Strona · s. 11strona oryginału ↗
DERMAŃSKIE SKRZYDŁA
Слово Просвіти, №45 за 2008 рік
Dawna wołyńska ziemia przechowuje historyczne nazwy: Dorohobuż, Hilcza, Buszcza, Buderaż, Werchiw, Myrohoszcza, Kunyn, Dermań. Któż wie, kiedy się pojawiły i od czego pochodzą, ale poruszają myśl i budzą pamięć genetyczną. Ta wieś jest niezwykła, znana daleko poza granicami Wołynia. Tutaj urodziło się dwoje wybitnych Ukraińców — Ułas Samczuk i Borys Ten. Ułas Samczuk rozsławił Wołyń na świecie, a dzięki Borysowi Tenowi Ukraińcy poznali świat — pod jego piórem po ukraińsku przemówili Król Lear i Hamlet, Odyseusz i król Edyp. Olena SZULHA Historia Dermania sięga głębi wieków. Jest ona związana z książętami Ostrogskimi, Herasymem i Meletijem Smotryckimi, Iwanem Fedorowyczem, Iowem Boreckim, Antonijem Hrekowyczem. Dermań pamięta i zna wiele wybitnych osobistości, tutaj jest cząstka ich duszy. Władza radziecka, jak wszyscy okupanci, próbowała zatrzeć w pamięci Ukraińców samą wzmiankę o historycznych korzeniach, dlatego Dermań przemianowała na Ustenśke — właśnie tutaj z pięciu źródeł, które zlewają się w jedno, bierze początek rzeka Ustia, nad którą leży także Równe. Ale wołyniacy to ludzie odważni i uparci, dlatego przywrócili wsi historyczną nazwę, bo nie chcieli zginać karku przed zdobywcami. Dermańczanie szanują i kochają wybitnych rodaków, więc otworzyli we wsi muzea Ułasa Samczuka i Borysa Tena, odrodzili klasztor, troskliwie dbają o stare domy i uroczyska. Na tę niezwykłą wieś czyhali różni zdobywcy, próbując zniszczyć, podbić, zasymilować miłujący wolność naród, ale po nich pozostały same nazwy: zakątek Turczyny, studnia Batyjowa, góra Turecka. Tutaj sama ziemia pragnie niepodległości, więc nie pozwoliła zamienić narodu w bydło. Inne nazwy są rdzennie ukraińskie: zakątki Zaporożżia, Załużżia, Skyt, Zapillia, Rajhorodok, Chom-hora, Nahoranci, Propasty szcze. Przodkowie wołyniaków osiedlili się na tych malowniczych wzgórzach około III tysiąclecia przed Narodzeniem Chrystusa. Osada należy do kultury horodocko-zdowbyckiej — najdalej wysuniętej na północ gałęzi kultury trypolskiej. Do dziś dermańczanie, kopiąc studnie, znajdują w ziemi krzemienne siekiery czy inne narzędzia pracy przodków-rolników. Chanowi Batyjowi powiedziano, że wołyńskie źródła dodają siły w walce z wrogiem, a ten, kto wypije wody, staje się niezwyciężony. Więc zdobywszy szturmem Dermańskie grodzisko, chan postanowił napić się źródlanej wody. A żeby nikt nie zdobył siły większej niż on, rozkazał zagrodzić źródło. Wojownicy wykonali rozkaz, ale źródło ożyło, choć jak bardzo gniewał się chan. Bije ono do dziś, a po chanie nie ma śladu na wołyńskiej ziemi. Ta wieś jest wielkości miasta — na malowniczych wzgórzach rozciągnęła się prawie na dziesięć kilometrów ze wschodu na zachód i z południa na północ, choć mieszkańców w niej nie jest zbyt wielu — obejścia są położone daleko od siebie. Jednak ziemi ornej zawsze brakowało, dlatego zajmowano się rzemiosłem — wypalano wapno, wydobywano kamień, tkano, garncarzowano. Mówią, że jeden z książąt Ostrogskich, polując w tych miejscach, zdrzemnął się pod dwiema lipami i obudził się od niedźwiedziego ryku. Zabił niedźwiedzia, a uroczysko nazwał Drimań. Jego wnuk Wasyl Ostrogski wzniósł w tym miejscu twierdzę. Dermań jest położony pośrodku między Ostrogiem a Dubnem, więc umocnienie tej ziemi było niezwykle ważne dla stabilności i spokoju w kraju. Dermański zamek książąt Ostrogskich był otoczony fosą i kamiennymi murami. Trzykondygnacyjną wieżę bramną wyposażono w most zwodzony. Historycy uważają, że to było w XV wieku. Wtedy samo w zamku zbudowano kamienną cerkiew (architekt Paweł Rzymianin). Z czasem tutaj usytuował się Święto-Troicki klasztor — gdzieś w latach 1490., choć mnisi żyli tutaj i wcześniej. Wkrótce, w XVI wieku, zaczyna się rozkwit klasztoru jako centrum ukraińskiej nauki i drukarstwa. Z błogosławieństwa i przy wsparciu Konstantego Ostrogskiego Iwan Fedorowycz przygotowuje tutaj do druku Biblię Ostrogską, Elementarz, Oktoich, mnisi tłumaczą z greckiego na ukraiński „Rozmowy Jana Złotoustego” i zbiór aforyzmów „Pczoła”. W tym czasie Aktorzy sztuki A. Kaszczenki „Nowa zorza”. W centrum — przewodniczący „Proświty” Iwan Martyniuk. 1921 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
