Strona · s. 15strona oryginału ↗
«HUCULSKA GRAŻDA»
Слово Просвіти, №45 за 2008 рік
Stepan BOJKO, członek Proświty, m. Iwano-Frankiwsk Kryzys gospodarczy lat 90. stał się bodaj najbardziej bolesnym dla górali, a w szczególności dla twórców ludowych. Przedsiębiorstwa przemysłu artystycznego przestały działać, więc mistrzowie pozostali sam na sam ze swoimi problemami (zakup surowców, wytwarzanie i zbycie wyrobów). Borykają się z przypadkowymi zarobkami na bazarach, a o zabezpieczeniu socjalnym i emerytalnym nie ma nawet co mówić. Dlatego na granicy wyginięcia znalazły się unikalne ośrodki sztuki ludowej (jaworowskie tkactwo koców-liżnykiv, kołomyjskie garncarstwo, kosowskie snycerstwo i pisankarstwo). Właśnie w Jaworowie, Kołomyi, Kosowie od lat dwudziestych do 1939 roku działały fachowe szkoły Proświty, których wyroby znano w Austro-Węgrzech, Polsce, krajach nadbałtyckich, a w czasach ZSRR — w wielu byłych republikach. Najostrzejszym współczesnym problemem jest zachowanie technologii wytwarzania huculskich liżnykiv, które obecnie produkuje się w jedynej wsi Jaworów w rejonie kosowskim, a popyt na nie rośnie. Na wykonanie dekretu Prezydenta rozpoczęto przygotowanie programu państwowego, a Petro Łosiuk, członek korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony nauczyciel Ukrainy, zaproponował swój naukowo uzasadniony projekt „Huculska grażda”. W „Państwowym programie zabezpieczenia, odrodzenia i rozwoju ludowych przemysłów artystycznych na okres do 2010 roku”, zatwierdzonym uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 23 maja 2007 roku, przewidziano utworzenie na Ukrainie siedmiu centrów sztuki ludowej w ośrodkach tradycyjnych ludowych przemysłów artystycznych. Takie centrum w Jaworowie na Kosowszczyźnie jest bodaj jedynym w zachodnich obwodach Ukrainy. Na jego utworzenie na lata 2008—2010 przewidziano finansowanie z budżetu lokalnego w kwocie czterech milionów hrywien. I jest to sprawiedliwe. Wieś Jaworów dała światu klasyka rzeźby w drewnie Jurija Szkryblaka. Niepowtarzalne arcydzieła Jurija i jego synów Wasyla, Mykoły i Fedora, a także innej dynastii snycerzy — Jurija, Semena i Wasyla Korpaniuków oraz Dmytra Szkryblaka zajmują czołowe miejsce w muzeach Ukrainy i wielu krajów zagranicznych. A iluż nieznanych mosiężników, tkaczek liżnykiv, hafciarek, pisankarek przez dwa stulecia rozsławiało Ukrainę i Huculszczyznę na cały świat! „Pierwszorzędną sprawą w tworzeniu centrum sztuki ludowej jest budowa chaty-grażdy w Jaworowie, która odbywa się pod patronatem Prezydenta Wiktora Juszczenki, a kierownictwo sprawuje przewodniczący obwodowej administracji państwowej Mykoła Palijczuk” — mówi Petro Łosiuk. Rozproszenie huculskich osad w górach, częste deszcze, głębokie śniegi skłaniały Hucułów do wznoszenia domów, czyli chat-grażd tak, aby były chronione przed zwierzętami i złym człowiekiem, a gospodarz mógł w niepogodę obejść wszystkie pomieszczenia. Były to amulety ładu życia Hucułów. Trzy pokolenia jaworowskich tkaczek liżnykiv Przewidziano przygotowanie i wydanie fotoalbumów sztuki ludowej, katalogów, broszur, pocztówek, nagrań wideo i audio, filmów telewizyjnych. Wprowadza się w praktykę coroczne przeprowadzanie masowych imprez: sympozjów, plenerów, międzynarodowych, ogólnoukraińskich i regionalnych konferencji naukowo-praktycznych oraz seminariów. Tak, wśród imprez kulturalno-artystycznych, które sprzyjają odrodzeniu i popularyzacji ludowych przemysłów artystycznych, program państwowy przewiduje przeprowadzenie w Jaworowie w 2009 roku przez Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Iwano-Frankiwską obwodową administrację państwową oraz Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy sympozjum poświęconego tkactwu liżnykiv. Regionalna organizacja społeczna „Grażda” (przewodniczący P. Łosiuk) wspólnie z mistrzyniami tkactwa liżnykiv przygotowuje pierwszy festiwal ukraińskiego tkactwa liżnykiv „Barwne cudowności”. Systematyczne przeprowadzanie masowych imprez w Jaworowskim centrum artystyczno-turystycznym — jest przekonany autor projektu P. Łosiuk. „Należy stale dbać o kształtowanie u naszych rodaków zdrowych gustów estetycznych, wspierać wyraźnie zaznaczone ukraińskie »ja«” — podkreśla. Projekt „Huculska grażda” przewiduje rozwój infrastruktury turystycznej (organizacja turystyki pieszej i konnej, urządzanie parkingów, wznoszenie domów-domków letniskowych, hoteli itp.). Dzięki działalności centrum sztuki ludowej w Jaworowie stanie się atrakcyjnym dla turystów „Złoty Pierścień Przykarpacia” (Iwano-Frankiwsk—Jaremcza—Worochta—Werchowyna—Kryworiwnia—Jaworów—Kosów—Kołomyja). Liżnyk Marii Kril Centrum sztuki ludowej „Huculska grażda” w Jaworowie tworzone jest na głębokich korzeniach artystycznych, które przetrwały wszystkie dziejowe zawieruchy. Za czasów niepodległości Ukrainy osiągnięto tu niemało. Na przykład, na bazie szkoły i warsztatów znanych tkaczek liżnykiv Wasyliny Kały-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
