ludzi dobrej woli — niezależnie od przynależności religijnej, narodowej, politycznej — do odkrycia potencjału duchowego, danego przez Boga naszemu na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kościół, w którym modlą się za Ukrainę

Halyna TARASIUK W Brovarach odbyły się wielkie uroczystości: uroczyste nabożeństwo z okazji 5-lecia poświęcenia cerkwi Pokrowskiej oraz poświęcenia nowo wybudowanego budynku szkoły niedzielnej. Przewodniczył mu metropolita Perejasławia-Chmielnickiego i Białej Cerkwi Epifaniusz, któremu współkoncelebrowali biskup wyszogrodzki Agapit, proboszcz świątyni, dziekan dekanatu brovarskiego, sekretarz zarządu eparchialnego protoprezbiter Mychajło Lesiuk, obwodowy dziekan protoprezbiter Wasyl Czuprowski oraz zaproszone duchowieństwo. Po zakończeniu Boskiej Liturgii metropolita Epifaniusz wygłosił kazanie, po czym pozdrowił wspólnotę Świętej Pokrowskiej z nadchodzącym świętem patronalnym i wyróżnił dobroczyńców, dzięki których staraniom wzniesiono budynek szkoły niedzielnej na terenie parafii Pokrowskiej. Wychowankowie szkoły niedzielnej, ubrani w stroje ukraińskie, powitali obecnych pieśniami. Protoprezbiter Mychajło Lesiuk krótko przypomniał parafianom historię powstania cerkwi Świętej Pokrowskiej. Cerkiew ma już swoją chwalebną, poruszającą kronikę. Zaczęła się ona 14 marca 2000 roku od zebrania obywateli miasta Brovary, którzy chcieli mieć cerkiew, gdzie modliliby się za Ukrainę. Dotąd w rejonie brovarskim nie było ani jednej cerkwi ukraińskiej. Wtedy też zawiązano wspólnotę religijną Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, parafię Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, oraz podjęto decyzję o rozpoczęciu budowy cerkwi. Wkrótce na działce w centrum miasta, przydzielonej przez radę miejską, postawiono krzyż, poświęcony przez Najświętszego Patriarchę Ukrainy-Rusi Filareta, a następnie kapliczkę. Budowa właściwej cerkwi postępowała powoli, dopóki na proboszcza parafii nie został mianowany protoprezbiter Mychajło Lesiuk, który dokończył budowę świątyni w stylu ukraińskiego baroku. Malowidła wykonali ikonopisarze lwowskiej szkoły mistrzów pod kierunkiem Ihora Leskowa. 7 stycznia 2008 roku, w święto Narodzenia Chrystusowego, odbyło się pierwsze nabożeństwo. A 12 października 2008 roku uroczystą służbę poświęcenia ołtarza i świątyni odprawili Najświętszy Patriarcha Filaret oraz jego Preświetność arcybiskup Dymitrij Perejasław-Chmiel Przy niedzielnej szkole ницький (Nyckyj) z udziałem wielu duchownych, w obecności licznej grupy szczęśliwych parafian. Tego samego roku odbyło się jeszcze jedno znamienne wydarzenie — na terenie Świątyni odsłonięto Memoriał ku czci ofiar Hołodomoru i represji politycznych — czarny krzyż i smutkującą kobietę z umierającym dzieckiem na rękach, wzniesiony za środki Mykoły Samijłowycza Zaliznego, byłego mieszkańca wsi Kniażyczi, który przez całe życie żył pod nazwiskiem Franka Stawickiego w odległej Australii. Kolejna poruszająca i tragiczna historia uczciwego Ukraińca i patrioty, który padł ofiarą komunistycznego terroru w Ukrainie. Cała jego rodzina przed wojną została represjonowana i wywieziona na Syberię, sam zaś przeszedł II wojnę światową jako szeregowy żołnierz, broniąc ziemi ojczystej, ale dostawszy się w okrążenie, nie odważył się wracać do Związku Radzieckiego. W ciężkiej pracy w Australii zbierał pieniądze na pomnik wszystkim niewinnie zamordowanym Ukraińcom… Marzenie Mykoły Zaliznego urzeczywistniło się dopiero po jego śmierci. Najwyraźniej taka była wola Boża… Dzięki proboszczowi Świątyni ojcu Mychajłu Lesiukowi, jego osobistym ludzkim przymiotom, cerkiew, którą początkowo brovarcy omijali jako „rozłamową”, dziś stała się niemal ich ulubioną. Przyszła tu mo- Występują dzieci z niedzielnej szkoły

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szumiały nad nimi, i grzmiał śpiew o Ukrainie”. Musimy pamiętać, że Stefanyk przez całe swoje życie nie uronił i nie napisał ani jednego fałszywego słowa w pseudopatriotycznym stylu. “Grzmiał śpiew o Ukrainie”, i to jest prawda, bo właśnie tak galicyjscy chłopcy wyobrażali sobie zwycięstwo nad moskiewską ordą, niewiele wiedząc o przyszłych dyplomatycznych tańcach Europy i Rosji wokół Galicji. Prawdą było i to, że “mamy trzymały serca w dłoniach i dmuchały na nie, żeby nie bolały”. W wielkim, jak na Stefanyka, opowiadaniu (pełne 7 stron) mamy organiczne połączenie motywów i obrazów, natchnionych tym, że każda wojna jest horrorem, i tym, że — mimo to — za jej nieludzkimi fabułami zapoczątkowuje się nowy los Ukraińców i Ukrainy. “Uciekało wszystko, co żyło. Dzieci niosły jeszcze mniejsze dzieci, matki niosły za nimi dobytek, jedni drugich strącali w przepaście, nocami ryczały krowy, beczały owce, konie rozbijały ludzi i samych siebie. Maria czuła, że została sama na świecie i że nigdy już nie wrócą do niej synowie, bo cały świat zwariował: ludzie i bydło. […] Kiedy wspomnienia z żalem, z rozpaczą tkały płachtę, żeby zasłonić przed jej oczami przepaść w życiu, na podwórze zajechali kozacy. […] Czego ci kozacy chcą, czego szukają? Jej stodoły puste, komora bez drzwi, chata — goła, a zamki od skrzyń rdzewieją pod nogami. Nie chciała na kozaków w chacie czekać, siedziała na przyzbie. Była wściekła, że nigdy nie pozwalali jej zostać w spokoju. — A, już idziecie, rabusie! — Nic, mamusiu, rabować nie będziemy, chcemy się ogrzać. My wasi ludzie. Stanęła przy progu, a oni posiadali koło stołu. — Tam, na półce, jest chleb. Stańcie na ławkę i sięgnijcie z półki bochen. Młodziutki kozak z chlebem ściągnął z półki i obraz Szewczenki, który był odwrócony twarzą do ściany. — Chleb bierz, a obraz oddaj, to moich synów. Tacy, jak wy, rzucili obraz do ziemi, i kazali mi deptać po nim. Ja schowałam w zanadrze, a oni krawali ciało batami, że i nie pamiętam, kiedy poszli z chaty. — Mamusiu, ja przecież za święto Szewczenki siedziałem w więzieniu. Chyba nie dacie nam obrazu, żebyśmy go przywiedli do czci? — Wy, widocznie, ci, co moi synowie was kochali… ukraińcy… Zaczęli śpiewać. […] Maria słyszy, jak synowie trzymają się małymi rączkami za jej rękaw. Błyszczą rzeki po całej ziemi i spadają z gromem w morze, a naród zrywa się na nogi. Na przedzie jej synowie, i ona z nimi idzie na tę Ukrainę, bo ona płacze i lamentuje za swoimi dziećmi; chce, żeby byli wszyscy razem”. “Maria” napisana w 1916 roku; weszła do piątego zbioru W. Stefanyka “Ziemia. Szkice i opowiadania” (Lwów, 1926). 3. Już teraz po upadku Lwowa rozeszła się po Kijowie wieść, że przywieziono z Galicji nie to do więzienia, nie to do policyjnego “posterunku” kilku unickich księży, i mają ich wysłać gdzieś na wschód. Wkrótce udało się znaleźć dostęp do nich i zorganizować pomoc, początkowo prywatną, a dalej już szeroko urządzoną, która obróciła się w wielką, na ówczesną skalę, akcję. Kiedy doszły prawdziwe wiadomości o całkowitym pogromie ukraińskiego życia w Galicji, kijowskie więzienia przepełniły się wywiezionymi galicjanami. Wśród nich byli profesorowie uniwersytetu, poważni starzy księży, inteligenci wszystkich profesji, kobiety, dzieci, chłopi, górscy huculi; wszystko to wychwycone z chaty znienacka, bez pieniędzy, często gęsto półodziane, zastraszone na śmierć. Dowiedziawszy się, że ich wiozą do tomskiej, irkuckiej, archangielskiej i astrachańskiej guberni bez środków, nie wiadomo na jaki los i na jaki czas, kijowscy ukraińcy zrozumieli ostatecznie, co to jest “wyzwoleńcza” wojna. Kogo i za jakie winy wysyłali do Rosji? Nie istniała żadna zasada, żaden kryterium, żadna system, oprócz jednego: jeśli człowiek znany jako “mazepiniec”, to łap i wysyłaj — czy głowę miejscowej “Proświty”, czy nauczyciela, czy dyrektora ukraińskiej księgarni. A oto jeszcze przykład: głuchoniemy dziad. Na piersiach szkolna tabliczka, na niej on pisze kredą bazgroły. Kiedy mimiką zapytacie, kto on, to pisze “ukrainiec”. Biedaczysko nie rozumie, że to fatalne słowo go gubi, że za niego on idzie na Sybir. Był członkiem “Siczy”, szczycił się tym, a kiedy jego za czyjąś namową schwytano, dziad nie rozumiejąc, że to pytają wrogowie, z dumą atestował się ukraińcem. W jego oczach świeciło zdziwienie i przerażenie, ale tak i nie zdołali mu wytłumaczyć, za co cierpi męki. Jak ustosunkować się do tego wszystkiego, nie reagować? Zamilkły głosy, które można było usłyszeć przy samym początku wojny: powiedzmy, dobrze, kiedy Galicję przyłączą, przynajmniej będziemy razem nieszczęście odbywać, a za to Galicja podkrzepi nas swoją narodowo wychowaną inteligencją, kadrami świadomego ukraiństwa. To, co się stało, było o wiele gorsze od złego. Pierwsza światowa wojna zachwiała światową polityczną system. Rozpadła się Austro-Węgierska imperia; na jej odłamkach powstały niezależne Czechosłowacja, Węgry, Austria, a południowosłowiańskie narody weszły do Jugosławii. Przestały istnieć Niemiecka i Osmańska imperie, kolonie których zajęły Wielka Brytania i Francja. Stała się niezależną Polska; z pomocą Ententy przychwyciła kawał ukraińskich, białoruskich oraz litewskich ziem, przekształcając się w mini-imperię w centrum Europy. Od Rosyjskiej imperii odeszły i zdobyły możliwości dla demokratycznego państwowotwórstwa Finlandia, Estonia, Łotwa oraz Litwa. Poszarpana, rozebrana przez sąsiadów Ukraina wolą Ententy i bolszewików była pozbawiona państwowości ponad 70 lat, utraciła trzecią część etnicznej terytorium, miliony najlepszych synów i córek w katowniach i obozach koncentracyjnych, w sztucznych głodomorach i narzuconych jej wojnach. Druga, jak i pierwsza, światowa wojna postawiła ukraińców przed fatalnym wyborem: “z kim?” i “przeciw komu?” Właśnie Galicja oraz zmuszali na jej terenach ideolodzy narodowego ruchu i wojacy UPA, mimo taktycznych pomyłek, byli tymi, kto znał jedyny wybór — za Ukrainę. Dzisiaj i moskiewscy czarnosetnicy, i ich hałaśliwi dublerzy w ukraińskim politykumi rozumieją, że nie będzie im radości, póki Galicja oddycha rdzennym ukraiństwem. Sława bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Rozryta mogiła

Wiosną 1914 roku Ukrainę (czy raczej ukraińskość) wstrząsnęły obchody setnej rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. O tym, świętując wkrótce dwusetną rocznicę, wiele napiszemy i wiele przeczytamy. Obecnie, gdy Ukraina ma zamiar zrobić pół kroku w kierunku Europy i odczuła szalony opór północno-wschodniej sąsiadki, wspomnijmy, że na jesień tego samego 1914 roku przypadła galicyjska ruina. Dzielna moskiewska horda z Niemcami tylko walczyła, natomiast galicyjskich Ukraińców niszczyła. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. W opowiadaniu Wasyla Stefanyka „Maria” pół strony wystarczyło mistrzowi, aby oba wydarzenia połączyć w tragiczny kontekst. Cytuję (ze skrótami): „To właśnie przed samą wojną sypaliśmy mogiłę Szewczence. Kłopot taki był, praca w polu, a zmówiliśmy się i sypaliśmy nocami: jedni końmi, drudzy taczkami, a inni tylko łopatami. Taką mogiłę usypaliśmy, jak dzwonnica. I Maria z trzema synami pomagała. Jak my mogiłę dosypaliśmy, to świtało, rosa nas przykryła i my posiedzieli. A starszy syn Marii wylazł na sam wierzchołek i tak ładnie mówił do nas, że z tej naszej mogiły będziemy patrzeć na wielką mogiłę na Ukrainie, żebyśmy byli wszyscy jednej myśli. Patrzył tak dziwnie, jakby naprawdę na gwiazdach widział Ukrainę. — To co z tego, że sypaliśmy? Tylko biedy wsi narobili. Moskale przyszli i mogiłę rozkopali, pieniędzy szukali czy czego, i za tę mogiłę mój Mychajło przepadł. — A choćby na wieki przepadł wasz Mychajło, to ludzie nigdy go nie zapomną. Nie bał się Moskali, a powiedział prawdę: „Wy, — mówi, — całą Ukrainę przekopaliście, jak świnie, to jeszcze do nas przyszliście ryć?” My im tę mogiłę nie zaraz zapomnimy”. W 1914 roku (jak i w 1939) „wyzwoliciele” okupowali Galicję w pierwszym jesiennym miesiącu. O tym, co w tym czasie działo się po tej stronie linii ognia, pisze między innymi Dmytro Doroszenko („Moje wspomnienia o niedawnej przeszłości”, Monachium, 1969, 542 s.). 1. Po rozpoczęciu wojny większość ukraińskich wydawnictw została zakazana, jednego z redaktorów miesięcznika „Ukraińska Chata” zesłano na Sybir. Nie pomogła też lojalna deklaracja „Rady” ani to, że austriacka prokuratura we Lwowie skonfiskowała lipcowy numer „Literacko-Naukowego Biuletynu” za artykuł prof. Hruszewskiego „Sarajewska tragedia”: potępiał on politykę arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, która groziła krwawym konfliktem międzynarodowym. W Rosji ukraińskość od razu została zaliczona do sił wrogich w nadchodzącej wojnie i spadły na nią represje. Petlura redagował wtedy w Moskwie miesięcznik „Ukrainskaja Żyzń”, który wychodził od 1912 roku i był, można powiedzieć, oficjałem zorganizowanej ukraińskości w Rosji oraz jej trybuną przed rosyjskim społeczeństwem. Miesięcznik zgromadził wokół siebie najlepsze nasze siły literackie po obu stronach austro-rosyjskiej granicy. Środki na jego wydawanie dawały ukraińskie społeczności Kijowa, Petersburga i Moskwy. Wśród narodowości, których przedstawiciele po rozpoczęciu wojny zadeklarowali swoją lojalność z trybuny Dumy Państwowej, nie znaleźli się Ukraińcy; niech taka deklaracja pojawi się od „Ukrainskoj Żyzni”, zdecydował Petlura. Autorem deklaracji został on sam. Mówiono w niej, że dla Ukraińców istnieje tylko jeden wybór między Rosją a Austrią — na korzyść Rosji, i że Ukraińcy powinni uczciwie i sumiennie wypełnić swój obowiązek wobec państwa. Mówiono o nieszczerej polityce Austrii wobec swoich Ukraińców, o tych rozczarowaniach, których doznają nasi galicyjscy rodacy; zaznaczano, że w Rosji oficjalne koła z nieufnością i niechęcią odnoszą się do ukraińskich żądań, ale ta wojna (gdzie Ukraińcy będą przelewać krew za wspólną ojczyznę, wojna, która ma być prowadzona przede wszystkim na ukraińskiej ziemi), powinna rozwiać nieufność i dać Ukraińcom wszystko, na co zasługują i do czego mają prawo. Nie lubię Petlury (i nie będąc historykiem, mam prawo o tym powiedzieć. — W. W.). Wśród kijowskich Ukraińców nastrój był przygnębiony. Wszyscy czekali nieszczęścia od tej wojny. Rozpacz i desperacja ogarniały ludzi, gdy myślano, że kajdany na ukraińskie życie kute są ukraińskimi rękami; zewsząd nadchodziły wieści, że mobilizacja na Ukrainie przeszła pomyślnie i z wielkim „uniesieniem”. Tymczasem rosyjskie wojsko posuwało się w głąb Galicji i wkrótce stamtąd zaczęły dochodzić wieści o prześladowaniach ukraińskości i niszczeniu oznak ukraińskiego życia narodowego. Manifest wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza do „karpacko-ruskiego narodu” nie wróżył niczego dobrego. Jeszcze bardziej niepokoiła działalność „Wyzwoleńczego komitetu karpacko-ruskiego”, który powstał w Kijowie. Ten komitet tworzyli przywódcy moskalofilów, którzy zdołali uciec z Galicji przed samym początkiem wojny. Obywatelskie życie ukraińskie w Rosji zamarło. Gdy redakcja „Rady” zwróciła się do władz wojskowych, aby wznowić wydawanie gazety, generał odpowiedział: „Niech lepiej nie proszą!”. Ośrodki „Proświty”, które gdzieniegdzie zachowały się jeszcze od stołypinowskiego pogromu w 1910 roku, zostały zlikwidowane. Że jedną z przyczyn wojny dla Rosji była chęć zajęcia Galicji i zniszczenia tam ruchu ukraińskiego, pokazały słowa ministra spraw zagranicznych Sazonowa. Gdy pojawiła się u niego delegacja petersburskich Ukraińców z prośbą o wstawiennictwo za ruchem ukraińskim, ten „liberalny” minister odpowiedział: „Teraz właśnie nadarzył się dogodny moment, aby skończyć z waszą ukraińskością!”. Odpowiedź nie wymagała komentarzy. Dla tych kół rosyjskiego społeczeństwa, które myślały o budowaniu przyszłości swojego państwa na niwelacji wszystkich jego narodowości, pozostawała jeszcze tylko Galicja, „Piemont” ukraińskości, gniazdo „mazepinizmu”. Zaraz po wkroczeniu rosyjskiego wojska do Lwowa zamknięto wszystkie periodyczne wydawnictwa ukraińskie, wszystkie towarzystwa kulturalno-oświatowe, księgarnie, zabroniono sprzedawać lub trzymać w bibliotekach książki w „małoruskim narzeczu”, zabroniono używać tego „narzecza” we wszystkich towarzystwach, organizacjach, w sądzie, administracji; zaczęły się aresztowania. Galicja do Rosji nie należała, wszyscy jej mieszkańcy byli dla rosyjskiej władzy „poddanymi wrogiego państwa”, w stosunku do których miały obowiązywać międzynarodowe zasady. Rosyjska władza potraktowała Galicję, przede wszystkim jej ukraińską ludność, jak kraj, który rzekomo powstał przeciwko swojej metropolii i teraz trzeba go karać. Na podstawie tego, że jest to „odwiecznie ruski kraj” i „prawowite dziedzictwo rosyjskiego panującego domu”, wszystko, co przejawiało miejscowe, samodzielne życie, zostało ogłoszone „mazepinizmem” i niszczone z zadziwiającym zapałem i okrucieństwem. Ta bezsensowna polityka (potępiona przez P. Milukowa nawet z trybuny dumskiej jako „europejski skandal”) miała fatalne skutki, bo uzbroiła przeciwko Rosji całą ukraińską ludność Galicji. Na początku witała ona rosyjską armię wcale nie wrogo i mogła rzeczywiście potraktować ją jak wyzwolicielkę od polskiego i austriackiego panowania, gdyby takie „wyzwolenie” nie stało się odrażającą przemocą wobec sumienia i przekonań ludzi. 2. Powróćmy do „Marii”, opowiadania W. Stefanyka, którego geniusz literacki, pozwalający szukać analogii, powiedzmy, u Joyce’a, Płatonowa (czy nawet w Księdze Koheleta), pozostaje niepowtarzalny. „Daleko pod górami ryczały armaty, a czarny dym rozciągał się wężem po błękitnym niebie i szukał szczeliny błękitu. A może tam i jej synowie, może już otulili się w biały poranek śniegu i krew płynie z nich i maluje czerwone kwiaty. Rodziła ich silnych i zdrowych; po każdym dziecku była coraz piękniejsza i weselsza; a mleka to miała tyle, że mogła dzieci nie pielęgnować, a kąpać. I męża miała silnego i miłego, i majątek. To jak bywało, żną całą noc, jak sierpami dzwonią do snu dzieciom, które za nimi pokryte spały, to czego jej wtedy było trzeba albo czego się bać? Chyba żeby gwiazda nie spadła dzieciom na głowę; ale Maria była tak żwawa, że i gwiazdę złapałaby na czubek sierpa. […] Dzieci rosły wszystkie, żadne nie chorowało. Poszły do szkoły. Chodziła za nimi po wszystkich miastach, nosiła na plecach kołacze i białe koszule, nogi nigdy jej nie bolały. A jak we Lwowie zamknęli ich do aresztu za bunt, to poszła na kolej, a kolej tak leciała do synów, jakby tam w maszynie płonęło jej serce. Między tymi paniami-matkami poczuła się równą ze wszystkimi i cieszyła się, że synowie postawili ją w jednym rzędzie z nimi. […] A jak nastała wojna, to obaj starsi zaraz zaczęli się zbierać, a i najmniejszy nie chciał zostać. Szykowała ich całą noc w drogę. Usiadła przy nich w głowach, patrzyła na nich cicho od zorzy do wschodu słońca i w tym czasie posiwiała. Rano mąż, jak zobaczył, to powiedział: „Twoja głowa ich nauczyła, niechże teraz i siwieje”. Potem odprowadziła ich do miasta. W mieście zeszło się ich mnóstwo, paniczów i prostych chłopców. Chorągwie i sztanda

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W żywym języku swojego kraju

Myrosław Doczyniec: „Jesteśmy złotymi ziarenkami piasku rzeki czasu” Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), Warszawa—Nowy Rozdół Być może dla Ukrainy Żydaczów to po prostu jedno z prowincjonalnych miasteczek. Ale w rzeczywistości jest czymś więcej… Oprócz tego, że Żydaczów jest jednym z najstarszych miast Podkarpacia, liczy ponad 30 zabytków historii i kultury. Ale o tym trzeba mówić osobno. Jest jednak w tej „prowincji” placówka, która nie jest mniej ważna dzisiaj — Centralna Biblioteka Żydaczowskiego Rejonowego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego. Wystarczy wejść w jej „progi”, a ze ścian „tchną” na ciebie wypowiedzi znanych i nieznanych autorów, ich fotografie, a wszystkie książki na regałach są tematycznie pogrupowane, tak że każdy czytelnik znajdzie to, czego pragnie… Biblioteka miejska to nie tylko księgozbiór. Odbywają się tu prezentacje, czytania literackie, spotkania literackie, działa kółko literackie „Melodia słowa”. Już tylko kilka imprez masowych „mówi” samo za siebie: „Życie w tempie przyspieszeń” (spotkanie z M. Słaboszpyckim), „Język — dusza narodu”, „I od początku było słowo”, „Nasz gość — Andrij Kurkow”, „Sławne kobiety Ukrainy”, „Konferencja czytelnicza poświęcona książce Marii Matios „Słodka Darusia” oraz wiele innych. A niedawno do „Literackiego salonu” znów przybyli szanowani goście: Myrosław Doczyniec i Jurij Nykołyszyn. Korzystając z zaproszenia, na takie wydarzenie zeszli się i zjechali miłośnicy słowa. Z niecierpliwością czekając na przybycie literatów, oglądaliśmy wnętrze bibliotecznego salonu, gdzie wszystko wykonano z miłością i smakiem — jednym słowem, do serca. Na spotkanie przygotowano stoisko „Książka ma dawać wiedzę, światło i zadowolenie” z utworami zaproszonych autorów, tak że można było zapoznać się ze wszystkimi książkami — przeczytanymi i nieprzeczytanymi. Myrosław Doczyniec to ukraiński pisarz i dziennikarz, członek Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich. Resztę o nim „powiedzą” jego książki, jego utwory, jego „dzieci” (według słów M. Doczyńca). Na liście napisanych książek: „Oskal sobaky”, „Rosa na fihowych lystkach”, „Hra w lalky. Żinochi istoriji”, „Ruky i dusza ta inszi newyhadani żinochi istoriji”, „Mnohiji lita. Blahiji lita”, „Wicznyk. Spowid na perewali duchu” oraz niedawne „Krynyczar” i „Horjanyn. Wody Hospodnich rusel”. Zapisałam rozmowę pisarza — myślę, że będzie ciekawie jej „posłuchać”: „Immunitet na pisanie — to nie moje. To zapewne dar, polecenie Boga — odtwarzać w pisaniu to, co powinienem przekazać ludziom. Dar pisania można porównać do gry na skrzypcach, gdzie muzyk filigranowo wypracowuje swój kunszt. Wszystko to wielkie mistyczne rzeczy, które zostały nam podarowane i które trudno wyjaśnić. Wydaje mi się: w swoich książkach powiedziałem wszystko, co mogłem, więc mówić jeszcze coś — nie ma potrzeby. Co więc jeszcze chcecie usłyszeć ode mnie?..” Ale słuchacze, wstrzymując oddech, wpatrując się w „żywego” Doczyńca, dali do zrozumienia, że chcą słuchać go jeszcze i jeszcze… „Chyba że chcecie usłyszeć, co jest napisane w książkach „między wierszami”?.. A tego nikt nie może wyjaśnić. I skąd bierze się iskra, która „odczytuje się” poza tekstem — zapewne też od wyższej siły. I każdy, czytając utwór, na swój sposób czyta ten tekst „poza tekstem”. Najważniejsze w literaturze — żeby słowa budziły zaufanie. Najlepsza książka to taka, gdzie jest najmniej słów, ale gdzie jest siła, jak magia, która przyciąga czytelnika. Od autora zależy, jak wykorzysta swój kunszt, na czym położy nacisk, jak postawi ideę w fabule książki, jaką energią ją natchnie. Chwycić moment prawdy — oto co najważniejsze. Uwierzcie, tylko dobra książka daje nam wewnętrzną wolność ducha. Wychowałem się na Zakarpaciu. Ten kraj jest cudowny i niezwykły. Ukraina zaś jest bardzo różna. Różna i skomplikowana, dlatego nie można jej zjednoczyć. Od wczesnego dzieciństwa wpływało na mnie słowo. I wychowywały — też książki. W moim kraju zachowała się archaiczność języka, dlatego „przypisują” mi, że piszę dialektem. Ale co to jest „dialekt”? Nie ma takiego pojęcia — jest po prostu żywy język, w którym piszę. Żywym językiem swojego kraju. Język ukraiński ma uzdrawiające skarby — i tym jest bogaty i niepowtarzalny. I gdyby nasi prezydenci wykorzystywali to bogactwo — nie byłaby Ukraina „rozdarta”, „rozczochrana”. Ale to opłaca się teraz wszystkim — nie tylko Moskwie, ale i Ameryce, Europie. W takim stanie — niepewności ducha — im łatwiej kierować nami. Ale my jeszcze nie powiedzieliśmy „swojego” słowa. My jeszcze będziemy karmić planetę, bo Ukraina ma niewiarygodne rezerwy. Bo Ukraińcy to rolnicy… Pytają mnie, dlaczego czytają się moje książki? Bez reklamy, bez różnych akcji. A czy podstawowe rzeczy dla człowieka trzeba reklamować? Na przykład chleb, wodę?.. Tak samo jest z książką — to to źródło, które żywi swoją uzdrawiającą siłą. Chleb ducha. Książka wychowuje patriotyzm w duszy człowieka, i ile ona go ma, ile ma go rodzina — tyle ma go też Ukraina. Słowo „patriotyzm” z greckiego tłumaczy się jako „ojciec i Bóg”. Zatem od tego, ile w nas jest Boga, zależy nasz patriotyzm. I żadne hasła, reklamy nie pomogą. Jurij Nykołyszyn: „Powiedzcie swoje „dziękuję”! O czym są moje książki? Dwoma-trzema zdaniami nie da się powiedzieć — one rodzą się jak dziecko. Podstawą jest służenie duchowi, potrzeba służenia wspólnocie. Nie interesuje mnie historia ogólna, interesuje mnie historia duszy (bardzo ciekawie powiedziane. — M. O.), duszy szlachetnej, pracowitej. Najbardziej poruszają mnie skarby ducha. Z czym przyjdę i co pozostawię ludzkości — to moje główne zadanie. Jeden czytelnik powiedział mi: „Pańskie książki uczą, jak nie być głupim i biednym…” Oto zebraliście się tutaj — a więc jest potrzeba słowa. A więc żyjemy. Książka jednoczy ludzi. A jeszcze interesują mnie ludzie charyzmatyczni. Pozytywni i negatywni. Jak, będąc zwykłymi ludźmi, wznoszą się i stają się wybitnymi, znanymi. Pisząc o nich, czytam wiele informacji, literatury… I piszę przede wszystkim dla siebie. Wszak ptaszek, który śpiewa — robi to przede wszystkim dla siebie. A pisać dla kogoś — to już jakaś zależność…” Swoją drogą, Myrosław Docyneć jest laureatem wyróżnienia „Złoci pisarze Ukrainy”, a sam, jak wyznał na spotkaniu, nie uważa się za pisarza(?)… Drugim gościem biblioteki w Żydaczowie był Jurij Nykołyszyn — wydawca i pisarz. Założył w 2003 roku wydawnictwo „Apriori”, które stało się jednym z najpotężniejszych na Ukrainie. Światło dzienne ujrzał szereg książek, albumów fotograficznych, broszur o Lwowie, Galicji, Karpatach, które napisał dyrektor „Apriori” J. Nykołyszyn oraz inni autorzy. Oto tylko część: „Lwów. Symfonia miasta”, „Legendy starego Lwowa”, „Fenomen Lwowa”, „Solomija Kruszelnyćka. Miasta i sława”, „Historia narodu ukraińskiego”, „Wieczna magia Karpat”… „Książkowa tołoka—2013” w rejonowym Mikołajowie w obwodzie lwowskim otworzyła nową stronę biografii Jurija Nykołyszyna — stronę pisarza-początkującego. Jego „dzieckiem” jest książka o niezwykłym tytule — „Bota Fiks”. I autora podczas spotkania od razu zapytano o tytuł. „Bota Fiks” — to mój neologizm. To przeciwwaga dla naukowców, którzy zbudowali zderzacz, poszukujący materialnej Bożej cząstki. A ja w swojej książce chcę pokazać, że każda ludzka dusza — to zderzacz, który ujawnia duchową Bożą cząstkę w nas”, — powiedział autor. To dojrzała, wycierpiana książka. Na tyle jasna, że ładuje pozytywem. Głównym celem w niej jest pokazanie wielkości człowieka. Podkreślić znaczenie tej książki można słowami M. Docyncia: „Ja dokładnie nie wiem, co to jest: spowiedź syna wieku, listy moralne nowożytnego Lucyliusza do samego siebie, refleksje wyrafinowanej i pracowitej duszy, ściąganie ducha w środowisku „zaduchu ducha”… A muzyk i pisarz Ilko Łemko wypowiedział się tak: „…taka głębia! To ten rzadki przypadek, kiedy ludzkie żywe obcowanie przegrało z czytaniem. Ta książka — to zjawisko nietypowe dla literatury ukraińskiej”. Bardzo ładnie powiedział sam J. Nykołyszyn: „Oczekuję, że każdy, kto weźmie do ręki książkę, otrzyma duchową siłę po to, by nie opaść z sił, a iść naprzód, osiągać coś nowego i tworzyć piękne…”. Myślę, że każdy, kto przeczytał lub jeszcze przeczyta tę książkę — powie swoje „Dziękuję”. Dwie osobowości, dwóch literatów jednym głosem twierdziło: nie ma złego życia — jest nieumiejętność życia. A między opowieściami pisarzy, jak między wierszami, brzmiały mistrzowskie występy zespołu muzyki ludowej Żydaczowskiej dziecięcej szkoły muzycznej (kierownik Myron Żowtyj), zespołu wokalnego Szkoły Ogólnokształcącej w Hnidyczowie „Słowiki” (kierownik Mychajło Kuzyszyn) oraz czytanie fragmentu utworu M. Docyncia przez Ihora Łalaka. Spotkanie autorskie zakończyło się „kilkoma słowami” Luby Chomczak, nabyciem książek drogich gości oraz kolejką po autografy. Jurij Nykołyszyn i Myrosław Docyneć mieli wystarczająco cierpliwości dla wszystkich chętnych, co potwierdza: tacy ludzie tworzą dla nas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Autentyczny „Kobziarz”, wyszyty czerwonymi i czarnymi nićmi

173 lata po pierwszym wydaniu „Kobziarza” Tarasa Szewczenki ukazały się setki wznowień tej unikalnej książki. Jednak jeszcze nigdy „Kobziarz” nie ukazał się w wersji wyszywanej. Autorkami arcydzieła są mistrzynie Ołena Medwediewa i Anna Tymoszok. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Pomysł stworzenia nowego, oryginalnego wariantu „Kobziarza” zrodził się u równianek rok temu. Postanowiły każdą stronę „Kobziarza” wyszyć kolorowymi nićmi, a także dodać do oryginału najpopularniejsze obrazy Tarasa Szewczenki — również wyszyte. Podstawą stron jest dziki len, na którym dobrze widać każdą wyszytą literę. Wśród obrazów Tarasa Szewczenki znajduje się ilustracja „Uwolnienie apostoła Piotra z więzienia”, której biblijny motyw współbrzmi z najważniejszym wydarzeniem w życiu Poety — uwolnieniem z poddaństwa w 1838 roku. Rówieńskie mistrzynie nie pominęły Szewczenkowej „Topoli”, która stała się ilustracją do poematu pod tym samym tytułem, dedykowanego Parasce Petrowskiej. Wyszyły także akwarelę „Cyganka-wróżbitka” — szczególną w artystycznym losie Tarasa Szewczenki, za którą w 1841 roku otrzymał srebrny medal od Akademii Sztuk Pięknych. — Nie wiem, jak czytelnicy odbiorą naszą książkę — mówi Ołena Medwediewa — ale chciałabym, aby wyszywany „Kobziarz” przypadł do serca. A póki co, wędruje on od wsi do wsi, od rejonu do rejonu, od obwodu do obwodu. Im więcej ludzi się z nim zapozna, tym bliższy ludzkiej duszy stanie się Kobziarz i jego duchowe wskazania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Dzielnie niesie krzyż prawdy

Ślad Tarasa na ziemi mikołajowskiej Tę siłę, która wskrzesza ludzką istotę w złej godzinie, w czasach niewiarygodnych prób i ucisku narodowego, odkrył przed nami niezłomny Ukrainiec bogatej, dobrej myśli — najstateczniejszy przedstawiciel prawdziwie ukraińskiego piśmiennictwa najwyższej literackiej próby Mychajło Hryhorowycz Iwanczenko, któremu 18 listopada kończy się 90 lat. „Ja rodem z chaty pełnej tataraku”, — twierdzi autor tomiku poetyckiego „Piołunowy kwiat” oraz książek popularnonaukowych „Cudowny świat pradawnych Słowian” (RP, Kijów, 1991), „Tajemnica naszej pradawności” (Kijów, Mołod, 2000). Jego światopogląd kształtował się, hartował w hitlerowskich i stalinowskich obozach, nie złamał się pod nieustannym nadzorem KGB. Szczere, ważne słowo niepokonanego Ukraińca wybrzmiało w jego powieści „Duma o Wolnych Kozakach” (Kijów, Wydawnictwo Ołeny Telihy, 2006), książkach „Nowele niewoli”, „Ostarbajterski wir” (Drohobycz, „Widrodżennia” 2008, 2009), „Trąba i miecz” w tym samym wydawnictwie w 2012 roku. „Karmazynowe żurawie” czekają na wydanie. Fenomen twórczości Mychajła Iwanczenki polega na tym, że przygnieciony przez reżim przez całe życie, pisarz zdołał u schyłku lat tak potężnie, artystycznie i naukowo zaświadczyć o sile i wadach swojego narodu w wirze wydarzeń historycznych. A co najważniejsze, zdołał artystycznym słowem odważnie wykuć fundament ukraińskiej idei narodowej takim materiałem historycznym, którego bali się carowie, wodzowie, sekretarze generalni. Mychajło Iwanczenko przytacza wersy pięknej poezji swojego pobratymca-nacjonalisty z okresu ostarbajterskiego Herasia Sokołenki (Szmyhelśkiego). Ten apoteoza ludzkich uczuć w ukraińskiej liryce przepadłaby w otchłani wojny, gdyby nie międzyetniczne braterstwo ukraińskich nacjonalistów. Sierżanta Armii Czerwonej Mychajła Iwanczenkę aresztowano w 1947 roku i za antykomunistyczne wiersze skazano wyrokiem trybunału wojskowego na 10 lat w strefach podbiegunowych. Piętno „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty” przyczepiano wszystkim, którzy występowali przeciwko niszczeniu narodu ukraińskiego. Pisarz Mychajło Iwanczenko i dziś, przezwyciężając nieprzezwyciężoną własną niemoc, troszczy się o zdrowie narodu, wskazując na duchowe źródła ocalenia. Autor nie męczy czytelnika ludzkimi cierpieniami, a daje możliwość uświadomienia sobie ich przyczyny, aby uchronić przed nimi życie naszych potomków. Wielu uczestników wydarzeń z „Dumy o Wolnych Kozakach” my, współmieszkańcy pisarza, znaliśmy, widzieliśmy, pamiętamy. Innych — z opowieści. Ulubionym bohaterem naszego kraju był i pozostaje Semen Hryzło — koszowy ataman Zwinogródzkiego kosza Wolnego Kozactwa (1917—1922). Pamiętamy jego pieśń: „Ponad młynem księżyc płynie, niby stróż doli: to przysiądzie i posłucha na młyńskim kole…” Odważny ataman wykonywał tę pieśń w 1912 roku jako solista amatorskiej grupy „Proświty” po zesłaniu za udział w powstaniu na pancerniku „Potiomkin” w 1905 roku. Jesteśmy pewni, że wdzięczni potomkowie będą czytać utwory Mychajła Iwanczenki, będą dumni z imienia sławnego pisarza. Przecież w niewiarygodnie ciężkich warunkach w pojedynku z niemocą dzielnie niesie na sobie krzyż prawdy wielki Ukrainiec hartu Kobziarza. Dlatego na demokratycznych skrzydłach Europy stanie się znana cierniowa i niezłomna droga niezmiennego strażnika na posterunku obrońcy wolnej woli narodu ukraińskiego, pisarza Mychajła Iwanczenki. Jego wysługa lat na tym posterunku z zaliczeniem „reżimów stref podbiegunowych” (rok za dwa!) wynosi 82 lata. Do Księgi rekordów Guinnessa może zostać wpisany naród ukraiński, który „zapewnił” warunki życia swojemu obrońcy. Do ziemi Ci się kłaniamy, nasz Orle sizoskrzydły, od współmieszkańców i ziomków. Wołodymyr KLIŚCZ, Orysia RUSALIWSKA, Ołeksyj KOTENKO, Hałyna MOROZ, Natalija HUMENIUK, Czerkaszczyzna Wira MARUSZCZAK Na zwinogródczyźnie szewczenkowskiej we wsi Husakowe pracuje legendarny kaznodzieja ideologii cywilizowanego ukraińskiego nacjonalizmu, pisarz hartu Kobziarza Mychajło Hryhorowycz Iwanczenko. W jego twórczości owoce z drzewa życia Ukrainy podane są w czystej, życiodajnej jakości, aby uzdrowiła się ukraińska codzienność. Olha JURCZYSHYNA, krajoznawca, główny bibliotekarz biblioteki naukowej Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. M. I. Pyrohowa; Ołeksyj BORŻKOWSKYJ, podpułkownik służby medycznej, prawnuk bratanka S. Rudanśkiego, laureat „Wszechukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. Stepana Rudanśkiego” W 2014 roku będziemy świętować dwie sławne daty: 200-lecie Wielkiego Kobziarza, geniusza narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenki, oraz 180 lat od dnia urodzin lekarza-poety Stepana Rudanśkiego. Swego czasu ukraiński poeta-klasyk, lekarz miejski Jałty Stepan Rudanśkyj zbierał środki na uporządkowanie grobu Tarasa Szewczenki, który znajduje się na Górze Czerniecza w Kaniowie. Krewny i przyjaciel Kobziarza Warfołomij Szewczenko rozesłał 1000 zdjęć grobu poety jego wielbicielom. Otrzymał fotografie także Stepan Rudanśkyj. W liście do swojego przyjaciela — malarza W. W. Kowalowa w kwietniu 1869 r. pisał: „Portrety grobu zmarłego Tarasa otrzymałem i ja od brata zmarłego — Warfołomija; w sumie otrzymałem 25 sztuk, sprzedaję po dwa karbowańce (Warfołomij wyznaczył po karbowańcu, a ja sprzedaję po dwa), i kiedy wszystkie sprzedam, poślę mu pieniądze. Warfołomij pisał do mnie, że pieniądze za portrety pójdą tylko na to, żeby poprawić krzyż na grobie Tarasa, a może pójdą i na co innego. Niech im Bóg we wszystkim dobrze pomaga”. Zgodnie z dekretami Prezydenta Ukrainy realizowany jest kompleks działań mających na celu godne uczczenie 200-lecia jubileuszu Kobziarza (odrestaurowano i otwarto muzeum w Kaniowie, przygotowywane są nowe ekspozycje w innych muzeach, zaplanowano wydanie pełnego zbioru dzieł artysty oraz sześciotomowej Encyklopedii Szewczenkowskiej, od 2008 r. corocznie realizowana jest emisja znaczków i kopert ze specjalnym datownikiem jubileuszowym i in.). Starszy pracownik naukowy Mikołajowskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Iryna Iwaniwna Ołeksandrenko opowiedziała, że długo pobyt Szewczenki na Mikołajowszczyźnie nie był udowodniony, ponieważ ani w dziennikach, ani w listach nie było o tym zapisów. Ale jeszcze jako 13-latek wędrował on z ojcem szlakiem czumackim przez Mikołajowszczyznę, więc poszukiwania wzmianek trwały. Z czasem krzyworoski dziennikarz Serhij Czanin, który przyjeżdżał do Mikołajowskiego Muzeum Krajoznawczego, opowiedział, że w pociągu poznał człowieka o nazwisku Kozłow, który opowiedział mu o związku Szewczenki z kuzynostwem. Rozpoczęły się poszukiwania dziennikarskie. W archiwum czerkaskim odnalazł dokumenty o przesiedleniu chłopów-pańszczyźnianych pana Engelhardta z majątku kijowskiego do chersońskiego. Dowiedział się, że stryjeczny wuj Tarasa — Omelan Iwanowycz Szewczenko w latach 20. osiedlił się we wsi Ulaniwka w rejonie nowobuskim. Przeprowadził się razem z rodziną. Miał syna i trzy córki — Feklę, Jefrosynię i Pałahiję. Serhij Czanin spotkał się z potomkiem tej rodziny — prawnukiem Jefrosynii. W gazecie wydrukowano ogłoszenie o poszukiwaniach potomków Tarasa Hryhorowycza, na które odpowiedziała Ołeksandra Stepaniwna Kornijenko, z domu Szewczenko, wnuczka rodzonego wuja Tarasa Hryhorowycza. Te opowieści stały się podstawą książki S. Czanina „Wielki ród wielkiego człowieka”. W 1846 roku, jak opowiedział wnuk Iwan Mefodijowycz Szyjanowski, Szewczenko przyjeżdżał do swojej kuzynki Jefrosynii Omelaniwny Szewczenko, która była gospodynią w osadzie Baratiwka w pałacu Serhija Mykołajowycza Herbla. Zaczęła ona pracować u tych państwa jeszcze jako mała dziewczynka, wynajęto dla niej Francuza, który nauczył ją czytać i pisać. Olha Herbel wydała Jefrosynię za mąż za lokaja generała Herbla — Ołeksija Kozłowa. Szewczenko był na weselu. W prezencie dla swojej siostry przywiózł rzadkie wówczas dwa parasole francuskiej firmy, które bardzo spodobały się młodej parze. Po weselu Taras pojechał do sąsiedniej wsi, gdzie spotkał się z wujem Omelanem, z kuzynem Demianem, który był starszym cerkiewnym i zorganizował chór, porozmawiał z siostrami. Zatem Szewczenko jest nam bliski nie tylko swoją twórczością, ale i krewnymi, którzy mieszkali na Mikołajowszczyźnie. rosyjskiego języka… замечательно талантливый человек”. Przyczyna uprzedzonego stosunku P. Kulisza do S. Rudanśkiego, zdaniem badacza M. Łewczenki, tkwi w sporze dwóch znanych ukraińskich literatów: P. Kulisza i P. Szejkowśkiego. Ten ostatni pisał: „…on (Kulisz) mało zna południoworuski język, żeby nie powiedzieć więcej”. Umieściwszy w „Opytie Jużnorusskogo Słowaria” (1861) poezje Stepana Rudanśkiego, P. Szejkowśki, jak pisze M. Łewczenko, „niby dla kontrastu dla Kulisza, aż do niebios wynosi w tym swoim „Opytie Jużnorusskogo Słowaria” twórczość poetycką i bogatą znajomość języka ukraińskiego u swojego ziomka-podolanina S. Rudanśkiego”. Czy twórczość Tarasa Szewczenki miała wpływ na jego młodego współczesnego Stepana Rudanśkiego? W pewnej mierze tak. Ale poeta-podolanin nie był epigonem Kobziarza, Stepan Wasylowycz jest autorem oryginalnych utworów, natchnienie czerpał ze skarbca ludowego, ze studni kultury antycznej i światowej. Jego utwory wyróżniają się różnorodnością form wierszowych i gatunków. Mychajło Drahomanow pisał: „Rudanśki był jednym z niewielu ukraińskich poetów, którzy starają się poruszyć w swojej twórczości nowe tematy, a nie tylko te, które „zjeździli” poprzednicy i naśladowcy Szewczenki”. Poeta Petro Perebyjnis: „Nie ma innego poety, poza Szewczenką, którego lud kochałby tak, jak Rudanśkiego”. A ogólnie rzecz biorąc, temat „T. Szewczenko i S. Rudanśki” wymaga gruntownego zbadania. Prawie 12 lat swojego życia, pełnego ciężkiej i wyczerpującej pracy, poświęcił S. Rudanśki Jałcie. Tutaj też spoczywa na wysokim wzgórzu Polikuriwskim. Lekarz-bezinteresowny i poeta-patriota część własnej ziemi podarował Jałcie pod budowę fontanny i wodociągu. Mamy nadzieję, że w Jałcie znajdzie się skrawek ziemi także dla pomnika Stepana Rudanśkiego — lekarza, poety, wielkiego Ukraińca. — Zostanie zwrócona na miejsce zdjęta tablica pamiątkowa z budynku, w którym z rodziną mieszkał Stepan Rudanśki (m. Jałta, pl. Radina, 18); — otwarto w Jałcie muzeum pamięci pierwszego lekarza miejskiego Stepana Rudanśkiego (m. Jałta, pl. Radina, 18); — wykonano nowy płaskorzeźbę zamiast gipsowej, która artystycznie ustępuje pierwszej brązowej; — na grobie odnowiono skradzione łańcuchy-ogrodzenia. — przygotowano do druku wydanie akademickie dzieł Stepana Rudanśkiego; — wydano broszurę na datę jubileuszową; — w Szarhorodzie, na budynku dawnej bursy duchownej umieszczono zdjęte rzeźbiarskie wizerunki Stepana Rudanśkiego i Mychajła Kociubynśkiego; — centralny plac w m. Kaliniwka w obwodzie winnickim, gdzie od 33 lat z rzędu odbywa się „Ogólnoukraińskie święto satyry i humoru im. Stepana Rudanśkiego”, po ziemi którego chodzili potomkowie wybitnego ziomka, przemianowano z placu Lenina na plac Stepana Rudanśkiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Szewczenko i Rudański

S. Rudański — młodszy współczesny T. Szewczenki. W 1846 r. Taras Hryhorowycz odbył podróż na Podole w celu badania starożytności tego kraju. Odwiedził także Winnicczyznę oraz jedno z najstarszych miast Europy — Kamieniec Podolski. Stepan w tym czasie uczy się w szkole duchownej (bursie) w Szarogrodzie w guberni podolskiej, a od 1849 do 1855 r. — w Podolskim Seminarium Duchownym w Kamieńcu Podolskim. Od 1855 do 1861 r. — w Petersburskiej Akademii Medyczno-Chirurgicznej (obecnie Wojskowa Akademia Medyczna). W tym czasie tutaj, po odbyciu zesłania, ponownie pracują dawni członkowie Cyryla i Metodego: W. Biłozerski, M. Kostomarow, P. Kulisz, a od 1858 r. — T. Szewczenko. T. Szewczenko i S. Rudański zdobyli najlepsze w owym czasie wykształcenie w Petersburgu. Obaj dobrze śpiewali, malowali, interesowali się zabytkami dawności, pasjonowali się folklorem, obaj tworzyli w warunkach zakazu języka ukraińskiego, szczerze kochali ojczystą mowę i udręczony naród ukraiński. Wreszcie twórczość obu jest ważnym czynnikiem w kształtowaniu patriotycznej świadomości Ukraińców. Czy Rudański spotykał się z Szewczenką? Wiadomo tylko, że poeta utrzymywał kontakty z malarzem W. Kowalowem, który studiował w Akademii Sztuk Pięknych razem z Tarasem Szewczenką i mieszkał z nim w jednym mieszkaniu w Petersburgu. W Jałcie poznał zarządcę carskiego majątku w Liwadii J. M. Łazarewskim, który osobiście znał T. Szewczenkę, leczył słynnego artystę M. S. Szczepkina, przyjaciela Tarasa Hrehorowycza. Znany ukraiński bibliograf Mychajło Komarow pisał: „Rudański wyróżniał się także jako recytator: czytał nie gorzej, niż śpiewał. Szczególnie lubił czytać „Kobzarza”, znał go na pamięć i często w rozmowie przytaczał to jeden, to drugi wiersz, by potwierdzić swoje słowa”. Po raz pierwszy kilka swoich utworów S. Rudański opublikował w tygodniku „Русский мир” w 1859 r. W 1861 r. w Petersburgu ukazał się pierwszy numer czasopisma „Osnowa”. Na jego łamach obok utworów T. Szewczenki i M. Kostomarowa znajdujemy także poezje Stepana Rudańskiego „Powiej, wietrze, na Ukrainę” oraz „Hej, byki!” pod tytułem „Hej-hej, woły!” z podpisem „Podolanin St. Rudański”. P. Kulisz namawiał redakcję „Osnowy”, by nie drukowała poezji S. Rudańskiego. Wydawca czasopisma W. Biłozerski jednak opublikował utwory młodego autora. W liście do P. Hlibowej z 25 lutego 1861 r. P. Kulisz pisał: „Wiersze Rudańskiego, moim zdaniem, nigdzie się nie nadają. Ja, Szewczenko i Kostomarow odrzuciliśmy je, a Biłozerski mimo to je wydrukował — i, jak widzę, nie pomylił się, znaleźli się i dla Rudańskiego zwolennicy pochwał”. Czy tak rzeczywiście było? W liście M. Kostomarowa do O. Konyskiego z 22 stycznia 1879 r. czytamy: „W Jałcie był doktor Rudański, namiętny miłośnik mało-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Książka jako skutek i przyczyna

Wołodymyr BRÜGGEN, m. Charków. Tak mądrej, treściwej, stylistycznie wyrazistej (dodajmy: wesołej) książki krytycznej w Charkowie nie było już bardzo dawno. H. Bujdin pokazał i udowodnił, że działacz społeczny i polityczny O. Bandurka jest także poważnym literatem. Rozwijając swoje poglądy i koncepcję książki, H. Bujdin nie bał się włączyć do opowieści szerokiego klasycznego (krajowego i światowego) doświadczenia literackiego. I już nie wydaje się dziwne zobaczyć w książce nazwiska Iwana Gonczarowa, Anatole’a France’a, Somerseta Maughama, Mykoły Gogola, Kuźmy Prutkowa i wielu innych. Bo wszystko to jest potrzebne do głębszego odkrycia tematu, bo wszystko to pozostaje w granicach rozsądnej poprawności i krytycznej skrupulatności. Wszak H. Bujdin szuka, pragnie zbliżyć się do obiektywnej prawdy w ocenie pracy literackiej O. Bandurki. Prezentacja od początku nabrała podwójnego charakteru i znaczenia: utwierdzenia prozaika Ołeksandra Bandurki, utwierdzenia krytyka Hennadija Bujdina. To rozszerzyło granice polemiki, nadało jej dodatkowych i barwnych cech. Książka H. Bujdina zmusiła i mnie do baczniejszego przyjrzenia się twórczości O. M. Bandurki. Największym sukcesem Ołeksandra Bandurki jest „saga rodzinna”, autobiograficzna trylogia o ukraińskiej wsi i jej ludziach — w aspekcie historycznym i współczesnym. Iwan ZABIYAKA, docent Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. W literaturze ukraińskiej nie było i do tej pory nie ma bardziej autorytatywnego znawcy twórczości Łesi Ukrainki niż Ołeh Babyszkin. I już tylko tymi badaniami pozostawił głęboki ślad w kulturze narodowej. A przecież napisał też książki o życiu i twórczości Olhy Kobylańskiej, Jurija Janowskiego, Ahatanhela Krymskiego, Mychajła Stelmaha, Olesia Honczara, Mykoły Woronego, Wołodymyra Samijłenki oraz wiele artykułów w zbiorach naukowych, czasopismach i gazetach o innych mistrzach słowa. Na wydziale dziennikarstwa KDU, gdzie Ołeh Kindratowycz pracował od 1965 roku, opanował zupełnie nową dla siebie sferę wiedzy. Spod jego pióra wyszły książki-badania „Amwrosij Buczma w kinie”, „Ołeksandr Dowżenko — publicysta”, „Literatura ukraińska na ekranie”, „Dziedzictwo filmowe Jurija Janowskiego”, „Sztuka filmowa dzisiaj”, „Kinematografia współczesnego Zachodu” i inne. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że jest on jednym z najbardziej autorytatywnych ukraińskich filmoznawców. I wreszcie, jeszcze jedna sfera działalności, mniej znana szerokiemu ogółowi. Chodzi o kółko literacko-artystyczne, które Ołeh Kindratowycz prowadził na wydziale dziennikarstwa od końca lat 60. i w latach 70. Ówcześni studenci do dziś pamiętają bezinteresowny trud utalentowanego pedagoga, który kształtował ich światopogląd. Krótkie słowa wdzięczności byłych członków kółka: Wiaczesław Brjuchowecki, honorowy Prezydent NaUKMA: Tutaj jest najwięcej emocji i obrazowej wrażliwości, tutaj jest najwięcej soczystych szczegółów, żywych twarzy, ludzkich losów, do których lgniesz myślą i uczuciami, tutaj jest najwięcej rozmachu myślenia, zdolnego objąć wielkie odcinki czasu historycznego, naocznie przedstawić życie i tradycje ludu wiejskiego, a głos narratora zlać z ludowym. Tutaj jest niezgaszona miłość i szacunek do swoich rodowych korzeni. Ołeksandr Bandurka występuje jako szczery, konsekwentny i bez wątpienia patriota Ukrainy. Przekonanym ukraińskim państwowcem jest on także w swojej działalności społeczno-politycznej. Ale mowa o twórczości artystycznej i w tej dziedzinie takie cechy charakteru, poglądów, świadomych przekonań ujawniają się w innej płaszczyźnie, innymi środkami. Pisarz wynosi i poetyzuje rodzinę, ukraińską rodzinę wiejską, którą jednoczy miłość i wzajemny szacunek, która zna cenę chleba i uczciwej pracy, w której młode pokolenie łatwo i naturalnie chłonie doświadczenie i przykład rodziców, nabywa decydujących, niezbędnych cech do samodzielnego życia. Co więcej: doskonale znając fałsz i niepowodzenia współczesnych warunków społecznych, zdolne truć i zniekształcać młode dusze, pisarz rozważa rodzinę jako forpocztę, twierdzę przeciwko nawałnicy społecznego kłamstwa, jako strażnika ludowych zwyczajów i tradycji, odwiecznych zasad moralnych i wartości duchowych, które zalewają błotem krzykliwi trubadurzy „globalizmu”. Nie ma dla nich większego wroga niż duma narodowa i niezależność. Takie myśli przychodziły mi do głowy dawno, zwłaszcza na Pokuciu i Zakarpaciu, gdzie bywałem kiedyś niemal co roku. Wyobrażałem sobie, ilu cudzoziemskich najeźdźców panowało tu w różnym czasie, próbowało zawłaszczyć te wspaniałe ziemie, a Ukraińcy, jak i setki lat temu, wypasali owce, pielęgnowali dzieci, kochali się w bezgranicznym pięknie swojego kraju. Czyż nie każda huculska chata to prawdziwe dzieło sztuki. Radość pracy, piękno ziemi, głos przodków nigdzie tak ostro nie odczuwają, jak w ukraińskich wsiach. Oto i Ołeksandr Markowycz Bandurka po śmierci swojego ojca wydał książeczkę jego poetyckich wersów, które zapisywał całe życie ten zwykły ukraiński wieśniak, ale z artystyczną duszą. Z przyjemnością i duchowym ściskiem w sercu czytałem te proste i szczere słowa. I rozumiem, dlaczego w utworze O. Bandurki dominują jasne, radosne nuty, dlaczego pamięć wyzbierała z długiego łańcucha wspomnień przede wszystkim to, co kształtowało życiodajną i aktywną naturę młodego Saszy, dla którego duchowe i duszewne piękno bliskich ludzi łączyło się z pięknem przyrody, z poczuciem swojej przynależności do wielkiej historii wielkiego narodu. A oto krytykowi Hennadijowi Bujdinowi wydawało się, że powieść „omija” trudności, tragiczne wydarzenia i katastrofy, którymi przepełniona jest historia ukraińskiej wsi. Oczywiście, nie dlatego, że O. Bandurka nie jest z nimi zaznajomiony, albo przez to, że złe lata nie dotknęły jego rodziny… Ale pisarz maluje obrazy, które wybiera i grupuje intuicyjna świadomość twórcza, kierowana celem artystycznym. To prawa pisarza. I, najwyraźniej, wyjaśniając dla siebie tę okoliczność, H. Bujdin określa wspomnienia prozaika jako „szczęśliwy sen” dzieciństwa i młodości. Ogólnie styl krytyczny Hennadija Bujdina pozbawiony jest jednowymiarowości, jednostronności, reglamentacji. Pisze ekspresyjnie i myśli szeroko. Chce „uchwycić prawdę”, interesuje go i twórcza osobowość autora, i sama jego ludzka postać, usposobienie, charakter, poglądy. Książkę H. Bujdina wzbogacają liczne dialogi z „badanym autorem”, swoiste wywiady, które z nim przeprowadza. Ta niestandardowość metody analitycznej Hennadija Bujdina, poszukiwanie nowych podejść do badania i oceny książki artystycznej bardzo korzystnie wyróżniają jego „badanie eksperymentalne”. Praca Ołeksandra Bandurki występuje jakby w jasnym stereoskopowym oświetleniu. Zatem potężny oddech rodzinnej ziemi, organiczny, rodzinny związek z nią, niewidzialna, ale realna obecność we współczesnym życiu wielkiej historii wielkiego narodu posłużyły za główne impulsy przyczynowe do pojawienia się jednej książki. Skutkiem tego zjawiska stało się narodzenie innej, analitycznie wyrazistej pracy, której znaczenie wykracza daleko poza granice oceny i utwierdzenia jednego konkretnego faktu literackiego. Więc witam Charków i charkowian: na artystycznych horyzontach wielkiego miasta z bogatą historią zaświeciły gwiazdy oryginalnego, produktywnego, wielotematycznego prozaika i nieobojętnego, analitycznie pomysłowego, perspektywicznego krytyka. wiadomo, że Ołeh Kindratowycz pozostawił wspomnienia o swoich życiowych ścieżkach-drogach. Jest tam też o nas, jego wychowankach. Bo on nie wyobrażał sobie siebie bez nas”. Łarysa Briuchowećka, filmoznawczyni, redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy: „Los zetknął nas przypadkowo 14 lat po uniwersytecie w wydawnictwie „Mystectwo”. Rok wcześniej ujrzała tam światło dzienne moja pierwsza książeczka „Wyprobuwannia tworczistiu” („Próba twórczością”). Nie wiem, czy Ołeh Kindratowycz o tym wiedział, chyba nie. Bo kiedy kierowniczka redakcji kina mu o tym powiedziała, ucieszył się, objął mnie i podarował swoją książkę „Kinematohraf suczasnoho Zachodu” („Kinematografia współczesnego Zachodu”) z dedykacją: „Drogiej, zawsze kochanej Łarysie Kysil-Briuchowećkiej, uradowany jej sukcesami. Nauczyciel. Kijów, 1986”. Dziękuję Panu, Nauczycielu”. Mychajło Soroka, przewodniczący Kijowskiego Związku Dziennikarzy, sekretarz NSŻU, redaktor naczelny gazety „Uriadowyj kurjer” (1990—2008), zasłużony dziennikarz Ukrainy: „Szczególnie kochał on — i przekazał tę miłość nam, jego studentom i wiecznie wdzięcznym uczniom — twórczość Ołeksandra Dowżenki. My wtedy obejrzeliśmy wszystkie obrazy wybitnego twórcy filmowego. Te specjalne pokazy organizowano nam w studiu filmowym im. O. Dowżenki dzięki dobremu imieniu i autorytetowi Ołeha Kindratowycza”. 6 listopada w Galerii Sztuki Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (ul. Illinśka 9) odbędzie się Wieczór pamięci Ołeha Kindratowycza Babyszkina i prezentacja książki „Wystrażdane i pereżyte. Memuary Ołeha Babyszkina i spohady pro joho” („Wymęczone i przeżyte. Wspomnienia Ołeha Babyszkina i wspomnienia o nim”). Początek o 17.00. W Charkowskiej organizacji NSPU odbyła się prezentacja książki charkowskiego prozaika i krytyka Hennadija Bujdina. Bohaterem książki jest generał pułkownik Ołeksandr Markowycz Bandurka. Książka nosi tytuł „Istorija, zapieczatlennaja w sudbie” i dodatkowe określenie tytułowe: „Aleksandr Markowicz Bandurka — Sudba. Tworczestwo. Licznost. Eksperimentalnoje issledowanije”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wielowymiarowe dziedzictwo Ołeha Babyszkina

4 listopada Ołeh Babyszkin, ukraiński pisarz, badacz literatury ojczystej i światowej, historyk sztuki, doktor nauk filologicznych, profesor, obchodziłby 95. rocznicę urodzin. Urodził się w Perejasławiu Chmielnickim na Kijowszczyźnie, a dyplom Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki otrzymał w czerwcu 1941 roku wraz z „przydziałem” na linię frontu. Frontowymi drogami przeszedł od stepów dońskich, przez Ukrainę, aż do Węgier i Austrii. Był ranny, kula o mało nie zahaczyła o serce… Z wojny wrócił do Kijowa i od 1945 roku przez dwie dekady pracował w Instytucie Literatury Akademii Nauk oraz wydawnictwie „Ukraińska Encyklopedia Radziecka”. Obronił pracę kandydacką i doktorską, a głównym oponentem podczas obrony jego doktoratu był poeta-akademik Maksym Rylski, który wysoko ocenił jego badania nad dramaturgią Łesi Ukrainki. „Profesor Ołeh Kindratowycz Babyszkin stanowił niemal wyjątek na wydziale dziennikarstwa. Zawsze uśmiechnięty, życzliwy dla studentów, często w wyszywance — jakby wręcz wyzywająco wobec szarości ogólnej atmosfery podejrzliwości i ponuractwa, promieniował wszechprzenikającym, niepokonanym życiowym optymizmem”. Olha Kobec, działaczka społeczna, deputowana ludowa IV kadencji: „On rzeczywiście był dla nas odkrywcą. To od niego dowiedzieliśmy się, że w naszej kulturze byli tacy giganci jak Berezowski, Bortniański, Wedel, to on dał impuls do studiów naukowych, zaszczepił miłość do ukraińskiej kultury. Ołeh Kindratowycz kształtował przyszłą przestrzeń kulturową i informacyjną współczesnej Ukrainy”. Wiktor Kornijuk, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wicze”, zasłużony dziennikarz Ukrainy: „Po pierwszej twórczo-poznawczej wyprawie, kierowanej przez Ołeha Kindratowycza, na nas, członków kółka, czekały jeszcze pasjonujące podróże po Zakarpaciu, Galicji, Wołyniu, Podolu. Mieliśmy niezapomniane spotkania z Serhijem Paradżanowem, Raisą Nedakiwską, Iwanem Mykołajczukiem, Borysławem Brondukowem, Leonidem Osyką… I wszystko to dzięki naszemu Nauczycielowi, który poświęcał swoje letnie urlopy na dalekie od komfortu podróże ze studentami-członkami kółka, wpajał nam poczucie oddania rodzinnej ziemi, szczerą miłość do Ukrainy”. Ludmyła Łysenko, autorka i prowadząca w Ukraińskiej Telewizji, pełna kawaler orderów księżnej Olgi, zasłużony dziennikarz Ukrainy: „Powiedzieć, że to było „kółko-suweren” — wyjdzie zbyt głośno, chociaż i prawdziwie. Tutaj profesor Babyszkin przygotowywał nas do wielkiego życia, chciał nam dać smak i odwagę do poznawania oraz życiowe pragnienie uczenia się; chciał nas wprowadzić i rzeczywiście wprowadził do kolosalnej świątyni ukraińskiej kultury narodowej jako fenomenu niezniszczalnego ducha narodu”. Mykoła Machinczuk, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy: „Stało się to w...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie zamierzała pozostawać wobec tego obojętną. Wyrzutnie torpedowe już przygotowywały się do salwy. Uciekinierzy mieli zostać zatrzymani przed wypłynięciem na wody międzynarodowe. Nie sądzę, by wszyscy członkowie załogi żaglowca byli zachwyceni tym, że część marynarzy zaczęła igrać z ogniem, ale praca nad filmem trwała, i to w miejscach, gdzie w tamtych czasach wciąż jeszcze słychać było echo ostatnich strzałów drugiej wojny światowej. Wiele razy zadawałem sobie pytanie: po co władzy radzieckiej potrzebne było skupianie uwagi widza na tej części swojego terytorium, która niemal do połowy lat pięćdziesiątych była miejscem jej operacji karnych? Czyż mało było innych zakątków ZSRR, które nie przypominałyby o zbrojnym oporze, o UPA, w ogóle o różnicach między Ukrainą a Rosją, o języku ukraińskim? Oczywiście, były, ale władza musiała jakoś uspokajać, leczyć swoje rany, trzeba było uśpić problem. Powieść Mychajła Kociubynskiego, być może, nie budziła pytań: bajka. O miłości. Nie wyczuli niebezpieczeństwa także w reżyserze. Jak mówił o sobie rosyjskojęzyczny Serhij Paradżanow: “Jestem Ormianinem z Tbilisi” — internacjonalizm w działaniu. Imperium umiejętnie mieszało Ukraińców z Rosjanami, Mołdawian z Estończykami, Kazachów z Białorusinami… Operator (“moskiewska sztuczka”) również nie wyglądał na nacjonalistę — wydawało się, że o niczym, poza operatorskimi sztuczkami, nie myślał. Pozostawał chyba tylko język oryginału. Ale na to był swój instrument: dubbing. Wszystkie filmy, które kręcono w Związku Radzieckim, wychodziły w dwóch wersjach: dla szerokiej dystrybucji związkowej — w języku rosyjskim, dla niewielkiej części republikańskiej — w języku “tubylców”. Kopii narodowych było tak mało, że filmy studyjne, na ile pamiętam, dubbingowano nie na rosyjski, a — z rosyjskiego, bo kręcono je z reguły w języku rosyjskim — aktorzy byli w połowie, w dwóch trzecich, a nawet w całości — rosyjskojęzyczni. Film, który nie miał rosyjskojęzycznego dubbingu, nie był uważany za ukończony — wymóg technologiczny. Cała ta wyjściowa konfiguracja gwarantowała, co najmniej, wynik “dla odhaczenia”: radziecka kinematografia honorowała klasyka literatury ukraińskiej Mychajła Kociubynskiego z okazji setnej rocznicy jego urodzin — tworzyła bajkę “o miłości”, o ciężkim losie ukraińskiej biedoty na tle wspaniałych karpackich krajobrazów. W każdym razie wynik mógł być nie tylko “dla odhaczenia” — pierwowzór dawał ku temu wszelkie podstawy. Sytuacja na planie filmu i wokół filmu ułożyła się niecodziennie, była to sytuacja wybuchowa. Wiele rzeczy do dziś opowiada się o zdjęciach. Produkcja filmu stała się źródłem legend. Wśród nich są i dramatyczne, i śmieszne, i pouczające… Są tam i brzemienne w skutki olśnienia, i podstępne zamiary, i dary losu, i oskarżenia, i rozczarowania. Palec Boży… Zbyt wiele nadziei pokładano w filmie, by uczestnicy nie zamienili w legendę każdej minuty swojego istnienia w nim. Oczywiście, nie obyło się bez konfliktów, wszak recept — jak kręcić kino, które potem zaczną nazywać Ukraińskim Poetyckim — nie było. Każdy miał swoją receptę i był gotów bronić jej zarówno na planie, jak i w pojedynku. W takich przypadkach uczestnicy walk bez zasad albo pozostają wrogami na zawsze, albo wybaczają sobie nawzajem wszystko, ale — w przypadku sukcesu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Projekt „Paradżanow”

Mychajło ILLIENKO, reżyser, Kijów. Powiem szczerze: poszedłem obejrzeć, bo z reklamy było jasne, że w filmie o Serhiju Paradżanowie będzie też o moim bracie Juriju Illience. „Brata” zobaczyłem. Takim go nigdy nie widziałem. Nie mam wątpliwości — autorzy zdawali sobie sprawę, że taki „brat” dla mnie to wyzwanie. Od czasu do czasu wracam do tego, co zobaczyłem — próbuję zmierzyć dystans między ekranem a własnymi wspomnieniami. Dystans jest ogromny — film nie wyszedł poza granice stereotypów, z których „powinien” składać się mit o życiu i twórczości Geniusza. TenKtóry-PrzełamałStereotypy stał się ofiarą standardu. Film o Paradżanowie zasilił szeregi. Właśnie w przestrzeni tego dystansu tkwi gorzki paradoks i bezlitosne pytanie: jak kręcić film o osobowości o skali niewspółmiernej do czasu i wyzwaniu niekompatybilnym z życiem? Z jakich pozycji opiekować się Paradżanowem? Albo, jak to teraz mówią, projektem „Paradżanow”. — Nad jakim projektem pracujesz? — Nad Paradżanowem. Właściwie ze wszystkich postaci ówczesnego czasu-przestrzeni w filmie pozostało nie tak znowu wiele. W kijowskim okresie — Serhij Paradżanow i przerażony operator filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Trajektorie tych dwóch ludzi — Serhija Paradżanowa i Jurija Illienki — zawsze mnie interesowały. Zresztą nie tylko mnie. W pewnym momencie te trajektorie się przecięły. Dlaczego i jak? Dzisiaj nie ma kogo zapytać. Przynajmniej od pierwszych dwóch osób odpowiedzi nie będzie, ale są wspomnienia i jest kontekst tamtego czasu, w którym rozgrywało się tragiczne zwycięstwo. Serhij Paradżanow (rok urodzenia 1924) przed „Cieniami” nakręcił pięć filmów fabularnych, kilka dokumentalnych i popularnonaukowych (jako reżyser). Jurij Illienko (rok urodzenia 1936) nakręcił dwa filmy (jako operator). W przededniu „Cieni” brat miał 26—27 lat, Paradżanow 38—39. Różnica wieku — dwanaście lat. W przeczuciu wybuchowych lat sześćdziesiątych dwanaście lat — to różne pokolenia. Nie wierzę w to, że Serhij Paradżanow przez długi czas był zwykłym Paradżanowem, ale potem zwulkanizował się i przekształcił w innego Paradżanowa. Bardziej wierzę w to, że Paradżanowowi od samego początku było ciasno. Wielu wtedy było ciasno, ale jakoś się pogodzili. Paradżanow również zmuszony był kręcić radzieckie kino — był radzieckim reżyserem filmowym. System wtedy działał bez zarzutu i nie pozwalał wychodzić poza wyznaczone kanony ideologiczne i estetyczne. Dozwolone były lekkie odchylenia, ale to nie były kontrowersje, to nie była polemika, to był chór. W tym chórze u Paradżanowa brzmiały nuty protestu, ale podchwycić je, jak się zdaje, nie było komu. Właściwie wariacje dozwolone były wszystkim, ale — wariacje na temat. Nie potrafię sobie wyobrazić Paradżanowa, który przyjmuje to z obojętnością. Było mu ciasno, ale wyrwać się z kręgu ideologicznych standardów czasu-przestrzeni, który go otaczał, którego cząstką był on sam, gdzie każdy przyzwyczaił się do długości swojego łańcucha, było w tamtych latach praktycznie niemożliwe. Nie wierzę, nie potwierdzam jako świadek, ja obalam wersję o tym, że Jurij Illienko przez długi czas był zwykłym Illienką, a potem wybuchł i przekształcił się w innego Illienkę. Serhij Paradżanow na stypie Iwana Mykołajczuka. 1987 rok. Zdjęcie Jurija Garmasza Pod tym względem są podobni do Paradżanowa, ale Jura należał do innego pokolenia. To pokolenie nie przeszło jeszcze swoich kręgów radzieckiej tresury strachem, dyscypliną, kastowością. Ono wciąż kształtowało się po instytucie, w którym nie uczono już śpiewać chórem. Krąg jego przyjaciół jednoczyła zazdrosna rywalizacja: kto odchyli się od „linii” efektowniej, niespodziewaniej, śmielej, zuchwalej, ryzykowniej? O ile pamiętam, Jura buntował się. Robert Burns ma taki wiersz (spróbuję przypomnieć sobie przekład Marszaka): Dla pijaństwa są takie powody: Rozłąka, wesele, spotkanie, pożegnanie, Zimny wiatr, nowy stopień I po prostu pijaństwo bez przyczyn. Patrząc na Jurę, można było powiedzieć: Dla buntu są takie powody: Rozłąka, wesele, spotkanie, pożegnanie, Zimny wiatr, nowy stopień I bunt bez widocznych przyczyn. W radzieckiej kinematografii było wielu znanych aktorów. Reżyser Teodor Wulfowicz w 1963 roku zaprosił do głównej roli buntownika (studenta fizyki) w swoim filmie „Ulica Newtona, 1” absolwenta wydziału operatorskiego WGIK-u Jurija Iljenkę. Film był jak na tamte czasy programowy. Sierhij Paradżanow i Jurij Iljenko — każdy z nich miał wystarczająco dużo wewnętrznego zasobu, by doszło do wybuchu. Ale przy braku masy krytycznej ludzi o podobnych poglądach, do wybuchu u Paradżanowa nie dochodziło. Reżyser bez bandy, gotowej zaryzykować profesję, status, karierę, nie może zaistnieć. Prawdziwy wybuch nie następował też u Jury — jego operatorski bunt nie mógł znaleźć adekwatnego wsparcia u Jakowa Siegiela („Żegnajcie, gołębie!”), nie mógł być wsparty także przez Artura Wojteckiego („Gdzieś jest syn”), chociaż oznaki buntu są oczywiste, zwłaszcza w filmie Wojteckiego. Bunt jednocześnie przyciągał i odstraszał. To nie jest oskarżenie pod adresem reżyserów — każde pokolenie jest zakładnikiem swoich dogmatów, każde zjawisko musi znaleźć swój czas. I znalazło. Nieodparta potrzeba Sierhija Paradżanowa, by wyrwać się z przeklętego kręgu, i nocny koszmar Jurija Iljenki — by w ten krąg nie wpaść — połączyły się i pomnożyły na planie filmowym „Cieni zapomnianych przodków”. Na tym planie nie zostali sami przed sparaliżowaną ze zdumienia ekipą filmową. Dziś nie potrafię powiedzieć, czyja intuicja zebrała na tym planie artystę Heorhija Jakutowycza, kompozytora Myrosława Skoryka, kostiumografkę Lidiję Bojkową, aktorów Iwana Mykołajczuka, Łarysę Kadocznikową… W filmie „Paradżanow” nie ma o nich wyraźnej wzmianki. Każdy z nich miał swój powód do ucieczki na wolność. W każdym razie film nie jest o nich. To był bliski krąg, ale istniał też szerszy. Lata sześćdziesiąte nie wydarzyły się nagle w noc z 31 grudnia na 1 stycznia 1960 roku. Po raz pierwszy, z pewnym opóźnieniem, poczułem, że na nas wszystkich sunie coś niezwykłego, podczas pokazu filmu „Cienie zapomnianych przodków” na uniwersytecie na Wzgórzach Leninowskich. Wtedy jeszcze uczyłem się w szkole, byłem standardowym komsomolcem, rodowitym moskwianinem. Tak samo, jak wszyscy lub prawie wszyscy rówieśnicy, nosiłem okulary z radzieckimi dioptriami. Pokaz na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym nie był premierą. Jak wyjaśnił Jura, kiedy spotkałem go na Dworcu Kijowskim w Moskwie, była to weryfikacja — czy zrozumieją film w kinach. To zdziwiło, bo w ogóle nie rozumieć kina było niemożliwe. Co tydzień na ekrany wchodził nowy radziecki film — innych praktycznie nie było, tak samo jak nie było telewizji w nowoczesnym wydaniu. Wszyscy oglądali takie samo kino i wszyscy się na nim znali. To była Wszechzwiązkowa Szkoła Radzieckiego Widza. To była tresura. Praktycznie wszyscy byli wtedy profesjonalnymi radzieckimi widzami. Jak można było nie zrozumieć filmu? Powiem szczerze: film mnie oszołomił, kompletnie go nie zrozumiałem. Ale to nie była jedyna niespodzianka. W ogromnej auli uniwersytetu znaleźli się ludzie, którzy go zrozumieli. Byli mniejszością i wkrótce polemika z większością zamieniła się w bitwę, która zdecydowanie zmierzała w stronę banalnej bijatyki. Mniejszość była gotowa bronić tych, którzy stali na scenie — Paradżanowa, Iljenki. Twórcy filmu nie zamierzali uciekać ani szukać ochrony, oni atakowali. Nikomu nie radziłbym rywalizować w polemice z Paradżanowem i Iljenką. Zresztą pod tym względem też byli podobni. W każdym razie film nie jest o tym. Nie zrozumiałem nie tylko filmu — na tyle był niestandardowy — i nie tylko „zachodnioukraińskiej mowy”, która niespodziewanie poświadczyła istnienie niepożądanej dla imperium kultury. Nie mogłem zrozumieć wtedy, dlaczego dyskusja po pokazie od pierwszych słów zamieniła się w wymianę przekleństw i gróźb oraz zaostrzyła się do bójki. I to wszystko w auli wszechnicy znanej na całym świecie — inkubatora postępowej myśli akademickiej. Do tej pory nigdy nie widziałem takiego konfliktu społecznego. Powiem szczerze: strasznie było siedzieć w sali — samemu, pośród tłumu, który krzyczał: „Ukrzyżuj!”. Właściwie konfrontacja w tamtym czasie w społeczeństwie już dojrzała. Wydaje się, że pół roku przed pokazem na uniwersytecie po raz pierwszy znalazłem się w studiu Dowżenki, gdzie w oczy rzuciła mi się ta konfrontacja. Moje stereotypy na temat tego, jak powinno wyglądać studio filmowe, zostały zburzone. Rzecz w tym, że w Związku Radzieckim wszystko było starannie uregulowane. Wszyscy wiedzieli, jak ma funkcjonować pionier, komsomolec, kołchoźnik, strażak, inżynier, artysta, alkoholik, reżyser filmowy; jaki ma być film kinowy, pierwszomajowa parada, zebranie w auli uniwersytetu lub — jak powinien zachowywać się personel radzieckiego studia filmowego. Ja również to wiedziałem, ale personel studia filmowego Dowżenki wyglądał i zachowywał się jak załoga pirackiego żaglowca na czele z jednonogim kapitanem na pokładzie — właśnie takim wrócił z wojny ówczesny dyrektor studia Wasyl Wasylowycz Cwirkunow. Zresztą bez uświadomienia sobie roli tego człowieka w stworzeniu filmu „Cienie zapomnianych przodków” nie sposób zrozumieć fenomenu ukraińskiego kina poetyckiego. Cwirkunowa za to kino poetyckie zdjęto — pozostał „poza kadrem”, tak samo jak w filmie o Sierhiju Paradżanowie. Był w załodze i jednowoki operator filmowy — Suren Szachbazjan, i swój filozof — reżyser Wołodymyr Denysenko, który pamiętał wszystko, co przeczytał, a przeczytał wszystko, a do tego jeszcze w radzieckich łagrach posiedział, bo coś gdzieś komuś nie tak powiedział o władzy radzieckiej. Był też całkowicie nieregulaminowy, nieprzywiązany do kołka, ideologicznie nieadekwatny, zuchwale nastawiony na zabójczą ironię Sierhij Paradżanow. Z jakiegoś powodu znalazł się na pokładzie pirackiego żaglowca także gladiator — Jurij Iljenko. Były tam też inne osobowości, wcale niepodobne do twórczych czy technicznych pracowników radzieckiego studia filmowego. Wszystko to robiło wrażenie. Z niecierpliwością czekałem na kolejne wakacje, bo nie tylko żaglowiec, który odchyla się od kursu głównego kolumny torowej, ale i rywalizacja członków jego załogi — kto jest twardszy — była niezwykle hazardowa i wesoła. Twórczy wybuch właściwie mógł zdetonować w każdej chwili w każdym połączeniu poszczególnych, słabo sterowalnych osobowości na gruncie wspólnej pracy nad kolejnym radzieckim protokolarnym filmem. Rywalizacja zaczęła się i nie ustawała: kto wybuchnie pierwszy? Borys Iwaszczenko? Kostiantyn Jerszow? Wołodymyr Denysenko? Sierhij Paradżanow? A może Łeonid Osyka, który już śpieszył się w pogoń za żaglowcem w swojej łodzi. Było w tej rywalizacji też coś bardzo ważnego, czego od tamtego czasu nie obserwowałem — była jedność niekompatybilnych osobowości, w istocie konkurentów. Nie wszyscy oczywiście należeli do tych niekompatybilnych, ale banda była. Bardzo wesoła banda, która ratowała od tradycyjnej depresji nawet studenta wydziału reżyserii. Wracałem z wakacji innym człowiekiem — wesołym i zuchwałym. Był oczywiście i szerszy krąg niż pokład pirackiego statku z nazwą „Dowżenko” na burcie (port macierzysty Kijów). Koniec lat pięćdziesiątych — to dojrzewanie buntu w poezji, w literaturze, w malarstwie, w muzyce, w teatrze… Radziecka kolumna torowa zaczęła się rozsypywać, a władza nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

A sukces spadł na ich głowy, poszatkowane zażartą walką, do krwi zadrapane wątpliwościami, naszpikowane fatalnymi prognozami. W tamtym momencie o sukcesie wiedzieli tylko oni. Pamiętam, jacy byli szczęśliwi, gdy podchodzili do szerokich schodów Uniwersytetu Moskiewskiego. To był chód triumfatorów. To dziś, rozszarpany na cytaty, rozpropagowany w wideoklipach, film stał się kanoniczny. Trudno sobie wyobrazić, na ile „Cienie zapomnianych przodków” wtedy wyrwały się z przeklętego kręgu. Wyrwać się — to, właściwie, była też program-minimum Serhija Paradżanowa i Jurija Illenki. To już był rekord, ale nie zarejestrowany oficjalnie. Co prawda, wszyscy rozumieli też to, że film prosi się nie o rekord, a o powtórzenie losu wystawy awangardzistów w Maneżu — pierwszego pogromu szestdziesiątników (1962 r.). I wtedy Serhij Paradżanow wykonał straszny krok: odmówił dubbingowania filmu na rosyjski. Wrócę do pompatycznej auli Uniwersytetu Moskiewskiego. Właściwie tam, moim zdaniem, zaplanowano szeroki, społeczny pogrom filmu pod hasłem: „Czy zrozumie widz »Cienie«?”. Dlaczego powstało to pytanie? Przez niespodziewaną formę filmu? Przez jego ekstremalny montaż? Przez niespotykaną strukturę? Przez niezwykłą, latającą kamerę? Wszystko to prawda, ale — reżyser odmówił dubbingowania filmu na rosyjski! „Czy zrozumieją film widzowie Związku Radzieckiego?”. Teraz nie mam wątpliwości: byli w tej sali i tacy widzowie, którzy nie zrozumieli filmu nie tylko z własnej woli, ale — na rozkaz KGB. Pogrom urządzili według wszystkich zasad sztuki pogromów. Ja takiego więcej nie widziałem. Nie wiem, ile obłudy wkładał Paradżanow w kwestię „Ja nie ukraiński nacjonalista, ja geniusz”, ale film zrobił ukraiński. Nie istnieje rosyjskojęzyczna wersja. Nie każdy reżyser, który całe życie pracuje w Ukrainie, może udowodnić, że zrobił choć jeden film, o którym widz powie: ukraiński. Paradżanow zrobił. Paradżanow był artystą, który rozumiał, że języka nie da się oddzielić od kontekstów — mentalnego, historycznego, folklorystycznego, geograficznego, melodycznego… Języka nie da się oddzielić od tła i synchronicznych szumów filmu, od ruchu kamery, bo będzie wielkie kłamstwo. Wiele plotek opowiadają o Paradżanowie, jakby celowo po to, żeby zapomniano właśnie to: „Ormianin z Tbilisi, nie ukraiński nacjonalista, a po prostu geniusz” odmówił dubbingowania filmu na rosyjski. A jak „Cienie” można zdubbingować? Tylko niszcząc. I reżyser odmówił usunięcia z filmu języka ukraińskiego. Przy tym odmówił w języku rosyjskim. Bo po ukraińsku mówić nie umiał. Ono i nie przewidywało się w rosyjskojęzycznym studiu w rosyjskojęzycznym Kijowie. Co więcej, w tamtych czasach prawie cała załoga żaglowca porozumiewała się w języku rosyjskim. Oprócz kapitana Cwirkunowa i kilku jego marynarzy. W korytarzach studia ze wszystkich stron rozbrzmiewało po rosyjsku: „Ja piszę genialny scenariusz!” „Ja wczoraj nakręciłem genialny kadr!” „Przyśniła mi się genialna scena!” „Mam genialnego kota!” „Ja dzisiaj genialnie piłem herbatę!” „Ona genialnie soli ogórki!”. Nawiasem mówiąc, o genialności. Charakterystyczną cechą towarzystwa na pokładzie żaglowca było używanie słowa „genialnie” we wszystkich możliwych wariacjach. W studiu w tamtym czasie wszyscy byli geniuszami. Studio było przesiąknięte genialnością. Modę na to wprowadzili Serhij Paradżanow i Jurij Illenko. Zatrzymanie genialnego filmu, ukrycie go przed widzem, postawienie diagnozy niebezpiecznie chorego — to była tylko część sprawy. Pozostawał żaglowiec. Niepokoiła wesoła jedność załogi. Ona kontynuowała genialnie drażnić. Podejmę się stwierdzić, że najgenialniej drażnili właśnie ci dwaj — Serhij Paradżanow i Jurij Illenko. Trudno mi sobie wyobrazić aktora, który mógłby odtworzyć wewnętrzny temperament Paradżanowa. Znam jednego aktora, który mógłby poradzić sobie z rolą Jurija Illenki — to sam Jurij Illenko. W filmie oni są cieniami. Cieniami ludzi, których proponują zapomnieć, zastępując ich wygodnymi schematami. Paradżanow w żaden schemat się nie wpisywał. Był obłudny, ironiczny, sarkastyczny, aforystyczny, błyskawicznie improwizował. Był teatrem jednego genialnego aktora. Miał właściwość genialnie przejmować na siebie centrum uwagi. Ci, którzy go otaczali, musieli przekształcić się w genialnych widzów albo trafić do strefy beztalenci, które podlegały zniszczeniu ironią i sarkazmem, odczuć na sobie siłę aforyzmów Paradżanowa. W wolnym od pracy czasie ten unikalny równoległy talent, zdaje się, był skierowany na jeden cel — wypalenie władzy radzieckiej w dostępnym promieniu działania. Promień działania Paradżanowa po filmie „Cienie zapomnianych przodków” był ogromny. Kiedy obok nie było zwykłego otoczenia, Paradżanow nie odpoczywał. Brat opowiadał mi jedną z nowel, które w tamtym czasie codziennie generował Paradżanow: przepełniony tramwaj, i każdy na szyi ma naszyjnik z rolek papieru toaletowego (w domu towarowym „Ukraina” znienacka „rzucili deficyt”!). Do tramwaju wchodzi Paradżanow. Wolnych miejsc nie ma. Paradżanow głośno pyta obecnych: „Co, zesrała się wasza radziecka władza?”. Wszyscy milcząc wychodzą. Paradżanow jedzie w pustym tramwaju do studia. Komunikacja z Paradżanowem od pierwszej sekundy przybierała formę jego monologu. Atak był genialnie bezlitosny, wtrącenie słowa było praktycznie niemożliwe. Wybór u „rozmówcy” Paradżanowa był niewielki: albo widzowska statystka, albo awans do aktora drugiego planu na scenie, gdzie panował Serhij Paradżanow. Nie wszyscy zgadzali się na wybór, który proponował otoczeniu Paradżanow. Ja, na przykład, w teatrze jednego aktora, odczuwałem paraliż i szukałem „wyjścia awaryjnego”, bo utrzymanie ataku było psychologicznie niemożliwe. Uciekałem. Nie uciekał Jura. Dla niego niemożliwe było pozostawanie genialnym operatorem „Cieni”, godząc się na rolę statysty. Myślę, że statystów to drażniło. W każdym razie film nie jest o tym. Brat nauczył się bronić swojego jeszcze w powojennym dzieciństwie — początkowo metodami dostępnymi uczniowi męskiej szkoły na jej podwórku (wtedy nauka była koedukacyjna), później — na planach filmowych. Od pierwszego studenckiego — do planu „Cieni”. Rywalizacja była w jego charakterze, chyba główną cechą. Oprócz tego miał jeszcze jedną oczywistą właściwość — był nosicielem. Trudno było nie zarazić się od niego gestami, powiedzonkami, manierą. Obok niego w wielu budziło się pragnienie genialnego żartowania, genialnego picia wina, genialnego malowania, genialnego budowania daczy, genialnego kręcenia kina — dodania do zwykłego działania jeszcze tego nieuchwytnego impulsu, który grzeje, łaskocze, ekscytuje. Kto wie, gdyby nie ciągły zapach farb, gdyby nie nowe płótno, które z łatwością, jakby samo, malowało się przed Jurą na sztaludze niemal codziennie, czy odważyłaby się Łarysa Kadocznikowa dać upust własnemu popędowi do malowania? Jura nieustannie rywalizował i popychał do rywalizacji innych. Właściwie tak było i z Wilenem Kalutą, który zaczynał u Jury w grupie jako asystent operatora. Dalej, przechodząc po szczeblach kilku filmów drogę do drugiego operatora, Wilen faktycznie zdał egzaminy w instytucie, gdzie był u Iljenki jedynym studentem. W tamtych czasach marzyć o samodzielnej reżyserii bez dyplomu państwowego wzoru było niemożliwe nawet przy posiadaniu talentu, ale Jura umiał przekonywać zwierzchnictwo i Wilen Kaluta został operatorem-reżyserem przy filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem”. Jura przyciągał, bo nieustannie pchał siebie do przodu, infekując swoją upartością innych. Operator-reżyser kramolnego filmu wywalczył prawo do własnej reżyserii („Studnia dla spragnionych”) bez odpowiedniego dyplomu, kiedy wszyscy wróżyli mu koniec kariery. Umiejętność podniesienia się po kolejnym torturowaniu była cechą, którą chciało kopiować wielu. Serhij Paradżanow i Jurij Iljenko, każdy swoją charyzmą, kontynuowali formowanie wokół siebie nowej generacji wyzwolonych. Śladem Jury, próbowałem malować, ciąć grafiki, fotografować, pić wino, strzelać z łuku, robić drewniane zegary, pływać na jachcie, sadzić drzewa, wykładać, budować… Dzisiaj zwracam się do Jury, jak zwracałem się wiele razy: jak wytrwać? Za każdym razem pomagał mi — dzielił się swoją siłą, swoim animuszem. Przyszedłem do niego. Siedzę w prawie pustej sali. Nikt nie przeszkadza. Patrzę na „brata”. Ten nie pomoże. I ten „Paradżanow” też nie pomoże. Na ekranie jedno, a wspomina się co innego. Żaglowiec kontynuował poruszanie się swoim genialnym kursem, a tymczasem Komitet Centralny KPU szukał sposobu, by go zatrzymać. Żaglowiec wypływał na otwarty ocean, dokąd podciągały szkunery, szalandy, karawela i klipery poetów, prozaików, artystów, muzyków, bardów, reżyserów… Ich żagle były uszyte z ekranów kinowych, z płócien awangardzistów, z teatralnych horyzontów, a także z innego genialnego, ale nieprzydatnego dla socrealizmu, rupiecia. Każdy żaglowiec był niepowtarzalny, w odróżnieniu od karawany akademików floty pasażersko-towarowej i jej ochrony z jednolitych pancerników i krążowników. Ale Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego nie mogła pozwolić sobie na podzielenie dominanty swojego wpływu z kimś jeszcze. Ona musiała na zawsze pozostawać najmądrzejszą, najbardziej atrakcyjną, najbardziej genialną. Kijowskie odchylenie od generalnego kursu na komunizm miało jeszcze dodatkowy niedopuszczalny posmak — posmak języka ukraińskiego, co diagnozowano jako nacjonalizm. Język powoli zaczął wracać do obiegu. Zaczęły zmieniać się fonogramy komunikacji. Rozbić piracką flotę nie było łatwo. Atakowała karawanę, szła na abordaż, uzupełniając swoje załogi wyzwolonymi marynarzami. Do sprawy wziął się Komitet Bezpieczeństwa Państwowego. KGB miało wtedy filie w każdym teatrze, w każdym związku, w każdym studiu. Miało swoich pozaetatowych, niezauważalnych przedstawicieli w każdej grupie filmowej. Co było dalej? Wygląda na to, że było jak w znanej teatralnej przypowieści: „Wasia, ty jesteś geniuszem! Wczoraj byłem u ciebie na premierze — jesteś geniuszem! Obok ciebie nawet Pietia wygląda na przyzwoitego aktora. Tylko nie rozumiem, dlaczego on mówi, że ty jesteś beztalenciem i gównem…” Oczywiście, były też inne sposoby, ale wszystkie one skierowane na jeden cel — zniszczyć tę wesołą, niebezpieczną jedność niekompatybilnych — rozrzucić ich po więzieniach, po łagrach, po szpitalach psychiatrycznych, sparaliżować wieloletnim bezrobociem, napuścić jednego na drugiego. Jeszcze do dzisiaj są powielane mity i legendy, które dzielą, rozrywają, niszczą. Ktoś powiela te mity świadomie, bo w swoim czasie sam uruchamiał je w obiegu na rozkaz „kompetentnych organów”, ktoś z inercji, nie podejrzewając, co kryje się za tymi mitami. Po raz kolejny przekonałem się o tym, oglądając film o Serhiju Paradżanowie. Kontynuując karmienie się mitami, film nie zauważył jeszcze jednej postaci, o której należy dzisiaj wspomnieć, ponieważ to właśnie ona zdecydowała o losie pogrzebanego filmu — o jego zmartwychwstaniu. Niestety, nie wiem, kim jest ta osoba — kto odważył się w tamtym czasie zaproponować wysłanie skazanego na niebyt filmu na międzynarodowy festiwal filmowy w Mar del Plata (Argentyna). Całkiem możliwe, że był to Swiatosław Iwanow — ówczesny szef ukraińskiego kina, który wraz z Cwirkunowem włożył wiele wysiłku w jego ratowanie i również został za to ukarany. Właściwie triumf zaczął się od festiwalu filmowego w Argentynie. Z tym triumfem władza radziecka pogodzić się nie mogła. Sytuacja wymykała się spod kontroli — na fali sukcesu uruchamiano już nowe filmy, w szczególności „Kijowskie freski” Paradżanowa i „Studnię dla spragnionych” Illenki. Wiele rzeczy nie zobaczyłem w filmie o Paradżanowie. Jeszcze więcej z tego, co zobaczyłem, nie rozpoznałem, począwszy od samego Paradżanowa, a skończywszy na Marcello Mastroiannim. Odrębną kwestią jest wykorzystanie kadrów sfilmowanych przez genialnego operatora. W filmie zostały one użyte dla potwierdzenia jego twórczej bezpłodności. Ten wyczyn swoją bezczelnością sprowadza do błahego i nieaktualnego pytania o prawa autorskie, które chronią autora przed ingerencją (w tym przypadku — bezpośrednią ingerencją w kadr) i zniekształceniem jakiegokolwiek dzieła autorskiego — wiersza, obrazu, powieści, symfonii, kadru — przynajmniej bez zgody na to samego autora lub jego spadkobierców. Po obejrzeniu pozostało pytanie: o czym jest projekt „Paradżanow”? Po co? Po raz kolejny opowiedzieć mit o tutejszej pustyni, która ma czekać na kolejnego Przybysza, bo sama, jak zawsze, pozostaje bezpłodna i wroga wobec Cudu? Mity działają nadal — za nimi nie zauważono jeszcze dwóch filmów, wspólnych dla Serhija Paradżanowa i Jurija Illenki — „Jezioro łabędzie. Strefa” (1990 r., dwie nagrody w Cannes: FIPRESCI i Nagroda Niezależnej Młodej Krytyki Filmowej „Eskor”), a także krótkometrażowy — „Partytura Chrystusa C-dur”. Pierwszy zrobiony według scenariuszy Paradżanowa-więźnia, drugi — nakręcony przez brata jednym ujęciem „z ramienia” nieprofesjonalną kamerą — to monolog Serhija Paradżanowa w jego mieszkaniu w Tbilisi (to już wtedy, gdy Jura przywiózł „Jezioro łabędzie”, by pokazać je Paradżanowowi). Za tymi filmami kryje się niespodzianka, której nie przewidział mit: ciężkie kroki naprzeciw siebie. W każdym razie film nie jest o tym. Aktorzy wiedzą: żeby zagrać pijanego, trzeba być trzeźwym. Żeby zagrać głupca, trzeba być mądrym (to nie oznacza, że trzeba być głupcem, żeby zagrać mądrego). Kim trzeba być, żeby zrobić film o geniuszu? Kilku geniuszach? Serhij Paradżanow, Jurij Illenko… Ile kroków każdy z nich zdążył zrobić po „Cieniach”? Komu jak było pisane… Legenda o człowieku, który poprosił dla synów o tyle ziemi, ile kroków zdoła przebiec z odciętą głową — to o nich. (Ukraińska Prawda, 25.10.2013) Serj Awedikian — reżyser i odtwórca głównej roli w filmie „Paradżanow”. 2013 rok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wyłoniono zwycięzców konkursu fotograficznego „Wiki lubi zabytki”

27 października w siedzibie agencji informacyjnej „RegioNews” wyłoniono zwycięzców ukraińskiej części międzynarodowego konkursu fotograficznego „Wiki lubi zabytki” – 2013. Jego celem jest szerzenie wiedzy o dziedzictwie kulturowym świata poprzez zebranie zdjęć wszystkich zabytków dziedzictwa kulturowego i zilustrowanie nimi artykułów w Wikipedii oraz innych projektach Fundacji Wikimedia. Konkurs trwał od 1 do 30 września, wzięło w nim udział 604 uczestników z Ukrainy, którzy załadowali do Wikimedia Commons 35 710 zdjęć krajowych zabytków. Jewhen BUKET W tym roku na Ukrainie konkurs przeprowadzono po raz drugi – już pod patronatem Ministerstwa Kultury Ukrainy. Podczas prezentacji konkursu fotograficznego zastępca przewodniczącego rady społecznej przy Ministerstwie Kultury Bohdan Kożuszko zaznaczył, że według danych Państwowego Komitetu Statystyki w naszym kraju zachowało się 152 tys. zabytków, jednak tylko około 5 tysięcy z nich trafiło do nowego państwowego rejestru, podczas gdy w odniesieniu do pozostałych ponad 140 tysięcy prawo dopuszcza dwojaką interpretację. Dlatego często takie zabytki stają się ofiarami różnego rodzaju „biznesmenów”, którzy w dosłownym sensie niszczą nasze narodowe dziedzictwo. Jednym ze skutecznych sposobów ratowania zabytków jest rozpowszechnianie informacji o nich, w szczególności dzięki umieszczaniu ich w Wikipedii, którą codziennie przegląda ponad 2,5 mln użytkowników tylko z Ukrainy. W 2012 roku geografia konkursu objęła 35 krajów świata z 4 kontynentów. Wśród nich po raz pierwszy była Ukraina, która w rezultacie zajęła czwarte miejsce. W tym roku konkurs fotograficzny przeprowadzono już w 51 krajach świata oraz na Antarktydzie. Ukraina zajęła w nim zaszczytne drugie miejsce, ustępując jedynie najbliższemu sąsiadowi – Polsce. Ponadto już trzeci rok z rzędu międzynarodowy konkurs fotograficzny Wiki Loves Monuments bije własny rekord w Księdze Rekordów Guinnessa jako największy konkurs fotograficzny w historii ludzkości, zbierając w ciągu miesiąca ponad 372 tysiące zdjęć. Do grona najlepszych zdjęć zabytków Ukrainy 2013 roku decyzją jury weszły: Cerkiew św. Mikołaja w Monasterze Świętogórskim w obwodzie donieckim, meczet Dżuma-Dżami w Eupatorii, zamek w Międzybożu w obwodzie chmielnickim, kompleks Herrengasse – ulica Olhy Kobylańskiej w Czerniowcach, kurhan carski w pobliżu Kerczu, Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Tarnopolu, drewniana cerkiew Objawienia Pańskiego we wsi Kuhajów w obwodzie lwowskim, rzymskokatolicki kościół „Serce Jezusa” w Czerniowcach, zamek książąt Ostrogskich-Lubomirskich w Dubnie, sala teatru opery i baletu w Odessie, cerkiew św. Bazylego we wsi Czercze w obwodzie iwanofrankiwskim, cerkiew Przemienienia Pańskiego w uroczysku Husynci w obwodzie kijowskim, zespół Pałacu Woroncowa w Odessie, dzwonnica Soboru Wniebowstąpienia w Perejasławiu Chmielnickim, posiadłość Hałahanów w obwodzie czernihowskim oraz panorama przy kościele luterańskim w Odessie. Jury, podobnie jak w ubiegłym roku, wyłoniło również najlepsze zdjęcia w poszczególnych obwodach Ukrainy oraz autorów, którzy załadowali do repozytorium najwięcej zdjęć różnych zabytków. Wśród tegorocznych nowości znalazły się specjalne nominacje: „Zabytki walki narodowowyzwoleńczej”, „Kijów oczami obcokrajowców”, „Zabytki kultury ormiańskiej na Ukrainie”, „Zabytki kultury greckiej na Ukrainie”, których zwycięzcy zostaną wyłonieni przez specjalne jury dla każdej z nominacji. Nazwiska nagrodzonych zostaną ogłoszone podczas uroczystej ceremonii, która odbędzie się w Kijowie 9 listopada. Na potrzeby konkursu funkcjonuje i jest aktualizowana interaktywna mapa zabytków, a największa na Ukrainie baza zabytków historii i kultury, stworzona w ubiegłym roku przez redaktorów internetowej encyklopedii Wikipedia przy wsparciu organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”, liczy obecnie ponad 53 300 obiektów. W ciągu dwóch lat, podczas których przeprowadzano konkurs „Wiki lubi zabytki”, udało się zebrać zdjęcia ponad 14 500 ukraińskich zabytków. Najciekawszym pomysłem zgłoszonym w tym roku jest stworzenie wspólnymi siłami Ministerstwa Kultury Ukrainy, organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”, Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz innych zainteresowanych organizacji jednolitego wykazu zabytków Ukrainy, który będzie zawierał nie tylko informacje zebrane ze wszystkich możliwych źródeł, ale także specjalny dział nowo odkrytych obiektów, w tym dzięki konkursowi fotograficznemu „Wiki lubi zabytki”. Partnerem informacyjnym konkursu od 2012 roku jest ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty”. Zwycięzca konkursu „Wiki lubi zabytki” – 2013 na Ukrainie: „Cerkiew św. Mikołaja w Monasterze Świętogórskim w obwodzie donieckim”. Autor – Dmytro Bałchowitin. Sokyrynci. Posiadłość Hałahanów w obwodzie czernihowskim. Autor – Klymenkoy. Zamek w Międzybożu w obwodzie chmielnickim. Autor – Posterrr. PRZEDPŁATA – 2014 PRZEDPŁATA – 2014 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w październiku — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn