Zdjęcie udostępnione przez centrum prasowe Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. WIECE CZYTELNICZE. NOWE WIERSZE OLGI JAWORSKIEJ
Tłumaczenie maszynowe
W zeszły czwartek słowa dawnego hymnu studenckiego brzmiały szczególnie uroczyście i podniośle w murach Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa. Tutaj, w sali posiedzeń Rady Naukowej, w obecności wykładowców, studentów i gości odbyła się ceremonia wręczenia dyplomów „Honorowy Profesor” i „Honorowy Doktor” nowo wybranym, najbardziej szanowanym członkom uniwersyteckiego bractwa. Studenci przyodziali w akademickie togi znanych działaczy społeczno-politycznych i wysokiej klasy profesjonalistów, którzy nie od dziś, a od dziesięcioleci z oddaniem pracują na niwie ukraińskiej oświaty i kultury. Są to: dyrektor generalny Generalnej Dyrekcji ds. Obsługi Przedstawicielstw Zagranicznych Pawło Krywonos oraz przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy I-VI kadencji Pawło MOWCZAN. Mykoła CYMBALUK. Nowych członków społeczności drahomanowskiej przedstawił rektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesor Wiktor Andruszczenko. W krótkim przemówieniu zaznaczył on między innymi, że świeżo upieczeni honorowy profesor i doktor to ludzie różniący się specjalizacją i rodzajem działalności, ale połączył ich jeden uniwersytet, jedna wspólna sprawa, nad którą wszyscy niestrudzenie pracujemy i będziemy pracować nadal: rozwój uniwersytetu, wspieranie studentów i rozkwit państwa. Honorowe tytuły, jak ogłosił prorektor ds. naukowych profesor Hryhorij Torbin, zostały przyznane przez Radę Naukową uniwersytetu za znaczący wkład w ustanowienie i wzmocnienie ukraińskiej państwowości, rozwój kultury narodowej, wychowanie młodego pokolenia patriotów Ukrainy, owocną pracę kierowanych przez nich organizacji oraz aktywną działalność społeczną. Wygłaszając zgodnie z uroczystym ceremoniałem przemówienie, nowo wybrany honorowy doktor NUP im. M. Drahomanowa, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, znany ukraiński działacz społeczny, akademik Akademii Szkoły Wyższej, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty”, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Szewczenkowskiej Nagrody Ukrainy Pawło MOWCZAN powiedział: — Kiedy mnie zapytano (zgodnie z tradycją przed wręczeniem dyplomu chór wykonywał pieśń wybraną przez nowo wybranego doktora — „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj” — przyp. aut.), jaką chciałbym usłyszeć melodię, wybrałem właśnie tę, po której określam się: czy jeszcze żyję, czy we mnie już wiele umarło. Bo kiedy słucham tych słów i muzyki, czuję, że taki tekst mógł stworzyć tylko Najwyższy. To święta prawda! I za każdym razem, gdy ją słyszę, w mojej duszy podnosi się burza: jeszcze żyję! I ta melodia, i te słowa nas budzą, napełniają siłą niezłomnego ducha, skłaniając do pojęcia i uświadomienia sobie naszej istoty na tej ziemi. Istnieje w nauce taka kategoria jak kosmologos. To wtedy, gdy słowo jest odniesione do kosmosu, przecież naród nie formuje się sam z siebie i nie zależy sam od siebie. Formuje się i zależy od dwóch czynników: od nieba i ziemi. Wiecie, że u narodów górskich słowo jest nasycone spółgłoskami, tam czuć góry, potoki, uwarunkowane krajobrazem, wszystko… My, Ukraińcy, mamy kolosalny melos i jest on dzisiaj obecny w tej sali. Mamy kolosalnie bogaty język, rozwijany przez tysiąclecia, chociaż przez wieki niejedno pokolenie było od niego odcięte. Przez długi czas przyszło mi żyć i pracować wśród obcych ludzi, w obcym państwie. Wszyscy byliśmy wyobcowani od tego, co rodzime, wszyscy byliśmy rozdarci, a słowo było jedyną siłą, która nas łączyła. Słowo jest ubóstwione i jest pośrednikiem między niebem a ziemią, czyli między ludźmi a Bogiem. A nosicielami swojego słowa jesteśmy my, Ukraińcy. Każdy z nas prędzej czy później zastanawia się: dlaczego jesteśmy Ukraińcami, dlaczego odziedziczyliśmy właśnie język ukraiński, czcimy swoje zwyczaje, mamy własną historię? Nie jesteśmy sami z siebie samopochodni. Mamy program zadany z góry. W końcu każdy etnos ma swój program. I jesteśmy zobowiązani go wypełniać, czyli — być sobą, być Ukraińcami… Zakończenie na str. 3. PROŚWICIAŃSKA RODZINA REBRYKÓW. ARTYSTYCZNE ŻYCIE PAŃSTWA. 14-15
Tłumaczenie maszynowe
Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Kijów
Kontynuacja. Pocz. w nr 43 za 2018 r.
Dzięki „Proświcie” uformował się nowy typ osobowości, świadomy narodowo, wewnętrznie zdyscyplinowany pasjonat, zdolny do działań kulturotwórczych i narodotwórczych. Charakteryzując ruch narodowy (narodowstwo), w szczególności jego młodsze pokolenie, I. Franko, zaliczając i siebie do niego, podkreślał, że łączyło ono teoretyczną i praktyczną „obronę” praw politycznych i ekonomicznych narodu ukraińskiego, domagało się „w literaturze realnego przedstawienia życia tego ludu i tej inteligencji oraz szerzenia prawdziwej, rozumnej oświaty między ludem a inteligencją”. Koncepcje narodowe (narodowców) zaznaczyły się niemal we wszystkich sferach kultury narodowej i literatury, w szczególności zaktywizowały działalność młodzieży szkolnej, która starała się „być w przyszłości użyteczną dla społeczeństwa” (M. Rudnycki). Z czasem powstało towarzystwo akademickie „Sicz” w Wiedniu, w którym brał udział Marko Czeremszyna (1899—1900), reorganizując je w „Postęp”. Nie wszędzie w Zachodniej Ukrainie narodowcy mogli rozwinąć swoją działalność tak, jak we Lwowie. Na Zakarpaciu zajmowali się głównie problemami językowo-literackimi. Na Bukowinie ich ruch zrealizował się dzięki działalności uczonego, pedagoga, działacza społeczno-politycznego S. Smal-Stockiego, którego wsparła twórcza inteligencja i duchowieństwo. Jako właściciel czerniowieckiej gazety „Bukowyna” proponował obowiązki sekretarza odpowiedzialnego J. Fedkowiczowi i innym, nie ingerując w ich pracę. O. Makowej zreformował wydawnictwo (1895—1897), zwiększył jego częstotliwość, rozszerzył krąg problemów, stworzył dodatek literacki „Niedila”, gdzie czasami drukował artykuły dla chłopów pod pseudonimem Stefan. Moskwofile bojkotowali ukraińską gazetę, traktując ją jako „nieszczęście złowrogie”, nazywali redaktora „najmitą jezuitów, agentem polskiej szlachty”, „żmiją, janczarem, donosicielem, szlagierem”. Na jej łamach często drukowano artykuły literacko-krytyczne i oryginalne utwory Olhy Kobylańskiej, Marka Czeremszyny, Jewhenii Jaroszynskiej, S. Jaryczewskiego, W. Maslaka i in. M. Kociubynski opublikował tu list protestacyjny przeciwko budowie pomnika Katarzyny II na kozackim Kubaniu. I. Franko wyróżnił „Bukowynę” spośród innych wydawnictw. Wspierali ją B. Hrinczenko, M. Łysenko, M. Pawłyk, rodziny Kosaczów i Staryckich i in., czyli czerniowiecka gazeta nabrała znaczenia ogólnoukraińskiego.
O. Makowej jako jeden z pierwszych w studium „Pięćdziesięcioletni jubileusz ruskiej publicystyki” przeanalizował ewolucję ukraińskiej prasy w Zachodniej Ukrainie, określając jej trzy etapy: od gazety „Zoria hałyćka” do „Słowa” (1848—61); od wiecu w Haliczu z udziałem M. Drahomanowa i M. Pawłyka do aktywizacji idei narodowej (1861—1873); założenie czasopism („Bukowyna”, „Diło”, „Zoria”), które utwierdzały język ukraiński z jego pisownią fonetyczną oraz literaturę, konsolidowały Ukraińców Galicji i Bukowiny. Na początku lat 90. w gazecie „Zoria” wybuchła dyskusja o wypracowaniu wspólnego języka literackiego mieszkańców Naddnieprza i Galicji przy uznaniu dialektów jako jego źródła. W dyskusji wzięli udział I. Franko, A. Chwańko (A. Krymski), Łosun (I. Werchratski). Szczególnie aktywny był W. Czajczenko (B. Hrinczenko), który w swoich artykułach „Wiersze galicyjskie” (1891), „Nasze życie literackie w 1892 roku” nalegał na integrację (soborowość) języka ukraińskiego, odrzucając sztuczne twory w rodzaju „język bukowińsko-ruski”, „kijowsko-ruski”, „chersońsko-ruski”. I. Franko („Mówimy o wilku — powiedzmy i o wilku”) początkowo sceptycznie odniósł się do rozważań B. Hrinczenki, lecz z czasem uznał ich słuszność. Dopiero w latach 90. „Proświcie” udało się przejść na pisownię fonetyczną przy pisaniu podręczników do nauczania w klasach 1—4 dla Lwowskiego Gimnazjum Akademickiego. „Proświta”, w odróżnieniu od kijowskiej Hromady, skłaniała się ku szerokiemu rozumieniu narodu, uważając, że „dla naszego odrodzenia narodowego musiała czerpać siłę z mas ludu wiejskiego i miejskiego” (K. Łewycki). Musiała bronić przestrzeni ukraińskiej przed moskwofilstwem, hojnie sponsorowanym przez rosyjskie koła, przed koncepcją panslawizmu, którego ideologiem był profesor Uniwersytetu Moskiewskiego M. Pogodin, autor idei „jedności narodu rosyjskiego”, decydującej dla tak zwanego „Towarzystwa im. Kaczkowskiego”, które wydawało czasopisma „Słowo”, „Russkaja rada”, „Nauka”, „Hałyczanyn”, „Russkoje słowo”. Moskwofilstwo ucieleśniało interesy wpływowych kół rosyjskich, lekceważąco odnosiło się do piśmiennictwa narodowego i języka ojczystego, przeciwstawiało im język i literaturę rosyjską, rozpowszechniało sztuczne „jazyczije” — prymitywną kopię języka rosyjskiego, rozcieńczoną dialektem galicyjskim, wciągało ukraińskie siły intelektualne w bezperspektywiczną „wojnę alfabetową”, która maskowała próby sprowadzenia kulturalno-oświatowego oporu ukraiństwa na manowce. Taka praktyka wywołała protest nawet w Rosji, co poświadcza artykuł „Narodowa nietaktowność” (1861) M. Czernyszewskiego. Kulminacją i rozwiązaniem „wojny alfabetowej” była reorientacja czasopisma „Druhowie” z moskwofilskiego „jazyczija” na język żywy pod wpływem trzech listów M. Drahomanowa (1875—1876). Ich autor, obalając artykuł Hałyczanyna (H. Onyszkewycza), radził „związki wyrazowe nasze tworzyć w duchu języka ludowego w miarę możliwości jak najbardziej zrozumiale dla ludu”. Taką tendencję nazwano „drahomanowszczyzną”, traktowano jako „kompleks pozytywnych myśli i poglądów — filozoficznych, politycznych czy społecznych — a raczej ów impuls moralny, owo „obleczenie” duchowej istoty galicyjskiego Rusina, ów piekący wstyd przed samym sobą, który zmuszał ludzi do szukania jakichś nowych dróg”, — tak twierdził I. Franko, zdecydowany w obalaniu szkodliwych żądań moskwofilów. W artykułach „Dwujęzyczność i dwulicowość”, „Idee” i „Ideały” galicyjskiej młodzieży moskwofilskiej” itp. obnażył ich obłudną istotę. Moskwofile, uciekając się do „nieszczęsnej manii — zmieniania swojego języka ojczystego na obcy”, inspirowali „wewnętrzne rozdwojenie” dopiero co przebudzonej świadomości narodowej, oszołomionej iluzorycznymi wyobrażeniami „o rosyjskim raju”, próbowali przeciągnąć do siebie utalentowanych pisarzy. M. Drahomanow odegrał znaczącą rolę w formowaniu nowego typu Ukraińca. Według wyznania Iwana Franki, „żadna partia, żaden z wybitniejszych pisarzy nie uniknął jego wpływu; można powiedzieć, że Drahomanow europeizował galicyjskich Rusinów, przekształcił panujące sentymentalne ukrainofilstwo w świadome swojego dążenia do zdobycia nie tylko narodowych, ale i ogólnoludzkich praw dla narodu ukraińskiego”. Przyczynił się do konceptualizacji świadomości współczesnych, proponując im jasną tezę: „…chcecie stać się europejskim narodem — musicie poznawać narody europejskie i zadbać o to, aby one was poznały. Chcecie niepodległości narodowej i wolnego rozwoju swojej kultury — musicie środkami, przyjętymi u tych narodów, które mogą rozstrzygać te sprawy, pokazać im i dowieść, że należy się wam to prawo”.
O. Makowej
M. Drahomanow
Dzięki M. Drahomanowowi, który starał się ukazać „ukraińskiej literaturze jeden ideał, który postawiłby ją na równi z innymi literaturami Europy” (M. Jewszan), doszło do odgraniczenia się europejsko nastawionej twórczej inteligencji Ukrainy Zachodniej, przede wszystkim galicyjskiej, od „rutentstwa” i moskalofilstwa, które groziły sprowadzeniem jej na bezdroża, co potwierdziła sytuacja kulturalna i literacka na Bukowinie, Zakarpaciu i Łemkowszczyźnie. Zakarpackie, przeważnie klerykalne piśmiennictwo, samozwańczo ogłoszone „karpatoruską” literaturą w systemie „ogólnorosyjskiej literatury”, jest jednym z nieudanych ośrodków ukraińskiego procesu literackiego. Wyczerpująco ten ślepy zaułek reprezentuje twórczość typowego moskalofila O. Pawłowycza, który kształtował się pod wpływem O. Duchnowycza i czeskiego „ruchu szturowskiego”. Większość wierszy napisał lokalną gwarą „po makowickim narzeczu”, „po szaryskim gwarze”, chociaż „rosyjską literaturę uważał za swoją nauczycielkę”. Poeta, myląc określenia „ruski” i „rosyjski”, zaznaczał w „Autobiografii”: „Języka rosyjskiego w szkołach nie uczyłem się nigdzie i nie jestem w stanie poprawnie pisać po rosyjsku, dlatego zajmuję się tylko prostolinijnym wierszowaniem...”. Najbardziej otwarcie pozycję moskalofilską zajmował J. Fencyk, który w artykule „Wielkorusy” twierdził cudzym głosem, że pod etnonimem „ruski” rozumie wszystkich wschodnich Słowian, czyli zademonstrował podstawienie pojęć, bronił fantomowego „języka ugro-ruskiego”, usiłował go „przybliżyć do literackiego języka rosyjskiego”, tak jak i I. Silwaj, występował przeciwko używaniu języka ukraińskiego (D. Danyluk). Moskalofilstwo hamowało i dyskredytowało nie tylko rozwój literatury ukraińskiej na Zakarpaciu, ale także jej poszukiwania gatunkowo-stylistyczne, dlatego system gatunkowy nie był tutaj wystarczająco wypracowany w porównaniu z ukraińskim piśmiennictwem w ogóle. Na przełomie XIX i XX wieku pojawiło się odgałęzienie od „karpatoruskiego” ośrodka na podstawie legendy o istnieniu na Zakarpaciu odrębnego „ugro-ruskiego” narodu, który rzekomo przebywał pod „dobroczynnym” wpływem węgierskim. Zwolennicy takiego poglądu, H. Strypski i S. Bonkalo, próbowali traktować literaturę Zakarpacia jako odrębną, różną od ukraińskiej i rosyjskiej, która rzekomo powstała i może rozwijać się samodzielnie w granicach zamieszkiwania Rusinów na Węgrzech. Poważnych rezultatów w piśmiennictwie ta na wskroś sztuczna tendencja nie dała. W duchowym i intelektualnym życiu Ukrainy Zachodniej dała się we znaki dominacja języka i kultury niemieckiej. Według spostrzeżenia O. Makoweja, „pod wpływem niemieckich rządów [instytucji państwowych — J. K.] i szkół wytworzyły się na Bukowinie takie okoliczności, że cała inteligencja (nawet wołoska) przyjęła język niemiecki za swój — używano go i w rozmowach, i w piśmie”. Nic dziwnego, że J. Fedkowycz, S. Worobkewycz, Jewhenija Jaroszynska, Olha Kobylańska i inni zaczynali swoją twórczość po niemiecku. Przy przyzwoleniu władz austro-węgierskich i z inicjatywy prawosławnych konsystorzy zachęcano do rumunizacji Bukowiny. Tragedię Ukraińców, pozbawionych przestrzeni życiowej oraz „wyższych ideałów” czy to w Austro-Węgrzech, czy to w Imperium Rosyjskim, ujawniono ustami ludowej działaczki Anny z powieści „Przerzutki” Jewheniji Jaroszynskiej: „Już w szkole nie wychowują naszej młodzieży na patriotów, bo to i niemożliwe, gdy jej wychowanie powierzone jest w większości obcym ludziom, którzy wyśmiewają wszystko, co nasze i w ten sposób zaszczepiają w młodych duszach lekceważenie do swojego własnego. Przez takie okoliczności modli się tak wielu naszych do obcych bogów”. W złożonych warunkach historycznych kijowska „Hromada” i lwowska „Proświta” nawiązywały między sobą ścisłe kontakty, swoją działalnością zaświadczyły, że Ukraina, rozdarta przez dwa imperia, pozostaje jednością. Jako jedni z pierwszych zrozumieli to A. Wachnianyn i M. Łysenko, którzy poznali się w 1867 roku we Lwowie. Łączyła ich energetyka słowa T. Szewczenki. Kijowski kompozytor napisał muzykę do „Testamentu”, a lwowianin — do dramatu „Nazar Stodola”. Wydany w Petersburgu „Kobziarz” (1860), który przywiózł jeden z założycieli „Proświty” M. Dymet, stał się książką podręczną Galicjan, przede wszystkim młodzieży. Nieprzypadkowo studenckie towarzystwo, mające nazwę „Hromada”, która współbrzmiała z kijowską organizacją, brało udział w organizacji pierwszej we Lwowie panichidy za spokój duszy T. Szewczenki w prawosławnej kaplicy Trójcy Świętej (11 marca 1865 r.), inicjowało uczczenie pamięci poety w Domu Narodowym (10 marca 1866 r.), gdzie po raz pierwszy wybrzmiał jego „Testament”. W następnym roku nowo sformowana „Proświta”, opierając się na tym doświadczeniu, przeprowadziła w budynku Strzelnicy (obecnie ul. Łysenki 23) koncert szewczenkowski, który stał się tradycyjnym. D. TaniaczKewycz — autor artykułu o „Słowie prawdy dla Dziennika Literackiego o naszym ojcu Tarasie Szewczence” w almanachu „Wieczornice”, korespondował z P. Kuliszem, propagował idee M. Szaszkewycza. Mieszkańcy Naddnieprza w czasach ruiny ukraińskości uświadamiali sobie potrzebę aktywnej współpracy z narodowcami,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
era Bogów, druga — bohaterów, trzecia — era ludzi. W erze Bogów tworzono hymny dla Bogów, w drugiej — tworzono sensy… My z wami żyjemy w erze ludzi. Ale echa i oddźwięki istnieją. I kiedyś był jeden prajęzyk, w którym Najwyższy rozmawiał z Adamem i Ewą. On nie mówił językiem gestów, i ten język był językiem treści, w erze bohaterów rozmawiano językiem emocji, a obecnie komunikujemy się językiem znaczeń… Ale o tym powiem osobno, kiedy będziemy rozmawiać na temat odrodzenia treści i emocji języka ukraińskiego, konieczności walki o niego. Bo język ojczysty — to sensor, który daje nam absolutną perspektywę, jeśli tworzymy tę wartość. Dlatego ze wszystkich wartości trzeba go najbardziej strzec, pielęgnować i chronić. Tak, jak dzisiaj Ukraina broni swojej integralności terytorialnej, swojej kultury, swojej pamięci historycznej, ale co najważniejsze — ojczystego Słowa. Zatem, kiedy mówimy o kosmiczności języka ukraińskiego, mówimy o jego boskim naznaczeniu. I przeznaczeniem każdego pisarza nie jest konstatowanie, a natchnione, przekonujące wznoszenie ojczystego słowa do poziomu kosmicznego. Szanowni studenci i nauczyciele! Nie ma ważniejszej, bardziej skomplikowanej binarnej formuły niż nauczyciel i uczeń. Nauczyciel i uczeń — to Nowy Testament, nauczyciel i uczeń — to prorocy, to całe Pismo Święte, nauczyciel i uczeń — to wielkie eposy… Istnieją monumentalne teksty, które jesteśmy zobowiązani przeczytać jako swoje, własne. Poznajmy świat, a będziemy silni jak nigdy! Poznajmy siebie, a będziemy wolni. Jestem bardzo wdzięczny Państwu, że ja i cała „Proświta”, która stoi u progu swojego 150-lecia, teraz razem z wami będziemy bronić naszych wspólnych fundamentów narodowych. Na zakończenie przemówienia nowo wybrany doktor honoris causa uniwersytetu Pawło Mowczan wręczył rektorowi Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa Wiktorowi Andruszczence swoją właśnie wydaną książkę eseistyki „Ukraiński format”. Zdjęcie przekazane przez centrum prasowe Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Mykoła CYMBALIUK. Zdjęcie Mykoły Władzymirskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «VIVAT ACADEMIA! VIVANT PROFESSORES!», s. 1
O. Konyski „pamiętając, że praca Galicji to praca dla nas” (I. Steszenko). Pochodzący z Naddnieprza O. Konyski, którego M. Hruszewski nazwał „najwybitniejszym galicyjskim pisarzem lat 70. i 80.”, M. Drahomanow oraz D. Pylczykow zainicjowali założenie we Lwowie Towarzystwa Literackiego im. T. Szewczenki (1873) ze środków kijowskich mecenasów związanych z „Hromadą”: W. Tarnowskiego, Jelizawety Skoropadskiej-Myloradowycz, a także W. Symyrenki, J. Chykałenki, K. Pańkiwskiego, P. Pełechyna i in.; od 1892 r., przekształcone w poważne Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki (NTSz), stało się „swoistą Akademią Nauk” (O. Makowej). Działalność instytucji naukowej ma kilka etapów: (1873—1892) — praca własnej drukarni, rozpowszechnianie ukraińskiej książki artystycznej i literaturoznawczej, na przykład „Historii literatury ruskiej” O. Ohonowskiego, wydawanie dwutygodnika „Zoria”; (1892—1914) — reorganizacja towarzystwa na wzór Akademii, funkcjonowanie trzech sekcji naukowych (filologicznej, historyczno-filozoficznej, matematyczno-przyrodniczo-lekarskiej), kompletowanie biblioteki, nawiązywanie kontaktów z europejskimi instytucjami naukowymi, regularne wydania „Zapisek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki” (do 1913 r. ukazało się 170 książek, z nich — 112 pod redakcją M. Hruszewskiego), drukowanie wydawnictw naukowych. Wydarzeniami świata intelektualnego na Ukrainie stały się ośmiotomowe „Zabytki języka i literatury ukraińsko-ruskiej” (1896—1912), „Zbiór sekcji filologicznej Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki” w 23 tomach (1898—1937), „Zbiór etnograficzny” w 40 tomach (1899—1929), „Materiały do etnologii ukraińsko-ruskiej” w 22 tomach. Trzeci etap NTSz rozpoczął się w 1914 r. i trwał do 1945 r., przetrwawszy dwie wojny światowe, prześladowania przez władze polskie oraz podwójną bolszewicką „likwidację”. Ciąg dalszy nastąpi. Zakończenie. Pocz. na str. 1. Wybitny amerykański filozof Braden twierdzi, że jesteśmy cząstką ogromnego hologramu, który nazywa boską matrycą. I właśnie dlatego każda wspólnota musi być jednolita i całościowa, a jest ona możliwa tylko w wariancie umownym, tylko w Słowie. Bo Słowo jest niezwykle skomplikowane w swojej strukturie. Kiedyś przyjdę i opowiem studentom, jak ważny jest każdy składnik: fonemowy, morfemowy, sememowy… Nasz język jest kolosalnie rozwinięty i to od bardzo dawna. I kiedy nam mówią, że chorujemy na „ukraińską chorobę”, albo że „jesteśmy wszyscy rosyjskim narodem”, i piszą ogromne tomy, które dzisiaj masowo wydaje się w Rosji, po to, by zniwelować, zabić, zniszczyć naszą odrębność, naszą tożsamość. Nawet Leonid Kuczma w 2004 roku zmuszony był napisać: „Ukraina to nie Rosja”. Jakaż wtedy była reakcja północnego sąsiada, a obecnie wojowniczego agresora, na tę tezę? W Rosji natychmiast stworzono fundację Władimira Putina. On osobiście ją finansuje, przy niej utworzono wydawnictwo „Impierskaja tradicija”, które powołane jest, by zrobić jedno — udowodnić, że nie jesteśmy odrębnym narodem, nie jesteśmy odrębnym nosicielem języka, jesteśmy — nikim! I to dzisiaj próbują udowodnić całemu światu. Ale za nami prawda i wiara. My, Ukraińcy, tak samo mamy prawo do Tomosu, jak i inne niezależne i samowystarczalne narody, mamy prawo do swojego religijnego ukraińskiego słowa, dlatego że słowo było na początku. Powiedział to Jan: na początku było słowo, a słowo było u Boga, i słowo było Bogiem, i przez słowo wszystko się stało. Zastanówmy się na chwilę, usłyszmy, jakie głębokie treści są w tym zawarte! Przypomniał mi się niewielki cytat wielkiego genialnego filozofa Francji René Guénona, który powiedział, że pierwotny język był boski. Zgodnie z koncepcją Giambattisty Vico, istnieją trzy epoki we wszechświecie: pierwsza — Olimpu, Zdjęcie dostarczone przez biuro prasowe Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa
Tłumaczenie maszynowe
Ukrainizacja edukacji na Połtawszczyźnie ożywiła się po ogłoszeniu przez Ukraińską Centralną Radę (UCR) w czerwcu 1917 roku autonomii Ukrainy. Do rewolucji lutowej 1917 roku w ukraińskich guberniach Imperium Rosyjskiego nie było ani jednej ukraińskiej szkoły, a poziom edukacji ludności, zwłaszcza wiejskiej, był niski. Próby wywalczenia nauczania dzieci w języku ojczystym spotykały się z zaciekłym oporem ze strony rosyjskiego samodzierżawia. Dlatego zaraz po obaleniu caratu, nie czekając na pozwolenie Rządu Tymczasowego, z inicjatywy rodziców oraz „Proświt” rozpoczął się żywiołowy proces ukrainizacji edukacji szkolnej, przede wszystkim podstawowej, gdzie przeważnie uczyły się dzieci robotników i chłopów, a nauczycielami byli tacy sami wywodzący się z ludu ludzie, jak i uczniowie. Dążenie rodziców do nauczania swoich dzieci w języku ojczystym wsparli również nauczyciele. 6—8 kwietnia 1917 roku w Połtawie z udziałem działaczy Proświty odbył się powiatowy zjazd nauczycieli, który otworzył przewodniczący powiatowej rady ziemskiej W. Petrasz. Wiodącą ideą pracy zjazdu była ukrainizacja i demokratyzacja szkoły oraz rozszerzenie sieci szkolnej. W uchwałach zjazdu podkreślano: na Ukrainie musi istnieć także narodowa ukraińska szkoła. Delegaci opowiedzieli się za likwidacją instytucji inspektorów szkolnych i stworzeniem w ich miejsce powiatowej rady pedagogicznej złożonej z przedstawicieli nauczycieli, ziemstwa i społeczeństwa, podniesieniem minimalnego wynagrodzenia nauczycieli do 60 rubli miesięcznie, stworzeniem związku zawodowego pracowników oświaty w postaci Związku Nauczycielskiego oraz uzupełnieniem przez nauczycieli biura pedagogicznego gubernialnego ziemstwa, które jednocześnie zobowiązało się przystąpić do wydawania podręczników i pomocy naukowych dla ukraińskich szkół. Z udziałem „Proświt” opracowano program stworzenia szkoły narodowej, który uzyskał aprobatę edukatorów i został zatwierdzony w sierpniu 1917 roku przez drugi Wszechukraiński zjazd nauczycieli. Zgodnie z jego decyzjami w guberniach i powiatach Ukrainy wprowadzono stanowisko komisarzy do spraw edukacji narodowej. Połtawskim gubernialnym komisarzem został działacz „Proświty”, publicysta i pedagog Wiktor Andrijewski. Przejście na ukraiński język nauczania z powodzeniem realizowano w powiecie połtawskim, hadziackim, mirhorodzkim i innych powiatach guberni. Tworzenie systemu ukraińskiej edukacji odbywało się w dwóch kierunkach: pełna lub częściowa (poprzez wprowadzenie przedmiotów ukrainoznawczych) ukrainizacja istniejących szkół; otwierano nowe szkoły z ukraińskim językiem nauczania. Rozwiązywano ten problem w trudnych warunkach: nie było podręczników i pomocy naukowych, programów nauczania i pomocy wizualnych. A jednak ukrainizacja edukacji szkolnej przynosiła swoje skutki. W Połtawie i powiecie połtawskim do końca 1917 roku ukrainizowano wszystkie 12 wyższych szkół podstawowych, w hadziackim — wszystkie cztery. Charakteryzując stan edukacji narodowej, Wiktor Andrijewski w liście do sekretarza do spraw edukacji Sekretariatu Generalnego Ukrainy Iwana Steszenki pisał, że ukrainizacja szkół w guberni znajduje się „w gorszym stanie, niż mogłaby być”, chociaż ogólnie był zadowolony z jej przebiegu. Wszystkie ziemstwa powiatowe, oprócz perejasławskiego, aktywnie wspierały ten proces. Decydującą rolę w rozwoju narodowej sieci szkolnej odegrały towarzystwa „Proświty”. To właśnie one w większości przypadków występowały jako inicjatorzy tworzenia ukraińskich szkół i gimnazjów. Pociąg ludu, zwłaszcza chłopstwa, do wiedzy był tak wielki, że organy samorządu lokalnego z braku środków nie mogły zaspokoić wszystkich próśb, które napływały ze wsi, o rozszerzenie istniejącej sieci szkolnej. W ciągu 1917 roku do Połtawskiego gubernialnego ziemstwa wpłynęło ponad 40 żądań o otwarcie ukraińskich gimnazjów we wsiach, przy czym zgromadzenia wiejskie przekazywały ziemię pod zabudowę bezpłatnie i brały na siebie ich utrzymanie. Do Mirhorodzkiego powiatowego ziemstwa wpłynęło 9 wniosków o otwarcie nowych wyższych szkół podstawowych i szkół zawodowych, ale do początku roku szkolnego otwarto tylko cztery. Jesienią 1917 roku w powiecie zinkiwskim od razu otwarto sześć jednoklasowych (w 1918 roku stały się dwuklasowymi) szkół podstawowych w Birkach, Hruniu, Wełykich Budyszczach, Kowaliwce, Komyszach i Kuzemynie. Społeczności wiejskie wydzieliły dla nich po 1—2 dziesięciny ziemi. Ogółem zaś w ciągu lata 1917 roku — kwietnia 1918 roku na Połtawszczyźnie otwarto 69 wyższych szkół podstawowych, z których zdecydowana większość była z ukraińskim językiem nauczania. Tworzenie systemu ukraińskiej edukacji narodowej odbywało się w trudnych warunkach: brakowało podręczników i pomocy naukowych, programów nauczania i pomocy wizualnych, a także nauczycieli świadomych narodowo lub przynajmniej takich, którzy biegle władali językiem ukraińskim. Często pomieszczenia szkolne cierpiały z powodu rewolucyjnego nieładu, zamieniały się w sale na wiece polityczne i zgromadzenia. A jesienią 1917 roku wydarzyło się jeszcze kilka nie mniej ważnych wydarzeń. Ukraiński patriota, działacz Proświty i działacz społeczny Ołeksandr Awgustynowycz Łewycki (1872—1947) pod koniec września objął stanowisko dyrektora Połtawskiego Instytutu Nauczycielskiego. O tym w artykule „Ukraiński instytut pedagogiczny — pierwsza placówka wyższej edukacji w Połtawie” (czasopismo „Postmetodyka”) informuje kandydat nauk geograficznych, kierownik katedry geografii i krajoznawstwa Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Łeonid Buława. Temat rozwoju instytutu za czasów Ołeksandra Łewyckiego pan Łeonid wraz z kolegą-naukowcem O. M. Maszczenką naświetla również w artykule „Połtawski instytut nauczycielski i Anton Semenowycz Makarenko w 1917 roku”. Cytuję: „Ołeksandr Awgustynowycz Łewycki — doświadczony organizator edukacji (do połowy września pracował jako dyrektor Taganroskiej szkoły handlowej), jeszcze 28.07.1917 poprosił kuratora Kijowskiego okręgu szkolnego o skierowanie go do pracy w placówce oświatowej, gdzie nauczanie będzie prowadzone w języku ukraińskim. Zaproponowano mu objęcie stanowiska dyrektora Połtawskiego Instytutu Nauczycielskiego. Ale trzeba było doczekać się zatwierdzenia w Ministerstwie Edukacji rządu Rosji, do której wtedy”
formalnie wchodziła Ukraina. Jak potem się wyjaśniło, nakaz ministerstwa o mianowaniu został podpisany 16.09.1917 r. O. A. Lewycki pisał do kuratora 20.09.1917 r.: „Przyjęcie słuchaczy zostało dokonane, ale nie ma komu uczyć, bo połowa nauczycieli-wielkorusów została już przeniesiona do innych instytutów”. O. A. Lewycki jednocześnie wykładał pedagogikę oraz język ukraiński wraz z jego metodyką. Leonid Buława w tym artykule publikuje wspomnienie wybitnego pedagoga Hryhorija Waszczenki: „Ołeksandr Awgustynowycz Lewycki szybko przekształcił instytut w prawdziwą ukraińską szkołę. Powołał do instytutu ukraińskich pedagogów, a wśród nich W. Szczepotjewa, później znanego naukowca, literaturoznawcę i etnografa. Kierowanie szkołą ćwiczeń powierzył F. Poszywajle, który potem stał się znany jako dobry metodyk. Z pedagogów, którzy pracowali w instytucie wcześniej, pozostało niewielu, ale był wśród nich Łysohorski, zagorzały ukrainożerca, który umiejętnie ukrywał swoje nastroje”. 18 września wreszcie połtawska „Proświta” została oficjalnie zarejestrowana pod nazwą „Ukraińskie Towarzystwo „Proświta” w Połtawie”. A 9 października Ołeksandra Lewyckiego wybrano na przewodniczącego organizacji. Poprzednik Hryćko Kowalenko koncentruje się na działalności wydawniczej. Oświeceniowiec Ołeksandr Awgustowycz Lewycki to znacząca postać w historii „Proświty”. Urodził się 17 marca 1872 roku w miasteczku Dasziw na Kijowszczyźnie w wielodzietnej rodzinie księdza. Domostwo Lewyckich jednocześnie było pomieszczeniem szkoły początkowej, dziewięcioro dzieci ojca Awgustyna od dzieciństwa było zaznajomionych z pedagogiką szkoły niższego szczebla tamtej epoki. W 1881 roku wstępuje do Kijowskiego Drugiego Gimnazjum, po ukończeniu czterech klas zdaje egzaminy konkursowe do Kolegium Pawła Gałagana. Uczy się niemieckiego, francuskiego, języków starożytnych, poza programem studiował zakazane patriotyczne wiersze Tarasa Szewczenki. Bierze udział w tajnych zebraniach uczniowskich, staje się świadkiem rozpraw z uczestnikami studenckich zamieszek po reakcyjnym statucie uniwersyteckim cara Aleksandra III w 1884 roku. Ukończywszy w 1890 roku Kolegium Pawła Gałagana, wstępuje na Uniwersytet Odeski na wydział historyczno-filologiczny. Na trzecim roku studiów złożył do obrony kandydackiej temat o złotym wieku literatury polskiej (XVI wiek). Praca oceniona na „celująco”. Lewyckiego pozostawiają na uczelni w celu przygotowania do katedry profesorskiej. Lecz dla pracy w szkole ludowej odmówił. Przez ponad 50 lat działalności pedagogicznej na rok 1936 pracował w 24 placówkach oświatowych. W latach 1896—1898 pracuje w ziemskiej ludowej czteroklasowej szkole we wsi Rybci na Połtawszczyźnie. Organizuje szkołę wieczorową dla wiejskiej młodzieży i kółko literackie. Z tego powodu wybuchł konflikt z ziemianinem Wołkowem, który zaproponował wybór: dobrowolnie opuścić wieś albo znaleźć się pod nadzorem żandarmów za „podburzanie chłopów przeciwko szanowanemu przez wszystkich właścicielowi ziemskiemu”. Musiał przeprowadzić się na Kubań. Tam obejmuje stanowisko inspektora szkół ludowych okręgu oświatowego Armawir. Bierze pod opiekę „nieprawomyślnych” uczniów i wygnanych seminarzystów, którzy również wtedy mieszkali na Kubaniu. Wśród nich Symon Petlura. W 1902 roku ten zwrócił się z prośbą o przyznanie stanowiska nauczyciela. Lewycki, choć nie miał wakatów, rekomendował Petlurę jako kandydata miejskiej radzie nauczycielskiej. Symona Petlurę mianowano w 1902 roku pomocnikiem nauczyciela w piątej szkole katerynodarskiej. Prawie corocznie od 1902 do 1925 roku występuje jako praktyk językowy na kursach nauczycielskich Hryhorij Waszczenko Krasnodaru, Połtawy, Żytomierza, Czernihowa, Hajsyna, Tulczyna, Korostenia i innych. W 1907 i 1910 roku odwiedził Niemcy, w szczególności instytucje naukowe Berlina, Mannheim, Drezna, Monachium. Podróż dała możliwość wprowadzania w Ojczyźnie najnowszych niemieckich metodyk pedagogicznych. A także zajmował się zbiórką funduszy na naukę biednych dzieci, organizował biblioteki, zjazdy wiejskich członków towarzystw pedagogicznych. W 1908 roku Ołeksandr Lewycki dołącza do Kijowskiej Miejskiej „Proświty”, stając na czele jej komisji szkolno-wykładowej przy Kijowskim Towarzystwie „Proświta”. Swobodne władanie językami obcymi pozwoliło zajmować się działalnością translatorską. Udany był przekład powieści Émile'a Zoli „Germinal” (doczekał się trzech wydań w latach 1926—1931). Materiały usystematyzował Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Źródła: Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w pierwszym roku Rewolucji Ukraińskiej. Epoka Centralnej Rady (marzec 1917—kwiecień 1918 r.) — Połtawa: ASMI, 2007. Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w ogniu Rewolucji Ukraińskiej (1917—21 r.) — Połtawa, wydawca Szewczenko R.W., 2014. Zespół autorów, Bławacki S., Pusieplina N., ODTRK „Łtawa” / film historyczno-dokumentalny „Bojownicy o niepodległość. Hryhorij Waszczenko”, 2014, tryb dostępu http://www.ltava.poltava.ua/poborny-ky?nezalezhnosti/2/ Waszczenko Hryhorij. Utwory. [T. 6]. Wspomnienia. Artykuły / Hryhorij Waszczenko; Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. Hryhorija Waszczenki. — Kijów: Szkolar, 2006. Zespół autorów, Wikipedia Hryhorij Hryhorowycz Waszczenko. Pustowit T. Wiktor Andrijewski — wybitny kronikarz epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej // Zoria Połtawszczyny, oficjalna strona gazety, 25.08.2016., tryb dostępu http://www.old.zorya.polta-va.ua/2016/08/25/viktor?andriyevsky-j?vydatnyj?diyach?i?litopysets?doby?ukrayinskoyi?narodnoyi?respubliky/ Zespół autorów, Bławacki S., Rewehuk W.Ja., ODTRK „Łtawa” / film historyczno-dokumentalny „Bojownicy o niepodległość. Iwan Steszenko”, 2014, tryb dostępu https://www.youtube.com/watch?v=tGKwvPpe?NM Zespół autorów, „Historia Połtawy” (strona Borysa Tristanowa), — Steszenko Iwan Matwijowycz, tryb dostępu http://histpol.pl.ua/ru/poltav-skij?rodoslov/alfavitnyj?ukazatel?rodov/spisok?rodov?l?id=3017 L. M. Buława, S. M. Szewczuk, O. M. Maszczenko. Edukacja geograficzna w kontekście historii Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. G. Korolenki (1914—2014 lata): Monografia. — Połtawa, PNPU imienia W. G. Korolenki, 2014. L. M. Buława, O. M. Maszczenko. Połtawski Instytut Nauczycielski i Anton Semenowycz Makarenko w 1917 roku — Połtawa, PNPU im. W.G. Korolenki, 2014. Zespół autorów, Historia Połtawskiego Pedagogicznego — od początków do międzynarodowego uznania, Połtawa, PNPU imienia W. G. Korolenki, s. 1—5, tryb dostępu http://www.logos.biz.ua/proj/korolenka/pdf/008.pdf L. M. Buława, O. M. Maszczenko. Ukraiński Instytut Pedagogiczny – pierwsza uczelnia wyższa w Połtawie — Połtawa, PNPU imienia W. G. Korolenki, 2014. Zespół autorów, Bławacki S., Pustowit T. P., ODTRK „Łtawa” / film historyczno-dokumentalny „Bojownicy o niepodległość. Ołeksandr Lewycki”, 2014, tryb dostępu http://www.ltava.poltava.ua/poborny-ky?nezalezhnosti/7/ Pustowit T. P. To był prawdziwy ukraiński patriota, człowiek z gruntownym wykształceniem (Ołeksandr Awgustowycz Lewycki) // Historia Połtawskiego Instytutu Pedagogicznego w osobach. — Połtawa: ASMI, 2004. Zespół autorów, Wikipedia Ołeksandr Awgustowycz Lewycki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zapewnia stypendium. Teraz „Proświta” zajęta jest organizacją muzeum oraz wystawy przemysłu i rolnictwa ziemi fastowskiej. Tak energicznie i z zapałem pracują Ukraińcy odbudowanego Fastowa” („Wasyłkiwski wisti”, nr 54 z 6 września 1942 roku). „Myśl zorganizowania narodowego muzeum ukraińskiego w Chwastowie zrodziła się wiosną ubiegłego 1942 roku wśród świadomej inteligencji, która skupia się wokół miejscowej „Proświty”. Powstał komitet muzealny z przewodniczącym „Proświty” na czele i, otrzymawszy zezwolenie od miejscowych władz, przystąpił do pracy. Bazą materialną muzeum są jedynie fundusze społeczne, które składają się z dobrowolnych datków oraz regularnych składek członkowskich. Muzeum składa się z dwóch działów: historycznego i krajoznawczego. Dział krajoznawczy ma za zadanie badać florę i faunę kraju, jego bogactwa naturalne, zasoby produkcyjne, przemysł, etnografię, życie codzienne. U podstaw tego działu położono niemało eksponatów, które pozostały po jesiennej wystawie rolnictwa i przemysłu ziemi chwastowskiej, zorganizowanej przez komitet muzealny. Dział historyczny ma na celu badać i popularyzować historię Ukrainy w ogóle, a Chwastowa i rejonu chwastowskiego w szczególności. W tym dziale szczególnie dużo pracuje członek komitetu muzealnego, uczony archeolog W. Stefanowycz, który zaplanował już szereg wykopalisk archeologicznych w okolicach Chwastowa, bogatych w historyczną przeszłość. Podwaliny działu historycznego zostały już położone, ale liczba eksponatów jest jeszcze bardzo ograniczona. Paleolit przedstawiony jest jedynie na rysunkach; z neolitu jest nieco cennych eksponatów, takich jak naczynia, broń, narzędzia (kultura trypolska). Niewystarczająco przedstawiona jest epoka kozacka, a także historia najnowsza, walka Ukrainy o wyzwolenie i życie kulturalne. Za to muzeum posiada cenne materiały do charakterystyki życia i twórczości naszych sławnych kompozytorów K. Stecenki i M. Łysenki. Jest niemało unikalnych materiałów, które przekazali synowie zmarłych kompozytorów. Wkrótce do muzeum mają trafić materiały do charakterystyki twórczości D. Łeontowycza” („Doneckij wiestnik”, nr 22 z 7 stycznia 1943 roku). Fastowska „Proświta”, muzeum krajoznawcze oraz inne stworzone przez nią ośrodki kultury zakończyły działalność jesienią 1943 roku, po zajęciu ziemi fastowskiej przez wojska radzieckie. Ołeksandr Cymbał odszedł razem z wycofującymi się Niemcami, jego dalsze losy są nieznane. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 43 z 2018 r.
Za władzy radzieckiej Po przyjściu bolszewików „Proświta” czuła się bardzo niepewnie z powodu niepewności stosunku do niej organów władzy radzieckiej oraz początku represji wobec innych podobnych towarzystw. Jednak ze względu na masowość Towarzystwa bolszewicy nie zaryzykowali od razu jego zniszczenia. W 1920 roku rozpoczął się proces „radziecyzacji” „Proświt”. 12 lipca 1920 r. Biuro Polityczne KC KP(b)U przyjęło uchwałę „O „Proświtach”, w której stawiano zadanie ich „upaństwowienia” poprzez przyjęcie nowych Statutów, a w razie niemożności osiągnięcia tego — likwidacji. Według nowego Statutu — celem działalności towarzystwa „Proświta” było „poprzez szeroką pracę kulturalno-oświatową wśród ludności szerzyć kulturę socjalistyczną na fundamentach szerokiej samorządności mas pracujących Ukrainy”. W sprawie dotyczącej działalności „Proświty” w wołosti obuchowskiej, która przechowywana jest w Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego, znajduje się dokument przewodni do „wzorcowego Statutu” z podpisem ludowego komisarza oświaty Hryhorija Hrynki, adresowany do „wszystkich gubernialnych wydziałów oświaty”. W nim proponowano podjąć środki, aby: „1. Zorganizować działalność towarzystw „Proświta” zgodnie z dostarczonym wzorcowym Statutem, wszystkim zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 2. Wnieść całkowicie nowe „Proświty” do sieci państwowych instytucji kulturalno-oświatowych i zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 3. „Proświty”, które uparcie będą stały na drodze kontrrewolucji i bojowego nacjonalizmu, nie poddając się wpływom wydziałów oświaty, należy stopniowo, ale zdecydowanie likwidować. 4. Zadbać, aby w każdej „Proświcie” byli ludzie o trwałych poglądach proletariackich, pod których nadzorem i wpływem prowadzona byłaby praca „Proświt” i zbliżanie „Proświt” do wydziałów oświaty”. „Proświty”, które zgadzały się na warunki władzy, widziały w nich możliwość pomocy narodowi ukraińskiemu w rozwoju kulturalnym i duchowym. W powiecie taraszczańskim Polityczna Oświata prowadziła rejestrację „Proświt” oraz kółek kulturalno-oświatowych, aktywnie z nimi współpracując. Szczególnie aktywnie „Proświty” prowadziły pracę nad rozwojem oświaty, w szczególności pozaszkolnej, w powiecie kijowskim. W guberni kijowskiej na 1 kwietnia 1921 roku „zproletaryzowano” 21 „Proświt” w powiecie radomyskim, 24 — w białocerkiewskim, 30 — w skwirskim, 40 — w berdyczowskim, 7 — w kijowskim, 19 — w umańskim, 12 — w taraszczańskim, 72 — w zwinogródzkim. Zachowała się statystyka liczby „Proświt” według wołosti powiatu perejasławskiego guberni połtawskiej. W wołosti demiańskiej z dwóch działających była jedna „proletariacka”, w studenkiewskiej — z 7 — 2, w pomokelskiej — z 2 — 1, w paszańskiej — z 3 — 2, w berezańskiej — z 3 — 1, w lechniewskiej — z 4 — 1, w skopeckiej — z 4 — 1. W wołostiach perejasławskiej (5 „Proświt”), erkiewieckiej (4), chociewskiej (4), boryspolskiej (1), iwaniewskiej (1), rogoziewskiej (2), worońkiewskiej (2), wojtowskiej (3), baryszewskiej (4) nie było ani jednej organizacji proświatowej, która przeszła na nowy radziecki Statut. Towarzystwa „Proświta” Kijowszczyzny nakreśliły szeroki plan działalności: zaprosiły instruktorów do organizacji chórów ludowych, urządzania spektakli we wsiach, domów ludowych, muzeów itp. Jednak całkowicie przebudować charakter działalności towarzystw „Proświta” władzy radzieckiej tak i nie udało się. Nadal ciążyły one ku tradycjom zapoczątkowanym przez kijowską „Proświtę” w 1906 roku, jakościowo i ilościowo kontynuowanym w dobie walk wyzwoleńczych. W 1921 roku wybitny kompozytor i działacz społeczny Kyryło Hryhorowycz Stecenko zwołał okręgowy zjazd „Proświt” Fastowszczyzny, na którym omawiano kwestie organizacji pracy proświatowej na wzór działalności Towarzystwa „Proświta” w Wepryku. A pod koniec kwietnia 1922 roku aktywny udział w organizacji pogrzebu K. Stecenki w Wepryku wzięły towarzystwa „Proświta”: Wepryckie (przedstawiciele — Hrycaj i Hrycajenko) oraz Kozyczańskie (przewodniczący — ksiądz Borczenko). W okręgu kijowskim w 1922 roku było 176 „Proświt” i 24 chaty-czytelnie, a w 1923 — odpowiednio 73 i 26. Zgodnie z przewidywaniami, władza radziecka uciekła się do zamykania „Proświt”, motywując to tym, że były one ogniskami burżuazyjnego nacjonalizmu. Już do 1925 roku wszystkie „Proświty” na Kijowszczyźnie zostały albo zlikwidowane, albo przekształcone w kluby fabryczno-zakładowe, domy wiejskie, kursy likwidacji analfabetyzmu, szkoły wieczorowe, domy ludowe, chaty-czytelnie. Miejscami towarzystwo przeszło do podziemia. Dowiadujemy się o tym z akt karnych represjonowanych w latach 30. byłych członków Towarzystwa. De facto cały ruch antyradziecki w latach 1920—1930 był podsycany ideami proświatowymi, literaturą, którą przechowywali w domach i rozpowszechniali proświatowcy.
„Proświta” na Kijowszczyźnie podczas okupacji hitlerowskiej Nic więc dziwnego, że od początku wojny niemiecko-radzieckiej, w 1941 roku, na okupowanych terytoriach zaczęli gromadzić się entuzjaści ze środowiska ukraińskiej inteligencji. Na ziemiach wyczerpanych kolektywizacją, Hołodomorem i stalinowskimi represjami w pierwszych dniach po przybyciu armii Wehrmachtu tliła się nadzieja na przywrócenie normalnego życia, szc-
Jednym z pierwszych podczas hitlerowskiej okupacji Ukrainy wznowiło swoją działalność towarzystwo „Proświta”. W rejonie taraszczańskim „Proświta” została odrodzona w 20-tych dniach listopada 1941 roku wysiłkami nauczycieli i duchowieństwa. Dmytro Wołyneć w lokalnej gazecie „Widrodżennia” (nr 26 z 21 grudnia 1941 roku) pisał: „Wielkie nadzieje na zjednoczenie narodu pokładamy w pracy kulturalno-oświatowej, którą obecnie już rozpoczęła „Proświta” także w naszym rejonie taraszczańskim. Tak w s. Łukjaniwce ta organizacja już teraz rozwinęła szeroką pracę masowo-kulturalną. Chór pod kierownictwem księdza Kułykiwskiego wyuczył szereg ukraińskich pieśni, przygotowywana jest sztuka z życia Ukraińców. We wsi w najbliższym czasie zostanie również wygłoszony referat o sławnej przeszłości naszego kraju. Ta, na pierwszy rzut oka, nieznaczna i codzienna praca w rzeczywistości obecnie ma taką wagę, której znaczenie trudno przecenić. Przed ukraińską inteligencją stoją zaszczytne i odpowiedzialne zadania — stanąć na czele szerokich mas ukraińskich w ich ruchu naprzód, skrupulatnie i codziennie podnosić ich świadomość narodową, wykuwać prawdziwych patriotów swojej Ukrainy. Bez urzeczywistnienia tego odrodzenie narodu pozostanie pustą frazą. Albo zdołamy, zbierając siły, wcielić te zadania w życie — i wtedy znów powróci dawna sława Ukrainy, albo tego nie zrealizujemy — i wtedy Ukraina pozostanie na pastwę losu”. Mniej więcej w tym samym czasie została częściowo odnowiona sieć proświatowa na Boryspolszczyźnie. Gazeta rejonowa „Ukrajinśke żyttia” okresowo drukowała materiały o pracy towarzystwa. Zapoczątkowano „Proświty” w Boryspolu, Woronkiwie i Hnidyni. Na zgrupowanych zebraniach nauczycielskich, które odbyły się 15 listopada 1941 roku, rozpatrzono kwestię organizacji towarzystw „Proświta” we wszystkich wsiach rejonu boryspolskiego. Ta sprawa została powierzona aktywowi nauczycieli. Na wiejskich zebraniach proświatowców planowano wybrać delegatów „na konferencję rejonową w celu wybrania Rady Rejonowej towarzystwa „Proświta” („Ukrajinśke żyttia”, nr 13 z 21 listopada 1941 roku). Przy boryspolskim towarzystwie „Proświta” działała kapela bandurzystów pod kierownictwem S. M. Jaciuty, która wszędzie zbierała pełne sale, a przy woronkiwskiej „Proświcie” pracowały kółka śpiewacze, muzyczne i dramatyczne oraz organizacja kulturalno-fizyczna i młodzieżowa „Sicz”. W 1942 roku okupanci rozstrzelali kierownika boryspolskiej „Proświty” Jakiwa Wakułowycza Kołosa i działalność „Proświt” w rejonie przerwano. Na szerokoformatową współpracę z władzą okupacyjną poszła utworzona 1 października 1941 roku fastowska „Proświta”. Pozwoliło jej to legalnie istnieć do 1943 roku. Organizacją kierował miejscowy nauczyciel, członek OUN(m) Ołeksandr Cymbał. Gazety Komisariatu Rzeszy Ukraina regularnie informowały czytelników o działalności fastowskiej „Proświty”: „Ta placówka kulturalna w niedługim czasie w pełni się usprawiedliwiła. „Proświta” zorganizowała kółka: dramatyczne, chóralne, muzyczne, artystyczne, sportowe, orkiestrę dętą, w których bierze udział ponad 150 osób. Wielką pracę wykonało kółko artystyczne. W wielu instytucjach rejonowych można zobaczyć jego pracę: obrazy artystyczne, portrety, w szczególności piękne ozdobienie Soboru, malowanie ikon itp.” („Nowe ukrajinśke słowo”, nr 92 z 24 kwietnia 1942 roku). „Teatr im. Stecenki jest przepełniony ludźmi, którzy po pracy przyszli tutaj odpocząć. Dzisiaj koncert. Fastowska „Proświta”, która jednoczy do 200 Ukraińców, na czele z panem Oł. Cymbałem, rozumie, że w czasie wielkiej odbudowy i praca kulturalna musi stać na wysokim poziomie. Pod kierownictwem „Proświty” w Fastowie pracuje teatr zawodowy (kierownik artystyczny p. Semeniw), w repertuarze którego jest „Stepowyj hist” B. Hrinczenki, „Chmara” W. Suchodolśkoho i inne. Istnieje także amatorski ukraiński teatr dramatyczny pod kierownictwem p. Hajduka. Jest także teatr dziecięcy z sekcjami chóralną, choreograficzną i dramatyczną. Tutaj często dzieci od 4 do 12 lat występują z deklamacją utworów Szewczenki, Ołesia, dają przedstawienia dziecięce, które mają wielki sukces u widzów. Przy „Proświcie” istnieje orkiestra dęta oraz chór, którymi kieruje p. Hołowko. „Proświta”, budując swoją pracę w porozumieniu z władzą niemiecką, pomaga naszym wyzwolicielom wszystkimi siłami. Urządza specjalne koncerty, przedstawienia dla niemieckich żołnierzy. Niedawno „Proświta” wniosła około 10 tysięcy karbowańców, uzyskanych za przedstawienia, na korzyść niemieckiego Czerwonego Krzyża. Władza miejscowa wychodzi naprzeciw „Proświcie”. Teraz stało się możliwe w Fastowie utworzenie przedszkola dla 120 dzieci robotników. Otwarto kursy języka niemieckiego oraz kursy przygotowawcze do wstępu na uczelnie. Przy zakładzie im. Hruszewśkoho zorganizowano szkołę rzemieślniczą. Wychowaniu młodzieży w „Proświcie”, która rozwinęła swoją pracę także we wsiach, poświęca się wiele uwagi. Tą kwestią zajmuje się szczególnie dużo nauczycielka p. J. K. Towstyk. Wszyscy z dumą mogą pochwalić się, że rośnie u nich zdolny młody kompozytor Anatolij Harczynśkyj, młoda uczennica-artystka Kuć. Pannę Ninę Petrunśką, która jedzie uczyć się do konserwatorium, „Proświta” zabezpieczyła”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kupili mieszkania we Lwowie, a dom podarowali Ukraińcom, na muzeum. Dom jest dwupiętrowy, na pierwszym piętrze znajduje się ogólna ekspozycja na temat walki powstańców i Romana Szuchewycza. Pianino z rodzinnego domu, fotografie i dokumenty Szuchewyczów, karabin maszynowy „Maxim” oraz autentyczne przedmioty z powstańczej kryjówki. Na drugie piętro prowadzą drzwi z podwórza. Zaraz po wejściu zaczynają się wąskie schody. Właśnie na nich Szuchewycz zastrzelił naczelnika oddziału Zarządu MGB USRR majora Rewenkę. Do operacji specjalnej przeciwko kryjówce zebrano ponad 700 żołnierzy, którzy wdarli się na drugie piętro i ktoś z nich po-
Tłumaczenie maszynowe
Zanurzyć się w wydarzenia historyczne ruchu narodowowyzwoleńczego lat 40.—50. XX wieku na rzecz państwa ukraińskiego, dotknąć heroicznej przeszłości na przykładzie bohaterów, którzy służyli ukraińskiej idei i złożyli na jej ołtarzu swoje życie, a których Prometeuszem był Roman Szuchewycz, mieli okazję liderzy patriotycznie świadomej młodzieży szkół rówieńskich w liczbie 33 osób. Łarysa TKACZ, członkini rady Rówieńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. W ramach projektu Rówieńskiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Proświta sieje światło”, realizowanego w trakcie ogólnomiejskiego projektu wydziału kultury i turystyki „Równe — miasto unikalnych wydarzeń”, przy wsparciu wydziału edukacji Rówieńskiego Komitetu Wykonawczego, 26 października 2018 roku odbyła się krajoznawczo-patriotyczna ekspedycja „Śladami UPA”, podczas której wszyscy chętni odwiedzili muzeum pamięci Romana Szuchewycza w Biłohorszczy pod Lwowem. W Dniu Obrońcy Ukrainy, święta Pokrowy, Dnia Ukraińskiego Kozactwa oraz 76. rocznicy UPA w Równem odbył się 24. festiwal-przegląd pieśni wojskowo-patriotycznej i musztry „Czerwona kalina”, który w 1994 roku zapoczątkowało towarzystwo „Proświta”. W tym roku nie jest to konkurs, a festiwal. Jury nie wyłaniało zwycięzców. Każdy pluton, a było ich 33, otrzymał dyplomy. Głównym celem takich wydarzeń jest wychowanie u młodzieży miłości do rodzinnej ziemi i ducha patriotycznego. Zatem dowódców plutonów, którzy brali udział w konkursie, nagrodzono wycieczką „Śladami pamięci bohaterów UPA”. We wsi Biłohorszcza pod Lwowem znajduje się muzeum generała-chorążego UPA Romana Szuchewycza. Tutaj znajdowała się jedna z ostatnich kryjówek legendarnego głównodowodzącego powstańców. Mieszkał tam (1948—1950), prowadził narady robocze, kierował podziemiem. I właśnie tutaj, na progu domu, w którym obecnie jest muzeum, zginął, wchodząc na zawsze do historii Ukrainy. W domu po śmierci Szuchewycza mieszkali ludzie. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości byli żołnierze UPA z diaspory wykupili pomieszczenie, właścicielom zranili Szuchewycza. Wtedy ranny Przywódca UPA strzelił sobie w skroń. Kulę później znaleźli mieszkańcy domu, teraz znajduje się ona w muzeum. Wchodząc po schodach, zobaczymy wąską przegrodę (40 cm szerokości tajnej kryjówki). To wycięcie pojawiło się już podczas tworzenia muzeum. Oprócz tego była jeszcze zasłona z tkaniny, która dodatkowo maskowała schowek. Właśnie w niej miał ukrywać się Szuchewycz. Ale kiedy usłyszał, że przesłuchują jego łączniczkę Hałynę Dydyk, i zobaczył z drugiego piętra, ilu przyszło po niego wrogów, postanowił nie dać się wziąć żywym. Nawiasem mówiąc, funkcjonariusze MGB mieli rozkaz wziąć go żywego. Nie udało się. Na drugim piętrze znajduje się pomieszczenie, gdzie była kuchnia, a także pokój łączniczki, nauczycielki i Szuchewycza. Obecnie stoją tam meble (stół, krzesła i kanapa) Szuchewyczów z ich rodzinnego domu. Ginąc w wieku 43 lat, chorąży UPA Roman Szuchewycz zrobił dla Ukrainy wiele, a ile jeszcze mógł zrobić! Największą sławę w pamięci potomnych Roman Szuchewycz zyskał jako utalentowany organizator i Główny Dowódca legendarnej UPA. Rozumiał, że UPA, choć zapoczątkowana przez rewolucyjną OUN, faktycznie musi być ogólnonarodową, ogólnoukraińską siłą. Szuchewycz był osobą wysoko wykształconą, znał się na wszystkich dyscyplinach wojskowych, w planie teoretycznym i praktycznym w organizacji sił zbrojnych, autor wielu artykułów o tematyce wojskowo-szkoleniowej. Miał różne pseudonimy („Taras Czuprynka”, „Czerneć”, „Dzwin”, „Czahary” i inne), ponieważ takie były wymogi surowej konspiracji. Zginął Roman Szuchewycz rano 5 marca 1950 roku w nierównej walce z wojskami MWD-MGB. Do dziś nie wiadomo, gdzie jest grób Tarasa Czuprynki, Głównego Dowódcy UPA, który kierował armią prawie 7 lat, z czego 5 lat w warunkach „pokojowej stabilizacji” po wojnie. — Kiedy zaproponowano mi wyjazd na wycieczkę do muzeum Romana Szuchewycza, zgodziłam się i nie pożałowałam. Przecież nieczęsto zdarza się okazja odwiedzić realne miejsce, gdzie miały miejsce wydarzenia o znaczeniu historycznym — mówi Anastasija Zajczuk, uczennica 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 20. — Zaskoczyły mnie mało znane fakty z życia i walki Romana Szuchewycza. Najciekawsza była opowieść o stanowczej decyzji i mężnej śmierci dowódcy UPA właśnie na miejscu zdarzenia. Podczas wycieczki usłyszałam wiele nieznanego o rodzinie Szuchewyczów i tych ludziach, którzy współpracowali z nim dla wolności rodzinnego narodu. Po takiej informacji rozumiesz, jak silny był i jest nasz naród. — To była niezwykła wycieczka. Odwiedziliśmy legendarne miejsce, gdzie zginął bohater Ukrainy za niepodległość swojego państwa. Wycieczka pozostawiła tylko pozytywne emocje, poczułam dumę i szacunek do naszej historycznej przeszłości — podzielił się wrażeniami Dawyd Kruczek, uczeń 8 klasy Specjalistycznej Szkoły nr 15. Na pamiątkę wspólne zdjęcie uczestników wycieczki przy pomniku. Wracając do domu, przeszliśmy się starym Lwowem. Profesjonalny komentarz dotyczący tych i innych wydarzeń historycznych, które miały miejsce na terenach Wołynia i Galicji w różnych czasach, wygłaszał nauczyciel historii Rówieńskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 27 Mychajło Szewczuk. Informacje żywo omawiano w drodze do domu. Uczniowie byli uczestnikami quizów, pytania do których wymyślali sami.
Tłumaczenie maszynowe
18 października 2018 roku w sali aktowej Uманского Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Pawła Tyczyny, podczas V Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Praktycznej «Teoretyczno-metodologiczne aspekty edukacji artystycznej: osiągnięcia, problemy i perspektywy», odbyła się uroczystość wręczenia Honorowych Dyplomów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki uczestnikom ludowego zespołu amatorskiego «Honta» — zasłużonym pracownikom kultury Ukrainy — docentowi Wasylowi Wasylowiczowi Semenczukowi, docentowi Petrowi Mykołajowiczowi Wołoszynowi, wykładowcy Walentynowi Anatolijowiczowi Kupczykowi.
tercet) to śpiew a cappella, który zachowuje w autentycznym pięknie i bogactwie dawne tradycje wielogłosu. «Hontowcy» aktywnie zajmują się działalnością wolontariacką, wielokrotnie z ciekawymi programami koncertowymi występowali w strefie ATO (m. Szczastia, m. Nowoajdar, st. Ługańska, wieś Dienieżnikowe, m. Pokrowske, m. Lisiczańsk, m. Siewierodonieck). Twórczość zasłużonych pracowników kultury Ukrainy Petra Wołoszyna, Wasyla Semenczuka i Walentyna Kupczyka umacnia ludowe tradycje artystyczne, kształtuje u współczesnych wysokie poczucie patriotyzmu i dumy narodowej, wzbogaca duchowo. Wysoki poziom profesjonalny wykonawczy zespołu był wielokrotnie nagradzany na Ogólnoukraińskich i Międzynarodowych festiwalach-konkursach. Członkowie zespołu wyrażają wielką wdzięczność kierownictwu OUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki za wysoką ocenę ich działalności i obiecują nadal popularyzować ukraińską pieśń.
Wydział Treści i Organizacji Edukacji Pedagogicznej
Tłumaczenie maszynowe
Adela HRYHORUK, członkini NSPU oraz NSŻU, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, m. Kosów. Wydaje mi się, że nikt i nigdy nie widział go apatycznym, obojętnym, biernym czy przeciwnie — niemrawo uspokojonym i rozluźnionym. On jest kłębkiem żywej energii, której napięcie sięga wysokiego woltażu. Rozpoczynając rozmowę, początkowo niby powściągliwy, elektryzuje się, zapalając swoją wewnętrzną siłą rozmówcę, i wy w tej samej chwili widzicie tego człowieka gotowym do bezkompromisowej obrony ideałów życiowych, obserwujecie błyskotliwy lot myśli, rozległość jego poetyckiej fantazji. To Dmytro Arsenycz, poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nasz z wami ziomek, bo urodził się i mieszka w rodzinnej wsi Niżny Berezów na Kosowszczyźnie. Jest autorem książek: „Postrily z luka” (trzy wydania: 1987, 2001, 2017), „Vidbytky chasu” (1993), „Namysto kolibri” (1994), „Stozvuky” (1999), „Lisova vystavka” (2001), „Vidhadaj” (2001), „Ruch zirok” (2002), „Lito-liteczko” (2003), „Liszczynowi sereżky” (2006), „Taka filosofija” (2009), „Hra” (2011), „Rozsypanyj mak” (2012), „Najczutlywiszaja struna” (2014). Obecnie w wydawnictwie „Pysanyj Kamin” znajduje się jego nowy zbiór „Braczky”, który, mamy nadzieję, wkrótce trafi do czytelnika. I chociaż główne książki Arsenycza ujrzały światło dzienne w ostatnich dwóch dekadach, jego życie w literaturze rozpoczęło się znacznie wcześniej: jeszcze w dalekim 1964 roku, kiedy w zbiorze „Estafeta pisni”, wydanym we Lwowie przez wydawnictwo „Kameniar”, opublikowano jego wiersze. W dalekich latach sześćdziesiątych Dmytra Arsenycza drukowała „Literaturna hazeta” (dzisiejsza „Literaturna Ukrajina”), przedstawiając uwadze czytelników wybór aforyzmów, tym samym już wtedy wyróżniając bodaj najważniejszą cechę jego artystycznego daru — zwięzłość i trafność myśli. Rok później wydawnictwo „Mołod” w kolejnym almanachu „Vitryła-68” daje pisarzowi możliwość opublikowania na swoich łamach kilkudziesięciu paremii — krótkich, niekiedy paradoksalnych wypowiedzi o różnorodnej tematyce, z wyrazistym ekspresyjno-stylistycznym zabarwieniem. Dmytro Arsenycz jakby od niechcenia produkuje je, ironicznie przy tym zauważając, że „nudny aforyzm ma przewagę nad nudną powieścią: na czytanie traci się minimum czasu”. Około trzech tysięcy aforyzmów autor zawarł w zbiorze „Postrily z luka”, a o tym, że zasługują one na najwyższą ocenę, świadczy fakt: wybór trafnych wypowiedzi Arsenycza wszedł do antologii „Ukrajinśka aforystyka X—XX st.” (K.: Proświta, 2001. — 320 s.) i zajmuje w niej poważne miejsce obok Wasyla Stusa wśród stu najbardziej znanych mistrzów tego niełatwego gatunku, tworzonego przez tysiąc(!) lat na naszych ojczystych terenach. Utwory poetyckie Dmytra Arsenycza czytelnicy mogli znaleźć na łamach ukraińskich czasopism o poważnej reputacji — magazynach „Dnipro”, „Żowteń” (dzisiejszy „Dzwin”), „Ranok”, „Ukrajina”, jego humorystyczne wiersze chętnie brał do druku popularny „Pereć”. Wydawałoby się, że artystyczny los Arsenycza zapowiada się jako udany i perspektywiczny. I być może tak by było, gdyby... Gdyby 17 przedstawicieli z jego niżnoberezowskiego rodu nie znajdowało się w szeregach OUN-UPA i nie przeciwstawiało się sowieckiej okupacji w walce zbrojnej. Jedni z nich zginęli, innych uwięziono, trzecich wywieziono na „nieprzebyty” Sybir. Gdyby sam Dmytro, szukając odpowiedzi na pytanie „Kim jestem?”, mógł zignorować swoje pierwotne źródła (swoje i swojego narodu) i zrezygnować z utrwalonego na ekranie pamięci obrazu „JESTEM UKRAIŃCEM” na rzecz, powiedzmy, „sowiecki człowiek”, „poeta-komsomolec” czy podobnego. Ależ nie! Przynależność do ukraińskiego korzenia narodowego żyła w nim na poziomie genetycznej samoświadomości, a co więcej — skłaniała Arsenycza do aktywnego samowyrażania. Tak, w 1955 r., jeszcze ucząc się w dziewiątej klasie, Dmytro z grupą uczniów uszył niebiesko-żółtą flagę, którą jego rówieśnicy wywiesili na radzie wiejskiej w Niżnym Berezowie. W 1957 roku wytwarzał i rozpowszechniał ulotki o treści antysowieckiej, za co w 1960 roku został aresztowany przez KGB i skazany na trzy lata w zawieszeniu. I choć przebywał pod czujnym nadzorem organów bezpieczeństwa państwowego, w 1965 roku został przyłapany na rozpowszechnianiu materiałów samizdatu i utworów Marka Bojesława (Mychajła Diaczenki — żołnierza UPA i pisarza). Z powyższego staje się jasne, dlaczego Dmytro Arsenycz nie tylko nie mógł wstąpić do żadnej wyższej uczelni (chociaż w szkole uczył się bardzo dobrze), ale i ostatecznie mieć choćby jakiejkolwiek pracy: przez długi czas Arsenycz przebywał w statusie bezrobotnego inteligenta — rzecz w czasach sowieckich niesłychana! Jeszcze jako młody człowiek uświadomił sobie, że w totalitarnym państwie ukraińskiemu artyście przypisano szczególną rolę — zachowanie tożsamości narodowej, pielęgnowanie ducha narodowego kultury etnicznej dla jej przyszłego odrodzenia. A co z ambicjami pisarskimi, poszczególnymi książkami? O nich można było tylko marzyć. I dopiero w 1987 roku przesiany przez cenzurę tomik aforyzmów Arsenycza ukazał się w Kijowie. Dodajmy przy okazji: aby je wydać, trzeba było pod jedną okładką umieścić utwory jeszcze jednego autora — Leonida Suchorukowa, co uśpiło czujność cenzury. Wraz z nadejściem czasów „pieriestrojki” Dmytrowi Arsenyczowi udało się opublikować większą część tego, czego wcześniej żadne wydawnictwo nie odważyłoby się wydrukować. Jego częsta obecność w kołomyjskiej gazecie „Ahro”, czasopismach rejonowych i obwodowych świadczyły o nowym okresie twórczości, związanym z nadziejami na zdobycie przez Ukrainę upragnionej niepodległości. Można mówić o ostrej publicystyce Dmytra Arsenycza z tego okresu, jego gniewnych inwektywach pod adresem bolszewickiej ideologii, jej adeptów, zdrajców czynu narodowego, konformistów i moralnych pigmejów, kategorycznym radykalizmie jego postawy obywatelskiej: Krzyżowali nas i torturowali, Więzieniami gnoili nas żywcem. Więc czemu sadystom-kanibalom W pyski nie kichnąć ołowiem? Rozumiem, że wyrwane z kontekstu wersy mogą zaniepokoić, jednak chcę zwrócić uwagę czytelnika na to, że takie figury retoryczne wywołane są właśnie ukrainocentryzmem autora, jego bolesnym przejęciem się przyszłością upragnionego od wieków państwa, jego własnym doświadczeniem empirycznym, poczuciem nierozerwalnego związku z macierzą: Ale jak zerwiesz pępowinę, Co cię na tej ziemi trzyma?
I z jakiegoś powodu boli cię Ukraina, Tak nieprzemijająco i nie bez powodu... Uświadamiając sobie poezję jako kod narodowego Logosu, pisarz aktywizuje własną energię tworzenia i kieruje ją na ożywienie narodowych uczuć, przywrócenie wiary w siebie, w zdolność kształtowania własnego losu na swojej ziemi — takie programowe składniki budowania narodu określają publicystyczność Dmytra Arsenycza. I chociaż w ocenie wielu krytyków publicystyczność poezji jest nieuchronnie związana z utratą jej jakości estetycznych, kto może zabronić autorowi zadeklarować własne poświęcenie sprawie narodowej? A do tego jeszcze na takich emocjonalnych rejestrach: Nie ja umierałem na polu bitwy, Nie ja przelałem gorącą krew, Ale na tym stałem i stoję: Ja bym z tymi chłopcami poszedł. Jednak Dmytro Arsenycz jest przede wszystkim lirykem. Jego poezje przesiąknięte są oddechem konkretnego człowieka, w którym czytelnik zawsze odgaduje własne refleksje. Liryka Arsenycza jest subiektywna, przekazuje ona wyobrażenie autora o świecie, koi nasze pragnienie zgłębienia tajemniczych i niezrozumiałych związków między Czasem a Wiecznością, człowiekiem a historią, między przeżywaniem poszczególnego człowieka a sensem bytu całego narodu. Przenikając w głębiny ludzkiej duszy, autor stara się odnaleźć ten punkt, w którym zbiegają się i rozwiązują sprzeczności losów i samego życia. Jak już zaznaczano, lakonizm jest znamienną cechą artystycznej indywidualności poety, najwyraźniej dlatego w swojej praktyce artystycznej sięgnął on po klasyczny gatunek japońskiej poezji — haiku — trzywersowy wiersz o symbolicznym brzmieniu. Haiku, lub haika — to złożona forma, która wyodrębniła się z innej, najbardziej rozpowszechnionej japońskiej formy — pięciowiersza-tanka (dosłownie „krótka pieśń”). Haiku (w dosłownym tłumaczeniu „początkowa fraza”) — to złożony gatunek filozoficzny, wymaga on wnikliwego i uważnego przeniknięcia w sens wypowiedzianego, gdyż wyrażone w haiku przeżycia, uczucia nie kończą się na ostatniej kropce. Przy biernym czytaniu, bez twórczej wyobraźni niemożliwe jest pojęcie tej głębokiej treści, którą włożył w haiku poeta. Wśród haiku D. Arsenycza mamy reprezentowaną tematykę intymną, filozoficzną, obywatelską, moralno-etyczną.
*** Zaspa popiołu rośnie i rośnie, a Feniks z jakiegoś powodu nie wzlatuje. *** To dramat ptaszyny — śpiewać tak natchnienie tłumowi głuchoniemych. *** Łowił dziwak żar-ptaka, ani pióra nie wyrwał, ale dłonie mimo wszystko poparzył.
Pomimo minimalizmu poetyckiej formacji haiku, artyście udaje się odkryć w nich swoją recepcję Czasu i Przestrzeni: Oddaliła się dal, Podwyższyła się wyż, A może po prostu — my się zestarzeliśmy? Wśród dorobku artystycznego Dmytra Arsenycza nie można pominąć utworów, które autor poświęcił dzieciom — poezji o treści dydaktycznej, miniatur, śmiesznostek, łamańców językowych, zagadek, kołysanek, żartów, a nawet palindromów — wierszy, które można czytać zarówno od lewej do prawej, jak i od prawej do lewej. Pisanie dla dzieci to szczególne powołanie. Tego nauczyć się trudno, z tym, najwyraźniej, trzeba się urodzić, gdyż tutaj potrzebny jest nie tylko talent, ale i szlachetność duszy, szczerość, dziecięca prostoduszność, wykształcone spojrzenie na rzeczy, żywa wyobraźnia i żywa poetycka fantazja, zdolne wytworzyć wyraziste, emocjonalne obrazy. A także — miłość do swoich małych czytelników, znajomość ich psychologii, potrzeb wiekowych, zainteresowań i upodobań. Dmytro Arsenycz w swoich książkach dla dzieci („Leśna wystawa”, „Zgadnij”, „Leszczynowe kolczyki”) nie ucieka się do nudnych sentencji, dokuczliwych pouczeń — maluje im wyraziste, pełne ruchu życie; wolnym, barwnym i prostym językiem opowiada o otaczającym świecie. Trzęsie śniegiem każda gałąź, Gdzie skacze zwinna wiewiórka, Ta sportsmenka ruda Śpieszy do gniazda.
Trochę zmarznięte, trochę senne Rozkrzyczały się wrony: — Kra-kra! Śnieg pada z chmur, Wiewiórko, sprzedaj kożuszek! („Wiewiórka i wrony”) Dmytro Arsenycz jest wspaniałym mistrzem liryki miłosnej, o czym świadczy jego zbiór „Najczulsza struna”. Bez wątpienia umiejętność pisania o kobiecie, o uczuciach miłosnych i przeżyciach należy do tych cech, po których wyrabia się opinię o talencie pisarza. Arsenycz pod tym względem występuje jako artysta subtelny i delikatny. W jego wierszach nie znajdzie się ani jednego wersu, który obraziłby estetyczne uczucia czytelników. Pisarz ma wrodzony szlachetny stosunek do kobiety: jest ona najpiękniejszym stworzeniem na ziemi, subtelnym, delikatnym, kruchym: Taki do mnie sen przyszedł w gości, A w tym śnie tak daleka ty… Jakbyś przypłynęła z wysokości, Moja łabędzico, pełna dobroci. Uczucia miłosne D. Arsenycz stara się nie tylko przedstawić, ale i zbadać, przynajmniej dla samego siebie. I nie jest to niemrawe reflektowanie, a dotyk do obnażonego nerwu, który nawet z odległości lat przypomina mu, teraźniejszemu, bolesne straty młodości. Nie mam ani odrobiny zła do źdźbła, ptaszyny, człowieka. Idę przez ten świat tak szczery, aż świecę od wewnątrz, — mówi poeta. I niech będzie błogosławiona twórcza ścieżka Arsenycza w naszej literaturze, oświetlona ciepłem jego duszy i talentu.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK
Dyrektor muzeum, kandydat nauk historycznych Ołeksandr Kuczeruk, zapoznając uczestników wydarzenia z biografią znanego heraldyka, który urodził się w miasteczku Lityń na Winniczyźnie, zaznaczył, że Mykoła Bytyński był oficerem armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, brał udział w bojowych wyprawach. W okresie międzywojennym mieszkał w Pradze, gdzie w 1929 roku ukończył Ukraiński Instytut Pedagogiczny imienia Drahomanowa i otrzymał dyplom „pedagoga szkół średnich z prawem nauczania historii, historii sztuki i archeologii”. Heroldmistrza Ukraińskiej Rewolucji zawsze interesowała symbolika. Zastępca redaktora naczelnego wydawnictwa „Rodowid” Bohdan Zawitij, prezentując przy okrągłym stole egzemplarz sygnalny wielkiego albumu „NASZ HERB. Ukraińskie symbole od czasów książęcych do współczesności”, nakreślił znaczenie postaci artysty na tle osiągnięć heraldycznych URL, za czasów której zatwierdzono godło państwowe, flagę i hymn. Mykoła Bytyński na zlecenie ministerstwa wojskowego URL na uchodźstwie tworzy projekt Krzyża Symona Petlury — tryzub wraz z mieczem wpisuje w czarny rozszerzony krzyż. Ten dawny ukraiński znak zdobi jego projekty dyplomów, okładek, winiet i rysunków dla czasopisma „Hurtujmosia”, które wydaje razem z pułkownikiem Wasylem Fyłonowyczem. O tryzubie Mykoła Bytyński pisał: „Bez względu na zagadkowość i niewyjaśnienie pochodzenia oraz rzeczowego znaczenia tryzuba, ten najstarszy ukraiński znak ma dla nas niezwykle wysoką wartość historyczną i heraldyczną. Największa waga jego i wartość polega właśnie na tym, że ten tryzub, jako książęcy i władczy znak rodowy, miał pewną wewnętrzną tradycyjną stałość, a co najważniejsze — był już w najdawniejszych czasach znakiem naszego Państwa Kijowskiego”. Badacze zaznaczają, że Mykoła Bytyński, tworząc projekty wielkiego, średniego i małego herbu Ukrainy, opiera się na tradycjach heraldycznych, które od dawna istniały na naszych terenach. Bohdan Zawitij, demonstrując dzieła heraldyka, podkreśla, że w projekcie wielkiego herbu Bytyńskiego niebieska tarcza ze złotym tryzubem oparta jest na łańcuchu orderowym oraz skrzyżowanych buńczuku i złotej chorągwi z krzyżem. Trzymaczami tarczy są tutaj kijowski archanioł Michał i galicyjski złoty lew w koronie. Dookoła, na wieńcu z liści dębowych i laurowych, autor umieszcza pięć tarcz, na których znajduje się 29 herbów. Na pierwszej, symbolizującej Prawobrzeże, połączone są symbole Kijowszczyzny, Wołynia, Podola, Bracławszczyzny, Brześcia, Chersońszczyzny, Besarabii i Chełmszczyzny. Na drugiej tarczy — Lewobrzeże z herbami Hetmanszczyzny, Perejasławszczyzny, Czernihowszczyzny, Zaporoża, Taurydy z Krymem, Słobożanszczyzny, Siewierszczyzny i Starodubszczyzny. Trzecia tarcza symbolizowała Ukrainę Zachodnią — ziemię halicką, lwowską, bełską, żydaczowską i inne ziemie, Bukowinę. Czwarta tarcza — Zakarpacie, piąta — Kubań. Faktycznie wielki herb autorstwa Heroldmistrza Ukraińskiej Rewolucji symbolizuje Soborność wszystkich ukraińskich ziem, które, niestety, z powodów historycznych tak i nie stały się do dzisiaj integralną częścią terytorium współczesnego państwa ukraińskiego…
W wariancie średniego herbu, wydanego w Wiedniu w 1940 roku jako „Soborny herb Ukrainy”, Mykoła Bytyński wokół tryzuba podaje już sześć tarcz, które miały symbolizować jedność ukraińskich ziem. W swoich pracach heraldyk szczególne miejsce poświęca kijowskiemu archaniołowi i galicyjskiemu lwu, ponieważ „te dwa herby i rzeczywiście najczęściej u nas są używane praktycznie, i dlatego, że one po tryzubie zajmują najwybitniejsze pozycje w hierarchii heraldycznej w szeregu wszystkich naszych narodowych emblematów, jako szczególnie ważne symbole dwóch historycznych geograficzno-polityczno-kulturowych centrów Ukrainy — Naddnieprza (Kijowa) i Galicji (Lwowa)”. W pracach Mykoły Bytyńskiego widzimy globalny fundament ideologiczny. Tryzub obrasta wielką treścią, w nim widzimy głęboką historyczną logikę zarówno państwa, jak i narodu — podkreślił doktor nauk historycznych Jurij Sawczuk, występując przy okrągłym stole, poświęconym 100-leciu URL oraz 125-leciu od dnia urodzin wybitnego artysty. Historycy zaznaczają, że gdyby nie było artysty, który w swoich pracach próbował rozwinąć ideę soborności ukraińskich ziem historycznych, to nie byłoby też mocnego mostka między URL a współczesną Ukrainą.
W Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat odbył się okrągły stół, poświęcony 100-leciu URL oraz 125-leciu od dnia urodzin wybitnego artysty, jednego z najbardziej znanych badaczy ukraińskiej symboliki Mykoły Bytyńskiego (1893—1972). Projekty wielkiego, średniego, małego herbu Ukrainy, flag i pieczęci, chorągwi, szeregu odznaczeń Ukraińskiej Republiki Ludowej, wśród których — krzyż Symona Petlury i Krzyż Wojskowy, tablice mundurów wojskowych, liczne prace artystyczne, w szczególności „Album herbów ukraińskich ziem” — to daleko niepełna lista dzieł znanego heraldyka.
Bohdan Zawitij prezentuje album „NASZ HERB. Ukraińskie symbole od czasów książęcych do współczesności”
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła CZUPAK
Niedawno do centralnej biblioteki w Białej Cerkwi zawitali pisarze z Krymu: Galina Łytowczenko, Wiktor Stus, Ewa Ponomarenko i Anatolij Potijenko. Są rodem z obwodów kijowskiego, zaporoskiego, żytomierskiego i czernihowskiego, ale mieszkają i pracują na Krymie. Członkami Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy (NSPU) zostali na długo przed aneksją półwyspu, a każde z nich ma duży dorobek twórczy: zbiory wierszy, powieści historyczne, utwory dramatyczne. Organizatorami spotkania byli przewodniczący białocerkiewskiej „Proświty” Kostiantyn Klimczuk i redaktor naczelna wydawnictwa „Czas Zmian Inform” Tetiana Wyhowska. Obecni na spotkaniu byli wstrząśnięci opowieściami gości o życiu literackim Krymu, o prześladowaniu języka ukraińskiego i książki. Dlatego krymscy twórcy są zmuszeni drukować swoje utwory na Ukrainie i potajemnie przewozić je na półwysep, by podarować znajomym i przyjaciołom, ale nie odbywa się to bez ryzyka. Tak oto Ewa Ponomarenko, która kilka lat temu otrzymała nagrodę za patriotyczne wychowanie młodzieży od dowódcy Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy, figuruje w ewidencji FSB Rosji, skąd często wzywa się ją na przesłuchania. Ale to nie przeraża tej odważnej kobiety, która pisze piękne wiersze wyłącznie w języku ukraińskim i rozpowszechnia je wśród młodzieży. Podczas spotkania zaprezentowano zbiór wierszy Galiny Łytowczenko „Zebrane rozsypy”, wydany niedawno przez białocerkiewskie wydawnictwo „Czas Zmian Inform”. Wiersze autorki przenika miłość do Ukrainy, troska o los Krymu i Donbasu oraz o naszych obrońców. Deputowany rady miejskiej Jurij Pietryk i wydawca, dziennikarz i wolontariusz Kostiantyn Klimczuk wyrazili opinię, że krymscy pisarze robią wszystko, aby na Krymie brzmiał język ukraiński i czytano książkę ukraińską. Z nimi zgodzili się także uczestnicy spotkania. Pisarze z Krymu hojnie obdarowali miejską bibliotekę. Teraz każdy chętny może przyjść do książnicy i cieszyć się twórczością ludzi, których los jest związany z półwyspem.
Tłumaczenie maszynowe
Pawło DINEĆ Zdjęcie autora Od 22 października wybitny ukraiński podróżnik, nasz krajan Serhij Hordijenko, znów jest w drodze. Tym razem na swoim jednoosobowym kajaku morskim wyruszył w wyprawę treningową Dnieprem (rzeką): od Dniepru (miasta) do Kijowa. Tę podróż zaplanował w ramach przygotowań do kolejnej wielkiej ekspedycji — „Śródziemnomorskie kontinuum”. Jej trasa przebiegnie przez Europę — zarówno wodą (kajakiem), jak i lądem — od Kijowa do Barcelony (wodą: Dnieprem, morzami Czarnym i Śródziemnym) i z powrotem: najpierw lądem (z Hiszpanii przez Francję, Szwajcarię, Włochy, Austrię), a potem znów wodą — Dunajem przez Austrię, Węgry, Serbię, Rumunię do Morza Czarnego i Dnieprem — do Kijowa. Start tej niezwykle interesującej i skomplikowanej podróży, której przed Serhijem Hordijenką nikt w taki sposób nie realizował, zaplanowano na marzec 2019 roku, a metę — na czerwiec 2020 roku. Teraz zaś, podczas tego treningowego rejsu, Serhij Iwanowycz w każdej wsi i miasteczku, gdzie zatrzyma się na odpoczynek, będzie spotykał się z miejscowymi uczniami i miłośnikami zdrowego trybu życia, czytał dla nich wykłady z historii i krajoznawstwa Naddnieprza, geografii i biologii, dzielił się sekretami doświadczonego myśliwego i wędkarza. A po zakończeniu podróży Serhij Hordijenko na pewien czas pozostanie w stolicy, gdzie na docenta Kijowskiego Uniwersytetu Turystyki, Ekonomii i Prawa czekają jego studenci. Serhij Iwanowycz wygłosi dla nich wykłady ze swojego unikalnego autorskiego kursu specjalistycznego z psychologii przetrwania człowieka w warunkach ekstremalnych. Notka „SP” Serhij Iwanowycz HORDIJENKO (ur. 30 stycznia 1958 r.) — profesjonalny podróżnik, polarnik, naukowiec-badacz, członek rzeczywisty Ukraińskiego Towarzystwa Geograficznego i członek honorowy National Geographic Society USA. Jako pierwszy w historii ustanowił Flagę Państwową Ukrainy na Biegunie Północnym (w 1995 roku). W składzie pierwszej ukraińskiej ekspedycji antarktycznej (1996) odbył przez ten surowy kontynent unikalne 1000-kilometrowe przejście. Uczony-badacz dokonał na Antarktydzie kilku odkryć (geograficznych i biologicznych). I to niepełna lista jego unikalnych osiągnięć, o których media donosiły pod rubryką „Pierwszy raz w historii”. Przebył już w ekspedycjach (lądem i wodą) około 100 tys. km. SPROSTOWANIE! Dzień dobry, szanowna redakcjo! Nazywam się Łesia Pyskor, pracuję jako uczony sekretarz Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia imienia Josafata Kobryńskiego w Kołomyi. W gazecie „Słowo Proświty” nr 39 (987), 27 września—3 października 2018 r. opublikowano artykuł Olhy Bojczuk „Dla Boga i narodu”, w którym wykorzystano fotografie i materiały z mojego artykułu „Mało znane strony biografii greckokatolickiego księdza Pawła Wytwyckiego-Wasylkowycza oraz jego kolekcja dzieł sztuki ludowej w zbiorach Narodowego Muzeum”, który został wydrukowany w zbiorze materiałów XXI Międzynarodowej konferencji naukowej
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ferencji w ramach XXIV Międzynarodowego Huculskiego Festiwalu „Ukraiński fenomen Huculszczyzny: kontekst narodowy i europejski”, Kołomyja: „Wik”, 2017, s. 194—199. Artykuł został również opublikowany na oficjalnej stronie internetowej Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego http://hutsul.museum/museum/articles/vytvytskyy-article/ Do artykułu dołączono fotografie, zebrane przeze mnie podczas opracowywania tego materiału. Oburza mnie, że wykorzystane z mojej publikacji fotografie, a także opracowane przeze mnie dane biograficzne o o. Wytwyckim-Wasylkowyczu, zostały przedstawione w artykule Olgi Bojczuk bez należytego odniesienia do mojej publikacji. Stanowi to bezpośrednie naruszenie praw autorskich, o czym wspomniano na stronie muzeum. © Narodowe Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego, 2009—2018. Wszystkie materiały strony (teksty, zdjęcia i inne media) są objęte prawem autorskim. Jakakolwiek publikacja lub inne rozpowszechnianie materiałów bez pisemnej zgody dyrekcji Muzeum jest surowo zabronione. http://hutsul.museum/
Z poważaniem, Lesia Piskor
Tłumaczenie maszynowe
Dobrze znany na Winniczyźnie i poza granicami obwodu dziennikarz, poeta, autor znanych pieśni Anatolij Fartuszniak pochodzi z malowniczej wsi Bałaniwka, położonej w rejonie berszadskim. Właśnie stąd wyruszał on niegdyś w czarujący świat poezji i dziennikarstwa. Zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Fedir Szewczuk (po prawej) rozmawia z autorem książki Anatolijem Fartuszniakiem kompozytorami, wśród których najszerzej reprezentowany jest ludowy artysta Ukrainy, organizator słynnego zespołu wokalno-instrumentalnego „Smericzka” Łewko Dutkiwski… Oprócz Łewka, ścieżki twórcze łączą go z wieloma innymi znanymi i mniej znanymi kompozytorami. Jednocześnie przedstawiono niektórych śpiewaków, którym przypadły do gustu nasze pieśni i którzy tak mistrzowsko je wykonują”. Książka zawiera ciepłe opowieści o Nazariju Jaremczuku, Wasylu Zinkewyczu, Sofii Rotaru, Marii Isak, Pawle Dworskim, a także fotografie z tamtych niezapomnianych lat, które przywołują piękne wspomnienia. Chociaż prezentacja wydania jeszcze się nie odbyła, książka już stała się popularna, i to nie tylko wśród rodaków. Została ona również wyróżniona na XIX Ogólnonarodowym konkursie „Język ukraiński — język jednoczenia”, gdyż Anatolij Fartuszniak został laureatem tego konkursu w kategorii „Językowa wielogłosowość” za autorską książkę „Skrzydła mojego losu”. Anatolij Demianowycz kontynuuje pisanie wierszy, wzbogacając skarbiec pieśni. Rodakom przypadły do gustu także jego „Seredynśkyj wals”, „Zawadiwka”, „Ty u serci jedyna”, „Stoju wysoko w horach” oraz inne nowsze pieśni, pełne miłości do rodzinnego kraju i ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno na stronie gazety „Słowo Proświty” na Facebooku przeprowadziliśmy losowanie książek-prezentów — 3 egzemplarze ozdobnego wydania „Kobzarza” z okazji 150-lecia założenia Towarzystwa „Proświta”. Przypominamy, że książkę wydano zgodnie z Uchwałą Centralnego Zarządu Organizacji Pozarządowej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki” nr 4 z 7.05.2018 r. „O wydaniu «Kobzarza» Tarasa Szewczenki za środki ludowe”. Datki wpłacili m.in.: dobrodziejka Maria Swincicka, członkowie Centralnego Zarządu „Proświty”: Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk, Lubow Hołota, Heorhij Filipczuk, Jarema Hojan, Wasyl Kliczak, Wołodymyr Kmetyk, Leonid Mużuk, Ołeksandr Ponomariw, Kyryło Stećenko, Petro Wolwacz, Iwan Zajec, Jurij Handziuk, Mykoła Tymoszyk, Mykoła Cymbaluk, a także członek Głównej Rady „Proświty” Mykoła Hołomsza. W losowaniu wzięło udział 145 czytelników Facebooka. Jedną ze szczęśliwych zwyciężczyń została mieszkanka Lwowa Maria Popeliasta, która otrzymała ten prezent od Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, a paczkę otworzyła jej córka Julia, która tego dnia skończyła 8 lat. Gratulujemy!
Tłumaczenie maszynowe
Pawło Kozyny Zdjęcia autora
Niedawno w Kijowie, w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, odbyło się uroczyste wręczenie nagród laureatom II Ogólnoukraińskiego Konkursu Poetyckiego wśród uczestników ATO i wolontariuszy „Swoją Ukrainę kochajcie”. Organizatorzy tej literackiej rywalizacji — Ogólnoukraiński Dobroczynny Kulturalno-Naukowy Fundusz im. T. H. Szewczenki przy wsparciu Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) — w tym roku wyłonili sześciu zwycięzców: Dmytra Wasylenkę, Anastazję Dniprowską, Olega Sydorenkę, Serhija Siwaczenkę, Wołodymyra Tymczuka, Andrija Szwecia. Podczas tej samej uroczystości laureatom pierwszego konkursu Olegowi Honczarence, Walerijowi Demydence, Serhijowi Wodianemu, Switłanie Korniejewej, Petrowi i Pawłowi Dinciom, którzy zwyciężyli w 2017 roku, wręczono autorskie egzemplarze zbioru ich wierszy pod tytułem „Zachałiawna książka obrońcy Ukrainy” (nawiązując do nazwy domowej roboty zeszytów, które wielki Kobzarz wykonywał na zesłaniu, by zapisywać swoje utwory). Duchową sztafetą stały się wystąpienia zwycięzców obu konkursów: przed kilkuset kursantami stołecznych wyższych szkół wojskowych przeczytali oni swoje najlepsze wiersze. Poetów pozdrowili występami bandurzysta z Łubnów Witalij Moroz oraz kijowski zespół „Niezabuci”. Główna inicjatorka tego projektu, prezes Funduszu im. T. H. Szewczenki, praprawnuczka Kobzarza po siostrze Katarzynie, pisarka Ludmyła Krasycka ogłosiła, że w przyszłym roku na konkurs będzie można składać także utwory prozatorskie.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WERBECKIJ, członek NSŻU, obwód winnicki. Zdjęcie autora. Jeszcze we wczesnym dzieciństwie chłopiec poczuł pociąg do rysowania, więc po ukończeniu szkoły wstąpił do Wyżnickiej Szkoły Sztuki Stosowanej. Zadziwiające piękno bukowińskich Karpat zainspirowało młodzieńca do twórczości poetyckiej, do tworzenia piosenek, które szybko stały się popularne. Jego „Śnieżynki”, „W Karpatach chodzi jesień”, „Przyjdź w siną noc”, „Niezrównany świat piękna” i inne piosenki śpiewali nie tylko młodzi wówczas Wasyl Zinkewycz, Nazarij Jaremczuk, Sofija Rotaru, Pawło Dworski, ale i cały kraj. Jedna z piosenek Anatolija Fartuszniaka — „Niezrównany świat piękna” — dała tytuł płycie Nazarija Jaremczuka, jeszcze dwie z jego dorobku twórczego brzmią w filmie „Czerwona ruta”… Nie wiadomo, jak potoczyłby się los Anatolija Demjanowycza, gdyby zajmował się tylko twórczością poetycko-piosenkarską. Możliwe, napisałby wiele nowych wspaniałych piosenek, które stałyby się złotym funduszem ukraińskiej estrady. Któż to wie… Jednak Anatolij Fartuszniak przeszedł nie mniej ciernistą drogę dziennikarstwa — w gazecie rejonowej był pracownikiem literackim, sekretarzem odpowiedzialnym i ponad dwadzieścia lat pracował jako korespondent własny gazety obwodowej na Winniczyźnie. Osiem lat temu wydał zbiór poezji „Akordy życia”. Niedawno ujrzała światło dzienne jego druga książka — „Skrzydła mojego losu”. „Do tego niewielkiego zbioru — pisze we wstępie autor — weszła część piosenek, napisanych przeze mnie z różnymi kompozytorami. Switłana NOWOSIADŁA, metodyk Departamentu Oświaty i Nauki Rady Miejskiej w Chmielnickim. Przewodnicząca chmielnickiej „Proświty” Zoja Didenko opowiedziała, jak poeta kilkakrotnie odwiedzał Chmielnicki i trzykrotnie na zaproszenie Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” — po raz pierwszy w 1995 roku. Brał udział w konferencji naukowo-praktycznej z okazji 140-lecia Towarzystwa „Proświta” na Ukrainie w Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy imienia Bohdana Chmielnickiego. Chmielnickiej Obwodowej Bibliotece Naukowej razem z Anatolijem Melnykiem, narodowym artystą Ukrainy, podarował albumy artystyczne i swoje książki… A w Chmielnickim Uniwersytecie Narodowym dobre słowo powiedział o przedstawieniu przez studencki teatr „Gloria” misterium Tarasa Szewczenki „Wielki loch”. Iwan Dracz był uczestnikiem oświatowych programów telewizyjnych i radiowych „Podole-Centrum”, w szczególności „Swoją Ukrainę kochajcie”, którą obejrzeli uczestnicy zebrania. Żywe słowo Iwana Dracza oczarowało nauczycieli, uczniów, studentów Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, przedstawicieli Głównego Zarządu Policji Narodowej w obwodzie chmielnickim. Wiersze wybitnego poety czytali uczniowie Szkoły Średniej nr 18 imienia Wiaczesława Czornowoła, z którym przyjaźnił się Iwan Dracz. A nauczycielka języka ukraińskiego i literatury tej placówki oświatowej Marija Pidmurniak przeczytała własny wiersz, który zadedykowała jasnej pamięci Iwana Fedorowycza. Znana na Podolu muzyk Ludmyła Wroda napisała melodię do słów Iwana Dracza „Domu Ludowy! Jakie święte słowa! W Chmielnickim idź do Domu Ludowego!” Ta piosenka wybrzmiała w autorskim wykonaniu, jak i jedna z jego ulubionych pieśni ludowych. Na zakończenie sekretarz odpowiedzialna miejskiej „Proświty” Natalja Sołodka przeczytała jeden z wpisów Iwana Dracza w Księdze Honorowych Gości: „…w Domu Ludowym tworzy się naród — chce się powtórzyć te proste słowa, wszak są one sprawiedliwe”. Obecni na uczczeniu jasnej pamięci Dostojnika honoru Iwana Dracza zapoznali się z fotografiami z jego pobytu w mieście Chmielnickim oraz książkami, które podarował chmielnickim proświcianom. Godzinę wspomnień zorganizowali w świetlicy Domu Ludowego „Proświty” Departament Oświaty i Nauki Rady Miejskiej w Chmielnickim oraz zarząd Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”. Ten wers z poezji Iwana Dracza stał się tematem Godziny pamięci-wspomnienia o nim — wybitnym ukraińskim poecie, prozaiku, scenarzyście, filozofie, Bohaterze Ukrainy, laureacie Nagrody Szewczenkowskiej, słynnym podolaninie. 17 października Iwan Fedorowycz skończyłby 82 lata… Po raz pierwszy czczono go bez niego… Ale dusza jego w lepszym ze światów cieszyła się tym, że chmielniccy proświcianie pamiętają swojego dobrego przyjaciela.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ratowała, wydawało się, w sytuacjach bez wyjścia. Nie jest tajemnicą, że swego czasu często łamaliśmy „reżim”, w szczególności rodzinny, bo podczas spotkań z przyjaciółmi czasami zapominało się o tym, że w domu ktoś na ciebie czeka. Tak też Andrij pojawił się pewnego razu po hulankach w mieszkaniu na Rusaniwce gdzieś nad ranem. Drzwi otworzyła kochana żona Maja Sacharowa i nie zdążyła wypowiedzieć pod adresem hulaki odpowiednich groźnych słów, jak Andrij surowo wypalił: „Maju, musisz pilnie zmienić nazwisko”. (Wtedy trwało szczucie akademika Sacharowa. — Aut.). „Na jakie? — zdezorientowana zapytała żona. — Na Kryżaniwską?”. „Nie — odciął Andrij. — Na Sołżenicyną”. Niema scena. Albo jeszcze jeden epizod. We trzech w mieszkaniu Ihora Małyszewskiego składamy zamówioną książkę o filmie Maszczenki według powieści „Jak hartowała się stal”. Andrij to pojawia się, to znika, i wreszcie w poszukiwaniu męża na progu staje Maja Izosymiwna. Na szczęście Andrij właśnie tutaj dodzwania się do aktora Konkina, który grał główną rolę w filmie. Maja mówi: „Wreszcie zebrały się trzy najlepsze pióra Ukrainy”, zupełnie nie rozumiejąc, dlaczego wszyscy pokładali się ze śmiechu. Andrij: „Oto co znaczy — wyjść za mąż za humorystę…”. Wspominam śmieszne epizody, jest ich wiele, i nie puszcza ból straty, chociaż minęło już tyle lat… Na koniec powiem (i to podfrunął ten sam Ligostow), że Andrij — zwłaszcza w swoich ostatnich latach — przebywał w nie zawsze wesołych rozmyślaniach, w szczególności twórczych. Oto jego wiersz „Pożegnanie na Berkowcach”, czytanie którego teraz, kiedy giną na niewypowiedzianej wojnie nasi żołnierze, jest nie do zniesienia ciężkie. Potknął się o piaski Afganu I legł w cynkową zaspę. A ojciec się zapił. Tylko mama Czekała na żurawinowy lot. A doczekała się „Anteja”, Co przez poranną siwiznę Przyniósł w ojczyznę Kija Na wieki zalutowaną trumnę. O Kijowie, ty sam jak rana, Wszystko spieszysz na Berkowce Pod znakiem „czarnego tulipana” I z „pokojowym atomem” w ręce. Dziewczę pochylone, jak matka, I chłopcy w kurtkach „Made in USA”... Biją ślepakami automaty, Nad cmentarzem szlocha dusza: „Nie płaczcie, bliscy, myśmy przecież twardzi, I co nam cmentarna ciemność: Jak my żywi — nie ma śmierci, Jak śmierć przyszła, to nas nie ma”. I wszystko… Pagórek pokryły kwiaty, Ucichła cynkowa struna… Piją, jak dorośli, dzieci, Na nich milicji nie ma. I tu nie będzie… Któż nie wie, Jaki opór powstaje, Kiedy umierają poza krajem, A w kraju wojska wewnętrzne. I dziwnie — łez nie ma pijanych, Chociaż zakąsce minął termin… Siatka w parze z weteranem Żebraczy swój niesie prowiant. Iskrzą się słoiki z majonezem, A dziad mogiłę obejmuje, Pagórek zaoruje protezą (Ręka na Łabie świat trzyma). I dziad usłyszał: „My nie Atlanci Na tej, niesprawiedliwej wojnie, Bo napłodzili okupantów W naszej rodzinnej stronie”. I to napisał humorysta, żartowniś, błazen? Nie, autor — rozgniewany obywatel, którego słowo, ciężkie i smutne, zrodzone było z bólu. Dałby Wszechmogący Andrijowi dłużej pobyć na grzesznej i świętej ziemi, jestem pewien, że odkryłby przed nami nowe oblicza swojego niecodziennego talentu. Kiedyś Jules Renard, praojciec Andrija Kryżaniwskiego (wybaczcie mi to zestawienie), ironicznie napisał: „Talent — kwestia ilości”. Jakości, oczywiście, jakości, i tę kontrolę czasu napisane przez Kryża przeszło bez reklamacji. Hej, Andriju Stepanowyczu! Jesteś z nami, przyjacielu!
Tłumaczenie maszynowe
Walerij HUŻWA
„Lider opozycji” — tak nazwał swoją pierwszą książkę. Mogłoby jej nie być albo ujrzałaby światło dzienne w jakiś inny sposób, gdyby jego kolega z roku i przyjaciel Ihor Małyszewski nie przyprowadził długonogiego Andrzeja właśnie do wydawnictwa „Mołodź”. Jeszcze jako studenci mijaliśmy się, i Andrzej, i Ihor byli autorami tekstów do gazetki ściennej „Linopyp”, już nie wspomnę, kto ją tak nazwał, ale była wesoła, dowcipna, bardzo długa, aż dopóki komuś z wykładowców lub — najpewniej — urzędników od oświaty ta gazetka nie wydała się zamachem. Na co? Nikt tego nie powiedział, ale sami wiedzieliśmy, że śmiejemy się z ówczesnego establishmentu, jednowładztwa, jednomyślności, a kierownictwo partyjne postanowiło te wybryki wolnomyślicieli ukrócić. Andrij Kryżaniwski, z natury cięty język i prześmiewca, wybrał gatunek literacki całkiem naturalnie, należało mu na tej drodze jedynie nie stąpać w cudze ślady, stać się twórczą osobowością ze swoim stylem, tematyką. Przyszedł do cechu humorystycznego, aby nie być w nim „jednym z wielu”, i to mu się udało. Trzeba powiedzieć, że wtedy (i do dziś) niezaprzeczalny był autorytet Ostapa Wyszni, jego utwory uważano za klasykę jeszcze za życia mistrza, a kiedy Pawła Mychajłowycza zabrakło, oczywisty okazał się kryzys gatunku. Z czasem hałaśliwe przywództwo w tej dziedzinie przez jakiś czas utrzymywał Pawło Hłazowyj z jego ciągotami do folk-humoru, który brzmiał wtedy chyba nawet z żelazek elektrycznych. Zasady twórcze Andrija Kryżaniwskiego były zupełnie inne — kultywował humor miejski, jeśli chcecie — intelektualny, stał się zauważalną postacią, niepodobną do tradycyjnych ukraińskich humorystów, a przy tym zachowywał w duszy wysoki szacunek i miłość do wielkiego Ostapa Wyszni. Jest w biografii Andrija epizod, o którym sam opowiedział. „To czterdziesty czwarty rok, jeszcze wojna, i Ostap Wysznia wrócił do domu, w istocie, z niebytu. Prześlizgiwałem się w drzwi pod cyfrą „21” śladem nieodpartego kroku Płatona Mykytowycza Woronki, który po szpitalu tymczasowo mieszkał w naszej rodzinie, a z Wysznią serdecznie się zaprzyjaźnił. Mnie, chudego ewakuacyjnego wyrośniętego chłopaka, prowadził do domostwa Wyszni głód, więc śmiesznie mówić o jakimś literackim zainteresowaniu. I choć tutaj też było i zimno, i głodno, ale zawsze dzielił się na pół suchar albo wpadała tabletka sacharyny — amerykańskiego syntetycznego cukru. Ot, „Zenitkę” znałem na pamięć. A jeszcze rozumiałem, może intuicyjnie, że Wysznia — to coś niezwykłego, a co najważniejsze — dobrego. …Pawła Mychajłowycza zabrakło. Lecz bezcenną spuściznę zachowywała Warwara Ołeksijiwna Hubenko-Masluczenko, żona i wybawicielka pisarza, znana aktorka. Za pozwoleniem gospodyni grzebałem w starych teczkach i znalazłem ankietę członka Funduszu Literackiego z 1946 roku. Oczywiście, pierwszy egzemplarz Pawło Mychajłowycz wypełnił jak należy. A na drugim zażartował.
„Pochodzenie społeczne: Z cadyków. I z księży. I z papieży rzymskich. Dawny stan: Książę. Miejsce urodzenia: Łóżko. Narodowość: Bez wątpienia, Grek. Przynależność partyjna: Bezpartyjny, ale za. Warunki mieszkaniowe: Bardzo dobrze, kiedy przemywasz z wiadra. Telefon: Bardzo nie. Główne utwory literackie: 1. „Wojna i pokój” Tołstoja. 2. „Eugeniusz Oniegin” Puszkina. 3. „Słowo o rodzonej matce” Rylskiego. 4. Czegoś tam, być może, hapszou”.
Nie trzeba szczególnej przenikliwości, aby dostrzec w humoreskach, satyrycznych opowiastkach czy fraszkach i aforyzmach Andrija Kryżaniwskiego wpływ owego czysto wiszniowskiego stylu i uroku, kiedy humor rodzi się spontanicznie, niewymuszenie, jakby przy okazji. Już od pierwszej książki humorysta-poborowy żartuje na poziomie co najmniej majora-weterana gatunku. Oto próbki jego „śrutu” (tak wówczas nazwał ten najbardziej lapidarny podgatunek): „Poetka uroniła łzę w dziesięciotysięcznym nakładzie”. „Samorodny plagiator”. „Wysokopostawiony niskopokłonnik”. „Oprócz futbolu kochał jeszcze życie”. „Nadmiary natury: i głupcy mają zęby mądrości”. A słynne „Czy ryczą woły, gdy hasła są pewne?” Andrija, ówczesna Meduza-Gorgona, czyli cenzura, jakimś cudem „przegapiła”. Nie wiem do dziś, kto z pracowników Głowlitu w 1968 roku krył się za „BF 05494” — tak szyfrowano ten urząd — ale biję mu brawo za zbawienną głupotę. Ten aforyzm zdał egzamin czasu, jest aktualny do dziś, mimo wszystkich zmian ustroju społecznego naszej wielostradalnej Ukrainy. Andrij pracował w redakcji radiowej na zagranicę, w czasopismach „Ranok” i „Ukraina”, a potem w „Witchyznie”, grubym związkowym „organie”. Nie ma dziś tych wydawnictw, spoczęły w Bogu, ściślej mówiąc, wpędzili je, w szczególności „Witchyznę”, do grobu „biznesmeni” od kultury i literatury. Właśnie z „Witchyzny” Kryż udał się na WLC, czyli Wyższe Kursy Literackie do Moskwy, i nie tylko z powodzeniem je ukończył, ale zdołał wydać w „Sowpysie” we własnym tłumaczeniu książkę „Artystyczny gwizd”, występował w słynnym satyrycznym programie telewizyjnym Ołeksandra Iwanowa. Do Moskwy, rosyjskiej (wówczas wszechzwiązkowej) stolicy, literaci z republik mieli wtedy stosunek całkowicie pozytywny, bo książka wydana tam stawała się swego rodzaju indulgencją w oczach miejscowych kulturtregerów. Nie na darmo mówiono: „Jeśli w Moskwie obcinają palce, to w Kijowie rąbią ręce po łokcie”. Chodziło właśnie o literaturę, cenzurę i stosunek do najmniejszych przejawów wolnomyślicielstwa ze strony partyjnych „ideologów” w rodzaju osławionego Skaby na Ukrainie. Starszy kolega Andrija, William Ligostow, któremu przyszło pisać przedmowę do ostatniej książki Kryżaniwskiego, zaznaczał: „Andrij wybrał maskę kogoś w rodzaju niezłośliwego, niewinnego gaduły-bajarza, aktora-dowcipnisia, a jeśli chcecie, to i błazna. I niech was nie szokuje to słowo. Błaznować i bluźnić — to daleko nie to samo. Królom, carom, magnatom błaznowie byli potrzebni, aby nie skwaśnieć zupełnie w niewoli powszechnego podlizywania się, aby od czasu do czasu usłyszeć prawdę. To niełatwy zawód — błazen. Można i order, i nadział ziemi zarobić, można i głowę stracić. Tym bardziej błaznowi przy Systemie. Prawdy ona nigdy nie pragnęła. Ale przynajmniej dla przyzwoitości, dla zachowania dobrej miny przy złej grze, musiała pozwalać czasem choć na półprawdę. Więc główkuj, więc wykręcaj się. Żeby i Systemu nie rozdrażnić zbytnio, i przed ludźmi na głupca nie wyjść. Co prawda, na satyryka czyha tu jedno mało przyjemne niebezpieczeństwo: można zbyt mocno wczuć się w rolę, wtedy maska na śmierć przykleja się do twarzy… Andrij z powodzeniem uniknął tego niebezpieczeństwa… …Bywało, brał się do grania roli najbardziej gorliwego partyjnego lidera… A jednak to raczej była gra, obyczajowa farsa, swoisty profesjonalny zwiad przed lepieniem dopiero co odegranych postaci”. Pozwoliłem sobie na ten długi cytat, bo tu są dokładne i sprawiedliwe słowa oraz rozważania. Dodam tylko, że u etatowych pracowników czasopisma „Witchyzna” i autorów „partyjniactwo” Andrija rzeczywiście odbierano niepoważnie, bo i w tej roli sypał dowcipami na temat kierowniczej i prowadzącej do najbliższego baru siły partii, a kiedy towarzystwo, wytrząsnąwszy z kieszeni wszystkie zapasy gotówki, wciąż nie osiągało pożądanego poziomu komunikacji, partyjny organizator Andrij szedł do sejfu, nazwanego przez niego „żelaznym Feliksem”, i wyciągał stamtąd odrobinę składek partyjnych, grożąc anatemą tym, którzy jutro nie uzupełnią świętości świętości… Andrij — zewnętrznie — z ironią odnosił się do wyróżnień literackich, jednak nagrodę imienia Ostapa Wyszni przyjął jako pożądaną i zasłużoną. Tak właśnie było w rzeczywistości — dawno ugruntował swoją pozycję w gatunku satyryczno-humorystycznym jako osobowość, jego styl był niepowtarzalny i nie poddawał się imitacji ani imitatorom, a to dane jest niewielu w jakiejkolwiek literackiej hipostazie. Nie mogę oprzeć się pokusie, by przytoczyć choć kawałek z jego tekstów. „List otwarty do Michaela Dukakisa” napisany po katastrofie w Czarnobylu, adresat — ówczesny uczestnik wyścigu prezydenckiego w USA. „Piszę do ciebie z nieznanej kwitnącej republiki, która stała się znana całemu cywilizowanemu światu po fajerwerku w Czarnobylu i następnej majowej demonstracji, która zademonstrowała, pomimo radiofobii szwedzkiego radia, ogólnonarodową radość z powodu wkroczenia pokojowego atomu do każdego naszego domu. I tą radością podzieliliśmy się z bratnią Białorusią, wdzięczną Polską, przyjazną Finlandią i nawet trochę uszczknęliśmy tymże panikarzom Szwedom. Tak nasza republika weszła w przebudowę, którą tradycyjnie zobowiązaliśmy się zakończyć jako pierwsi i przedterminowo. Bo jesteśmy pewni tego, że aparat „był, jest i będzie jest”. Zwłaszcza w naszej republice, gdzie przyzwyczaili się dobrze jeść jeszcze przed narodzeniem Chruszczowa. Zwłaszcza siebie nawzajem. Zrozumiałe, Michaelu, że to nasze wewnętrzne sprawy, w które wam nie należy się wtrącać, ponieważ mamy swoje ministerstwo spraw wewnętrznych, które poradzi sobie z nami i bez was”. Lekka, wesoła i pomysłowa natura Andrija towarzyszyła mu przez całe życie i nie rzadko. Ostatniej swojej książki — „Relikty przyszłości” — autor nie zobaczył. Wyszła, kiedy jego, Andrija Kryżaniwskiego, po swojsku Kryża, już nie było — nagle, niespodziewanie, nieodwracalnie. Ale nie na zawsze — on rzeczywiście do dziś jest wśród nas, jego ocalałych kolegów z roku, i tych znacznie młodszych, u których zachowało się poczucie prawdziwego humoru i szacunek do tych, którzy nie tracili go w Systemie, wrogim wobec humoru, i co najmniej ironizowali nad nim oraz jego stróżami. Z uniwersyteckiego wydziału dziennikarstwa, jego absolwentów dalekiego 1959 roku, zaczęli w przyszłości pracować w gatunku satyry i humoru — Wołodja Czepiha, Jurko (Koka) Prokopenko, a już potem dołączył do nich Andrij, i to tak, że jego koledzy z roku z czasem ustąpili mu pierwszeństwa.
Tłumaczenie maszynowe
Rozłąka jak los
On przybył stamtąd, gdzie na zgliszczach promień zgasł,
Gdzie w splocie myśli u wezgłowia stała sosna,
Gdzie krwawiła się chwila, zwycięsko pokonując strach,
Gdzie w zwodzie niebios zajadle dmuchała śmiercią wojna.
Wrócił żywy w podświetlone wysokie Karpaty,
Do młodzieńczych piersi przytulił błękitnooką dziewczynę,
I życie młode stało mu się droższe stokroć,
I na niebie nadziei zapłonęła świeca wiary.
W młodym lasku posadził kilka delikatnych brzóz,
Na komórce bez słowa wystukał nieujarzmiony Donbas,
I rosa na trawie stała się podobna do kropelek łez,
Bo rozłąka, jak los, płynęła, poganiając czas.
* * *
Przyzwyczajamy się do wojny jak do zimy czy lata,
Uciszamy ból w zdradliwej ciszy dni.
Od cerkwi do bram, do tego, co przeżyto.
Od serca do gwiazdy, do łkania żurawi.
Nad żalem krzyży unoszą skrzydła chmury,
Palą nas codziennie w putinowskim ogniu.
Od gniewu do znudzenia, do muzyki w barach…
I gorzknieją piołuny jak łzy na trumnie.
Remel
Zapłonęła wieś, co sadami wabiła do siebie,
Co brzmiała pieśniami, przyodziewała się w kalinowy kwiat.
Wyła ciemność, czarny popiół wzbijał się ku niebu,
Tylko księżyc-wędrowiec bezradnie patrzył na świat.
Wokół szalało, ku chmurom wznosiły się błyskawice,
Kobiety zawodziły i katom nie kłaniały się do nóg,
Ginęli w ogniu, a nad nimi latały żar-ptaki,
I tuliły się dzieci do swoich nieszczęsnych matek.
Drapieżne demony zła spędzały wieś do trumny,
Nad pekielnym morzem przelatywały niepokojące wiatry,
I modliła się do Boga spopielona aż do krwi kalina,
I przerażone ptaki tak przeraźliwie krzyczały z góry.
Ale Remel się nie poddał, nie uległ śmiertelnemu żywiołowi,
Przeciw polskiej wściekłości zaświadczą jeszcze i martwi, i żywi,
Niegasnący ból wiatr lat zapomnieniem nie zawieje,
A rozjątrzona pamięć przypomni o popełnionym grzechu.
* * *
Rozpuszcza się prawda w pianie obłudy.
Tylko promieniem jasnym zabłyśnie gdzieniegdzie,
Jak śnieg na pola, jak kamień na piersi,
Tak na nasze głowy pada przykra rzeczywistość.
Gdzież więc są te przejawy honoru w wyłomie oszustwa,
Jak ślepcy w lesie idziemy na chybił trafił.
Jak stygmaty w sercu, jak rozjątrzone rany,
Tak zielonego żyta krwawi ściernisko.
* * * Jesteśmy wiecznymi pielgrzymami, zakładnikami śmierci i trwogi, niewolnikami czasu, niewolnikami niespełnionych pragnień. Szukamy prawd, chwytając sercem Boga, żyjemy w nadziei i w wirze krwawych zmagań.
Wierzymy w prawdę, a krzywda pochłania najlepszych, sumienie się upija, żądza karmi upiory. Bieda podjudza, by lecieć w ırij, „gdzie lepiej”, pamięć drży w szaleństwie wschodnich wiatrów.
„Bracia”-Moskale częstują nas pociskami, zwodnicza rzeczywistość owija nas wściekłością i złem. Lecz zginie antychryst, a Aniołowie zagrają w trąby, Pan osłoni Ukrainę Niebiańskim skrzydłem.
* * * Niedokończony wiersz w duszy przedwcześnie rozbolał, a ostygła kawa co noc straszy bezsennością. Wstać i wejść w góry dziś zabrakło czasu, to wiatr szaleje, to nudna codzienność przeszkadza.
Tak trudno wpuszczać do serca krwawe „Wiadomości”, gdzie śmierć, kalectwo i niezmienna pieczęć trumny, gdzie bezlitosny czas postawił smutek na straży, zapomniawszy o święcie, rozrywkach i marzeniu dziecka.
Niewystygły ból nieustannie potęguje zmęczenie, choć karpackie góry kuszą spokojem rajskim, bo setki synów z wojny nie wróciły do domu, wzniosły się w niebo jak ptaki nad Iłowajskiem.
Wiara. Pielęgnuję nadzieję, jak małe dziecko, by słoneczny promień przebił się przez burze dni, a serce w piersiach trzepocze jak ranny ptak, i jeden posiwiały klon mnie rozumie.
Zjawami — chmury, krukami — niepokojące myśli, rozwścieczone „Grady” szarpią wrogą nadzieję. A serce wciąż wierzy, że świat nie jest jednak okrutny, że ofiarny ogień spadającej gwiazdy nie będzie daremny.
* * * Żyję sobie wśród majowych lasów, łapię promyk słońca o świcie, przedziwny śpiew ptaków od rana spotkał mnie dziś w ogrodzie.
Wśród „Wiadomości” choćby do nieba się uśmiechnę, wśród trwóg nisko ukłonię się dniu, byleby czarownie-delikatnie-jabłoniowy nikomu nie oznajmił o okrutnej śmierci.
Tłumaczenie maszynowe
Ogród śmieje się do słońca, bo to wiosna. Sąsiad ponuro zaprzęga konia,
Od roku czarnej chusty nie zdejmuje
Jego ukochana, oddana żona.
Pogodny dzień nagle posmutniał,
Schowawszy jasne słońce za chmurę.
Sąsiedni syn z uśmiechem dziecka
Listkiem lubczyku rozjaśnił się przed nami.
Jesienne
Te jesienne dni, te gęste mgły…
Purpurowe liście wśród chryzantem.
Piękna jesień, żółtowłosa panna
Skrywa smutek pod złotym płaszczem.
Wchłaniam do duszy nieskalaną ciszę,
Daleki horyzont, śpiew świerków.
Stary dąb dyktuje mi wiersze
Pod cichy szloch smutnych żurawi.
Przykucnięte dymy błądzą w przywiędłych trawach,
Zadymiona gwiazda wrosła w niebieskie tło,
A wiatry hasają i budzą smutne drzewa,
Całując z pól gasnące ciepło.
Płoną lasy, owinięte milczeniem,
Zamyślone i smutne w przeciągach zmierzchów.
Ta pożegnalna muzyka, upojniejsza od wina,
Na brzegach żalu, na wyspach oczekiwania.
Opuszczona chata
Opuszczona chata wpatruje się w oczy lasów,
Pachną jej nagietki pod szarym, starym przelazem.
Na osypanej przyzbie przysiadł szary kotek,
I serce domu radośnie drgnęło od razu.
Dotknęło słońce starych, poczerniałych ramion,
Symfonia lata nad bajką snów zabrzmiała.
Bezrodna chatka westchnęła ledwie słyszalnie: „A czyj.”,*
Bo żyła wiarą i kogoś nieustannie czekała.
Do czasu
Wszechwładny królu migotliwych dni,
Nieśmiertelny duchu, rycerzu przejrzysty,
Podaruj mi jeszcze trochę światła,
Nie krępuj chwili, lecz prowadź między gwiazdy.
Wiosna tak hojnie chlupocze ciepłem,
A lato kroi noc na rytmy i rymy,
I tylko jesień zbolałym skrzydłem
Rzuca ciszę w niezłomny smutek.
Władczyni dum, która przywykła do wojen i strat,
Która podzieliła życie na „przed” i „po”,
Lecisz, nie oglądając się wstecz,
Nawet wtedy, gdy milknie pieśń.
A żył tu kiedyś gospodarz…
Krzyżem zabite okna,
Puste gniazdo bociana,
Uschnięty krzew kaliny —
Rozpacz pod oknem.
Rozdziawione usta studni
(Zgniłe, poczerniałe cembrowiny)
Szczerzą się w niebo
Przegniłym, bezwodnym dnem.
A żył tu kiedyś gospodarz,
Który budził słońce o świcie,
Spał po cztery godziny,
A resztę pracował na roli.
Miał czułą, śpiewną duszę,
Wierną, piękną żonę,
W sercu — wielką łaskawość,
A na dłoniach odciski.
Syna — o kozackiej urodzie —
Uczył go kosić o świcie,
Słuchać czułej pieśni,
Którą układała im ziemia.
Hodował złote pszenice,
Przy księżycu wiał żyto,
Aż dopóki ludzkie oczy
Nie znalazły w nim kułaka.
Jęknął majowy poranek —
Ciągnęli białe obrusy,
Rwali haftowane koszule,
Deptali chleb nogami.
Drżały przerażone dzieci,
Trwożnie krzyczały gęsi,
A sąsiedni stuletni dziad
Ciężko rzucał przekleństwa.
Wywieźli w nieznany kraj
(W drodze umarła żona),
Paliło ogniem w piersiach,
Krwawiły się odciski,
A po miesiącu nie stało
Na świecie najmłodszego syna.
Rzucił za nim do grobu
Z węzełka garść ziemi.
Umierając, jęczy kalina:
„Kogo mam zapytać,
Czy mój gospodarz żyje
W dalekiej obcej stronie?”
Smutno skrzypią framugi,
Chyli się przygarbiona chata,
I łka Boża Matka
Na osiwiałej ścianie.
* * *
Księżycowe światło i sufit komnaty…
Wierzysz, ja też bywam obojętna.
Żyć — to żyć, umierać — to umierać.
Smutek pokonałam, chorobę przezwyciężę.
Łza słona, dusza obnażona…
Błąkają się myśli czystymi polami.
Wiesz, ja też bywam bezdomna,
A noc — bezgraniczna, nieuroczysta.
Wierzę, choć narasta trwoga,
Poranek mnie na pewno powita.
Wsłuchuję się w rymy, modlę się do Boga,
Dopóki bezsenność przyzwyczaja się do cieni.
* * *
Promienne słońce spopiela duszę,
Tak cicho, bezpiecznie, jakby nie było wojny.
Tylko gorzkie myśli bólem dławią serce,
I drży na niebie smutna piosenka.
Zdziczałym ptakiem, zabłąkanym jękiem
Trzepocze żałośnie nad czołem lasów.
W ciasnej trumnie młodego bojka
Ojczysty kraj smutną łzą powitał.
* * *
Na pogrzebie utraconych iluzji
Płoną purpurowym blaskiem witraże,
Gdy buduje się świątynie z miraży,
Nie do spoczynku ambitnym muzom.
Zmieszawszy grzeszne ze świętym,
Termitami w oczy sypią gadułowie,
Nie bojąc się ani potępienia, ani sądu,
Że przykryje ich ognisty gniew.
W świątyni poezji
W świątyni poezji śpiew życiodajny
Modlitwą przodków płynie do Boga.
W świątyni poezji — cicho i smutno:
To blask radości, to trwoga serca.
___________
* A czej (gwara) — A nuż…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
itp. Wiek, niestety, daje o sobie znać, dlatego trzeba z czegoś rezygnować. Ale przygotowujemy się do wspólnego wyjazdu do Jasinie na konferencję z okazji jubileuszu Republiki Huculskiej… — Nasz czas jest niezwykle trudny dla ukraińskiego słowa drukowanego; wydawnictwa, które pracują na rzecz sprawy narodowej, muszą dosłownie przetrwać. Jakie problemy i jakie osiągnięcia ma „Grażda”? Twórczość których z niesłusznie zapomnianych pisarzy Zakarpacia ujrzała już światło dzienne w Państwa wydawnictwie i czyich jeszcze planujecie wydać? — Właśnie świętowaliśmy ćwierćwiecze „Graždy”. Spróbowaliśmy stworzyć swoisty rejestr naszych wydań, który publikowaliśmy w nr 9 „Ekzylu”. Uzbierało się 172 strony formatu A4. Już ustaliliśmy, że wiele pozycji tam nie weszło. Będziemy mieli czas, uzupełnimy i przeliczymy. Wydawnictwo to nie jest łatwa sprawa. Ale mamy na Ukrainie niemało precedensów, kiedy staje się ono udanym biznesem. Nam się to nie udaje. Ale wciąż się trzymamy. Jest czym się pochwalić, gdyby było przed kim. A tak cieszymy się, że wielu autorów oraz ich dzieł zostało przez nas zaktualizowanych: Andrij Baczynski, Wasyl Dowhowycz, Iwan Juhasewycz, Ołeksandr Duchnowycz, Mychajło Łuczkaj, Auhustyn Wołoszyn, Hijador Strypski, Wikentij Szandor, Wasyl Markus, Julian Chymyneć, Sydir Biłak, Iryna Newyćka, Jurij Stanyneć, Zoresław, Iwan Roszko-Irlawski, Iwan Koszan-Kołos, Ołeksandr Sływka, Fedir Mohisz, Wasyl Hrendża-Doński, Fedir Potuszniak, Mykoła Łelekacz, Iwan Dołhosz, Petro Skunc, Petro Midianka, Wasyl Horwat, Mariana Nejmeti, Lidia Chodanycz, Serhij Stepa… Planów wydawniczych jest na kilka lat do przodu. Większość jest przygotowana do druku. No, chociażby z jeszcze niewymienianych: Wasyl Hrendża-Doński „Szczęście i nieszczęście Karpackiej Ukrainy. Dziennik”, Wasyl Hadżega „Mychajło Łuczkaj”, Petro Sowa „Starożytność Użhorodu”, „Dwoje, którzy wypadli z czasu. Korespondencja Jurija Stanyncia i Mykoły Hrycaka”, Iwan Korszynski „O niezapomnianym. Wspomnienia więźnia politycznego”… — W tym roku w „Graždzie” zaczął regularnie ukazywać się czasopismo „Ekzyl”. Jakie sensy włożył Pan w tę nazwę? Czym Państwa wydawnictwo jest wyjątkowe? — Pomysł czasopisma naukowo-artystycznego jest tak stary, jak sama „Grażda”. Z nazwą jest osobna kolizja. Początkowo miały to być „Możliwości”. Zapożyczone od Fedira Potuszniaka — taką nazwę miał jego tomik poetycki, wydany w Wynohradiwie w 1936 roku. Redaktorem był Wasyl Paczowski. Była to poezja modernistyczna z wyraźnymi cechami symbolizmu, impresjonizmu, surrealizmu. Czyli dla Zakarpacia — wydarzenie znaczące, a zatem i nazwa. Pierwszy numer był już sformowany, a jego autorami byli Mykoła Muszynka, Lubomyr Bełej, Petro Midianka, Mykoła Riabczuk, Mykoła Matoła, Petro Czasto, Iwan Rebryk itd. A nazwa przekształciła się w „Sribnyj Dzwin” (bo we Lwowie zaczął wychodzić „Dzwin”). Również zapożyczone — od Wasyla Paczowskiego. Ale przygotowując dokumenty do rejestracji, coś mnie uwierało. Zbyt już „proświciarska” nazwa, a trzeba czegoś takiego, egzylnego… „To niech będzie »Ekzyl«”, — powiedział Prokip Kołysnyk, z którym omawialiśmy
Tłumaczenie maszynowe
— Jak w Użhorodzie planują obchodzić te dwie znamienne daty? Jakie wydarzenia naukowe, konferencje planuje Akademia? Jakie wydania, związane z działaczami tamtej epoki, znajdują się w projektach wydawnictwa „Grażda”? — Wspieramy obchody znamiennych dat ukraińskiego państwowotwórstwa. Dla nas te tematy (zarówno Republika Huculska, jak i Karpato-Ukraina) to nie tylko daty w kalendarzu. To ciągły, nieprzerwany proces z jasnymi błyskami i czarnymi otchłaniami, ale to całe XX stulecie z przenikaniem w przeszłość i przyszłość. Kalendarz służy bardziej uroczystym akcentom na wydarzeniach i osobach, dla poświadczenia przynależności — intelektualnej i duchowej, wreszcie dla czystości sumienia itp. I to musi być. Ale głębsze zrozumienie naszej przeszłości utwierdza w niezgłębionej pełności tej przestrzeni czasowej niezwykle ważnymi, a do tego nadzwyczaj interesującymi sensami. Bez najmniejszej przesady, przy odrobinie chęci możemy obchodzić znamienne daty (wydarzeniowe i personalne) znacznie gęściej, z bardzo niewielkimi odstępami. Dlatego, gdy mowa o ukraińskim narodo- i państwowotwórstwie na zachodnim międzypaństwowym pograniczu, wątków wyłania się wiele. I wymagają one intelektualnego i duchowego zgłębienia dzisiaj, przede wszystkim dla poczucia pewnego gruntu pod nogami, dla uświadomienia sobie prawidłowości procesów, w których los przydzielił nam udział. A teraz co do dat i wydarzeń. W „Grażdzie” gotowe do druku jest wydanie o współbrzmiącym tytule „Republika Huculska”. Przedstawiono w nim trzy różne artystyczne odtworzenia jednego faktu historycznego. Chodzi o powieść Ułasa Samczuka „Góry mówią!”, cykl opowiadań Wasyla Hrendży-Dońskiego „Mgła okryła śpiewające rzeki” oraz przetłumaczoną na ukraiński jeszcze w latach 30. ubiegłego wieku powieść czeskiego pisarza Zinovija Kudeja „Republika Huculska”. Powieść Samczuka wydawaliśmy już na 5-lecie ogłoszenia Aktu o niepodległości Ukrainy, a oto jego „Słońce z zachodu” — o wydarzeniach w Karpato-Ukrainie — wcześniej nie było publikowane. Przygotowujemy się do konferencji z okazji 110. rocznicy Zoresława — wybitnego ukraińskiego poety, teologa, mnicha bazylianina, wychowawcy całego pokolenia zakarpackiej młodzieży i kapelana Siczy Karpackiej. W naszym dorobku jest wydanie jego poezji „Bóg i Ukraina” oraz pracy naukowej „Katolicyzm i prawosławie”. Gotowe do druku są „Golgota Kościoła Greckokatolickiego” i „Ukryty Fiołek”. Do wznowienia przygotowaliśmy ze zmianami i uzupełnieniami antologię poezji „Moja Karpato-Ukraino!”. Na etapie końcowym jest opracowywana przez akad. Mykołę Muszynkę druga księga prac lidera Republiki Huculskiej Stepana Kłoczuraka „Rycerz Wolności”. Można kontynuować projektami wydań poezji Iwana Irlawskiego (w szczególności dwóch odnalezionych, wcześniej niepublikowanych wczesnych zbiorów), Julija Borszosza-Kumjatśkiego „Krew woła” (z historią pierwszego wydania z udziałem Jewhena Małaniuka i Ołeha Olżycza), dzienników Ułasa Samczuka z czasu pracy nad powieścią „Góry mówią!”, prozy Andrija Worona „Huculska zemsta” itd. Oczywiście będziemy brać udział także w wydarzeniach kalendarzowych. — Pani Natalio, tradycje Zakarpackiej Akademii Sztuk wywodzą się od pierwszego dyrektora i założyciela ówczesnej Użhorodzkiej Państwowej Szkoły Artystyczno-Przemysłowej — Adalberta Erdelyiego. Wykładowcami byli tacy znani artyści „szkoły zakarpackiej”, jak Josyp Boksza, Fedir Manajło, Andrij Kocka, Adalbert Borećkyj, Ernest Kontratowycz, Iwan Harapko, Wasyl Swyda, Wilhelm Berec, Szandor Petki, Wiktor Demydiuk i inni. Czym wyróżnia się Akademia obecnie? Proszę nakreślić problematykę badań naukowo-artystycznych, które prowadzą wykładowcy i absolwenci placówki? — Zakarpacka Akademia Sztuk dzisiaj to pierwsza i jedyna wyższa uczelnia artystyczna na Zakarpaciu, która wyrosła z dawnej szkoły, potem stała się kolegium, a od 2016 roku — akademią, przy tym zachowując, umacniając i rozwijając tradycje zakarpackiej szkoły malarstwa. Akademia jest niewielka, jednak osiągnięciami może się pochwalić. Corocznie przeprowadzamy dwie Ogólnoukraińskie studenckie konferencje naukowe, ogólnoukraiński konkurs malarstwa, ogólnoukraińską olimpiadę prac naukowych studentów w dziedzinie sztuki, a także trzy-cztery Międzynarodowe konferencje dotyczące problemów szkolnictwa wyższego, z których jedna jest coroczna — „Odczyty Erdelyiego”. Nasze imprezy z reguły gromadzą badaczy z Europy, Ameryki, Azji, znanych artystów i historyków sztuki, kolekcjonerów i miłośników życia artystycznego… A oprócz tego prowadzimy wieloletnią walkę o nasze kolegium (nawiasem mówiąc, nosi ono imię Adalberta Erdelyiego), które Ministerstwo chce przekazać na finansowanie lokalne lub, mówiąc prościej, odebrać; staramy się ratować (wszelkimi sposobami) drewniane cerkwie, restaurujemy stare dzieła sztuki sakralnej, badamy i pragniemy odnowić sztukę dekoracyjno-użytkową regionu, która katastrofalnie znika, wydajemy naukowe „Wiestniki”, dyplomy licencjatów i magistrów, otwieramy różnorodne wystawy, prowadzimy plenery i warsztaty… — Wiadomo, że Akademia Sztuk i wydawnictwo „Grażda” utrzymują bliskie relacje ze słowackim folklorystą i ukrainoznawcą, historykiem sztuki i literaturoznawcą ukraińskiego pochodzenia, zagranicznym członkiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykołą Muszynką. Proszę opowiedzieć o tym wyjątkowym człowieku. Jak rozpoczęła się wasza współpraca i nad jakimi projektami pracujecie obecnie wspólnie? — Mykoła Muszynka to temat nieskończony. Los sprawił, że zbliżyliśmy się jeszcze w połowie lat 80. ubiegłego wieku. Z kolegą z roku Lubomyrem Belejem napisaliśmy recenzję wydanej w Nowym Sadzie pracy Muszynki „Folklor Rusinów Wojwodiny”. Okazjonalne spotkania w Użhorodzie, Lwowie, Kijowie, Preszowie otwierały szersze horyzonty. Mykoła Muszynka to nie tylko uniwersalny intelektualista (w końcu akademik), ale też otwarty na współpracę, aktywny i obowiązkowy, mobilizujący i wymagający, szczery i życzliwy. I hojny. Ta jego nieustanna gotowość do dawania to cecha wyjątkowa. Teraz cieszymy się, że mimo wielu innych projektów (wydawniczych, naukowych, kulturologicznych), pomagamy w przygotowaniu pierwszych tomów jego zebranych prac (pełne wydanie na razie jest chyba niemożliwe). Bibliografia jego publikacji (również niewyczerpana) czyta się jak pasjonująca powieść — tyle za tymi tytułami kryje się faktów i sensów. No, a przy tym — 4. tom Ołeksandra Duchnowycza, monografia z historii dziennikarstwa Zakarpacia Ołeny Rudłowczak, aktualizacja preszowskiego fenomenu w osobach (Iwan Macynśkyj, Orest Zilyńśkyj, Mykoła Newrłyj, Eva Biss itd.) „Odnalezienie Preszowskiej Rusi-Ukrainy. Cz. 1, Cz. 2”, druga księga prac Stepana Kłoczuraka, spuścizna Stepana Papa, kolędy w zapisach Iwana Pańkewycza, spuścizna Wołodymyra Hnatiuka, folklor Ukraińców Rumunii, Wojwodiny, Łemkowszczyzny, przedmowy, posłowia, setki i setki haseł do Encyklopedii Współczesnej Ukrainy i innych encyklopedii. I oczywiście udział w konferencjach. W szczególności na corocznej konferencji „Odczyty Erdelyiego” Mykoła Muszynka zawsze porusza najważniejsze problemy artystyczne: powrót lub odkrywanie nowych nazwisk, ustalanie autorstwa poszczególnych dzieł, zachowanie dziedzictwa narodowego.
Kulturowo-artystyczną przestrzeń Zakarpacia trudno sobie wyobrazić bez dwojga utalentowanych ludzi — Iwana i Natalii Rebryków. To rodzina, która ofiarowuje kulturze, oświacie i oświeceniu rodzinnego kraju swoje talenty, dążenia, siły fizyczne i duchowe. Ich wiedza, zdobyta przez lata żmudnej pracy, jest unikalna. Pani Natalia i pan Iwan są gotowi dzielić się nią dla ustanowienia i zachowania ukraińskiej tożsamości zarówno Srebrnej Ziemi, jak i całej Ukrainy. Iwan Mychajłowycz Rebryk to znany zakarpacki poeta, wydawca, założyciel użhorodzkiego wydawnictwa „Grażda”, redaktor naukowo-artystycznego czasopisma „Ekzyl”. Natalia Josypiwna to wyróżniająca się pracownica oświaty Ukrainy, kandydatka nauk filologicznych, docent katedry kultury oraz dyscyplin społeczno-humanistycznych, prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Zakarpackiej Akademii Sztuk. Odpowiednio wychowane są także dzieci: syn Andrij Rebryk — przewodniczący Zakarpackiego oddziału obwodowego Plastu-NSOU, wykładowca języka i literatury ukraińskiej, najlepszy pomocnik ojca w sprawach wydawniczych. Córka Olesia — poetka, absolwentka Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, badaczka literatury zakarpackiej… Pomysł przeprowadzenia wywiadu z panią Natalią i panem Iwanem zrodził się dawno, ale właśnie teraz nadszedł czas na tak treściwą rozmowę, gdyż na progu stoją dwie ważne dla Ukrainy daty: 100-lecie Republiki Huculskiej i 80-lecie proklamowania w Chuście państwa Karpato-Ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tę sprawę w Preszowie. Tak też się stało. Ponieważ chodziło o niezależną myśl, musiała ona być poza wszystkim, co w tamtych niełatwych czasach trzeba było przetrwać. Już pierwszy numer czasopisma ze zmienioną koncepcją, ponieważ miał tylko jednego autora-redaktora (historyka, archeologa Josypa Kobala), wywołał wielkie oburzenie w środowisku urzędniczym. Autorem-redaktorem drugiego numeru miał być Petro Midianka, który profesjonalnie wywiązał się z tej misji. Ale do druku nie doszło. Była próba „zatarcia na proch” „Grażdy”. To zabrało kilka lat. Utrzymaliśmy się. W ten sposób zmieniał się format, częstotliwość, ale stabilne pozostawało grono autorów i tematów. W zeszłym roku znów „odżyliśmy”, a w tym roku utrzymujemy miesięczne ukazywanie się. Mówią, że na Ukrainie nie ma jeszcze jednego czasopisma tego gatunku. Porównują z „Krytyką” i tym podobnymi. Gdzieś to pewnie tak jest. Łechce to próżność, bawi ambicje. A ogólnie niczego szczególnego nie ma — robimy to, co umiemy i chcemy robić. Na wygnaniu, że tak powiem. Poza tym, czy mamy do takiej pracy odpowiednie warunki. — Pańska rodzina utrzymywała bliskie stosunki z klasykami literatury, laureatami Nagrody Szewczenkowskiej Iwanem Czendejem, Petrem Skuncem. Z kim jeszcze ze znanych zakarpackich twórców łączy Pana przyjaźń oraz współpraca literacko-naukowa? — Iwan Czendej i Petro Skunc, Wikentij Szandor i Stepan Sabol-Zoresław, Mykoła Muszynka i Margareta Babotova, Ołeksij Myszanycz i Wasyl Nimczuk, Josyp Dzendzełiwski i Kyryło Hałas, Lidia Hołomb i Natalia Wyhodowanec, bp Iwan Marhitycz i ks. Josyp Sztelycha, Jurij Stanyneć i Ołeksandr Slywka, Iwan Myron i Petro Traksler, Pawło Bedzir i Ferenc Seman, Dmytro Kremiń i Mykoła Matoła, Lubomyr Bełej i Roman Oficynśkyj, Mychajło Pryjmycz i Mychajło Syrochman, Wołodymyr Smołanka i Jurij Czomolak, Petro Midianka i Mariana Nejmeti, Tamara Lisun i Oksana Hawrosz, Wasyl Horwat i Serhij Stepa… Tak parami można jeszcze kontynuować. Kłaniamy się każdemu, bo z każdym z osobna wiąże się dynamiczny wątek współżycia i współodczuwania. Te stany przednówka i przetrwania — to nie tylko piękna metafora. — Ten rok jest szczególny dzięki dwóm książkom Iwana Rebryka — eseistyce „Przetrwanie: tekst w czasie” oraz poetyckiej „Przednówek: zebrane teksty”. Panie Iwanie, kogo uważa Pan za swoich poetyckich mentorów i inspiratorów? Kiedy zaczęło się i jak przebiegało Pana kształtowanie jako Poety? — Literackie szlify zdobywałem u klasyków: u Iwana Czendeja i Petra Skunca. Tak się stało. Moje rękopisy Klasyk (I. Czendej — tak między sobą go nazywaliśmy) skreślał wzdłuż i wszerz. Ale przy tym w bardzo przystępny sposób odkrywał przede mną tajemnicę układania słów w tekście, kiedy one śpiewają, a kiedy skrzypią, które musi być, którego być nie może, kiedy jest sens, a kiedy — świst w liście. Byłem studentem, więc się uczyłem. Ze Skuncem — jeszcze lepiej. On nauczył myśleć, a zatem i pisać, lekko i swobodnie. Wtedy to samo wychodzi szczerze i głęboko. Skunc umiał docenić, skąpo i godnie, tak, że wystarcza do dzisiaj. Ja sobie piszę — to i pisarz. — Kiedy proszą o przeczytanie własnej poezji, jakie wersy jako pierwsze przychodzą na myśl? — Jakoś z nagromadzeniem lat i dziesięcioleci weszło w nawyk posługiwanie się w codziennym życiu poetyckimi frazami, wersami, strofami. Czy to Skunca, czy Matoły, czy Kremenia, Horwata, czy też moje własne, ale codziennie… Nie przypominam sobie, kiedy ktoś prosił mnie o przeczytanie czegoś swojego… Ja sobie sam pod nastrój mogę poczytać: Lato. I pośród lata nieznośnie żyć, nie sposób wierzyć… Albo: Ta chlapawica śnieżna, To miazga szerokich ulic. Schowaj za pazuchę słowa — Dzisiaj ich nikt nie kupi… Albo: …Wszystko będzie dobrze. Ale będzie później… Albo (z aktualnych): ...A na Korzo w bufecie „Wertepu” Pobratym, co wrócił do domu, Wypowiada tęsknotę nieznośną Komuś zupełnie dla siebie obcemu… — Sądząc po wszystkim, w Pana rodzinie panuje kult KSIĄŻKI. Mimo wszystko, czym jest książka dla Pana? — Powiem szczerze: obecnie książka w naszym życiu — to wielki problem. Mamy trzypokojowe mieszkanie. Dzieci jedne w Iwano-Frankiwsku, inne — we Lwowie. Książkami zastawione jest wszędzie. Żeby zrobić z nimi porządek, rozpoczęliśmy remont. Zamówiliśmy regały na książki od kąta do kąta. Od paru dni pakujemy tam książki. Nie mieszczą się. Może parę dziesiątek uzbierało się takich, które można komuś oddać, i jeszcze mniej takich, które można zutylizować. W ten sposób powiem: książka — to nasze środowisko. Rozmawiała Switłana BRESŁAWŚKA Ołha NAUMENKO, specjalistka wydziału socjalno-humanitarnego uniwersytetu
— Podróże to najprzyjemniejszy sposób na rozwój, poznawanie nowych rzeczy i samego siebie, redukcję stresu, zdobywanie nowych umiejętności, poznawanie innych ludzi i kultur — opowiada Anastazja. — Trudno sobie wyobrazić, czytając podręcznik historii, narody, które przeżywały wzloty i upadki, oraz arcydzieła rzeźby, malarstwa i architektury, którymi wypełniony jest świat, patrząc jedynie na zdjęcia i skąpe linijki tekstu. Podróżując, widzisz dziedzictwo historyczne i kulturowe „na żywo” i rozmawiasz z przedstawicielami tych narodów, o których historii czytałeś. Możesz całe życie przeżyć, na przykład, w Kijowie i uważać go za wielkie miasto, a Odessę za najlepszy kurort, ale kiedy wybierasz się poza granice swojego kraju i zanurzasz się w miastach znacznie większych, gdzie plaże są zupełnie inne; kiedy obserwujesz luksusowy wschód i zachód słońca, dzikie zwierzęta w ich naturalnym środowisku, wspaniałe i majestatyczne wodospady oraz niezwykłe zabytki architektury, dopiero wtedy zaczynasz uświadamiać sobie, jak wielki, różnorodny i zdumiewający jest ten Świat. Przyzwyczailiśmy się być zawsze w kontakcie, publikować zdjęcia, ale w podróży taka możliwość może stać się niedostępna i to jest wspaniałe. Pojawi się u ciebie możliwość odpoczęcia od wszystkiego i wszystkich, poświęcenia czasu sobie, spojrzenia w górę, docenienia całego piękna krajobrazów, prawdziwego rozkoszowania się niezwykłymi potrawami — zaznaczyła Anastazja. — Jak odważyłaś się na taką awanturniczą przygodę i jak zareagowali na to rodzice? — Nie trzeba planować podróży z miesięcznym wyprzedzeniem, można wszystko zorganizować w kilka tygodni, tak jak zrobiłam to tego lata. Początkowo planowałam pojechać z przyjaciółmi, układałam plan, ale plany się zmieniły i postanowiłam podróżować sama. To była bardzo udana decyzja, pomimo obaw rodziców. — Ile kosztuje podróż do Europy? — Podróże do Europy nie kosztują tak dużo, jak wielu się wydaje. Dostać się do krajów UE za niewielkie pieniądze można nawet samolotem. Najbardziej efektywnym sposobem na zaoszczędzenie środków jest planowanie podróży: wyszukiwanie i rezerwacja taniego noclegu, kupno biletów, zbieranie informacji o miejscu, do którego się udajesz. Jednym z najwygodniejszych środków transportu jest przelot lotniczy. Na stronie Skyscanner można znaleźć dość tanie bilety linii lotniczych Ryanair, Wizz Air i innych. Przeglądając informacje na stronie, kupiłam bilety za 9 euro, a lecieć miałam ponad 1000 kilometrów. Jeśli lubisz podróżować autobusem i chcesz odwiedzić kilka krajów, możesz skorzystać z Busfor i Flixbus, które są niezwykle tanie i komfortowe, ze wszystkimi udogodnieniami. — Czy to była twoja pierwsza samodzielna podróż? Jaki był jej szlak? — Tak, to była moja pierwsza duża podróż za granicę, kiedy odwiedziłam wiele krajów sama. Byłam w Polsce (Warszawa, Poznań, Kraków), Niemczech (Dortmund, Drezno), Holandii (Amsterdam), Czechach (Praga). Samodzielna podróż, zwłaszcza długa, da ci nieznane dotąd poczucie pełnej wolności. Nie trzeba dostosowywać się do pragnień grupy, tylko ty decydujesz, dokąd i czym jechać, jak długo przebywać w ulubionym mieście, czym zajmować się w wolnym czasie. Co więcej, brak towarzyszy podróży wnosi pewną dozę awanturnictwa do każdej wyprawy, co czyni ją bardziej wyrazistą i niezapomnianą. Podróżując samotnie, nauczysz się polegać na sobie, poprawisz umiejętności komunikacyjne i staniesz się pewniejsza siebie. Możesz nawiązać nowe znajomości i przełamać stereotypy, zobaczyć realne życie w kraju, który odwiedzasz. — Czy napotkałaś problem bariery językowej? — Jeśli znasz angielski, możesz podróżować wszędzie w Europie. Nawet jeśli słabo władasz językiem, nie szkodzi, pokażą ci gestami albo przetłumaczą. U mnie problemy się nie pojawiały. — A gdzie mieszkałaś i jak się żywiłaś? — Jeśli chodzi o nocleg, zatrzymywałam się prawie wszędzie przez program Couch Surfing u miejscowych mieszkańców. Najlepszy wybór dla studenta — wesoło, ciekawie, bezpłatnie. Miejscowi mieszkańcy nie tylko pozwolą zostać u siebie, ale też w miarę możliwości wszystko pokażą, opowiedzą, poczęstują. Można używać tego programu także do spotkań z innymi podróżnikami i komunikowania się z ludźmi z całego świata. Można zatrzymywać się też w hostelach. Jeśli sprawdza się bilety z wyprzedzeniem, można znaleźć hostel za 7-8 euro w większości miast za noc w pokoju z 2-3 sąsiadami. Hostele są niezwykle czyste i komfortowe, ze wszystkimi udogodnieniami. To nie tylko miejsce na nocleg, ale i wspaniałe środowisko do nowych znajomości. Najtańsze są na stronach momondo oraz booking. Żywiłam się tam, gdzie miejscowi. Jedzenie jest tam tańsze niż w miejscach turystycznych. Po prostu zapytaj przechodniów, gdzie jedzą śniadanie czy obiad. Używaj aplikacji internetowych ze stałymi zniżkami na jedzenie w lokalnych kawiarniach, restauracjach, stołówkach. Problemów z internetem nie będzie, ponieważ w większości miast na każdym kroku jest darmowe Wi-Fi. Albo wchodź do lokalnych supermarketów, w których możesz kupić produkty w rozsądnej cenie i samemu coś ugotować lub kupić na przekąskę. W Polsce, na przykład, najtańszym marketem jest Biedronka, w Holandii — Albert Heijn z dobrą jakością produktów. Niektóre produkty można wziąć z domu. W Europie popularne są punkty informacyjno-turystyczne. W nich można otrzymać świeże mapy, wskazówki i pomysły, gdzie i w jakich muzeach bywają darmowe dni, po których godzinach dokąd można wejść bezpłatnie. Albo wziąć free tour, który jest bezpłatny. Jeśli interesuje cię historia, architektura i lokalne zwyczaje — to jest to, czego potrzebujesz. Wrażenia są niesamowite. — Czy życie zmienia się podczas podróży? — To zawsze nowe wrażenia, których nigdy nie zapomnisz. Przecież do szczęścia człowiekowi potrzeba bardzo niewiele. Dlatego że szczęście to coś abstrakcyjnego; to, czego nie możesz dotknąć; to, od czego na twarzy pojawia się uśmiech. Tylko w zapale poszukiwań, twórczym uniesieniu, na życiowym zakręcie dzieją się zdumiewające rzeczy. Podróże zachwycają swoimi przygodami, są pełne niespodzianek i nadzwyczajnych sytuacji, które obdarowują filozoficznym olśnieniem, zagłębieniem w zrozumienie siebie i świata, nasycają mądrością różnych narodów świata. — Możesz dać jakieś rady początkującym? — Nie odkładaj na mgliste jutro tego, co przyniesie ci szczerą radość już dziś i nawet może radykalnie zmienić życie. Poświęć czas na to, by zobaczyć świat i poczuć pełnię życia. Każda podróż zmienia człowieka od wewnątrz. Chcesz tego czy nie, ale od ciebie stopniowo odlatuje kilka społecznych stereotypów i stajesz się nieco bliższy prawdy o świecie i o sobie. A główna rada — podróżujcie i cieszcie się!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...o muzycznych tradycjach założycieli Kijowskiej Kapeli Banduzystów, o zapoznaniu społeczności ukraińskiej z dziś mało znanym na Ukrainie, lecz popularnym w pierwszej połowie XX wieku instrumentem — bandurą typu charkowskiego, o repertuarze muzycznym zachowanym przez przedstawicieli diaspory na emigracji oraz o twórczości Hnata Chotkiewicza, który wiele zrobił dla rozwoju wykonawstwa na bandurze w pierwszej połowie minionego stulecia. Międzynarodowe Forum Banduzystów zostało utworzone w celu wspólnego rozwoju i promocji ukraińskiej sztuki narodowej na świecie. Ma ono na celu budowę efektywnej platformy wymiany doświadczeń między reprezentantami w dziedzinie naukowo-badawczej i artystycznej. Forum otwarto w Centralnym Pałacu Kultury SBU okrągłym stołem z udziałem czołowych reprezentantów sztuki bandurowej. Następnie odbyła się konferencja naukowo-praktyczna, poświęcona 100-leciu Kapeli Banduzystów. A po niej — występ Ukraińskiej Kapeli Banduzystów im. Tarasa Szewczenki (USA), pokaz filmu Oresta Suszka „Odważna siedemnastka”, poświęconego historii emigracji kapeli do USA w czasie II wojny światowej, oraz spotkanie z reżyserem filmu. Przez dwa kolejne dni w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego (m. Kijów) oraz w Dziecięcej Szkole Muzycznej (m. Czernihów) odbyły się warsztaty mistrzowskie prowadzone przez czołowych banduzystów świata, maraton muzyczny „Wszystkie bandury świata”, a w Soborze Katedralnym św. Włodzimierza Patriarchalnym — nabożeństwo z udziałem wykonawców z USA. Forum zakończyło się w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki wspólnym koncertem Ukraińskiej Kapeli Banduzystów im. Tarasa Szewczenki (Ameryka Północna) i Narodowej Zasłużonej Kapeli Banduzystów Ukrainy im. Heorhija Majboroedy, poświęconym 100-leciu Kijowskiej Kapeli Banduzystów.
Bracia są laureatami Ogólnoukraińskiego konkursu zespołów kameralnych (1990, I nagroda) oraz Międzynarodowego konkursu im. M. Łysenki, który odbył się w 1992 roku w Odessie. Na tym konkursie Paweł zdobył trzecią nagrodę, a Piotr pierwszą i grand prix. Ukończyli Czerniowieckie Szkoło Muzyczne im. S. Worobkewycza oraz Kijowską Państwową Konserwatorium im. P. Czajczasnyj i nadzwyczaj ważny nośnik kultury. W 1992 roku UKBimTSz otrzymała tytuł laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki za popularyzację ukraińskiego dziedzictwa muzycznego. Tego wieczoru oba wybitne zespoły zaprezentowały wszystko, co najlepsze ze swojego dorobku twórczego. Najwięcej oklasków zebrały jednak kapele za wspólne wykonanie hymnu „Jeszcze nie zginęła Ukraina” oraz melodii do słów Tarasa Szewczenki „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” i „Banduryście, orle sizy”.
Oprócz tego odbyła się gościnna trasa koncertowa Ukraińskiej Kapeli Banduzystów im. T. Szewczenki, zatytułowana „Z Ukrainą w sercu”. Na jeden z centralnych koncertów tej trasy sławny zespół zaproszono do Narodowej Filharmonii Ukrainy. Występ amerykańskich gości rozpoczęto pieśnią W. Jemca do słów T. Szewczenki „Wstaje chmura”, która wchodziła do repertuaru kapeli w latach jej założenia. Motywy religijne były obecne w „Kijowskim napiewie — Błogosławiony mąż” w opracowaniu A. Hnatyszyna. Tragiczne karty historii narodu ukraińskiego zostały ukazane w tradycyjnej kubańskiej pieśni „Berestećko” w opracowaniu O. Machlaja. Dziś, w czasie rosyjskiej agresji, szczególnie aktualnie zabrzmiały wiersze z pieśni „Powstań, narodzie” do słów I. Bahrjanego. Krajowi, który stał się drugą ojczyzną, goście zadedykowali pieśń „Boże, błogosław Ameryce” do muzyki i słów I. Berlina. Nostalgiczne wspomnienie o rodzinnej ziemi wybrzmiało w melodii „Jak dawno” do słów O. Pidsuchy. A „Gwar stepów” to jedna z najbardziej znanych melodii stworzonych na bandurę przez H. Kytastego. Pieśń na słowa W. Sosiury „Miłujcie Ukrainę” O. Machlaj napisał specjalnie z okazji stulecia Kapeli.
„Zaproponowaliśmy wam podróż bandurowymi ścieżkami, która rozpoczęła się 3 listopada 1918 roku w Kijowie. Od tego historycznego dnia Ukraińska Kapela Bandurzystów Ameryki Północnej im. Tarasa Szewczenki przetrwała represje komunistyczne i faszystowskie, lata Drugiej wojny światowej, emigrację na nowy kontynent w 1949 roku i aż do dziś zachowała wierność i miłość do bandury, ukraińskiej kultury i historii. Przez stulecie UKBimTSz służyła i nadal służy sprawie bandury. Stuletnim skarbem jest archiwum, które obejmuje „zaginione” przedwojenne kompozycje, rękopisy nut legendy bandury — Hryhorija Kytastego, unikalne opracowania instrumentalne, tradycyjne pieśni ludowe i religijne, a także współczesną muzykę napisaną na bandurę. Amerykanie i Kanadyjczycy ukraińskiego pochodzenia, których dziś widzicie na scenie, dobrowolnie oddają swój czas i talent dla upowszechniania i popularyzacji bandury oraz ukraińskiej pieśni na świecie. Stojąc na progu nowego tysiąclecia, dążymy do bliższego poznania i zapraszamy was do dalszego kontaktu. Świat stał się mniejszy i dziś jesteśmy znacznie bliżej was niż podczas naszych poprzednich gościnnych występów na Ukrainie w 1991, 1994 i 2001 roku. Dziękujemy, że przybyliście na dzisiejszy koncert i dołączyliście do świętowania naszego stulecia”, — tak zwrócił się do słuchaczy przewodniczący Zarządu i administrator Kapeli Anatolij Murha.
Oprócz stolicy trasa gościnnych występów Ukraińskiej Kapeli im. Tarasa Szewczenki przebiegała przez Czernihów, Równe, Łuck, Państwowy historyczno-memorialny rezerwat „Pole Bitwy pod Beresteczkiem” (wieś Pliaszewa), a zakończyła się koncertem w Lwowskiej Państwowej Filharmonii.
Koncertowali w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech, Danii, Szwajcarii, Monako, na Węgrzech, w Polsce i Rosji. Na swój jubileuszowy koncert bracia Prijmakowie wybrali perły ukraińskiej kultury muzycznej: „Kijowski walc”, „Patrzę w niebo”, „Czarne brwi, karie oczy”, „Jesiony”, „Pieśń o ręczniku”, „Pójdziemy tam, gdzie trawy pochylone”, „Dwa kolory”. Stworzyć święto rodzimej pieśni pomogli narodowi artyści Ukrainy Serhij Mahera (bas) i Andrij Romanenko (tenor) oraz zasłużona artystka Switłana Hodlewska (sopran). Ozdobą koncertu stał się akompaniament Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy pod dyrekcją laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wiktora Hucała. Widzom szczególnie spodobały się suita na orkiestrę „Zieleniejące żyto, zielone” (autor A. Szust), „Kołomyjki” O. Żurawczaka oraz kompozycja I. Miśkiego „Ukraińscy wirtuozi”.
Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie i Czernihowie odbyło się forum z okazji 100-lecia Kijowskiej Kapeli Bandurzystów, które po raz pierwszy od 1941 roku zgromadziło strażników ukraińskiej sztuki z różnych kontynentów. Od ponad 70 lat na emigracji pielęgnowali oni cały kulturalny pласт, niestety zniszczony w okresie radzieckim i praktycznie nieznany w Ukrainie.
Sto lat temu Ukraińska Kapela stanowiła dla reżimu totalitarnego wielkie niebezpieczeństwo. Dlatego w Charkowie władze komunistyczne zebrały i zniszczyły zarówno kobzarzy, jak i instrumenty. To właśnie uczestnicy Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki ocalili kilka bandur typu charkowskiego. Ukraińska Kapela im. Tarasa Szewczenki przechowywała naszą tożsamość poprzez pieśń, język, kulturę narodu ukraińskiego” – podkreślił, otwierając koncert, minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Minister odczytał także gratulacje Premiera Ukrainy i wręczył Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów im. T. Szewczenki dyplom Ministerstwa Kultury. Obecni zapoznali się z historią Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki. Ten znany męski zespół reprezentuje oryginalny ukraiński format muzyczny kapeli bandurzystów, który powstał w okresie rozkwitu ukraińskiego awangardy muzycznej w 1918 roku w Kijowie. Członkowie kapeli od niemal 70 lat mieszkają w różnych miastach USA, starannie zachowując unikalny ukraiński gatunek wykonawczy, tradycje muzykowania, repertuar i instrumentarium. Zespół aktywnie koncertuje,
ковського (klasa profesora K. Ohniewego). Pawło Pryjmak zadebiutował w Narodowej Operze Ukrainy partią Łykowa („Carska narzeczona” M. Rimskiego-Korsakowa). W jego repertuarze partie tenorowe: Andrij, Piotr, Woźny, Tetierwakowski („Taras Bulba”, „Natalka Połtawka” M. Łysenki), Andrij („Zaporożec za Dunajem”
...realizuje i wprowadza w życie ważne programy edukacyjne, kulturalne i artystyczne. Historia powstania zespołu jest pełna tragicznych wydarzeń, wśród których są zmiany reżimów politycznych, okupacje, wojny, zakazy działalności, aresztowania i emigracja. Od 1949 roku, kiedy Ukraińska Kapela Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki zapuściła nowe korzenie w Detroit w Stanach Zjednoczonych, zespół wystąpił w ponad 500 koncertach w Ameryce Północnej, Australii, Europie i na Ukrainie. Członkowie Kapeli zachowali oryginalny repertuar liczący ponad 600 utworów. Przez cały czas istnienia zespołu poza granicami Ukrainy kierowali nim wybitni dyrygenci: Hryhorij Kytastyj, Wołodymyr Bożyk, Petro Potapenko, Iwan Zadorożnyj, Wołodymyr Kolesnyk, Bohdan Herjawenko i Oleg Machłaj. Dzięki udanym wspólnym projektom z Narodową Artystką Ukrainy Ruslaną, światowej sławy gwiazdą nowojorskiej Metropolitan Opera Pawłem Pliszką oraz jedną z najbardziej znanych grup tanecznych Kanady, Ukraińskim Zespołem Tancerzy „Szumka”, Ukraińska Kapela Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki zdołała osiągnąć nowe wyżyny twórcze i zaprezentować światu, że bandura jest niezwykle su-
Tłumaczenie maszynowe
...w Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się jubileuszowy koncert zasłużonych artystów Ukrainy, solistów Narodowej Opery Pawła i Petra Pryjmaków.
S. Hułaka-Artemowskiego), Włodzimierz Igorewicz („Książę Igor” A. Borodina), Hrycko („Jarmark sorocziński” M. Musorgskiego), Alfred, Posłaniec, Borsa, Abdallo („Traviata”, „Aida”, „Rigoletto”, „Nabucco” G. Verdiego), Pinkerton, Pong („Madame Butterfly”, „Turandot” G. Pucciniego) i inne. Brał udział w przedstawieniach teatrów operowych za granicą: w Mariborze (Słowenia), Budapeszcie (Węgry), Kazaniu (Rosja). A Petro Pryjmak wykonuje partie barytonowe: Ostapa, Mykoły („Taras Bulba”, „Natalka Połtawka” M. Łysenki), Henryka I („Anna Jarosławna – królowa Francji” A. Rudnyckiego), Oniegina, Jeleckiego („Eugeniusz Oniegin”, „Dama pikowa” P. Czajkowskiego), Żorża Żeroma, Rigoletta, Marulla, Nabucca („Traviata”, „Rigoletto”, „Nabucco” G. Verdiego), Marcela Sharplessa, Pinga („Bohema”, „Madame Butterfly”, „Turandot” G. Pucciniego)... Występował na scenach operowych Ukrainy, Francji, Danii, Kanady, Szwajcarii, Japonii, Niemiec, Węgier.
Pawło i Petro Pryjmakowie intensywnie zajmują się działalnością koncertową, śpiewając w duecie. W repertuarze duetu znajdują się ukraińskie pieśni ludowe i utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów. Mieli koncerty solowe w Narodowej Filharmonii i Narodowej Operze Ukrainy oraz w innych miastach kraju. Wystąpili w filmie muzycznym „Pieśń kalinowa”. Posiadają nagrania na płycie CD „Pieśni bożonarodzeniowe”, wydanej w Kanadzie, a także nagrania archiwalne w radiu i telewizji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...aktorskie słowo i aktorska jego interpretacja, aktorska gra. Wszystko inne pełniło jedynie rolę pomocniczą. Być może na tle współczesnego czasu dramatycznego, gdy publiczność teatralna potrzebuje gatunku rozrywkowego i komedii, a większość reżyserów, odpowiadając na ten wypaczony obiektyw postrzegania świata, priorytety wartości i zapotrzebowanie kasowe, mnoży nowoczesne projekty sceniczne, uznając niegasnące klasyczne dziedzictwo literackie i dramaturgiczne za zatęchłe naftaliną, ta inscenizacja będzie jak samotny wojownik na polu; mimo wszystko jest ona jednak niezwykle aktualna. Każdy, kto będzie miał sposobność oglądać ją w wykonaniu zespołu twórczego, nie pozostanie obojętny wobec problemów współczesnego zarobkowego wyjazdu za granicę i masowej emigracji Ukraińców w różne zakątki świata, wzbogacając swoją pracą inne kraje, inne kultury… Tymczasem spektakl „Kamienny krzyż” zaproszono już do udziału w feerii premier festiwalu teatralnego „Gwiazdopad Listopadowy na Zakarpaciu”; wraz z ukraińskim teatrem ludowym „Zagrawa” z miasta Toronto (Kanada), który obchodzi swoje 65-lecie, opracowywany jest wspólny projekt tej inscenizacji do obejrzenia przez Ukraińców, których los rzucił za ocean.
i rosyjsko-ukraińskiej wojnie „Labirynt z lodu i ognia”. Obecni na prezentacji autorzy opowiedzieli o swoich sztukach, przedstawionych w „Awansceni”. Ołeksandr Witer — o dramatach „Jabłka” i „Słoń lżejszy od wiatru”. Akcja sztuki „Jabłka” rozgrywa się w starożytnym Rzymie, ale w rzeczywistości w formie przypowieści zawarty jest tu temat Majdanu. Inna Honczarowa w sztuce „Vivaldi. Portret nutowy” poruszyła problem relacji między społeczeństwem a sztuką. Switłana Leliuch w utworze „Rezerwat” opowiada o dwóch równoległych światach — ludzi i zwierząt. Switłana Nowycka z Czerniowiec napisała na temat historyczny „Balladę o dziewczynie Agnieszce”, a jej sztuka „Ujarzmienie złośnicy” interpretuje znany sujet Szekspira dla współczesnych uczniów. Także o sztukach przedstawionych w „Awansceni. Eurodramie” opowiedzieli dramaturdzy Tetiana Iwaszczenko, Olha Annenko, Łana Ra, Maryna Smilianiec i Wiktor Storożenko. Doświadczeniami ze swojej działalności tłumaczeniowej podzielili się Dmytro Czystiak i Iwan Megela. Już wkrótce odbędą się prezentacje wydania w innych miastach i krajach. Pierwsza — w Belgradzie.
Tłumaczenie maszynowe
Do twórczości Wasyla Stefanyka w rodzimej praktyce teatralnej sięga się nie tak często, jak można by sobie życzyć. Za ten materiał biorą się ci reżyserzy, którzy na czele inscenizacji stawiają słowo Stefanyka, nie próbując go retuszować, albo co gorsza, zawoalować, rozpuścić w najnowszych efektach specjalnych, przypisując temu słowu drugoplanową rolę. Napisane „krótko, mocno i strasznie” nie tak łatwo poddaje się reżyserskim szablonom, scenograficznym know-how, aktorskiemu plagiatowi… I reżyseria, i scenografia, i aktor zobowiązani są dążyć do wysokiej poprzeczki słowa Stefanyka. W przeciwnym razie na wyjściu nie będzie już Stefanyka, a jak modnie teraz podawać wybrednemu widzowi: „na motywach…”. Oczywiście, i taka wizja ma prawo do życia i, najwyraźniej, ma popyt.
Olha RUDANEĆ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Dorównać reżyserskim zamysłem do wielkości słowa pokuckiego pisarza-myśliciela, uczynić to słowo głównym bohaterem scenicznego widowiska – taki cel postawił sobie reżyser-inscenizator spektaklu „Kamienny krzyż”, zasłużony artysta Ukrainy, dyrektor i kierownik artystyczny Kołomyjskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. I. Ozarkewycza Dmytro Czyborak, przygotowując własną autorską inscenizację i oprawę scenograficzną. Jest to, właściwie, już drugie jego sięgnięcie po to nieśmiertelne dzieło Stefanyka. Właśnie od „Kamiennego krzyża” otworzył swoją nową kartę Kołomyjski teatr po ostatnim odrodzeniu w grudniu 1989 roku. Tutaj stosownie byłoby zrobić niewielki wyciąg z życiorysu Dmytra Czyboraka, aby zrozumieć artystyczno-estetyczne priorytety polityki repertuarowej teatru. Dmytro Czyborak przy wsparciu społeczności i władz miejskich w grudniu 1989 roku odrodził profesjonalny teatr w Kołomyi, który jest jednym z najstarszych teatrów Ukrainy i pierwszym ukraińskim teatrem Galicji. Od tamtej pory sprawuje kierownictwo organizacyjne i artystyczne teatrem. Dzisiejszy teatr to teatr jego autorskiego modelu, jego koncepcji artystyczno-twórczej, jego polityki repertuarowej i jego wizji miejsca i roli współczesnego teatru w społeczeństwie. Jako reżyser wystawił „Kamienny krzyż” Stefanyka (1990, 2018); „Irodową morokę” Pantełejmona Kulisza, „Dowbusza” i „Huculski rok” Hnata Chotkewycza, „Pieniądze” Iwana Karpenki-Karego, „Judę” oraz „Ziemię” według powieści Olhy Kobylańskiej. Kołomyjski teatr stał się obwodowym, akademickim, przyjął imię swojego założyciela ks. Iwana Ozarkewycza; stał się założycielem Ogólnoukraińskiego festiwalu teatralnego „Kołomyjskie przedstawienia”; jest pożądanym uczestnikiem i gościem najbardziej prestiżowych festiwali teatralnych nie tylko na Ukrainie: w 2008 roku z sukcesem wystąpił na słynnym Fringe Festival w Edynburgu (Szkocja); w 2016 roku na festiwalu „Atelier” (Rumunia); na zaproszenie Stowarzyszenia „Rozmaj” przeprowadził udane tournée w Italii (Neapol, Caserta, Pompeje); wielokrotnie był uczestnikiem festiwali w Polsce (Zielona Góra, Elbląg, Rzeszów, Lublin) i in. W marcu 2017 roku teatr miał zaszczyt otwierać tydzień kultury huculskiej w Bawarii (Niemcy) i z powodzeniem wystąpił w Monachium, Norymberdze i Stuttgarcie. Corocznie teatr jest uczestnikiem nie mniej niż siedmiu festiwali teatralnych. Od czasu pierwszej inscenizacji minęło 28 lat, była ona udana (zapisana w złotym funduszu ukraińskiej telewizji, transmitowana w telewizji kanadyjskiej z okazji 100-lecia pierwszej emigracji Ukraińców do Kanady); Dmytro Czyborak z wysokości reżyserskiego doświadczenia wiele przemyślał i na nowo odkrył dla siebie bóle Stefanyka oraz dążenie do głębokiego wniknięcia w najskrytsze zakamarki losu ówczesnych ukraińskich emigrantów zarobkowych z projekcją na współczesne zarobkowanie. Opracowanie muzyczne spektaklu wykonał zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kompozytor Ołeksandr Kozarenko. Warstwę plastyczną i choreografię, a także pomoc konsultacyjną w kwestiach pokuckiego stroju zapewniła zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik ludowego zespołu tańca „Pokuttia” Dana Demkiw. Profesjonalizm i talent tych osobistości mówi sam za siebie, dlatego i muzyka, i plastyka z elementami choreografii, i kostiumy sceniczne dopełniały odczucie tej prawdziwości i zgodności z wysokimi wymaganiami tekstowej inscenizacji. Premiera spektaklu „Kamienny krzyż” (drugie autorskie odczytanie Dmytra Czyboraka) odbyła się 16 września 2018 roku i stała się finałowym akordem X Ogólnoukraińskiego festiwalu teatralnego „Kołomyjskie przedstawienia” oraz jubileuszowych uroczystości z okazji 170-lecia założenia teatru przez księdza Iwana Ozarkewycza. Główną rolę zagrał jeden z czołowych aktorów teatru Wołodymyr Hełecki. Dla niego stało się to nie lada wyzwaniem twórczym, gdyż wielu wielbicieli wciąż pamiętało niedościgniony obraz, stworzony przez Jurka Todorowa w pierwszym odczytaniu. Ale pochlebne recenzje widzów i autorytatywnych szanownych gości zaświadczyły, że Wołodymyrowi udało się prawdziwie przekazać cały dramatyzm swojego bohatera i wytrzymać próbę imieniem swojego poprzednika. Jeśli chodzi o priorytety reżyserskie – nie było ich aż tak wiele: Ste-
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO. Osobliwością tej książki jest szerokie spektrum informacji o najnowszej dramacie: dane biograficzne autorów oraz streszczenia sztuk różnych pod względem gatunków i stylów, dla dorosłych i dzieci, a także o procesie dramaturgicznym. Nowe wydanie nie tylko zapoznaje z ukraińskimi dramaturgami, ale także z zagranicznymi w ukraińskich przekładach, a ponadto z kompozytorami i twórcami musicali, łącznie ponad 80 autorów. Dodatkowo zbiór anonsuje szereg projektów wydawniczych i internetowych dotyczących najnowszej dramaturgii. Kraje „Awansceny”: Ukraina+Austria, Wielka Brytania, Białoruś, Bułgaria, Włochy, Łotwa, Macedonia, Serbia, USA, Turcja, Francja, Szwajcaria. „Awanscena. Eurodrama” stara się zgromadzić w jednej przestrzeni dramaturgów, tłumaczy, reżyserów, aktorów i wydawców. W ramach prezentacji odbył się dialog z twórcami zbioru (opracowanie — pracownicy naukowi Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa: Neda Neżdana, Jarosław Wereszczak, Ołeh Mykołajczuk, Julia Skybyćka) oraz jego bohaterami, zapoznanie z nowościami procesu dramaturgicznego, pokazy foto-wideo ze spektakli według współczesnych sztuk. „Dlaczego „Awanscena”? Dlatego, że dramaturgia zawsze jest nieco przed teatrem. Wyprzedza w czasie i przestrzeni. Ukraina również znalazła się na awanscenie historii. W pierwszej naszej „Awanscenie” były tylko niewielkie streszczenia, aby zorientować reżyserów i krytyków. Potem zrozumieliśmy, że to za mało. Przecież dramaturgia to tylko wierzchołek góry lodowej. A są jeszcze spektakle, książki, spotkania, czytania sceniczne, warsztaty. I te procesy zachodzą nie tylko na Ukrainie, ale i w innych krajach. Współczesna ukraińska drama jest ciekawa, różna, wystawiają ją i drukują na Ukrainie. Choć mniej, niż by się chciało. Oprócz tego drukują ją i wystawiają za granicą, często po raz pierwszy w historii. Rozumiemy, że popularyzacja ukraińskiej dramy to dobrze, ale ważny jest też światowy kontekst. Dlatego szeroko zaprezentowano także przekłady zagranicznych sztuk z 14 krajów” — opowiedziała Neda Neżdana. „Z wielką radością przedstawiam „Awanscenę. Eurodramę”, ponieważ zawiera ona trzy moje ulubione sztuki: Nadiji Symchycz „Kraina Zero”, Tetiany Iwaszczenko „Wściekła gołębica” (ta sztuka ma już czytanie sceniczne, a obecnie przygotowywana jest jej nowa inscenizacja) oraz „Ta, która zawsze jest obok” Daryny Berezińskiej z Mikołajowa (utwór napisany na zamówienie Centrum im. Ł. Kurbasa do zbioru „Od nieba do ziemi”, który powstawał na motywach biblijnych, a główną bohaterką sztuki jest Maria Magdalena)” — zaznaczył Jarosław Wereszczak. A Ołeh Mykołajczuk opowiedział o wydaniach zrealizowanych w NCST im. Ł. Kurbasa w ciągu kilku ostatnich lat. Jest to zbiór „Majdan. Przed i po” o Rewolucji Godności i wojnie na wschodzie kraju. Antologia kobiecej dramy „Motanka”, która nie ma odpowiedników w innych krajach europejskich. Zbiór „Głos cichej otchłani i inne głosy”, do którego weszło 20 monosztuk. W książce „Tajemnica bytu” znajdują się sztuki o Iwanie Mazepie, Stepanie Banderze, Łesi Ukraińce, Kwitce Cisyk, Katerynie Biłokur, Olenie Telidze oraz innych wielkich Ukraińcach. Pierwsza na Ukrainie antologia dramy dziecięcej „Dramowyczok” składa się z trzech rozdziałów, w których umieszczono utwory dla dzieci w różnym wieku oraz młodzieży. A ponadto opracowane i czekają na druk: „Antologia komedii”, „Inna Drama”, „Drama historyczna”. W wydawnictwie „Smołoskyp” we współpracy z wydziałem dramaturgicznym już niedługo ma ukazać się zbiór sztuk poświęcony Majdanowi. W Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa zaprezentowano trzeci numer informacyjnego zbioru współczesnej dramaturgii „Awanscena. Eurodrama”.
Tłumaczenie maszynowe
W Połtawie zakończył się VI Otwarty regionalny festiwal muzyki duchowej „Niebiańskie przęsła”, poświęcony 120. rocznicy urodzin Patriarchy Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Mścisława. Walentyna SZEMCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kawaler orderu Najświętszej Maryi Panny Zdjęcie Walerija KRASNOKUTSKIEGO Od organizatorów festiwal pobłogosławił arcybiskup charkowski i połtawski, zarządca eparchii charkowsko-połtawskiej oraz czerkasko-kirowohradzkiej UAKP Władyka Atanazy. Uczestników zgromadzenia powitała Iryna Udowyczenko, zastępca dyrektora – naczelnik Zarządu kultury, sztuki, narodowości, religii i planowania Departamentu kultury i turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Własne wiersze, poświęcone pamięci poległych na wschodnich granicach Ukrainy w walce z rosyjskimi okupantami oraz ze słowami podziękowania dla obrońców ojczystej ziemi przeczytała autorka tego artykułu. Requiem dla poległych obrońców od rosyjskich agresorów stały się występy młodych śpiewaków. Niezwykle wzruszająco brzmiała „Modlitwa do Boga” Iryny Kowalczuk w wykonaniu ucznia Kozelszczyńskiej dziecięcej szkoły muzycznej Wadyma Bondarenki (kierownik artystyczny — Tetiana Kramarenko, akompaniator — Oksana Bezuhła). Pod batutą Ołeksandry Horaj Dziecięce studio chóralne „Anioły z niebios” Połtawskiego miejskiego Domu kultury zaprezentowało piosenkę „Tęcza” Natalii Maj i jako świętość podniosło Państwową Flagę, na której zostawili podpisy obrońcy Ukrainy przed rosyjskimi okupantami — bojownicy 58. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej. Niebiesko-żółty sztandar przekazali żołnierze, kiedy przybyli do nich z pomocą charytatywną uczestnicy naszego centrum wolontariatu eparchii charkowsko-połtawskiej UAKP. Piosenkę „Synowi” wykonała uczennica 11 klasy Semeniwskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego nr 1 imienia Mykoły Chorunżego Wiktoria Proskurnia (kierownik artystyczny — nauczyciel muzyki Wołodymyr Czernecki). Oczarowali utworami Dmytra Bortniańskiego i Tomaso Albinoniego, Johanna Sebastiana Bacha i Giovanniego Pergolesiego artyści Sumskiej obwodowej filharmonii — laureat Ogólnoukraińskiego konkursu Kameralna orkiestra muzyki dawnej i współczesnej „Renesans” i jej kierownik artystyczny zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Styczuk. Urzekły gości „Alleluja” Hryhorija Dawydowskiego i „Niebiańska łódź” nieznanego autora XVIII wieku w wykonaniu połtawian — Zasłużonego zespołu pieśni i tańca Ukrainy „Łtawa” imienia Wałentyna Miszczenki miejskiego Domu kultury oraz Ludowego akademickiego zespołu „Tysiąc lat muzyki” Narodowego uniwersytetu pedagogicznego imienia Wołodymyra Korolenki, zespoły wokalne rodaków: „Madrygał” — Krzemieńczuckiej dziecięcej szkoły muzycznej nr 3 imienia Mykoły Kołaczewskiego, „Dywoćwit” — Zawodskiej DŚM z Łochwycczyzny oraz wykładowców z Kobielaków. Świetliście brzmiał „Wielkanocny Zadostojnik” w wykonaniu chóru eparchii charkowsko-połtawskiej UAKP. „Pod Twoją obronę” Ihora Sonewickiego uroczyście wykonał chór Połtawskiej szkoły muzycznej imienia Mykoły Łysenki oraz jego kierownik artystyczny Hanna Oksenyczenko — główny dyrygent połączonego chóru „Niebiańskich przęseł”, który z pasją zaśpiewał Hymn Duchowy „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń!..” Iryna Udowyczenko wręczyła dyplomy i kwiaty wszystkim uczestnikom festiwalu, a Władyka Atanazy obdarował ich ikonami Świętej Opieki, wyraził szczerą wdzięczność prowadzącej „Niebiańskich przęseł” Wałentynie Szemczuk i protojerejowi Ołeksandrowi Horajowi — przewodniczącemu wydziału prasowego ChPE UAKP oraz nagrodził Błogosławionymi dyplomami naszych partnerów w przeprowadzeniu festiwalu — Połtawskie muzeum krajoznawcze imienia Wasyla Kryczewskiego, obwodowe Gabinet metodyczny placówek edukacyjnych sztuki i kultury oraz Centrum twórczości ludowej i pracy kulturalno-oświatowej. W świętej wielogłosowości Boskiej pieśni i różnorodności kompozycji orkiestrowych, po których rozpoznaje się „Niebiańskie przęsła”, zbratały się dusze potomków Wielkiego Rodu Ukraińskiego i poniosły Sławę Jego stepowymi horyzontami i świerkowymi szczytami Swojej Prawdziwej Ziemi… Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Łączny nakład w październiku — 12 700 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Tetiana SZCZERBAK
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odnośnik do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe