Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

«SIOSTRA PIEKŁA PLACKI Z POPIOŁU» Wspomnienia o Hołodomorze 1932—1933 lat Antoniny Fedotiwny Huńko, ur. w 1923 r. we wsi Nowa Pryłuka w rejonie turbowskim (obecnie lipowiecki) w obwodzie winnickim

Слово Просвіти, №45 за 2008 рік

Urodziłam się w chłopskiej rodzinie, dobrze pamiętam do dzisiaj straszne lata Hołodomoru. Moim zdaniem wszystko zaczęło się od kolektywizacji i rozkułaczania, fizycznego i moralnego niszczenia pracowitych gospodarstw, niszczenia narodowo świadomej części ludzi na wsi. Władza organizowała zebrania, żeby ludzie zapisywali się do kołchozu. Chłopi nie rozumieli i nie chcieli dobrowolnie oddawać ziemi-pola, koni, krowy, sprzętu rolniczego. Wtedy najbardziej „nieposłusznych” mężczyzn rozkułaczano, nazywano ich wrogami ludu i wywożono na Sybir, majątek i chatę konfiskowano, kobietę i dzieci wyrzucano na dwór. Mojego wuja Mariana Pyłypowycza Huńkę wywieźli na północ guberni archangielskiej za to, że ukrył worek pszenicy (zakopał w ogrodzie). Był niepiśmienny, ogłosili go wrogiem ludu. Tam też zmarł, nie wróciwszy do domu. Tylko jeden człowiek, Dmytro Zinczenko, powrócił z zesłania. Moją mamę Jewdokiję Semeniwnę Łanczenko również chcieli wywieźć na Sybir za to, że nie chciała oddać krowy do kołchozu, a także pługa i ziarna. Oprócz tego na wiejskim zebraniu wystąpiła przeciwko takim porządkom. Jednak mamy nie wywieźli dlatego, że tata Fedir Pyłypowycz woził pełnomocnika z rejonu. Zdaje się, nazwisko Szewczenko, taki jeszcze młody wujek. Powiedział tacie, żeby mama zamknęła usta i nie pojawiała się na zebraniach... A tata błagał pełnomocnika, żeby nie wywozili kobiety, bo ma troje małych dzieci. Hołodomor zaczął się dlatego, że wszystkie produkty siłą zabierano chłopom, nawet fasolę, kapustę, ziemniaki, buraki. W naszej wsi Pryłuce taki rabunek przeprowadzał komunista Specak. Temu rejonowemu pełnomocnikowi pomagali wiejscy biedacy, pijaczki, którzy nie chcieli żyć uczciwą pracą, ale mieli coś z zagrabionego. Kto pracował w polu w 1932 i 1933 roku, temu dawali jakąś pomyje z otrębami, bez ziarenka, bez kartofelka. Mnie wujek Mychajło Pyłypowycz przyniósł do kołchozowego kotła z nadzieją, że ktoś da tych pomyj, bo ja już nie mogłam chodzić, na mnie była sama skóra i kości. Stanęliśmy w kolejce, głodni ludzie pchali się, bili. Wypili całą tę zupę, a mnie już nic nie zostało. Wujek zaniósł mnie do swojego starszego syna Mykoły, ale u niego również nie było czym się pożywić. Wstąpili jeszcze do jego córki Charytyny, lecz w chacie nie było ani okrucha chleba, ani ziemniaka. I tak, głodną, wujek przyniósł mnie do domu. W tym czasie żona weterynaryjnego felczera Zinaida Liasowska przyniosła jakieś skórki chleba dla mojego wuja Mychałka. Nie było go w domu, podpatrzyłam, gdzie je położyła, i bez pozwolenia zjadłam. Niech mi Bóg wybaczy. Na drugi dzień poszłam za cmentarz, gdzie rosło kołchozowe proso, narwałam niedojrzałych wiech, ale strażnik zaczął gonić na koniu przez cmentarz. Mnie mało serce nie pękło — boli do dzisiaj. Uciekłam od niego, schowałam wiechy, a drugiego dnia zjadłam na surowo. Poszłam do kuzynki Charytyny Żuk, poprosiłam, żeby dała coś zjeść. Siostra piekła placki z popiołu (zoli). Wyprosiłam tego placka i go połknęłam, więcej ona mi nie chciała dać. Poszłam przez ogrody i zobaczyłam cebulę u cioci Sołomiji, usiadłam na grządce i najadłam się do syta. Najwyraźniej ta cebula uratowała mnie od popiołu-śmierci. Moja siostra Charytyna następnego dnia zmarła. Przypominam sobie, jak moja mama piekła paschę na Wielkanoc z łusek prosa, zgniłych buraków i ziemniaków. Taka była Wielkanoc 1933 roku, ale ludzie ją świętowali. Mój ojciec w nocy pilnował kołchozowego spichlerza. Za to mu dawali po 200 gramów chleba, mama go dzieliła na troje dzieci, jedną część tacie, a sobie — okruch. Ta część surowego chleba z domieszkami była jak pudełko od zapałek. Przypominam sobie taki przypadek. Moja ciotka Hapka zdobyła (wymieniła na coś) tobołek ziemniaków i położyła go pod pryczą. Ktoś z sąsiadów o tym „skarbie” dowiedział się, przedarli dziurę w glinianej ścianie i pogrzebaczem wyciągnęli te bulwy. Rano matka z dziećmi wstała, a ziemniaków nie ma. Co to było płaczu… A jeszcze pamiętam, jak tata ze mną i siostrzyczką Poliną poprosił u Andrija okruchy chleba. Ten wydawał po 200 gramów kołchoźnikom, którzy pracowali w polu, a także tym, którzy chowali zmarłych. Andrij przeciął rękę nożem taty Fedota, popłynęła krew. Żona tego Andrija niosła w chuście niedomiar chleba, bo on ludzi oszukiwał na wadze, więc i 200 gramów nie było. Prosiliśmy, żeby nam dali jakąś skórkę — choć dla pięcioletniej siostry Poliny. Ale ta odmówiła. Polina chodziła do żłobka, i tam

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn