Strona · s. 9strona oryginału ↗
NA MŁODE POKOLENIE
Слово Просвіти, №45 за 2008 рік
Olha PUHACH, przewodnicząca Kijowskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. 28 października 1989 roku uchwalono Ustawę o językach w Ukraińskiej SRR. W Kijowskim Instytucie Politechnicznym utworzono katedrę języka, literatury i kultury ukraińskiej. Dzięki Towarzystwu Języka Ukraińskiego pojawili się ochotnicy, którzy już w 1989 roku postanowili przejść na ukraiński język wykładowy. Dlatego, gdy Ukraina stała się niepodległa, w KPI znaczna część wykładowców prowadziła wykłady po ukraińsku, wśród nich byli fizycy i matematycy. Wtedy przejście na nauczanie w języku ukraińskim traktowano jako przejaw „machowego” burżuazyjnego nacjonalizmu, dlatego mieliśmy problemy z dziekanatami, z komitetami partyjnymi. Po 1991 roku coraz więcej uczelni staje się przychylnymi językowi ukraińskiemu. Wołodymyr SZEHOWCOW, profesor Narodowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Politechniczny”. Kijowski Instytut Politechniczny został utworzony jednocześnie z dwoma innymi: petersburskim i warszawskim. Zrozumiałe, że na terenach imperium była to placówka rosyjskojęzyczna. Pod koniec lat 80. w KPI pojawiły się pierwsze komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego — organizacji, która przekształciła naszą rosyjskojęzyczną placówkę edukacyjną w narodową. Byłem zastępcą prorektora i powierzono mi rozszerzanie funkcjonowania języka państwowego na uniwersytecie. Przez te lata zrobiono wiele, choć chciałoby się więcej. Cała literatura dydaktyczna wydana jest w języku ukraińskim, przeważająca większość wykładowców prowadzi w nim wykłady. Dwadzieścia lat temu przyjęliśmy zasadę: nie wywierać nacisku na tych, którzy nie zdołali od razu przejść na język państwowy. W rezultacie wszyscy młodzi wykładowcy, którzy przychodzą do KPI, nie znając ukraińskiego, zmieniają nastawienie, uświadamiają sobie wagę kwestii językowej albo nie mogą objąć stanowiska. Taka polityka prowadzi do tego, że nasz uniwersytet staje się prawdziwie ukraiński. Na naszym uniwersytecie są oznaki świadomości narodowej, która przejawia się nie tylko w języku. Często organizujemy wystawy, wydarzenia związane z odrodzeniem naszej duchowości. Ołeksandr PONOMARIW, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Przede wszystkim chcę pogratulować wszystkim tego, co wydarzyło się 19 lat temu. To było wielkie święto narodu ukraińskiego. Po raz pierwszy w naszej historii w teoretycznie niepodległej Ukrainie (jeszcze w składzie Związku Radzieckiego, choć miała formalne oznaki państwa, a nawet była jedną z założycielek Organizacji Narodów Zjednoczonych) pojawiły się w naszym prawie święte słowa: „Językiem państwowym w Ukraińskiej SRR jest język ukraiński”. Pod koniec lat 80. — na początku lat 90. ubiegłego wieku panowało ogromne uniesienie. Teraz, niestety, tak nie jest. Jakże ukraińska idea opanuje całą Ukrainę, skoro nikt ze współczesnych Ukraińców nic nie robi? Jeśli, powiedzmy, Walentynę Szewczenko, która podczas przyjmowania ustawy o państwowości języka była przewodniczącą Prezydium Rady Najwyższej, porównać ze wszystkimi przewodniczącymi RN teraz, to ona jest lepsza. Następnego dnia po uchwaleniu tej ustawy cała Rada Najwyższa przemówiła po ukraińsku. A teraz, po 17 latach, w parlamencie rozmawiają, kto jak chce. Niektórzy z tych, którzy znają ukraiński, demonstracyjnie w nim nie rozmawiają, chodzą z flagami byłego państwa, noszą nieukraińskie odznaki i na to wszystko im pozwalają. Po 1989 roku zarówno w Instytucie Politechnicznym, jak i w wielu innych placówkach edukacyjnych zaczęto przechodzić na nauczanie w języku ukraińskim. W różnych regionach Ukrainy w tamtym czasie panowały nierówne warunki. Dlatego przyjęto programy zakończenia tego procesu: w obwodach zachodnich — po dwóch latach, w centralnych — po trzech-czterech, a w południowych i wschodnich — po pięciu. Ale od tego czasu minęło znacznie więcej czasu, a te programy nigdzie nie zostały wykonane. Cieszę się, że Ukraina jest samodzielnym państwem, ale stwierdzam fakt, że u nas z językiem ukraińskim jest gorzej niż za Związku Radzieckiego. Wtedy każdy obwód miał po dwie gazety ukraińskojęzyczne: jedną partyjną i jedną komsomolską. Teraz niektóre obwody, na przykład ługański, w ogóle nie mają ukraińskich gazet. U nas wszystko na odwrót: Żydzi w Izraelu odrodzili państwo, język, który już w I wieku naszej ery był prawie martwy. A u nas żyje język ukraiński, którym rozmawia ludność w całej Ukrainie — nawet we wsiach na Donbasie i Ługańszczyźnie. Ale co tam się dzieje! Rządzi owe 8%, które 1 grudnia 1991 roku głosowało przeciwko niepodległości Ukrainy. Oni już w niepodległej Ukrainie zamykają ukraińskie szkoły, których i tak tam mało zostało. Jeszcze podczas Majdanu — a to była jedna z wyżyn, na którą wzniósł się naród ukraiński — kandydat na prezydenta, teraz Prezydent Wiktor Juszczenko obiecywał, że nie zamknie żadnej rosyjskiej szkoły. Ale przecież większość rosyjskich szkół to byłe ukraińskie, bo po II wojnie światowej znaczna część szkół na Donbasie i na Ługańszczyźnie była ukraińska. Rzeczywiście nie zamknięto żadnej rosyjskiej szkoły, ale nie otwarto też żadnej ukraińskiej, a niektóre z tych, które były, zamknięto. Na przykład w Doniecku zamknięto ukraińską szkołę nr 36. Rodzice do dziś się sądzą, dotarli już do Europejskiego Trybunału, żeby szkoły przywrócić, ale nikt nie reaguje. Niedawno była prezentacja książki Wołodymyra Sklara „Skład etniczny ludności Ukrainy”. Tam na konkretnych faktach dowodzi, jak rusyfikowano Ukrainę. Ale największymi naszymi wrogami jesteśmy my sami, Ukraińcy. Nie chcemy robić tego, co możemy. A warto chcieć. Kiedy zaczęto wprowadzać w życie ustawę o języku państwowym, ówczesny rektor Kijowskiego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Wiktor Skopenko powiedział na radzie naukowej: „Kiedy człowiek jedzie za granicę, na przykład do Francji, uczy się francuskiego, żeby tam pracować. U nas latami pracują i trudno im wykładać w języku ukraińskim. Więc komu będzie trudno, z tymi nie będziemy zawierać kontraktu”. I wszystkim od razu stało się łatwo. W czasach, gdy nas rusyfikowano, do grupy na uczelni przyprowadzano dwóch zagranicznych studentów, którzy nauczyli się języka rosyjskiego. Tym motywowano, że grupa ze względu na nich musiała słuchać wykładów po rosyjsku. Teraz nasi wykładowcy uczą obcokrajowców ukraińskiego. Ci obcokrajowcy skarżą się: „Nam na przerwie nie ma z kim rozmawiać, bo Ukraińcy rozmawiają między sobą po rosyjsku”. W jakim kraju jeszcze jest to możliwe? Ponieważ u nas państwo nie dba o język ukraiński, przestrzeń informacyjna jest przeważnie nieukraińska. Ci, którzy obecnie propagują ideę dwujęzyczności, rozpowszechnili mit o polietniczności Ukrainy. W rzeczywistości Ukraina nie jest bardziej polietniczna niż Niemcy czy Francja. Mamy ponad 70% rdzennego etnosu Ukraińców, czyli jest to kraj monoetniczny. W żadnym kraju świata mniejszość nie może zasymilować rdzennej ludności. U nas zaś próbuje się to zrobić. Niektórzy mówią: tak historycznie się złożyło. Tak się nie złożyło, a stało się z woli „starszego brata”. I to można i trzeba zmienić. Po tym, jak Czechy wyszły z Imperium Austro-Węgierskiego, Praga była całkowicie niemieckojęzycznym miastem. Czesi odrodzili swój język. Na kogo u nas nadzieja? Na młode pokolenie. Co powinniśmy robić? Wykonywać artykuł 10 Konstytucji, gdzie mowa o tym, że w oficjalnym porozumiewaniu się językiem państwowym na całym terytorium Ukrainy jest język ukraiński. Wykonujcie testament Wołodymyra Sosiury: Kochajcie Ukrainę we śnie i na jawie, Wiśniową swoją Ukrainę. Piękno jej, wiecznie żywe i nowe, I mowę jej słowiczą.
Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy Ukrainy. Kiedy studiowałem w Instytucie Politechnicznym, w tym pomieszczeniu była sala gimnastyczna i tutaj uprawiałem gimnastykę sportową razem z mistrzynią olimpijską Łarysą Łatyniną. Wtedy miała ona ukraińskie nazwisko. A potem stała się Łatyniną i Ukraina straciła prawdziwy, wybitny talent. Wszędzie Ukraińcy przez wieki chronili swój język, swoją tożsamość. Podróżując, myślałem: po co zagranicznym Ukraińcom chronić język, jeśli znają angielski, francuski, hiszpański czy jakiś inny, mogą swobodnie się porozumiewać? Ale dzięki ojczystemu językowi zachowują integralność ducha narodowego, w obcych krajach budują ukraiński dom. Kiedy z dalekiej ukraińskiej wsi jako osiemnastolatek przyjechałem do Kijowa, zobaczyłem, że przeważająca większość rozmawia po rosyjsku. Szokowało mnie to. Ale wtedy byliśmy w imperium, dlatego panował rosyjski. A we własnym państwie powinien być ojczysty. To walka o ducha, o własne „ja”. Na świecie nie było i nie ma nic wyższego, silniejszego od ducha. Przykro, że obcokrajowcy w Kijowie nie słyszą języka ukraińskiego. Wspominam słowa Ołesia Honczara: „Strasznie, kiedy człowiek przestaje bać się własnej niegodziwości”. Język rosyjski to broń. Zdobywszy przestrzeń informacyjną, W Narodowym Uniwersytecie Technicznym „KPI” odbył się „okrągły stół”, poświęcony problemom statusu prawnego państwowości języka ukraińskiego na Ukrainie oraz z okazji 19. rocznicy przyjęcia Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”. Udział w wydarzeniu wzięli studenci, z którymi podzielili się przemyśleniami znani naukowcy, pisarze, wykładowcy wyższych uczelni, działacze Proświty. Publikujemy materiały z „okrągłego stołu”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
