Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №44 за 2009 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 35 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TRIUMF RODZIMEGO SŁOWA

Leonid PASTUSZENKO, pisarz, m. Winnica Słowo nasze rodzime! Ty dzisiaj zabrzmiało. Jak początek, jak zaczątek, Jak uzbrojenie wszystkim widoczne, Słowo nasze rodzime! Pawło Tyczyna Język — to bodaj najważniejszy czynnik tworzący naród. Nawet bez terytorium (jak przez wieki Żydzi!) naród może przetrwać biedę, a bez języka znika z mapy świata. Każdy naród ma nienaruszalne świętości — Niepodległość, a ściślej, Samodzielność państwa, państwowość jego Języka oraz Kulturę i Moralność. Wszystko to jest sposobem jego życia. Przesłuchania w sprawie sytuacji języka państwowego w Ukrainie, które odbyły się w Radzie Najwyższej, jeszcze raz potwierdziły, że język ukraiński wciąż potrzebuje ochrony, propagowania, rozpowszechniania i utwierdzania na wszystkich terenach naszego państwa. Ale tego można osiągnąć tylko wtedy, gdy nie tylko urzędnik czy miejscowy funkcjonariusz będzie dbał o przestrzeganie statusu języka państwowego, ale także gdy my wszyscy i każdy z osobna — we własnej rodzinie, na swojej klatce schodowej, na swojej ulicy, w swoim zespole pracowniczym — będziemy dbać o to, aby ukraińskie słowo pełnoprawnie brzmiało we wszystkich sferach naszego życia. “Nie można zapominać, że okupanci przez wieki wykorzystywali język rosyjski jako środek ucisku i denacjonalizacji Ukraińców. Zapominać o tym fakcie przy rozwiązywaniu kwestii językowej mogą tylko ci, którzy ani trochę nie szanują ani narodu ukraińskiego, ani Państwa Ukraińskiego, ani milionów poległych w walce o to państwo… Rusyfikacja ludności ukraińskiej była głównym celem okupantów i kolonizatorów Ukrainy. Dlatego ten, kto w niepodległym Państwie Ukraińskim pragnie statusu państwowego dla języka rosyjskiego, w rzeczywistości — świadomie czy nieświadomie — pragnie zatwierdzić w Ukrainie stosunki kolonialne — słusznie zauważa językoznawca Światosław Karawanski. — Najbardziej odpowiednim przykładem dla Ukrainy pod tym względem powinno być państwo Izrael, które odrodziło się po wiekach nieistnienia. Mieszkańcy państwa Izrael są wielojęzyczni, ale mimo ich wielojęzyczności, język państwowy w tym państwie jest jeden. Obywatele Izraela mogą korzystać także z innych języków: mieć swoje gazety, radio, telewizję. Ale język państwowy, który konsoliduje naród, jest jeden”. Wybitny poeta i głęboki znawca ludowego słowa Maksym Rylski wzywał i wciąż wzywa nas wszystkich: Przysłuchajcie się, jak ocean śpiewa — Naród mówi. I miłość, i gniew W tym szumie morskim. Nie ma Mądrzejszych niż naród nauczycieli: U niego każde słowo — to perła. To praca, to natchnienie, to człowiek. Żadna kultura narodowa nie jest do pomyślenia bez języka ojczystego. Co więcej, laureat Nagrody Nobla, wybitny francuski pisarz, który urodził się w Algierii, Albert Camus twierdził, że język — to Ojczyzna. A nasz Wasyl Symonenko przypominał: “Można wszystko na świecie wybierać, synu, — wybrać nie można tylko Ojczyzny”. Tymczasem nowocześni liberałowie-demokraci, bezwstydnie podchwyciwszy imperialny sztandar rusyfikacji, robią wszystko, aby zakonserwować kolonialny status Ukrainy — już na korzyść rosyjskich nuworyszy i oligarchów, którym język i kultura ukraińska, oczywiście, “są niepotrzebne”… Ale czyż nasz naród, wytrzymawszy okrutny 350-letni etnocyd Rosji, podda się na łaskę tym sprzedajnym wrodzonym legionistom antyukraińskości? Z jakiej racji? Po co?.. Przecież nie jesteśmy ani trochę głupsi, ani gorsi od innych narodów Europy. Jeszcze w 1928 roku w Paryżu odbył się międzynarodowy konkurs języków. Najbardziej kompetentni znawcy określali na nim, który z języków świata jest najbardziej melodyjny. Czytano tam także wiersze Tarasa Szewczenki. Wśród czterech zwyciężczyń język ukraiński zajął trzecie miejsce, ustępując francuskiemu i włoskiemu, a pozostawiając za sobą język farsi, czyli perski. W 1934 roku w Paryżu odbył się nowy konkurs języków na melodyjność i brzmienie. Francuski znów zajął pierwsze miejsce, na drugie wyszedł farsi, a ukraiński nie ustąpił trzeciego. Mówią, że 350 lat temu nieśmiertelność, a nawet prestiż języka ukraińskiego przewidział słynny Nostradamus, choć na brzegach Dniepru (ówczesnego Borysthenesu) nigdy nie bywał. Ale rzekomo w jednym z czterech wierszy napisał o tym tak: Nadchodzi nowy, stokroć bardziej powabny zwyczaj staremu, busurmańskiemu na zmianę. Gdzie język cieszy słuch, tam Borysthenesów kraj początek zmianom położy, złamie rutynę. “Kto nie strzeże honoru rodzimego języka, ten podkopuje podstawy swojego narodu” — zauważał Iwan Ohijenko w wydanej w 1936 i wznowionej w 2001 roku pracy “Nauka o więziach języka ojczystego”. Bo przecież rzeczywiście, “język ojczysty — to najważniejsza podstawa, na której wyrasta duchowo i kulturowo każdy naród. W życiu każdego narodu język ojczysty odgrywa najważniejszą rolę: “język ojczysty — to siła kultury, a kultura — siła narodu”. I dzisiaj słuszne są te słowa Iwana Ohijenki. Dlatego też zrozumiałe, czemu wszystkie narody odnoszą się do języka ojczystego z największą świętością, z najczulszą opieką. Język ojczysty głęboko przenika nasze życie duchowe — prywatne i państwowe. Dawno już uznano, że tylko język ojczysty przynosi człowiekowi największe i najgłębsze osobiste szczęście, a państwu — najsilniejsze patriotyczne charaktery. “Bez dobrze wyrobionego języka nie ma ogólnonarodowej świadomości, bez takiej świadomości nie ma narodu, a bez świadomości narodu nie ma państwowości jako najwyższej organizacji społecznej, w której otrzymuje ona najpełniejszą możliwość swojego wszechstronnego rozwoju i przejawiania”. Tak, pytanie być czy nie być językowi ukraińskiemu gospodarzem w rodzinnym domu oznacza być czy nie być Państwu Ukraińskiemu. Zakończenie na str. 13 UKRAINA — SZKOCJA — BELGIA 10–11 DZIESIĘCIOLETNIE “PULSARY”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DLACZEGO CHCĘ, ABY UKRAINA BYŁA W NATO

kontynencie europejskim; niemal cała ludność Ukrainy (z wyjątkiem Tatarów krymskich) wyznaje religię chrześcijańską, tak jak Europejczycy; ponadto ta ludność w 78 % składa się z Ukraińców jako przedstawicieli etnosu europejskiego. Dlatego odpowiedź na pytanie „Gdzie ma być Ukraina?” jest oczywista: powinna ona znajdować się we wspólnocie państw europejskich. Wyobraźmy sobie jednak, co mogłoby stać się z Ukrainą, gdyby, na wzór Rosji, przystąpiła do Traktatu szanghajskiego (chociaż taki wariant trudno nawet sobie wyobrazić, bo spokrewniona z nami Białoruś, wyraziwszy chęć bycia obserwatorem w tej strukturze, otrzymała od jej kierownictwa odmowę na tej podstawie, że nie jest krajem azjatyckim; to samo prawdopodobnie czeka także Ukrainę w podobnym przypadku). Spróbujmy teraz przewidzieć, jaka stanie się Rosja w ciągu najbliższych 75 lat — a to życie trzech pokoleń (rodziców, dzieci i wnuków). Biorąc pod uwagę, że wskaźnik urodzeń w rodzinach niechrześcijańskich jest tradycyjnie znacznie wyższy, liczba przedstawicieli ludności chrześcijańskiej (przeważnie Słowian) w Rosji za 75 lat stanie się znacznie mniejsza niż połowa całej ludności Rosji. Zmniejszy procentowy udział Słowian również inwazja (tj. przenikanie) na rosyjskie terytoria ludności Chin, którą obserwuje się w ostatnich latach. Jest zrozumiałe, że przy gęstości zaludnienia w Chinach 100 osób na 1 km², a w azjatyckiej części Rosji — 1 człowiek na 1 km², Rosji będzie trudno długo powstrzymywać napór ludności przygranicznej Chin. Ponadto inwazja dokonuje się także poprzez handel międzynarodowy. Tak więc za jakichś 75 lat Rosja nie tylko terytorialnie, ale także demograficznie stanie się krajem niechrześcijańskim, nieslowiańskim, azjatyckim. Mimo to Rosja swój wybór dokonała — i to nie tylko wojskowo-obronny, lecz także cywilizacyjny. I tu chciałabym zapytać moich rodaków: gdzie chcielibyście, aby żyli wasi wnuki — we wspólnocie państw azjatyckich (muzułmańskich, buddyjskich) z autorytarnymi monarchicznymi, a nawet totalitarnymi reżimami politycznymi, których ludność różni się od słowiańskiej zarówno mentalnie, jak kulturowo i duchowo? Czy też we wspólnocie krajów europejskich o chrześcijańskich i demokratycznych tradycjach, w krajach, gdzie działa prawo, a ludzie nie ze słyszenia wiedzą, czym jest społeczeństwo obywatelskie? Gdzie korupcja, jeśli w ogóle istnieje, nie da się porównać z naszą? Ja dla swoich wnuków wybrałabym drugi wariant. Sądzę, że duchowym potrzebom wszystkich Ukraińców (i ogólnie Słowian) w większym stopniu odpowiada właśnie cywilizacja europejska, a nie azjatycka. Dziwne, że Rosja, indywidualnie i zbiorowo niezawodnie chroniona przed ewentualną zewnętrzną agresją, stanowczo domaga się od Ukrainy, by nie wchodziła także w żaden z systemów zbiorowego bezpieczeństwa. Ale przynajmniej jest to nierównoprawne i powinno skłaniać nas do refleksji nad neokolonialnym interesem samej Rosji wobec Ukrainy. W tym roku (29 stycznia 2009 r.) prezydent Rosji D. Miedwiediew, wypowiadając się na poszerzonym posiedzeniu kolegium FSB, oświadczył, że zerwanie integracji Ukrainy z Sojuszem Północnoatlantyckim to zasługa rosyjskich służb specjalnych, skutek przeprowadzonych przez nie operacji specjalnych. W szczególności powiedział: „W sąsiednich państwach utrzymywała się niestabilna sytuacja społeczno-polityczna, nie ustawały próby rozszerzenia NATO, w tym także za sprawą tak zwanego przyspieszonego wstąpienia do Sojuszu Gruzji i Ukrainy. Wszystko to oczywiście wymagało wyraźnej i skoordynowanej pracy wszystkich specjalnych struktur siłowych, organów ochrony porządku oraz dość wysokiego poziomu koordynacji ich działań. Jestem zmuszony zaznaczyć, że Federalna Służba Bezpieczeństwa skutecznie wykonała postawione przed nią zadania”. Pracownicy FSB i służby wywiadu zagranicznego Rosji za osiągnięcie izolacji Ukrainy otrzymali rządowe odznaczenia. Zauważmy, że takie ingerencje w sprawy wewnętrzne innego państwa to cyniczne naruszenie zarówno międzynarodowego, jak i wewnętrznego prawa rosyjskiego. W razie gdyby Ukraina pozostała państwem niepodległym, prędzej czy później jej obywatele będą musieli określić się, z kim chcą być — z NATO czy z Traktatem szanghajskim, co równa się wyborowi: być z Europą czy z Azją (przypomnę, że dziś 30 % Ukraińców oddaje głosy za tym, by Ukraina znalazła się w NATO). Ale taki wybór może dokonać tylko silne państwo Ukraina (niestety, nie czeka nas los Albanii, która, mimo że pod względem wojskowym jest znacznie słabsza od Ukrainy, a ulicami jej stolicy Tirany swobodnie chodzą osły, stała się członkiem NATO). Aby nas przyjęto do NATO, musimy stać się silnym państwem, musimy sami (!) znaleźć w sobie siły i pokonać korupcję, nauczyć się wybierać rozsądnych, godnych i patriotycznych przywódców oraz nauczyć się wymagać od nich wypełniania obowiązków, a nie pozostawać bezgłośnymi niewolnikami. Wreszcie musimy, wbrew dążeniom naszych pseudoelitarnych polityków, nauczyć się kochać swój kraj i nie dopuszczać do jego podziału według żadnych znaków. I żyć nie jednym dniem, lecz myśleć o perspektywie dla dzieci i wnuków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

JAKIM JĘZYKIEM ZACZĘLI MÓWIĆ KANDYDACI?

Petro ANTONENKO. Spośród kandydatów na urząd Prezydenta, którzy opublikowali swoje programy wyborcze, najjaśniej w kwestii językowej wypowiedział się przewodniczący Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeh Tiahnybok. Nie tylko broni on jedynego języka państwowego — ukraińskiego. Wśród założeń programowych kandydata znajduje się obowiązkowe stosowanie wyłącznie języka państwowego przez wszystkich urzędników, we wszystkim, bez żadnego wyjątku, w języku urzędowym. A także obowiązkowy egzamin ze znajomości języka państwowego dla wszystkich urzędników władzy wykonawczej oraz osób wybranych na wybieralne stanowiska państwowe. Na „drugiej flance” równie jasno wypowiedział się lider Partii Regionów Wiktor Janukowycz. Zacytujmy jeden z rozdziałów jego programu wyborczego: „Dwa języki — jeden kraj! Dążę do realnego utwierdzenia na Ukrainie europejskich standardów demokracji, nieuchronnego zapewnienia praw i wolności człowieka. Występuję za nadaniem językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego. Jestem konsekwentnym zwolennikiem cywilizowanego rozwiązania tej kwestii, prowadzenia zrównoważonej państwowej polityki językowej, która adekwatnie reaguje na potrzeby językowe społeczeństwa, odpowiada ogólnie przyjętym normom prawa międzynarodowego, Europejskiej karcie języków regionalnych lub mniejszościowych”. Przynajmniej szczerze, bez słownej mgły dotyczącej języka rosyjskiego jako jakiegoś „oficjalnego”, „regionalnego” i tak dalej. Co prawda, po raz kolejny z odwołaniem do „prawa międzynarodowego” i znanej Karty, którą „regionałowie” już dawno interpretują na swój sposób. A jak sprawy mają się w kwestii językowej w programach innych kandydatów? Obecny Prezydent i kandydat na to stanowisko Wiktor Juszczenko swój program oficjalnie przedstawi w najbliższym czasie. Ale nie ma żadnych wątpliwości co do wielokrotnie deklarowanego stanowiska Prezydenta, że na Ukrainie jest i powinien być tylko jeden język państwowy — ukraiński. W końcu to postanowienie znajdujemy również w zaproponowanym przez Prezydenta Juszczenkę projekcie zaktualizowanej Konstytucji Ukrainy. Trudniej jest z niektórymi innymi kandydatami spośród znanych polityków. Wygląda na to, że w pogoni za głosami wyborców niektórzy pragną albo całkowicie ominąć kwestię językową, albo uciekać się do niejasnych sformułowań. Z jakiegoś powodu w programie Julii Tymoszenko nie ma zapisu o języku państwowym. Może premier uważa, że i tak nie raz jasno wypowiadała się za jedynym państwowym językiem ukraińskim i to wystarczy? Cóż, miejmy nadzieję, że nie tylko deklaracją są słowa, którymi kończy się program premier i kandydatki: „Ukraina ponad wszystko!”. W programach niektórych polityków znów figuruje jakieś wyodrębnienie języka jednej z mniejszości narodowych, choćby i największej, czyli rosyjskiej. Program przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna deklaruje: „Uregulowanie sytuacji językowej na Ukrainie: napełnienie realną treścią statusu języka ukraińskiego jako państwowego; określenie zasad funkcjonowania języka rosyjskiego jako języka komunikacji międzyetnicznej we wszystkich sferach życia społecznego; zapewnienie pełnowartościowego stosowania języków przedstawicieli różnych narodowości w miejscach ich zwartego zamieszkania”. Zacytujmy też program Arsenija Jaceniuka: „Musimy zapewnić rozwój narodowej kultury ukraińskiej i państwowego języka ukraińskiego. Gwarancją istnienia i stopniowego rozwoju języka ukraińskiego jako jedynego państwowego musi być brak i niedopuszczalność jakiejkolwiek dyskryminacji rosyjskojęzycznych i obcojęzycznych obywateli Ukrainy. Wielonarodowość i wielokulturowość Ukrainy są naszym najważniejszym zasobem, siłą, a nie wadą”. A oto zapis z programu jeszcze jednego „rozreklamowanego” kandydata — Serhija Tihipki: „Językowi rosyjskiemu — status języka komunikacji międzyetnicznej”. Nikt oczywiście nie jest przeciwko wielonarodowości i wielokulturowości Ukrainy, ochronie i rozwojowi języków mniejszości narodowych. Ale dlaczego trzeba wyodrębniać jeden z tych języków, właśnie jemu nadawać jakiś status „języka komunikacji międzyetnicznej”? Czyż językiem tej komunikacji nie może być państwowy język ukraiński? Te momenty politycy, nawet ci, którzy deklarują państwowość języka ukraińskiego, z jakiegoś powodu wolą omijać. Iryna MAHRYCKA, m. Ługańsk. Zarówno w stolicy, jak i w regionach, od czasu do czasu odbywają się spotkania dla wąskiego kręgu polityków dotyczące przyszłego udziału naszego kraju w NATO. Jednak szeroka ukraińska opinia publiczna nie posiada głębokiej wiedzy o tej strukturze, dlatego, jak za czasów radzieckich, myśli i wypowiada się o niej na poziomie emocji: NATO to zło, całkowita zależność od Ameryki, to agresja, wojna i tym podobne. Co więc ma robić Ukraina? Może wcale nie potrzebuje żadnych bloków wojskowo-politycznych, a lepiej wybrać pozycję neutralności? Ale bądźmy obiektywni: aby dzisiaj mieć status państwa neutralnego, Ukraina musiałaby być albo krajem typu Szwajcaria (tam w bankach przechowywane są pieniądze ponad połowy krajów świata, dlatego nikt jej nigdy nie będzie niepokoił), albo Szwecja (w tym kraju każdy obywatel płaci na obronność średnio pięć razy więcej niż obywatele krajów członkowskich NATO). Bez wątpienia bezpieczeństwo zbiorowe jest zawsze o wiele tańsze niż indywidualne. Ukraina, jak wiadomo, nie posiada ani broni jądrowej, ani normalnej, czyli zdolnej do walki armii i marynarki wojennej, dlatego nam sam Bóg kazał przyłączyć się do jednej z dwóch wymienionych grup krajów. Nasza sąsiadka Rosja, mając to wszystko w nadmiarze, też dokonała swojego wyboru wojskowo-obronnego: pomimo swojej aktywnej przez ostatnie lata współpracy z NATO, przyłączyła się jednak do traktatu szanghajskiego. Wyjaśnić taki wybór Rosji jest bardzo łatwo: trzy czwarte jej terytorium położone jest na kontynencie azjatyckim, a jej żywotne interesy to granica z Chinami, Japonią, Koreą; populacja Rosji w 50% jest niechrześcijańska (muzułmanie, islamiści, buddyści i in.); Rosja to wieloetniczne państwo federacyjne i 80% Rosjan słusznie uważa się nie za Europejczyków, a za Azjatów. Ukraina pod tym względem radykalnie różni się od Rosji: całe jej terytorium położone jest na Euro-. Petro ANTONENKO. W szczytowym momencie skandalu polityczno-kryminalnego z przemocą wobec dzieci, w którym figuruje obóz „Artek”, jego kierownictwo postanowiło przeprowadzić konferencję prasową w stolicy, której celem, bez wątpienia, była próba ratowania wizerunku obozu. Szczególnie podsycał zainteresowanie licznych dziennikarzy, którzy zebrali się w UNIAN, anonsowany udział w wydarzeniu dyrektora generalnego „Arteku” Borysa Nowożyłowa. Przecież leży on w szpitalu po zawale, a do tego jako świadek w sprawie karnej, pod ochroną milicji — pilnują czy to przed zamachem, czy to przed ucieczką. Ale Nowożyłow tak i nie pojawił się: powiedziano, że lekarze odradzili wyjazd na spotkanie ze względu na stan zdrowia. Więc główną osobą na konferencji prasowej okazała się Wałentyna Dowżenko, która pod koniec lat 90. była ministrem ds. rodziny i młodzieży, i właśnie w tym czasie przyjęto uchwałę rządową o tym, że „Artek” pozostaje własnością państwową i nie podlega prywatyzacji. Pani Dowżenko i dwoje urzędników obozu starannie odpierali ostre pytania dziennikarzy o skandal i kierowali je na temat konferencji prasowej, która deklarowała: „Artek” stał się stolicą światowej dyplomacji dziecięcej. Jaka tam dyplomacja, dziwili się dziennikarze, kiedy w pełni trwa taki skandal? Ale można zrozumieć też przedstawicieli obozu. Oto dlaczego upubliczniono wydarzenie, które miało miejsce jeszcze w lipcu. To-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«ARTEK»: DYPLOMACJA W ŚRODKU SKANDALU

ję w „Artеku” ogłoszono utworzenie Światowej Dziecięcej Ligi Narodów — na wzór dziecięcej ONZ. Międzynarodowe Centrum Dziecięce „Artek”, bo taka jest oficjalna nazwa obozu, z natury rzeczy powinno stać się centrum tej inicjatywy. Ogłoszenie Ligi nastąpiło podczas kolejnego Międzynarodowego Festiwalu Dziecięcego „Zmieńmy świat na lepsze” z udziałem ponad 700 dzieci z 50 krajów świata. Forum to od 2001 roku organizują tutaj jego założyciele: Ministerstwo Ukrainy ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu, MCD „Artek” oraz Ogólnoukraiński Dobroczynny Fundusz Nadziei i Dobra, którego przewodniczącą zarządu jest Walentyna Dowżenko. Ona też została dyrektorem wykonawczym Międzynarodowej Organizacji Pozarządowej „Światowa Dziecięca Liga Narodów”. 8—9 października, czyli na kilka dni przed skandalem wokół obozu, Dowżenko i Nowożyłow zdążyli przedstawić Ligę na jubileuszowej konferencji ONZ w Genewie, poświęconej 20-leciu Konwencji ONZ o prawach dziecka. Uczestnicy konferencji z ponad 100 krajów świata poparli utworzenie Ligi i nadali „Artekowi” status jej siedziby głównej. Społeczność międzynarodowa nie bardzo zmieniła pozytywny stosunek do „Artek”, zapewniali uczestnicy konferencji prasowej. Również decyzja o przeprowadzeniu w „Artku” latem przyszłego roku pierwszego Zgromadzenia Ligi, podjęta jeszcze przed skandalem, pozostaje w mocy. Popiera ją społeczność międzynarodowa, w tym Komitet ONZ do spraw Praw Dziecka. Zgromadzenie odbędzie się w dniach obchodów 85-lecia „Artku”. Mimo skandalicznych tematów na konferencji prasowej powiedziano wiele dobrych słów o „Artku”, ponieważ jest to jeden z najlepszych obozów dziecięcych na świecie. Tylko w tym roku przyjął on 25 tysięcy dzieci z 60 krajów. Zmiany obozowe trwają nadal. Na zasadne pytanie prasy, czy nie zmniejszyła się popularność obozu, odpowiedź brzmiała: ani trochę. Właśnie przybyła kolejna zmiana — ponad 700 dzieci. Nie ma odmów od voucherów również na kolejne zmiany. „Artek”, jak zaznaczyła Walentyna Dowżenko, to 2 tysiące pracowników, to możliwość jednoczesnego przyjęcia w szczycie sezonu do 4 tysięcy dzieci, to kilometry wspaniałych plaż i setki hektarów terytorium. Czyż więc nie o tę błogosławioną krymską ziemię, o te kilometry morskich plaż, o ogromny kompleks zdrowotny toczy się walka? To całkiem może być jedną z realnych wersji obecnego skandalu. Oprócz, oczywiście, politycznych, przede wszystkim wyborczych motywacji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

grypy co roku przetaczają się przez kraj, zabierając życie. Ta niezwykle potrzebna placówka aż do tej jesieni tak i nie zaczęła pracować, nawet nie było gotowe pomieszczenie. Może teraz, w ciągu liczonych dni, Centrum wreszcie zacznie działać. Do tego można dodać ogólny stan szpitali, niekończące się perypetie z lekami i sytuację w sferze aptecznej. Słowem, epidemia jeszcze raz naświetliła, jak w państwie „dbają” o branżę medyczną, o ochronę zdrowia. A jeśli spojrzeć globalniej — to także stan naszego społeczeństwa, gdzie na pierwszy plan zawsze wychodzi politykierstwo; gdzie w poważaniu nie są fachowcy, nie nauka, a „technologie”. Na przykład fachowcy twierdzą, że proste (nie specjalne wielowarstwowe) opaski gazowe, w które teraz radzą ubrać niemal cały kraj, są mało efektywne. Z kolei nasi ludzie, z jednej strony, wykazują dziwną obojętność wobec własnego zdrowia, a z drugiej — nawet nie czekają na jakościową pomoc medyczną. I jak człowiekowi nie popaść w lekkomyślność i jednocześnie nie poddawać się psychozie oraz nie zacząć panicznie szukać u siebie wszystkich chorób? Jest to całkiem realne, gdyż ludzie są skłonni do autosugestii, bo dawno zostali „obrobieni” tymi samymi technologiami politycznymi i szamanami od polityki. A jeśli chodzi o maski, to na razie na ludziach jest ich niewiele. Niestety, bo miejscami są potrzebne. Ale na szczęście jeszcze nie tyle, żeby wszyscy ludzie stali się „zamaskowani”, czyli niemi i bezlicy, w dosłownym sensie. W przenośnym — może właśnie taki elektorat ktoś wolałby widzieć na wyborach?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

JAK ZAPOBIEC ZARAŻENIU WIRUSEM?

Ale jedna trzecia z nich nie została wykorzystana aż do wybuchu choroby. Dla porównania: obecnie wymienia się już nie setki milionów, a miliard, który państwo pilnie przeznacza na przezwyciężenie klęski. W czerwcu kierownicy Komitetu na specjalnej naradzie w Ministerstwie Ochrony Zdrowia poruszyli kwestię zapobiegania epidemii. Niestety, nie skłoniło to władz do bardziej aktywnych działań. Wreszcie 25 września Komitet zwrócił się do rządu z oficjalnym pismem, w którym wskazano na zagrożenie epidemią, na którą kraj nie jest gotowy. Chodziło w szczególności o środki do... W celu profilaktyki świńskiej grypy w warunkach domowych można stosować jeden z preparatów, które aktywują układ odpornościowy (induktorów interferonu): ZANAMIWIR — proszek do inhalacji (za pomocą inhalatora); dwie inhalacje raz na dobę (dawka dobowa — 10 mg); ARBIDOL — po dwie tabletki trzy razy dziennie przez dwa tygodnie; AMIKSYN lub LAOMAKS — po tabletce co dwa dni po śniadaniu; na kurs profilaktyczny — 3—6 tabletek; KAGOCEL — dwa dni po dwie tabletki raz dziennie, pięć dni przerwy; potem cykl powtórzyć; kurs — 7—30 dni; GROPRINOZYN — w przeliczeniu 50 mg na kilogram masy ciała trzy—cztery razy na dobę po jedzeniu przez trzy—dziewięć tygodni; CYKLOFERON — 250 mg w postaci iniekcji raz dziennie przez dwa dni, następnie co drugi dzień; kurs podstawowy — pięć—dziesięć iniekcji; GALAWIT (produkowany w postaci czopków i ampułek) — wystarczy 3—5 iniekcji lub po jednym czopku doodbytniczo co drugi dzień przez 20 dni. MOŻNA WYKORZYSTAĆ TAKŻE IMMUNOMODULATORY POLIOKSYDONIUM — dorośli — 24 mg, młodzież — 12 mg podjęzykowo (rozpuszczając pod językiem) dwa razy dziennie przez 10—15 dni; PREPARATY HOMEOPATYCZNE GRIPP-HEEL — co 15 minut przez pierwsze dwie godziny, przy poprawie samopoczucia — trzy razy dziennie na 15 minut przed jedzeniem lub godzinę po; ANTYGRYPIN — po tabletce trzy razy dziennie; AFLUBIN — na początku choroby co pół godziny po 8—10 kropli, ale nie więcej niż osiem razy na dobę. I oczywiście pamiętajcie o środkach medycyny ludowej oraz pełnowartościowym odżywianiu! stworzyć choremu komfortowe warunki. Skrajnie ważny jest spokój, leżenie w łóżku; jeśli chory ma gorączkę, należy podać leki przeciwgorączkowe (preparaty paracetamolu lub ibuprofenu). Po tym wezwać lekarza; do przyjścia lekarza podawać dużo płynów (sok, woda niegazowana, napój owocowy, kompot itp.); zorganizować choremu pełnowartościowe, witaminizowane odżywianie; nie należy zajmować się samoleczeniem. Odpowiednie leczenie farmakologiczne choremu przepisuje tylko lekarz! Jakie objawy choroby powinny zmusić do natychmiastowego zwrócenia się o pomoc medyczną? Przyspieszony lub utrudniony oddech; sinica wokół ust, innych powłok skórnych; pojawienie się na ciele wybroczyn (nawet bardzo małych), krwawienia z nosa lub inne krwawienia; wysoka temperatura ciała; odmowa chorego od picia; niemożność dobudzenia chorego lub brak jego reakcji na zwracanie się do niego; nadmierne pobudzenie lub pojawienie się drgawek; pojawienie się wymiotów, biegunka; skargi na silny ból głowy; brak oddawania moczu lub łez podczas płaczu. S. KRAMARIEW, główny specjalista Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy w specjalności „dziecięce choroby zakaźne”, doktor nauk medycznych, profesor

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

POLITYCZNA ŚWIŃSKA GRYPA

Petro ANTONENKO Nie, ta choroba już realnie istnieje na coraz bardziej dotkniętej nowymi schorzeniami planecie. Nieprzypadkowo jeszcze w czerwcu Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła pandemię świńskiej grypy i 6., najwyższy próg zagrożenia jej rozprzestrzenianiem się. Wówczas WHO zaleciła krajom podjęcie przynajmniej ośmiu pilnych działań w celu powstrzymania nieszczęścia. Ale u nas trzeba mówić nie o problemach czysto medycznych, a raczej o politycznych. PR-u na grypie jest nadmiar. Dla władzy to udana okazja, by pokazać swoją burzliwą działalność. Dla opozycji — by po raz kolejny „ukąsić” władzę. Dla politologów i polityków to czas wysuwania jakichkolwiek wersji, przede wszystkim dotyczących wyborów, w rodzaju tego, że to wszystko plan zerwania kampanii wyborczej i przeniesienia wyborów. Albo że to przejaw walki o elektorat Zachodniej Ukrainy, gdzie zaczęła się epidemia. Lecz przejdźmy do innych przejawów politycznej świńskiej grypy. Chodzi o próby opozycji, przede wszystkim Partii Regionów, zdobycia na epidemii kapitału politycznego. W tym sensie skrajnie prymitywne jest oskarżenie regionalnych o to, że BJuT świadomie zignorował niebezpieczeństwo epidemii (o którym, jakoby, dobrze wiedzieli), kiedy zwołał w stolicy 24 października wielkie zgromadzenie w sprawie wysunięcia lidera Bloku na stanowisko Prezydenta i przywiózł na majdan tysiące ludzi z zachodnich regionów, którzy właśnie roznieśli chorobę po całej Ukrainie. Czy jeszcze bardziej „czarnopiarowska” wypowiedź Bohosłowskiej o umyślnym „krzyżowaniu” różnych wirusów i rozprzestrzenianiu ich po kraju. Ale oto poważniejszy dokument. UWAGA! TO TRZEBA WIEDZIEĆ! Kliniczne objawy grypy typu A/H1N1: ból głowy, ból mięśni, stawów, ból gardła, podwyższenie temperatury ciała, suchy kaszel, katar, zatkany nos, w poszczególnych przypadkach — wymioty i biegunka. Jak można zarazić się wirusem grypy typu A/H1N1? Od innej chorej osoby drogą kropelkową, drogą powietrzno-pyłową (cząsteczki wirusa przenoszą się powietrzem od chorej osoby do zdrowej podczas rozmowy, kaszlu, kichania), bliskiego kontaktu (przebywanie w odległości około 2 metrów). Jak długo chory na grypę typu A/H1N1 jest zaraźliwy? Okres infekcyjny (okres, kiedy chory jest niebezpieczny dla otoczenia) podczas grypy typu A/H1N1 może trwać przez siedem dni od początku choroby, ale jeśli kliniczne symptomy choroby utrzymują się — to do ich zniknięcia. Jak zapobiec zarażeniu grypą typu A/H1N1? Unikać kontaktu z osobami, które mają objawy infekcji grypowej; ograniczyć odwiedzanie miejsc dużych skupisk ludzi; często wietrzyć pomieszczenia; często myć ręce mydłem przez 20 sekund; nie dotykać oczu, nosa lub ust niemytymi rękami; unikać uścisków, pocałunków i uścisków dłoni; zakrywać nos i usta podczas kichania lub kaszlu jednorazową chusteczką. To oświadczenie przewodniczącej Komisji Rady Najwyższej ds. ochrony zdrowia Tetiany Bachtiejewej. Oczywiście można powiedzieć, że jest ona deputowaną z Partii Regionów. Ale podobną pozycję zajmują i jej pierwszy zastępca Wiaczesław Perederij (BJuT), i członek Komisji Wołodymyr Karpuk (NUNS). W oświadczeniu Bachtiejewej — oskarżenie władzy o nieumiejętność przeciwstawienia się zagrożeniu epidemii. Kto, w jakim stopniu i w czym dokładnie jest winny — rząd, resort medyczny, władze lokalne — to osobna kwestia. Przy okazji zaznaczmy, że do wyjaśnienia tego już włączono Prokuraturę Generalną. Ale fakty świadczą nie tylko o pracy władzy, ale i ogólnie o stosunku do człowieka w naszym społeczeństwie. I to, wygląda na to, największa epidemia naszego postkomunistycznego i postkolonialnego społeczeństwa. Fakty są takie: z ośmiu rekomendacji WHO nasz kraj wykonał tylko połowę. Prawda, jeszcze w styczniu (przecież „świńska” grypa wybuchła na świecie w zeszłym roku) na zapobieganie epidemii rząd wyasygnował 50 milionów hrywien. diagnozowanie choroby. Właśnie to wysunęło się obecnie na czołowe miejsce. Półtora roku temu przy Ministerstwie Ochrony Zdrowia utworzono Ukraińskie Centrum Grypy i Ostrych Infekcji Oddechowych, i nie tylko z powodu pojawienia się na świecie nowej odmiany grypy, ale i z powodu tego, że epidemie zwy- „Komu wojna, komu matka rodzona”. Ta dewiza maruderów i markietanek mimowolnie przypomina się w obecnej sytuacji z wybuchem na Ukrainie epidemii tak zwanej świńskiej grypy. W naelektryzowanej atmosferze początku kampanii wyborczej ta grypa okazała się skrajnie potrzebna prawie wszystkim głównym graczom politycznym. Nie jako choroba, oczywiście, a jako zjawisko społeczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PAMIĘTKA DOTYCZĄCA GRYPY TYPU A/H1N1 (KALIFORNIJSKIEJ)

którą należy niezwłocznie po użyciu wyrzucić; lub kaszleć i kichać w łokieć zgięty na wysokości łokcia; jeżeli u człowieka występują objawy grypy, należy trzymać się od niego w odległości nie mniejszej niż dwa metry; unikać przeziębienia; powinno być pełnowartościowe, wzbogacone witaminami odżywianie. W okresie epidemii dzieciom wskazane jest podawanie probiotyków w celu wzmocnienia odporności organizmu na infekcje wirusowe. Co robić, jeżeli człowiek zachorował na grypę? Przy pierwszych oznakach choroby chorego należy położyć do łóżka i wezwać lekarza; pozostawić chorego w domu, z wyjątkiem tych przypadków, gdy potrzebna jest pilna pomoc medyczna; chorzy na grypę są niebezpieczni dla otoczenia, dlatego należy ich natychmiast izolować. Niedopuszczalne jest ich pojawianie się w transporcie publicznym, w zbiorowiskach dzieci, w innych miejscach masowego przebywania ludzi; chorego należy umieścić w osobnym pokoju lub odgrodzić parawanem. Wyznaczyć indywidualne naczynia, ręcznik, przedmioty higieny osobistej; nie dopuszczać do kontaktu chorego ze zdrowymi członkami rodziny, z wyjątkiem tych, którzy się nim opiekują; osoba opiekująca się chorym powinna nosić czterowarstwowy opatrunek z gazy albo jednorazową maskę, którą należy zmieniać co cztery godziny. Po każdym kontakcie z chorym, z przedmiotami, które były z nim w kontakcie, należy dokładnie myć ręce mydłem; maska powinna być albo jednorazowa, którą po zmianie należy wyrzucić do kosza, albo wielorazowa, którą po praniu mydłem gospodarczym należy dokładnie wyprasować gorącym żelazkiem; pościel chorego i jego odzież zabrudzoną należy przenosić wyłącznie w specjalnie do tego przeznaczonym pojemniku (koszu itp.); przeprowadzać wietrzenie pomieszczeń kilka razy na dobę; codziennie wykonywać mokre sprzątanie pomieszczeń mieszkania; wilgotność powietrza w pomieszczeniach powinna być wystarczająca; mieć jednorazowe chusteczki higieniczne oraz kosz na zużyte chusteczki w zasięgu ręki chorego;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

CHROŃMY JĘZYK NARODU —

Nadia KYRIAN Ołena SZOŁHA Zdjęcia Olesia DMYTRENKI SPEKULOWANIE DWUJĘZYCZNOŚCIĄ JEST MONETĄ ZAMIENNĄ W PRZEDEDNIU WYBORÓW Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wydaje się, że 20 lat to wystarczający czas na to, by proces, uformowany na wysokiej fali obywatelskiego oporu wobec rusyfikacji, kiedy ukraińskość w różnych formatach wykazała bardzo aktywną postawę sprzeciwu wobec jej skutków, zakończył się. Wtedy, 20 lat temu, tworzyła się ukraińska wspólnota narodowa, wydawało się, że będzie ona wpływać na językowe uzdrowienie naszego państwa. W rzeczywistości jednak tworzy się inna wspólnota. Na proces asymilacyjny, który trwał setki lat, nakłada się nie mniej ważny proces, który nie mierzy się jedną geograficzną częścią świata. Imperium rosyjskie nie zmieniło założeń ideologicznych, a kontynuuje funkcjonowanie, zwiększa potęgę ekspansji językowej. Druga fala, z którą nie spotkała się Ukraina, to procesy globalizacyjne, związane z najnowszymi technologiami, transnarodowymi firmami, które pracują na polu informacyjnym. Procesy te są nie mniej zagrażające dla Ukrainy, której ludność nie jest zagęszczoną masą narodową, mogącą zabezpieczyć się przed zagrożeniami, katastrofalnymi dla istnienia ukraińskiego etnosu. Rozpatrujemy Ustawę, uchwaloną 20 lat temu na naleganie, przede wszystkim, pisarzy, którzy domagali się, którzy nagłaśniali narodową falę protestu, donosili ją na różne poziomy. Na ich czele stał Oles Honczar, który wykonywał ogromną pracę: ładował wszystkich narodową energią, konsekwencją. Trzeba oddać sprawiedliwość Jurijowi Musztekytowi, który brał bezpośredni udział w dyskusji i formowaniu Ustawy. Reprezentował ją w Radzie Najwyższej Borys Olijnyk. Ustawą „O językach w Ukraińskiej SRR” językowi ukraińskiemu nadano status państwowego. To niespotykane osiągnięcie po tym, jak odbywała się derusyfikacja (nazywano ją ukrainizacją) w latach 30. Była to druga co do istoty ogromna akcja polityczna na Ukrainie; wszak jedyny język państwowy to jeden z najważniejszych warunków i oznak duchowego zdrowia narodu, gwarancja jego rozwoju. Właśnie podczas dyskusji nad tym projektem ustawy po raz pierwszy w parlamencie zaczęły pracować kamery. Przewodniczył akademik Kostiuk. Po raz pierwszy wszyscy zobaczyli tych, którzy bronią Ukrainy: pisarze Musztekyt, Pawłyczko, prawnik i dyplomata Wasylenko są współtwórcami norm Ustawy, które w procesie dyskusji wypaczył przedstawiciel partii komunistycznej Kriuczkow. 28 października 2009 roku minęło 20 lat od dnia przyjęcia Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”. Dwie dekady temu język ukraiński, zgodnie z tą Ustawą, przestał być ścigany i poniżany, powinien był zabrzmieć z pełną mocą, bo stał się państwowym. Dlaczego więc nie udało mu się zająć tego miejsca na Ukrainie, którego oczekiwali twórcy Ustawy; jakie głębokie procesy szkodzą rozpowszechnianiu i należytemu rozwojowi naszego języka — na te i inne pytania szukali odpowiedzi uczestnicy posiedzenia „okrągłego stołu”, które prowadziło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Ukrinformie w przededniu Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Otwierał wydarzenie jeden z autorów Ustawy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. W rozmowie wzięli udział znani artyści, pisarze, działacze społeczni, politycy, proświcianie. Wbrew naciskom partyjnym w sali sesyjnej i poza nią, przyjęto najważniejsze postulaty: język ukraiński jest państwowym; język ukraiński jest obowiązkowy na całym terytorium; język ukraiński jest używany we wszystkich sferach życia. Artykuł 10 o tym, że „Jedynym językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, do którego przyczynili się Jurij Hnatkewycz i ja, bo byliśmy inicjatorami pewnych jego sformułowań, wywołał polemikę. Spory wywołał nawet przecinek, który potem odgrywał ważną rolę. Duża grupa komunistów chciała zapisać normę, że drugim językiem państwowym jest rosyjski; idąc naprzeciw grupie, która nie chciała przyjąć naszego sformułowania (bez nich nie przyjęliby), zmuszeni byliśmy napisać, że język rosyjski „gwarantuje się, zapewnia się”, i zrobiliśmy to przez przecinek: „języki mniejszości narodowych, rosyjski…” Brałem udział w uzgadnianiu stanowisk — ten przecinek, naszym zdaniem, był zaakcentowany, powinien był zabezpieczyć nas przed tymi procesami, które potem stały się niekontrolowane. Dziś działają zasady ogólnej komercjalizacji. Stan narodu ukraińskiego jest zagrażający, świadczy o niezdolności „elit politycznych” do uświadomienia sobie konsolidującej roli języka lub wręcz przeciwnie: eksploatując kwestię językową, ostatecznie rozbić naród. Co czeka go w przededniu wyborów? Wczoraj Prezydent powiedział: my określamy nasz los. Zamiast powiedzieć, że przez pięć lat uczyniliśmy procesy nieodwracalnymi, mówi o tym, że nieuchronnie może coś się stać. Przez pięć lat, nawet przez dwa, kiedy była demokratyczna większość, można było przyjąć ustawy, do których przyczyniliśmy się my wszyscy. Szeroko omawialiśmy te projekty ustaw i koncepcję polityki językowej na Ukrainie na łamach „Słowa Proświty”. Ta dyskusja trwała sześć lat. Wreszcie do Rady Najwyższej przyszła większość, która mogłaby wiele zrobić, ale… nie zrobiono nic. Co więcej, nie było nawet inicjatyw na poparcie tych dokumentów. Znowu mówimy o tym, że w Kijowie ukraińskich książek jest mało, ukraińskich gazet w kioskach jest mało i rozprowadzają je bardziej ograniczenie niż rosyjskie. Na wschodzie i południu Ukrainy ukraińskich wydań nawet nie rozpakowują, a od razu oddają na makulaturę jako niepotrzebne. Deklaracji napisano wystarczająco — decydujmy razem, jak mamy postąpić. Wszak możemy mówić na temat języka ukraińskiego, słowa, jego natury bez końca, możemy wspominać mnóstwo naszych konferencji, „okrągłych stołów”, deklaracji, apeli, pikiet, żądań, rozdzierania serca naszego, kiedy spotykając się z urzędnikami różnych szczebli, pytamy ich: dlaczego nie przestrzegacie 10 artykułu? Ale ten artykuł w Ustawie Zasadniczej — to jeszcze nie wszystko. Prokuratura twierdzi, że nie ma ustawy, by pociągnąć do odpowiedzialności za jego niewykonanie. Nawet tego, kto pisze paszkwile w Donieckim Uniwersytecie Narodowym śladem grupy na czele z deputowaną Dumy Państwowej Rosji Naroznicką. Stworzono grupę, powołaną, by przekonać nas wszystkich, że nie mamy języka. Dziś wydają naukowe zalecenia, że jesteśmy „narodowością”, i nigdy nie mieliśmy własnej historii i języka. Czyż to nie może wywołać inwazji na Krymie, gdzie inspirują „reakcję Tatarów”? Tak swego czasu działali w Czeczenii. Zatem kwestia językowa obecnie nabiera problemów naszego wspólnego bezpieczeństwa. Stoi ona w innym wymiarze niż wczoraj: kwestia języka jest kwestią naszego bezpieczeństwa narodowego. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, współprzewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Jestem zrozpaczony. Wszystkie słowa zostały powiedziane, wydaje się, że nie ma nic do dodania. Z góry powiedzieliśmy o tych pretensjach, które będą lub nie będą. Czasami myślisz: dlaczego Bóg nie wtrąci się w tę sytuację, widząc, gdzie jest prawda, a gdzie zniewaga i krzywda? W przygotowanym przez „Proświtę” oświadczeniu podsumowano wszystko, co powiedziano do tej pory. Mówię to nie po to, by studzić zapał, ale trzeba będzie takie dokumenty jeszcze pisać i pisać, bo milczeć nie możemy. Czasem myślę o tym, o czym nigdy nie powinienem myśleć jako praworządny obywatel. Wydaje się, że trzeba od słów przejść do czynów. Mamy wiele organizacji narodowo-patriotycznych, w szczególności młodzieżowych, które ograniczają się do retoryki. Myślę, że warto pikietować struktury rządowe, komercyjne, Radę Najwyższą. Niedawno przeczytałem o walce z obcojęzycznymi szyldami w Czerkasach. Zatem jest próba derusyfikacji. Przypomniałem sobie studenta z Ługańska Serhija Melnyczuka, który sądził się o to, by zdobywać wyższe wykształcenie w języku ojczystym; robotnika, który przez trzy-cztery lata prowadził procesy sądowe. Musimy inspirować i pomagać prowadzić takie procesy sądowe, żeby było ich setki, tysiące. Kiedy w Polsce wybrano Kwaśniewskiego na prezydenta, uporczywie powtarzano z ekranu: mimo tego, że możemy być lewicowi, prawicowi, liberałami, my jesteśmy Polakami, język polski należy do nas; urzędnicy pisali dyktando jedności narodowej. Należy skorzystać z doświadczenia sąsiadów. GŁÓWNE ZAGROŻENIE Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy. My z Pawłem Mowczanem byliśmy deputowanymi I kadencji i bardzo dobrze pamiętamy, że w czasach Krawczuka na prośbę Rady Narodowej narodowo świadomych deputowanych mianowano na odpowiedzialne stanowiska w państwie, a kierunkiem humanistycznym kierował Ludowy Ruch Ukrainy. Wraz z przyjściem Kuczmy wszystko się zmieniło. Do władzy doszedł Tabacznyk, który wstrzymał ukrainizację. Z instytucji wyganiano narodowo zorientowanych urzędników, zaczęła się rusyfikacja. Widzę dwie przyczyny obecnego położenia: a) zbyt głęboka rusyfikacja ukraińskiego społeczeństwa, a w szczególności inteligencji przez 340 lat; b) wtedy, kiedy nie-Ukraińcy wspólnie przejmowali banki, pocztę itp., my udowadnialiśmy sobie nawzajem, kto z nas jest większym patriotą. Dzisiejsze główne zagrożenie wynika z przyszłych wyborów. Od tego, kto wyjdzie do drugiej tury, zależy, czy do władzy dojdzie Tabacznyk. Jeśli na prezydenta wybiorą Janukowycza, Tabacznyk zostanie wice-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ZACHOWAJMY NIEPODLEGŁOŚĆ PAŃSTWA

premierem odpowiedzialnym za sferę humanitarną. Naszym głównym zadaniem jest niedopuszczenie Janukowycza wraz z Tabacznikiem do władzy, ponieważ Tabacznik jest zagrożeniem dla naszego odrodzenia. Czy siły narodowo-patriotyczne zdołają zjednoczyć się wokół innego kandydata, który wejdzie do drugiej tury — czy będzie nim urzędujący Prezydent, czy Julia Tymoszenko, czy Arsenij Jaceniuk — zależy od tego, czy będziemy mieli szansę na zwycięstwo i czy nastąpi ukraińskie odrodzenie. To, że z inicjatywy Pawła Mowczana i przy wsparciu koalicji udało nam się „przepchnąć” pod obrady kwestię problemów tożsamości narodowej na przesłuchaniach w parlamencie, które odbędą się 11 listopada, świadczy o tym, że w Radzie Najwyższej są siły, które mogłyby wstawić się za ideą ukraińskiej Ukrainy i zintensyfikować odrodzenie narodowe. Ale przeszkadzają wybory. W naszej frakcji są deputowani, którzy twierdzą, że nie warto teraz poruszać ostrych kwestii narodowych. Złożyłem kierownictwu frakcji cały szereg propozycji, które sprowadzają się do tego, że należy wzmocnić koncept teoretyczny i praktyczny w naszej działalności propagandowej i praktycznej. Niestety, rząd nie odpowiedział na propozycję Prezydenta dotyczącą utworzenia departamentu polityki językowej w Gabinecie Ministrów. Z naszej inicjatywy Gabinet Ministrów przyjął rozporządzenie, które wymaga, aby ukraińscy nauczyciele w ukraińskich szkołach porozumiewali się w języku ukraińskim. Uważam, że do wyborów żaden projekt ustawy językowej nie zostanie uchwalony, Rada Najwyższa nie będzie poruszać kwestii dekomunizacji toponimiki. Mimo wszystko na Ukrainie w ciągu dwóch dziesięcioleci zmienił się stosunek do języka ukraińskiego. Na Krymie jest ogromna kolejka do ukraińskiej placówki oświatowej. Prawie nie mamy osób, które nie władają językiem ukraińskim biernie. Choć część społeczeństwa jest zrusyfikowana, wielu ludzi to Ukraińcy z ducha, nastawieni patriotycznie. ODRODZENIE SYNDROMU IMPERIALNEGO Petro KONONENKO, dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Instytut Ukrainoznawstwa przeprowadził ankietę, która dowiodła, że język ukraiński znajduje się w stanie kryzysu systemowego. Nie zaprzeczam, że w społeczeństwie zaszły pewne zmiany oddolne. Nowe pokolenia odnoszą się do języka ojczystego normalnie. Wyszliśmy z ZSRR, ale Rosja z Ukrainy nie wyszła i wychodzić nie zamierza. Odradzają się ważne dźwignie polityki imperialnej, zwłaszcza w sferze nauki, oświaty i budowania państwa. Nie możemy tego nie widzieć. Nasza prasa nie jest ukraińska, coraz bardziej wchodzi na tory obsługi poszczególnych partii, wyznań, grup. Prezydent wydał polecenie i minister Iwan Wakarczuk zaczął wdrażać konstytucyjne normy nauczania i uczenia się języka. Ale negatywnie odnieśli się do tego ci, którzy wiedzą, że ukraiński to nie tylko język, ale los, nerw, filozofia, duch narodu. Istnieją siły zewnętrzne, które wywierają nacisk na Ukrainę, wyraźnie wskazują, że Ukraina powinna znajdować się w sferze wpływów Rosji: syndrom imperialny odradza się i staje się jawny. Ale są też siły wewnętrzne: Rada Najwyższa sama nie porusza kwestii tego, że poszczególni deputowani ludowi nie przestrzegają tej Ustawy. W naszym systemie oświaty język ukraiński stoi obok innych przedmiotów, ale język to nie przedmiot, to uniwersalny środek poznawania świata, który ucieleśnia doświadczenie narodu, więc jest podstawą każdego przedmiotu. Należy rozpatrywać kwestię tak: język w matematyce, geografii, fizyce itd. Mało tego, że w księgarniach ilościowo przeważają książki rosyjskojęzyczne, są one jeszcze tańsze. A my cieszymy się, że zapewniliśmy uczniom podręczniki w 73%. 27% dzieci nie otrzymało podręczników, których nie ma. Kto skontroluje, jak wykonuje się Ustawę o językach w obwodowych wydziałach oświaty, rejonowych oddziałach, w szkołach? Gabinet Ministrów nie przejmuje się tymi problemami. Ufamy „Proświcie”. Stwórzmy organ, do którego wejdą przedstawiciele Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ruchu, innych autorytatywnych organizacji, aby poruszał kwestię wykonywania obowiązującej Ustawy o językach. PODSTĘPNOŚĆ ASYMILACJI Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy Ukrainy Jestem szczęśliwy, że moje dzieci i wnuki znają i posługują się językiem ukraińskim. Ale nie jestem pewien, czy prawnuczka, która niedawno się urodziła, będzie rozmawiać po ukraińsku. To dla mnie tragedia. Asymilacja to proces, który trwa na Ukrainie czwarte stulecie, a nasza tolerancja pochodzi z tamtych wieków. Niestety, bardzo spokojnie odnosimy się do tego podstępnego procesu. Nasza elita państwowa nie zachowuje się należycie, a prości ludzie biorą z niej przykład. Obecnie jestem ściśle związany z prowincją: zainicjowałem konkurs muzyczny wiejskich zespołów szkolnych na Sumszczyźnie. Dzieci śpiewają przeważnie w języku ojczystym, choć regulamin tego nie wymaga. Nie można dopuścić do wprowadzenia drugiego języka państwowego na Ukrainie, bo będzie to śmierć ukraińskiego, tak jak stało się na Białorusi z językiem białoruskim. NIE WSPIERAM NUT DEKADENCKICH Iwan DRACZ, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Bohater Ukrainy Wspominam ciekawą historię, którą opowiedział Dmytro Doncow w swoich wspomnieniach. Rok 1918, czasy rządów Skoropadskiego. Oprócz tego, że Doncow zajmował się polityką informacyjną, czasami musiał być jeszcze tłumaczem. Pewnego razu przeoczył, co mówił niemiecki generał. Kiedy ten skończył przemówienie, Doncow mniej więcej wyobraził sobie, co generał mógł powiedzieć, i „przetłumaczył”. Jego przyjaciel później zauważył: widziałem cię w różnych sytuacjach, ale że potrafisz wykręcić się w taki sposób, nigdy nie myślałem. Często wspominam frazę: kozak to nie ten, kto zwyciężył, a ten, kto się wykręcił. Nieustannie znajdujemy się w sytuacji, kiedy musimy wykręcać się w dziwnych perypetiach i zawiłościach naszych czasów. Wspominam, jak jako dwudziestoletni chłopak, po wojsku przyjechałem do Kijowa. Wychowywała mnie rodzina Bileckich: Andrij Ołeksandrowycz i Tetiana Mykołajiwna Czernyszowa, jego żona. Tam poznałem dwie ciekawe rodziny: Witalija Korotycza i Jurija Szczerbaka. Porównuję losy tych ludzi, bardzo się różnią. Dlaczego? Starszy brat Jurija Szczerbaka, Mykoła, którego oskarżono o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”, odsiedział wyrok i los brata wpłynął na los Jurija. Witalij Korotycz był jedynakiem, ciekawym, rozumnym kosmopolitą. Jego los jest zupełnie inny. Radziłbym każdemu głębiej analizować, co się u nas dzieje, uwzględniać różne czynniki. Myślicie, że z Patriarchą Filaretem wszystko byłoby tak samo, gdyby go wybrano (a o mały włos go nie wybrano) Patriarchą Wszechrusi? Co byłoby z nami wtedy? Myślę, że byłby przywódcą lepszym od wielu. I wielu nie byłoby zachwyconych tym, co by robił. Czy wspominam Surkisa, który obecnie przygotowuje Ukrainę do Mistrzostw Świata w piłce nożnej 2012 roku, ukrainizuje zwolenników tej gry, na ile pozwalają mu pieniądze i światopogląd. Czy Karpaczową, która troszczy się o Ukraińców, wyzwalając ich z rąk piratów. Pan Bóg daje nam możliwość zrozumienia, że problem języka, kultury możemy rozwiązać tylko w pełnym kompleksie problemów ekonomicznych, wojskowych i innych. Często zastanawiamy się, że Ukraińcy muszą być u władzy. Wpływajmy na to, żeby u nas Ukraina była ukraińska, żeby państwo prowadziło ukraińską politykę. Wtedy te problemy rozwiążemy, niezależnie od tego, kto będzie u władzy. Jestem za Juszczenką i chciałbym, żeby sprawa, którą zapoczątkował, nie upadła. Nie chciałbym wspierać nut dekadenckich, które pojawiają się u niektórych. Rozumiem, że czasy są bardzo trudne, ale mamy bardzo wiele rzeczy, na które możemy się powoływać, wiele zostało zrobione. Byłem na Sumszczyźnie i wiem, jaką grandiozną pracę wykonuje tam Anatolij Mokrenko z dziećmi, młodzieżą. Wielkie znaczenie ma Kongres, który przeprowadził Petro Kononenko itd. Tak powinni robić wszyscy. Jestem przekonany, że jeśli ukraińskie dzieci nie będą grały w piłkę, nie będą śpiewały pieśni, to Ukrainy u nas nigdy nie będzie. KWESTIA JĘZYKOWA — KWESTIA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA Hałyna SAZONENKO, dyrektor Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Dlaczego mamy tak ostry problem językowy? Po pierwsze, został on przeniesiony na płaszczyznę polityki. Kwestię języka trzeba rozpatrywać znacznie szerzej, od niej zależy bezpieczeństwo kraju. Po drugie, wydano 479 cyrkularzy na zniszczenie języka ukraińskiego, o nich nie wiedzą dzieci. Zwracają się do nas z Krymu, żeby pomóc rozstawić akcenty w sprawie zewnętrznej niezależnej oceny z historii Ukrainy. Wysyłam do nich naszych nauczycieli historii Ukrainy, którzy wyjaśniają tamtejszym nauczycielom, o co chodzi. Najpierw rozmawiamy z edukatorami, a potem z uczniami. W rozmowach z kandydatami na studia proponuję: „Nazwijcie mi swój ideał”. Obecne pokolenie nie zna ofiarnych Ukraińców, którzy walczyli o niepodległość, przeważnie wymieniają Kliczkę. Musimy iść do studentów, dzieci. To inne pokolenie, które wszystko widzi pragmatycznie. Musimy zmieniać podejście do wychowania. Ministerstwo Oświaty i Nauki wydaje podręczniki, poradniki. Ale w żadnej książce nikt nie porusza problemu wychowania obywatela, obywatelskości, ukraińskiego ducha. Boją się za to zabrać. Zmieniają się ministrowie — zmieniają się orientacje. Zaczynamy znów od zera. Ukraińskie wydawnictwa są na marginesie. Na 100 Ukraińców przypada 7 gazet w języku ukraińskim, na 100 Rosjan mieszkających na Ukrainie — 53 w języku rosyjskim. Na rynku książki na Petriwce ukraińska książka dla dzieci jest trzy razy droższa od rosyjskiej. Ale jest i pozytyw. W tym roku po raz pierwszy obroniliśmy zewnętrzną niezależną ocenę w języku ukraińskim. W zeszłym roku dla mniejszości narodowych: Rosjan, Bułgarów, Węgrów itd. — testy tłumaczono na ich języki, teraz — tylko na ukraiński. Na testowaniu będą słowniki, żeby uczniowie mogli przetłumaczyć słowo, termin. Sprzyjać poprawie sytuacji językowej będzie też postanowienie Gabinetu Ministrów, które wyszło we wrześniu, zobowiązujące w procesie dydaktyczno-wychowawczym (i na przerwach) we wszystkich ukraińskich szkołach do porozumiewania się wyłącznie w języku ukraińskim. U nas nie ma szkół rosyjskich, są szkoły ukraińskie z rosyjskim językiem nauczania. Obecnie przy Gabinecie Ministrów utworzono radę dyrektorów ogólnokształcących placówek oświatowych. To również dobrze. Pamiętam, jak w 1994 roku dyrektorzy zdawali egzaminy z języka ukraińskiego. U siebie w zespole my również teraz razem z uczniami piszemy dyktanda z języka ukraińskiego. Wspieramy inicjatywę Prezydenta dotyczącą wspólnego dyktanda, którą wyraził w zeszłym roku. Najbardziej brakuje nam zjednoczenia. Zwracam się do Pawła Mychajłowycza: Panu ufają, „Proświta” — to jest to, co musi zjednoczyć obecnie wszystkie siły patriotyczne wokół języka. Róbmy każdy własną konkretną sprawę dobrze, uczciwie i po ukraińsku. I będzie rezultat. Wiktor BARANOW, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU. Nasze dwa problemy są wieczne: „Kto jest winien?” i „Co robić?”. O tym, kto jest winien, mówimy już 20 lat, odkąd istnieje ta Ustawa, a co robić, decydujemy ciągle, a sprawa nie tylko stoi w miejscu, ale jeszcze się pogarsza. Myślę, że dlatego, iż nie określiliśmy rzeczy konceptualnych. Jeszcze za czasów radzieckich dziwiłem się: jak można żyć na Ukrainie i nie znać języka ukraińskiego? Minęło 18 lat niepodległości. Okazuje się, że i teraz można żyć na Ukrainie i nie znać języka — zaczynając od dozorcy, a kończąc na najwyższych urzędnikach. Nawet język Prezydenta, premiera jest niedoskonały, a my boimy się im o tym mówić. W Radzie Najwyższej tym bardziej problem językowy stoi ostro. U nich jest „hałasowanie”, a nie głosowanie, o tym też im nikt nie mówi. Wielu przedstawicieli narodu ignoruje język ukraiński. A my boimy się powiedzieć pierwszym osobom w państwie, że muszą być wzorem dla wszystkich. Pamiętacie, kiedy rozpadł się ZSRR, oddzieliła się Nadbałtyka, wcześniej niż u nas powstały tam niepodległe państwa. Na Łotwie nie-rdzenna rosyjskojęzyczna ludność w tamtym czasie stanowiła 51%. Kiedy tamtejsi przywódcy powiedzieli, że język łotewski będzie państwowym, w Rosji były takie wzburzenia! Ale kiedy Łotwa zaczęła rozwijać się ekonomicznie i stała się silna, rosyjskojęzyczni zobaczyli: jeśli wrócą do ojczyzny, poziom ich życia stanie się trzy razy niższy. Wtedy nauczyli się języka państwowego, zostali obywatelami Łotwy i zostali tam żyć. Problemy językowe idą w jednym ogromnym kompleksie z innymi, w szczególności z samowolą wśród osób kierowniczych, którą dzisiaj widzimy. Niedawno wróciłem z Radomyśla, który jest w obwodzie żytomierskim. Jest tam biznesmen Szeremietiew. Ciekawy tym, że wydał instrukcję dla swoich pracowników: posługiwać się tylko językiem ukraińskim. Kto mówi nie po ukraińsku — kara lub nawet zwolnienie z pracy. I nikt nie zaprzecza, bo on daje im pracę. I jeśli my obecnie myślimy, co mamy robić, to proponuję: trzeba zwracać się do takich inteligentów. Trzeba wychodzić na szersze horyzonty, iść do młodzieży, studentów, pracowników mediów, inteligencji artystycznej. Kiedy ukrainocentryczny Prezydent wyraża wspaniałe idee, buduje Baturyn, Czehryń, „Arsenał”, dopomina się uznania Hoło- Dokończenie na str. 6 Mykoła Nesterczuk, Wiktor Baranow, Mychajło Słaboszpycki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

patriotycznej orientacji młodzieży Kijowa”. Przekazaliśmy go do Rady Najwyższej, aby uzbroić deputowanych w wiedzę, przeanalizować błędy. Niestety, nikt nie zwrócił na niego uwagi. W 2003 roku mieliśmy program “Warszawa — Kijowowi, Kijów — Warszawie”. Zapytałem Polaków: “Ile programów telewizyjnych na terytorium Polski jest nadawanych w języku innym niż polski?” Powiedzieli: “Zero”. A u nas ile? Polacy opowiedzieli, że u nich problem językowy istniał do 1915 roku, kiedy faktycznie cała Polska rozmawiała w języku rosyjskim. Ale pan Piłsudski w trzy lata zaprowadził porządek. A my nawet przez 18 lat porządku nie zaprowadziliśmy. Telewizję znamy jaką, wszystkie dwujęzyczne gazety wychodzą przeważnie po rosyjsku. Ukraińskie w kioskach są zazwyczaj schowane jak najdalej. Gazetę “Ukraina Mołoda” na Krymie zamawiają tylko po 10 egzemplarzy — więcej nie chcą. Rosja to państwo federacyjne, tam jest ponad sto tworów narodowych. Ale żaden deputowany Dumy Państwowej Rosji nie pozwoli sobie wystąpić w języku innym niż rosyjski. Ukraina to państwo unitarne, a co u nas dzieje się w parlamencie, rządzie, radach lokalnych? Popieram Oświadczenie proświtian, jest ono bardzo ważne. NASZ WSPÓLNY PROBLEM — WYCHOWANIE PATRIOTYCZNE Wasyl SZEWCZENKO, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, zastępca przewodniczącego Komitetu Telewizji i Radiofonii Rozmowa przy “okrągłym stole” — to możliwość przyłączenia się do ludzi, którzy nie tylko dbają słowami o język ukraiński, ale rzeczywiście go bronią. Bo to nasze wspólne dziedzictwo, którego nie można stracić. We władzach jest naprawdę wielu ludzi, którzy nie tylko mają przekonania patriotyczne, ale też działają. Czasem, wykonując codzienne polecenia, nie jest to takie łatwe. Trzeba pamiętać o ludziach, którzy oddawali życie za niepodległość. Powinien być jeden język państwowy, państwo unitarne. Naszym wspólnym problemem jest obecnie wychowanie patriotyczne. Działania siłowe, bez wątpienia, będą szkodzić rezultatowi, który chcemy osiągnąć. Trzeba tworzyć jakościowy produkt po ukraińsku, kiedy człowiek zapomina, w jakim języku czyta. Jest wiele przykładów, kiedy ukraińskie tłumaczenia są lepsze od rosyjskich odpowiedników, do tego trzeba dążyć. Z radością przyłączam się do wszystkich spraw, które prowadzi “Proświta”, uważam za zaszczyt bycie wśród proświtian i konkretnymi krokami tworzenie naszej wspólnej przyszłości. Jestem człowiekiem czynu. Są rzeczy, które można i trzeba robić. Przypomnijcie sobie 2007 rok, klęskę kulturową, kiedy wyrzucano na ulicę księgarnie, artystów w Kijowie i innych miastach. Ówczesna władza podjęła decyzję, zgodnie z którą wynajmować pomieszczenia można było tylko na zasadach konkursowych. Oczywiście, artyści nie mogli zapłacić takich stawek czynszowych, jak właściciele barów, butików itd. Wreszcie przyjęto moratorium na eksmisję księgarni, wydawnictw, prawo pierwszeństwa dla nich w wynajmie. To już konkretny krok. Są już ulgi dla ukraińskiej książki. Takimi konkretnymi krokami, działaniami będziemy zmuszać sytuację do rozwijania się tak, jak tego potrzebujemy. Ważne są apele do ludzi, konkretna praca proświtańska. Istnieją pewne mechanizmy we władzach i ludzie, którzy mogą wspierać. W kierownictwie Komitetu jest zrozumienie strategii rozwoju. Ukraińskie Radio, Ukrinform — to wszystko instytucje państwowe, które pracują na rzecz Ukrainy. Wspólnymi działaniami, wypełniając naszą przestrzeń jakościowym produktem, możemy przybliżyć nasze marzenia, aby to państwo stało się takim, jakim chcemy je widzieć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

CHROŃMY JĘZYK NARODU — ZACHOWAJMY NIEPODLEGŁOŚĆ PAŃSTWA

Dokończenie. Pocz. na str. 4. uznanie Hołodomoru za ludobójstwo — to dobrze. Ale jednocześnie często utrzymuje na stanowiskach szefów administracji państwowych ludzi, którzy niszczą ukraińską kulturę. A my mu o tym nie mówimy. Dzisiaj podano liczbę: 479 okólników wydanych przeciwko językowi ukraińskiemu. Zróbmy 479 kroków w obronie tego języka. Musi powstać program państwowy i będziemy go wypełniać. Zgadzam się pracować jako ktokolwiek w takim programie. Jedyną bolesną kwestią jest nasze zjednoczenie. Mamy „Proświtę”, potężne oddziały w obwodach. Ma ona prasę. Nie szukajmy jeszcze jakiejś organizacji, żeby nią kierować, wspierajmy „Proświtę”. Dzisiaj chodzi o to, że jeśli stracimy język ukraiński — stracimy wszystko: państwo, terytorium. Pozostał nam jedyny bastion — język ukraiński. IŚĆ DO LUDZI Z NOWOCZESNYMI PROJEKTAMI Wołodymyr KMETYK, prezydent kanału telewizyjnego „Malatko”, dyrektor generalny studia animacji „Fresky”. Chcę zacząć od cytatu ukraińskiego politologa, który powiedział, że wolna, niepodległa Ukraina będzie na sztandarze ukraińskiej burżuazji i będzie ona trzymać to hasło, dopóki się nie zeszmaci. Żyjemy w czasach podłej burżuazji. Niestety, na Ukrainie nie ma ani jednego znaczącego lidera politycznego, zarówno w środowisku partyjnym, jak i bezpartyjnym, który postawiłby jako alfę i omegę swojej działalności odrodzenie i utwierdzenie realnymi krokami ukraińskiego narodu i państwa ukraińskiego. Kiedy mówię, że nie ma takich ludzi, nie mam na myśli tego, co mówią, bo teraz próbujemy znaleźć, czy w programie tego polityka jest idea ukraińska. Niestety, oni traktują te programy jak kolejny zjazd komsomołu. Większość z tego, co głoszą na majdanach, zgromadzeniach, wiecach, wcale nie jest zgodna z ich dążeniami, to ich do niczego nie zobowiązuje, pracują według modeli technologicznych. Wybieramy między tymi, którzy mówią o ukraińskości, a tymi, którzy nie mówią, a potrzeba — tych, którzy robią, którzy skonsolidują zasoby: ludzkie, finansowe, technologiczne, materialne, intelektualne, czasowe i postawią to w płaszczyźnie programu państwowego. Takich ludzi obecnie nie ma. Jest uchwała Gabinetu Ministrów o środkach dotyczących języka ukraińskiego. Jest ona rozpisana na dziesięć czy piętnaście lat i obowiązkowa dla urzędników. Na ten rok zasób tego programu określono na milion dwieście tysięcy hrywien. Jeśli dodać utratę przestrzeni informacyjnej, a zatem i kulturowej, to widzimy, że sytuacja jest naprawdę katastrofalna. U nas odbywa się „szusteryzacja” przestrzeni informacyjnej. Tutaj mówiono: „Dziękuję pierwszemu Prezydentowi, że w programie „Swoboda słowa” nie przechodzi na język rosyjski”. I rzeczywiście, czasami nie przechodzi. Ale co on tam robi? Czyż swoją osobą tacy ludzie nie uświęcają legalizacji tych procesów na Ukrainie? Oni nie mogą sobie powiedzieć: „Nie mam moralnego prawa iść na ten sabat!”. Byliśmy w znacznie gorszym położeniu. Niestety, kiedy elita polityczna się szmaci lub jest reprezentowana przez łotrów, którzy zgodnie z prawem naczyń połączonych przelewają się z jednej nieczystości do drugiej, nazwanej tą czy inną sprywatyzowaną partią, jesteśmy zmuszeni liczyć tylko na zasoby narodowe, na zwykłych ludzi, na „Proświtę”. „Proświta” ma znikome zasoby finansowe, ale jest ona jedynym sposobem na obronę ukraińskości. Kiedy pojawił się Szewczenko, sytuacja była jeszcze gorsza. Ale ten syn oracza postawił naród na nogi, czego nie mogła zrobić cała ówczesna elita. Później pojawił się Franko — również od ziemi — i podniósł Ukrainę. Państwo, które pojawiło się na Ukrainie, nie jest ukraińskie. Musimy apelować do ludzi — to ostatnie, co nam pozostało. Kiedy z jednej strony jest prawda, a z drugiej — nieprawda, zawsze prawda zwycięża. To tylko kwestia czasu. Trzeba zjednoczyć i zaktywizować ludzi oraz oczekiwać, że pojawią się nowe postacie, nowe pokolenie — nieskalane. Dla niego trzeba przygotować grunt. Nie może być tak, żeby naród nie przebił się do pełnowartościowego życia. Nie mamy prawa pozostawiać go poza granicami przestrzeni kulturowej. Mówimy: wesprzyjmy tych polityków, bo jeśli przyjdą inni, to koniec. W rzeczywistości koniec z tymi politykami jest w każdym przypadku. Trzeba mówić: niezależnie od tego, kto wygra, musimy postawić się tak, że zmusimy władzę do robienia tego, co trzeba. Rola „Proświty” jest ogromna. Musimy zjednoczyć się w działaniach i robić konkretne rzeczy. Chcę pracować w „Proświcie”, bo tylko w tej organizacji znajduję, choć małe, ale konkretne kroki dla utwierdzenia ukraińskości. Pomyślmy, jak możemy zaangażować dużą liczbę ludzi do sprawy ukraińskiej. Metodą propagandy, tworzenia takich projektów, które porywałyby nową estetyką. Pawło Mychajłowycz wspomniał, że „Proświta” wsparła film animowany „Lis Mykyta”, który zrobiliśmy w języku ukraińskim. W zeszłym roku w sierpniu pobrano go przez Internet 28 000 razy. Nawet w Rosji strony internetowe prezentują te filmy w oryginale. Mówią: „To można oglądać, my to rozumiemy”. To oznacza, że z tym produktem idziemy do młodzieży i dajemy jej wzorzec języka ukraińskiego, stworzony przez Frankę. Możemy tworzyć projekty nie tylko nowoczesne, ale i perspektywiczne. Ale kiedy wyprodukowaliśmy film „Lis Mykyta”, urzędnicy nas znienawidzili, oskarżyli o wszystkie zbrodnie. Doświadczenie chodzenia po gabinetach dowodzi, że nasi patrioci, którzy punktualnie przychodzą na urodziny Szewczenki, świętują Dzień Konstytucji i Dzień Niepodległości, w opozycji bardzo dobrze potrafią opowiadać, co trzeba robić. Kiedy dochodzą do władzy — otrzymujemy zupełnie inną manierę zachowania. Na pierwszym spotkaniu mówią: tak, jesteśmy z tobą jednej krwi; na drugim — poczekaj, jeszcze nie zdążyłem do tego dojść; a na trzecim wyjaśnią, dlaczego tego nie można teraz zrobić albo w ogóle nie można zrobić. Kiedy przychodzicie z ukraińskimi projektami, oni zamieniają się w zwykłych urzędników, którzy otrzymali z góry polecenie, ich asystenci je zapisali, więc na każde pytanie odpowiedzą takim świstkiem. Nie mamy mężów stanu. Tak jak państwo jest punktem oparcia dla narodu, tak Ustawa o językach jest punktem oparcia dla państwa. Pozytyw jest w tym, że po raz kolejny zwracamy się do zwykłych ludzi. Innych zasobów obecnie nie ma. Wasyl KUSZEREC, przewodniczący zarządu towarzystwa „Znannia” Ukrainy. Obecnie mamy spotkanie z redakcją czasopisma „Trybuna”. Czasopismo jest ukraińskojęzyczne, ma około 50 lat. Metodą rajdową odbierają redakcji pomieszczenie. To samo dzieje się z innymi ukraińskimi wydawnictwami: „Nauka i suspilstwo” (wydawane od 1923 roku), „Nasze nebo” (czasopismo światopoglądowe), „Nauka i kultura” i inne. Właśnie przeżyliśmy jeszcze jeden atak rajdowy — zajęcie hotelu towarzystwa „Znannia”. Wygraliśmy 18 spraw sądowych. Pomieszczenie odzyskaliśmy, ale BTI nie wydaje dokumentacji na jego rejestrację zgodnie z decyzją sądu. Chcę powiedzieć o solidarności. My, oczywiście, nie zwyciężylibyśmy potężnych raiderów, którzy, nawiasem mówiąc, są u władzy, na pierwszych pozycjach we wszystkich wielkich partiach, gdyby nie pomogły nam ukraińskie gazety „Dzerkało tyżnia”, „Słowo Proświty”, „Uriadowyj kurjer”, inne wydawnictwa, Ukraińskie Radio. Jak podniesiemy solidarność, ducha narodu? Trzeba mieć środki masowego przekazu. Bronimy kanałów, które pomogą się solidaryzować. Na przykład towarzystwo „Znannia” pracuje obecnie w sferze uniwersytetu ukrainoznawstwa. Powinna być edukacja dorosłych, jej treść — ukrainoznawstwo, filozofia Ukrainy. Prowadzimy wiele ciekawych działań. Jak możemy przeciwstawić się partiom, różnorodnym fałszerstwom? Pieniędzy nie mamy. Jest jeden niezwyciężony zasób — oświecenie. W ciągu roku przeszkoliliśmy tysiące księgowych na nowe europejskie formy i metody rachunkowości. Razem z Prezydentem zainicjowaliśmy kursy języka ukraińskiego. Możemy uczyć się od Japończyków. Całą informację techniczną prowadzą w języku japońskim. Stworzyli automatyczny tłumacz na japoński. Uczynili japońskie dziecko konkurencyjnym w zglobalizowanym świecie. My tego nie robimy. Niech nasze dzieci uczą się po kilka języków, ale duch musi być ukraiński. Mamy kanał, którego dotąd nie zdobyli i nie zdobędą — to ustne oświecenie. Poprzez nie trzeba uczynić naszych obywateli konkurencyjnymi na świecie. „Słowo Proświty”, które nas wsparło, prenumerujemy do każdej organizacji obwodowej. USTAWY O JĘZYKACH NIKT NIE ANULOWAŁ Ołeksandr KULYK, zastępca kierownika Służby Kontrolnej Sekretariatu Prezydenta Ukrainy. Dziesięć lat kierowałem Głównym zarządem do spraw rodziny i młodzieży Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, byłem deputowanym Rady Miasta Kijowa pierwszych czterech kadencji. Ale jeszcze przed tym, od 1988 roku, brałem udział w tworzeniu przesłanek, które były w przededniu przyjęcia Ustawy o językach. Pracując w zakładzie „Elektronmasz”, zebrałem prawie 1 200 podpisów na poparcie państwowości języka ukraińskiego, przekazałem Dmytrowi Pawłyczce. Ustawa o językach obowiązuje i teraz, nikt jej nie anulował. Razem z tą Ustawą została przyjęta Uchwała Rady Najwyższej USRR o wprowadzeniu jej w życie. Część miała być wprowadzona w życie od 1 stycznia 1990 roku, część — w ciągu trzech następnych lat, i cała Ustawa — w ciągu dziesięciu lat. Zatem do 2000 roku nie powinniśmy mieć żadnego problemu z językiem ukraińskim. Niestety, tak się nie stało. Jeszcze w 1990 roku, kiedy wybrano demokratyczną Radę Najwyższą, my na podstawie tej uchwały, gdzie zaznaczono, że odpowiedzialność za wykonanie Ustawy spoczywa na Radzie Ministrów USRR i na komitetach wykonawczych rad lokalnych, stworzyliśmy komisję Rady Miasta Kijowa do spraw narodowych i językowych, która miała kontrolować organ wykonawczy w zakresie wykonania tej Ustawy. Latem 1990 roku zainicjowaliśmy program „Ukraińskiemu dziecku — ukraińską szkołę”, przeprowadziliśmy wielką pracę z rodzicami. Było zadanie zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem doprowadzić sieć edukacyjną każdego regionu do zgodności ze składem narodowościowym ludności. Wiele szkół przeszło na ukraiński język nauczania. Niestety, obecnie, na przykład na Krymie, w szczególności w Jałcie, którą nazywają „letnią stolicą Ukrainy”, dotąd istnieje jedyna ukraińska szkoła, stworzona w pomieszczeniu przedszkola. Stworzona ona została dzięki wysiłkom trzech lokalnych deputowanych-patriotów. Wszyscy merowie obiecywali zbudować pomieszczenie, ale go tak i nie ma. Obecnie szkoła nie może pomieścić chętnych do nauki. Przywoziliśmy tam komputery, meble itp. W 2003 roku zamówiliśmy badanie „Czynniki narodowo-pat-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«CHROŃCIE JĄ, A ONA OCHRONI WAS...»

Fedir SZEWCZUK, dziennikarz Z tym przyjemnym w kontakcie i erudycyjnym człowiekiem poznałem się kilka lat temu na końcowym etapie ogólnokrajowego konkursu „Język ukraiński — język jedności”, który przeprowadza Odeska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Semen Wołodymyrowycz to człowiek małomówny, a to, co mówi, jest zawsze przemyślane i wyważone. Pamiętam, jak argumentowanie i precyzyjnie odpowiadał na wszystkie nasze pytania. I choć większość z nas nieprzypadkowo znalazła się w gronie zwycięzców, nie wstydziliśmy się zwracać do Tupajły, bo jest on jednym z tych, którzy znają język doskonale. A od mądrego człowieka nie grzech się uczyć. Na konkursie Semen Wołodymyrowycz reprezentował mikołajowską gazetę obwodową „Ridne Prybużżia”, gdzie był redaktorem literackim i prowadził rubrykę „A język — jak morze”. Znany w Mikołajowie i nie tylko dziennikarz wielokrotnie zostawał zwycięzcą i laureatem konkursów tematycznych. Jest on laureatem nagród imienia M. Arkasa oraz imienia W. Czornowoła za najlepszy materiał publicystyczny, nagrody „Złote pióro” oraz innych wyróżnień. …Mała ojczyzna Semena Tupajły — miasteczko Baranówka w obwodzie żytomierskim. Życie układało się tak, że jako dziecko musiał przebywać na ewakuacji na Syberii, przeżyć także głodny 1947 rok. Lecz zawsze nie gasło w nim pragnienie, by wiedzieć jak najwięcej, dochodzić do istoty rzeczy. Dlatego pięćdziesiąt lat temu ukończył z wyróżnieniem Mikołajowski Instytut Pedagogiczny imienia W. Bielińskiego. Potem była praca w wiejskiej szkole, wojsko i jeszcze jedna uczelnia wyższa — Uniwersytet Odeski, gdzie studiował filologię ukraińską i rosyjską. Przez pewien czas pracował jako wykładowca w szkole zawodowej. I dla wielu było niezrozumiałe, kiedy przeszedł do pracy w szkole kulturalno-oświatowej, gdzie pensja była trzykrotnie mniejsza. Lecz dla Semena Wołodymyrowycza sprawy materialne nigdy nie były na pierwszym planie. Tym bardziej, że właśnie w szkole kulturalno-oświatowej zdołał się zrealizować maksymalnie. Wykładał tam język i literaturę ukraińską, geografię, estetykę, był wychowawcą klasy. W tej placówce w ciągu 28 lat przeprowadził 50 tysięcy lekcji! Wiele z nich było otwartymi. Czyż to nie rekord! Pedagog jest autorem kilku podręczników dla techników, w szczególności rzadkiego „Równoległe studiowanie języka ukraińskiego i rosyjskiego w średnich i wyższych zakładach nauczania”. Nawiasem mówiąc, ten podręcznik uznano za najlepszy na Ukrainie. Przez wiele lat Semen Tupajło publikował materiały w prasie. Dlatego całkiem naturalne, że kolejnym etapem jego biografii twórczej stała się praca w gazecie. Był korespondentem, obserwatorem, redaktorem literackim. Właśnie dzięki niemu rubryki „Pielęgnujmy język ojczysty”, „A język — jak morze” stały się popularne w przeważnie rosyjskojęzycznym mieście. Nieustannie przejmuje się problemami edukacji, kultury, odrodzenia narodowego. Jest to również zauważalne w publikacjach mojego nieobojętnego kolegi. W ubiegłym roku w centralnej mikołajowskiej bibliotece dla dzieci, w dniach, gdy Semen Wołodymyrowycz obchodził 70-lecie, odbyło się spotkanie twórcze pedagoga i dziennikarza z czytelnikami w ramach cyklu „Osoba szczególnie ważna”. Później autorka tego cyklu Hałyna Hreczko tak napisała w gazecie miejskiej: „My, uczniowie pedagoga Semena Tupajły, głęboko szanujemy swojego mądrego mentora. Uczy nas on mocno stać na ojczystej ziemi, utwierdzać wiarę w sprawiedliwość, prawdę, uczciwość i szczerość w każdych warunkach. I podczas spotkania, z zapartym tchem, słuchaliśmy i przyjmowaliśmy każde słowo Nauczyciela. Godzina spotkania minęła niepostrzeżenie i obecnym wcale nie chciało się rozchodzić”. Semen Tupajło jest autorem ciekawych książek „Nie ma języka — nie ma narodu” oraz „List do potomnych”. Nie wstydzi się tego, że musi zajmować się korepetycjami, ale ilu młodych ludzi jest szczerze wdzięcznych doświadczonemu miłośnikowi słowa za mądrą naukę życia. A on jest niestrudzony, walczy o czystość języka zawsze i wszędzie. Semen Tupajło żyje, kierując się zasadami dobroci i twórczości, miłości do ludzi i do ojczystego słowa. „Język ukraiński jest o tyle silny, że jest piękny, melodyjny — mówi Semen Wołodymyrowycz. — I musimy to potwierdzać nieustannie, całym swoim życiem”. Jego życiowe motto: „Chrońcie język ojczysty, a on ochroni was!” Jurij SZEŁIAŻENKO, redaktor gazety „Prawdoszukacz” Na ten list oczekiwałem długo. Nadszedł w święto Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, szczególne święto dla potomków zaporoskiego kozactwa. Ile emocjonalnych dyskusji prowadzono na temat tego, jak należy pisać w języku rosyjskim: „w Ukrainie” czy „na Ukrainie”! Ile milionów słów powiedzieli niektórzy szowiniści, próbując udowodnić, że jedyny poprawny wariant to „na Ukrainie”! I oto wreszcie przed nami dokument, w którym postawiono wszystkie kropki nad „i”. To oficjalne uznanie Instytutu Języka Rosyjskiego imienia W. Winogradowa Rosyjskiej Akademii Nauk: teraz, okazuje się, można używać wyrażenia „w Ukrainie”. Mówić „w Ukrainie” w języku rosyjskim — to poprawnie. Odpowiada to współczesnym normom rosyjskiej pisowni. Instytut Języka Rosyjskiego uznaje, że normy „w Ukrainie” i „na Ukrainie” „we współczesnym języku rosyjskim współistnieją”. Choć podkreśla, że norma „w Ukrainie” została zalegalizowana na żądanie Rządu Ukrainy, „ze względów poprawności politycznej, wyłącznie z powodów politycznych”. Redaktorowi gazety „Prawdoiskatiel” J. W. Szełiażence Szanowny Panie Szełiażenko! Na Pańskie zapytanie z 12.01.2009 (wych. nr 408) dotyczące poprawności użycia przyimków „w” i „na” ze słowem „Ukraina” informujemy o następującym. Z nazwami jednostek administracyjnych — państw, obwodów, rejonów, stanów, miast, wsi itp. w konstrukcjach o znaczeniu miejsca we współczesnym języku rosyjskim używa się przyimka „w”: w Czechosłowacji, w obwodzie moskiewskim, w rejonie dmitrowskim, w Illinois, w Torżku. Przyimek „na” spotyka się w stosunkowo nielicznych połączeniach: na Orłowszczyźnie, na Briańszczyźnie, na Ukrainie. Właśnie forma na Ukrainie była jedyną normatywną do 1992 r. Lecz w 1993 r. Rząd Ukrainy zażądał uznania za normatywne dla języka rosyjskiego wariantów w Ukrainę (odpowiednio z Ukrainy). To, zdaniem Rządu Ukrainy, pozwoliłoby zerwać nieakceptowalny dla niepodległego państwa związek etymologiczny konstrukcji „na Ukrainie” i „na obrzeżach”, odzwierciedlający, z punktu widzenia patriotycznie nastawionych lingwistów, wielkomocarstwowe lekceważenie ze strony Rosji i Rosjan. Ukraina w ten sposób otrzymałaby lingwistyczne potwierdzenie swojego statusu niepodległego państwa, a nie podporządkowanego regionu (przez analogię do innych nazw niepodległych państw — w Niemczech, w Szwecji, w Japonii). Jednak droga wprowadzana wyłącznie z powodów politycznych do mowy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«…ВНЕЗАПНО КАРЛ ПОВОРОТИЛ И ПЕРЕНЕС ВОЙНУ В УКРАЙНУ»

практику варианта оказался отнюдь не простым. С одной стороны, в текстах, предназначенных для адресатов-украинцев, можно идти навстречу их пожеланиям и употреблять, следуя принципам корректности, форму с предлогом “в”. В таком случае, как отмечает академик В. Г. Костомаров, “приходится мириться и с самым наивным политическим и национальным мышлением: есть вещи выше неприкосновенной чистоты литературно-языкового канона”. Именно поэтому в официальных документах, касающихся взаимоотношений России и Украины, зачастую предпочитается “в” и “из”. С другой стороны, в устной разговорной речи, а в периоды явного охлаждения межгосударственных отношений и в публицистике, сохраняется традиционная литературная норма — жить на Украине, приехать с Украины. Таким образом, в современном русском языке сосуществуют традиционная литературная норма с предлогом “на” и относительно новая, вводимая из соображений политкорректности по просьбе Украины — с предлогом “в”. Выбор формы в каждом конкретном случае должен осуществляться говорящим (пишущим) с обязательным учетом условий общения. Старший научный сотрудник Учреждения Российской академии наук Института русского языка им. В. В. Виноградова РАН кандидат филологических наук О. М. Грунченко Коротко розповім історію цього листа. На початку року до редакції газети “Правдошукач” звернулися кілька людей. Ось уривок з листа одного з них: “Я постійно слухаю через Інтернет радіо “Ехо Москви”. Там часто звучить інформація про нашу країну з неодмінним повторенням “на Украине”, а редактор Олексій Венедиктов відповідає незадоволеним слухачам з України, що казати “в Украине” неграмотно. Чи можете Ви звернутися до Інституту російської мови і спитати, чому в такому разі Пушкін писав “в Украине”?” Ідея читача мені сподобалась. Адже й політики іноді спекулюють на цьому питанні. Одіозний пан Жириновський нещодавно бовкнув, що він завжди казатиме “на Украине” і ніяк інакше казати не можна. 12 січня 2009 року я склав інформаційний запит і спрямував його до Інституту російської мови Російської академії наук. В Институт русского языка им. В. В. Виноградова Российской академии наук ИНФОРМАЦИОННЫЙ ЗАПРОС Общественно-политическая газета “Правдоискатель” выпускается для украинских читателей на трех языках, в том числе на русском языке. В связи с обращениями читателей редакция задалась следующим вопросом: правильно ли, в соответствии с грамматикой русского языка, употреблять предлог “в” с географическим названием государства Украина, т. е. писать “в Украине”, например, в таком контексте: Пример 1. “О назначении Черномырдина В. С. Чрезвычайным и Полномочным Послом Российской Федерации в Украине” (название Указа Президента Российской Федерации от 21.05.2001 №573; копия с официального сайта document.kremlin.ru прилагается). Пример 2. “Незапно Карл поворотил и перенес войну в Украйну”, “В Украйну едет, в царский стан” (Александр Сергеевич Пушкин, поэма “Полтава” — цитируется по изданию: “Пушкин А. С., Сочинения. В 3-х томах. Том 2. Поэмы; Евгений Онегин; Драматические произведения. — Москва, “Художественная литература”, 1986 г. — 527 с. — С. 115, 116). Прошу Вас разъяснить правила употребления предлога “в” с географическим названием государства Украина. Если подготовка официального ответа на данный запрос потребует возмещения расходов, редакция газеты “Правдоискатель” заранее заявляет о своем согласии на это. С уважением редактор газеты “Правдоискатель” Шеляженко Ю. В. На жаль, відповідь довго не надходила. 7 квітня я написав скаргу до Президії Російської академії наук, а коли і це не спрацювало — 31 липня поскаржився на бюрократичну тяганину в РАН Президенту РФ Дмитрові Медведєву та голові уряду РФ Володимирові Путіну. Правильно кажуть, що в Росії скарга на ім’я першої особи може розв’язати проблему, коли не допомогло ніщо інше. Відповідь на запит редакції нарешті надійшла. Можна було б чіплятись до того, що питання про правопис у творах Пушкіна залишилося без відповіді, та й до 1993 року норму “в Украине” використовували в офіційних документах і художніх творах російською мовою. Однак усе це дрібниці порівняно з тим, що попри її холодну коректність та застереження, ця відповідь є офіційним (!) письмовим повідомленням про узаконення норми “в Украине”, яка, за твердженням Інституту російської мови РАН (найавторитетнішого в цій сфері!), “співіснує” у російському правописі з “традиційною” нормою “на Украине”. Віднині ніхто не має права дорікнути “неграмотністю” тим людям доброї волі, які вживають російською мовою вираз “в Украине” письмово або усно. Завжди можна підтвердити свою правоту, продемонструвавши прискіпливому “грамотєю” копію цього листа. До речі, я вже поширив її в Інтернеті. Не маю наміру зупинятися на досягнутому. На мою думку, слід усіма законними способами добиватися від російських засобів масової інформації відповідального ставлення до української тематики. Нещодавно популярна російська газета “Известия” без будь-яких пояснень і коментарів з альтернативною точкою зору опублікувала скандальну статтю одіозного українофоба Дмитра Табачника “От Риббентропа до майдана”, де “галичане” та “государственная власть Украины” представлені в карикатурній подобі ворогів, злочинців, брехунів. Такі висловлювання про росіян правоохоронні органи РФ зазвичай розглядають у контексті статті 282 Кримінального кодексу РФ (“возбуждение ненависти либо вражды, а равно унижение человеческого достоинства”). До того ж, часто виявляють екстремістські мотиви (стаття 282.1 КК РФ). Якщо в Росії вважають, що екстремісти не мають права вільно висловлювати свою точку зору, чому респектабельні московські ЗМІ стають трибуною для антиукраїнського екстремізму? Думаю, не має бути подвійних стандартів! Якщо громадянин України і його співучасники з прокремлівської газети розпалюють у росіян ворожнечу до “галичан” і київської влади, це мають розглядати в Росії як злочин — тобто так само, як розпалювання ворожнечі до російського народу і його керівників. Тому три тижні тому я відіслав відповідну заяву про злочин Генеральному прокурору Російської Федерації Ю. Чайці. У мене нема ілюзій, що українофобів, розповсюджувачів екстремістського агітпропу швидко притягнуть у Росії до кримінальної відповідальності. Однак сподіваюся, що ввічлива і небайдужа реакція навіть однієї людини буде хоч маленькою противагою гучності й пафосу тієї мови ворожнечі, яку часто вживають загальнонаціональні російські ЗМІ, коли йдеться про Україну.
Strona · s. 8strona oryginału ↗

DLACZEGO NIE MA POLITYKI NARODOWEJ?

Wirę Kytaijhorodską nazywa się twórczą siostrą Bohdana Ihora Antonycza, robotnicą kuźni Iwana Franki, która w żaden sposób nie dba o swoje dzisiejsze położenie w literackim blichtrze. Mimo że znajduje się poza nurtami i klanami literackimi, na granicy poetyckiego schymnictwa, wróżbiarstwa i proroctw, bieżący rok okazał się dla pisarki bogaty w osiągnięcia twórcze. Światło dzienne ujrzał jej piąty tomik poetycki „Bezkonecznyk”, a tegoroczny sezon teatralny Czerniowiecki Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Olgi Kobylańskiej zakończył spektaklem na podstawie utworów Wiry Kytaijhorodskiej „Tuga za majbutnim”. NA INTELIGENTÓW-CZARNOROBOTNIKÓW PATRZY SIĘ JAK NA ŻEBRAKÓW I PROSIAKÓW Mimo że Wira Kytaijhorodska jest laureatką obwodowej nagrody literackiej im. D. Zahula (2003 r.), obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. S. Worobkewycza (2004 r.), nie należy do grona bukowińskich pisarzy, których los rozpieszczał uwagą władzy lub których dorobek poetycki zawsze wcielał się w solidne wydanie. Choć do wydania piątego tomiku poetyckiego i realizacji inscenizacji na podstawie jej utworów przyczyniła się miejscowa władza wykonawcza, Kytaijhorodska raczej należy do tych, którzy zrealizowali się bez żadnego wsparcia państwowego, własnymi siłami, i zdobyli doświadczenie przetrwania w państwie, gdzie kulturę postrzega się przez pryzmat biedy i najemnictwa. — Choć obecnie wydanie książki nie jest problemem, podsumowaniem Pani 30-letniej działalności na niwie literackiej stał się dopiero piąty tomik Pani poezji. Co, Pani zdaniem, jest potrzebne, aby wydawać się w prowincji? — Jeśli chodzi o to, czy łatwo wydać książkę, to zależy dla kogo. Nie jest tajemnicą: aby wydać choćby niewielki tomik poezji w tysięcznym nakładzie, potrzebne są znaczne środki. Moje nazwisko prawie nie trafiało na listę programów, które za wsparciem władzy gwarantowały wyjście na świat książek bukowińskich autorów. Co prawda, na początku lat dziewięćdziesiątych władza obwodowa wygospodarowała mi 800 hrywien na wydanie tomiku, ale ja ich, niestety, tak i nie otrzymałam. Pieniądze zniknęły na poziomie obwodowego zarządu kultury. Dla mnie do dziś pozostaje tajemnicą: gdzie? I dopiero w tym roku przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Kulis wsparł wydanie książki i realizację spektaklu scenicznego. Na naszych prowincjonalnych terenach są ludzie sukcesu, którzy prawie co roku wydają książki. Są i tacy, którzy zdołali zarobić pieniądze na kampanii wyborczej. Odpowiednio mieli dobry start. Ja im, oczywiście, nie zazdroszczę, a jedynie konstatuję fakt. Przecież pod ich adresem, z reguły, padają oskarżenia, że ktoś na kogoś pracował lub pracuje. Ależ inaczej u nas w Czerniowcach utalentowany człowiek nie zarobi pieniędzy i nigdy nie zostanie pisarzem. Możliwe, że samodzielnie komuś uda się wydać jedną książkę, ale w prowincji z nią debiutant może i zginąć jako pisarz, bo żadna fachowa recenzja o jego dorobku w prasie nie wybrzmi. — Choć Ukraina jest suwerennym państwem, w prasie coraz częściej dyskutuje się o miejscu naszej inteligencji w ukraińskim społeczeństwie. Pani zdaniem, dlaczego? — Ludzie starszego pokolenia pamiętają, jak za czasów radzieckich społeczeństwo było podzielone na robotników, chłopów i taką sobie warstwę — inteligencję. Jednak ta ideologia odpowiadała za to, co deklarowała. Obecnie zaś ideologii państwowej nie ma. A o polityce narodowej i interesach narodowych naszego państwa, jak zresztą i o prawach narodu tytularnego, nasi liderzy polityczni i mężowie stanu wspominają chyba tylko podczas wyścigów wyborczych. Jeśli wziąć pod uwagę to, że nasza inteligencja tylko częściowo się zachowała, gdyż podczas wielkich głodów i represji jej przodująca część — nauczyciele, lekarze, naukowcy, oficerowie, artyści, pisarze i politycy — była zagnana do więzień i zniszczona, wywieziona do łagrów, gdzie zginęła w młodym wieku, nie dając potomstwa i nic po sobie nie zostawiając, to można powiedzieć, że nasze społeczeństwo przeżywa tę przepaść, która powstała w wyniku ludobójstwa narodu ukraińskiego, poczynając od czasów Katarzyny II, a kończąc na Gorbaczowie. Dlatego wciąż jeszcze brzmi requiem dla Ukrainy. — Ależ obecnie mamy niemałą armię współczesnej inteligencji we władzy i polityce… — Ci, którzy wykreowali w sobie inteligenta, lub ci, którzy cudem zachowali siebie, obecnie rozpuszczają się w bardzo trudnej sytuacji, gdyż nasze społeczeństwo zostało rzucone w zupełnie inną dyskusję. Obecnie nie chodzi o jakieś święte rzeczy, o odrodzenie kultury, rozwój sztuki, o wysokie idee. Od rana do nocy na wszystkich kanałach telewizyjnych, na łamach czasopism trwa omawianie sytuacji politycznej i wewnątrzpartyjnych sporów władzy. Nie ma człowieka, który nie znałby polityków, kto z kim walczył czy walczy na politycznym i władczym Olimpie. Z uwagi na taką sytuację, kwestie związane z miejscem elity narodowej we współczesnym społeczeństwie ukraińskim trzeba omawiać. Bo kiedy mowa o inteligencji czy elicie, to, z reguły, widzimy na ekranach telewizorów przeważnie ludzi bogatych i u władzy. A o reszcie inteligentów-czarnorobotników, którzy wychowują w szkołach, uczelniach, leczą, chronią państwo, pomnażają artystyczne, naukowe, techniczne osiągnięcia kraju — nikt nawet nie wspomina, chyba że w dni świąt zawodowych. I patrzą na nich jak na żebraków i prosiaków. — Dlaczego? — Nie nazywam prowincji, oddalenia od stolicy marginesem. Nie wszyscy są potrzebni stolicy i nie wszystkim jest ona potrzebna do życia i działalności. Ukraina jest piękna i życiodajna wszędzie. A marginaliści kojarzą się z ostatnimi mohikanami. Bieda, moim zdaniem, tkwi w tym, że znikają kryteria oceny i wartościowania sztuki. Obecnie skuteczny jest ten, kto hałasuje, rozpycha się łokciami, bywa w towarzystwie i potrafi złapać za ogon koniunkturę. Obecnie nie są potrzebni sprawiedliwi (nawiasem mówiąc, za życia nie akceptowało ich nie tylko ukraińskie społeczeństwo, ale i dawna Galilea). Jednak jeśli poeta, pedagog, lekarz, inżynier duchowo nigdy nie pozwolą sobie na zubożenie, to zostają zepchnięci na społeczne dno niedostatku i tułaczki, a ich dzieci mają perspektywę zostania parobkami u dzisiejszych „mażorów”. Oto w czym upatruję biedę. Nauczyciele, medycy i wykładowcy szkół wyższych stali się zakładnikami sytuacji. Powiedzmy, u lekarza dzień pracy zaczyna się od tego, że jest zmuszony napisać choremu listę leków, które ten musi nabyć, jeśli chce wyzdrowieć. Czyż ten człowiek, który ma złote ręce, intelekt i dobrą duszę, może uważać się za inteligenta?.. Nie w lepszej sytuacji jest pedagog. Jego obowiązkiem jest dać uczniom, studentom wiedzę, a nie prosić rodziców o 300 hrywien na remont szkoły, pewną sumę na potrzeby klasowe czy studentów — o pomoc sponsorską dla uczelni. Oto ta walka, wewnętrzny konflikt między statusem inteligenta a realiami. Kapitalizacja i stosunki rynkowe po prostu zabijają samo pojęcie inteligent. Dlatego nie dziwi, że męska połowa niepotrzebnej inteligencji nie jest obojętna wobec kieliszka, a żeńska — wyjechała w poszukiwaniu pracy za granicę. — Czy taka „kapitalizacja” wpłynęła na ukraińską kulturę? — To, że w kraju pojawiła się dobra setka zaawansowanych technologicznie wydawnictw i grupa producencka do promowania autorów, jest dobre. Ale jednocześnie kraj przykryła fala grafomanii, kiedy wydaje się wszystko. Odpowiednio kształtują się gusta, wartości, stereotypy. Niewielkie nakłady porządnej literatury stanowią około 10 procent masowej grafomanii, która, nawiasem mówiąc, zalewa także Związek Pisarzy. Zatem wydawnictw jest dużo, pracą są obciążone, ale jakość wydawanej literatury jest niska. Jeszcze jeden czynnik komercyjny — księgarnie. W Czerniowcach najmodniejsze księgarnie, na przykład „Swit knyhy”, należą do moskiewskich właścicieli. Tutaj nawet podręczniki dla uczelni są w języku rosyjskim, nie mówiąc już o informatorach, literaturze historycznej, popularnonaukowej. Dla lokalnych autorów nie wydzielono ani jednego metra kwadratowego powierzchni. Dlaczego tak jest, pytam sprzedawczynię. „Pytajcie właściciela” — odpowiadają mi. — Czy może w takich warunkach inteligencja być dzisiaj rdzeniem narodu? — Moim zdaniem, inteligent musi być ofiarny. Może brzmi to w naszych czasach naiwnie, to moje patriarchalny poglądy. Inteligent musi żyć pewnie i radośnie. Nasz inteligent jest zasmucony. Dlatego obecnie rozmowa o tym, że inteligent ma być przewodnikiem narodu, wywołuje uśmiech. Bo status inteligenta jest poza jakimkolwiek statusem. A słowo inteligent wypadło z obiegu. U nas jesteś albo osobą VIP, albo nikim. Inteligenci nie potrafią hipokryzować, kłamać, chwytać, kraść, a żyją w zgodzie z sumieniem. Sumieniem narodu zawsze była elita, którą stanowili ludzie inteligentni nie tylko ze statusu, ale i ze sposobu myślenia oraz życia. Przez ich sumienie wyrzucono ich na margines. I w tym tkwi tragedia ukraińskiego społeczeństwa. Tutaj trzeba bić na alarm. UKRAIŃSKIEJ WŁADZY CZAS ZWRÓCIĆ SIĘ TWARZĄ DO KULTURY NARODU TYTULARNEGO — Obecnie w ukraińskim społeczeństwie obserwuje się ogólne niezadowolenie z władzy, w szczególności z jej działań w sferze kultury. Czy przeżywa Pan coś podobnego? — Chyba nie, bo w tej kwestii nie miałem złudzeń. Ponieważ przez 18 lat niepodległości żadna ekipa rządząca nie miała sensownego programu rozwoju państwa, a w odniesieniu do polityki humanistycznej — tym bardziej… Nasi urzędnicy nie mają zrozumienia, co to jest. — Dlaczego? — Bo nasza władza do tej pory nie wie, co robić z kulturą. Zrozumienia, czym jest kultura narodowa, narodowe pole informacyjne, jakie jest jego strategiczne znaczenie dla rozwoju kraju, jak państwo powinno je chronić, jak z nim pracować — nasi przywódcy nigdy nie mieli. Swego czasu nasza władza w żaden sposób nie zareagowała, kiedy na Krymie otwarto filię Uniwersytetu Moskiewskiego, w której, oprócz wiedzy fachowej, studentów wychowywano także jako patriotów sąsiedniego państwa. Stołeczni urzędnicy szczerze witali otwarcie w Kijowie Centrum Informacyjnego Rosji, a na Krymie cieszyli się, gdy Rosjanie darowali dzieciom wielotomowe wydanie swojej „Dziecięcej encyklopedii”. Moim zdaniem, nasza władza boi się ludzi twórczych. Wśród doradców mężów stanu nie zobaczycie pisarzy, artystów, kompozytorów, twórców, a ci, którzy się pojawiali, niedługo zatrzymywali się w fotelach władzy. Być może dlatego kultura jeszcze dzisiaj finansowana jest według zasady rezydualnej, a związki twórcze prawie nie pracują, nawet nie wypełniają funkcji społecznych. A o obronie interesów członków związków, ustalaniu reguł gry w warunkach rynkowych, na przykład na rynku wydawniczym czy rynku sprzedaży ukraińskiej książki, nie ma mowy. Słowem, jeśli inne państwa mają już wielki zysk właśnie z intelektu, to my do tej pory szukamy go w handlu, do tego cudzym towarem. Czyż nie jest to główna przyczyna naszego upadku — że im dalej, tym bardziej? Nawet radzieccy urzędnicy dobrze rozumieli, że elitę trzeba chronić. Prezydent Wiktor Juszczenko zaczął na tym akcentować, jednak nikt go nie poparł. — Co stoi za takim upadkiem w sferze humanistycznej? — Brak polityki narodowej w państwie. Obecnie odmawia się od niej na wszystkich szczeblach. Jeśli w latach 90. słowa narodowy, patriotyczny brzmiały jak hymn narodu, jak oda do naszych oczekiwań, to dzisiaj partie polityczne w nazwach unikają słów ludowy, narodowy. Być może dlatego pojedyncze zwroty w rodzaju „mój narodzie”, „mój narodzie” nie znajdują oddźwięku w sercach Ukraińców, bo mechanizm państwowy nie broni interesów narodu tytularnego. A siłami tylko towarzystw społecznych i organizacji nie można zrealizować polityki narodowej w państwie. Tutaj potrzebna jest wola polityczna mężów stanu. Zamiast tego są oni skoncentrowani, z reguły, na gospodarce, na podziałach własności. Są pewni, że państwo można zbudować tylko za pomocą schematycznych dźwigni i wpływów. I to jest jedna z przyczyn, dlaczego do tej pory nie ma polityki narodowej, a współczesne partie polityczne nie mają podstaw ideologicznych. — Co należy zrobić, aby odwieczna więź pokoleń nie została przerwana? — Bardzo dużo mówimy z różnych trybun, zwłaszcza podczas wyścigów wyborczych, o zachowaniu tradycji ludowych, o odrodzeniu narodowym i duchowym. Ale jeszcze ani razu przez 18 lat niepodległości wokół tej idei nikt się nie zjednoczył. Jak tylko wyczerpywały się wspólne interesy gospodarcze, do kultury i idei nie dochodziło. I wydaje się, że wszystkie te partie i partyjki nawet nie martwi to, co będą śpiewać na swoich zjazdach i sesjach — hymn czy requiem — i czy Ukraińcy na Ukrainie będą stanowić podstawę, czy przekształcą się w mniejszość narodową. Rozmawiała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

muć o nadzwyczajnie ważnej roli w nim ukraińskiej diaspory. To ona bezwarunkowo i z entuzjazmem natychmiast podjęła tę ideę i nadal finansowo wspiera turniej językowy. Choć szeregi mecenasów z różnych krajów się zmniejszyły (niektórych z nich, niestety, już nie ma wśród żywych), wyjście ze składu współorganizatorów konkursu fundacji Petra Jaćyka, kierowanej przez jego córkę Nadiję, pozbawiło ofiarodawców możliwości otrzymywania specjalnych zaświadczeń do ulgowego opodatkowania, które zgodnie ze swoim statusem fundacja ma prawo wydawać. Ale także dziś mamy najwięcej dobroczyńców właśnie z diaspory — tam kwestia języka ukraińskiego w Ukrainie należy do najbardziej priorytetowych wartości narodowych. Wśród nas są krajowi producenci, którzy naprawdę stanowią dumę Ukrainy: firma farmaceutyczna „Darnica”, AS „Obołoń”, „Ekspres-bank”, AS „Eksimed”… Oczywiście, w przeddzień każdego konkursu, który tradycyjnie rozpoczynamy świątecznym otwarciem w nowym obwodzie (za nami takie uroczystości w Kijowie, Czerkasach, Lwowie, Łucku, Zaporożu, Symferopolu, Czernihowie, Kirowohradzie, Czerniowcach), żywimy nadzieję, że będzie on jeszcze bardziej udany niż poprzednie, że wzrośnie liczba zagranicznych uczestników i że przybędzie „domowych” mecenasów. I że sytuacja językowa w Ukrainie będzie się jeszcze aktywniej poprawiać. Jewhen BUKET Zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

DLA UZDROWIENIA SYTUACJI. Kilka wspomnień i uwag w przededniu dziesiątego turnieju językowego

Myrosław SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, współprzewodniczący rady koordynacyjnej konkursu z języka ukraińskiego im. Petra Jacyka Dziesięć lat temu we troje — śp. Petro Jacyk, doktor filologii (on był także dyrektorem wykonawczym Fundacji Edukacyjnej im. Jacyka), Marko Stech i ja konkretyzowaliśmy ideę konkursu językowego. Marzyliśmy o tym, by stał się prestiżowy, popularny i masowy. Myśląc o przyszłym konkursie, przeczuwałem nieunikniony „przeciąganie liny” z naszymi rodzimymi urzędnikami, którzy zapragną — i z pewnością! — sprywatyzować taki maraton, stanąć na jego czele i rządzić po swojemu. Zwierzyłem się ze swoich przeczuć Jacykowi. A on poradził: „Zaproście do rady opiekuńczej tego maratonu najbardziej znanych ludzi narodu — żeby urzędnicy w tym kontekście znali swoje skromne miejsce — miejsce wykonawców. A ponadto utwórzcie także radę nadzorczą, do której mają wejść nie tylko ludzie ukrainocentryczni, lecz równocześnie ludzie z charakterem, o zasadniczym stanowisku — oni poradzą sobie z wszelkimi zakusami reiderskimi na przyszły konkurs”. Przez dziewięć lat wszystkiego było — konkurs torował sobie drogę zarówno przez dubowatość, jak i przez ukrainofobię, i przez ataki korupcyjne; konkurs umacniał się jako dynamiczna idea, przelana w wolicjonalny wysiłek wielkiej liczby ukraińskich ludzi, którzy stworzyli szeroko zakrojone przedsięwzięcie, w którym dominują całkowita przejrzystość, otwartość, jawność, demokratyczność. A co najważniejsze — masowość. Nasz turniej językowy zdołał od razu nabrać wysokości dzięki osobistemu patronatowi Mykoły Żulynskiego, wówczas wicepremiera ds. humanitarnych. Ministrem oświaty i nauki był wtedy Wasyl Kremień. Warto dodać, że to właśnie on otwierał w obwodach kilka konkursów. Ówczesny pierwszy zastępca ministra, wybitny astrofizyk Jarosław Jackiw, także był jednym z ojców chrzestnych konkursu. Dzięki jego staraniom uzyskał on status międzynarodowy (i takim turniej rzeczywiście jest — co roku biorą w nim udział przedstawiciele ponad dwudziestu krajów świata). To kilka osób, które otworzyły przed naszym masowym przedsięwzięciem drzwi na świat. Ważne, że ci ludzie mieli wysokie stanowiska, a zatem i możliwości wpływania na rozwój wydarzeń (nieprzypadkowo wszyscy oni są członkami rady opiekuńczej konkursu). To było bardzo ważne: do nowej akcji społeczeństwa władza naprawdę poważnie się odnosi i konsekwentnie ją wspiera. Dopiero teraz, gdy konkurs, bez żadnej przesady, stał się marką, władcy deklarują swoje zainteresowanie nim i swoje wsparcie (gdyby wyrażało się ono bardziej konkretnie finansowo). Często pytają mnie: jak odnosicie się do innych konkursów z języka ukraińskiego? Czy nie traktujecie tego jako konkurencji? Bardzo żałuję, że takich konkursów mamy za mało. Obecny stan języka ukraińskiego na Ukrainie wymaga, by masowych przedsięwzięć, ukierunkowanych na podniesienie realnego prestiżu naszego języka w naszym państwie, było sto razy więcej. O żadnej aluzji do jakiejkolwiek konkurencji ani o egoizmie korporacyjnym nie może być mowy. Musimy połączyć wysiłki wszystkich świadomych Ukraińców, by przezwyciężyć tę haniebną sytuację — nienormalne funkcjonowanie języka państwowego w Państwie Ukraińskim. Sądzę, że przyszli historycy naszego konkursu szczegółowo opiszą—

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«ZŁOTY ZAPAS» NASZEJ SPRAWY

Mychajło WATULAK, wiceprezes Ligi Ukraińskich Mecenasów. Ludziom, którzy nie znają trudności pracy organizacyjnej, wszystko wydaje się bardzo proste, bo wielu problemów nie widzą, nie są one na powierzchni. Oto, na przykład, nasz konkurs. Szeroko zakrojone przedsięwzięcie, w którym biorą udział miliony, a którego fabuła rozwija się ponad pół roku. I oczywiście, gdyby nie liczni pomocnicy, to odpowiedzialni za przeprowadzenie językowego maratonu z trudem zdołaliby ze wszystkim pomyślnie się uporać. W prasie często piszą o szczególnej roli pedagogów w konkursie. Przecież to właśnie nauczyciele wzięli sobie do serca konkurs, powołany, by podnieść prestiż społeczny języka ukraińskiego w państwie ukraińskim. Nie wyobrażamy sobie, ilu wspaniałych, bezgranicznie oddanych sprawie pedagogów żyje w „głębi kraju” w całej Ukrainie. To armia, która stoi w obronie naszego słowa. Konkurs skonsolidował polonistów, którzy upewnili się: można takimi masowymi działaniami wpływać na sytuację językową w państwie. Można pokazać wszystkim, że młodzi mają ciągoty do języka ukraińskiego. Trzeba tylko codziennie cierpliwie pracować nad takimi projektami, w które przelała się idea kanadyjskiego biznesmena i mecenasa Petra Jacyka. Zawsze chcemy rozwiązać wszystkie nasze problemy jednym uderzeniem — jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Ale to, co formowało się przez stulecia kolonialnej niewoli i co jest dzisiaj przytłumione przez oligarchokratyczną presję oraz narodowy nihilizm, naprawiać można tylko „pokojem, wspólnotą” i nieustanną pracą przez długi czas. Dlatego musimy uzbroić się w cierpliwość i, jak to się mówi, pchać pług. Innej rady nie ma. Oczywiście, Mikołajów nałoży specyficzne piętno na wydarzenia startowe, ponieważ tam sytuacja językowa jest szczególnie trudna (na Bukowinie, gdzie w zeszłym roku odbywał się dziewiąty, wszystko wyglądało nieco inaczej). Ale z takimi działaniami trzeba iść przede wszystkim w te regiony — na południe i na wschód. Na Krymie rozpoczynaliśmy konkurs już kilka lat temu. Najwyraźniej wkrótce będzie Donieck. Bardzo ważne jest to, że wokół dyrekcji wykonawczej Ligi zgrupował się tak autorytatywny aktyw społeczny. To swoisty „złoty zapas”, moralny ekwiwalent naszej sprawy. Tacy ludzie jak Iwan Dracz, Borys Olijnyk, Mykoła Żułynski, Jarosław Jackiw, Pawło Mowczan, Wasyl Kremen swoją obecnością w radzie opiekuńczej językowego maratonu potwierdzają jego ważność oraz prestiż w skali całego państwa. dziecięcego konkursu znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka z powodu kwarantanny przenosi się przynajmniej na trzy tygodnie od tradycyjnej daty — 9 listopada. W tym roku święto odbędzie się w obwodzie mikołajowskim, udział w pierwszym etapie weźmie nie mniej niż pięć milionów uczniów i studentów. Zwycięzcy ostatniego etapu (dziewięcioro uczniów i pięcioro studentów) otrzymają, tak jak w 2009 roku, miesięczne stypendia Prezydenckie: od 800 do 1400 hrywien. Inni uczestnicy konferencji prasowej mówili o potrzebie doskonalenia ustawodawstwa językowego, wszechstronnego wsparcia języka ukraińskiego jako państwowego oraz ogólnopaństwowych działań, które sprzyjają popularyzacji języka. Tak, Pawło Mowczan podkreślił, że nie tylko Ministerstwo Oświaty i Nauki oraz Prezydent Ukrainy powinni brać aktywny udział w przeprowadzaniu konkursu im. Petra Jacyka, ale także wszystkie inne struktury państwowe. Aby ten konkurs stał się ogólnopaństwowym. Mykoła Żułynski powiedział w szczególności: „Język ukraiński powinien być głównym instrumentem konsolidacji społeczeństwa”. Chce się wierzyć, że te jego słowa jak najszybciej nabiorą konkretnej treści i w naszym państwie więcej nie będzie takiej sytuacji, jak w tym roku, kiedy budżetowe finansowanie programu rozwoju języka ukraińskiego niemal po raz pierwszy równało się zeru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

OSTATNIE PRZYGOTOWANIA

3 listopada w Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa poświęcona X Międzynarodowemu Konkursowi Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Udział w niej wzięli dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, akademik Mykoła Żulynski, wiceminister kultury i turystyki Ukrainy Olha Bencz. Kierunek dyskusji nakreślił Mychajło Słaboszpycki. Zaznaczył on w szczególności, że w przyszłym roku jak nigdy dotąd ważne jest, aby konkurs odbywał się pod jak najściślejszą kontrolą społeczną. Urzędnicy z Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy chcą bowiem po raz kolejny wprowadzić do niego elementy korupcji. Współprzewodniczący rady koordynacyjnej konkursu poinformował dziennikarzy, że w ubiegłym roku za sprawą pracowników tego Ministerstwa doszło do „wycieku” zadań konkursowych. W tym roku stało się wiadome, że ta sama „ekipa” chce również X konkurs przeprowadzić według podobnego scenariusza. Mychajło Słaboszpycki zaznaczył również, że oficjalne uroczyste otwarcie X Międzynarod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

UKRAINA —

Porozumienie między kulturami jest trwałe wtedy, gdy przedstawiciele tych kultur mają podobne doświadczenia historyczne. W takim przypadku dystanse pokonuje siła duchowa: człowiek jest w stanie wyobrazić sobie drogę, którą przeszli inni po tamtej stronie świata. Podczas niedawnej wizyty w Szkocji przyszło mi do głowy, jak bardzo bliskie są sobie Ukraina i Szkocja. Dlatego powinniśmy się przyjaźnić. Czas pobytu w Edynburgu utwierdzał mnie w przekonaniu, że mentalności naszych narodów są bliskie. Rozumiejąc niebezpieczeństwo jakiegokolwiek uogólnienia, odważę się wyrazić tę tezę. Dmytro DROZDOWSKYJ, Akademia Kijowsko-Mohylańska, „Wseswit”. Tak jak Ukraina, Szkocja miała ciężki los historyczny. Szkoci cały czas wskazują na swoją odmienność od Anglików; mają własne rozumienie tożsamości. I nie jest to narodowa pycha. Szkoci mają własną godność, wiele wycierpieli i wiele stracili podczas wojen, ale potrafią pamiętać i dbać o pamięć historyczną. Można się o tym przekonać, odwiedzając Zamek w Edynburgu, zbudowany w VI wieku. Jedno z pomieszczeń zamku opowiada o liczbie poległych Szkotów w wojnach światowych XX wieku. W księgach pamięci zebrano informacje o tych, którzy oddali życie za swój kraj… Ale za jaki kraj oddano życie? Nad Zamkiem w Edynburgu powiewa brytyjska flaga, ale wszystko, czym wypełnione są mury zamku, to szkocka przeszłość. Szkocja nie liczy śmierci bezimiennie, tysiącami, milionami; pragnie spojrzeć w twarz każdemu i utwierdzić pamięć o historii w teraźniejszości. Podobieństwa między Szkocją a Ukrainą zaznaczone są nawet na poziomie lingwistycznym. Powiedzmy, w języku szkockim występuje zbitka głosek „ch”, której nie ma w angielskim. Natomiast ten dźwięk mamy w języku ukraińskim. Większość Szkotów, z którymi miałem okazję rozmawiać, zastrzegała: „Przepraszamy za słaby angielski, ponieważ naszym językiem ojczystym jest szkocki”. Taka dwujęzyczność imponuje. Początkowo dziwnie było słyszeć, że przedstawiciele kultury brytyjskiej przepraszają za niedostateczny poziom języka angielskiego. Komu, jak nie Brytyjczykom, być drogowskazem? Ale Szkoci są dwujęzyczni, bez problemu przechodzą na angielski, ale w domu rozmawiają w ojczystym. I nie jest to hołd dla obecnych czasów (ponieważ u władzy jest Szkocka Partia Narodowa), to zakorzenienie w narodowym bycie kulturowym. Niestety, Ukraińcy nie mają tak głębokiego związku ze swoją ziemią. A parlamentarzyści i urzędnicy czasem chwalą się swoim brutalnym stosunkiem do ukraińskich wartości. W Edynburgu była okazja poznać Ukraińca Ołeksandra Iwachnenkę, który w 2001 roku wyjechał do Szkocji pracować w branży petrochemicznej, obronił doktorat. Ołeksandr, człowiek z dziedziny nauk ścisłych, zauważył, że literatura ukraińska i szkocka są bardzo podobne, jeśli wziąć pod uwagę teksty z XVIII—XIX wieku. Literatury te dążyły do utwierdzenia tożsamości narodowej, określenia stałych etnomentalnej, językowo-narodowej odrębności. Ale fundamentalna różnica polega na tym, że literatura szkocka to przestrzeń czynu, działania, walki. To literatura dowcipu, żartu, ale jednocześnie w każdym utworze, prozatorskim czy poetyckim, znajdziemy podmiot, który będzie działał. Literatura ukraińska na Szkotach wywiera depresyjne wrażenie. To literatura sentymentalna i pełna rozpaczy, bez woli do odrębności. Literatura szkocka organicznie wyrasta z kultury ludowej, z poczucia etyki, a jednym z kodów tego ludowego żywiołu jest dążenie do samozachowania; to filozofia czynu, którą można porównać do szkoły praskiej w literaturze ukraińskiej. Szkocja szanuje nie tylko pamięć historyczną, ale i kulturę. Janet Paisley, szkocka pisarka, która zaprosiła mnie do udziału w „okrągłym stole” na temat współczesnej literatury ukraińskiej i szkockiej, zgodziła się pokazać miejsca Roberta Burnsa, którego w tym kraju nazywają bardem. Droga śladami Roberta Burnsa zrobiła na mnie większe wrażenie niż Stratford-upon-Avon, najbardziej znane miasteczko turystyczne w Brytanii, miasto Szekspira. W Alloway zachował się dom, w którym urodził się Robert. Park wokół to dobro kraju, tutaj przechadzał się Burns w młodych latach. Miasteczko, w którym urodził się Burns, jest prowincjonalne, ale w żadnym wypadku nie zaniedbane. Imponuje mistyczną tajemniczością, jest pełne dawnych legend, podań. W 1785 roku Burns zakochał się w Jean Armour (1765—1854). Wydał jej pisemne zobowiązanie — dokument, który zgodnie ze szkockim prawem poświadczał faktyczne, choć nielegalne małżeństwo. Jej ojciec podarł to zobowiązanie w kwietniu 1786 roku, odmawiając uznania poety za zięcia. Sąd kościelny zatwierdził ich małżeństwo 5 sierpnia 1788 r. Robert zaczął pracować na farmie Ellisland, którą wynajmował od marca 1788 roku. Ta farma to również część trasy turystów — wielbicieli poezji Roberta Burnsa. Obecnie obok cmentarza w Dumfries, na którym spoczywa Burns, ustawiono pomnik, wzniesiony w 2004 roku, żonie szkockiego barda. Świadczy on o „feministycznej wrażliwości” szkockiej kultury, która, uznając talent Burnsa, napomyka także o wielkiej roli kobiety w jego życiu. Jestem przekonany, że takich wyrazów szacunku oczekują także żony innych wybitnych pisarzy. W tym roku świat obchodzi 250. rocznicę urodzin Roberta Burnsa. 25 stycznia w miasteczkach Szkocji ludzie zbierają się całymi rodzinami i czytają ulubione utwory swojego barda. Po prostu biorą tomik i przenoszą się w świat magii, iluzji i fantasmagorycznej estetyki. Nie wydaje się to staromodne, nie jest to przeżytek minionej epoki. Ukazują się drukiem przeróbki Burnsa. Wpadła mi w ręce antologia współczesnej poezji szkockiej, w której każdy autor wziął za punkt wyjścia pewien wiersz lub wers Burnsa i stworzył oryginalny utwór. W ten sposób utwierdza się historyczny związek z dorobkiem poprzedniej kultury. I w tym tkwi zasługa Burnsa. Jeśli u nas dialog z poprzednikami przybiera niekiedy cyniczno-agresywny charakter albo przeszłość jest zupełnie ignorowana, to w Szkocji wcale tak nie jest. Nowe jest niemożliwe bez starego. A szkocka literatura wcale nie jest konserwatywna czy przestarzała, po prostu w każdej literackiej grze z przeszłością pisarz trzyma się etycznych współrzędnych, a one nie pozwalają mu wpaść w otchłań estetycznego ignoranctwa. Ukraińska kultura na tym tle wydaje się doprawdy konserwatywna, sprzyja powstawaniu antyukraińskich projektów i tekstów. Ukraińska klasyka potrzebuje nowoczesnego oblicza, nowatorskich odczytań, a nie oczekiwanego (a przez to nieciekawego) błaznowania, do którego czasem uciekają się nowocześni mistrzowie. Jeśli rubikon etyki nie zostanie przekroczony, gra nabiera ontologicznej istoty. Etyka nie jest dogmatem czy ideologią, a wewnętrznym wyczuciem estetycznej miary podczas dialogu z historią i kulturą minionych stuleci. Twórczość Burnsa wysoko cenił T. Szewczenko (nazywał go „poetą narodowym i wielkim”). Iwan Franko podkreślał wspólnotę losów Szewczenki i Burnsa, a Łesia Ukrainka radziła bratu Mychajłowi włączyć jego utwory do antologii najlepszych wzorców światowej poezji w języku ukraińskim. W Edynburgu istnieje Ukraińsko-Szkockie Towarzystwo jeszcze od lat 40. XX wieku, kiedy tysiące ludzi zostało zmuszonych do wyjazdu z Ukrainy w poszukiwaniu lepszego losu. Ukraińska społeczność w Edynburgu ma mocne korzenie: tak, w samym mieście w centralnej części parku ustawiono tablicę pamiątkową Włodzimierza Wielkiego (w Londynie niedaleko Ukraińskiego Instytutu również znajduje się pomnik Włodzimierza). Ukraińska społeczność dba o ciągłość ukraińskiej historii i kultury, prowadząc w Szkocji wydarzenia artystyczne, zapraszając zespoły twórcze z Ukrainy. To Towarzystwo dba o ukraińskie wychowanie patriotyczne, ponieważ większość jego przedstawicieli to wywodzący się z OUN-UPA. Pomaga w ukraińskiej sprawie także Konsulat Ukrainy w Edynburgu. Ołeksandr Iwachnenko opowiedział, że przygotowuje kilka ważnych projektów, zorientowanych na popularyzację wiedzy o Ukrainie. Tak, już stworzono Stowarzyszenie Ukraińsko-Szkockiej Przyjaźni, które pragnie utwierdzać przyjazne relacje między dwoma krajami. W Edynburgu istnieje także „Forum Szkocja — Rosja”. Tutaj również z radością odpowiedziano na prośbę o pomoc w zorganizowaniu ukraińsko-szkockiego wieczoru. Mimo że wiele uwagi Forum poświęca popularyzacji wiedzy o rosyjskiej kulturze, przeprowadza także wystawy współczesnej ukraińskiej sztuki. Rosja ma możliwość pomagania temu Forum, co sprzyja poprawie dialogu między dwoma krajami. Niestety, wiedzy o Ukrainie w Edynburgu brakuje: nie ma możliwości zapoznania się ani ze współczesną literaturą, ani z klasyką, natomiast w księgarniach są przekłady Czechowa, Dostojewskiego, Pielewina, Charmsa. Dyrektor „Forum Szkocja — Rosja” Jenny Carr to osoba tolerancyjna i przychylna Ukrainie. Mimo właściwej Brytyjczykom poprawności politycznej, na stronie Forum w zeszłym roku zamieszczono materiały, które naświetlały obie pozycje w wojnie rosyjsko-gruzińskiej, choć po tym pod adresem organizacji w Edynburgu napłynęły skargi od Konsulatu Federacji Rosyjskiej. Dlatego Brytyjczycy, rozumiejąc agresywny charakter rosyjskiego zachowania w polityce zagranicznej i dążąc do utrzymania politycznego balansu, dobrze zdają sobie sprawę, kto ma rację w międzynarodowych konfliktach. Pani Carr wyraziła zainteresowanie ukraińską kulturą; w naszej rozmowie poruszyliśmy także potrzebę zaprezentowania wybitnych utworów nowej ukraińskiej literatury na poważnym dorocznym festiwalu literacko-artystycznym w Edynburgu, który odbywa się w sierpniu. Opowiedziałem, że Festiwal „Maria” w 2010 roku będzie poświęcony A. Czechowowi, dlatego warto zaprosić kogoś ze Szkocji, tym bardziej że „Trzy siostry” i „Mewa” do dziś są ozdobą szkockiego teatru. Jenny wyraziła nadzieję, że zdoła nawiązać kontakty z kilkoma ukraińskimi fundacjami, aby znaleźć wsparcie dla realizacji wspólnych ukraińsko-szkockich projektów w dziedzinie literatury (przekład współczesnej ukraińskiej literatury w Szkocji). Zrobiło na mnie wrażenie spotkanie z niezwykłym szkockim kompozytorem o imieniu Dmytro Morykit. Choć wychował się w Szkocji, korzenie rodu Morykitów są na Iwano-Frankowszczyźnie. Dmytro jest autorem symfonii „Portret zła”, która została wybrana do inscenizacji scenicznej. To oratorium o Hołodomorze 1933 roku jako akcie celowej ingerencji stalinowskiej władzy w celu wyniszczenia ukraińskiej ludności (wykorzystano materiał archiwalny do warstwy wideo). Wszyscy chętni mają możliwość nabycia płyty, wydanej w 2008 roku. Z Dmytrem poznaliśmy się w edynburskim radiu, dokąd zostaliśmy zaproszeni, aby opowiedzieć o Ukrainie. Tłumacz Stephen Komarnicki powiedział, że Dmytro Morykit jest jednym z tych, na których barkach trzyma się kanał między Szkocją a Ukrainą. Rozumie on, jak ważne jest posiadanie wsparcia dla Ukrainy, która szuka swojego motto i pragnie przywrócić utracone mosty do europejskiego świata. 20 października odbyła się dyskusja o ukraińskich przekładach Jennet Paisley w galerii „Henderson”. Jej właścicielka Juliet Henderson również ma ukraińskie korzenie: jej rodzice wiele dziesięcioleci temu wyjechali z Odessy. Na spotkaniu byli znani współcześni szkoccy autorzy. Krąg pytań dotyczył techniki przekładu tekstów J. Paisley na język ukraiński (dwie książki „Soromitnyctwo!” oraz „Czużyj wrożaj”, przekłady J. Dżuhastryńskiej i autora tych słów), specyfiki wyboru narodowej literatury do przekładu. Moderowała pisarka, redaktorka szkockiego czasopisma literackiego „Chapman” Joy Henry. Jedno z pytań, które padło na spotkaniu, brzmi: dziś niezwykle ważne jest stworzenie Antologii nowej ukraińskiej poezji i prozy. W Szkockiej Bibliotece Poetyckiej można było znaleźć Antologię współczesnej ukraińskiej poezji, która została przygotowana w Kanadzie w 1987 roku. Ale ta Antologia musi być znacznie rozszerzona i uzupełniona, tym bardziej ważne jest znalezienie rozsądnej granicy dla przedstawienia procesu literackiego zarówno z kraju, jak i z diaspory. W tej bibliotece można znaleźć najświeższe hiszpańskie, włoskie, węgierskie, czeskie, rosyjskie antologie. Pusto jest tylko na ukraińskiej półce. Jednak znalazłem pełny zbiór utworów T. Szewczenki. Ale problem w tym, że nie ma przekładów ukraińskiego poety, nawet przekładów Very Rich i prac malarskich Szewczenki, które w „Mystectwie” ujrzały światło dzienne kilka lat temu. Chce się wierzyć, że nasza literatura będzie aktywniej promować się europejskimi szlakami, w tym także do Szkocji. W tej sytuacji ważne jest przedstawienie ukraińskiej klasyki obok nowatorskich utworów, bo niemożliwe jest zbudowanie współczesnej recepcji bez uświadomienia sobie historycznego rozwoju literatury. Dlatego ukraińska przyszłość na szkockiej ziemi jest jeszcze przed nami. Ulicami Edynburga: Dmytro Drozdowśkyj i Janet Paisley

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W tekstach Caroline Lamarche muzyczność przeplata się z głębokim odczytaniem ludzkiej psychologii. Jacqueline Harpman ironicznie, a zarazem niezwykle lirycznie interpretuje biblijną semantykę; to już pisarka kartezjańskiego sposobu myślenia. Stara się ona podporządkować wszystko operacjom umysłowym, reinterpretować według logicznych schematów, często doprowadzając je do paradoksów. Nie znajdziemy u niej flamandzkiej liryczności kontaktu z naturą, transcendentalnej sublimacji; mimo to jej twórczość jest jednym z najwyższych osiągnięć współczesnej literatury belgijskiej. Trzeba wspomnieć także o poezji belgijskiej, gdyż jest ona, moim zdaniem, najciekawsza we współczesnym świecie francuskojęzycznym. To zarówno Liliane Wouters z jej głębokim przemyśleniem staroegipskiej historii („Dziennik pisarza”) i doktryny Pascala („Notatka Pascala”), jak i Werner Lambersy z jego ogromnym dorobkiem (ponad 40 tomików poetyckich) — miejscami jawi się on jako medium ze światem sakralnym. To także cała plejada poetów zapomnianych — na przykład René Verboom, pisarz surrealista na granicy z symbolizmem, który wyszedł wręcz po rilkeowsku na granicę świata istniejącego i świata pozagrobowego; albo René Vandenskrick, który kultywuje pejzaż duszy, czy „Pory roku” François Jacqmina. A jest jeszcze zdumiewający folklor, tak zręcznie opracowany przez Maxa Elskampa czy Maurice’a Carême’a, albo ironiczne pismo automatyczne Paula Nougé, ugrupowanie „Cobra” i grupy z Hainaut, pieśniarska odyseja Jacques’a Brela… Ivan Riabczij: Także Jacques Izoard, William Cliff, Colette Nys-Mazure, Karel Logist… Wymieniać można długo, lecz chcę wrócić do tego, od czego zaczynaliśmy — do infrastruktury. Oczywiście kryzys humanitarny to zjawisko ogólnoświatowe; zostać maklerem czy piłkarzem jest bardziej opłacalne niż pisać książki, nie dbając o to, jak odbierze cię czytelnik, a bardziej o to, na ile celowy będzie twój utwór z punktu widzenia artyzmu i rozwoju literatury. W krajach europejskich elity rządzące przeważnie uświadamiają sobie prostą prawdę: naród, państwo tworzą właśnie artyści. Jeśli artyści nie są zadowoleni z istniejącego porządku, choćbyś ich nie wiem jak dusił, prędzej czy później „pęknie tam, gdzie cienko” — i system się zawali. Tak było na Ukrainie: w latach 20. i 30. XX wieku opozycyjna wobec władzy (lub taka, która już prawie „dojrzała” do prawdy) inteligencja została wyniszczona, ale mimo to po pół wieku nowe pokolenia świadomej elity rozchwiały, wydawałoby się, monolityczny porządek i doprowadziły do jego upadku. To samo dzieje się teraz: im mniej sprawiedliwości w państwie ukraińskim, tym mniej zadowoleni z systemu są artyści, tym większe prawdopodobieństwo smutnego końca obecnego porządku. Dmytro Czystiak: Państwa europejskie — a wraz z nimi Rosja — dążąc do budowy imperiów, jeśli nie geograficznych, to humanitarno-ekonomicznych (a takie istnieją do dziś w postaci Eurazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej, Wspólnoty Brytyjskiej, Frankofonii, OPEC), zawsze dobrze uświadamiały sobie rolę artystów jako „władców dusz” i stwarzały dla nich odpowiednie warunki. Ale ten przepis jest przydatny nie tylko dla wielkich imperiów, lecz także dla małych państw, które pragną zachować niezależność i tożsamość. Droga do tego wiedzie wyłącznie przez dbałość o własną kulturę i jej osobistości. Ivan Riabczij: Niestety, na Ukrainie do tej pory tego nie zrozumiano…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

PIĘKNA NIEZNAJOMA: LITERATURA BELGIJSKA

Dmytro CZYSTIAK Iwan RIABCZIJ Iwan Riabczij: Trudno mi dobrać słowa, by opisać wrażenie, jakie wywarła na mnie organizacja rozpowszechniania literatury belgijskiej wewnątrz kraju i poza jego granicami, wprowadzona przez Ministerstwo Wspólnoty Francuskiej Belgii. To właśnie to, czego obecnie potrzebuje Ukraina i czego nie chcą robić nasi urzędnicy i literaccy bonzowie, biorąc za wymówkę mityczny brak środków. Zebrać w jednym miejscu tłumaczy z ponad dziesięciu krajów świata, którzy przekładają utwory francuskojęzycznych autorów belgijskich; stworzyć dla ich pracy odpowiednie warunki (całodobowy Internet, biblioteka, sprzęt biurowy, słowniki, a co najważniejsze — cisza i spokój); płacić im za tę pracę, organizować spotkania z autorami, których przekładają, z autorami, których w ministerstwie uważają za interesujących; robić przeglądy nowości książkowych; uroczyście wręczać tłumaczom niemałe nagrody pieniężne — to, moim zdaniem, wielka i potrzebna praca. Dowodem na to, że system działa efektywnie, jestem ja. Dla mnie, człowieka, który wcześniej przekładał tylko autorów francuskich, pobyt w Kolegium stał się objawieniem. Przecież nic nie wiemy o literaturze belgijskiej! Znani są nam chyba Maurice Maeterlinck i Émile Verhaeren (przełom XIX i XX wieku), Georges Simenon (połowa XX w.) i bardzo modna obecnie u nas, ale niepopularna w samej Belgii Amélie Nothomb. Okazało się, że literatura belgijska jest o wiele ciekawsza, bardziej różnorodna zarówno gatunkowo, jak i stylistycznie. Myślę, że szczegółowiej o osobliwościach literatury belgijskiej może opowiedzieć Dmytro Czystiak, który przełożył na ukraiński dramaty Maeterlincka, powieść współczesnego pisarza François Emmanuela „Ludzka kwestia” oraz poezję żyjącego klasyka literatury belgijskiej Liliane Wouters. Dmytro Czystiak: Literatura belgijska to niezwykle ciekawe zjawisko w świecie francuskojęzycznym, ponieważ leży na przecięciu dwóch ogromnych arealów kulturowych — kultur łacińskich i germańskich. Uosabia ona syntezę łacińsko-kartezjańskiej sztuki analityki oraz wizjonerskiego ducha flamandzkiego, zakorzenionego w twórczości prymitywistów, który wybuchł później zdumiewającym bogactwem belgijskiego symbolizmu, do którego należą nazwiska zarówno światowej sławy, jak i mniej znane, ale równie interesujące. Oczywiście, tych autorów (Maurice’a Maeterlincka, Émile’a Verhaerena, Charles’a Van Lerberghe, Georges’a Rodenbacha) trzeba przedstawić ukraińskiemu czytelnikowi. Estetyka symbolizmu to szczytowe zjawisko kultury światowej; symboliści zdołali zsyntetyzować literaturę, muzykę, malarstwo w jedynym ruchu ku transcendencji bytu-istniejącego i wyjściu w czysty eter myśli i nadświadomego. To mistyczna sztuka, która żywi się flamandzką mistyką Mistrza Eckharta, Jana van Ruysbroecka i innych wizjonerów, których, dzięki publikacjom naukowym, dopiero zaczyna odkrywać ukraiński czytelnik. Należy zwrócić uwagę także na takie niecodzienne zjawisko, jak belgijski surrealizm, fenomen w pewnym stopniu odmienny od surrealizmu francuskiego. Tutaj kultywuje się nie tyle automatyczne pisanie i dawno znane belgijskim symbolistom nieświadome, co wyraziste poszukiwania pierwiastka, który przewyższa ludzkie i odnawia związki z nieświadomym zbiorowym. Najsłynniejsi spośród belgijskich surrealistów to Paul Nougé, Christian Dotremont, Marcel Lecomte. Malarstwo René Magritte’a powstaje właśnie na tym podłożu. Magritte zresztą sam był dość ciekawym pisarzem, a także teoretykiem surrealizmu. Iwan Riabczij: Oryginalne zjawiska to belgijska fantastyka i realizm magiczny. Prawdopodobnie nie ma w Europie innej literatury, gdzie magiczne i fantastyczne odgrywałyby tak ważną rolę. Bajkowym, niezwykłym krajem Belgia jawi się przede wszystkim w oczach sąsiednich narodów — powiedzmy Francuzów. W utworach Balzaca, Hugo, de Nervala — to kraj, gdzie od czasów Davida Teniersa i Jacoba Jordaensa życie się nie zmieniło. Zrozumiałe, że Belgom takie podejście nie było w smak. Ale w tamtym czasie (lata 30. XIX w.) kształtowanie się państwowości belgijskiej dopiero się zaczynało, więc wśród głównych zadań pisarzy było tworzenie mitu narodowego. Taką solidną bazą stała się dla Belgii „Legenda o Ulenspieglu” Charles’a de Costera. Od tamtej pory prawie wszystko, co wychodziło spod pióra autorów belgijskich, było przesiąknięte baśniowymi i fantasmagorycznymi motywami; nawet naturalizm, który zyskał w Belgii szczególny rozkwit w latach 1890—1900, jest ściśle spleciony z ludową baśniowością, czasem z przedchrześcijańskim legendarno-mitologicznym zasobem (Georges Eekhoud, Camille Lemonnier). Dmytro Czystiak: Realizm magiczny, jak słusznie zauważył profesor Uniwersytetu w Leuven Michel Otten, bierze początki z belgijskiego symbolizmu, naznaczonego mitologicznymi i folklorystycznymi substratami. Weźmy twórczość jednego z największych przedstawicieli tego nurtu Franza Hellensa. Był on naśladowcą i nawet (na początku swojej drogi twórczej) epigonem Maeterlincka. Później Hellens dołączył do ruchu surrealistycznego. W dramatach i nowelistyce Michela de Ghelderode nie ma rozgraniczenia między boskim a demonicznym; wszystko to jest po tamtej stronie rzeczywistości. Właśnie ta rzeczywistość jest istotną w porównaniu z rzeczywistością, w której przebywamy, a która, ostatecznie, występuje jako rzeczywistość złudna. Nie można nie wymienić jeszcze nazwisk Paula Willemsa i Guya Vaesa. Twórczość Willemsa to już nie demoniczny realizm magiczny Michela de Ghelderode, a to cudowne, baśniowe, co do dziś jest przyrodzone człowiekowi — wystarczy tylko spojrzeć na niego czystymi oczami, o czym, nawiasem mówiąc, pisał Maeterlinck. Świat nie wpisuje się w baśniowość Willemsa z jego „pannami ogrodów”, z pustelnikami, którzy mieszkają obok jednorożców „katedr mgieł”. Patos jego twórczości jest zawsze tragiczny. Planuję niedługo przedstawić go ukraińskiemu czytelnikowi. Jednak chce się wierzyć, że realizm magiczny jeszcze doczeka się jakiegoś ciekawego zjawiska w literackiej teraźniejszości. Iwan Riabczij: Rzeczywiście, literatura belgijska jest nadzwyczaj żywa. Nie wyradza się, jak francuska, w „pisarstwo na masę”, nie regresuje, jak ukraińska, w hormonalne wybuchy-teksty. Tegoroczny laureat nagrody im. Victora Rossela (najbardziej prestiżowej tutejszej nagrody literackiej) Bernard Quiriny zapamiętał się nowelami w stylu Borgesa. Jego „Drapieżne bajki” wyróżniają się prostotą wykładu, ale jednocześnie to całościowy utwór, po prostu naszpikowany zagadkami i symbolami. Uczestnicy Europejskiego Kolegium Przekładu Literackiego Powieści Jacqueline Harpman i Henriego Bauchau kontynuują nurt mitoanalityczny w literaturze. Pod szkło powiększające ich wnikliwego spojrzenia trafiają Edyp i Antygona, Orlando i Ewa, wiele innych legendarnych postaci, które przywykliśmy postrzegać jednostronnie. Tutaj proponuje się nam nieoczekiwane, absolutnie przeciwne podejście. W literaturze belgijskiej dobrze czuje się gatunek prawie wymarły u nas — powieści społeczno-psychologiczne. Właśnie do tego nurtu zaliczyłbym twórczość Amélie Nothomb, choć o wiele ciekawszym od niej pisarzem uważam Jeana-Luca Outersa, z którym przyszło mi poznać się osobiście. Dmytro Czystiak: Współczesna literatura belgijska jest dość pstrokata. Są pisarze — jak, powiedzmy, Henri Bauchau — którzy w reinterpretacjach antycznych mitów z powodzeniem kultywują całkowicie klasyczne pisanie. Utwory François Emmanuela są postmodernistyczne (przypomnijmy powieść „Ludzka kwestia”, którą miałem przyjemność przełożyć na język ukraiński). W powieściach i nowelach System zarządzania w dziedzinie kultury w Belgii jest niezwykle elastyczny. W dwujęzycznym kraju istnieją dwa ministerstwa kultury — wspólnoty francuskojęzycznej i niderlandzkojęzycznej (flamandzki to dialekt niderlandzkiego, który różni się od niego jedynie brzmieniem, ale nie pisownią). Każde z ministerstw podzielone jest na departamenty, odpowiadające za określone dziedziny — literaturę, muzykę, malarstwo itd. Departament książki i literatury to miejsce, w którym zgromadzono wielu znanych pisarzy, literaturoznawców i tłumaczy, organ odpowiadający nie tylko za wsparcie literatury francuskojęzycznej Belgii wewnątrz kraju, ale także za jej rozpowszechnianie we wszystkich zakątkach świata. Belgia to dawne imperium i choć zachowuje się tu znacznie mniej, niż w sąsiedniej Francji, świadomość imperialna, Belgowie (niezależnie od tego, czy są Walonami czy Flamandami) dążą do jak najszerszego rozpowszechniania swojej kultury. I tworzą dla artystów wręcz rajskie (zwłaszcza w porównaniu z ukraińskimi) warunki. Nam, ukraińskim tłumaczom Dmytrowi Czystiakowi i Iwanowi Riabczijowi, udało się odwiedzić Europejskie Kolegium Przekładu Literackiego w Seneffe — miasteczku oddalonym o 40 kilometrów od Brukseli. Wszystko sprzyjało owocnej pracy i głębokiemu zapoznaniu się z literaturą belgijską. Z Belgii wróciliśmy z pomysłami i projektami. Ale czy znajdą się na Ukrainie godni wydawcy — to jeszcze jest pytanie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W domu pisarza we wsi Międzyrzecz

Nina HNATIUK Zdjęcia autorki Kiedy jechaliśmy do Kaniowa, zarówno droga, jak i lasy oraz pola rozciągające się po obu stronach, a także wsie były spowite gęstą mgłą. I przypomniały się wersy Liny Kostenko: Za łanem łan, za łanem łan i łan, Za Czarnym Szlakiem, za Wielkim Ługiem, oni już we mgle — jak mgła — wszyscy już idą za czasem, jak za pługiem. My, żyjący, często błądzimy we mgłach smutku i niezdecydowania, wahań i rozmyślań, niepewności i trudności. I tak ciężko, że odchodzą we mgłę wieczności ci, którzy dziesięcioleciami niestrudzenie chodzili za pługiem, orali niwę narodowego bytu, zasiewali ugory najprzedniejszym ziarnem dobra i mądrości, szczodrze dzielili się ze wszystkimi swoim dorobkiem, nie pretendując do ogólnonarodowego uznania i gromkich tytułów. Takim skromnym, pracowitym i w pełni oddanym jego królewskiej mości Słowu był tłumacz Jewhen Popowycz. Właśnie dzięki jego przekładom z niemieckiego ukraińscy czytelnicy zapoznają się z utworami H. Bölla, E. M. Remarque’a, G. E. Lessinga, T. Manna, H. Hessego, E. T. A. Hoffmanna, J. Rotha, M. Frischa, M. Walsera, J. Mosdorffa, W. Goethego, H. Heinego oraz wielu innych niemieckich, austriackich i szwajcarskich pisarzy, filozofów. Pióru mistrza należą także przekłady z niemieckiego „Dzienników” O. Kobylańskiej. „Dusza tysiącleci szuka siebie w słowie” — te wersy Liny Kostenko bardzo dobrze charakteryzują pracę wybitnego tłumacza. Dwa lata temu, w czerwcu 2007 roku, Jewhen Popowycz odszedł do wieczności, ale wdzięczni ludzie z Kaniowszczyzny pamiętają wybitnego rodaka. I odsłonięcie tablicy pamiątkowej na budynku Kaniowskiej Szkoły Kultury i Sztuki (dawnego studium pedagogicznego), której absolwentem był Jewhen Popowycz, stało się znaczącym wydarzeniem nie tylko dla wykładowców i uczniów tej placówki oświatowej, ale i społeczności całego miasta. Kwiatami, szczerymi słowami szacunku i wdzięczności witali kaniowianie żonę Jewhena Popowycza, znaną tłumaczkę Olgę Seniuk oraz wybitną ukraińską poetkę, laureatkę Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Linę Kostenko, ludowego artystę Ukrainy, szewczenkowskiego laureata Leonida Mużuka, innych gości z Kijowa i Czerkas. Dyrektor szkoły Wiktor Tychomyrow, zastępca kaniowskiego mera Wałentyna Pulajewa mówili na wiecu o tym, jak ważne jest w tym mieście, uświęconym imieniem wielkiego Szewczenki, nie zapominać o tych, którzy kontynuowali sprawę Tarasa wiernej, sumiennej służby ojczystemu narodowi, którzy pragnęli uczynić ojczystą ziemię bardziej kwitnącą, życie ludzi — jaśniejszym. Właśnie takim był i pozostanie w pamięci wielu Jewhen Popowycz. Wierzy się, że jego twórczość stanie się błogosławionym materiałem dla badań naukowych, a w przyszłym roku, kiedy będziemy obchodzić 80. rocznicę urodzin pisarza, to imię zasili kohortę Honorowych obywateli miasta Kaniowa. Olga Seniuk podziękowała kaniowianom za szacunek dla twórczości Jewhena Popowycza, życzyła utalentowanej młodzieży sukcesów w twórczości. Wstrzymując oddech, uczestnicy wiecu, a zwłaszcza młodzież, słuchali Liny Kostenko. „W ojczyźnie Andersena święcie strzeże się tych miejsc, gdzie stąpała noga wybitnego pisarza, wyznacza się jego ślady. Ta tablica — to szczególny rodzaj pamięci. Ona nie zatrze się, będzie dopóty, dopóki stoi szkoła, a szkoła będzie, dopóki stoi Kaniów, a Kaniów będzie wiecznie, wszak to szczególne miasto. Nie wierzy się, że już nie ma Jewhena. Ale on jest. Patrzę na tę drogę, zamykam oczy i myślę: „Jedziemy do Jewhena, do jego Międzyrzecza”. Kiedy przyjechaliśmy, jeden człowiek zapytał, skąd znam Popowycza. Nie jestem tu przypadkowo, nie z uprzejmości. Jewhen — to największy przyjaciel mojego życia. Porządniejszego, bardziej inteligentnego człowieka niż Jewhen trudno sobie wyobrazić. Kto czytał Hessego, tam jest rozdział wierszy; to mój przekład, tak chciał Jewhen. Nie znam niemieckiego. Jewhen zrobił tłumaczenia dosłowne, a ja przełożyłam. To był dla mnie wielki zaszczyt i zaufanie. Ta przyjaźń z Jewhenem zaczynała się od naszego zawodu, a przeszła przez całe życie. Lasu nauczyli mnie kochać Jewhen z Olgą. I zbierać grzyby też. Olga — skandynawistka, ona opowiadała, że miód poezji krasnoludki zbierają w lasach. I my zbieraliśmy miód poezji w tych lasach. Czym jest praca tłumacza? Światowa kultura — to linia wysokiego napięcia ducha. I Popowycz był jej przekaźnikiem. Bez jego przekładów nie wyobrażamy sobie literatury. Gigantyczna pracowitość, wielka znajomość języka, zdumiewający talent — to wszystko Popowycz. Iryna KOWAL-FUCHYŁO Postać Pantełejmona Kulisza (1819—1897), utalentowanego pisarza-romantyka, folklorysty, historiozofa, krytyka literackiego, publicysty i tłumacza, organizatora procesu kulturalno-literackiego, patrioty, dla którego ponad wszystko był los Ukrainy, od niedawna stała się obiektem wnikliwej uwagi naukowców. Tak, w 2007 roku ujrzała światło dzienne gruntowna monografia J. Nachlika „Pantełejmon Kulisz: Osobowość, pisarz, myśliciel” w dwóch tomach. Pierwszy tom poświęcono drodze życiowej twórcy, drugi — światopoglądowi i twórczości pisarza. W tym samym roku w Ostrogu ukazała się monografia Ż. Jankowskiej „Działalność folklorystyczna Pantełejmona Kulisza”. W 1998 roku w Tarnopolu ujrzała światło dzienne monografia O. Wertija „Pantełejmon Kulisz i twórczość ludowa”. Przedmiotem rozważań lwowskiego literaturoznawcy i folklorysty Wasyla Iwaszkiwa stała się spuścizna twórcza P. Kulisza z lat 1840—47. W jego monografii „Paradygmat artystyczny, literaturoznawczy i folklorystyczny wczesnej twórczości Pantełejmona Kulisza” — proza artystyczna (opowiadania, powieść, romanse), poemat-epopeja „Ukraina”, zbiór folklorystyczny „Ukraińskie podania ludowe”, wystąpienia literacko-krytyczne i analityczne, przekłady artystyczne na język rosyjski. We wczesnym okresie P. Kulisz rozpoczął pracę nad „Czarną radą”. Wnikliwy kuliszolog W. Iwaszkiw szczegółowo porównał i przeanalizował wszystkie znane (jest ich pięć) wczesne redakcje powieści. Ten utwór nie tylko przekonuje o prawie do istnienia naszej literatury jako całkowicie oryginalnej, ale i znacząco wprowadza myśl o europejskim poziomie takiej literatury. Niemało uwagi w monografii poświęcono ukazaniu Kulisza jako folklorysty (podrozdział „Działalność folklorystyczna Pantełejmona Kulisza. „Ukraińskie podania ludowe”). Ta część jest bodaj najcenniejsza w książce, ponieważ napisana została na podstawie materiałów archiwalnych. Badanie źródeł rękopiśmiennych dało autorowi możliwość wniknięcia do laboratorium Kulisza-folklorysty, opisania jego tras, stworzenia wyobrażenia o jego pracy w warunkach terenowych. Po raz pierwszy we współczesnym kuliszologii rozpatrzono mało znaną broszurę P. Kulisza „Kieszonkowa książka dla ziemian, czyli Najlepszy, wywiedziony z doświadczenia sposób zarządzania majątkiem” (1846) — swoisty podręcznik społeczno-publicystyczny, napisany w imieniu lekarza powiatowego guberni permskiej o Kiedy odpływał w łodzi na tamten świat, w tej łodzi odpływał cały kontynent ukraińskiej kultury, historii. Był człowiekiem czynu. Bardzo kochał kaniowską ziemię. I jestem wam wdzięczna za to, że ta ziemia kocha i pamięta go”. W bibliotece szkoły znajduje się wystawa książek poświęcona życiu i twórczości Jewhena Popowycza. Olha Dmytriwna przekazała tutaj 200 tomów z rodzinnej biblioteki, dlatego miłośnicy literatury mają możliwość zapoznania się z wieloma cennymi wydaniami. Tutaj, w księgozbiorze, odbyła się ciekawa rozmowa Liny Kostenko z czytelnikami — bibliotekarzami, studentami, wykładowcami, dziennikarzami. Pytania były różnorodne: nad czym obecnie pracuje poetka? Kiedy wyjdą jej nowe książki? Dlaczego nie udziela wywiadów i nie prowadzi wieczorów autorskich? Na kogo będzie głosować w wyborach? A Lina Wasyliwna na to ostatnie odpowiedziała tak: „Chciałoby się, żeby przyszedł ktoś silny i niezależny. Wybrać by na Prezydenta Witalija Kliczkę, żeby on ich wszystkich posłał do nokautu”. Razem z Ołhą Dmytriwną, krewnymi pisarza, Lina Kostenko pojechała do rodzinnej wsi Jewhena Popowycza, Meżyrycz, która znajduje się niedaleko Kaniowa. Bliski jest jej ogród w rodzinnej posiadłości, gdzie zna każde drzewo, każdy krzew róż i chryzantem. A za ogrodem — las. Wszystko tutaj oddycha pięknem, poezją. A powietrze nasycone jest zapachem grzybów, kwiatów, traw, opadłych liści. A niedaleko we wsi znajduje się posiadłość brata Jewhena Popowycza, pana Mykoły. Razem z synem Ołekso, zaprosili nas do starego ogrodu. Nigdy nie widziałam tak rozłożystych, dziuplastych jabłoni. Ich kora przypominała ręce spracowanych wiejskich kobiet. Lina Wasyliwna czuje się w towarzystwie tych drzew jak wśród bliskich ludzi. Wspominała, jakimi smacznymi jabłkami częstował ją ogród, który pamięta jeszcze słynnych Symyrenków, którzy bywali tutaj. W ogrodzie rosną jabłonie i śliwy ich odmian. Lina Wasyliwna rozkoszuje się wśród drzew, rozumie język deszczu, liści. Ciekawie jest słuchać, jak rozmawia nie tylko z ludźmi, ale i z drzewami. I jak z zachwytem patrzy na żółtawy las, który znajduje się niedaleko, na wzgórzach. A mnie słyszą się znowu jej wersy: Całuję wszystkie lasy. Dzięki skrzypkowi. On dobrze wam zagrał kiedyś moją obecność. Jestem drzewem, jestem śniegiem, jestem wszystkim, co kocham. I może to jest moja najwyższa istota. wyobrażenia rosyjskich chłopów, ziemian i urzędników. Swoje ideologiczne postulaty Kulisz błyskotliwie rozwinął w pracy historyczno-publicystycznej „Powieść o ukraińskim narodzie” (1846), która stała się logicznym następstwem wcześniejszej twórczości, apogeum jego działalności jako polityka. W tym popularnym zarysie historycznym dla uczniów autor podkreślał rolę i znaczenie w tworzeniu naszej historii wszystkich Ukraińców, a nie tylko określonych działaczy. W odkrywaniu działalności Pantełejmona Kulisza pomaga korespondencja pisarza, wykorzystana w studium. Monografia W. Iwaszkiwa to gruntowne, wszechstronne, pełne badanie wczesnej twórczości P. Kulisza. Książka, oprócz głównej części („Proza artystyczna lat 1840—1846” i „Folklorystyka, historiozofia, publicystyka, krytyka literacka oraz pamiętnikarstwo lat 1840—początku 1847”), zawiera spis wykorzystanych źródeł, indeks nazwisk. Życzmy autorowi, aby nie porzucał rozpoczętej pracy, a dał możliwość naukowej i zainteresowanej społeczności wkrótce znów przeczytać badania nad spuścizną twórczą Pantełejmona Kulisza, a mianowicie o okresie połowy lat 1850—początku 1860, które można uznać za szczytowe w dorobku pisarza. Lina Kostenko i Olha Seniuk podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej ku czci Jewhena Popowycza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jedynym niezamulonym, wręcz oczyszczającym źródłem naszego języka pozostaje pieśń ludowa, choć ją, tak jak za czasów imperialnych, próbuje się zepchnąć na margines rzekomo nowoczesnej kultury. Lecz ona, być może, jest już niepodległa czasowi. Dlatego jakby wczoraj napisane wersy poety-zesłańca Pawła Hrabowskiego z jego utworu „Z dalekiej północy”: „Pociecho moja, pieśni ukraińska! Jak dotyk zaczarowanej istoty, wzmacniasz moje siły, krzepisz uczucia, wywołujesz pragnienie życia, które jest tak wstrętne i nieszczęsne… Wielka, niezrównana, zapewne, jest twoja siła, skoro zachwyciłaś Europę, przeszłaś przez bezdroża Azji, przyjęłaś się w Ameryce, a może jeszcze i w innych stronach świata. Niechaj co wiedzą, to i hałasują przeciwko twojemu krajowi i narodowi rdzennemu, — słowa prawdziwych miłośników narodu, nie przytłumiły im wiary w przyszłość swojego języka. …Liczba owych miłośników narodu-pisarzy, nie zważając na wszelkie uciski i przepowiednie swoich i cudzych mędrców, coraz bardziej wzrasta; prace ich coraz szerszą postać zajmują i my teraz widzimy, że i inne narody zaczynają interesować się utworami naszych wybitniejszych pisarzy i tłumaczą je na swój język… A żeby nasi mędrcy wiedzieli, co to jest „język ojczysty”, to my musimy tutaj podać tłumaczenie niewielkiego… lecz bezmiernie głębokiego… utworu wielkiego pisarza bratniego nam narodu Turgieniewa, który oto co powiedział o języku ojczystym: „W czasach zwątpienia, w godzinie ciężkich myśli o losie mojego rodzinnego kraju — ty jedna jesteś moją podporą i pomocą, o, wielka, potężna, prawdziwa i wolna mowo ojczysta! Gdyby nie było ciebie, to jak nie popaść w rozpacz, widząc wszystko to, co dzieje się w domu?.. Ale jak tu nie dać wiary, żeby taki język nie był dany wielkiemu narodowi!” (Panas Myrnyj. Język ojczysty. Dzieła, t. 5). W końcu, uczmy się od wszystkich, w szczególności i od Rosji, dbać o ojczysty język państwowy. Dzisiaj status języka rosyjskiego sformułowano tak: „W systemie edukacji język rosyjski zajmuje szczególne miejsce: w różnych geopolitycznych, etno- i socjolingwistycznych warunkach występuje on jako język ojczysty narodu rosyjskiego, jako język państwowy Federacji Rosyjskiej, jako język komunikacji międzyetnicznej”. I ani śladu jakiejś dwujęzyczności czy też wielojęzyczności państwa federacyjnego! Chcesz być obywatelem FR — ucz się jej języka. Więc uczmy się tak samo państwowego języka ukraińskiego i my, obywatele Ukrainy! Leonid PASTUSZENKO kwi Mykoła Czołombyćko, sekretarz Związku Pisarzy Rosji Wołodymyr Seredin. Na prezentacji był radca ds. konsularnych Ambasady Ukrainy w FR Wołodymyr Sajenko, przewodniczący Towarzystwa Kultury Ukraińskiej „Sławutycz”, doktor nauk medycznych Wasyl Antoniw, zastępca przewodniczącego TKU „Sławutycz”, doktor nauk medycznych Taras Dudko, kierownicy i członkowie większości ukraińskich stowarzyszeń regionalnych Moskwy oraz innych ukraińskich organizacji społecznych miasta. Encyklopedia-chronoskop „Szewczenkowska Moskwa” to wykwintne wydanie informacyjne. W przedmowie rozpatrzono ukraińską obecność w Moskwie od zarania miasta do dni szewczenkowskich. Osobliwością tego wydania encyklopedycznego jest to, że zamieszczono w nim gruntowne artykuły, napisane na podstawie dosłownych pisemnych wzmianek Szewczenki o Moskwie, moskiewskich wydarzeniach, wrażeniach i przeżyciach. One też złożyły się na pierwszy rozdział książki „Mój pobyt w Moskwie”. Drugi rozdział — „Moskiewscy przyjaciele” — poświęcony jest przyjaciołom Szewczenki Mychajłowi Szczepkinowi i Osypowi Bodianskiemu. Charakterystyczną cechą encyklopedii jest to, że większość artykułów faktycznie określona została przez samego Szewczenkę, który wymienił w moskiewskim kontekście imiona ludzi, wydarzenia, ulice i bulwary, budynki, odnotował swoje wizyty itd. Informacja o tym wszystkim ma obecnie ogromne zainteresowanie i zebrana jest w porządku alfabetycznym w trzecim, największym rozdziale „Gościnna Moskwa”. „Pobyt Tarasa Szewczenki w Moskwie stał się najwyższym przejawem ukraińskiej duchowej obecności w rosyjskiej Pierwszej Stolicy, obecności, na którą Moskwa była, zdaje się, skazana od czasu swojego założenia”, — takimi słowami Wołodymyr Melnyczenko rozpoczyna swoją encyklopedię-chronoskop „Szewczenkowska Moskwa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «TRIUMF RODZIMEGO SŁOWA», s. 1

TRIUMF RODZIMEGO SŁOWA

Zakończenie. Początek na str. 1. „…Odniosłam wrażenie, że przywiązujecie wielką wagę do poszukiwania swoich korzeni – oświadczyła w jednym z licznych wywiadów znana francuska pisarka, laureatka Nagrody Goncourtów, Paule Constant. – Wy, Ukraińcy, przeżywacie okres poszukiwań, czy raczej odzyskiwania swojej niedawnej historii i historii dawnej. Na Zachodzie jesteśmy wstrząśnięci utratą tożsamości, utratą korzeni. Nasuwa się pytanie: czy nie wyrzekliśmy się samych siebie, wstępując do Europy?.. Obawiam się, że w warunkach totalnej globalizacji czekają nas ostre kryzysy. Uważam, że nie da się zniszczyć tożsamości narodu, nie da się zniszczyć ducha narodowego. Moim zdaniem największym uosobieniem tej tożsamości jest, oczywiście, język. Znudziło nam się poświęcanie subtelności naszych ojczystych języków na rzecz tej odmiany języka angielskiego, która wykorzystuje najprostszy zasób słów w celach handlowych. Koniecznie trzeba, aby każdy strzegł najważniejszego przejawu własnej tożsamości – swojego języka”. Jak to mówią, nam by takie troski! A oto Mychajło Kociubynski pisał do Iwana Neczuja-Łewyckiego 2 grudnia 1904 roku: „Starsi pisarze – nauczyciele nasi (nie ma co ukrywać) bardziej wsłuchiwali się w żywy język ludowy, bardziej się mu przyglądali niż młodsi, zwłaszcza ci, którzy są oderwani od wsi, od ludu i biorą za wzór nie żywy język, a książkowy, często gęsto okaleczony i zanieczyszczony. Ale mam nadzieję, że nasz język literacki, jak młode wino, oczyści się z czasem z szumowin, stanie się przejrzysty i mocny…” Choć szkoda, proces ten przeciągnął się aż do XXI wieku. Jurij BEZKROWNYJ. W Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyła się prezentacja autorskiej encyklopedii-chronoskopu „Szewczenkowska Moskwa” dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktora nauk historycznych, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyra Melnyczenki. Studia szewczenkowskie zajmują czołowe miejsce w pracy naukowej i edukacyjnej Centrum Kultury Ukrainy, stając się prawdziwie nowym słowem we współczesnym szewczenkoznawstwie. Wołodymyr Melnyczenko od wielu lat owocnie pracuje nad badaniem pobytu Tarasa Szewczenki w Moskwie, a na początku tego roku jego badania naukowe zostały uwieńczone najwyższym wyróżnieniem – przyznano mu Narodową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Opracował wszystkie białe plamy biografii Szewczenki dotyczące jego pobytu w Moskwie. W rezultacie światło dzienne ujrzały monografie „Taras Szewczenko i Mychajło Hruszewski na Starym Arbacie” (2006), „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski)” (2008) oraz „Taras Szewczenko: Mój wielki przyjaciel Szczepkin” (2009). „Encyklopedia-chronoskop „Szewczenkowska Moskwa” mogła narodzić się tylko po tym, jak ukazały się poprzednie książki – powiedział na prezentacji Wołodymyr Melnyczenko. – To wynik pięcioletniej pracy. Im głębiej zanurzałem się w temat, tym wyraźniej rozumiałem jego niewyczerpalność, a jednocześnie rosło pragnienie utrwalenia dokonań w formacie encyklopedycznym. Trzeba było zebrać w jedno ogromną ilość materiałów, aby człowiek mógł spokojnie orientować się w Szewczenkowskiej Moskwie, mając w rękach tylko jedną książkę”. Zdaniem autora, mimo że Taras Szewczenko przebywał w Moskwie tylko kilka razy i niedługo – pięć wizyt, łącznie około miesiąca – ten odcinek biografii Kobziarza jest niezwykle ważny, ale dotąd nie poświęcano mu należytej uwagi. Wołodymyr Melnyczenko z miłością opowiadał o pobycie Szewczenki w Moskwie, jego przyjaźni z Osypem Bodianskim i Mychajłem Szczepkinem, jego moskiewskich spotkaniach i postrzeganiu moskiewskiego życia połowy XIX wieku. Wszystko to postanowił wyłożyć twoi najsrożsi wrogowie nie uciekną przed bajecznymi czarami twojej melodii, a zapomniawszy o wszelkich przemocach, sami przystają do chóru twoich śpiewaków-wykonawców… I brzmisz ty pośród Europy na chwałę rodzinnego kraju i tego ludu wielostradnego, w sercu którego ujrzałaś świat… O Azji czy, ściślej, Syberii nie mówiąc: nie znajdziesz, zdaje się, kątka, gdzie by cię nie można było usłyszeć, gdzie by twoje cudowne, ciche dźwięki, to mocne, to tęskne, nie poruszały powietrza… Kołymsk czy Obdorsk, Kara czy Sachalin – wszędzie ty odmładzasz duszę zbolałym i zasmuconym; brzmisz jak wspomnienie niezapomnianego, dawnego, czasem jak jedyna pociecha, osłoda na białym ciężkim świecie. I gdzie już mi nie przychodziło być, w takich miejscach, że wydawało się, kruk kości ukraińskiej nie zaniesie tam, a patrz – płynie melodyjny język ukraiński, za pomocą niezwykłego gatunku encyklopedii-chronoskopu, dążąc do historycznego poznania szewczenkowskiej Moskwy, zobaczenia jej oczami samego Kobziarza. Osiąga się to również dzięki temu, że autor nie trzyma się tradycyjnej zasady budowy encyklopedii — alfabetycznej, dążąc poprzez poszczególne wydarzenia i naukową mozaikę do stworzenia całościowego obrazu historycznego. Z okazji wydania nowej książki autora powitał znany moskiewski ukrainoznawca, główny pracownik naukowy Instytutu Literatury Światowej im. M. Gorkiego, doktor nauk filologicznych, laureat Nagrody im. Szewczenki Jurij Barabasz: „Wydanie tej książki to znaczące wydarzenie we współczesnym szewczenkoznawstwie. Jest ona unikalna zarówno pod względem zakresu objętego materiału, jak i obrazu Kobziarza, który wyłania się ze stron, oraz obrazu autora, który tak samo wyłania się ze stron książki… Czytając ją, pytasz: kto ją napisał? Historyk, uczony, pracownik archiwalny czy nasz współczesny, czy pisarz, który włada żywym słowem i może powiedzieć coś od siebie, czy literaturoznawca, który komentuje niektóre niewyjaśnione momenty w szewczenkoznawstwie? Encyklopedie z reguły piszą przez wiele lat całe zespoły naukowe. Czyli autor tej książki to człowiek-zespół szewczenkoznawców, moskwioznawców, historyków, pisarzy. Jestem pewien, że gdyby Wołodymyr Juchymowycz nie otrzymał Nagrody im. Szewczenki za swoją poprzednią książkę o Tarasie Szewczence i Osypie Bodianskim, to otrzymałby ją za tę encyklopedię”. Zastępca dyrektora Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Związku Pisarzy Rosji poeta Witalij Krykunenko, witając autora z okazji wydania encyklopedii „Szewczenkowska Moskwa”, powiedział między innymi: „Ta książka jest wydarzeniem dla ukraińskiej kultury, dla Moskwy, dla szewczenkoznawstwa… Ta encyklopedia to dzieło, które łączy kilka sztuk. Chcę podziękować Panu, Wołodymyrze Juchymowyczu, jako pszczelarzowi ula, Centrum Kulturalnego Ukrainy, za to, że co roku obdarowuje nas Pan owocami swojej pracy”. Autora serdecznie powitali także kierownik działu badań etnohistorycznych Instytutu Badań Politycznych i Etno-narodowych im. I. Kurasa NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych, członek korespondent NAN Ukrainy Wałerij Sołdatenko, kierownik działu historii Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Rusłan Pyrih, kandydat nauk historycznych, kierownik Centrum Badań Ukraińskich Instytutu Europy RAN Wiktor Myronenko, honorowy przewodniczący Rady Ukraińskich Ziemstw Moskwy, stały przedstawiciel Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej przy rządzie Mos-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

książek. Zrujnowana ona została szybko i profesjonalnie — rozgrabiono transport, pomieszczenia magazynowe, składy biblioteczne. Czas, kiedy w każdym rejonie, w najodleglejszej wsi można było kupić książkę, wspominamy jak fantastykę. Tak samo jak mit brzmi twierdzenie o tym, że w naszym kraju jest najaktywniejszy czytelnik. Czy wiedzą dzisiaj wydawcy, co to jest komisja nakładowa, czy wspomina ktoś o blankietach zamówień? W odróżnieniu od rosyjskiego biznesu, który włożył ogromne pieniądze w rozbudowę systemu rozpowszechniania rosyjskiej książki, rosyjskiej prasy, rosyjskiego radia i telewizji na terenach Ukrainy, sama Ukraina wyprzedaje budynki, gdzie kiedyś mieściły się księgarnie, biblioteki, albo oddaje w dzierżawę „starszemu bratu”. Mając nawet najlepszą ideę — aktualną, patriotyczną, nie można jej zrealizować na Ukrainie normalną, prawną, technologiczną drogą, bo ta droga została zrujnowana. Pojawiła się była cieniutka niteczka, która dawała możliwość „wyciągnięcia” jakichś nakładów — zakup książek dla bibliotek przez Ministerstwo Kultury i Turystyki. Lecz oto już kończy się rok 2009, a o zakupach — ani słowa. — Więc upada entuzjazm? Jak mawiał poeta: „Miłosna łódź rozbiła się o byt”, a wydawnicza łódź rozbija się o finansowe rafy? — To trafne określenie. Ale jest jeszcze pieśń o „dumnym Wariagu”. Chociaż sedno nie w „dumie”, a w tej samej idei: jeśli możesz zrobić coś pożytecznego dla narodu — rób bez fanfar i pompy. Dla mnie przykładem jest życie Bohdana Horynia — obywatela i pisarza. Były więzień-szestdziesiatnik, który przeszedł więzienia i łagry, wywalczając niepodległość Ukrainy, teraz oddaje cały swój czas pisaniu dokumentalnej powieści-kolażu „Nie tylko o sobie”. Na materiale faktograficznym odsłania istotę komunistycznej władzy, jej organów karnych, które kaleczyły ludzkie losy i dusze. To prawdziwa historia drugiej połowy XX wieku. Czy może być coś ważniejszego w serii „Społecznie znaczących wydań”, którą w ostatnich latach finansował Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii? Jednak wsparcia Komitetu trylogia nie otrzymała. Więc autor, myślę, w pełni odczuł na sobie miłość już dzisiejszych patriotów („ty, bracie, kochasz Ruś, jak chleb i kawałek słoniny, ja zaś oceniaj ją, a kulturologia i polityka są tu niepodzielne. I mądra autorka ma mądre odpowiedzi na Pani pytanie „gdzie jest wyjście?”. Wielkie szczęście, kiedy książka staje się twoim rozmówcą i doradcą. O „źródle wiedzy” już nie mówię. Przeczytajcie książkę Bohdana Hawryłyszyna „Do efektywnych społeczeństw. Drogowskazy w przyszłość”. Szkoda tylko, że naszym władzom nie ma kiedy czytać, a to niemało problemów państwowych nie zawiązałoby się w węzeł, jak mamy obecnie. Ciekawe, że w gazecie „Ukraińskie Słowo” z 6 października pojawił się artykuł Jurija Baczy „Książka, która powinna była zmienić Ukrainę, gdyby Ukraina umiała przeczytać” [fragment tekstu ucięty w oryginale] ...dajna, Jurij Riast, Oksana Czubacziwna, Wołodymyr Iljin, Olesia Mamczycz, Wołodymyr Bubyr, Marija Honczarenko, Pawło Usenko, Borysław Stepaniuk, Ostap Tarnawski ze swoimi unikalnymi przekładami. O rodzinie Tarnawskich z Kanady — Marcie, Ostapie i Maksymie warto powiedzieć osobno. To siłą okoliczności odcięta gałąź od drzewa Ukrainy. Ale swoimi intelektualnymi owocami rodzina starała się i stara przysłużyć rodakom — niesie ukraińskość na Ukrainę. — A czy wydawnictwo ma zainteresowanie literaturą przekładową? — Nasza seria „Biblioteka współczesnej prozy” prawie w połowie składa się z utworów przekładowych, przeważnie francuskich autorów — Nathalie Sarraute, Michela Butora, Maurice’a Maeterlincka, François Emmanuela. A niedawno wydaliśmy ciekawy utwór współczesnego hiszpańskiego pisarza, psychologa, dziennikarza i reżysera Francisco Gavilána „Wszyscy ci nieznośni ludzie”. Niemało przekładów wyszło także w serii „Chrześcijańscy filozofowie”, wspomnieć choćby takie imiona, jak Gabriel Marcel, Ignace Lepp, Paul Ricoeur… Właśnie otrzymaliśmy egzemplarz sygnalny książki znanego francuskiego moralisty XVII wieku Jeana de La Bruyère’a „Charaktery”. Lecz przeważają w naszych planach prace współczesnych ukraińskich autorów — czy chodzi o prace naukowe, czy o literaturę piękną. Szczęśliwie ułożyło się dla nas uczczenie jubileuszu Mykoły Hohola — wydaliśmy jego opowiadanie „Taras Bulba” w językach ukraińskim i angielskim z ilustracjami, wykonanymi jeszcze w 1943 roku na Kołymie przez byłego więźnia stalinowskich łagrów Wiktora Newinczanego. Unikalne prace! I mieliśmy radość, przygotowując książkę „Ostatnia zagadka Hohola” Mykoły Bosaka, współczesnego badacza twórczości wybitnego rodaka. — A może Pan określić główne kierunki działalności Pańskiego wydawnictwa? — Lista serii daje wyobrażenie o naszych kierunkach i priorytetach: „Historia i współczesność”, „Klasyka”, „Biblioteka Szewczenkowskiego Komitetu”, „Myśl teologiczna”, „Najnowszy podręcznik autorski”, „Tekstologia wieków dawnych i średnich”, już wspominane serie „Chrześcijańscy filozofowie” oraz „Biblioteka współczesnej prozy”, „Językoznawstwo”. Lecz najulubieńsze nasze dziecko — seria „Ukraińcy w światowej cywilizacji”. Chcemy konsekwentnie i z determinacją pokazywać czytelnikowi wielkość i sławę Ukraińców przeszłości, czasem zmuszonych budować cudze państwa, pracować na cudzych terenach, rozsławiać naszych rodaków-współczesnych. „Tęsknota Wiktora Cymbała” Bohdana Horynia — o znanym na świecie i zapomnianym w Ojczyźnie artyście-Ukraińcu; „Wspomnienia Ikara” — przejmująca spowiedź naszego rodaka, światowej sławy tancerza Serge’a Lifara; powieść Wasyla Szewczuka „Pasje za Mykołą” — o genialnym kompozytorze Mykole Łysence; badania-rozważania Wałerija Szewczuka „Poznany i niepoznany Sfinks. Hryhorij Skoworoda współczesnymi oczami”, spowiedź-reportaż Leonida Kadenjuka „Misja — kosmos”. Marzę, żeby ta seria stała się prenumerowaną, jak kiedyś „Życie sławnych”, i główne — żeby czytelnicy chcieli ją prenumerować. — Od zespołu redakcji gratulujemy Panu jubileuszu. I niech energia dobra, którą naładowane są Pańskie wydania, pomnaża się w następnych dziesięcioleciach. Kor. „SP”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MITY I RAFY

— Musieliście mieć niezłą „ochronę”, zakładając wydawnictwo pod koniec lat dziewięćdziesiątych, kiedy jeszcze nie opadł kurz na ruinach potężnych wydawnictw „Dnipro” czy „Radianśkyj pysmennyk”? — Właśnie „ochrony” — ani w dosłownym, ani w przenośnym znaczeniu — nie mieliśmy. Był pomysł. A zaczynać trzeba było od najprostszego — od poszukiwania lokalu. — A dlaczego taka nazwa — „Pulsary”, jeszcze z doprecyzowaniem „Wydawnictwo Uniwersyteckie”? — Wszystko od tego samego pomysłu. Pulsary to obiekty kosmiczne, które mają krótkie okresowe impulsy promieniowania. A wydawnictwo powinno „promieniować” książkami, „naładowanymi” energią dobra, wysokiej duchowości, wiedzy. Dlatego też „Uniwersyteckie”. — I udaje się Panu połączyć wzniosły zamysł z prozą obecnego bytu? — Nie zawsze. Czasami drukujemy nie to, co byśmy chcieli. Ale zdecydowana większość wydanych przez nas książek to właśnie ten produkt, który wzmacnia intelekt, daje pożywkę dla rozumu. 80 lat temu w Charkowie wprowadzono pierwszą ogólnoukraińską pisownię, nazwaną później „skrypnykiwśką”. Według jej norm Hryhorij Hołoskewycz opracował „Słownik pisowni”, za co przypłacił życiem. Wydawałoby się, że dla każdego państwa taka data — 80 lat utrwalenia narodowej pisowni — powinna stać się wielkim wydarzeniem życia kulturalnego. Niestety, ani naukowcy, ani politycy nie wykorzystali tego wydarzenia do wzmocnienia idei narodowej, o której lubią od czasu do czasu wspominać. Wznowiliśmy ten Słownik, ponieważ uważamy jego pojawienie się w obiegu kulturalnym za niezwykle aktualne — do dziś nie cichną dyskusje o współczesnej ukraińskiej pisowni. Komisja ortograficzna, która już od kilku lat „zaraz ma się odrodzić”, oczywiście będzie bazować nową ukraińską gramatykę na słowniku Hołoskewycza, który zachował rdzenne, oparciowe elementy żywego ukraińskiego słownictwa zamiast leksyki utrwalonej w „rosyjsko-rosyjskich” słownikach okresu radzieckiego, bezlitośnie zdeformowanej. W miarę swoich możliwości rozpowszechniamy ten słownik razem z jego dziesiątym wydaniem, zrealizowanym przez diasporę w Londynie. Przekazaliśmy już ponad pięćset egzemplarzy Lidze Ukraińskich Mecenasów, która wręcza je zwycięzcom konkursów językowych. — Warto byłoby przeprowadzić odpowiednią akcję we wschodnich obwodach, a i na południu też, w odpowiedzi na cyniczne billboardy „Russkij jazyk — DA!”, które wyskakują na ukraińskich drogach jak diabełki z pudełka. — Poruszył Pan bardzo ważną kwestię. Na Ukrainie do dziś nie ma systemu rozpowszechniania i realizacji szczeka raz po raz, żeby nie spała”) i, kończąc swoją wielką pracę, musi jeszcze szukać pieniędzy na jej wydanie. Oto i rafy. — Czyli uważa Pan, że wydawnictwo powinno wziąć na siebie państwo? — Wcale nie. Finansować należy ważne, znaczące, lub, jak Komitet określał w minionych latach, „społecznie znaczące” wydania. Wszystkie inne książki wydawnictwo produkuje samodzielnie — albo za własny koszt, albo za sponsorski. Państwo zaś finansowo wspiera biblioteki, a one już wybierają wysokiej jakości towar — to właśnie jest rynek. Tylko że bibliotekom, które jeszcze ocalały, teraz potrzebne są „maski tlenowe”… A i książki coraz bardziej drożeją. Małe nakłady — drogie książki. Według wszystkich oznak, okres świadomego niszczenia ukraińskiej kultury jeszcze się nie zakończył. — A kiedy się zakończy? — Nie jestem Wangą. Ale wyznaję zasadę: „Książka, jak i chleb, powinna być w każdej rodzinie”. Codziennie przekonuje mnie reklama i telewizja, że prawdziwy patriota to ten, kto dzisiaj pije piwo i wódeczkę. Czyj głos jest słyszalniejszy — wydawniczy, pomnożony przez pięćset czy tysiąc egzemplarzy niechby najmądrzejszej książki, czy telewizyjny, który co wieczór żwawo wzywa miliony telewidzów do piwnego patriotyzmu? — Gdzie jest wyjście? — To już temat polityczny. A ja mówię o sprawach wydawniczych. Choć trudno je oddzielić. Bo do jakiego gatunku należy wydany w tym roku wielki tom Oksany Pachlowśkiej „Ave, Europa!”? Choć jak sność…” To — o książce Oksany Pachlowśkiej, i cytat stamtądże. — Czyli bardziej lubi Pan publicystów, naukowców? — E, nie mówcie tak. Czyż jeden z najwybitniejszych współczesnych prozaików nie zadziwił czytelnika swoimi „Dumkami narozchryst”? A „Kniaź ciemności” Borysa Olijnyka? Od tego, że skłonili się ku publicystyce, znaczenie ich prozy i poezji nie zmalało. Sztuka dla człowieka jest jak powietrze — niczym jej nie zastąpić. A deszcz pada, i czas płynie też, i opad liści, i sesja deputowanych. A ty stoisz, swojej kolejki czekasz do tych drzwi, za którymi — Poezja. To — Iryna Żyłenko. Jaką radością była praca nad wydaniem jej książki „Ewangelia od jaskółki” w serii „Biblioteka Komitetu Szewczenkowskiego”! Mam nadzieję, że taką samą przyjemność z jej Słowa mają i czytelnicy. Przy okazji, seria poetycka jest u nas reprezentowana przez autorów różnych stylów, kierunków, grup wiekowych. To Wasyl Symonenko i Hanna Czubacz, Serhij Cuszko i Kateryna Kałytko, Jurij Seheda, Kateryna Jehoruszki- Dziesięć lat temu na stoiskach z książkami pojawiły się pierwsze wydania „Wydawnictwa Uniwersyteckiego Pulsary”. Narodziny nowego zespołu wydawniczego w czasach powszechnej ruiny księgarni i bibliotek — zjawisko nie tak znowu częste na Ukrainie, a dlatego wywołuje wiele pytań: — po co brać się za sprawę, która może okazać się nierentowna? Przynajmniej teraz, kiedy o zamówieniach państwowych stopniowo trzeba zapominać, a o zakupach hurtowych w celu uzupełnienia bibliotek nie wypada nawet wspominać. Prawda, właśnie ogłoszono zamiar rządu zwiększenia pensji bibliotekarzom, a tam, może, pojawią się środki i na zakup podstawowego towaru wydawniczego — jej królewskiej mości KSIĄŻKI. Zatem żyjemy nadziejami? Korespondent tygodnika „Słowo Proświty” spotkał się z dyrektorem „Wydawnictwa Uniwersyteckiego PULSARY”, pisarką Łarysą KOPAN'.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

NACHNIENNYMI OCHYMA CHEBRETSYU

Wasyl Hłaholiuk, przewodniczący Kołomyjskiego Zjednoczenia Miejsko-Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Pełnobrzmiąca, wielotematyczna książka „Warta traw” składa się z ośmiu zbiorów. Zjawiskiem w literaturze krytyka nazwała książkę sonetów „Żałokołaż”. W 2008 roku została ona wysunięta do zdobycia Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Poeta i językoznawca Ołeksandr Riznyczenko, badając unikalny dorobek sonetowy, powiedział, że „Wasyl Riabyj jest pierwotwórcą małego wieńca sonetów. A kiedy zanurzyłem się w jego nowotwory, to zgodziłem się, że mamy do czynienia z prawdziwym mistrzem, który głęboko i oryginalnie myśli” (czasopismo „Perewał”, nr 3, 2007). Krytyk i literaturoznawca Petro Soroka pisał o tej książce: „Złożona i majestatyczna symfonia od Wasyla Riabego — 333 sonety w 30 wieńcach z palindromicznym tytułem „Żałokołaż”. Gra ze słowami i dźwiękami — mieszanie, krzyżowanie, zrastanie, zlewanie, co otwiera niezgłębione tajemnice języka. Prawo, kupione Miłością („Modliłem się i Najwyższego prosiłem do serca przytulić dziwosłowo”), które daje możliwość przelać taką ulewę samorodków, otworzyć nowe kolory, fasetki i jakości słowa” (z książki „Przed niewidzialnym ołtarzem”, 2008). Szczególna książka „Wino kokoniw”, która składa się z dziesięciu zbiorów. Tytuł „Wino kokoniw” Wasyl Riabyj wziął nieprzypadkowo. W posłowiu mówi o Metaforze, która znała go wcześniej, niż on ją. Poeta, pragnąc odkryć tajemnicę, wyjaśnia swoje stanowisko: „Pewnie moja muza jest jednak w istocie piegowata od urodzenia, i piegów ma tyle, że ona, na szczęście, natchniona biegiem kolorów, nie zamyka oczu na biel i czerń, wybiera Piękno, naprzeciw którego stoi Cynizm”. W zbiorze „Rozihrita dzyga” można przeczytać wybrane wiersze, którymi autor oznacza siebie i świat, naturę jako jedną całość w biorytmie życia. Tutaj umieszczono także kilka wieńców sonetowych, ciągi palindromów, miniatury. Poeta pragnie filozoficznie przemyśleć wzajemny związek radości i smutku w ziemskim czasie i przestrzeni, wyciągnąć należyty wniosek o wartościach życia: „Cały świat przesiąknięty piołunem, // i gwiezdna czyjaś chwila // zwinęła się w makowe ziarno // czy w pszeniczne nasionko”. I rzeczywiście, jeśli przejrzeć prawie trzysta stron książki, wczytując się w poetyckie wersy, można się przekonać, że autor nie tylko widzi walkę bieli i czerni, ale także broni światła, bez którego nie ma życia. Zbiór „Rozchrystana watra” zaczyna się wierszem: Z rosy rozgorzewa się dzień i znika nocna sina sadza. Chwała Bogu, że malwa kwitnie i nikt jej nic nie mówi. I nie trzeba lecieć nigdzie, żeby od szczęścia swego drżeć, póki malwa z rosą kwitnie i do niej przywiązana chata. Autor, wyrażając siebie, myśli w liryczno-filozoficznym kluczu, jednak nie omija też ostrych kątów życia-bytowania. Słowem, pragnie nie tyle wpłynąć na okoliczności społeczne, co dać spokój wzburzonym myślom od niezgody w świecie, aby zachować pociąg do poszukiwania Prawdy, potrzebę Harmonii, w ciszy Piękna. Przeglądamy zbiór wierszy wolnych „Zarionok czebretsiu”, który zaczyna się: Wasyl Riabyj z Kołomyi — proświcianin, dziennikarz, założyciel towarzystwa literackiego, kurator młodzieżowego studia literackiego im. T. Melnyczuka, prowadzący rubrykę literacką w gazecie „Kołomyjskyj wisnyk”, autor wielu książek poetyckich, w szczególności: „Warta traw” (2004), „Żałokołaż” (2006), „Wino kokoniw” (2008). Ostatnie dwie ujrzały światło dzienne dzięki wydawcy Ihorowi Tretiakowi przy wsparciu miłośnika pięknego słowa kołomyjanina Fedora Chilczuka. Swoje ramię tutaj podstawiła też „Proświta”, wspierając autora, popularyzując jego twórczość: w Centrum Wydawniczym „Proświta” wyszły jego zbiory poezji „Postril horicha” (1994), „Zinytsia na kryli metelyka” (1997), „Lowinnia sniw” (2001). wierszem, który charakteryzuje moralno-estetyczną koncepcję autora: „Żyjesz i nie zastanawiasz się, że niestrudzony Anioł ściele ci piórka w chwili upadku, otwiera świątynię Objawienia, w której myśl wierzy myśli, nie istnieje zdrada modlitwy… W tłumie pospolitym, zrodzonym z niezgody ze światem, trwa nieustanne ocalenie miłości — darowane skłanianie nieba”. Zbiór „Żornoariji” jest filozoficzny. Widać to po tytułach utworów: „Funkcje linii wirowych”, „Obliczanie ciemności”, „Pokonywanie góry, której nie ma”, „System pozwoleń” i in. Ujawniają się tu alogizmy, które sprzyjają tworzeniu poetyckich obrazów. Na przykład część z tryptyku „Czarne przejścia”: „Rzecz nie w tym, że ciemne ścieżki są złote, a w tym, że okradziony z nieszczerości dom. Nieustannie z rzeczywistości w rzeczywistość Wszystkowidząca Źrenica mierzy występek na wadze”. W pewnym filozoficznym nastroju napisane są miniatury w zbiorze „Wszędzie”. Autor jakby poukładał wszystko na półkach, biorąc nietypowe nagłówki do cykli: „Nad”, „Tu”, „Kto”, „Między”, „Bez”, „Żeby” i in. Czyli mamy szeregi myśli, poglądów i ich niuansów, które opowiadają o tym, co niby widzimy, słyszymy, czujemy, ale nie domyślamy się tego. żyjesz — a choćbyś zahaczył o coś okiem czy sercem czyż to życie jak nic nie boli W znacznej mierze filozoficzny jest zbiór „Zaszpory”. Tylko to filozofia innego kroju, z przewagą codziennej logiki. To poetyckie szkice, miniatury, obrazki, etiudy o lirycznym bohaterze i świecie namiętności, przygody samego autora, biografizmy. Charakterystyczny jest tu prozowiersz „Zdążyć na urodziny kwiatka”: „Czy możliwe jest zdążyć na tym świecie wszędzie, gdzie się zachce? Czasu, którego wieczność, zawsze są liczone minuty, zdążasz wszystko w ostatniej chwili i sam siebie doganiasz, póki nie poczujesz: stało się jeszcze bardziej wszędzie, i zachcieć się gdzieś — najtypowszy błąd podróży, bo obok niezgłębiony krajobraz i trzeba w nim wykąpać duszę, żeby zbliżyć się do tajemnicy na nieskończone niespodziewane zdążania… I oto ja mało nie przespałem natchnionej historycznej chwili przebudzonego pierwiosnka”. Z ciekawością czyta się zbiór stu ośmiu wierszy stansów „Nurt kory”. Tutaj poeta osiąga w dwóch strofach maksymalne połączenie myśli i uczucia, nastroju i pejzażu: Czyż domyślałem się: gdzieś jest iskierka na świecie w grudniowej zasłonie. Motyl białym piórkiem śnieżynki mój południe przez oczy nabrzmiał. Wiedzie wąska ścieżka przez żyto do rzeki i góry, gdzie skarb słońca. Moja łza dotyka lata trawą, makiem, pękaniem dmuchawców. Wywołuje bolesne rozmyślania o życiu i przyrodzie zbiór „Mieszkaniec kropli deszczu”. Tutaj umieszczono dramatyczne etiudy „Roślinny pan”, „Zmienność barw”, poematy „Upadek nasiona”, „Mieszkaniec kropli deszczu”, „Kwiat, którego nie opuszczają”, „Chwila piasku”. Porusza cykl poezji pamięci matki „Śni się mama na górze”. Dlatego prawdziwym poetą można uważać tego, kto opoetyzował najdroższą osobę, poświęcił jej najlepsze wersy. Czyż można bez wzruszenia odbierać taki wiersz wolny: „W dzień, kiedy wiśnie // zbierają się rozkwitać, // szczodrze cnotę rozdając wiatrom, — // przebudziła się we mnie trawka // i zaśpiewała rodzimym językiem. // Co ja wtedy rozumiałem, mały, // nawet nie wiedziałem, // że to trawka Ukrainy. // …Zaśpiewała we mnie cienko,// rozbudziła myśl — // kapnęła pierwsza łza // z okienkiem w dal, // z mamą w nim…” Osobnej rozmowy zasługuje zbiór wierszy dla dzieci o palindromicznym tytule „NototoN”. Warto go wydać osobną ilustrowaną książką. Wiersze „Pisanka z nieba”, „Wyszywana świątynia”, „Szczęśliwy źrebaczek”, „Chatkoślimak”, „Ptaszkananaszka”, łamańce językowe „Sum i sen”, „ŻukokuŻ”, „Krotoryj” i inne napełnione są jasną energią obrazów, co wywołuje pragnienie tworzenia dobra, patrzenia na świat wesołymi oczami, kochania swojego kraju. Zacytuję fragment wiersza „Kwiatolato”, gdzie obficie występują neologizmy, które sprzyjają tworzeniu poetyckich obrazów: „lato leci //trawa trawi //stokrotka stokrotkuje //ścieżka ścieżkuje //rzeka rzecze //skowronek skowronkuje //a słońce słońcuje”. W zbiorze „Wino kokoniW” czytelnik znajdzie palindromy, czyli wiersze-raki, połączone taką poetycką figurą jak logogryf (kiedy dodają się, narastają lub ucinają sylaby słowa). Przyciągają uwagę poezje wizualne, stworzone grafiką z pokrewnymi tekstami. To nowy gatunek, który rozwija się na Ukrainie, a Wasyl Riabyj jest jednym z jego wyrazistych motorów, jedynym, który tworzy tę formę na Przedkarpaciu, Zakarpaciu i Bukowinie. Palindrom poświadcza giętkość, ukryte rezerwy naszego języka: lato ciał krzewy szczuk winami limanów i te w kwiecie a te liny nie mit — imieniny lata Książka „Wino kokoniW” zawiera wiele poznawczo-artystycznej informacji o świecie i człowieku. Każdy ze zbiorów poświadcza oryginalność i nieprzypadkowość w składzie jednej książki. Takie podejście do formowania wydania jest wygodne dla czytelnika, który ma przestrzeń dla porównawczej charakterystyki, poznania twórczości poety. To wielka praca kołomyjanina. Zasługuje ona na głębokie badania literaturoznawców i krytyków. I dawno należy ogarnąć cały dorobek twórczy poety, którego liryczny bohater otwiera duszę: „W oceanie macierzankowego kwitnienia //nikt nie ukradł //z mojego spojrzenia światła //i ja nabieram się na świecie //oczami macierzanki”. W nowoczesnej poezji, zauważyła laureatka Szewczenkowska Iryna Żyłenko, Wasyl Riabyj ma niepowtarzalny, „miękki, ukraińsko-rodzimy i swoisty tembr głosu”. Laureat Szewczenkowski Petro Perebyjnis zauważył, że „Wasyl Riabyj — to niedościgniony nowator nie tylko pod względem formy, ale i treści. On, jak nikt inny, ujawnia tu wyjątkową spójność. Ma swoją architekturę. Z mocnym wiązaniem. Z ażurową kolumnadą. Raduje oko i serce filigranowy splot tęczowych wieńców poety. Przy czym nie tylko sonetowych. Jak choćby nowo wynaleziony wiersz-wieniec…” („Kosmiczny riaboswiat”, „Literaturna Ukraina”, 9 kwietnia 2009): Ja jasnym dotykiem lepiłem co wyobraziłem, kiedy świeciłem i ze spojrzenia jedynego kochałem, i z oka w oko blaskiem przelałem. Skrzydło bezsennego żar2ptaka i wypieściłem, i wyczuliłem, poznałem, bo przypadkiem zapatrzyłem się jaka u niego dal. I widzący pędzel mój ślepy zobaczył noc i niedowidział, i ja mu poradziłem: żyj, póki, szczęśliwy, nie zapłaczesz. Zasnąłem, jak anioł, na palcu pod kołysankowy metronom. I pachnie miodofarbą, jak żywica, którą uspokoiłem płótno. Ja jasnym dotykiem lepiłem skrzydło bezsennego żar2ptaka. I widzący pędzel mój ślepy zasnął, jak anioł, na palcu. A oto jaką ocenę twórczości Wasyla Riabego dał akademik, Bohater Ukrainy Iwan Dziuba: „To nie jest to, co można szybciutko przebiec oczami. To prawdziwa poezja”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

PRZEZ MAGIĘ PIEŚNI

Nina TKACZENKO, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, miasto Pryłuki, obwód czernihowski Maksym Rylski powiedział, że każdy człowiek jest w pewnej mierze poetą, bo „żyje poezja w mowie, w gniewie, w uśmiechu, w miłości,… w pracy, w radości wysiłków, ona — powietrze, chleb i sól”. Czy zatem dziwne, że ktoś z nas nie tylko układa wiersze, ale zbiera to, co napisał, i oprawiwszy to w książkę, powierza swoje odczucia i uczucia innym. Tetiana Jara, zaprowadziwszy czytelnika własną „Stieżyną” (Kijów: „Stal”, 2009), przeszła nią „Przez sny, surmy, łzy Ojczyzny”, „Przez szał uczuć”, „Przez magię pieśni” oraz „Przez zapasy myśli i w nocy, i w dzień”. Właśnie takie tytuły noszą cztery rozdziały tomiku poetyckiego. Najpewniej dla autorki jest to debiut. Ale o tym ani słowa. Nawiasem mówiąc, chciałoby się po prostu wiedzieć choć cokolwiek o poetce i widzieć jej oczy. A jednak Tetiana Jara to człowiek wszechstronnie uzdolniony. Artystyczne wykonanie „Stieżyny” też jest przejawem jej talentu. Autorka jest zaniepokojona: opuszczona w strefie czarnobylskiej rodzinna chata („Chatko niezapomniana, nieszczęsna”, „Ave, mój rodzinny skrzywdzony kraju”), utrata duchowej równowagi („Mój duchowy ogród nie jest chroniony”, „Gwałcone są dusze”, „Dźwigać najcięższą własną pustkę”), troska o przyszłość Ukrainy i Ukraińców („Zamgliły się zorze przedświtu”, „Z niebytu w niebyt”, „W zaświatowe wolności”) — to wszystko przelewa się na kartki tomiku i nie pozostawia nawet śladu obojętności czy bierności czytelnika. I już nie sposób oderwać się od tego życia, którym przepełniona jest książka: Dwie natury, dwie istoty, dwie radości, a droga życiowa jedna. Albo takie: Coraz gęstsza mgła, coraz bardziej mnie otula, Kolory w zasłonie, oto w mroku już nie widać i ciebie… Ale w izbie serca Tetiany Jarej jest wiele słońca. Drżące, bezbronne i nadzwyczaj czułe, promieniuje nieutraconą miłością do ziemi i nieba, do drzew i ptaków. Wersy poetyckie oddychają wspomnieniami i marzeniami, bliskimi i dalekimi drogami, które przeznaczyła los. Tomik, prawda, nie zawsze jest równy. Są niepożądane wyboje (przekaz zamiast obrazów), bardzo przybliżone rymy. A obok — szczerość emocji, napięcie myśli, wielowarstwowe poczucie czasu i przestrzeni. Pod uważnym Okiem nieba! Czego życzyć poetce? Pisać! Zdobywać doświadczenie. „Wytrząsać” wersy, poświęcając niektóre dla zwięzłej istoty. A istota niezmienna — poszukiwanie Prawdy. Więc szczęść Wam, nieznajoma Tetiano Jaro! Niech Wasz poetycki ptak lata wysoko i swobodnie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

GOŁĘBIE W KRÓLESTWIE KOTA

Serhij Kot ze wsi Prywilne w rejonie dubieńskim pasję do gołębi przejął od dziadka Marka. Serhij przewyższył poprzednika, w jego żywej kolekcji jest już ponad setka skrzydlatych piękności, i to nie zwyczajnych, a ozdobnych, które hoduje się dla ich bujnego piękna. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Z MARZENIEM O TYTULE „MISS GOŁĘBICA” — Gdyby przeprowadzano konkurs „Miss Gołębica”, to swoje gołębice koniecznie wystawiłbym na wybieg — twierdzi Serhij Kot. — Z pewnością byłyby wśród kandydatek do zwycięstwa. Szanuję tych, których nazywa się gołębiarzami, bo w nich prawdziwie objawia się miłość do przyrody ożywionej. A jeszcze bardziej do serca przypadają mi ci gołębiarze, którzy zajmują się ptakami ozdobnymi, bo oni nie po prostu kochają ptaki, a prawdziwie pielęgnują piękno. Moje zamiłowanie do gołębi zaczynało się od zwyczajnych „siniaków”, od dziadkowego gołębnika. Potem ktoś z rodziny na imieniny podarował mi ozdobnego gołębia. Mówił, że takiego przystojniaka jeszcze nie masz. To stało się początkiem dalszej kolekcji. Obecnie mam ponad setkę ozdobnych gołębi. Wożę je na wystawy, wymieniam się ptakami z innymi kolekcjonerami, sprzedaję po to, by uzupełnić kolekcję o przedstawicieli nowych gatunków. Cena jednego ptaka może wahać się od stu hrywien do stu dolarów — w zależności od rodowodu, rzadkości i, oczywiście, bujności. JEST PARA — BĘDZIE POTOMSTWO Wszystkie gołębie w gołębniku Serhija Kota są sparowane. Jak twierdzi miłośnik przyrody, tworzy on ptakom rodzinne zacisze. I w tym zaciszu raz po raz pojawia się potomstwo. — W odróżnieniu od gołębi pocztowych, które należy trzymać tylko w gołębnikach, codziennie na kilka godzin wypuszczać na spacer i często trenować w locie — kontynuuje opowieść Serhij Kot, — gołębie ozdobne z reguły trzyma się w wolierach i rzadko wypuszcza na wolność. Można to wyjaśnić tym, że te gołębie mniej niż inne potrzebują dużych pomieszczeń, niechętnie latają i dobrze rozmnażają się nawet w wolierze pokojowej. Wśród gołębi ozdobnych Serhij Kot i jego synowie Stanisław i Kostiantyn, którzy pomagają ojcu, nie wyróżniają ulubieńców, mówiąc, że każdy ptak jest atrakcyjny na swój sposób. I mimo wszystko proponują odwiedzającym wystawy zwrócić uwagę na gołębie pawiki i na gołębie z żabotem. Nazwę otrzymały przez to, że pióra na piersi tworzą swoisty żabot. Atrakcyjne są też gołębie trębacze. Te ptaki mają różnorodne ubarwienie: sine, czarne, kawowe i inne. Dla nich charakterystyczne jest zmienione upierzenie ogona ze zwiększoną liczbą sterówek, które umieszczone są „trąbą do góry”. Chodząc za gołębicą, samiec zarzuca ogon na grzbiet, rozkładając go wachlarzem, a głowę — naprzeciw ogona. Te gołębie kołyszą szyją, dlatego często nazywa się je trzęsaczami. W gołębniku Serhija Kota są gołębie, u których na nogach rosną pióra prawie takie, jak na skrzydłach, co czasem przeszkadza ptakom chodzić. Serhij Kot z synami Stanisławem i Kostiantynem są zakochani w gołębiach. SYMBOLE DUCHA ŚWIĘTEGO Jeszcze jedna ciekawa cecha gołębi — to, jak piją wodę. Gołąb nie nabiera płynu dziobem, nie podnosi głowy, aby woda spłynęła po przełyku, a wciągają ją, jakby pompą. Żywią się głównie ziarnem, lubią owoce, czasem urozmaicają dietę owadami czy innymi drobnymi bezkręgowcami. Szczególnie lubią proso, wykę, kaszę pszenną i kukurydzianą. Od niedawna Serhij Kot zaczął zbierać legendy o gołębiach. Okazuje się, że takich opowieści są tysiące. Tak, według antycznej legendy, bóg wojny Mars nie poszedł na bitwę, bo gołębica uwiła gniazdo w jego hełmie. Dobrze wiadomo także, jak biała gołębica przysłużyła się Noemu, przynosząc wieść o zakończeniu Potopu. W chrześcijaństwie gołąb — symbol Ducha Świętego. Wszędzie gołębie wiąże się z dobrem, światłem, pięknem. Jak mówią w takich przypadkach, choćby ile opowiadać o tym pięknie, najlepiej raz je zobaczyć. A pokazuje Serhij Kot swoich „wychowanków” każdemu chętnemu, kto zawita do jego zagrody, bo po to właśnie tworzy żywą gołębią kolekcję — żeby radowała ludzką duszę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

4 UAH 77 kop. Kod pocztowy — 30617, strona 60 w „Katalogu”

Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301244 Nakład w listopadzie — 12 000 4 820095 780016 Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 UAH. na 3 miesiące — 13,71 UAH. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn