Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

CZY MOŻLIWY JEST „JĘZYKOWY” KOMPROMIS?

Слово Просвіти, №45 за 2008 рік

…w Radzie Najwyższej Europejską Kartę, to przeprowadzają decyzje lokalnych rad o uznaniu języka rosyjskiego za regionalny, to grożą przeprowadzeniem „językowego” referendum, to wnoszą do Rady Najwyższej serie projektów ustaw, w których język rosyjski „zrównuje się w prawach” z ukraińskim. Mówią, że robią to dla sprawiedliwości, zapewnienia legalnych praw obywateli rosyjskojęzycznych oraz dla jedności Ukrainy. My chcemy prowadzić w Ukrainie politykę ukraińskiego odrodzenia narodowego. Nie chcemy iść tą drogą, którą poszli Białorusini, lecz chcemy prowadzić swój naród drogą, którą przeszli Czesi i Polacy, czyli drogą powrotu do narodowych korzeni i własnego języka. My także chcemy dwujęzyczności, ale w tym sensie, aby wszyscy Ukraińcy nauczyli się języka ukraińskiego i nie wstydzili się nim posługiwać. Języka nie opanowuje się z podręczników, lecz z praktyki życiowej. Dlatego chcemy, aby można było go usłyszeć nie tylko na wsi. Trzeba, aby głośno brzmiał z telewizorów i w kinach. Trzeba, aby w Ukrainie łączny nakład gazet w języku ukraińskim wynosił nie 9 %, jak obecnie, lecz co najmniej 70 %. Nie chcemy ukrainizować rosyjskich dzieci, ale chcemy, aby ukraińskie dzieci miały możliwość uczenia się po ukraińsku w szkołach i na uniwersytetach. Mówiąc krótko, chcemy wreszcie zakończyć w Ukrainie rusyfikację Ukraińców. Nasze zasadnicze stanowisko polega na tym, że jesteśmy gotowi do maksymalnego zapewnienia praw językowych Rosjanom, ale nie na papierze, jak obecnie, lecz na rzeczywistej państwowości języka ukraińskiego. Przy stole negocjacyjnym strony będą uzasadniać swoje stanowiska. Będą nalegać na uwzględnienie realiów, powoływać się na Europejską Kartę Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, która rzekomo uznaje istnienie języków regionalnych, na dążenia swoich wyborców, na swoje pragnienie zjednoczenia Ukrainy i Ukraińców. Będą odwoływać się do istnienia państw, w których są dwa lub więcej języków urzędowych. My będziemy mówić o tym, że miliony Ukraińców stały się „ruskojęzycznymi” wskutek długotrwałej dys- Zdjęcie: Ksenija Hładyszewa dyskryminacji języka ukraińskiego i fizycznego unicestwiania ukraińskiej inteligencji. Będziemy mówić, że w warunkach niepodległego państwa sprawiedliwie byłoby zmienić tę sytuację. Powołamy się na to, że Kartę umyślnie przekręcono i zaliczono do niej język rosyjski do języków wymierających na Ukrainie. Powiemy, że w państwach, gdzie oficjalnie proklamowano dwa języki, faktycznie państwowy jest jeden, a drugi jest państwowy tylko formalnie, co prowadzi do międzyetnicznych zawirowań, obserwowanych obecnie na przykład w Belgii. Wreszcie powiemy, że narodów, które miałyby dwa języki, nie istnieje. Zatem proklamowanie języka rosyjskiego państwowym lub regionalnym dla wschodu i południa Ukrainy doprowadzi do rozpadu narodu ukraińskiego. Jeśli będą twierdzić, że tak nie jest, zalecimy im przeczytanie książki Wasyla Wołgi „Kulturna wojna na Ukrainie 2004–20??”, w której znajduje się rozdział „Dwa ukraińskie etnosy: niepodważalna rzeczywistość”. W. Wołga teoretycznie dowodzi istnienia dwóch ukraińskich etnosów. Jeśli wziąć pod uwagę, że obrońcy języka rosyjskiego na Ukrainie to znani politycy o ukraińskich nazwiskach (Symonenko, Lewczenko, Łukjanczenko, Kolesniczenko, Hołenko, Derkacz, Czajka, Udowyczenko, Babenko), powstaje wrażenie, że W. Wołga nie jest daleki od prawdy. Jeśli jego „twierdzenie” o istnieniu dwóch ukraińskich etnosów jest argumentem, to należy uznać, że powinno zostać uznane przez Narodową Akademię Nauk Ukrainy i Radę Najwyższą. Ponieważ tak się nie stało i raczej się nie stanie, będziemy nalegać, że szansa na zjednoczenie Ukraińców i powrót ich do jednego łona etnicznego jeszcze nie przepadła. Oni będą powoływać się na zdanie wyborców i domagać się przeprowadzenia referendum „językowego”. My zaś przypomnimy im, że według danych ostatniego spisu ludności (czyż to nie referendum?) większość ludności wschodnich i południowych obwodów określiła siebie jako Ukraińców. Tak, Ukraińcami uznało się w obwodzie donieckim 56 % ludności, w charkowskim – 70,7 %, zaporoskim – 70,8 %, w dniepropetrowskim – 79,3 %, odeskim – 62,8 %, mikołajowskim – 81,9 %, ługańskim – 58 %. Według wyników spisu prawie 88 % ludności Ukrainy w 2001 roku władało językiem ukraińskim. Jeśli mówić o rzekomo rosyjskojęzycznych obwodach, to obiektywnie wyglądają tu takie wskaźniki: w obwodzie mikołajowskim o władaniu językiem ukraińskim zadeklarowało 91,1 % ludności, w chersońskim – 93,2 %, w obwodach donieckim, ługańskim, zaporoskim i odeskim – po ponad 75 %. O władaniu językiem ukraińskim poinformowało 93,7 % kijowian. W. Janukowycz poskarżył się, że nie chcemy uwzględniać interesów połowy ludności. Dzieci, jak mówi, płaczą, bo trudno im uczyć się po ukraińsku. Rosyjskim dzieciom, które mieszkają na Ukrainie, jesteśmy gotowi zagwarantować naukę w szkołach i na uczelniach w języku rosyjskim pod warunkiem, że będą władać państwowym językiem ukraińskim. Są dwa stanowiska, od których zasadniczo nie odstąpimy. Nigdy nie zgodzimy się na „drugi państwowy”, bo za rok stanie się on „pierwszym państwowym”, a za kilka lat „jedynym państwowym”. Nie zgodzimy się także na wprowadzenie pojęcia „języków regionalnych”, przede wszystkim dlatego, że jest to droga do rozłamu narodu ukraińskiego i w perspektywie do utworzenia dwóch państw ukraińskich. Nigdy nie zgodzimy się rozstrzygać kwestii językowej, wychodząc z podziału ludności Ukrainy na jej część ukrainojęzyczną i „ruskojęzyczną”, a jedynie z podziału na Ukraińców, Rosjan, Białorusinów, Polaków, Żydów, Tatarów, Gagauzów, Tatarów krymskich itd. Zdecydowanie będziemy nalegać, że tzw. ukraińcy, to znaczy częściowo „sfałszowani” Ukraińcy, są sprawą naszej, a nie ich troski. Na przykład w Doniecku, według danych spisu ludności, mieszka 46,6 % Ukraińców i 48,2 % Rosjan. Zatem w Doniecku liczba szkół z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania powinna być mniej więcej taka sama. Tymczasem faktycznie ukraińska jest tu tylko jedna szkoła. Tylko jedna ukraińska szkoła została otwarta również w Ługańsku. Możemy wykazać gotowość do przeglądu udziału „rosyjskich” szkół w Kijowie i w innych miastach w kontekście praw mniejszości narodowych, ale będziemy nalegać na przegląd udziału języka ukraińskiego w szkołach Krymu i Donbasu oraz na uczelniach na całej Ukrainie, z których większości dziś nie da się nazwać ukraińskimi – język się nie obraca. Kwestia językowa jest wielowymiarowa i dotyczy nie tylko polityki, ale przede wszystkim historii, językoznawstwa, psychologii społecznej, pedagogiki, metodyki nauczania języków, etyki itd. Publiczna dyskusja mogłaby zbliżyć polityków i oligarchów do kompromisu w kwestii językowej. Na razie jednak wydaje się on mało realny. woli. Może ona wyrwać się, przyjść do konsulatu i powiedzieć: „Ratujcie!” Dadzą jej 29 dolarów — dokąd ona może dojechać? Do Ukrainy nie dojedzie. Co robić? Jedynie Ukraińska Cerkiew utworzyła niewielkie fundusze, aby pomagać tym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji. Państwo jak dotąd stoi z boku tych problemów. Dlatego my, uczestnicy Eurokaravanu, musimy zwrócić się do rządu, Wierchownej Rady, Prezydenta z propozycjami zmian w ustawie, na przykład dotyczących delegowania do parlamentu tych przedstawicieli ukraińskich diaspor, którzy jeszcze nie stracili obywatelstwa Ukrainy, aby byli oni umieszczeni na listach partyjnych i aby podczas kolejnych wyborów parlamentarnych czy wyborów do rad obwodowych mogli reprezentować interesy tych milionów, które już znajdują się poza granicami Ukrainy. Trzeba myśleć o możliwości wywierania wpływu informacyjnego. Niezwykle potrzebna jest stała obecność ukraińskiego w Europie, aby toczyły się dialogi między kulturami. Ukraina powinna kształtować wizerunek nie zarobkowego emigranta, lecz nosiciela wielkiej ukraińskiej kultury chrześcijańskiej. Rozmawiała Walentyna DAWYDENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn