11.11.17 Wędrowny klub dyskusyjny „Kijowskie Koło” zaprasza Państwa na intelektualną imprezę: „W jakim języku Nestor rozmawiał z kijowianami?”. W programie: koncert, questy i polilog: „Jak przejść na język ukraiński, aby zostać zwycięzcą”. Pocz. o 16.00 — Muzeum Historii Ukrainy. Eksperci: dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor filologii Pawło Hrycenko, kandydaci nauk historycznych Kyryło Hałuszko i Wiaczesław Kornijenko, badaczka ukraińskiej muzyki duchowej Hanna Kuzemska. Zaproszeni artyści: Ołeksij Kabanow (gusli, rożek), Taras Syłenko (kobza), Taras Kompanczenko (lira), Wasyl Lutyj (staroświecka bandura), Natalia Stroczan (fortepian), Kyryło Stecenko (skrzypce) oraz zespół „Choreja Kozacka”. Spotkanie Wędrownego klubu dyskusyjnego „Kijowskie Koło” organizuje Kijowska „Proświta” wspólnie z projektem Kyryła Hałuszki „LIKBEZ: front historyczny” oraz Narodowym Muzeum Historii Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
W turnieju językowym biorą udział uczniowie, studenci, wojskowi. Odbywa się on dla uczniów w czterech etapach, a dla studentów i wojskowych — w trzech. Etap końcowy jest ogólnonarodowy, na nim jury konkursu, któremu przewodniczy dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko, wyłania najlepszych znawców języka ojczystego na Ukrainie. To właśnie oni, najlepsi z najlepszych, wychodzą na scenę stołecznego teatru im. I. Franki w maju i odbierają swoje honorowe nagrody. Przewodniczącą rady nadzorczej konkursu jest doktor filologii Iryna Farion. Konkurs przeprowadza Liga Ukraińskich Mecenasów wspólnie z Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy. Konkurs odbywa się dzięki darowiznom mecenasów. Głównym mecenasem jest firma farmaceutyczna „Darnycia”. Proponujemy Państwa uwadze przemyślenia tych, którzy opiekują się konkursem i dokładają wszelkich starań, aby żył on i jednoczył pod swoimi sztandarami nowych uczestników. Wołodymyr ZAHORIJ, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów: — Konkurs przetrwał i jego echo słychać nie tylko na Ukrainie, ale i w całej światowej diasporze. Wiemy: samym konkursem nie rozwiążemy gruntownie problemu niedostatecznego finansowania języka państwowego na Ukrainie. Ale dajemy przykład tego, jak za pomocą podobnych dynamicznych idei można angażować wszystkie świadome ukraińskie siły na front budowania narodu. Czas pracuje na nas i naszą sprawę, ale jest to zasługa przede wszystkim społeczeństwa, zaniepokojonego nienormalną sytuacją językową na Ukrainie, a nie urzędników, którzy systemowymi działaniami wpływaliby, szanując priorytety narodowe i realnie próbując podnieść prestiż społeczny języka państwowego. Planując ten konkurs, mieliśmy nadzieję, że władza energiczniej na niego zareaguje, a nawet, że przejmie od nas tę ważną inicjatywę. Niestety, to się nie stało. Nasz językowy maraton przez wszystkie 18 lat pozostaje sprawą grupy entuzjastów, którzy popychają ukraińskie urzędnictwo do spraw ogólnie dla niego obojętnych. Jest wiele smutnych historii, które to potwierdzają. Dzisiaj istnieje legion urzędników, którzy spokojniej by istnieli i drzemali w swoich fotelach, gdyby konkursu imienia Jacyka nie było. Bo po pierwsze, tutaj nie mogą rozwinąć swoich korupcyjnych schematów, po drugie, nie pozwalamy im „kierować paradą”. Mamy radę nadzorczą konkursu, której przewodniczy językoznawca, doktor filologii Iryna Farion, znana ze swojej bezkompromisowej postawy obywatelskiej. Jest nieprzekupne jury, któremu przewodniczy (i to jest dla nas zasadniczo ważne!) dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko. I mamy jeszcze oddanych sprawie konkursu ludzi we wszystkich obwodach, którzy postrzegają go jako swój patriotyczny obowiązek. Osobny temat to mecenasi konkursu, którzy co roku wypłacają z własnej kieszeni poważne sumy nagród dla zwycięzców i laureatów. Za przykładem wybitnego działacza społecznego i mecenasa z Kanady Petra Jacyka wszystkie nagrody w turnieju (a są to setki tysięcy hrywien) to nie pieniądze budżetowe, a mecenaskie. Środki tych, którzy, mówiąc słowami wielkiego ukraińskiego mecenasa Jewhena Cykałenki, kochają Ukrainę nie tylko do głębi swojej duszy, ale i do głębi swojej kieszeni. W czasie trwania konkursu zmieniło się kilku prezydentów, kilku premierów, kilku przewodniczących Rady Najwyższej, a także szereg ministrów oświaty i nauki. Ale nie miało to decydującego wpływu na nasz projekt. Bo nie jest on zorientowany na władzę. Powstał jako inicjatywa społeczna i trzyma się na barkach społeczeństwa. Świątobliwy FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy: — Dlaczego cerkiew bierze udział w tym konkursie? Dlatego, że w swoim czasie cerkiew brała udział w rusyfikacji narodu ukraińskiego — poprzez język liturgiczny, poprzez szkoły parafialne, poprzez seminaria duchowne i akademie duchowne. I ci, którzy chcieli zniszczyć język ukraiński na Ukrainie, wykorzystywali cerkiew, szkoły, uniwersytety. Właśnie dlatego i odrodzenie, i utwierdzenie języka ukraińskiego wśród Ukraińców idzie tymi samymi drogami — przez cerkiew, szkołę, uniwersytety. I żadna siła teraz nas nie pokona, ponieważ jest Ukraińska Cerkiew, która zwraca się do Boga z modlitwami w języku ukraińskim, ponieważ nasze szkoły i uniwersytety nauczają w języku ukraińskim, a zatem nasz naród w przyszłości będzie mówił i modlił się po ukraińsku. Bóg pobłogosławił nasz naród, by miał swoje państwo, a to, co błogosławi Bóg, jest trwałe, a siły, które działają dzisiaj przeciwko Ukrainie i próbują ją rozerwać na kawałki, poniosą klęskę, bo przeciwko Bogu iść nie można. Byli już bezbożnicy, którzy walczyli i przeciwko językowi ukraińskiemu, i przeciwko państwu ukraińskiemu, ale Pan zniszczył ich. Nie trzeba iść przeciwko Bogu, trzeba wypełniać Jego wolę, zapisaną w Ewangelii, i wtedy będzie dobro dla wszystkich. Archimandryta Kościoła Greckokatolickiego Rafał TURKONYAK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Myślę o naszym północnym sąsiedzie, który obecnie znów przyszedł do nas z wojną. I jest to wojna nie tylko przeciwko państwu ukraińskiemu, to wojna przeciwko językowi ukraińskiemu. Przez stulecia Rosja niszczyła nasz język. Dziesiątki ukazów i okólników było skierowanych przeciwko niemu. Ale on przetrwał. I jestem przekonany, że konkurs języka ukraińskiego dzisiaj stoi w obronie języka ojczystego, a razem z nim stoją miliony młodych Ukraińców. I ich potężną bronią jest ukraińskie słowo. Mychajło WATULIAK, członek Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor spółki z o.o. „Knyżkowi dżereła” (Lwów): — Dla wielu, którzy przychodzą na liczne ceremonie nagradzania zwycięzców konkursu różnej skali — czy to w szkole, czy na scenie miejskiego domu nauczyciela, czy pałacu młodzieży, czy stołecznego teatru, wydaje się, że konkurs języka ukraińskiego to same fajerwerki i święto, ale to nie tak. W rzeczywistości za tym wszystkim stoi wielka praca tysięcy i tysięcy ludzi w każdym obwodzie, w każdym mieście i wsi, wszak w konkursie masowo biorą udział — na pierwszym etapie — uczniowie wszystkich szkół Ukrainy, wielu uczelni wyższych różnych poziomów akredytacji, szkolnictwa zawodowego i placówek wojskowych Ministerstwa Obrony Ukrainy. I tylko najlepsi z nich zdobywają tytuł najlepszych z najlepszych znawców języka ojczystego. Wiem, że i w tym roku w konkursie weźmie udział ponad 5 mln uczestników — zarówno na Ukrainie, jak i w ponad dwudziestu krajach świata, w szczególności w Baszkortostanie (Rosja). Nie ma odpowiedników tego bezprecedensowego projektu narodowego! I nie ma ten konkurs ceny! Jest naprawdę bezcenny dla sprawy ukraińskiej. Pomaga tworzyć naród. Centrum Prasowe Ligi Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
Oblężenie przez sąsiadów ustawy oświatowej, zdaje się, zjednoczyło zarówno proeuropejskich, jak i proukraińskich obywateli, stało się tą kroplą, która doprowadziła do powodzi oburzenia. Mimo wszystko dobrze, że upokorzenie języka państwowego dotknęło wreszcie i ludzi, którzy jeszcze niedawno przymilnie zaglądali w oczy Europejczykom i mieli nadzieję, że przynajmniej ich nie będą uważać za barbarzyńców i tubylców. Zamiast tego, by przekazać prawdę o katastrofalnej sytuacji z językiem ukraińskim na tle totalnej rusyfikacji jako dokonany fakt zachodnioeuropejskim intelektualistom. Ale nikt z naszych kreatorów kultury tego nie robił i raczej nie będzie robił, bo trafić do przeklętego plemienia nacjonalistów to porażka. To brak nagród i grantów od lewicowych organizacji, które finansuje Kreml, a jak bez nich żyć? Trzeba gdzieś pracować, zarabiać na chleb, zniżyć się do tych pospolitych nieudaczników, którzy pracują w dzień, a w nocy tworzą, i dla których zepsuty stary laptop to tragedia. Prawdomówność, nazywanie rzeczy po imieniu to największa cnota intelektualisty. Lawirowanie, hipokryzja czy nawet wieża z kości słoniowej w czasie wojny to hańba. Wszyscy musimy być żołnierzami, dopóki trwa ta wojna o naszą wolność i wolność naszych dzieci. W ciągu ostatnich lat byłam świadkiem haniebnych sporów i jeszcze bardziej haniebnych kompromisów wokół kwestii językowej. A to wspólne spotkania autorskie z separatystami, to płacz za książkami z Rosji, nawet zbiór prozy współczesnych ukraińskich pisarzy wyszedł podczas wojny w Rosji, to tłumaczenia na rosyjski ukraińskich autorów na Ukrainie, to zapraszanie “dobrych Rosjan” na targi książki… Ale najbardziej uderzyła i uderza owa przeklęta, bo jednostronna, tolerancja. Po raz pierwszy to nieprzyjemnie uderzyło, kiedy obalono pomnik Lenina na Besarabce. Trzeba było czekać, aż parlament zagłosuje, a Rada Bezpieczeństwa zatwierdzi? Potem, kiedy Lwów próbował przejść na rosyjski, to znaczy kilku znanych ludzi, całkowicie nie uświadamiając sobie zagrożenia imperialnego ego, naiwnie miało nadzieję, że to ego przejdzie na ukraiński. A ono tylko pośmiało się z głupich chochołów i rzuciło się zdobywać galicyjski Piemont. Odżegnać się od “odrażającej” Iryny Farion to był bon ton. I jest teraz. Tymczasem wroga agentura działała, wyczuwając słabe punkty u pacyfistów i zwolenników sztuki dla sztuki. “Straszną i brutalną” była pisarka Łarysa Nicoj w jej walce z rybkami i kasjerką w supermarkecie. Rzucano w nią kamieniami i obrzucano modnym wśród bohemy więziennym mięsem, bo nie pisarska to sprawa bronić języka państwowego. Nie tak agresywnie, a stopniowo, lat na pięćdziesiąt rozciągnąć, kiedy od języka ukraińskiego, jak od sumeryjskiego, zostaną chyba teksty sakralne. Bo Mołdawianie nazwą jaskiniowymi nacjonalistami. Niech dla tych delikatnych istot wydają się metody pisarki oraz wielu innych ludzi, którzy nie mogą żyć w zrusyfikowanych miastach, agresywnymi i niehumanitarnymi, ale oni walczą za Ukrainę na Ukrainie, a nie milczą pod ławką. Bij swoich i bój się obcych — oto co jest główną przyczyną niezgody wśród Ukraińców. Swoi słabi, obcy silni i bezczelni, a siłę szanują nawet w kolonii o zaostrzonym rygorze. Wyjałowiona cywilizacyjność nie jest zdolna obronić, otrzeźwić, wyleczyć odurzone maskulturą społeczeństwo i uratować młodzież. Pełzająca rusyfikacja dokonuje się głównie przez dwujęzyczność i surżyk, i nierzadko przez separatystyczny zasób administracyjny. Tutaj nie Węgrzy, których teraz wszyscy tak zgodnie potępiają, a szkoła w obwodzie odeskim. Pisarze powinni byli ostatni skandal wziąć w zęby, a nie rozmyślać nad tym, czy dobra czy zła pisarka jest ich koleżanka Łarysa Nicoj i czy nie otrzymuje ona przypadkiem politycznych dywidend, broniąc dwóch buntowniczych matek. Bo to w końcu nieszlachetnie. Publiczni ludzie muszą przynajmniej być uczciwi wobec siebie i co najwyżej: wypełnić swój obowiązek wobec Ojczyzny. Dobrze, że to się stało, że jakaś część Ukraińców zobaczyła: trzeba mieć naostrzone pazury i uwalniać przestrzeń językową od natrętnych pretensji mniejszości, nie kryjąc się przed światem, bo silna Ukraina potrzebna jest tylko Ukraińcom, nikomu więcej, w tym darwinowskim świecie, zamaskowanym pod glamour wielokulturowością. Oto wam i Orwell z jego Folwarkiem: są równi i są równiejsi. Dlaczegoś gruzińscy wydawcy we Frankfurcie stanęli z plakatami przeciwko moskiewskiemu agresorowi, a Ukraińcy są gotowi, zapewne, potajemnie dogadywać się z tym agresorem o tłumaczenia, bo kultura jest wyżej polityki. Prawda, politycy o tym nie wiedzą i łamią kręgosłup narodowej kulturze, trzymając ją w stajni dla bydła. Człowiek jest istotą wielościenną: jakąś ścianą przejawia się w socjum, jakąś — w rodzinie, trzecią — w kręgu przyjaciół, czwartą — kiedy milczą Ameryki i Rosje, i nawet Ukraina, a człowiek zostaje sam na sam ze sobą… Wszystkie te ściany zapewniają zasilanie jego potrzeb i wydalanie produktów zasilania, wymianę i handel, jednym słowem — żywotność oraz rozwój. Dwoista natura człowieka zakłada, jak wiadomo, jedność i walkę przeciwieństw. Prawą-lewą, tylko tak można iść. Jedną — tylko kręcić się w miejscu. Jako obywatele kraju, płacimy podatki na utrzymanie armii, urzędników, zapewnienie potrzeb socjalnych społeczeństwa. W zamian za podatki — otrzymujemy bezpieczeństwo na ulicach i nienaruszalność granic. I nie mówcie!.. Jaka system, takie i bezpieczeństwo. Trzeba zrozumieć i inną rzecz. W hybrydowym świecie, gdzie wróg może przedostać się do mózgu i zniszczyć go, nie naruszając fizycznych granic, — potrzebne są hybrydowe granice i podatek na ich utrzymanie. Jedną z takich granic — jest język państwowy. Podatek na jego utrzymanie — to tolerowanie i wykonywanie ustaw językowych. Język państwowy — to ta tarcza na poziomie humanitarnym, która nie pozwoli przedostać się do organizmu państwowego niedoborowi odporności, w wyniku czego ten organizm nie wpuści w siebie zielonych ludzików i innego świństwa. Jak i płacenie podatku pieniężnego, podatek humanitarny nie podlega dyskusji, i uchylanie się od niego powinno być karane, jak uchylanie się Manaforta w Ameryce. Mnie głęboko obrzydliwi, żałośni są ci infantylni pichowszeki, którzy ustawę językową i kwoty językowe na obronę ukraińskiego nazywają dyktaturą. To ślimaki, słabeusze i wrodzy agenci. Żeby uchronić swoje granice i obronić swoją ziemię, kraj mobilizuje na front synów i córki, zaciska pasa, ogranicza się w innych wolnościach obywatelskich (bo Putin napadnie), — a pichowszeki wysuwają jej ultimatum i otwierają bramy wrogowi od wewnątrz… …W rodzinie, w kręgu przyjaciół i sam na sam ze sobą człowiek powinien mówić tylko komfortowym językiem, bo im bardziej komfortowo człowiekowi, tym jest szczęśliwszy. A im więcej wokół szczęśliwych ludzi, tym bardziej komfortowo każdemu z nas w takim otoczeniu. Teraz zaś jak? Wchodzisz rano w to mrowisko — jak prawdziwie w mrowisko: bez zbroi nawet nie próbuj, pożrą… Właśnie dlatego gorliwie bronię komfortu swoich przyjaciół i znajomych. Czasami — nawet przed nimi samymi: kiedy próbują przedwcześnie, nie pro- Iwan MALKOWYCZ, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, ukraiński poeta i wydawca, 2017
robiąc jak należy temat, łamać siebie w kwestii językowej. Nie przygotowawszy się, nie mając wewnętrznego przekonania, w sferze prywatnej nie należy tego robić, bo odwrót będzie twardy i okrutny. …Będzie zimno, będzie niekomfortowo. Zimno i niekomfortowo w strefie języka ukraińskiego jest stale. I tym bardziej czujesz się tutaj wyrzutkiem, że rozumiesz: państwo nie jest ci przyjacielem ani bratem. Bez wsparcia i pieniędzy ukraińska kultura zawsze będzie chuda i na marginesie. Może cię pobić kierowca marszrutki i na tobie może wyżyć się za Nicoj sprzedawczyni w „Watsonsie”. Przekabacają cię pięknymi i kwiecistymi słowami, a trafisz ty do strefy. Nie jesteś gotowy. A ja nie życzę ci strefy. Żyj w komforcie. I przychodź — kiedy przesycisz się jego gnijącym duchem. Kiedy wyrośniesz z jego gnijącego ciała, jak pęd. …Co się tyczy sam na sam. Czytałam wiele książek z psychologii, czytałam Kena Wilbera, uwielbiam jego książki z psychologii transpersonalnej… Ale nie potrafię sobie wyjaśnić, dlaczego… Na granicy jawy i snu, kiedy roztapia się granica między grubym a astralnym, pojawiają się piękne lub straszne obrazy, często, zachwawszy się w stronę jawy, łapię się na tym, że mój wewnętrzny dialog sekundę przedtem brzmiał w języku rosyjskim. Zimnym, obcym, śliskim, sztucznym… Skąd? Z jakich głębin? Echo jakiego wątku, czyjego życia?
Tłumaczenie maszynowe
Nie chce mi się czytać siedmioklasistom wierszyków o Ukrainie, tej słowiczej krainie. Nie chce mi się opowiadać 20 ciekawych faktów o języku. Nie chcę organizować konkursów. Opowiem im, jak Ukraińcy stali się rosyjskojęzyczni. Opowiem, jak Kijów i Charków «Zawsze był rosyjski».
9 listopada to Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, a 3 listopada dalekiego 1937 roku w urochisku Sandarmoch ręka rosyjskiego kata wyrywała z Ukrainy serce, głos, rozum, przyszłość… zabijając jednego po drugim 134 „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”. Rosja oskarżyła ich o terroryzm! Boże, jakie to banalne – dziś te same oskarżenia.
Chcę pokazać uczniom tych ukraińskich „terrorystów”. Wezmę ich choćby wybiórczo, bo w ciągu 4 dni zginęło ich 1111.
O „terrorystach” Lesia Kurbasa i Mykoły Kulisza już słyszeli. Przyjaciele w życiu. Kurbas – ukraiński reżyser, aktor, teoretyk teatru, dramaturg, publicysta, tłumacz. Kulisz – ukraiński pisarz, reżyser, dramaturg, działacz społeczny, dziennikarz i redaktor, działacz ukraińskiej oświaty, pedagog. Lesio Kurbas i Mykoła Kulisz przyjaźnili się. Kurbas wystawiał sztuki Kulisza w teatrze. Śmierć też spotkali razem. W obozie na Sołowkach, świętując rocznicę rosyjskiej rewolucji, kapitan Matwiejew postawił obu przyjaciół obok siebie i zabił jednym strzałem. W głowę. Jedna kula przeszyła dwie głowy… Obaj tworzyli po ukraińsku, żyli Ukrainą.
A oto jeszcze dwaj „terroryści”:
Marko Woroniy i Mykoła Woroniy. Syn i ojciec. Marko – ukraiński poeta, tłumacz, poeta dziecięcy. Wydał 5 książek dla dzieci i zbiór wierszy. Tłumaczył z niemieckiego, francuskiego, włoskiego, hebrajskiego. Ojciec, Mykoła Woroniy – ukraiński pisarz, tłumacz, poeta, reżyser, aktor, działacz społeczno-polityczny, teatrolog. Ojca-terrorystę oskarżono o to, że jest szpiegiem. Syn rzucił się, by go bronić. Chodził po sądach, domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy ojca, i sam trafił za kraty. Otrzymuje oskarżenie: udział w organizacji terrorystycznej na czele z ukraińskimi PISARZAMI-TERRORYSTAMI. Syna, Marka, rozstrzelał 3 listopada 1937 roku w tym samym Sandarmoch ten sam diabelski zwyrodnialec – Matwiejew. Ojca, Mykołę Woronego, rozstrzelano 7 miesięcy po synu.
Wiecie, na czym polega cynizm tej sytuacji? O, Rosja nie może bez cynizmu. Marko Woroniy, będąc studentem, pisze pracę na kurs. Rozpoznajecie?
Narodziliśmy się, by zamieniać bajkę w rzeczywistość,
Pokonywać przestrzeń i podporządkowywać sobie czas.
I oprócz rąk mamy już mocne skrzydła,
A oprócz serca mamy silnik.
Wyżej, i wyżej, i wyżej
Zmierzają loty naszych ptaków,
I w każdym silniku tchnie
Bezpieczeństwo i spokój granic!
Tak! To Marsz stalinowskich lotników. Autora rozstrzelano, a piosenkę – bo szkoda dobrej rzeczy, by przepadła – przetłumaczono na rosyjski. Śpiewał ją cały kraj. Myśmy ją śpiewali. Wszystkim nam było dobrze…
Woroniowie pisali po ukraińsku i żyli Ukrainą. Z Sołowek Marko również pisał listy po ukraińsku. Ostatni list przed rozstrzelaniem napisał do matki… po rosyjsku…
Przygotowuję się do lekcji i płaczę. Płaczę nad naszymi losami. Często się dziwiłam, dlaczego nas wtedy niszczono, a my milczeliśmy? Dlaczego nie powstaliśmy? Dlaczego nie stawiliśmy oporu? Przecież nas wtedy było tylu? 80 milionów? Dziś przyszło zrozumienie. My i dziś milczymy. Jesteśmy dziś tacy mądrzy, a milczymy tak samo. Nicoj, która rzuciła monetami w kasjerkę za odmowę rozmowy po ukraińsku, – radykałka! I tak uważają nawet moi bracia-pisarze! My – tacy oczytani, my – tyle już powiedzieliśmy o prawdzie historycznej… I co?!
Przygotowuję się do lekcji…
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Polityka językowa to zespół ideologicznych postulatów i praktycznych działań, ukierunkowanych na regulowanie stosunków językowych lub na rozwój systemu językowego w określonym kierunku. Jako składnik polityki narodowej odzwierciedla ona jej zasady i odpowiada panującej ideologii. Charakterystyczną tendencją antyukraińskiej polityki językowej rosyjskiego sąsiada-agresora zawsze było zawężanie sfer funkcjonowania języka ukraińskiego, ograniczanie jego stosowania, nawet na poziomie codziennym. Czy wydarzenia, które obecnie rozgrywają się na terenach Ługańszczyzny i Doniecczyzny okupowanych przez putinowską Rosję, mają wspólne korzenie? Bezwzględnie tak! Wzorcem dla umacniania ukrainofobskiej polityki w tym regionie dla prorosyjskich marionetek jest imperialny, wielkomocarstwowy, szowinistyczno-raszystowski przekaz, generowany przez Moskwę. Dla cywilizowanego świata od dawna nie jest tajemnicą, że właśnie w stolicy Federacji Rosyjskiej zamknięto wszystkie ukraińskie centra i instytucje kulturalno-oświatowe. Od 2015 r. zlikwidowano dwie najważniejsze ukraińskie organizacje krajowe — Zjednoczenie Ukraińców Rosji oraz Federalną narodowo-kulturalną autonomię Rosji. Poza prawem znalazły się także Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna (UWKR) oraz Światowy Kongres Ukraińców (SKU). Wśród wielomilionowej ukraińskiej społeczności w Federacji Rosyjskiej zaledwie półtorej setki dzieci zdołało uzyskać prawo, przynajmniej fakultatywnie, do doskonalenia znajomości języka ukraińskiego w szkołach niedzielnych. Ukraińskich placówek oświatowych w Rosji bowiem nigdy nie istniało. Co więcej, przeciwdziałaniem podstępnej, precyzyjnie zorganizowanej potężnej rosyjskiej machinie propagandowej, która uosabia podstawowy imperialny cel — zniszczenie Ukrainy poprzez odebranie jej narodowi języka — ukraińscy władcy się nie spieszą. Badania socjologiczne wykazały, że 95% mieszkańców obwodów ługańskiego i donieckiego przez całe swoje życie nigdy nie wyjeżdżało poza granice swojego kraju. Jednak uzyskanie przez Ukrainę niepodległości mimo wszystko doprowadziło do zauważalnych zmian w ich sposobie życia. Przede wszystkim w dziedzinie oświaty. Przed rozpoczęciem rosyjskiej agresji na wschodzie państwa liczba szkół z językiem ukraińskim w Donbasie wzrosła ponad dziesięciokrotnie. W miejscowych uczelniach wyższych zwiększył się udział przedmiotów wykładanych w języku ukraińskim — do 50–60 procent. Rozumiejąc, że wzrost liczby mieszkańców Donbasu posługujących się językiem ukraińskim doprowadzi do upadku idei „русского міра”, jej apologeci nieco zmienili taktykę wspierania „русскоговорящего населения” regionu. W szczególności przez rosyjskie fundusze propagandowe od początku lat 2000. przeznaczono ogromne środki na druk w języku rosyjskim podręczników szkolnych i pomocy naukowych dla nauczycieli. Cel pozostał jednak niezmieniony — uczyć i wychowywać młodzież szkolną i studencką pod kierunkiem „swoich” pedagogów w duchu „русского міра”. Jak to się działo, przytoczmy konkretne przykłady. W Rosji zatwierdzono państwowy program „Patriotyczne wychowanie obywateli Federacji Rosyjskiej na lata 2001–2005”. Później go przedłużono. W ramach tego projektu najbardziej aktywny udział w opracowywaniu podręczników i pomocy o antyukraińskiej treści wzięli rosyjski fundusz „Русский мир”, fundusz
„Centrum Prezydenckie Borysa Jelcyna”, rosyjska ambasada i konsulaty w Ukrainie. Ponadto w 2005 roku powstała „Ukraińska Akademia Rusystyki”. A w kolejnym roku, przy jej wsparciu, wydano nakładem 25 tys. egzemplarzy podręcznik dla uczniów 5 klasy „Страноведение. Россия”. Ponadto w celu przekwalifikowania nauczycieli historii wydano podręcznik „Воссоединение Руси”. Propagandowe działania „russkiego mira”, wtłoczone w te propagandowe perły (język rosyjski jest wielki i potężny; Ukraińcy, Białorusini, Rosjanie to narody spokrewnione i powinny rozwijać się wspólnie; Rosja jest najpotężniejszym i najmocniejszym krajem świata), swoim „grifem” zatwierdziło Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy. Dlatego nie przypadkiem w 2008 roku na Ługańszczyźnie te „edukacyjne” wydawnictwa wspólnie zaprezentowali ambasador RF w Ukrainie W. Czernomyrdin i zastępca przewodniczącego Ługańskiej obwodowej administracji państwowej M. Zaporożcew, który obecnie kieruje „radą społeczną przy szefie ŁRL”. Nic dziwnego, że w 2009 roku w Ługańsku z bezpośrednim udziałem przewodniczącego fundacji „Russkij Mir” W. Nikonowa oraz „ojców” obwodu O. Jefriemowa, W. Gołenki, W. Tichonowa uroczyście otwarto centrum rosyjskiej kultury i literatury „Russkij Mir”. Wkrótce w ten sam sposób powstały dwa podobne centra także w obwodzie donieckim. Po czym Ługańsk i Donieck zalały propagandowe hasła „Wielkiemu russkiemu słowu — drugi język państwowy!”. Właśnie za pieniądze moskiewskiego ratusza w Ługańsku pojawiło się rosyjskie gimnazjum, otwarte na żądanie handlarzy sąsiedniego rynku pod patronatem O. Jefriemowa. A jego „fundatorka” i niezmienna dyrektorka A. Podtynna wkrótce została zasłużoną nauczycielką Ukrainy i deputowaną Rady Rejonowej Artemowskiej w mieście Ługańsku. Obecnie jest separatystką — członkinią tak zwanej rady ludowej „ŁRL”. Ta placówka oświatowa, podobnie jak analogiczna w Ługinie (w pobliżu Ługańska), zawsze miała wsparcie finansowe od rosyjskich fundacji i „rosyjskiej społeczności”. Czasami sprawa sięgała szczytu absurdu. Mianowicie w tej samej Ługinie próbowano także nauczać i uczyć się języka i literatury ukraińskiej po rosyjsku. A w ługańskim gimnazjum język ukraiński przeniesiono do kategorii języków obcych. I czemu się dziwić, skoro już w 2010 roku w wielu szkołach regionu pojawiły się elementarze dla maluchów, obramowane hasłami „Nasza Ojczyzna — Matuszka Rosja!”. Takie nowości dały podstawy przewodniczącemu Ługańskiej Rady Obwodowej W. Gołence do zainicjowania przyjęcia uchwały „O podstawach państwowej polityki językowej” oraz do „zalecenia” obwodowemu zarządowi oświaty włączenia przedmiotu „Страноведение. Россия” do programu nauczania szkół Ługańszczyzny. Sam W. Gołenko i obecnie jest gorącym zwolennikiem „russkiego mira”. Publicznie ogłosiwszy w 2014 roku własne stanowisko, w imieniu rady obwodowej poparł ideę przeprowadzenia „referendum” o utworzeniu „ŁRL”, otwarcie agitował za oderwaniem obwodu ługańskiego od Ukrainy i przyłączeniem go do Rosji. Jego protektorzy — O. Jefriemow, oskarżony o zdradę Ojczyzny, przebywa pod sądem i śledztwem, a wicepremier W. Tichonow ukrywa się w Woroneżu na terytorium Rosji. Nie wolno zapominać także o przestępczej działalności tej trójcy podczas tzw. siewierodoniecких szabasów oraz o ich zamiarze utworzenia tak zwanego PISUAR-u. Jaka zatem jest sytuacja wokół języka ukraińskiego i wszystkiego, co ukraińskie, na tymczasowo okupowanych przez Rosję i jej najemników terenach Donbasu? Procesy w sferze duchowej, kulturalnej i językowo-edukacyjnej przestrzeni, które zachodzą w ciągu ostatnich trzech lat w kwazitworach na Donbasie, mają pewne osobliwości, ale dość często są też identyczne. Jeśli do 2014 roku prorosyjskie siły na wschodzie Ukrainy szerzyły mity o podstępnej, brutalnej „banderowskiej” ukrainizacji i obłędnym prześladowaniu rosyjskojęzycznych, to po proklamowaniu tak zwanych „ŁRL” i „DRL” rosyjscy najemnicy urządzili prawdziwe polowanie na działaczy miejscowych ukraińskich organizacji i towarzystw kulturalno-oświatowych. Na przykład w maju–czerwcu 2014 roku służby specjalne „ŁRL” wtrąciły do swoich katowni dużą grupę członków Proświty. Od aresztowanych O. Szewczenko, K. Filimonenki, I.
Zacharczenko, O. Nosuli, A. Popowycz, O. Juszczenko, W. Semystiahy i inni żądali wyrzeczenia się ojczystego języka ukraińskiego i porozumiewania się wyłącznie w „obszczeponiatnom”. Przy tym, w najbardziej brutalnych tradycjach Ems ukazu Wałujewa, język ukraiński określano jako „obrzydliwy sfałszowany rosyjski, którego nikt nie rozumie”. To samo powtórzyło się jesienią 2014 r., gdy Szmyhelskim z Proświty oraz prorektorowi Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Szewczenki Dm. Użczenku pod groźbą śmierci również nakazywano wyrzeczenie się języka ukraińskiego. Po zajęciu przez bojowników ośrodków przemysłowych Donbasu urzędnicy miejscy, jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego 2014/2015, powielali zarządzenia dotyczące wypierania języka ukraińskiego z przestrzeni publicznej oraz o rusyfikacji edukacji. Ich istota sprowadzała się do przesłania: zmienić wszystkie szyldy z ukraińskiego na rosyjski, w szkołach uczynić język rosyjski podstawowym, a ukraiński zakazać. Wszystko to dobrze wpisywało się w powszechnie tu obowiązującą ogólną koncepcję „russkogo mira” i służyło za podstawę do proklamowania „integracji z Rosją”. Dlatego nie przypadkiem polityka językowa w tak zwanych „ŁRL” i „DRL” na początku roku szkolnego 2014/2015 we wszystkich typach placówek oświatowych była ukierunkowana na szybką, totalną rusyfikację. Zgodnie z nią placówki z ukraińskim językiem nauczania przenoszono na rosyjski, likwidowano klasy z ukraińskim językiem nauczania, zmniejszano liczbę godzin nauki języka ukraińskiego do ćwierci godziny tygodniowo itp. Równolegle przeprowadzano czystkę bibliotek placówek oświatowych. Stamtąd usuwano i niszczono książki wydane w języku ukraińskim jako szkodliwe. Dotyczyło to nie tylko utworów z literatury lub językoznawstwa ukraińskiego, ale także książek z historii i geografii Ukrainy. Nauczanie tych przedmiotów również zakazywano. Uzasadniano nawet pogląd, że odtąd porozumiewanie się na terytorium niekontrolowanym przez Kijów będzie się odbywać językiem „małorosyjskim” (?!). Niektóre przeprowadzone akcje zyskały szeroki rozgłos. Wśród nich — zniszczenie w Ługańsku dwustutysięcznej biblioteki ukrainistycznej Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” oraz 30-tysięcznej biblioteki obwodowego zrzeszenia proświatowskiego. „Teoretyczne” dowody szkodliwości wszystkiego, co ukraińskie, dostarczali miejscowi „znawcy” „ŁRL—DRL”, którzy, jak sami przyznawali, nawet nie władali językiem ukraińskim w mowie potocznej. Tak więc w Ługańsku za pośrednictwem oficjozy „ŁRL” — tygodnika „XXI wiek” — S. Sorokin w obszernym artykule „Nasz język — nasz wróg?” powtórzył szablony rosyjskiej propagandy: wydarzenia na wschodzie Ukrainy to nic innego jak wojna domowa. Jego zdaniem rozpętali ją „ukropy”, którzy wyprali mózgi młodemu pokoleniu. Odpowiedź na pytanie: „Dlaczego ukraińcy Donbasu nie znają języka ukraińskiego i nie porozumiewają się nim?” — sprowadziła się do banału: „No, tu się tą mową nie rozmawia — i koniec”. Ługański ukrainofob O. Akientjew w wymownym „badaniu” „Język. Z życia świętych krów” dokonał „rewolucyjnych odkryć” w ukraińskim językoznawstwie. Polegały one na tym, że „język na Ukrainie dzisiaj uznany jest za kamień węgielny, sakralne naczynie i świętą krowę budowy narodu”. W innym opusie „Ukraina. Wszystko zaczęło się od języka” z radością zadziwia: „Na Ukrainie cała historyczna lingwistyka przykryła się miedzianą miednicą (?!)”. A potem, nasypawszy różnych cytatów literackich i wykręciwszy myśli językoznawców, dokonał odkrycia nadzwyczajnej wagi — że Ukrainę od dawna zamieszkiwali rosyjscy chłopi. W związku z tym, że w przeciwieństwie do Prawobrzeża na terenie Donbasu nie było polskiej szlachty, lud tam zachował swój pierwotny, pielęgnowany język historyczny rosyjski, a nie nabył go w wyniku jakiejś tam rusyfikacji. Skoro Ukraińcy historycznie należą do plemion rosyjskich, które dawno stworzyły rosyjski język literacki, to jest on ojczysty dla 83% obywateli Ukrainy. Czy więc warto „świadomym” walczyć przeciwko własnemu ojczystemu, rozwiniętemu językowi rosyjskiemu? Sprowadziwszy argumentację do tego, że „świadomym” wypada zrozumieć najważniejsze — dzisiejszy stan ukraińskiego frontu kulturalnego i sytuacji językowo-kulturalnej — to nic innego jak nędza i pustynia, wydał swój werdykt. Literatura, teatr, muzyka, kino ukraińskie, nawet estradowa „popsa” — niezwykle niskiej jakości, która świadczy jedynie o procesie rozpadu „państewka”. O poziomie zawodowego szulerstwa miejscowych adeptów „russkogo mira” świadczą liczne fakty prób narzucenia zwykłemu obywatelowi własnego widzenia praktycznego zastosowania ukraińskiej, a nie rosyjskiej terminologii medycznej, do tego jeszcze cynicznego zastraszania go. Zrozumiałe, że wszystkie te argumentowane postulaty sprowadzono do jednego — „ukraiński język literacki, stworzony na bazie wiejskich gwar w połowie XIX w.”, jest skazany. Zniknie bezwzględnie. Nie mniej sensacyjne odkrycia poczynili też obecni ługańscy historycy i regionaliści. I chodzi nie tylko o nordyczny donbaski charakter potomków sławnych neandertalczyków ani o rosyjskie osady w Donbasie, których tatarsko-mongolskim ordyńcom tak i nie udało się podbić. W opracowaniu „Z historii Noworosji” „naukowcy-regionaliści „ŁRL” piszą o współczesnych wydarzeniach. Podkreślają, że termin Noworosja w
Ciąg dalszy na str. 4
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Antyukraińska polityka językowa prorosyjskich najemników na czasowo okupowanych terenach Donbasu», s. 3
Dokończenie. Początek na str. 3. Rok 2014 stał się symbolem nowej, fundamentalnej historii Donbasu. Dlaczego? A dlatego, że znaczną część noworosyjskich ziem (to przecież nie tylko Donbas!) po rewolucyjnych wydarzeniach lat 1917—1920 przekazano Ukrainie (oczywiście, podarowała Rosja) bez uwzględnienia warunków historycznych. Oczywiste jest, że nowo objawionym „naukowcom” z ich innowacyjnymi odkryciami językoznawczymi pożądane było posiadanie przynajmniej jakiejś prawnej przykrywki. Dostarczyły jej uchwalone w ciągu 2014 roku niemal identyczne konstytucje „DRL” i „ŁRL”. W każdej z nich figurował artykuł 10, poświęcony porządkowi funkcjonowania języków państwowych na ich terenach. Zrozumiałe, że tam o języku ukraińskim mowa była jako o formalności. Więc i na poziomie, gdzie język ukraiński wraz z językiem rosyjskim formalnie otrzymał status państwowego, mowa była o jego poniżeniu. Przede wszystkim dotyczyło to „ŁRL”. W odróżnieniu od konstytucji „DRL”, tam punktem 2 utrwalono poniżony status języka ukraińskiego. Nie mógł on w „ŁRL” być oficjalnym językiem kancelaryjnym we wszystkich organach władzy państwowej oraz organach samorządu terytorialnego. Jedynym językiem kancelaryjnym „ŁRL” zatwierdzono rosyjski. Wsparł separatystów także Komitet Śledczy Federacji Rosyjskiej, który 29 września 2014 roku wszczął sprawę karną o rzekome ludobójstwo ukraińskie przeciwko rosyjskojęzycznej ludności, zamieszkującej terytorium obwodów ługańskiego i donieckiego, na podstawie artykułu 357 kodeksu karnego Rosji. Rok później, wbrew normom prawa międzynarodowego i rosyjskiego, w Komitecie Śledczym już oświadczono o rozszerzeniu przez Rosję „swojej uniwersalnej jurysdykcji na południowy wschód Ukrainy” pod tym samym mitycznym pretekstem „ludobójstwa rosyjskojęzycznej ludności”. Ośmieleni „prawnym” wsparciem, w ciągu roku szkolnego 2014/2015 prorosyjscy najemnicy na terenach Donbasu rozpoczęli totalną rusyfikację we wszystkich bez wyjątku sferach życia społecznego. Pod pierwszą falę zakazów trafiło nauczanie historii i geografii Ukrainy, języka i literatury ukraińskiej, stoiska informacyjne w języku ukraińskim, które szybko zastępowano stoiskami w języku rosyjskim. Co prawda język i literatura ukraińska nie zostały całkowicie wykluczone z programu szkolnego. Jednak, zgodnie z okólnikami Ministerstw Edukacji i Nauki „ŁRL” i „DRL”, liczbę godzin na ich naukę sprowadzono do jednej tygodniowo, a potem przeszli do nauczania fakultatywnego lub nauczania jako przedmiotów z językiem obcym. Do tego zlikwidowano także egzaminy końcowe w związku z tym, że rzekomo nikt nie chciał się uczyć tych przedmiotów. Od tej pory państwowa atestacja końcowa w szkołach quasi-republik obejmowała jeden obowiązkowy egzamin — z języka rosyjskiego w formie streszczenia z zadaniem twórczym. W dalszej kolejności, z początkiem roku kalendarzowego 2015, poszczególne szkoły i klasy z ukraińskim językiem nauczania przymusowo przeniesiono na język rosyjski. Pod koniec roku szkolnego 2014/2015 w placówkach oświatowych I—III stopnia nauczania, gdzie zachowało się nauczanie w języku ukraińskim, groźbami i siłą zmuszono rodziców do napisania wniosków o przeniesienie dzieci na naukę w języku rosyjskim. Zrozumiałe, że w roku szkolnym 2015/2016 nauka w szkołach prowadzona była już według rosyjskich podręczników, w języku rosyjskim i według rosyjskich standardów. Pojawiły się nowe przedmioty: „Język narodów Donbasu”, „Historia Ojczyzny”, „Historia Kraju Ługańskiego”, „Historia Kraju Donieckiego”, „Historia Donbasu”, „Lekcje obywatelskości Donbasu”, „Podstawowe przygotowanie wojskowe i medyczno-sanitarne”. Nowo objawieni „teoretycy” z Ługańska, demonstrując ewolucyjność kompartyjnych ideologem tak zwanego „Ruskiego ruchu”
Donbasu” lat 80.—90. ubiegłego wieku, a nawet uzasadnili pojawienie się nowej historycznej wspólnoty ludowej na terenach Donbasu — “donbasydów” oraz ich specyficznego “donbasydowskiego” języka. W związku z przeniesieniem systemu edukacji na język rosyjski i rosyjskie standardy nauczania w “ŁRL” i “DRL” powstał deficyt wykładowców filologii rosyjskiej i dyscyplin historycznych. Dlatego w ciągu lat 2014—2016 poprzez specjalny system kursowy pilnie przekwalifikowano tam ponad tysiąc nauczycieli dyscyplin ukrainoznawczych, którzy z oczywistych przyczyn znaleźli się poza procesem nauczania. Ponadto do procesu rusyfikacji przestrzeni edukacyjnej włączono jeszcze kilkuset studentów placówek pedagogicznych. Nie należy przemilczać ani ukrywać stanowiska UCP PM, która aktywnie sprzyjała rosyjskiej okupacji Donbasu w 2014 r. i prowadziła tutaj podstępną rusyfikację. Na przykład pod naciskiem duchowieństwa eparchii ługańskiej UCP PM 8 grudnia 2014 r. zarządzeniem Ministerstwa Oświaty, Nauki i Kultury “ŁRL” w Ługańsku zamiast rozgromionego Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum “Odrodzenie” utworzono Duchowo-Oświatowe Centrum “Wozrożdienije” imienia świętego wielebnego Nestora Kronikarza przy Ługańskim Uniwersytecie Szewczenkowskim. 9 grudnia na tym samym uniwersytecie prawosławne duchowieństwo wspólnie z kolektywem uczelni i strukturami władzy “ŁRL” przeprowadziło okrągły stół “Duchowo-moralne i prawosławne wychowanie młodzieży uczniowskiej w “ŁRL”. W celu “odwrócenia młodzieży o 180 stopni” poruszono kwestię przygotowania specjalisty “Prawosławny pedagog” z prawem zatrudnienia w szkole ogólnokształcącej i nauczania przedmiotu “Kultura prawosławna” uczniom szkoły średniej oraz “Rodzina prawosławna” — uczniom szkoły starszej, a także utworzenia odpowiednich katedr przy uniwersytetach “ŁRL”. Za przykładem ługańskiej szkoły nr 30, gdzie w roku szkolnym 2014/2015 po raz pierwszy wprowadzono przedmiot “Religioznawstwo”, inicjatywę “zalecano” naśladować także innym placówkom oświatowym. Z kolei uniwersytet zobowiązał się otworzyć katedry teologii, a seminaria zrównać ze studiami licencjackimi, aby absolwenci w dalszym ciągu zdobywali wykształcenie na uczelniach wyższych. Zrozumiałe, w jakim celu, w jakim języku i na jakiej bazie. W ciągu trzech ostatnich lat na całym terytorium okupowanego przez prorosyjskich najemników Donbasu język ukraiński wyparto z lokalnych kanałów telewizyjnych, Internetu, radia. Na okupowanym terytorium nie wydawano żadnej gazety ani czasopisma w języku ukraińskim, nie sprowadzano ukraińskojęzycznych wydawnictw z Ukrainy. Reklama zewnętrzna, język ogłoszeń, reklama w transporcie, na przystankach — wyłącznie rosyjski. Dotyczy to również przestrzeni miejskiej. Niezwykle wąską niszę etnograficzną przydzielono kulturze ukraińskiej. Wyjątek zrobiono jedynie dla niektórych placówek kultury. W szczególności dla Ługańskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego na Obronnej, który przekształcono w ideologiczną wizytówkę “ŁRL”. Niech bawią się aborygeni. A żeby nie stawiali oporu — artystom-kolaborantom wciśnięto “zabawki” — tytuły “narodowych”, “zasłużonych” artystów i działaczy kultury “ŁRL”. A to, że niektórzy mieli już honorowe tytuły od państwa Ukraina — nie szkodzi, bo oceniono ich w “ŁRL” wyżej!? Aby zrozumieć, dlaczego tak czynią w quasi-republikach Donbasu — warto zwrócić się do przesłań, które demonstrują ich przywódcy. Tak, przed otwarciem w Jałcie XI festiwalu “Wielikojie Russkoje Słowo” I. Płotnicki oświadczył: “Donbas z istoty — mała Rosja, i język rosyjski inspiruje nas, błogosławi… Dlaczego w “ŁRL” przywiązują szczególną uwagę do języka rosyjskiego?! Bo to “program celowy, i u nas nie po prostu rozwijają miłość do języka rosyjskiego… my daliśmy możliwość księżom mówić o naszej kulturze, o języku rosyjskim… To wartość, to dziedzictwo, które nie powinno przepadać, ono powinno wcielać się w masy. Szczególnie dzieci trzeba uczyć tego języka, opowiadać dlaczego. Przecież każdy z nas wie, że należymy do tej kultury, w języku której myślimy. Tak więc ja wiem, że u nas większość myśli w języku rosyjskim”. Nie warto komentować takich oświadczeń. Należy zwrócić się do oficjału “ŁRL”, gdzie wyraźnie rozstawiono wszystkie akcenty. W artykule “Pidozra” posmiertno. Psichoz ili kłounada?” ideolog “ŁRL” O. Akentjew, usprawiedliwiając zaborczo-terrorystyczną politykę imperialnej Rosji, komunistycznego ZSRR, stalinowski terror przeciwko nierosyjskim etnosom, prozaicznie postawił kropki nad “i”: “…Trzeba wżyć się w rodzinę narodów Rosji… i wychowywać dzieci na patriotów nowej Ojczyzny”. Tak więc oto dlaczego w “ŁRL” i “DRL” przeprowadzane są masowe akcje, poświęcone rosyjskim świętom państwowym i symbolom państwowym! Tak, pod patronatem tak zwanych stowarzyszeń społecznych i organów oświaty w quasi-republikach Donbasu 22 sierpnia 2017 r. dzieci i młodzież włączono do obchodów dnia flagi państwowej Rosji. W Ługańsku, Ałczewsku, Kadijiwce, Sorokynem, Chrustalnym akcje przeprowadzono pod hasłami “Flaga państwa — symbol chwały!” Obecnym wręczano trójkolorowe wstążki, przeprowadzano masowe flashmoby, rozwijano 20—30-metrowe płótna rosyjskiej flagi, przeprowadzano rajdy samochodowe “Nocne Wilki — Donbas”, konkursy rysunków rosyjskiej i “ŁRL-owskiej” flagi w parze, udzielano informacji z historii tworzenia rosyjskiej symboliki oraz symboliki lokalnych quasi-tworów. Pod piosenkę O. Gazmanowa “Wpieriod, Rossija” brzmiały hasła — “Rosja — nasza druga Ojczyzna!”, “Flaga Rosji — symbol naszego jednoczenia!” itp. Wszystkich przebito w Sorokynem (Krasnodonie), gdzie podczas obchodów 75-lecia podziemia “Młoda Gwardia” rozwinięto flagę FR o powierzchni ponad 200 metrów kwadratowych. Tradycyjnym stał się dla placówek oświatowych “ŁRL” i “DRL” udział w tak zwanych forach edukacyjnych na terytorium obwodów rostowskiego, woroneskiego, wołgogradzkiego, biełgorodzkiego, moskiewskiego, permskiego i innych obwodów Rosji. Podczas przeprowadzania tych wydarzeń dzieci brały udział w obchodach dni pamięci historycznej, historycznego rosyjskiego dziedzictwa, pamiętnych bitew w historii Rosji, dni kultury prawosławnej, pogłębionym studiowaniu języka rosyjskiego i literatury itp. Nic dziwnego, że przywódca “DRL” Zacharczenko przyznał, że na jesień 2017 r. z językiem ukraińskim na terenach “republiki” problemów więcej nie istnieje, z nim “skończono”. Ale to nie przeszkodziło szeroko reklamować w prasie lokalne akcje o rzekomej trosce i nauce języka ukraińskiego i literatury w sąsiedniej “ŁRL”. Tam akcja “Język ukraiński po ługańsku” sprowadziła się do komunikatu o tym, że tylko w Ługańsku uczniowie otrzymali 7,5 tys. podręczników języka ukraińskiego i literatury, wydrukowanych dla uczniów klas 1—7. Nie kolorowe — czarno-białe!, wykastrowane ze wszystkiego co ukraińskie, gdzie lokalni specjaliści opowiadali w większości o przyrodzie oraz osobach i wydarzeniach, które rozsławiły Donbas, stawiają sobie za cel wbić do głowy dzieci, że istnieje “naród Donbasu”, który jest częścią “russkogo mira”, a nie narodu ukraińskiego. Co więcej, naród ukraiński jest zbrodniczy, bo rozpoczął wojnę przeciwko “narodowi Donbasu”. Wszystkie inne podręczniki do roku szkolnego 2017/2018 nadeszły z Rosji. W szczególności 68 konwojów humanitarnych MSW Rosji dla “DRL” i “ŁRL” przywiozło wydrukowane podręczniki szkolne według rosyjskich standardów, z rosyjską symboliką oraz symboliką fikcyjnych “republik”. Tylko dla “ŁRL” te podręczniki stanowiły prawie 70% ogólnej liczby pomocy humanitarnej, i wszystko — w imię nauki według rosyjskich programów i standardów, w imię zjednoczenia narodu Donbasu z Rosją. 5 października 2017 r. przywódca “ŁRL” I. Płotnicki po raz pierwszy w historii “republiki” nadał tytuł zasłużonego pracownika oświaty “ŁRL” 54 nauczycielom i pracownikom branży oświatowej. 120 pedagogów “republiki” zostało wyróżnionych medalami “za zasługi”, dyplomami i podziękowaniami “organów państwowych “ŁRL”, a dzień pracownika oświaty odtąd w quasi-tworze będzie obchodzony corocznie 5 października. Witając edukatorów, oświadczył, że jest przekonany o tym, iż wspólnie zakończą przejście na rodzime rosyjskie standardy, za co otrzymamy wystarczającą nagrodę. No, a młodzież?! Według jego własnych oświadczeń: młodzież chce jednego — powrotu do starego, szukać korzeni, odnaleźć własną duchowość i wzmocnić się w tym świecie, który zwie się “russkim mirom”, w czymże będziemy im pomagać? Jak to mówią — przyjechaliśmy! Tylko zaślepiony nie może zrozumieć, że w Donbasie pedałuje się proces inkorporacji zagarniętych przez Rosję terytoriów do jej składu. U podstaw tego procesu, jak zawsze to robiono w Rosji, apologeci “russkogo mira” założyli i stawiają na niwelację ukraińskiej duszy poprzez zniszczenie języka ukraińskiego. Ale jak świadczy doświadczenie historyczne — ukraińska dusza i jej fundamentalna podstawa — język ukraiński — są nieśmiertelne. A odpowiedź bumerangiem zniszczy ostatnie antynaturalne imperium azjatyckiej ordy.
Wołodymyr SEMYSTIAHA
Tłumaczenie maszynowe
W obecnych warunkach informacyjno-psychologicznej i militarnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie zaktualizowała się potrzeba dokładniejszego przyjrzenia się, głębszego przeanalizowania istoty zasad funkcjonowania dziennikarstwa na Ukrainie, nakreślenia ich głównego, fundamentalnego kierunku. Gruntowna analiza działalności mediów na Ukrainie daje podstawy twierdzić, że wszystkie zasady dziennikarstwa powinny opierać się na fundamentach ukrainocentryzmu, czyli integrującej zasadzie kształtowania profesjonalizmu dziennikarskiego i funkcjonowania środków masowego przekazu. Przecież stosowanie najnowocześniejszych środków technicznych przynosi wielką szkodę społeczeństwu, jeśli dziennikarzom brakuje moralnej, narodowo-duchowej godności. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Ukrainocentryzm to polityczno-ideologiczna, społeczno-ekonomiczna, moralno-duchowa koncepcja budowy odnowionej niepodległości Państwa Ukraińskiego, to filozoficzna, narodowo-psychologiczna, światopoglądowa postawa dziennikarza, jak i każdego obywatela Ukrainy. Ukrainocentryzm, podobnie jak niemieckocentryzm, polskocentryzm, rumunocentryzm, japonocentryzm, opiera się na koncepcji nacjonalizmu, który jest filozofią bytu Narodu. U podstaw ukraińskiego nacjonalizmu leży humanistyczna idea narodowa budowy państwa, a u podstaw szowinizmu, faszyzmu, nazizmu, moskiewskiego raszyzmu — wielkomocarstwowy interes imperialny. Celem nacjonalizmu jest wolność swojego narodu, jego rozkwit w konstelacji innych rozwiniętych narodów, a celem szowinizmu, faszyzmu, nazizmu, raszyzmu — zniewolenie innych narodów. Nacjonalizm traktuje internacjonalizm jako międzynarodowe relacje na zasadach równości narodów, a szowinizm, faszyzm, nazizm, raszyzm przekształcają internacjonalizm w środek denacjonalizacji narodów i podporządkowania ich imperialnej, wielkomocarstwowej idei. Dla nacjonalisty świętości innych narodów: język, kultura, tradycje, zwyczaje są obiektem szacunku i czci, a dla szowinisty, faszysty, nazisty, raszysty — to coś, co należy natychmiast zniszczyć, wykorzenić i zastąpić swoim. Właśnie taki jest cel wojny hybrydowej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie i innym państwom europejskim. Ukraiński nacjonalizm rodzi orędowników i bohaterów, a maniakalny szowinizm, faszyzm, nazizm, raszyzm — morderców, grabieżców, najeźdźców, janczarów, zdrajców. Ideolodzy „ruskiego miru” zawzięcie narzucają postmodernistyczne postulaty w Rosji, na Ukrainie i w Europie, że rzekomo państwo ukraińskie to sztuczny twór, to błąd historii, dlatego trzeba go naprawić: zwrócić Ukrainę na łono rosyjskiego imperium. W tym celu, według światopoglądowego paradygmatu postmodernizmu, który moskiewscy raszyści przepletli ze stalinowską — komunistyczną i hitlerowską — nazistowską ideologią i polityką ludobójstwa, „wszystko ujdzie, wszystko jest do przyjęcia”. W kontekście działalności politycznej, społecznej, dziennikarskiej taka filozofia postmodernizmu prowadzi do propagandy najbardziej podłych idei i czynów, do apologii zdrady stanu i zachwytu przemocą, do negowania praw narodowych Ukraińców i flirtowania z kłamliwym „ruskim mirem”. Francuski historyk Alain Besançon podkreślił, że „sztuka kłamstwa jest tak samo stara, jak sama Rosja”. Dzisiejsi apologeci rosyjskiej imperialnej ideologii i polityki, tańcząc do melodii putinowskiej bałałajki, wysławiają wojnę hybrydową, bezlitosne represje przeciwko Ukrainie. Zatem w wojnie informacyjno-psychologicznej z rosyjskimi manipulatorami, a także manipulatorami historii i współczesności z innych krajów, musi być wszechstronnie uzasadniona Prawda — główna broń humanitarna. Właśnie w tym kontekście, moim zdaniem, powinien być zbudowany proces nauczania na uniwersytetach, które kształcą dziennikarzy. Mam nadzieję, że w referatach, które są zaznaczone w programie, będzie mowa o niezbędnych aspektach restartu przygotowania wysokowykwalifikowanych specjalistów. Główną metodologiczną zasadą restartu procesu nauczania, moim zdaniem, powinien być ukrainocentryzm. Nie tylko politycy, urzędnicy, deputowani, ale także dziennikarze powinni głęboko uświadomić sobie, że humanistyczna, narodowo-obywatelska działalność musi opierać się na organicznym połączeniu wolności słowa i odpowiedzialności za los człowieka, społeczeństwa, państwa, języka ukraińskiego, kultury narodowej, duchowości, odrębności, niepowtarzalności. Zważywszy na to, że język jest swoistą syntezą wszystkiego, co narodowo-państwowe, ogniskiem jego widzenia, kwestia językowa wychodzi poza bezpośrednie granice lingwistyczne i nabiera charakteru politycznego, ideologicznego. Jeśli język narodu tytularnego nie funkcjonuje we wszystkich komórkach organizmu społecznego, to takie państwo jest chore i skazane na utratę cech narodowych i duchowych, jedności oraz niepodległości. Przecież jedną z głównych przesłanek motywacyjnych wojny Rosji przeciwko Ukrainie jest moskiewska polityka ochrony „rosyjskojęzycznej ludności”. Język rosyjski łączy ludzi w „ruski mir”. Dlatego Moskwa utwierdza, broni i rozszerza granice językowe „ruskiego miru”. Przykro o tym pisać, ale granice „ruskiego miru” objęły salę posiedzeń Rady Najwyższej Ukrainy, gabinety różnych instytucji władzy, środki masowego przekazu, organizacje oświatowe, naukowe, biznesowe, sportowe, struktury siłowe, armię. Stąd rozpełza się po całej Ukrainie nihilistyczny, lekceważący stosunek do języka ukraińskiego, który, niestety, nie ominął mniejszości narodowych. To podsyca ukrainofobów, paraliżuje wielu zrusyfikowanych Ukraińców, którzy znajdują się na psychologicznym rozdrożu: wyrywać się z obcego „ruskiego miru”, kształtować wewnętrzną potrzebę komunikowania się w języku ukraińskim, tworzyć ukraińskojęzyczne intelektualne środowisko życiowe czy z inercji pozostawać rosyjskojęzycznymi i prowadzić swoje dzieci, wnuki, prawnuki obcą drogą, zwiększając w ten sposób liczbę rosyjskojęzycznej ludności, a zatem osłabiając ukraińską potęgę narodową. Profesor Uniwersytetu Columbia Jurij Szewczuk słusznie podkreślił, że dwujęzyczność dla Ukrainy to pocałunek śmierci. „Schizofrenia językowa lub lingwoschizofrenia — to konsekwentna polityka kulturalna, która przewiduje mieszanie języka ukraińskiego i rosyjskiego. To niszczy język ukraiński na wszystkich jego poziomach. Przecież ludzie, zgodnie z prawami psychiki, reprodukują ten język,
którą słyszą wokół siebie. Usłyszenie nieskażonego języka ukraińskiego jest obecnie trudne. Człowiek zaczyna mówić na poziomie bardzo prymitywnych znaczeń, które nie są w stanie ogarnąć całego złożonego kompleksu otaczającego świata — zauważył Jurij Szewczuk. — Dzieje się to, do czego zawsze dążyła polityka rosyjskiego imperializmu — zniszczyć język ukraiński od wewnątrz, rozchwiać go, upodobnić do rosyjskiego tak, aby sami Ukraińcy „dobrowolnie” z niego zrezygnowali”. Władanie językiem ukraińskim jako głównym wymogiem profesjonalizmu, działalności społeczno-politycznej i państwowej jest całkowicie ignorowane. Jest to szczególnie widoczne we wszystkich kanałach telewizyjnych i radiowych, gdzie panuje dwujęzyczność rosyjsko-ukraińska lub wyraźnie przeważa język rosyjski. Należą do nich przede wszystkim kanały telewizyjne „Inter”, „112 Ukraina”, „NEWS ONE”, „Pryamiy”, a także ZIK i inne stacje radiowo-telewizyjne, w których pracują tacy dziennikarze jak Matwij Hanapolski, Natalia Właszczenko (z jakiegoś powodu uważa ona, że należy ją nazywać Natasza) i dziesiątki innych. Szanowna Natalia Właszczenko zaprasza do talk-show Mychajła Dobkina — wyrafinowanego ukrainofoba. Na wielu kanałach telewizyjnych gospodarują różni dobkinowie, murajewowie, rabinowiczowie, czerwonenkowie, Hanna Herman i inni. Tworzą oni prowokacyjne sesje mające na celu rozbicie ukraińskiego społeczeństwa, rozmycie uczuć narodowych, moralno-psychiczne upokorzenie ukraińskich patriotów w każdym wieku, zaszczepianie małorosyjskości, kształtowanie u obywateli Ukrainy szczególnej formy rosyjskiej świadomości, która ma charakter antyukraiński. Dwujęzyczność rosyjsko-ukraińską, czyli lingwoschizofrenię, podsycają „95 kwartał”, „Liga śmiechu”, „Rozśmiesz komika”, „Głos kraju”, „Głos. Dzieci”, „Tańce z gwiazdami”, a także takie filmy jak „Ostatni Moskal”, „Wioska na milion”, „Sługa narodu” itp. Przykro stwierdzić, że w ukraińskim eterze radiowo-telewizyjnym katastrofalnie brakuje audycji ukraińskich pod względem treści i ducha, podobnie jak ukraińskiej kinematografii. Główną przyczyną jest to, że właścicielami kanałów radiowo-telewizyjnych są obcokrajowcy, dla których Ukraina jest terytorium do wzbogacenia się, a nie do rozwoju i utwierdzania ukraińskości. Obecne wyrafinowane metody i formy rusyfikacji Ukraińców uzupełnia anglicyzacja. Setki anglojęzycznych terminów, na przykład brand-building, bezceremonialnie spychają ukraińskie leksemy na margines. Widać to nawet w tytułach wielu doniesień naukowych na naszej konferencji. Ale nie ma to nic wspólnego z potrzebą dobrej znajomości języka angielskiego. Cudzego się uczcie, a swego nie porzucajcie — obecnie również prosi nas Taras Szewczenko. Ukraińskie społeczeństwo — od Prezydenta, Przewodniczącego Rady Najwyższej, Premiera Ukrainy po sprzątaczkę, dozorcę — musi celowo dekolonizować język ukraiński. Nie chodzi o ograniczenia, zakaz języka rosyjskiego czy języków innych mniejszości narodowych, ale o ekologię językową. Naród polityczny na Ukrainie może powstać i produktywnie działać tylko na zasadach głębokiej znajomości i wszechstronnego funkcjonowania języka ukraińskiego, zachowania i rozwoju języków oraz kultur mniejszości narodowych. Dlatego trzeba przekonywać mniejszości narodowe i ich zagranicznych adwokatów-podżegaczy, aby nie tworzyli gett narodowo-kulturowych, lecz głęboko przejmowali się losem Państwa Ukraińskiego, opanowywali język ukraiński i tworzyli przesłanki do nauki na uczelniach wyższych oraz rozwoju kariery na Ukrainie. Upokorzona pozycja języka i kultury ukraińskiej na Ukrainie musi być problemem i bólem nie tylko etnicznych Ukraińców, ale każdego, kto uważa się za patriotę Ukrainy. Nie może być politycznie i ekonomicznie niepodległego państwa, jeśli jego obywatele są duchowo i kulturowo skolonizowani. Obecnie manipulacyjna rosyjska propaganda wszelkimi sposobami, formami i metodami narzuca myśl, że Rosja nie walczy z Ukrainą, lecz pomaga, wspiera tych, którzy chronią ukraińskich obywateli przed nazistowsko-faszystowską juntą, która rzekomo zasiadła w Kijowie. Nawet na stronie tytułowej czasopisma „Russkoje słowo”, które ukazuje się w Krasnym Łuczu w obwodzie ługańskim (zarejestrowanego przez Państwowy Komitet Ukrainy w 2004 r.), napisano, że „rosjanie, ukraińcy, białorusini — to jeden naród rosyjski”. Cyniczna moskiewska, informacyjno-psychologiczna, hybrydowa wojna jest skierowana na to, aby u ukraińskich obywateli nie doszło do deokupacji świadomości. Przykro, że do tej pory wielu ludzi na Ukrainie nie rozróżnia pojęć „wiedzieć” i „rozumieć”: każdą manipulacyjną informację przyjmują, powielają ją, chwaląc się, że o tym wiemy. Ale brakuje im głębokiego przemyślenia, zrozumienia istoty informacji na zasadach ukrainocentryzmu. Dotyczy to również niektórych polityków, urzędników, deputowanych, dziennikarzy, którzy z głosu rosyjskich manipulatorów w warunkach moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie propagują neutralność. Mówią, że język, kultura są poza dobrem i złem, poza polityką i wojną. Brak głębokiej, prawdziwej, systemowej wiedzy jest przesłanką do zalewu skandalicznych, destrukcyjnych, niemoralnych materiałów oraz przemilczania, ignorowania społecznie ważnych faktów, wydarzeń, zjawisk. Niezwykle ważne jest, aby wciąż wyjaśniać ukraińskiej, rosyjskiej, europejskiej i światowej społeczności, że Włodzimierz Wielki chrzcił nie moskali-rosjan, nie Rosję, bo jej na świecie jeszcze nie było, a Ruś, czyli rusinów. W IX—XII wieku nie istniał naród rosyjski (wielkorusowie). Na terytorium zaleskim (dzisiejsze północne tereny Rosji) żyły plemiona ugrofińskie (Muroma, Meria, Weś, Meszcera, Moksza i in.). Nazywano je narodem moksel, który z czasem stał się podstawą moskali — dzisiejszych rosjan. Należy przypomnieć, że Piotr I ukradł nazwę staroukraińskiego państwa Ruś i zarządził nazywać „Carstwo Moskiewskie Państwem Rosyjskim”. Plemiona słowiańskie (Polanie, Drewlanie, Siewierzanie, Dulibowie, Tywercy i in.) w rozwoju historycznym utworzyły państwo Ruś, rusinów, czyli Ukraińców. Centrum państwa Ruskiego byli Polanie, oni byli Rusią. Zatem spadkobierczynią Rusi, Rusi Kijowskiej jest Ukraina (!), a nie Moskwa=Rosja. Rosjanie i Ukraińcy nie są tym samym narodem, są różnego rodu-plemienia. Ale jesteśmy sąsiadami i trzeba żyć w zgodzie i pokoju, co zależy tylko od rosjan oraz europejskich i amerykańskich przywódców. Wojna rosyjsko-ukraińska to wojna cywilizacji, wartości, orientacji światopoglądowych. Dyktuje ona szczególne warunki życia, polityki, działalności społecznej, funkcjonowania mediów na Ukrainie, których głęboką istotą musi być ukrainocentryzm w organicznym połączeniu z wartościami ogólnoludzkimi.
Tłumaczenie maszynowe
Kamieniem węgielnym odwiecznej walki Ukraińców o prawo do posiadania własnego państwa ze wszystkimi jego atrybutami zawsze był język. Możemy wymienić setki wybitnych nazwisk, które przyłączyły się do tych zmagań w taki czy inny sposób. Byli więźniami więzień, obozów, łagrów, niszczono ich fizycznie. Wystarczy wspomnieć Bykownię, Sandarmoch, którego 80-letni smutny jubileusz obchodzimy. Martyrologia jest porażająca. A ile jeszcze jest niesłusznie zapomnianych nazwisk na językowym polu zwycięstwa. I dzisiejsza wojna na wschodzie Ukrainy w znacznej mierze jest uwarunkowana kwestią językową. A batalie, które rozgorzały w niektórych krajach Europy w odniesieniu do siódmego artykułu niedawno uchwalonej ustawy oświatowej Ukrainy, świadczą o rosnącej aktualności kwestii językowej, zwłaszcza na polu politycznym. Natalia HUMNICKA, Lwów Właśnie dlatego aktualną inicjatywą jest propozycja Radia Narodowego, by przeprowadzić 9 listopada XVII Ogólnoukraińskie radiodyktando jedności narodowej. Taką praktykę radio ukraińskie wprowadziło po ustanowieniu święta państwowego — Dnia języka i pisma ukraińskiego 9 listopada na cześć uczczenia pamięci czcigodnego Nestora Kronikarza (Dekret Prezydenta nr 1241/97 „O Dniu języka i pisma ukraińskiego”). Imię Nestora Kronikarza (Kijów, ok. 1056 r. — ok. 1114 r.) — pisarza-hagiografa, założyciela staroukraińskiej (staroruskiej) historiografii, pierwszego historyka Rusi Kijowskiej, uczonego, myśliciela, mnicha Ławry Peczerskiej — znane jest chyba wszystkim. Przede wszystkim dzięki jego ponad dwudziestoletniej pełnej poświęcenia pracy — „Powieści minionych lat”. To wybitne dzieło kronikarskie (1113 r.) jest bezcennym dokumentem historycznym nie tylko Rusi Kijowskiej, ale i jednym z najwybitniejszych zabytków kultury światowej. Ta tytaniczna praca obejmuje wydarzenia historyczne na terenach Dawnej Rusi w kontekście ogólnoludzkich procesów historycznych, naświetla ogólnoludzkie wartości i problemy. Kronika, podobnie jak „Słowo o wyprawie Igora”, jest bezsprzeczną wizytówką ukraińskiej przynależności europejskiej. Nasz znany pisarz i krytyk Mychajło Słaboszpycki nazwał Nestora Kronikarza „ojcem ukraińskiej historii”, a jego twórczość scharakteryzował jako literacką i historyczną, artystycznie wyrazistą i skonkretyzowaną. Osobowość Nestora, według badań historyków, zachwyca swoim wykształceniem, pracowitością, moralnością, czystością, uczciwością, wytrwałością, ofiarnością i patriotyzmem. Był to stoik, który mężnie i niezachwianie osiągał szczyty duchowości. Dla potomnych jest wzorem prawdziwego Człowieka. Można do niego w pełni zastosować formułę Cycerona „Człowiek żyje, aby stać się Człowiekiem”. Warto wsłuchać się w jego myśli, w szczególności: „Wielka bywa korzyść z nauki księgowej… ze słów księgowych nabieramy mądrości i powściągliwości…”. Czcigodny Nestor należy do najbardziej wykształconych ludzi Rusi Kijowskiej końca XI — początku XII wieku. Bądźmy dumni, że mamy przykład takiego Humanisty. Starajmy się go naśladować, wzrastać jako monolityczny, wykształcony naród. Nestor Kronikarz orędował za jednością narodu, wyrzucał książętom nierozważne swary, ostrzegał przed niebezpieczeństwem. Nie był obojętny na los rodzinnej ziemi. Dlatego wyjdźmy z cienia tego Oświeciciela, prawdziwego syna ziemi ukraińskiej, i czyńmy tak, jak czynił on w swoim pełnym trudów życiu. Rozpocznijmy (kto wcześniej jeszcze nie pisał) od jednoczenia się w zgodny organizm narodowy poprzez udział w XVII Ogólnoukraińskim radiodyktandzie jedności narodowej, które odbędzie się w Dniu języka i pisma ukraińskiego 9 listopada (12.00), czyli w dniu uczczenia Nestora Kronikarza. Jest to unikalna okazja dla wszystkich Ukraińców (i tych, którzy czują się takimi) na Ukrainie i poza jej granicami, by zjednoczyć się w emocjonalnym porywie czczenia najważniejszego atrybutu naszej państwowości — ojczystego języka ukraińskiego! Odwagi i sukcesu wszystkim nieobojętnym! Z ROSY I WODY! Ołeksyj PANASIUK, krajoznawca Oprócz tego Nina Fedoriwna jest jeszcze wspaniałą poetką, która tworzy poezję wysokiej próby. W pierwszych zbiorach wierszy tęskni za swoim zmarłym byłym uczniem. Artystka odbiera cudzą biedę jako własny ból, w szczególności w wierszu o dziadku z chłopcem i harmonijką, którzy chodzą po bazarze, zarabiając na utrzymanie drobne kopiejki. Poza jej uwagą nie pozostaje los domowego psa, który stracił właściciela i zachorował z żalu oraz niedożywienia. Nic dla niej nie jest drobne i niewarte uwagi, bo widzi i czuje w każdym zjawisku to, czego nie widzą inni. To talent ludzkiego postrzegania świata, który dzisiaj tak rzadko zdarza się w społeczeństwie zajętym interesami materialnymi. Pod czujną uwagę poetki trafiają nie tylko zwykli ludzie czy codzienne zjawiska przyrody, ale i nasi sławni poeci, artyści od przeszłości do teraźniejszości. To przede wszystkim wiersz „Pamięci Wiaczesława Czornowoła”, poezje o Łesi Ukraince, Wasylu Stusie, Linie Kostenko, Katerynie Biłokur i innych. Do jej wierszy kompozytorzy piszą muzykę. Korespondowała ze znanym pisarzem Mychajłem Stelmachem, wybitnym pedagogiem Wasylem Suchomłynskim. Była osobiście znajoma z Olesiem Honczarem, gorąco broniła powieści pisarza „Sobór”, kiedy partyjna nomenklatura gromiła jego autora za „odchylenie ideowe”. Znają twórczość Niny Mykołajczuk i za granicą. Poetycki dorobek Niny
Tłumaczenie maszynowe
„Człowiek bez ojczystego języka — Człowiek bez duszy!” Iwan Ohijenko. Ujrzała światło dzienne książka Iwana Ohijenki „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”. Jest to wydanie reprintowe, wydrukowane z inicjatywy Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki w wykonaniu decyzji nr 23 6. sesji Rady Miejskiej w Chmielnickim z dnia 18.05.2016 roku „O zatwierdzeniu Programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2016—2020 w mieście Chmielnickim”. Wydanie zostało sfinansowane z budżetu miejskiego i zostanie przekazane do wszystkich placówek oświatowych centrum obwodowego. Iwan Ohijenko (Metropolita Iłarion) napisał tę książkę w 1936 roku dla nauczycieli, dziennikarzy, duchowieństwa, prawników i całego ukraińskiego społeczeństwa. Do historii Ukrainy ten strażnik ukraińskości wszedł jako prawdziwy patriota-sobornik, który nie męczył się przypominaniem: „Nie wstydźcie się swojego, ojczystego; kochajcie swój język, porozumiewajcie się nim, uczcie się go, rozmawiajcie poprawnie…”. To testament również dla nas! Wydanie „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego” będzie interesujące i pożyteczne dla wszystkich, którym nie jest obojętny los języka ojczystego oraz przyszłość państwa ukraińskiego. Pierwszymi, którym przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” Zoja Didenko przedstawiła książkę, byli pedagodzy Szkoły Ogólnokształcącej nr 25 imienia Iwana Ohijenki, którzy podczas ferii szkolnych odwiedzili Dom Ludowy „Proświty”. Włas. kor.
Tłumaczenie maszynowe
Olha Naumenko
Z okazji ogłoszenia roku 2017 Rokiem Japonii na Ukrainie w sali technologii informacyjnych „Czumacki Szlak” Perejasław-Chmielnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody odbyło się spotkanie ze znanym ukraińskim orientalistą i językoznawcą, kierownikiem Katedry Języków i Cywilizacji Dalekiego Wschodu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego, kandydatem nauk filologicznych, docentem Wołodymyrem Pyrohowem. Spotkanie odbywało się w ramach projektu „Otwarty Uniwersytet” z inicjatywy biblioteki uczelni i Naukowego Towarzystwa Uniwersytetu.
Wołodymyr Pyrohow pochodzi z Charkowa. Ukończył Charkowski Państwowy Uniwersytet im. O. M. Gorkiego, wydział języków obcych, oddział tłumaczeniowy. Włada 10 językami obcymi. Ma ponad 70 publikacji naukowych i naukowo-metodycznych z zakresu: językoznawstwa porównawczo-historycznego i typologicznego, orientalistyki, translatoryki, lingwokulturoznawstwa, socjolingwistyki.
Podczas spotkania Wołodymyr Leonidowicz wyznał, że jego fascynacja językiem japońskim zaczęła się jeszcze w latach szkolnych. Właśnie wtedy wielkie zainteresowanie Japonią wśród szerokich warstw społeczeństwa wzbudziły pierwsze wizyty działaczy państwowych, zwłaszcza Anastasa Mikojana, w Japonii. Telewizyjne reportaże z cudownej Krainy Wschodzącego Słońca urzekały swoją niezwykłością. Był to nowy, nietypowy świat o bardzo swoistej i wyrafinowanej kulturze. Potem był występ japońskiego zespołu estradowego w Charkowie, powieści Kobo Abe w przekładzie z języka japońskiego itd.
Ogólnie rzecz biorąc, romantyczna aura tajemniczości i uroku Japonii zdobyła serca wielu ludzi, w tym i moje. To właśnie stało się impulsem do nauki języka japońskiego, a poprzez język – także kultury tego cudownego i oryginalnego kraju.
Wołodymyr Leonidowicz zachwycił wszystkich opowieścią o życiu, kulturze i obyczajach Japonii. Opowiedział o ciekawych momentach, które przydarzyły się w jego życiu, gdy przebywał w tym kraju.
Spotkanie odbyło się w ciepłej, przytulnej atmosferze i pozostawiło w sercu każdego pozytywne emocje. Na zakończenie wydarzenia dyrektorka biblioteki Ołena Szkira wręczyła szanownemu gościowi książkę oraz ukraiński amulet. A studentka uczelni Anastasija Pietrowa wykonała utwór muzyczny o Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Nina Fedoriwna Mykołajczuk (Humenjuk), która niedawno obchodziła jubileusz, urodziła się we wsi Ostrożec w rejonie młynowskim obwodu rówieńskiego w rodzinie chłopskiej. Zdobyła zawód nauczyciela języka i literatury ukraińskiej w Rówieńskim Instytucie Pedagogicznym i została nauczycielką w swojej rodzinnej szkole średniej w Ostrożcu. 50 lat poświęciła pracy edukacyjnej. Dorobek Fedoriwny składa się ze zbiorów „Cwit czereszni” („Kwiat czereśni”), „Barwy samocwitiw” („Barwy samorodków”), „Nejmowirna lubow” („Niewiarygodna miłość”), „Błahosłowenna bud’” („Bądź błogosławiona”), „Osjajannja” („Oświecenie”) — 2 tomy. Wśród wierszy zapadają w pamięć „Spowid’ do muzy” („Spowiedź do muzy”), „Ukrajini słowo” („Słowo dla Ukrainy”), „Sprawżnist’” („Prawdziwość”), „Dałekyj swit” („Daleki świat”) i wiele innych. A ponadto Nina Mykołajczuk zajmuje się pracą poszukiwawczą i twórczą, bada historię Wołynia, przede wszystkim jej rodzinnego Ostrożca. Dzięki jej staraniom została otwarta nowa karta przeszłości tego dawnego miasteczka, ujrzał światło dzienne jej oświatowo-krajoznawczy dorobek „Ostrożec z dawyny do s’ohodennja” („Ostrożec od dawnych czasów do współczesności”). Swoją książką zapoznała czytelnika z wybitnymi archeologami Ołeksandrem Cynkałowskim i Jurijem Szumowskim, którzy znaleźli wiele cennego materiału archeologicznego na dawnym Wołyniu. Również w książce mowa jest o krwawej wojnie na Wołyniu w latach 1941–45 i o ruchu powstańczym UPA. Tam mówi prawda ustami naocznych świadków i współczesnych. Materiał historyczny jest tu podany obiektywnie, bezstronnie i ciekawie. Wydanie jest zilustrowane wieloma fotografiami. Książka ukazała się już po raz drugi i cieszy się znacznym popytem wśród czytelników. Poetycki dorobek ostatnich lat wszedł do zbioru „Rajduha z rosy” („Tęcza z rosy”), który ujrzał światło dzienne w łuckim wydawnictwie „Twerdynja”. Oprócz poezji do książki weszła proza i publicystyka pisarki. Jest tu troska o młode dusze, w których „przeorano wszystko, przekopano”. „A czy zasiano coś, czy nie?” — pyta autorka siebie i nas. Wybór europejski, który ogłosił Majdan podczas Rewolucji Godności, jeszcze nie oznacza, że wszyscy bez wyjątku są na niego gotowi. Oto co pisze pani Nina z tego powodu: „Ale jaką my będziemy Europą, kiedy wyrośniemy w chwastach?!”. A pod słowem „chwasty”, najwyraźniej, należy rozumieć brak wysokich ludzkich ideałów i zastąpienie ich marną filozofią rozrywki: „I szukamy na tle show-biznesu czegoś tam bliskiego w łachmanach rozrywki”. A ponadto Nina Fedoriwna jest kierownikiem miejscowego oddziału „Proświty”. Jest autorką płomiennych wersów „Nam treba sjajaty u słowi” („Musimy jaśnieć w słowie”) oraz słów: Niech wszystkich sznurem korali, u kogo jeszcze gorąca krew, jednoczy święta i czysta do słowa ojczystego miłość.
Tłumaczenie maszynowe
Do Premiera Ukrainy Hrojsmana W. B. Kopie: Wicepremierowi Ukrainy Rozence P. W., Ministrowi Kultury Ukrainy Nyszczukowi J. M. Szanowny Wołodymyrze Borysowyczu! Ukraińscy wydawcy, którzy podpisali się poniżej i którzy złożyli do Ministerstwa Kultury Ukrainy swoje propozycje (przygotowane książki) w celu włączenia ich do wykazu zakupionych za środki budżetowe książek dla uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych, zwracają Pańską uwagę na nieprzejrzystą, zamkniętą, niekonkurencyjną procedurę wyboru książek do zakupu dla bibliotek państwowych w ciągu ostatnich lat, w szczególności w 2017 r., a mianowicie: 1. Rada Ekspertów nie uzyskała legitymacji z powodu nieprzeprowadzenia konkursu, z powodu jednorodnego składu specjalistów (brak ekspertów z większości specjalizacji książkowych), braku rejestracji na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości itp. 2. Metodyka oceniania książek oraz system rankingowy nie zostały opublikowane, nie przeszły publicznej dyskusji, nie miały zatwierdzenia ani środowiska fachowego, ani opinii publicznej. 3. Sam wybór książek odbywał się w ciągu jednego dnia, co nie pozwala na obiektywne ocenianie książek — eksperci mają tylko trzy minuty na jedną książkę. 4. Odbiorcami książek (beneficjentami) są biblioteki publiczne Ukrainy. Ale są one reprezentowane nieproporcjonalnie i niezgodnie z zapotrzebowaniem: wśród członków komisji jest 8 dyrektorów bibliotek naukowych i jedna dyrektorka dziecięcej, chociaż w systemie Ministerstwa Kultury jest 25 bibliotek naukowych, po 6000 dziecięcych i bibliotek dla dorosłych. 5. Określony przez biblioteki „niezaspokojony” popyt nie został należycie uwzględniony: a) biblioteki otrzymują do wyboru niepełny wykaz propozycji (zamiast zaproponowanych w 2017 r. 2621 tytułów rozpatrywały zaledwie 138 tytułów); b) nakłady określane są nie zgodnie z popytem i potrzebą, a „żeby chociaż coś dali”. 6. Procedura zakupu odbywa się w całkowicie zamkniętym dostępie dla uczestników: brak publikacji na stronie Ministerstwa Kultury i nie są udostępniane na żądanie wydawców — uczestników zakupu: a) skład Rady Ekspertów; b) zasady wyboru; c) pełny wykaz propozycji, które wpłynęły od wydawnictw, włącznie ze wskazaniem ilości i ceny; d) protokół głosowania Rady Ekspertów dla każdego poszczególnego tytułu książek; e) wykaz książek (ilość, koszt), które wybrano do zakupu. 7. Nie zapewniono równych warunków konkurencyjnych dla wszystkich wydawnictw — uczestników procedury, co umożliwia „monopolizację” programu przez poszczególnych uczestników i autorów, co powoduje nierównomierny podział środków na ich korzyść. W 2017 r. z 2621 tytułów propozycji od ukraińskich wydawców Kolegium Ministerstwa Kultury Ukrainy 27 października 2017 r. zatwierdziło Wykaz wydawnictw dla uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych, do którego weszło tylko 138 tytułów książek. Mamy podstawy uważać przeprowadzoną w 2017 r. procedurę wyboru książek za taką, która odbyła się w sposób nieprzejrzysty, z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa. W związku z tym żądamy opublikowania zbiorczych protokołów głosowań ekspertów dla każdej książki, przeprowadzenia weryfikacji zgodności protokołów głosowań z końcowym wykazem książek, które zostały wybrane do zakupu. Dodatkowo informujemy, że na liczne pisemne wnioski wydawców do ministra kultury Ukrainy Nyszczuka J. M. żadna odpowiedź nie została udzielona. Wobec tego wydawcy zmuszeni byli zwrócić się z odpowiednią petycją do Wicepremiera Ukrainy Rozenki P. W., w wyniku czego na nazwisko ministra kultury Ukrainy Nyszczuka J. M. zostało skierowane odpowiednie polecenie (kopia jest załączona). Zgodnie z poleceniem, minister kultury miał przeprowadzić osobiste spotkanie z wydawcami, ale nam w tym odmówiono. Natomiast 18 października odbyło się spotkanie z pierwszym zastępcą ministra Fomenką S. W., zastępcą ministra Rybaczukiem J. A. oraz naczelnikiem zarządu ds. polityki językowej i literatury Nikiforenką L. S. Podczas tego spotkania wydawcy ustalili, że zgodnie z zatwierdzoną procedurą, Ministerstwo ma kupować te książki, które uzyskały 50% głosów ekspertów + 1 głos (w 2017 r. — to 324 tytuły książek, które uzyskały 9 głosów i więcej). Jednak Ministerstwo Kultury samowolnie skróciło wykaz, zatwierdzając 138 tytułów, czym spowodowało „monopolizację” programu przez poszczególnych uczestników i autorów. Tutaj także musimy zauważyć, że Ministerstwo Kultury poprzez utworzenie Ukraińskiego Instytutu Książki (dalej — Instytut) przejęło na siebie pełną odpowiedzialność za branżę wydawniczą (a to nie tylko zespoły wydawnictw, ale i setki autorów, zespoły przedsiębiorstw poligraficznych itp.). Przecież do 2016 r. na Ukrainie działały 2 programy budżetowe, w których ukraińscy wydawcy mieli możliwość brać udział: a) Program Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy „Ukraińska książka”; b) zakup przez Ministerstwo Kultury Ukrainy ukraińskojęzycznych książek dla uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych. Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących doskonalenia systemu zarządzania państwowego w sferze wydawniczej”, zarządzeniem Ministerstwa Kultury Ukrainy z 28.07.2016 nr 612 planowano utworzenie Ukraińskiego Instytutu Książki, który miał stać się w 2017 r. wykonawcą programu „Ukraińska książka”. Głównym dysponentem środków programu jest Ministerstwo Kultury. Budżet Ukrainy na 2017 r. przewidywał finansowanie programu „Ukraińska książka”, ale finansowanie zakupu przez Ministerstwo Kultury Ukrainy ukraińskojęzycznych książek dla uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych przewidziane nie było. Ministerstwo Kultury z ogromnym opóźnieniem ogłosiło konkurs na stanowisko dyrektora Ukraińskiego Instytutu Książki (odbył się 13 lipca 2017 r.) i nie zapewniło terminowej organizacji funkcjonowania Instytutu, czym spowodowało niemożliwość realizacji programu „Ukraińska książka” w 2017 r. W tym samym czasie, jeszcze przed wyborem dyrektora Instytutu, Ministerstwo Kultury doprowadziło do redystrybucji środków z programu „Ukraińska książka” na zakup ukraińskojęzycznych książek dla bibliotek, który również z opóźnieniem, w całkowicie zamkniętym trybie teraz przeprowadza. Niewykonanie programu „Ukraińska książka” spowodowało niemożliwość wydania światu i szerokiego rozpowszechnienia społecznie ważnych wydawnictw: literatury patriotycznej, historycznej, książek z zakresu spraw okupowanych terytoriów, serii „Biblioteka wojownika”, klasyki literatury ukraińskiej itp. Takie wydawnictwa nie trafią też do bibliotek, bo nie ma ich na liście, która została przygotowana do zakupu. Właśnie dlatego proponujemy wstrzymać procedurę zakupu ukraińskojęzycznych książek dla uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych, która odbywa się z naruszeniami, zobowiązać Ministerstwo Kultury do przeprowadzenia zakupu zgodnie z pełnym wykazem wybranych przez Komisję Ekspercką wydawnictw (324 tytuły), przeprowadzić rzetelną analizę i weryfikację przebiegu procedury wyboru i zatwierdzenia książek przez Kolegium Ministerstwa Kultury Ukrainy, a w przyszłości zmienić obowiązujące podejścia i zapewnić przejrzystą procedurę. O. Kudriawcew, DP „Wydawnictwo „Dniepr”; W. Zełenski, MM „AWIAZ”; L. Andriewski, Sp. z o.o. „Wydawnictwo „Krynycia”; J. Nikołajenko, Sp. z o.o. „Kontekst „Ukraina”; O. Riabokoń, Sp. z o.o. „Wydawnictwo „Prometej”; O. Sokołenko, Sp. z o.o. „Syntaksys”; W. Drotiak, wydawnictwo „Knyhy XXI”; D. Moisejenko, wydawnictwo „Arij”; J. Orłowa, Sp. z o.o. „Wydawnictwo „Wiwat”; M. Słaboszpycki, Sp. z o.o. „Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Jarosławiw Wał”; W. Zarycki,
Sp. z o.o. „Wydawnictwo „Lira-K”;
N. Gafurowa, współzałożycielka wydawnictwa „Czytarium”;
O. Rybałka, „Fontan kazok”;
W. Bryskin,
współzałożyciel wydawnictwa „Teza”;
W. Sołowjowa,
wydawnictwo „Klio”
Od redakcji. Kontynuacja tematu w następnym numerze gazety.
Tłumaczenie maszynowe
6 listopada 2017 roku w pomieszczeniach Rady Obwodowej we Lwowie, z inicjatywy Społecznego Komitetu na rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, odbył się okrągły stół, w którym wzięli udział znani działacze kultury, muzealnicy, przedstawiciele społeczeństwa oraz deputowani Rady Obwodowej we Lwowie. Mówiono o zagrożeniu zamknięciem muzeów i ich oddziałów, o mianowaniu kierowników placówek kultury w drodze wątpliwych konkursów, o próbach przekazania zamków i innych budynków historycznych na własność komunalną, a także o głośnych oświadczeniach dotyczących zniknięcia setek eksponatów z muzeów należących do Lwowskiej Galerii Sztuki. Jak wiadomo, z inicjatywą tego wydarzenia wystąpiła deputowana Rady Obwodowej we Lwowie, członkini komisji kultury i dziedzictwa kulturowo-historycznego Myrosława Babińska. Jej inicjatywę rzekomo poparła na swoim posiedzeniu właściwa komisja rady obwodowej, jednak okrągły stół nie został zorganizowany. „Dlatego jego organizację wziął na siebie Społeczny Komitet na rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego. Ten społeczny komitet jest w istocie odnowionym komitetem ochrony dziedzictwa B. Woźnickiego, który został utworzony w 2012 roku, kiedy po śmierci Borysa Hryhorowycza pojawiło się zagrożenie utraty płócien batalistycznych Altomonte. Wtedy społeczeństwu udało się obronić te obrazy i są one przechowywane w naszych muzeach. Niestety, nie ma już z nami pamięci światłej Iryny Kałyneć, Stefanii Szabatury, Wiry Laskowskiej, Romana Łubkiwskiego, Romana Iwanyczuka, którzy wtedy aktywnie włączyli się do walki. Ale teraz pojawiły się nowe zagrożenia i wyzwania, dlatego zaistniała potrzeba połączenia naszych wysiłków” — zaznaczyła Myrosława Babińska. Według niej do odnowionego Społecznego Komitetu na rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego weszli: Łarysa Razinkowa-Woźnyćka, była dyrektor Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki; Jurij Szuchewycz, deputowany ludowy Ukrainy; Taras Batenko, deputowany ludowy Ukrainy; Lubomyr Medwid, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy; Andrij Bokotej, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy; Ołeh Pańkewycz, deputowany Rady Obwodowej we Lwowie; Jarosław Krawczenko, profesor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk; Mykoła Szymczuk, profesor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk oraz inni. Przewodniczący Lwowskiej Organizacji Obwodowej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Andrij Saluk zaznaczył, że szereg zabytków, które swego czasu oddano w koncesję, obecnie niszczeje. „To, co swego czasu przyciągnęło uwagę Borysa Woźnickiego, na szczęście jest zachowane. Czy teraz odejdziemy od tego kierunku i będziemy rozdawać zabytki na lewo i prawo, czy jednak będziemy kontynuować sprawę, którą zapoczątkował metropolita Andrzej Szeptycki: gromadzenie, zachowanie i opieka?” — zaznaczył Andrij Saluk. Była dyrektor Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki Łarysa Razinkowa-Woźnyćka wyraziła oburzenie z powodu zwolnienia z muzeum doświadczonych specjalistów; oświadczyła, że pracowników zmusza się do pisania wniosków o zwolnienie pod presją i szantażem kierownictwa, bezpodstawnie oskarżając ich o zniknięcie eksponatów. Dyrektor Muzeum Sztuki Sakralnej ojciec Sewastjan Dmytruch podkreślił, że wybitne zabytki muszą być własnością państwową, aby nikt nie mógł do nich rościć pretensji. Deputowany Rady Obwodowej we Lwowie Ołeh Pańkewycz poinformował, że w radzie obwodowej forsuje się projekt uchwały o przekazaniu wybitnych zabytków, wśród których są zamki w Olesku, Podhorcach, Złoczowie i inne, na własność komunalną. „Ta kwestia była już w porządku obrad i na nasze żądanie została zdjęta z rozpatrzenia, ale możliwe, że będzie ponownie forsowana na następnej sesji. Ciekawe, że projekt uchwały przygotowano na wniosek kierownictwa Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki. Najwyraźniej pewne osoby zainteresowały się ziemią, terenem wokół zamków” — podkreślił deputowany. Uczestnicy okrągłego stołu przygotowali rezolucję i skierowali ją do organów władzy. W rezolucji zwracają się do Ministerstwa Kultury w sprawie zachowania integralnego kompleksu Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki, do organów ścigania w sprawie przeprowadzenia obiektywnego śledztwa dotyczącego faktów zniknięcia eksponatów, z żądaniem do Rady Obwodowej we Lwowie, aby nie popierała decyzji o przekazaniu na własność komunalną zamków i innych obiektów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki. Społeczny Komitet na rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego
Tłumaczenie maszynowe
Entuzjaści z Proświty. Trzeci od prawej — Jehor Huśkow
L. S.: — Szanowny Panie Jehorze, proszę opowiedzieć nieco szczegółowiej, czym zajmował się Pan w Wielkiej Brytanii? Je. H.: — Od 2006 do 2008 roku uczyłem się w placówce kształcenia techniczno-zawodowego Cambridge Regional College na kierunku technologie komputerowe i sieci, od 2009 do 2012 studiowałem na studiach licencjackich na University of Manchester na kierunku informatyka, a od 2012 do 2016 kontynuowałem naukę na studiach doktoranckich na Uniwersytecie Manchesterskim na kierunku logika i algorytmy. — Jaki wiatr przywiał Pana z brytyjskich wysp na ojczysty brzeg i do naszej „Proświty”? — Napatrzywszy się na angielskie życie przez dziesięć lat, musiałem się określić: jeśli zostaję w Manchesterze, to muszę stać się Brytyjczykiem, nauczyć się historii, tradycji. Zrozumiałem, że mnie to nie interesuje i nie jest mi potrzebne. I że dla mnie ważne jest powrócić na Ukrainę, zgłębiać jej historię, tradycje i właśnie tutaj zrealizować swoje możliwości i wiedzę. Bywając na różnych wydarzeniach, prezentacjach, zebraniach w Dnieprze, poznałem niektórych prośwician, w szczególności Ołeksandra Zerkala, i poczułem, że ludzie są każdy sam sobie, zebrali się i rozeszli, i że potrzebne jest stałe pomieszczenie do komunikacji. Tak trafiłem do biura „Proświty”, gdzie my, młodzi ludzie miasta, spotkaliśmy się trzynaście razy i postanowiliśmy, że w tak zaniedbanym pomieszczeniu nie wypada nam się zbierać. Trzeba je wyremontować! Zebrawszy się po raz czternasty, zrobiliśmy to! Chcę dołożyć sił do rozwoju tego ukraińskiego projektu narodowego. — Serdecznie gratuluję Panu wyboru na przewodniczącego miejskiej organizacji „Proświty”! Od tego wydarzenia minęło kilka tygodni. Czy jest Pan zadowolony ze wszystkich zaplanowanych na pierwszy czas Pana przewodniczenia działań? — Dziękuję, tak. Odbyło się spotkanie aktywistów „Ruchu obrony języka ukraińskiego”. Z sukcesem wykład historyczny w „Proświście” wygłosił przewodniczący obwodowej organizacji Związku Krajoznawców Ukrainy, doktor nauk historycznych Ihor Koczerhin, profesor NGU, który opowiedział nam o postaci Ołeksandra Pola, jego związku z narodem ukraińskim, jego kulturą i historią. Wykład odwiedziło dwadzieścia osób. W sobotę odbyło się posiedzenie rady „Proświty”, na którym oprócz mnie było czterech członków rady i jeden zaproszony gość — omówiliśmy stworzenie wydawnictwa proświciańskiego oraz kwestię pozyskania finansowania na dalszą działalność organizacji. Również na dniach odbył się wspaniały wieczór literacki i koncert, zorganizowany przez młode wolontariuszki Anastasiję Teplykową z Pawłohradu i Jewheniję Jaworską z Kamjanskeho. W pierwszej części koncertu poeci Siczosławszczyzny czytali swoje wiersze, a w drugiej części dnieprzański zespół Vetka zagrał kilka własnych piosenek rockowych oraz utworów popularnych ukraińskich zespołów rockowych. Ten koncert charytatywny zebrał 1834 hrywny na potrzeby wojskowych. — Czy młodzi proświcianie zgłaszają się z inicjatywami dotyczącymi wydarzeń, które warto przeprowadzić w pomieszczeniu „Proświty”? — Wśród członków rady „Proświty” miasta Dniepr młodymi można nazwać chyba mnie, Wiktora Jekszowa oraz Ihora Łekszczyszyna (mamy około trzydziestu lat). Radzimy się nawzajem i wspólnie rozwiązujemy wiele pilnych kwestii, stale pracujemy nad udoskonaleniem infrastruktury „Proświty”. Wiktor Jekszow zaproponował rozpoczęcie cotygodniowych przeglądów kina ukraińskiego. Zna on osobę, która studiuje kinematografię zawodowo i może wziąć na siebie odpowiedzialność za prowadzenie klubu filmowego. Zaczęły do nas napływać propozycje przeprowadzenia wydarzeń czy spotkań od poszczególnych ukraińskich organizacji społecznych i aktywistów miasta. Z radością witamy wszystkie takie inicjatywy, wszak remont w „Proświście” przeprowadzany był w szczególności w celu stworzenia przestrzeni roboczej dla wszystkich ukraińskich organizacji miasta, które tego potrzebują. Obecnie czuję, że utrzymujemy dobry balans między wspieraniem regularnych projektów, takich jak wykłady historyczne w „Proświście” i spotkania w „Proświście”, a także organizacją nowych wydarzeń. — Proszę opowiedzieć o Pana działalności w Ogólnoukraińskim Zjednoczeniu „Ruch obrony języka ukraińskiego”. — Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Ruch obrony języka ukraińskiego” ma przedstawicielstwa obwodowe w całej Ukrainie. Jeszcze od zeszłego roku współpracuję z koordynatorem tej organizacji społecznej w naszym mieście Ołeksandrem Pafomkinem. W tej organizacji nie ma szczególnych wymagań co do uczestnictwa, dlatego osiągnięcia wszystkich aktywistów organizacji zaliczane są jako wspólne osiągnięcie. Zanim zostałem wybrany na przewodniczącego miejskiej „Proświty”, przedstawiałem się w wywiadach w telewizji czy radiu jako aktywista „Ruchu obrony języka ukraińskiego”, gdyż otrzymałem na to zgodę zarówno od Ołeksandra Pafomkina, jak i od przewodniczącego organizacji Iwana Omelaniuka. Ogólnie staram się otrzymywać usługi i informacje w języku państwowym wszędzie tam, gdzie mam potrzebę komunikowania się z ludźmi czy pracy z tekstem. Kiedy narzuca mi się rosyjski, dopominam się otrzymania należnego serwisu w języku ukraińskim. W ten sposób w ciągu ostatniego roku wywalczyłem dla siebie i innych Ukraińców miasta przestrzenie publiczne, gdzie z szacunkiem traktuje się państwowy status języka narodu ukraińskiego. Teraz w większości placówek, które odwiedzam, pracownicy nie pozwalają sobie na komunikowanie się ze mną po rosyjsku. Wojna rosyjsko-ukraińska trwa. I trwa walka o język ukraiński. Język rosyjski brzmi w szkołach. To, myślę, do niczego się nie nadaje. Oto zaczęliśmy jakieś półtora roku temu prowadzić pracę nad wykorzenieniem języka agresora w naszych szkołach. Ostrożnie, stopniowo, planowo, ale pewnie. Przekonywaliśmy, rozmawialiśmy… Najpierw w jednej szkole popracowaliśmy z rodzicami, potem — w innej. I wyszło. Żadnych skandali z tego powodu nie było. Powoli rodzice sami zaczęli pisać oświadczenia o tym, że nie chcą, aby ich dzieci uczyły się w języku rosyjskim. Nauczyciele też nie są obrażeni: będą prowadzić lekcje literatury światowej. Nikt nie został zwolniony, liczba lekcji u nich pozostała taka, jaka była. Bez problemów. — Jakie ciekawe propozycje pomocy dla rozwoju organizacji już do Pana wpłynęły? — Na moją prośbę o pomoc w zebraniu środków na remont „Proświty” odpowiedzieli ludzie dobrej woli z całej Ukrainy (łącznie wpłynęło ponad 12000 hrywien). Niedawno nieznajoma kobieta, która mieszka obecnie w Izraelu, przesłała mi 150 dolarów przez serwis MoneyGram. Za te pieniądze kupiliśmy wspaniały komplet stołów. Ta kobieta obiecała również przysłać nam do „Proświty” projektor. Propozycje dotyczące rozwoju organizacji słyszymy często, ale w większości przypadków ich realizacja ogranicza się do tego, że małe pokoje w „Proświście” nie są jeszcze wyremontowane i oprócz dużego pokoju na wykłady i zebrania ogólne nie mamy przestrzeni roboczej do wcielenia tych inicjatyw w życie. Gdybyśmy zrobili remont jeszcze w dwóch małych pokojach, łatwo byłoby nam znaleźć ludzi, którzy zaczęliby od razu pracować tam nad czymś pożytecznym dla życia ukraińskiej społeczności miasta. Ale do tego trzeba znaleźć jeszcze około 30—40 tysięcy hrywien. — A co teraz z Pana studiami doktoranckimi na Uniwersytecie Manchesterskim na kierunku logika i algorytmy? Czym się zakończyły? — Trwa proces obrony rozprawy doktorskiej — pierwszy wariant wysłałem do rozpatrzenia egzaminatorom 20 września 2016 roku, kiedy już na stałe mieszkałem w tym czasie na Ukrainie. A 19 stycznia 2017 roku odbyła się moja obrona rozprawy doktorskiej w Manchesterze. W wyniku tej obrony dano mi 6 miesięcy na dopracowanie tekstu rozprawy. Dopracowany wariant wysłałem do ostatecznego rozpatrzenia 3 sierpnia 2017 roku. Teraz czekam, aż wyznaczą mi datę finałowej drugiej obrony w Manchesterze, w wyniku której powinni mi albo nadać, albo nie nadać stopień naukowy. — Jakie są algorytmy rozwoju „Proświty” na 2018 rok? — Algorytmy są takie: 1. Wyremontować dwa małe pokoje pomieszczenia „Proświty”. Wypełnić całe pomieszczenie wysokiej jakości meblami. 2. Ustanowić dostęp do internetu w pomieszczeniu „Proświty”. 3. Stworzyć bibliotekę, wymianę książek, które znajdowałyby się na sąsiadujących ze sobą półkach. Stworzyć księgarnię w „Proświście”. 4. Zapewnić pracę „Proświty” w trybie otwartym od 10:00 do 22:00 codziennie, kiedy każdy może przyjść do nas popracować, poczytać książkę, porozmawiać. 5. Przyciągnąć uwagę co najmniej 10 000 mieszkańców miasta do działalności miejskiej „Proświty”. Obecnie bardzo mało ludzi w Dnieprze w ogóle wie o naszym istnieniu. 6. Zaangażować do pracy miejskiej „Proświty” natchnionych młodych ludzi, którzy zapewniliby przyszłość organizacji w naszym mieście. — Wspaniały scenariusz! Podobnie było już na naszych terenach ponad sto lat temu… Z młodym zapałem zabrali się wtedy do tworzenia „Proświty” ukraińscy patrioci. Czy znana jest Panu kapitalna praca pisarza-krajoznawcy Mykoły
Na początku października zadzwonił do mnie przewodniczący Dnieprzańskiej Miejskiej „Proświty” Wiktor Taratuszka i poinformował, że w niedzielę o jedenastej odbędzie się zebranie i wybory przewodniczącego organizacji oraz że na to stanowisko proponowany jest młody człowiek o imieniu Jehor Huśkow. Starsi proponują na fotel młodych — to coś nowego! Wreszcie! Czegoś takiego od dawna nie obserwowano na naszych terenach. Zrobiło się ciekawie i postanowiłam pójść do starodawnego budynku, który wcześniej mieścił się przy ulicy Moskiewskiej, a teraz przy ulicy Wołodymyra Monomacha. Tym bardziej, że imię Jehora jasno zabłysło w ostatnim czasie w związku z modernizacją, że tak powiem, centralnego biura „Proświty”. Znany dziennikarz Borys Kowtoniuk przyjechał na to zebranie z żoną specjalnie z Krzywego Rogu. „Zmieniwszy plany, o północy dotarliśmy do domu, żeby rano pojechać na zebranie — wspomina pan Borys. — Biorąc pod uwagę, że Siczesławska „Proświta” szczególną aktywnością się nie wyróżnia, ważna była nasza obecność jako weteranów-prośwician. Kiedy przyszliśmy na kilka minut przed wyznaczonym czasem, na podwórku spotkaliśmy jedynego dawnego proświcianina, a drzwi wejściowe były zamknięte. Zaczęli podchodzić też inni ludzie. I wtedy okazało się, że zebranie przeniesiono z powodu jakichś ważniejszych spraw z inicjatywy przewodniczącego „Proświty” W. Taratuszki. Rzekomo poinformował ludzi, ale okazało się — nie wszystkich. Zadzwoniliśmy do Jehora, ten wkrótce podszedł i doszło do bliższego poznania. Nas wtedy przyszło dziesięcioro prośwician-weteranów — dziennikarze Borys i Ludmyła Kowtoniukowie, nasz ulubiony akordeonista Tola Dowhozwiaga, kierownik-proświcianin Ołeksandr Zerkal, bloger Serhij Filipenko, autorka tych słów, a innych nazwisk, wybaczcie, nie znam. To ci, których nie uprzedzono, że zebranie „odnowionej „Proświty” przenosi się na inny dzień. Świetlica „Proświty” teraz naprawdę ma wspaniały wygląd: świeżo pomalowane ściany, parkietowa podłoga, szerokie, czyste okna. Ten remont przeprowadzono kosztem dobroczyńcy Jehora Huśkowa oraz ze środków ludzi, które zebrał w tym szlachetnym celu. I skąd on taki szlachetny i działający się wziął? Brakowało nam go od dawna jak obfitego deszczu w upalny lipcowy dzień. Poprosiliśmy go, żeby się przedstawił. Opowiedział swoją historię. Urodzony w Dnieprze, ma dwadzieścia dziewięć lat. Z nich dziesięć spędził u taty w Wielkiej Brytanii. A ja myślałam o początkach Siczesławskiej „Proświty”, u której źródeł ponad sto lat temu stała konstelacja utalentowanych świadomych Ukraińców — historycy D. Jawornycki, D. Doroszenko, W. Bidnow i A. Syniawski, malarz M. Pohribniak, Ju. Mahalewski, aktorka Natalka Doroszenko, profesor-literaturoznawca P. Jefremow, pisarz A. Kaszczenko. Jak zbadał w swojej gruntownej pracy „Działacze Siczesławskiej „Proświty” (1905—1921) nasz rodak pisarz-krajoznawca Mykoła Czaban, „Proświta” cały czas doznawała ucisku od władzy — najpierw od carskiej, która zamknęła miejscową „Proświtę” w 1916 roku. Potem — od denikinowców, którzy aresztowali szereg ukraińskich działaczy. Lecz najokrutniej obeszła się z „Proświtą” władza radziecka: wielu prośwician, jako nacjonalistów, wtrącono do obozów, na Sołowki, dziesiątkami i setkami rozstrzeliwano w latach 1937—38. Mrokiem zapomnienia były pokryte do niedawna ich imiona. Już w niepodległej Ukrainie nadszedł czas opowiedzieć o męczennikach za wolność Ukrainy. Wskrzesił i podniósł z niebytu ich imiona Mykoła Czaban, który przez długi czas po okruszynie zbierał informacje, czego wynikiem stał się wyżej wskazany, bezcenny „Słownik biobibliograficzny” (2002). Pod koniec lat 80. i na początku 90. przeżyliśmy na naszych terenach risorgimento „Proświty” w burzliwo-burleskowo-patriotycznym stylu Wołodymyra Zaremby, i znów wszystko ucichło. Głuchy mur, a dokładniej, zamknięte pomieszczenie w centrum miasta próbował przebić nie bez pomocy milicji aktywista, filolog i prawnik Serhij Dowhal z towarzyszami. Obecnie pojawiła się nowa siła, która, jak się wydaje, jest gotowa pracować i brać na siebie odpowiedzialność. Wreszcie Pan Bóg spojrzał łaskawym okiem na siczesławską „Proświtę” i po wieloletnim zastoju, zamkniętych drzwiach, zgubionych kluczach i iluzjach, coś poruszyło się, z czego wszyscy jesteśmy niezwykle zadowoleni. Ze strony weteranów „Proświty” obiecujemy wszelkie wsparcie i pomoc młodym. 21 października odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Dnieprzańskiej Miejskiej „Proświty”, gdzie wszyscy z ponad dwudziestu delegatów zagłosowali za kandydaturą Jehora Huśkowa jako jej szefa. Na konferencji została sformowana rada Proświty miasta Dniepr, do której, co prawda, weszło niemało „staruszków”, ale są też dwaj młodzi. Nowy przewodniczący poinformował o tygodniowym rozkładzie wydarzeń „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Czabana „Działacze Siczesławskiej Proświty”? — Tak, regularnie rozmawiam z Mykołą Petrowyczem w ciągu ostatnich tygodni. Kupiłem u niego cztery egzemplarze książki „Działacze Siczesławskiej Proświty”, które podarowałem producentowi Rostysławowi Martynjukowi, Wirze Wasylewskiej, Wachtangowi Kipiani i sobie. Porozumieliśmy się także w sprawie możliwości przeprowadzenia przez Mykołę Petrowycza wykładu w „Proświcie” o działaczach „Proświty” początku ubiegłego wieku. — Panie Jehorze! Pana twarz od razu wydała mi się znajoma. Czy myśmy się gdzieś wcześniej spotkali? — Tak, pani Lesiu! Słuchałem Pani wykładu „Egipskimi śladami Dmytra Jawornyckiego” w muzeum, widziałem Pani występy na innych wydarzeniach. — Dziękuję Panu za rozmowę. „Proświta” ma dużo pracy. Proponuję przyozdobić gołe ściany, wieszając portret wybitnego ukraińskiego przywódcy Stepana Bandery, i naprzód z Bożą pomocą! Życzę Panu radosnej, niestrudzonej i owocnej pracy na rzecz naszej wielostradalnej, pięknej i rozszarpanej Ukrainy! — Dziękuję, pani Lesiu, będziemy pracować! — Sława Ukrainie! — Bohaterom Sława! Rozpytywała Jehora Huskowa i analizowała sytuację w Dnieprzańskiej „Proświcie” Lesia STEPOWYCZKA, członkini Siczesławskiej „Proświty” od 1997 roku. Myrosława ŻOWTAN. Pomnik odsłonili mer Równego Wołodymyr Chomko oraz przewodnicząca organizacji społecznej „Rówieńskie miejskie zjednoczenie towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” Kateryna Syczyk. Znak poświęcił sekretarz Rówieńskiej eparchii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego protojerej Serhij Łuczanin. Uroczystości dodały występy małych proświtian, bandurzystek z miejskiego Domu Kultury, chóru „Weres” pod kierownictwem Petra Newirkowcia. Odsłonięcie znaku pamiątkowego zgromadziło proświtian i oświatowców, ludzi różnych pokoleń i poglądów politycznych. Ale połączyło ich jedno — nieobojętność na los Ukrainy, w obronie której stawali proświtianie w najbardziej dramatycznych, najtrudniejszych dla niej czasach. Obraz Kobiety-Proświty pojawił się w organizacji jeszcze na początku jej powstawania na Ukrainie, 150 lat temu. Rówieńska „Proświta” przeszła długą drogę, przeżyła aresztowania i śmierć najlepszych synów i córek, zakazy, represje i prześladowania, gdyż miała ochronę skrzydlatej Kobiety-Berehyni. Ten obraz, którego autorstwo nie jest dokładnie znane, jest niebiański i ziemski zarazem. Skrzydła za plecami — symbol wysokiej duchowości narodu, talentu jego ludzi i świętości idei narodowej. Kobieta niesie pochodnię jako symbol światła i oświaty. Wszak proświtianie uczyli czytać i pisać, otwierali biblioteki, organizowali kółka dramatyczne i chóry proświtiańskie. Kobieta pewnie stoi na ojczystej ziemi, co jest świadectwem jej niezłomnej wiary w soborowość i niepodległość państwa. Symbol odradzał się zawsze w czasach „odwilży” i uniesień. Istnieją dane, że figura skrzydlatej kobiety-Berehyni była w symbolice Lwowskiej „Proświty” w 1927 roku. Znak ten utwierdził się w Równem na fali narodowo-patriotycznego uniesienia pod koniec lat 80. Obraz był stale odnawiany: początkowo był emblematem na dokumentach proświtiańskich — dyplomach i podziękowaniach, później pojawił się wspaniały gobelin w centralnej ekspozycji muzeum-biblioteki Rówieńskiej „Proświty”, która znajduje się w Rówieńskiej szkole specjalistycznej nr 15. I oto skrzydlata „Proświta” w parku Szewczenki! Proświtianie mają nadzieję, że pomnik nie tylko będzie zdobił park, ale stanie się znakiem, który u mieszkańców Równego będzie wywoływał skojarzenie z Kobietą-Berehynią, z tymi ludźmi, którzy swoją pracą, przekonaniami, czynami dodają skrzydeł Ukrainie. naszą rozmową): — A zapytajcie mieszkańca rejonu wołodarskiego w obwodzie kijowskim Dmytra Herasymczuka — on wam opowie, jak ich dzieci zbierają się, żeby amatorsko grać na scenie wiejskiego klubu przedstawienia, i na te przedstawienia schodzą się ludzie z sąsiednich wsi. Ale zamiast kapeli bandurzystów, jeśli już przywiozą im kiedyś artystów, to „maskult”, choć za te pieniądze, które płacą rozkręconym pop-wykonawcom za koncert, całe kapele bandurzystów można by przywozić niemal co miesiąc przez cały rok. Ale dzieje się jakieś zboczenie — ludzie interesu z jakiegoś powodu zdecydowali, że ludność będzie im bardziej wdzięczna, jeśli zamiast sztuki da jej krzykliwy erzac. To ogromny problem i najważniejsze zadanie dla nas, „Wściekłych Ukrów” (wściekłych także dlatego, że władza nijak nie może pojąć, jaka powinna być polityka wobec kultury i sztuki) — dotrzeć do narodu z utalentowanymi przykładami ekspresji artystycznej, a do władzy — z koniecznością tego. Mam nadzieję, że porozumienie jednak przyjdzie, bo wojna nie tylko na froncie — ona jest wszędzie. Porozumienie z urzędnikami już znajdujemy. A my będziemy „wściekać się” na scenach wszystkich zakątków Ukrainy, dopóki takie zrozumienie nie stanie się normą. Rozmawiała Olha ŻMUDOWSKA. Właśnie na Pokrowę odbyło się uroczyste odsłonięcie znaku pamiątkowego jednej z najstarszych organizacji społecznych miasta i Ukrainy — „Proświty”. Wszak w tym roku Rówieńska „Proświta” świętuje 100-letni jubileusz. Z inicjatywy przewodniczącej miejskiego towarzystwa Kateryny Syczyk, przy wsparciu władz miejskich, korpusu deputowanych Rówieńskiej Rady Miejskiej, placówek oświatowych miasta, figura-znak Kobiety-Proświty została wzniesiona w parku imienia T. Szewczenki (autor projektu — rzeźbiarz Ołeksij Ohoń, projektant — Wiaczesław Jaroszyk). Wybór miejsca jej ustawienia też nie jest przypadkowy: park nosi imię Wielkiego Kobziarza, tak jak organizacja. Ponadto obok znajduje się jeszcze jeden znak — popiersie T. Szewczenki, które również zostało ustawione z inicjatywy proświtian w 1963 roku i odnowione w 2014 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Powodem wywiadu z przywódcą «Lutych ukrów» Serhijem Archypczukiem była jego niedawna podróż na wschód Ukrainy, do miast frontowych: Awdijiwki, Toreck, Bachmutu, Myroniwki, Słowiańska, Bilbasziwki, Swiatohorska. «Люті укри» to zazwyczaj jaskrawo utalentowani śpiewacy i muzycy, naukowcy, poeci, działacze teatralni z całego kraju, zjednoczeni pragnieniem niesienia pociechy żołnierzom i udzielania odpowiedzi na palące pytania ukraińskich cywilów w miastach i wsiach frontowych na wschodzie, i nie tylko tam. Ta podróż jest dla Archypczuka jedną z setki w ciągu ostatnich ponad trzech lat moskiewskiej wojny hybrydowej. Zatem wrażeń do porównań, refleksji i analizy jest dostatecznie dużo.
— Przede wszystkim zapytam: skąd taka nazwa — „Wściekli Ukraińcy” — dla tego miłego towarzystwa, które podróżuje z Panią w twórczych ekspedycjach na wschód? To taka prowokacja? — Można tak powiedzieć. Bo jak inaczej dotknąć do żywego, wstrząsnąć emocjonalnie i wywołać szczerą reakcję sali, w której czasem siedzą ludzie, niegotowi trzeźwo analizować rzeczywistość wokół siebie, a zamknięci w przekonaniu, że za kłopoty winien ktoś inny, a ich własnej winy nie ma. Nazwa „Wściekli Ukraińcy” zaskakuje publiczność, za to po występach ludzie się otwierają, podchodzą, rozmawiają. To nasz sposób aktywnie reagować na potrzeby chwili. Przede wszystkim jest to projekt duchowy, artystyczno-kulturalny, oświatowy, a jego celem jest sprawić, by widzowie zobaczyli i poczuli coś innego, głębszego. Sztuka dziś musi uderzać — jak kiedyś powiedział Ołeś Donij, ukraińska sztuka będzie albo ekstrawagancka, żywa, albo… martwa. — Ale przecież nie tak dawno używa Pani tej nazwy dla swoich desantów? — Odbyły się już cztery akcje właśnie „Wściekłych Ukraińców”. Ale przecież jeździmy od sierpnia 2014 roku. Nazywaliśmy się „Art-desantem”, „Święty Mikołaj — żołnierzom”, „Artyści na linii ognia”, były wydarzenia bożonarodzeniowe, wielkanocne, szewczenkowskie dla żołnierzy. Jeździli wtedy Lesia Horowa, Switłana Myrwoda, Serhij Szmatok, Oleg Hetmaniec, Rimma Zjubina, Switłana Nikanorowa, Artem Polieżaka, Wiktor Widomenko, Oksana Jarowa, Jurij Kruhlikow, Dmytro Łazutkin, Irena Karpa, Olena Maksymenko, Olena Olir, Leonid Riepeta, Myrosława Czajka, Oleg Pachołok, Oleg Bilyk, Serhij Kowalenko, Roman Kowal, Wasyl Łiutyj, Ołeksandr Szuhaj, Jurij Wasylkiwski, Inessa Michno, Wasyl Karpusz, Olha Hwiazdowska, Uliana Ołhyna, Liucyna Chworost, Serhij i Olena Hromowie, Kateryna Skrypka, Olha Banytiuk, Mykoła Biłszewycz, Nastia Kołodiuk, Wołodymyr Semystiaha, Dmytro Mamczur, Serhij Pantiuk, Serhij Daciuk... Nasza pierwsza podróż z hasłem „Granice nasze wskaże pieśń” zbiegła się wtedy z Dniem Niepodległości i z Iłowajskiem. Planowaliśmy wtedy wiele koncertów dla wojskowych głębiej na wschodzie — ale właśnie po naszym występie w Zaporoskiem, w ośrodku szkoleniowym wojskowych „Bliźnięta”, rozpoczął się atak wojsk rosyjskich pod Iłowajskiem. Później, ponieważ nasze pierwsze wyjazdy koordynowano z Ministerstwem Obrony Ukrainy, trudno było uzyskać zgodę na wpuszczenie nas dalej, do jednostek bliżej frontu, czasem w ogóle nie mogliśmy wyjechać, bo z ministerstwa przesuwano terminy wyjazdu… — Czyli początkowo zamierzaliście pracować właśnie dla jednostek wojskowych, dla batalionów ochotniczych? — To było pierwotnym impulsem — w 2014 roku wszyscy myśleli przede wszystkim o chłopakach na froncie, o tym, co tam się działo. Później byliśmy w wielu frontowych miastach i wsiach — w Kurachowem, Nowohrudiwce, Marjince, Trochizbence, Siewierskodoniecku, Krymskiem i wielu innych. Bardzo różni artyści pragnęli dotrzeć do wojskowych. Przez trzy lata bywali tam znani Inessa Brattuszczyk i Orest Choma, Anatolij Matwijczuk, Nadija Szestak,
plejada banduryst·iw, zokrema j Wołodymyr Horbatiuk, przesiedleniec z Horliwki Ihor Roman, śpiewak i kompozytor Ołeksij Byk, trio „Honta”, zespoły rockowe „Telery”, „Druhe soniece”, „Transformer”, „Awtohraf”, „Zhnywa”, Kameralna Orkiestra Wołyńskiej Filharmonii... Pomagali Raisa Charytonowa-Tałałaj, Zofija Majdanska, Jewhen Dudar. A z czasem okazało się, że nasza praca jest potrzebna także cywilom, którzy mieszkają w tym regionie. I to, że wśród nas byli aktorzy i znani artyści ludowi, a także historycy, kulturoznawcy, dziennikarze, poeci — było bardzo pomocne w kontakcie z publicznością. Dało to widzom przekrój ukraińskiego społeczeństwa, kulturowy przekrój, sprzyjało szczerości i otwartości. — Ale czy Pan ze swoją grupą bywał nie tylko na Donbasie? Czasem podróżujecie po całej Ukrainie? — Tak, bo potem stało się jasne, że problem skoncentrowany na Donbasie jest aktualny także na kijowskim Peczerśku — brak znajomości ukraińskiej kultury, historii, oderwanie od ojczystego języka, brak punktów styku z praojcowskimi korzeniami. Zarówno w zakarpackim Berehowie, jak i w pobliżu rosyjskiej granicy w Sumach i Charkowie, a także na południu — w obwodzie odeskim, mikołajowskim, chersońskim, w Zaporożu — brakuje ukraińskiej sztuki, pieśni, wszystkiego tego, co jest ważne dla człowieka przy wyborze języka komunikacji, ideologii, poczucia patriotyzmu. Tak, zarówno na Donbasie, jak i w centrum Kijowa znajdą się ludzie, którzy czekają na Putina, ale większość dokonuje świadomego wyboru na rzecz Ukrainy — lecz do tego potrzeba im choćby trochę ukraińskiej energii, muzyki, żartów, szczerej, otwartej dyskusji o wartościach… — A które regiony najbardziej potrzebują naszego wsparcia kulturalnego? — Od dawna przestałem dzielić na „oni” i „my”. Czy ktoś wie, kiedy w osiedlu Semypołky, 70 km od Kijowa, ostatnio byli profesjonalni artyści, teatry? Przez 26 lat — ani razu. Co dopiero mówić o bardziej odległych regionach… A zorganizować — nie jest trudno, w osiedlu Orżycy na Połtawszczyźnie zrobiono z Lesią Horową festiwal szopek. Znalazł się jeden urzędnik państwowy, Wołodymyr Iwanow, który chciał — i zebrało się 26 zespołów kolędniczych. Od dawna proponuję organizować „Czerwoną rutę” co roku w innym miasteczku. Dla tego miasta byłoby to ogromne wydarzenie, a dla gości — możliwość zobaczenia nowego regionu. Bo obecnie, jeśli już przyjeżdżają artyści, to tylko pop, na który wydaje się pieniądze w ramach reklamy polityków lub biznesmenów. A ludzie chcą przyłączyć się do wysokiej sztuki. A kto w wsiach obwodu charkowskiego i mikołajowskiego słyszał i widział na żywo zespół „Dumka”, trio „Honta”, Ninę Matwijenko, zespół Wirskiego? — A czy ludzie naprawdę tego pragną? (Serhij Archypczuk ogląda się, wskazuje ręką na mężczyznę, który przyjaźnie i uważnie obserwował
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wśród świadomych narodowo zakarpackich Ukraińców i emigrantów kształtował się grunt przyszłego „pierwszego w historii regionu państwa — Karpato-Ukrainy”, jednak skazanego na zniszczenie przez hortystowskie Węgry. Przedtem E. Beneš, zważając na niemiecką aneksję Sudetów, na zachwianą pozycję Czecho-Słowacji, ogłoszenie autonomii Słowacji, zgodził się na uznanie autonomii Zakarpacia, ale A. Brodij, na którego nałożono obowiązki sformowania autonomicznego rządu, zamiast konsolidacji zakarpackich Ukraińców, lobbował za przyłączeniem regionu do Węgier. Na tak niebezpieczne wydarzenia błyskawicznie zareagowała Ukraińska Rada Narodowa, która wezwała do formowania oddziałów Samoobrony Narodowej — Karpato-Siczy. Dla Ukrainy II wojna światowa zaczęła się znacznie wcześniej, niż odnotowała to „oficjalna” historiografia — nie 1 września, nawet nie 17 września 1939 r., a 15 marca, kiedy dopiero co zatwierdzona przez sejm narodowy Karpato-Ukraina została okupowana przez Węgrów za zgodą Niemiec, które tego samego dnia ruszyły na Pragę. Zbieg agresywnych działań Trzeciej Rzeszy i hortystów nie jest przypadkowy. Niemcy w ten sposób odwdzięczyły się regentowi Horthyemu za podpisany przez niego pakt antykominternowski, mimo że wcześniej, uznając suwerenność Słowacji, na wszelkie sposoby kokietowały jednocześnie rząd A. Wołoszyna — znanego pedagoga, dziennikarza, dramaturga, początkowo premiera, a wkrótce pierwszego prezydenta Srebrnej Ziemi. Dlatego istnieją wszelkie podstawy, by uważać Karpato-Ukrainę za pierwsze w Europie państwo, które, zaledwie ogłosiwszy się podmiotem historycznej rzeczywistości, odważyło się na „zbrojny opór, który napotkał na swojej drodze niemiecko-węgierski faszyzm” (O. Myszanycz). Na potwierdzenie słów zastępcy przewodniczącego sejmu dr. S. Rosochy, Srebrna Ziemia „jako pierwsza nie podporządkowała się rozkazom Hitlera. Ona jako pierwsza przyjęła zbrojne uderzenie osi, którym rozpoczęła się II wojna światowa”. Sformowana wysiłkami OUN „Karpato-Sicz”, składająca się głównie z miejscowej młodzieży oraz młodzieży z Galicji, Bukowiny i Wołynia, przez kilka dni stawiała opór znacznie liczniejszemu, dobrze wyposażonemu agresorowi. Wyczyn „siczo-wików” wywoływał skojarzenia z wyczynem pod Krutami, świadczył o ich wysokiej świadomości narodowej, czynił ich postaciami heroicznego eposu, stawiał w jednym rzędzie z mężnymi postaciami światowej przeszłości (Termopile). Wśród dokumentów, które odzwierciedlały skomplikowany przebieg narodowego przebudzenia Srebrnej Ziemi, najpełniejszym wydaje się dziennik „Szczęście i zgryzota Karpato-Ukrainy” redaktora „Nowej Swobody” W. Hrendży-Dońskiego. Był to szczegółowy kronikarski zapis ówczesnych wydarzeń od ogłoszenia autonomicznej republiki w składzie Czecho-Słowacji (7 października 1938 r.) do dnia ucieczki poety z węgierskiego obozu Varjúlapos (7 sierpnia 1939 r.), przepełnionego ukraińskimi więźniami. Pisarz prześledził trudne etapy uświadamiania sobie etnicznej tożsamości, przytaczał przykłady państwowotwórczego i heroicznego czynu rodaków, prowokacje Czechów, Węgrów, madziaronów i moskalofilów, zbrodnie „węgierskiej soldateski”. Autor liczył na to, że jego świadectwa będą miały szeroki rozgłos publiczny, że na podstawie zebranego przez niego materiału „może świat przedstawić, co tutaj się działo”, jak honwedzi praktykowali „rafinowane męki dla nieszczęsnych jeńców przed zamordowaniem”. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij KOWALIW, doktor habilitowany nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Kontynuacja. Pocz. w nr 43, 44 za 2017 r. Dwudziestoletnie panowanie Polski na Zachodniej Ukrainie wywołuje skojarzenia z katastrofą. Analogiczna sytuacja miała miejsce na Północnej Bukowinie i części Besarabii, zajętych przez „Wielką Rumunię” (1918), a w następnym roku — na Sygietczyźnie (południowa część Marmaroszu). U. Samczuk położył u podstaw powieści „Góry mówią!” realne wydarzenia — powstanie z 7—8 stycznia 1919 r. przeciwko węgierskiej administracji, na czele którego stanęli mieszkańcy wsi Jasinia — trzej bracia Kłympuszowie, pierwowzory Cokanów: Dmytro, Pawło, Jura. Obiektem epickiego namysłu stał się ich los, dramatyczne relacje z rodziną Makiwczuka, Jonasza i Węgrami, przyjaźń i wrogość na gruncie obyczajowym, etnicznym i społecznym, przyczyny wybuchu narodowego oporu oraz jego brutalnego stłumienia, motywy egzystencjalnego buntu przeciwko węgierskiej samowoli. Jednak Huculi z Marmaroszu trafili w inną zależność kolonialną — tym razem od Rumunów. Jak to mówią, z deszczu pod rynnę… Za podstawę kolonizacji ukraińskich ziem Królestwo Rumunii przyjęło sfałszowaną decyzję tak zwanego Kongresu Bukowińskiego pod przewodnictwem J. Flondora. Mimo protestów Ukraińców, którzy na wiecu ludowym w Czerniowcach (1918) z udziałem prezydenta krajowego i pisarza O. Popowycza dążyli do zjednoczenia w państwo ukraińskie, Rada Ambasadorów zalegalizowała protokołem besarabskim rumuńską okupację. Przywłaszczenie Południowej Bukowiny dokonywało się na mocy „traktatu” z Trianon z Węgrami (1920, czerwiec), ostateczną granicę Królestwa Rumunii wyznaczył „traktat pokojowy” z Turcją (1920, sierpień). Na tych ziemiach wprowadzono stan wojenny (do 1928), masowo przesiedlano tu rumuńskich oficerów, podobnych do polskich osadników, rozpoczęła się totalna rumunizacja kultury, edukacji, toposów, dokumentacji, nazwisk. Na anektowanych ziemiach język rumuński ogłoszono państwowym, mimo że konstytucja z 1923 r. proklamowała „równość wszystkich obywateli, niezależnie od ich pochodzenia, języka i religii”. Panująca szowinistyczna władza, przejęta manią lingwocydu, usuwała Ukraińców z państwowo-administracyjnych stanowisk, ogłaszała ich Rumunami, którzy „zapomnieli ojczysty język”, jak zaznaczono w ustawie o edukacji (26 lipca 1924 r.), całkowicie zlikwidowała 280 ukraińskich szkół oraz ukraińskie katedry na Uniwersytecie Czerniowieckim, podporządkowała cerkiew prawosławną rumuńskiemu patriarchatowi. Rozpowszechniano szowinistyczną wersję, jakoby Bukowina była od wieków rumuńskim terytorium, które „zasymilowali” „Rusini” i „Huculi”, i wymagała etnicznego oczyszczenia. Ksenofobiczny reżim, nie uznając mniejszości narodowych, przede wszystkim Ukraińców, prześladował każdy przejaw legalnej obrony godności ludzkiej i narodowej autochtonów. Brutalnie stłumiono powstanie tatarbunarowskie (1924), podobnie jak wcześniej chocimskie (1919), jednak sąd pod naciskiem światowej opinii publicznej, przede wszystkim pisarzy R. Rollanda, A. Barbusse’a, L. Aragona, T. Dreisera i in., zmuszony był uniewinnić większość aresztowanych (proces 500). W warunkach brutalnego lingwocydu literatura ukraińska, która miała takich pisarzy jak J. Fedkowycz, S. Worobkewycz, Jewhenija Jaroszynśka, którzy stali się klasykami ukraińskiej miary, a Olha Kobylańska — światowej, rozwijać się nie mogła. Jednym z pierwszych, który doświadczył prześladowań, był pisarz M. Marfijewycz — aktywny „oświeceniowiec”, autor „Pieśni marszowej”, którą wykonywano podczas wiecu bukowińskiego, oraz poematu „Hałata” (1920) o antyrumuńskim powstaniu strzelców siczowych (1919). Za odmowę nauczania w języku rumuńskim w ukraińskiej szkole, za opór wobec szowinistycznej polityki, został aresztowany przez tajną policję, ale udało mu się uciec do USRR (1924). Natomiast K. Łastiwka musiał odczuć na sobie szowinizm rumuńskich bojarów, którzy pozbawiali go prawa do samorealizacji jako ukraińskiego filologa i pisarza. Dyskryminację Ukraińców w placówkach oświatowych Rumunii ujawniono w autobiograficznej trylogii „Motyle na szpilkach” Iryny Wilde, kiedy ukraińscy wychowankowie czerniowieckiego liceum pozbawiani byli prawa do ojczystej historii i języka, doświadczali ciągłych upokorzeń godności ludzkiej i narodowej, uważani byli za osoby niepełnowartościowe, skazane na rumuńską asymilację. Decydujące dla głównej bohaterki Darki Popowycz i innych postaci (Natalka Orichowśka, Hynio Iwanczuk, Orest Cyhanczuk, Stefa Sydir i in.) stało się samoświadome poczucie tożsamości narodowej przede wszystkim poprzez język ukraiński, wyrobienie w sobie oporu wobec rumuńskiego szowinistycznego nacisku i dyskryminacji, przeszkód podczas uzyskiwania matury. Ojciec pisarki — prozaik i poeta D. Makohon — konstatował w liście z 12 września 1959 roku do Marii Pidhirianky: „Rumuńska władza już od pierwszych dni zaczęła szaleć. Ukraińską inteligencję aresztowano, a nauczycieli przenoszono na Wschód, nawet w głąb Rumunii. Nasza wieś Łukowycia […] została również zrumunizowana. […] Wszystkie ukraińskie towarzystwa i gazety zostały zamknięte…”. Jeszcze przez pewien czas wychodził miesięcznik „Promiń” (1921—1923), czasopismo „Szczypawka” (1922), utrzymywało się wydawnictwo „Kamenari”. Po 1928 r. rozpoczął się etap względnej liberalizacji kraju, uformowała się Ukraińska Partia Narodowa — zwolenniczka „organicznej współpracy” z władzą okupacyjną. Ożywiło się życie kulturalno-społeczne („Zalizniak”, „Czornomore”, „Zaporożża”, „Kobzar”, „Mazepa”, „Żinocha hromada” itp.), tymczasowo przywrócono język ukraiński w młodszych i wyższych klasach (do 1934 r.), zaktywizowało się nacjonalistyczne podziemie na czele z O. Zybaczynśkim (przywódca Krajowej Egzekutywy OUN), O. Kwitkowśkim, S. Nykorowyczem, I. i P. Hryhorowyczami, rozpowszechniano czasopisma „Samostijna dumka” (1931—1937), tygodnik „Samostijnist” (1934—1937). Jednak reżim króla Karola II nie zwlekał z nowymi procesami sądowymi, rzucając na ławę oskarżonych nacjonalistów, którzy negowali rumuńską władzę na ukraińskich ziemiach (1937). Czerniowiecka prefektura żądała oddawania Ukraińców za używanie języka ojczystego pod sąd wojenny. Represje przeciwko językowi ukraińskiemu nasiliły się po uchwaleniu nowej konstytucji (1938).
Ruś Podkarpacka z powodu fiaska projektu zjednoczenia z Ukrainą zmuszona była na podstawie decyzji Centralnej Ruskiej Rady Narodowej (8 maja 1919 roku), założonej w Nowej Lubowli przez O. Newyckiego, zwrócić się do rządu T. Masaryka o przyłączenie na prawach autonomii do Czechosłowacji, co stało się dzięki uchwale konferencji w Saint-Germain (10 listopada 1919). Władze praskie, nie uznając prawa Zakarpackich Ukraińców do jednoczenia się ze wszystkimi Ukraińcami (dlatego O. Newycki wyemigrował do Ameryki), hamowały nadanie Rusi Podkarpackiej autonomii; na pojęcia „Podkarpacka” lub „Zakarpacka Ukraina” nałożono tabu, podobnie jak na słowa „Ukrainiec”, „ukraiński”, natomiast wprowadzano urzędową nazwę „Ruś Podkarpacka” lub „kraj podkarpackoruski” (od 1928). Książki i periodyki drukowano według etymologicznej pisowni I. Pańkewycza („Gramatyka języka ruskiego”). Okres dwudziestolecia międzywojennego często nazywano narodowskim. Dawała się we znaki tradycyjna dla Węgier polityka madziaryzacji od czasu, gdy w latach 1832–1844 język węgierski stał się oficjalnym, obowiązkowym w parlamencie. Minister spraw wewnętrznych Węgier K. Tisza uważał, że Węgrzy mają państwo tylko dla Węgrów, dlatego zamknięto trzy słowackie szkoły, seminarium nauczycielskie w Użhorodzie, gdzie nauczanie prowadzono w języku „ruteńskim” (ukraińskim), który jeszcze tlił się w szkołach cerkiewnych (początkowych), a w wyższych go nie było. Ustawą z 1879 r. język węgierski ogłoszono obowiązkowym przedmiotem w szkołach ludowych. W 1905 r. uchwalono projekt ustawy, zgodnie z którym wszyscy urzędnicy państwowi mieli rozmawiać tylko w języku węgierskim, cyrylica była zakazana. Na Zakarpaciu ruch ukraiński, kultywowany przez ks. Augustyna Wołoszyna, braci M. i J. Brajszczaków, przełamywał opór pogodinowskiego moskalofilstwa i madziaronstwa, pod wpływem których znajdowała się część inteligencji („Towarzystwo im. A. Duchnowycza”, blok madziaronów), Czechów, którzy wypełnili aparat rządowy, na wszelkie sposoby hamując autonomistyczne dążenia Zakarpackich Ukraińców. Po wybraniu na prezydenta Czechosłowacji E. Beneša czescy narodowi socjaliści z użhorodzkiego „Referatu Szkolnego” wprowadzili nieudolny podręcznik rosyjskiej gramatyki E. Sobowa, rozkręcili sztuczną „dyskusję” o języku rosyjskim (russkom) i ukraińskim (małoruskim). Ukraińscy pedagodzy musieli wywalczyć prawo do rozpowszechniania ukraińskiego czytanki F. Agiya (1938). Takie tendencje spychały Zakarpacie w ślepy zaułek prowincjonalizmu. Życie kulturalne (językowe i literackie) trzeba było zaczynać od zera, od problemu języka i pisowni, dawno rozwiązanego na Ukrainie. Pod wpływem działalności kulturalnej Zakarpacia powoli ożywało życie ukraińskie w Preszowie, które znajdowało się pod niwelacyjnym naciskiem słowakizacji. Słabe ośrodki kulturalne, założone przez Kościół Greckokatolicki w XIX w., ledwo tliły się. Przeważały tendencje moskalofilskie (A. Beskyd, I. Żydowśkyj, K. Maczyk; „Towarzystwo im. A. Duchnowycza”) i karpatoruskie (założona przez O. Newyckiego narodowska Liga Rusinów), dlatego próba Łemków stworzenia odrębnej narodowej jednostki administracyjnej (żupy) nie zakończyła się sukcesem. Dzięki wysiłkom Iryny Newyckiej sformowano „Związek Ruskich Kobiet”, założono lokalną „Proświtę” (1930), gazetę „Słowo narodu” (1931–1932). Nic dziwnego, że kraj preszowski jest zbyt skąpy w piśmiennictwo — Iryna Newycka, Zoresław, F. Łazoryk, D. Zubyćkyj na tle prowincjonalnego, imitatorskiego rosyjskojęzycznego pisarstwa I. Kyzaka, I. Hender-Suchodolśkoho czy O. Farynycza. Najaktywniejszymi bojownikami o tożsamość narodową na Zakarpaciu byli młodzi płastuni. Aktywizowało się towarzystwo „Proświta” (Iryna Newycka, W. Hrendża-Dońśkyj i in.), założono profesjonalny teatr „Ruska Besida”, otwierano ukraińskie szkoły i gimnazja, drukowano ukraińskie gazety. Aktywny uczestnik podkarpackiego odrodzenia W. Hrendża-Dońśkyj został fundatorem Domu Ludowego w Użhorodzie, był sekretarzem towarzystwa teatralnego „Nowa Scena”, redagował i wydawał zakazany przez władze magazyn „Nasza ziemia” (1927–1928), stanął na czele Związku Pisarzy i Dziennikarzy kraju (1935), przy którym działało ukraińskie wydawnictwo. Poetę nawet uwięziono na trzy miesiące za wiersz „Podzielili Ukrainę między wrogów…”. Ukraińska Wspólnota Nauczycielska Rusi Podkarpackiej (1929–1939) przejęła kierownictwo nad edukacją na Zakarpaciu, drukowała swoje periodyki „Głos Nauczycielski”, „Nasza szkoła”. Pojawiła się „Gramatyka języka ukraińskiego” I. Waska i A. Sztefana. Rozpowszechniała się prasa w ukraińskiej pisowni. W Użhorodzie odbył się pierwszy Kongres Kobiet, zainicjowany przez Irynę Newycką — zastępczynię przewodniczącej Związku Kobiet (przewodnicząca — Iryna Wołoszyna). Ogarnięci ideami państwowymi studenci Zakarpacia, głównie pisarze (S. Rosocha, I. Kołos i in.), studiując w Pradze i skupiając się wokół magazynu „Probojem”, zainicjowali drugi zjazd ukraińskiej młodzieży narodowskiej w Mukaczewie, który odbył się 1 lipca 1934 r. pod żółto-niebieskimi flagami, wbrew zakazowi czeskiego prezydenta krajowego A. Rozsypala. W 1935 r. założono Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe (I. Hryć, W. Kuźmyk, M. Tułek, Iryna Newycka i in.), przemianowane na Ukraińską Partię Chłopską, a później na Ukraińską Narodową Chłopsko-Robotniczą Partię, chociaż nieoficjalnie rozpowszechniała się nazwa UZN, której obowiązki rzecznika prasowego pełnił W. Hrendża-Dońśkyj. Występując na zjeździe „Proświty” w Użhorodzie (1937), wzywał rodaków do przysięgi przed Bogiem, aby nie wyrzekać się praw narodowych. Wielką rolę w kształtowaniu infrastruktury narodowo-kulturowej Podkarpacia odegrali emigranci z Naddnieprza i Galicji, chociaż władze praskie, według wyznania ks. O. Sobola (Zoresława), odnosiły się do Ukraińców mniej przychylnie niż do Rosjan. Dzięki wysiłkom
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
hoszowska, Wołodymyr Beliński, Stepan Koszelanyk, Kalyna Łypka, Petro i Mykoła Pychłyky, Leon Druzyk, Petro Masyk, Wasyl Rybcunyk, Wołodymyr Hubenia, Mychajło Baran, Hanna Baran, Mychajło Kyweryha, Andrij Kyweryha, Wołodymyr Emerling, Jakym Druzyk, Iwan Malitowski, Stepan Poklacki, Iwan Pohrebniuk, Teodozja Pysaniuk, Jewhen Słowjakowski, Marija Trembaczewska, Mychajło Szkrabyk, Petro Szkrabyk, Josyp Szkrabyk, Hanna Szkrabyk, Petro Jakubyszyn. Do tej listy wchodzą członkowie OUN, którzy później zostali mieszkańcami naszej wsi: Iwan Motyczka i Marija Motyczka, w kryjówce ich domu była drukarnia OUN w m. Tołste, Stepan Marczuk z Wołynia, mąż mojej siostry Tetiany Worobec, Iryna Naturkacz ze wsi Uhrynkiwci, żona Mychajła Naturkacza. Wszyscy oni przeszli (i przeżyli) przez sowieckie więzienia za udział w walce wyzwoleńczej 1941—1956 lat. Nie powrócił z więzienia-katorgi Tomko Łazaruk. * * * Uświadamiając sobie potrzebę służby medycznej, prowid OUN nakazał masowo przygotowywać specjalistów służby medycznej. Latem 1942 roku do nauczycielki, naszej współmieszkanki Marii Werbyckiej, babci Jurija Werbyckiego, Bohatera Niebiańskiej Sotni (jej mama Hanna — kuzynka ojczyma), przyszła rejonowa prowidnycia OUN o pseudonimie “Iskra”. Przeprowadziła ona agitację wśród dziewcząt i pomogła Marii zorganizować szkołę medyczną (kursy) sanitariuszy i pielęgniarek na potrzeby UPA. Do OUN wstąpiły wtedy Tekla Dorosz (była staniczową), Tetiana Łazaruk, Tetiana Worobec (moja siostra), Hanna Łozinska, Hanna Pańkiw — uczestniczki walki w Jarmiwce. Siostry Lewonia i Pawlina Hoszowskie, Tetiana Szkrabyk, Wasylina Druzyk (córka mojej siostry Marceli), Jewhenija Płoszanska, Hanna Prodanyk. Najaktywniejszymi były Pawlina Hoszowska i Tetiana Worobec. Były łączniczkami, posiadały broń. Wtedy do OUN wstąpili młodzi chłopcy Mykoła Bazyk (“Bereza”) prowidnyk Kuszczowej samoobrony (zginął w 1948 roku), Andrij Kyweryha, który zginął podczas obławy we wsi Błyszczanka, — rozstrzelany przez enkawudzistę Chochłowa razem z Leonem Serkizewyczem. Rodzina Werbyckich, Zynowija i Marii, była centralnym podziemnym ośrodkiem w naszej wsi. Mieli radio i otrzymywali wieści z frontów, które przekazywali przez łączników do pododdziałów UPA. Zynowij Werbycki (ur. 1909) był nadrejonowym prowidnykiem OUN ds. ideologii. Mieli troje dzieci, jednym z nich był Taras — ojciec Bohatera Niebiańskiej Sotni Jurija Werbyckiego. Po dziesięciolatce uczył się w Lwowskim Instytucie Politechnicznym i po ukończeniu pozostał mieszkać we Lwowie. Średnia siostrzyczka Tarasa, ucząc się w zaleszczyckiej dziesięciolatce, zmarła, chorując na gruźlicę. Najmłodsza Orysia mieszka obecnie w naszej wsi. Nauczyciel Zynowij Werbycki zginął w 1944 roku w strzelaninie z Niemcami. Ich pododdział wpadł w zasadzkę na polu koło wsi Sosuliwka w powiecie czortkowskim. W tej walce zginęło jeszcze ośmiu upowców. Wszystkich dziewięciu pochowano ponownie w czasach Niepodległości Ukrainy w mogile zbiorowej na cmentarzu w Sosuliwce. Chwała bohaterom! Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło SOPIWNYK
Moim bliskim dedykuję w roku 75-lecia UPA.
Opowiem o rodzinie mojego ojczyma-ojca Mychajła Mykołajowycza Fedorczuka oraz o jej wkładzie w narodowowyzwoleńcze zmagania o niepodległą Ukrainę.
Z rodziny ojczyma Mychajła wywodziła się kohorta bojowników o wolność Ukrainy: Strzelców Siczowych, członków OUN-UPA, prośwician, działaczy Ruchu.
Mychajło Mykołajowycz ożenił się z moją matką Marią w 1946 r., będąc już nie młodym (56 lat) mężczyzną, pozostawszy bez swojej poprzedniej rodziny. Żona Todoska zmarła, synowie Wasyl i Myron zginęli, córkę Tetianę i zięcia Iwana skazano za udział w OUN-UPA.
Urodził się ojczym Mychajło
w 1890 roku we wsi Błyszczanka w powiecie zaleszczyckim w narodowo-patriotycznej rodzinie Mykoły i Kałyny Fedorczuków. Ojciec Mykoła był koszowym atamanem Siczy w naszej wsi, wraz z żoną Kałyną z rodziny Czernyków byli założycielami towarzystwa „Proświta”. Oprócz niego były jeszcze siostry Kałyna, Tetiana oraz brat Taras (1902 r.), który w składzie sotni USS Witowskiego, porzuciwszy naukę w gimnazjum w Kicmaniu, 1 listopada 1918 roku we Lwowie walczył o ZURL. Unieszkodliwiając gniazdo karabinów maszynowych Polaków podczas szturmu dworca kolejowego, został ranny w pierś. Po szpitalu powrócił do rodzinnej wsi, podleczywszy się, wziął od ojca konia i udał się do hajdamaków S. Petlury za Zbrucz. Bronił Ukrainy w „czworokącie śmierci”. Emigrował w 1920 roku z oddziałami wojskowymi USS przez Rumunię do Czech. Tam kontynuował naukę na Uniwersytecie Praskim, a po ukończeniu pracował jako inżynier w jednej z fabryk wojskowych w Pradze. Pewnego dnia w czasach niemieckiej okupacji, będąc starszym zmiany w warsztacie, wstawił się za ukraińskimi dziewczętami, które tam pracowały, a nad którymi znęcał się esesman. Ten wystrzelił i zranił Tarasa, którego po tym zdarzeniu wysłano do obozu koncentracyjnego. O tym wydarzeniu opowiadała ojczymowi Mychajłowi więźniarka, jedna ze świadków tego czynu Tarasa Fedorczuka.
Po wyzwoleniu Czechosłowacji Taras powrócił z obozu koncentracyjnego do swojej fabryki. W 1948 r., kiedy Czesi powstali przeciwko komunistycznemu reżimowi, Taras znalazł się na barykadach Pragi, gdzie zginął. Tak zakończył swoje życie w walce Ukrainiec-patriota Taras Fedorczuk. Wieczna mu pamięć. Bohaterowie nie umierają!
Mychajło Fedorczuk wcześnie został sierotą, tracąc mamę, a ojciec ożenił się po raz drugi, przeprowadził się do wsi Dobrowlany, która znajduje się obok miasta Zaleszczyki. Tam wybrano go koszowym atamanem wiejskiej „Siczy”. Z żoną Kałyną spłodzili synów Myrona i Wasyla, w przyszłości strzelca UPA, który do 1956 roku przebywał w podziemiu. Wyszedł z podziemia po amnestii ogłoszonej przez Nikitę Chruszczowa. Długie przebywanie w kryjówkach dało o sobie znać. Zachorował na otwartą formę gruźlicy, zmarł jeszcze młodo.
* * * Zdolnego do nauki Mychajła
towarzystwo „Proświta” w 1912 roku wysłało na naukę do Czech. Na naukę ojczym zarabiał własną pracą. Pracował u gospodarza, a na weekendy jeździł do Pragi na rolnicze kursy agronomiczne przy Uniwersytecie Praskim. Tam w 1914 roku zastała go I wojna światowa. Jego zmobilizowali do armii austriackiej i wysłali na front włoski jako kaprala. Po rozpadzie Austro-Węgier powrócił z wojny do domu i ożenił się.
Z pierwszego małżeństwa z Todoską z rodziny Bazyków miał dwóch synów Wasyla (1915 r.), Myrona (1920 r.) oraz córkę Tetianę (1925 r.). Dzięki swojej umiejętności gospodarowania dorobił się 10 morgów pola (0,7 ha). Wprowadzał nowe technologie gospodarcze, przyswojone podczas nauki w Czechach, za co we wsi przezywano go Czechem.
W latach 20. i 30. prowadził kursy gospodarcze, będąc kierownikiem „Ridnej Szkoły” przy „Proświcie”. Zyskał wielki szacunek wśród wiejskich gospodarzy.
Dzieci ojczyma Mychajła dorastały w świadomej patriotycznej ukraińskiej rodzinie. Wychowywano je w miłości do rodziców i rodziny, do rodzinnego kraju, co udowodniły swoimi czynami i działaniami. Wszyscy byli aktywnymi członkami „Proświty”, syn Myron śpiewał w chórze „Proświty”.
Tuż przed II wojną światową dzieci ojczyma Mychajła zostały członkami podziemnej organizacji OUN. Z przyjściem „pierwszych sowietów” (tak w Galicji nazywano władzę radziecką) „Proświtę” zniszczono, a jej kierowników: Kyryła Stadnyka – przewodniczącego towarzystwa, Pyłypa Hoszowskiego – kierownika kółka dramatycznego, nauczyciela z zawodu, Mychajła Płoszanskiego – kierownika chóru, Mykołę Hoszowskiego – kierownika towarzystwa sportowego „Sokił” przy „Proświcie”, represjonowano na początku 1940 roku i zgładzono w bolszewickich katowniach.
Gorzki los spotkał dzieci ojczyma Mychajła – starszy Wasyl w niewyjaśnionych okolicznościach zginął w 1939 roku obok kolumny czołgów czerwonych, która zatrzymała się w naszej wsi. Przymusowo postawiono go do pilnowania tej kolumny (z kijem w rękach), a sami pili wódkę po domach.
Myron był strzelcem w Kuszczowej samoobronie wsi i w 1943 roku stanica naszej wsi skierowała go na Wołyń do UPA. Żołnierze zbierali się na chutorze Mykołajiwka cztery kilometry od naszej wsi. Miejsce zbiórki wyśledzili polscy folksdojcze, powiadomili o tym Niemców. Niemcy otoczyli chutor i nawiązali walkę. Był to pierwszy chrzest bojowy dla 9 strzelców samoobrony. W walce zginęło czterech żołnierzy UPA i jeden Niemiec. Oto jak o tej walce napisała gazeta rejonowa „Kołos” na 50-lecie OUN-UPA.
„Na chutorze Mykołajiwka odbyło się poświęcenie krzyża żołnierzom Ukraińskiej Powstańczej Armii, którzy zginęli z rąk niemieckich katów. Na poświęcenie przybyli goście z okolicznych wsi rejonu. Procesja z chorągwiami kościelnymi w towarzystwie księdza Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Zynowija Paszczynka wyruszyła ze świątyni do ustawionego krzyża.
Odbywa się jego poświęcenie i odprawiana jest panichida za żołnierzy UPA Petra Wasylowycza Martyniuka, Josafata Iwanowycza Krychtiaka, Mychajła Ławrentijowycza Krychtiaka – mieszkańców wsi Wyniatynci oraz jednego nieznanego, którzy zginęli 18 listopada 1943 roku.
Wieśniacy i goście złożyli przy krzyżu bukiety żywych kwiatów, nisko pokłonili się bohaterom, bliskim żołnierzy, którzy tutaj zginęli, serdecznie podziękowali mieszkańcom wsi Łysycznyky i wszystkim obecnym, czyimi rękami postawiony został ten krzyż. W pamięci bliskich i wszystkich obecnych, którzy byli na poświęceniu, pozostaną imiona tych, którzy ponad wszystko kochali swoją matkę-Ukrainę i oddali za nią swoje młode życie”.
Z opowieści siostry Tetiany:
„Myronowi udało się przebić przez okrążenie, dotrzeć do lasu w uroczysku Jarmiwka, które znajduje się niedaleko chutoru, i lasami, które otaczają naszą wieś, dojść do Kolonii (tak nazwano jeden z odgałęzień wsi, które przylega do Monastyrskiego lasu, gdzie mieszkali polscy koloniści) i powrócić do domu. Był aktywnym zalegalizowanym uczestnikiem powstańczych wydarzeń na rodzimym terenie do przyjścia „drugich sowietów” w 1944 roku.
Wojska czerwonej armii weszły do naszej wsi w kwietniu 1944 roku. Walk na terenach naszych wsi, które znajdują się na prawym brzegu rzeki Seret, już nie było. Niemcy pospiesznie wycofywali się w kierunku Tarnopola. W naszej wsi zatrzymali się tylko na dobę. Z opowieści mamy Marii wiem, że do nas na podwórko weszło, gdzieś po obiedzie, z dziesięciu Niemców. Przed tym spadł śnieg do kolan, choć był koniec kwietnia. Niemcy byli wycieńczeni, mokrzy i, zastrzeliwszy kilka kur, zaczęli nosić siano ze strychu stodoły do dużego pokoju w domu. Przespawszy się, wczesnym rankiem wyszli z domu i poszli w kierunku wsi Uhrynkiwci, Torske, przez którą przechodzi linia kolejowa Czerniowce-Tarnopol”.
25 maja 1944 roku Sowieci przeprowadzili totalną mobilizację wszystkich mężczyzn we wsi w wieku od 17 do 50 lat na wojnę. Z naszej wsi Błyszczanka zmobilizowano na front 148 mężczyzn, z nich zginęło 127, w tym Rodzina Mychajła Fedorczuka. Rok 1955 47 zaginęło bez wieści. Zabrali na wojnę także mojego ojca Pańka, który zginął 21 stycznia 1945 roku na Łotwie i jest pochowany w mogile zbiorowej we wsi Dżukste pod Rygą. Zabrali na wojnę z naszego domu wuja Mykołę Tkaczyka, który zaginął bez wieści. Zabrali na wojnę także Myrona Fedorczuka. Początkowo naszych zmobilizowanych wysłali do dalekiego Ałmaty na „szkolenie”. Była to przemyślana przez bolszewików akcja. Aby nie uciekli do lasu do partyzantów, a także by mieć możliwość odsiać niepewnych. Wszystkich podejrzanych odstrzeliwano w dalszych walkach. Taki los spotkał także Myrona Fedorczuka. Udowodnić, że był w UPA nie mogli, więc został zastrzelony przez SMIERSZ w jednej z walk w krajach bałtyckich. O jego śmierci opowiedział nasz współmieszkaniec Mychajło Stasiuk, który razem z Myronem był w jednej kompanii. Powiedział ojczymowi, że Myrona zabili od tyłu: „Kiedy upadł twarzą do ziemi, a ja biegłem za nim, zobaczyłem plamę krwi na plecach między łopatkami. Zatrzymać się nie mogłem, czy nawet obejrzeć, bo taki sam los spotkałby i mnie”. M. Stasiuk prosił, żeby ojczym Mychajło nikomu o tym nie mówił. Na Myrona przyszło zawiadomienie o śmierci, że zaginął bez wieści. 47 takich gorzkich zawiadomień o naszych współmieszkańcach przyszło do wsi. * * * Niemilosierny był los także córki ojczyma Tetiany i jej męża Iwana. Tetiana wyszła za mąż w 1940 roku za aktywnego proświcianina, członka towarzystwa „Sokił”, kierownika ćwiczeń sportowych w „Łuhu” Iwana Mychajłowycza Rybcunyka (ur. 1913 r.). Pod koniec grudnia 1941 roku urodziła im się córeczka Hannusia. Iwan był jednym z pierwszych członków OUN w naszej wsi. W 1937 roku do Błyszczanki przyszedł z sąsiedniej wsi Bilcze Złote członek OUN Petro Perun i zapisał do organizacji swoich przyjaciół Iwana Hyryna, Mychajła Płoszczańskiego i Tomka Bohaczewskiego. Po roku każdy z nich dobrał sobie jeszcze po dwóch chłopaków. Byli to Iwan Rybcunyk, Wasyl Fedorczuk (syn ojczyma), Tomko Łazaruk, Wołodymyr Janicki (mąż mojej siostry Oli Sopiwnyk z Zaleszczyk), Ołeksa Łypka, Anton Josypowycz. W ten sposób zostały stworzone trójki, które były ściśle zakonspirowane, a członkowie trójek, poza swoją, nie wiedzieli o innych. Później członkami OUN zostali: Myron Fedorczuk, Tetiana Rybcunyk (Fedorczuk), bracia Wasyl i Mychajło Naturkaczi, Antonina Ho- Od lewej do prawej: Leon Druzyk, Myron Fedorczuk,
Tłumaczenie maszynowe
Dwadzieścia lat temu — w listopadzie 1997 r. — w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyła się premiera „Króla Leara” W. Szekspira w reżyserii Serhija Danczenki z Bohdanem Stupką w roli głównej. Nasz stały autor i bliski przyjaciel Bohdana Sylwestrowycza, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko przypomina o teatralnym arcydziele frankowców. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Teatr Danczenki—Stupki W latach 1997—1998 opublikował w gazetach i czasopismach szereg artykułów o wybitnej współpracy reżysera Serhija Danczenki i artysty Bohdana Stupki oraz zaczął pracować nad książką „Teatralny tandem (Fenomen Danczenki—Stupki)”. W niej po raz pierwszy użyto terminu „Teatr Danczenki—Stupki” i pokazano, że ten niepowtarzalny w teatralnym świecie fenomen wyrósł z tych dwudziestu spektakli, które Danczenko wystawił ze Stupką w roli tytułowej (źródła jego były we Lwowie, jednak uformował się on, bez wątpienia, w Kijowie). Zostało to ujawnione, w szczególności, na przykładzie „Króla Leara”, wystawionego przez Serhija Wołodymyrowycza w 1997 r. Któż wtedy mógł pomyśleć, że będzie to ich ostatnie arcydzieło? Reżyser i artysta w pełni poparli mnie w pracy nad książką, co więcej, Stupka wspierał jej wydanie we Lwowie, gdzie ujrzała światło dzienne w 2000 r. A jeszcze Bohdan Sylwestrowycz uważnie przeczytał tekst w rękopisie i, na szczęście, zachowała się u mnie jego zdumiewająca pisemna opinia dotycząca części poświęconej właśnie „Królowi Learowi”, którą publikuję. Szaleńcy prowadzą niewidzących? Moralny szekspirowski kamerton pokrywał się z postrzeganiem „etycznego ładu świata” (I. Franko) w Teatrze Danczenki—Stupki, co stało się główną gwarancją odkrycia głębokiej filozofii „Króla Leara”. Co więcej, przełomy wieków, a zwłaszcza tysiącleci, zawsze nadawały ludziom, a zwłaszcza Mistrzom, szczególną ostrość i tragiczność postrzegania świata; dlatego dzieło Szekspira nabrało na scenie frankowców niespotykanej dotąd tragifarsowości. Czy mogło być inaczej w obecnym wykrzywionym świecie, w którym wyrastają, niczym grzyby, ludzie oślepieni blaskiem swoich pieniędzy, jak swego czasu Lear — blaskiem swojego królestwa. Podobnie jak Lear, ludzie ci żyją w iluzji, że sami w sobie są wiele warci i wszędzie potrzebni, jak to słońce, które ogrzewa wszystkich jednym istnieniem i blaskiem. Ale na tym podobieństwo się kończy, bo w większości współczesnych „wyższych istot” nie ma nie tylko wielkości, dostojeństwa i znaczenia, ale także współczucia, wielkoduszności i szlachetności Leara... Oni nie są zdolni oszaleć dla learowskiego przejrzenia. Rzeczywiście, powtarzając się w nowych warunkach, tragedia staje się farsą... W recenzji spektaklu, opublikowanej w „Weczirnim Kyjewi” wkrótce po premierze, pisałem: „Nabrało prawdziwie mistycznego znaczenia to miejsce tragedii, gdzie szalony Lear mówi ślepemu Gloucesterowi: »Kup szklane oczy i, jak polityk bezecny, udawaj, że widzisz to, czego nie widzisz«. Powiedziane jest to tak boleśnie i przejmująco, że wydaje się, iż Stupka dokonał niemożliwego — użyczył głosu bezbronnej i ufnej duszy po raz kolejny już okradzionego narodu... Wrażenie jest takie, że do każdego z nas — współczesnych ślepców — zwraca się z głębi wieków oświecony szaleństwem Lear. Ale czy wystarczy nam odwagi i rozumu, aby pod koniec szekspirowskiego tysiąclecia wreszcie naprawdę pojąć przenikliwe słowa ślepego Gloucestera, który wybrał szalonego (tak uważał) Edgara na swojego przewodnika: »Czas nadszedł, że wszędzie szaleńcy prowadzą niewidzących«. Póki co nie wystarczyło. XXI wiek szybko pokazał, że na Ukrainie polityka pozostaje środkiem realizacji własnych lub korporacyjnych, a nie narodowych i państwowych interesów. Pulsujące serce króla Na premierze „Króla Leara” przypomniały się słowa Michoelsa o tym, że gest nie powinien pomagać mówić — powinien pomagać myśleć. Stupka w poruszający sposób przekazał poprzez gest ból serca cierpiącego króla. „Długo szukałem, jak pokazać ból serca, nie dotykając go — opowiadał artysta. — Rozwiązanie przyszło nagle — to zaciskanie skurczonych palców lewej ręki. Tak pojawiło się pulsujące serce króla”. Po raz pierwszy ten gest pojawiał się u Stupki-Leara wtedy, gdy Kordelia szczerze przyznała mu, że przyszły mąż zabierze od ojca połowę jej troskliwości i miłości. Rozum despotycznego władcy jeszcze nie zdążył pojąć do końca powiedzianego, a serce starego ojca już daje o sobie znać — właśnie tutaj jest początek tragedii Leara. Jego lewa ręka drętwieje; aby przywrócić jej czucie, trzykrotnie uderza nią o podłogę, gorączkowo porusza palcami... Dopytuje córkę: „Szczerze to, od serca?”. Od tej chwili jego królewska nieszczerość staje do walki z jasną córzyną szczerością (Kent szczególnie podkreśla, że słowa Kordelii „z pełnego idą serca”), a jego ludzkie serce już zawsze będzie boleć po niesprawiedliwych słowach rzuconych w twarz Kordelii: „Mojemu sercu ty teraz obca”; „Ja na wieki ją z swojego serca wyrywam”. Jak często Szekspir używa słowa „serce”! Przypomina mi się Szewczenkowe: „Serce boli, a opowiadać trzeba...”. Learowe serce pulsowało w szekspirowskim tekście tak samo, jak Stupkowy pulsujący pięść... Szaleństwo nad czołem Leara Artysta żył na scenie tak, jakby zdjęto z niego skórę... Odrzucony przez obie córki, Stupka-Lear uświadamia sobie rozumem i czuje sercem, że nadszedł straszny krach całego życia; potężny król i wszechwładny ojciec, który liczył na wieczny córzyny szacunek i miłość, szybko zmieniał się w zniedołężniałego, nieszczęśliwego, skrzywdzonego dziadka. Widz wzdrygał się od bolesnego krzyku duszy Leara, czując, jak po ciele biegają mrówki... Nerwowe napięcie sali osiągało, zdawałoby się, apogeum, kiedy król w rozpaczy obiecywał wstrząsnąć światem niesłychanym jeszcze horrorem, ale w rzeczywistości sam był nim ogarnięty. Łzy gorzkiej urazy przesłaniały mu oczy, lecz dumny Lear zaganiał nieznośny ból w serce: „Płaczu wy chcecie? — rzucał on Gonerilli i Regan. — Nie zapłaczę ja! / Jest płakać przyczyna, lecz to serce / Na sto kawałków rozbije się wcześniej, / Niż ja zapłaczę...”. Och, lepiej by zapłakał, bo serce wytrzymało, nie rozdarło się, ale rozum, zdaje się, zamącił się... W tej chwili Stupka-Lear powoli podnosił prawą rękę nieco powyżej głowy, towarzysząc jej szalejącymi od żalu i rozpaczy oczami, i, zatrzymawszy na niej szklisty wzrok, rozczapierzoną dłonią pokazywał: „Błaznie! Szaleństwo / Tutaj, nad czołem!”. Ten Stupkowy gest niósł w sobie tak potężną energetykę, że każdy widz jakby czuł jego powiew nad własnym czołem! To ten rzadki przypadek, kiedy gest artysty dzielił na pół całą akcję, po czym widz zaczynał myśleć na nowo, czując się w ognisku szaleńczo oślepiającego światła nowego postrzegania świata Leara.
Śmierć Kordelii postawiła krzyżyk na życiu Leara. Stupka stworzył postać Leara, który z odnowioną duszą powstaje przeciwko niesprawiedliwemu światu, który gotów jest sądzić i karać nie tylko swoje niewdzięczne córki, ale i wszystkich, którzy okrutnie i niesprawiedliwie traktują „biedaków”, „nagich nędzarzy”. Ale i bez niego w tragedii giną nieżyczliwi bohaterowie: Cornwall, Goneryla, Regana, Edmund... Wraz z nimi odchodzą także Gloucester, Kordelia, Lear... Iwan Franko faktycznie odgadł zawarte w „Królu Learze” ostrzeżenie dla ludzkości: „Raz zachwiany porządek moralnego świata, tak samo jak zachwiana równowaga w świecie fizycznym, prowadzi do katastrofy, do ruiny, która ślepo, bez miłosierdzia pożera złych i dobrych, winnych i niewinnych...” I najstraszniejszym skutkiem społecznego rozkładu była śmierć niewinnej Kordelii. Stupka, który w finale przypadał do Kordelii, jego głos, twarz, oczy porażająco przekazywały to, co najstraszniejsze: żal przyszedł nie wtedy, gdy Lear stracił królestwo, a nawet dwie córki; w rzeczywistości wszystko zostało stracone właśnie wraz ze śmiercią Kordelii. Artysta w pełni zrealizował założenie Danczenki: „Jej śmierć stawia krzyżyk na życiu Leara...” Patrząc na Leara w wykonaniu Stupki w finałowej scenie, rzeczywiście zaczynało się rozumieć historyczną słuszność przypuszczenia Michoelsa, że ostatnie słowa w sztuce nad martwą Kordelią nie były przypadkowe: „Spójrzcie na usta... Och, spójrzcie...” Mówił o ustach Kordelii, które po raz pierwszy powiedziały mu okrutną, lecz konieczną prawdę i popchnęły do przejrzenia... Czy przyznają się do swoich ukrytych zbrodni? Serhij Danczenko i Bohdan Stupka przekonująco pokazali, że ostatecznie tragedia współczesnego Leara, zresztą tak samo jak Leara z czasów Szekspira, polega na tym, że nie nadszedł ten czas, w którym jego nowe postrzeganie świata wejdzie w prawdziwie nieprzejednaną sprzeczność z realnym światem i jego okrutnymi prawami. Więc czy w ogóle nadejdzie? Przez kilka stuleci spektakl potwierdzał ustami Leara renesansową humanistyczną ideę o prawdziwym, niepodrobionym człowieku w jego „czystej postaci”: „Nieupiększony człowiek to właśnie taka oto nędzna, naga, dwunożna istota”. Franko odnotował osobno ten istotny moment w przeobrażeniu króla: „Przestał myśleć o sobie, w jego duszy błyskają obrazy straszliwej niesprawiedliwości ustroju społecznego, i pierwszym odruchem na wpół szalonego umysłu próbuje się rozebrać, zrzucić z siebie wszystko, co obce, wszystko, co pożyczone!” Stupka porażająco zagrał tę wysoką chwilę! Sala zamarła we współodczuwaniu... Trudno byłoby oczekiwać większej jedności duchowej widzów i aktorów... Gdyby Hamlet obejrzał Stupkę w spektaklu, to z pełnym prawem mógłby znów mieć nadzieję: Słyszałem, że zbrodniarze na przedstawieniu Byli tak do głębi duszy Sztuką poruszeni, że przyznawali się Do swoich ukrytych zbrodni. Ale takich, porażonych wysoką sztuką zbrodniarzy, tym bardziej wśród możnowładców, już teraz nie ma... Nigdy nie było takiego Leara! Odważę się wyrazić swoją opinię o niepowtarzalnej pracy Mistrza, używając wzniosłych słów Franki: „Nigdy przedtem ten temat nie był traktowany tak szeroko, wyczerpany do tak strasznej głębi i oświetlony tak jasnym i wysokim promieniem...” Na światowej scenie pojawił się król Lear, który dokonał wcześniej niemożliwego: stopił tragedię Szekspira z tragedią teraźniejszości, zmieszał powiew epoki elżbietańskiej z atmosferą naszych czasów, wreszcie dał nam możliwość głębszego poznania siebie... Wiosną 1998 r., po pokazie „Króla Leara” w Moskwie na Czechowskim Festiwalu Teatralnym, napisałem w moskiewskiej gazecie, że „Bohdan Stupka czuje Szekspira na poziomie genetycznym”. Serhij Danczenko wtedy poparł moją ocenę. Ostatni raz Stupka zagrał króla Leara na początku 2001 r., będąc ministrem kultury i sztuki Ukrainy, czyli niedługo przed śmiercią Danczenki. Powiedział mi wtedy: „Już zdjąłem +Króla Leara+ z repertuaru. Boję się grać”. Chodziło o to, że wysokie napięcie roli i pełne poświęcenie Stupki graniczyły, jak kiedyś w roli bułhakowskiego Mistrza w „Mistrzu i Małgorzacie”, z niebezpieczeństwem dla zdrowia artysty. I mimo wszystko, mimo wszystko... Niewymownie żal, że król Lear w wykonaniu Stupki tak szybko zszedł ze sceny. Ale pozostawił po sobie niewiarygodnie jasne wspomnienie, co więcej, wszedł do klasyki światowego teatru.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ka. Lubię tego pisarza — patriotę, naukowca, filozofa. Jest głębokim lirykiem i aktywnym działaczem społecznym. Nawiasem mówiąc, moje szkice do serialu znajdują się we Lwowie, w Muzeum Iwana Franki. A „Lis Mikita” to zbiór bajek z całego świata. Zaproponował nakręcenie tej kreskówki Wołodymyr Kmetyk, który znalazł środki na realizację tego projektu. Ideę poparło także Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Praca była ciekawa. W ciągu roku stworzyliśmy 26 odcinków. Osobno chciałbym podziękować супервайзerowi Mychajłowi Jaremce za organizacyjne i twórcze zabezpieczenie procesu powstawania tego serialu animowanego. Mam jeszcze dwa scenariusze na podstawie utworów Iwana Franki, ale niestety brakuje środków na realizację tych projektów. Kolejną ważną dla mnie pracą jest „Opowieść o wyprawie Igora”, stworzona na podstawie wybitnego zabytku Rusi Kijowskiej „Słowo o wyprawie Igora”. — Co inspiruje Pana twórczość? — Ołówek. Dla mnie on i kartka papieru na stole są jak dla muzułmanina dywanik w meczecie, który rozkłada przed modlitwą. Proces twórczy to pewien nastrój. Pamięć nagle wydobywa to, co kiedyś zobaczyłem, i czasem znajduje coś takiego, obok czego większość ludzi obojętnie przechodzi. — Jakie, Pana zdaniem, jest znaczenie gatunku animacji? — W niewielkiej formie można urzeczywistnić ideę, która jest warta całej powieści. Do tego jest to imponująca plastyka. Wpływamy na światopogląd widza, wychowujemy go, a to bardzo ważne. Dziś na Ukrainie działa wiele prywatnych studiów animacji. Nie wychodząc z domu, można tworzyć kreskówki. Brakuje jednak informacji o tych studiach, o ich pracach, poza reklamówkami, które szybko przynoszą zyski. A filmów animowanych dla dzieci u nas dziś się nie tworzy. Państwo powinno dbać o kulturę i inwestować w nią znaczne środki. Oczywiście dziś przeżywamy trudne czasy, ale nie powinniśmy zapominać, że kultura prowadzi do patriotyzmu, bo człowiek o wysokiej kulturze zawsze jest patriotą.
pełnometrażowym debiutem i zauważył: „Gatunek fantasy jest jednym z najpopularniejszych na świecie, więc pełnowartościowy przemysł filmowy po prostu nie może bez niego istnieć. My, Derżkino, bardzo się cieszymy, że poparliśmy ten projekt”. Producent filmu Jehor Oliesow opowiedział o szczegółach powstawania „Storożowej Zastawy”: „Nad filmem pracował zespół ponad 500 profesjonalistów! Specjalnie zbudowaliśmy drewnianą twierdzę w studiu Film.ua i kręciliśmy jeszcze na prawie 10 lokacjach, m.in. w Karpatach. Dla aktorów wykonano 160 kostiumów, a tyle samo nam udostępniono z prywatnych kolekcji. Za pomocą grafiki komputerowej stworzyliśmy potężnego bohatera filmu — kamiennego potwora. Zrobiliśmy film zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci, dlatego nie ma w nim okrucieństwa ani krwi. Bardzo liczę na to, że film spodoba się ukraińskiemu widzowi. Największą nagrodą dla całej ekipy będą pełne sale”.
Materiały przygotował Eduard Owczarenko
Tłumaczenie maszynowe
Eduard Kyrycz to ukraiński artysta-animator, scenarzysta, ludowy artysta Ukrainy. Członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Związku Kinematografistów Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Od 1962 roku jest scenografem filmów animowanych w studiu «Kyjiwnaukfіlm». Stworzył wizerunki Tura, Oka i Hraja. Dziś Eduard Illicz jest gościem «Słowa Proświty». — Jak Pan trafił do animacji? — Moja dusza od dzieciństwa ciążyła ku temu, co wesołe i śmieszne. Przez całe życie towarzyszą mi zabawne historie. Lubiłem czytać czasopisma humorystyczne. Rysowałem karykatury swoich kolegów z klasy, uczęszczałem do kółka plastycznego, potem była Republikańska Szkoła Artystyczna im. Tarasa Szewczenki. Jeszcze w dzieciństwie zobaczyłem filmy animowane Disneya. Szczególnie zaimponował mi film o Królewnie Śnieżce. Był wyświetlany w języku francuskim, ale wszystko było zrozumiałe. Wspaniałe rysunki, genialna, niedościgniona animacja. Właśnie wtedy pojawiło się marzenie, by poświęcić się tej dziedzinie sztuki. Po ukończeniu szkoły artystycznej zobaczyłem ogłoszenie, że w studiu «Kyjiwnaukfіlm» tworzą zjednoczenie animacji artystycznej. Od 1962 roku pracuję w tym studiu. Zauważono mnie w ekipie filmowej i przyjęto jako asystenta artysty. Moja pierwsza praca jako scenografa to film animowany «Dlaczego kogucik ma krótkie spodenki?» (1966 r.). U jego podstaw leży stara żydowska bajka. Co prawda, film zrobiłem w stylu huculskim, a pomógł mi w tym rodzinny Lwów. Tam, w Muzeum Etnograficznym, odbywała się oszałamiająca wystawa: bezpośrednio w pomieszczeniu odtworzono ludowe chaty. Przerysowywałem tam wzory, zapamiętywałem, co jak się nazywa. A nazwy dla mnie to wszystko, to obraz! «Postoły» — obuwie, «bartka» — siekiera, «kresania» — kapelusz… Toż to muzyka! Jestem również wdzięczny Ołenie Kulczyckiej, która podarowała mi album z huculskimi strojami. Właśnie te rysunki pomogły w stworzeniu ubioru dla Kogucika. Film wyszedł zabawny i spodobał się małym widzom. — Najbardziej znaną Pana pracą stał się serial o kozakach. Od czego się zaczęło? — Do studia napisał list mieszkaniec Zaporoża (jego nazwiska niestety nie znam) z propozycją nakręcenia filmu «Jak kozacy kulesz warzyli» i nawet wymyślił ich imiona — Tur, Hraj i Oko. Wołodymyr Dachno narysował dla mnie długą kreskę i powiedział, że to kozak Hraj, duże koło — siłacz Tur, małe — zwinny Oko. Ja natomiast, jako artysta-animator, zrobiłem z jego pomysłu postacie. Stworzyłem im twarze, rozbudowałem ciała. Uczyniłem ich takimi, jakimi znają ich dzisiaj. Nawiasem mówiąc, nie wszyscy wiedzą, że początkowo był pomysł nakręcenia pełnometrażowego filmu fabularnego o kozakach, ale z tego pomysłu nic nie wyszło. W rezultacie postanowiono zrobić film animowany. Nikt nie myślał, że może z tego wyjść coś poważnego. Kozacy tworzyli pozytywną aurę. Zaczęli kogoś wyzwalać, czynić dobro. Drugi film — «Jak kozacy w piłkę grali» stał się jeszcze popularniejszy. Potem były filmy «Jak kozacy narzeczone wyzwalali», «Jak kozacy sól kupowali», «Jak kozacy olimpijczykami zostali», «Jak kozacy muszkieterom pomagali», «Jak kozacy w hokeja grali». Łącznie stworzono 9 obrazów. W sześciu z nich brałem udział. A do filmów «Jak kozacy olimpijczykami zostali» oraz «Jak kozacy w hokeja grali» napisałem scenariusze. Tur, Hraj i Oko byli kozakami strażnikami, którzy brali udział w niesamowitych przygodach. Za tymi wizerunkami stoi tytaniczna praca wielkiego zespołu. Przecież pracowano nad każdym rysunkiem. Trzeba było nadać mu ruch, artykulację. Każdy rysunek miał swój charakter. Głównym reżyserem wszystkich filmów był Wołodymyr Dachno. Nad serialem pracowali także wspaniali artyści: Henrich Umański, Iwan Buc, Anatolij Wadow. Do tworzenia filmów chętnie dołączyli znani kompozytorzy Ihor Pokład i Myrosław Skoryk. A trafić w choreografię animacyjną zgodnie z taktem, zrobić to wesoło i dowcipnie, nie jest tak łatwo. Za tę pracę w 1988 roku otrzymaliśmy Nagrodę Szewczenki. Na «Euro-2016» stworzono jeszcze 26 krótkich filmów o kozakach, po 2 minuty każdy. Osobiście dla mnie kozacy i piłka nożna są niepodzielni, a wszystkie nowe serie są właśnie związane z tematami piłkarskimi i okołopiłkarskimi. I to jest mi bliskie. Rysowałem bohaterów ołówkiem, na arkuszu, a chłopcy ze studia animacji Baraban «przerabiali» obraz na cyfrowy. Moim zdaniem, dzięki nim, nowoczesnym technologiom i talentowi reżyserki Maryny Medwid, kozacy stali się piękniejsi i bardziej wyrafinowani. Jeśli chodzi o fabułę, to Oko, Hraj i Tur wyruszają w podróż po Europie. Tak na przykład nasi kozacy urządzają korridę w Hiszpanii, widzą potwora z Loch Ness w Szkocji, poznają królową Anglii Elżbietę II i polskiego astronoma M. Kopernika, spacerują z żołnierzem Szwejkiem po Pradze i oczywiście piją piwo w Niemczech. — Czy dzieli Pan animację na dziecięcą i dorosłą? — Oczywiście, dzielę. Dorosła jest znacznie ostrzejsza, bardziej satyryczna. Ale komfortowo pracuje mi się tu i tam. Jednak dziecięca jest bardziej odpowiedzialna. Przecież tutaj ważne jest, aby rozumieć, co chce się powiedzieć dziecku, co mu dać i czego nauczyć. I to jest zapewne zadanie reżysera. — Jak Pan poczuł pierwsze promienie sławy? — Wtedy jeszcze żyli moi rodzice. Kiedy zobaczyli w gazetach informację o tym, że my, z reżyserem Wołodymyrem Dachno i operatorem Anatolijem Hawryłowem, zostaliśmy wyróżnieni Nagrodą Szewczenki, byli bardzo szczęśliwi. Nagrodzono nas również za film «Jak kozacy narzeczone wyzwalali» na festiwalu filmów krótkometrażowych w szwajcarskim Nyonie. Co prawda, ja tam nie jeździłem. Nasze nagrody odbierali urzędnicy. A my jeździliśmy ze spotkaniami autorskimi po Ukrainie, występowaliśmy w kinach, widzowie próbowali nas dotknąć, jak egzotyczne zwierzęta australijskie. Według wyznań wielu, nigdy wcześniej nie widzieli animatorów, a nagle pojawiła się taka możliwość. Dziś wielu starszych ludzi mówi mi: «Wychowałem się na Pana filmach». Śmiesznie to słyszeć, ale to fakt. — A jak pojawiła się «Eneida»? — Jeszcze podczas nauki w szkole odkryłem dla siebie to wspaniałe dzieło Iwana Kotlarewskiego. Bardzo polubiłem poemat za humor, barwny język ukraiński. Jeszcze przed kozakami marzyłem o wystawieniu «Eneidy». W 1969 roku, na 200-lecie urodzin I. Kotlarewskiego, zrobiłem niewielki film animowany «Przygody kozaka Eneasza». W 1988 roku pojawiła się możliwość stworzenia dużego filmu «Eneida». Zaledwie otrzymaliśmy Nagrodę Szewczenki, a tu znów wielka, ciekawa praca. To był gwiezdny czas w mojej twórczości. Pracowałem z wielkim natchnieniem. Przez trzy lata stworzyliśmy siedem serii. Tutaj brzmi żywy język ukraiński, przekazany jest ukraiński melos, niepowtarzalny humor naszego narodu. W utworze zawarto wiele głębokich momentów. Trzeba je tylko dostrzec. Połączenie Wergiliusza i Kotlarewskiego dało nam nadzieję na europejski wybór Ukrainy. Teraz zaczynamy to rozumieć. Również jeszcze w 1988 roku w filmie pojawiła się niebiesko-żółta ukraińska flaga. I jestem z tego dumny. — Kolejnym Pana odwołaniem do ukraińskiej klasyki stał się «Lis Mykyta». — Serial nakręcono na podstawie utworów Iwana Franki
Tłumaczenie maszynowe
Do krajowej dystrybucji kinowej wszedł ukraiński film przygodowy fantasy „Strażnica”, nakręcony przez Jurija Kowalowa na podstawie książki o tym samym tytule autorstwa Wołodymyra Rutkiwskiego. Scenariusz stworzyli kijowski pisarz Saśko Dermanski i mariupolski scenarzysta Jarosław Wojceszek. W filmie mowa o zwykłym chłopcu Witku, który podczas zaćmienia słońca trafia tysiąc lat wstecz, do Rusi Kijowskiej, w sam środek decydującej bitwy Dobra ze Złem. Tak zaczyna się jego pełna przygód podróż. Przed nim śmiertelne niebezpieczeństwa, czarna magia, spotkanie z nowymi przyjaciółmi i prawdziwymi bohaterami bylin — bohatyrami, młodym Oleszkiem, potężnym Ilkiem oraz surowym Dobrynią. Witek znajduje się w epicentrum niewiarygodnych wydarzeń, staje do walki z mitycznymi stworzeniami i dowiaduje się, czym jest prawdziwa odwaga. Film nakręciło studio Kinorob przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w listopadzie 2015 roku i odbywały się w Karpatach na skałach Ołeksy Dowbusza, w kamieniołomie w Korosteszowie, w koszu teterowskim, w Buczy, a także na planie zdjęciowym studia Film.ua, gdzie na potrzeby filmu zbudowano wielkoskalowe dekoracje strażnicy. Dla aktorów Danyła Kamenskiego i Ewy Koszowej, którzy zagrali główne role, film stał się debiutem kinowym. Według słów kostiumografki Antoniny Belińskiej, na opracowanie kostiumów potrzebowała ona ponad półtora miesiąca. W przeddzień ogólnoukraińskiej premiery film obejrzeli przedstawiciele mediów, którzy udali się również na wycieczkę po lokalizacjach zdjęciowych. A podczas premiery obrazu odbyła się uroczysta ceremonia specjalnego unieważnienia znaczka pocztowego, poświęconego „Strażnicy”. Nakład znaczka wynosi 130 tysięcy egzemplarzy, a wartość nominalna to 4 hrywny. Do znaczka pocztowego wydano również kopertę oraz kartkę dla karty maksimum, na której przedstawiono plakat filmu. W ceremonii specjalnego unieważnienia wzięli udział przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłyp Illenko, reżyser filmu Jurij Kowalow oraz odtwórca głównej roli Danyło Kamenski. Pyłyp Illenko pogratulował zespołowi filmu oraz osobiście reżyserowi udanego pełn-
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Miejskiej Galerii Sztuki Dniprzańskiego...
Niedawno w Miejskiej Galerii Sztuki Desnianskiego rejonu Kijowa otwarto wystawę rzeźby i malarstwa „Kwitnę, płonę, płomienieję” znanego rzeźbiarza i poety Mychajły Horłowego z okazji jego 65. rocznicy urodzin. Mychajło Horłowy urodził się 19 października 1952 r. we wsi Szczerbanówka na Kijowszczyźnie. Rzeźbiarz, poeta, działacz społeczny. Autor wielu pomników w brązie i granicie. Autor książek poetyckich: „Jestem skitem z trypilskich głębin”, „Dzieci Dażboga”, „Droga na Ukrainę”, „Poezja w kamieniu”, albumu artystycznego „Rzeźba” oraz szkiców z historii wsi Szczerbanówka. Laureat Grand Prix „Rzeźba z lodu”, Kijów, laureat nagrody Hnypiw na Obuchowszczyźnie za propagowanie sztuki monumentalnej w rejonie. Odznaczony międzynarodowymi dyplomami i medalami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» „Budowniczy Ukrainy” oraz Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej z okazji 200. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. Dyplomant trzynastu międzynarodowych sympozjów „Rzeźba w kamieniu”. Uczestnik licznych ogólnoukraińskich wystaw na Ukrainie i za granicą. Jego prace znajdują się w muzeach Ukrainy, USA, Kanady, Libanu, Syrii, Armenii, Francji, Hiszpanii, Austrii, Maroka, Finlandii, Niemiec, Australii. Członek Narodowych Związków Pisarzy i Artystów Ukrainy. Rozmowę z Mychajłem HORŁOWYM prowadzi poetka Tetiana LEMESZKO.
— Michajle, urodziłeś się w sławnym kraju trypolskim. W twojej wielostronnej twórczości połączyły się buntownicza natura atamana Zielonego (Danyły Terpyły) i twórcza dusza twojego wuja — pisarza Hrihorija Kosynki (Striltsia). W czasach sowieckich te nazwiska znajdowały się na liście „wrogów ludu”. Czy wspominano je w twojej rodzinie?
— Babcia Odarka opowiadała, że jej mąż, a mój dziadek Petro Striletś i Danyło Terpyło przyjaźnili się od dzieciństwa. Razem uczyli się w trypolskiej szkole cerkiewno-parafialnej, obaj brali udział w I wojnie światowej. Potem dziadek był setnikiem Dniprowskiej dywizji Zielonego, odpowiedzialnym za zaopatrzenie wojska w żywność. Ataman często odwiedzał dziadka Petra, gdzie przy rodzinnym stole omawiano działania wojenne. Władza sowiecka nie wybaczyła tego dziadkowi — zamordowali go w rodzinnej Szczerbanówce komisarze i domorośli aktywiści. W dziadkowej chacie urodziłem się i ja, przy tym stole się uczyłem, zachowuję go do dziś... O swoim wuju Hrihoriju Kosynce, który był trzeciorzędnym bratem mojej matki Marii Striletś, dowiedziałem się również od babci Odarki, gdy chodziłem do trzeciej klasy. Mówiła, że mieliśmy krewnego, który pisał książki, ale zabiła go „bandycka władza”. Zawsze tak się wyrażała i nikogo się nie bała. „Mądry był siostrzeniec i nazwisko sobie wziął — Kosynka. To kwiat, który rośnie na wilgotnych miejscach — na brzegach, w bagnie, na łąkach”, — opowiedziała babcia i zaprowadziła mnie nad brzeg, pokazała buraczkowe kwiatki-kosynki, które obsypywały wierzchołek łodygi jak „choinka” w górę. Byłem oczarowany: „Czyżby w Szczerbanówce żył taki człowiek, i to jeszcze nasz krewny!” Chodziłem po wsi i pytałem, u kogo można zobaczyć książki Hrihorija Kosynki. Ale ani u Jakowa, ani u Jefrosynii Striltsiw — rodzeństwa pisarza, książek nie było. Palono je, bo bano się represji. W latach 1937—1938 ponad trzydziestu szczerbanowian zginęło w syberyjskich obozach. A Hrihorija Kosynkę rozstrzelano w piwnicach byłego Instytutu Szlachetnych Panien (Kijowski Pałac Październikowy), obecnie Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki, w grudniu 1934 roku wraz ze znanymi ukraińskimi pisarzami i działaczami kultury, którzy kochali Ukrainę i byli jej patriotami. Hrihorij Kosynka przyjaźnił się ze znaną pisarką Olhą Kobylanśką, nazywał ją swoją nauczycielką. W jednym z listów do niej pisał: „...Jeśli tylko setna część mojego narodu czuje tak jak ja, to — nie zginiemy! Tak, nigdy nie zginiemy!”
— Przez długi czas przyjaźniłeś się z żoną Hrihorija Kosynki Tamarą Mороз-Striletś. Wykonałeś portret pisarza i tablicę pamiątkową. Jak jego los wpłynął na twoją działalność twórczą i społeczną? Jaki był początek twojej drogi twórczej?
— Pierwszymi nauczycielami byli moi rodzice. Lubili malować ludowe obrazki na kartonie, sklejce i szkle. W szczerbanowskiej szkole podstawowej, do której chodziłem, nauczycielka Kateryna Petuchowa również uczyła mnie rysować i pisać wypracowania na wolny temat. Potem, gdy usłyszałem przez radio opowieść o życiu i twórczości Hrihorija Kosynki, przeszły mnie ciarki. Po audycji poszedłem do sadu i napisałem mu dedykację. Podniósł mnie na duchu i popchnął do twórczości. Zacząłem pisać wiersze. Przez prawie 25 lat przyjaźniłem się z żoną Hrihorija Kosynki Tamarą Mороз-Striletś. Wspólnie odradzaliśmy pamięć o jego życiu i twórczości. Ona udzielała wskazówek, a ja działałem. Tak w rodzinnej Szczerbanówce ustawiono popiersie Hrihorija Kosynki (praca rzeźbiarki Halyny Kalczenko i architekta Anatolija Ihnaszczenka). Później ja również wykonałem popiersie Hrihorija Kosynki, które ustawiono przy szkole we wsi Krasne, w której on się uczył. Wykonałem także tablicę pamiątkową na posesji, gdzie urodził się pisarz. W 1989 roku zaangażowałem się w politykę i poparłem „Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz przebudowy”. Byłem delegatem i gościem zjazdu założycielskiego Ruchu. Pisarze Iwan Drach, Dmytro Pawłyczko, Wiaczesław Briuchowecki zwrócili się do mnie, abym zorganizował grupę studentów na poparcie Ruchu w Kijowskim Instytucie Sztuk Pięknych (obecnie Narodowa Akademia Sztuki i Architektury — przyp. aut.), gdzie się uczyłem. Mnie wybrano przewodniczącym Ruchu, „Proświty” i komitetu strajkowego instytutu. Nasi studenci jako pierwsi w Związku Radzieckim poparli akademika Andrieja Sacharowa, który wystąpił przeciwko wojnie w Afganistanie. Rozgłośnia „BBC” natychmiast ogłosiła na cały świat o grupie poparcia dla Sacharowa. W Kijowskim Instytucie Sztuk Pięknych trzeba było walczyć z rusyfikatorami. Po śmierci rektora, ukraińskiego patrioty Walentyna Borysenki, poparliśmy kandydaturę Andrija Czebykina, który mówił: „Chłopcy z gorącymi głowami chcą Niepodległej Ukrainy”. Rewolucja na granicie w 1990 roku wzburzyła całą Ukrainę. Ale z instytutu zgodzili się głodować tylko ja i Ołeksandr Furman — mój najbliższy przyjaciel. Nasza grupa liczącą ponad 40 osób przerwała kordon OMON-u z Donbasu, Dniepropetrowszczyzny i Krymu, który stał w czterech rzędach. Położyliśmy się na zimnym graniCIE przed Radą Najwyższą, omonowcy nas otoczyli i nikogo więcej nie wpuścili. Po trzech dobach osiągnęliśmy swoje żądania: dymisję premiera Witalija Masola oraz tego, aby nasi chłopcy nie służyli w wojsku poza granicami Ukrainy. W 1984 roku córka Antonenki-Dawydowycza Jaryna i zięć Borys Tymoszenko poprosili mnie o wykonanie krzyża na grób pisarza, który był bliskim przyjacielem Hrihorija Kosynki. Mimo uważnego nadzoru KGB nad grobem, udało nam się z przyjacielem Wasylem przywieźć na wozie strażackim dwumetrowy dębowy rzeźbiony krzyż i go postawić. Później ten krzyż zastąpiono kamiennym. W 1989 roku zwróciła się do mnie żona dysydenta Jewhena Czerednyczenki — Wira Nieczyporiwna, z prośbą o wykonanie takich samych krzyży na grobach Wasyla Stusa, Jurija Łytwyna i Oleksy Tychoho. Ja, Ołeksandr Furman i Serhij Perechożuk wykonaliśmy te krzyże. W marcu 1990 roku je spalono... Pamiętam też 175. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki. Przyszliśmy pod pomnik z hasłami: „Ukraiński język dzieciom na ich rodzimej ziemi” oraz z żółto-niebieskimi flagami. Czytaliśmy wiersze Stusa, Symonenki i wielu innych poetów zakazanych w tamtym czasie. KGB nas wyśledziło i po wiecu pochwyciło, wrzucono do opancerzonych autobusów. Bito okrutnie. Na moich plecach od pałek pękła koszula...
— Zatem nie przypadkiem główna tematyka twoich utworów literackich i dzieł sztuk pięknych jest narodowa. Pracujesz w różnych kierunkach i materiałach.
Michajła Horłowego (w centrum) witają koledzy
Oprócz prac twórczych z drewna, ceramiki, brązu i kamienia w Twoim dorobku jest wiele rzeźbiarskich portretów wielu znanych działaczy kultury ukraińskiej, a także prace monumentalne. Wiele z nich wykonałeś charytatywnie dla Obuchowszczyzny i rodzinnej wsi Szczerbaniwka. Skąd czerpiesz siły do tej ciężkiej, wyczerpującej pracy?
— Jeszcze w dzieciństwie, gdy zjeżdżałem z chłopakami ze stromizny, zauważyłem, że do moich pięt przylgnęło coś lepkiego i plastycznego, podobnego do plasteliny. To była szaroczarna, lepka glina. Zacząłem ją zagniatać — wychodziły z niej różne figurki, które zaczarowały mnie na całe życie. Do zajęcia się rzeźbą zainspirowały mnie także znalezione w urochysku Butiw, na dawnym polu mojego dziadka, ceramiczne trypolskie figurki zwierząt. W tym samym urochysku Wikentij Chwojka znalazł ceramiczny krzyż z kalendarzem rolniczym, naczynie w kształcie lornetki, garnki i kamienną buławę. Rodzima praojcowska ziemia dała mi impuls do tematyki narodowej — od głębi Mizina i Kamiennej Mogiły aż po współczesność. To kultura trypolska, Scytia, kozaczyzna, współczesna historia Ukrainy. Nie tak często, ale zdarza się, że pracuję nad pomnikami i portretami znanych działaczy kultury i nauki. W moim dorobku są pomniki Wikentija Chwojki we wsi Tryppillia, Iwana Wyhowskiego we wsi Hermanówka, żołnierzom-Afgańczykom w Obuchowie, ofiarom Hołodomoru w osiedlu typu miejskiego Kozin, pierwszy pomnik ofiar ludobójstwa narodu ukraińskiego we wsi Zikracze w rejonie kagarlickim, pomnik Stepana Bandery w Buczaczu na Tarnopolszczyźnie, a także wykonane, ale jeszcze nieustawione popiersia Tarasa Szewczenki, Andrija Malyszki i Petra Bolbochana. Tego lata podarowałem rodzinnej Szczerbaniwce popiersie z labradorytu, prawie pięciokrotnie większe od naturalnej wielkości, metropolity Kijowskiego i Halickiego Tymofija Szczerbackiego, na cześć którego nazwano moją wieś. Kilka lat wcześniej wykonałem pamiątkowy znak dla kozaków i starszyzny Szczerbaniwskiej sotni Dniprowskiej dywizji powstańczej atamana Zelonego... Pracuję, dopóki mam siły fizyczne i mocno trzymam w rękach dłuto, a twórczość jest niewyczerpana, jeśli kocha się swoją pracę.
— Michale, Twoje imię jest dobrze znane za granicą. Miałeś wystawę indywidualną w Kanadzie. 12 (!) razy reprezentowałeś Ukrainę w Libanie na światowych forach «Rzeźba w kamieniu»...
— Po raz pierwszy pojechałem do Libanu w 1998 roku. Ciepło przywitali mnie znany libański rzeźbiarz Alfred Basbus, uczeń francuskiego rzeźbiarza Osipa Zadkina, oraz mój kolega z roku, rzeźbiarz Pierre Karam. Z libańskiego marmuru wykonałem kozaka-bandurzystę i nazwałem rzeźbę «Pieśń z Ukrainy». To była pierwsza praca z kamienia wysokości ponad dwóch metrów, która dała wielki impuls do dalszej realizacji moich zamierzeń. Od tego czasu zapraszano mnie do Libanu na cykliczne światowe forum «Rzeźba w kamieniu»...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kamienie”. Przez cały ten czas wykonałem tam 12 monumentalnych rzeźb z kamienia w różnych miastach. W 2007 roku wystawy moich prac odbyły się w miastach Toronto, Edmonton, Calgary. Niemało rzeźb nabyli kolekcjonerzy oraz Muzeum Ukraińskiego Dziedzictwa Kanady. — W 2007 roku twoją pracownię spalono... Przez dziesięć lat nie tylko odbudowałem pracownię, ale i stworzyłem wiele nowych prac. Dusza wybuchła malarstwem — ponad 70 obrazów, — którymi debiutuję na wystawie, która otworzyła się w Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego Kijowa. To — niespodzianka dla koneserów sztuki. Jak zdołałeś odrodzić się z popiołów i kiedy pojawiło się natchnienie do malowania? — Kiedy zdarzyła się ta tragedia, byłem z córką Łesią w Kanadzie, gdzie prezentowałem wystawę indywidualną. Wróciłem do rodzinnej Szczerbaniwki na... pogorzelisko. Z mojej pracowni została kupa śmieci i ruiny. Wszystko, co stworzyłem przez 30 lat, zostało zniszczone. Spłonęła także kolekcja ręczników, starodawnych ikon XIX—XX wieku, które zebrałem na Trypilli, wyroby z drewna i ceramiki, malarstwo, grafika i rzeźba, a także duża biblioteka z rarytasowymi wydaniami. Przez dziesięć lat odbudowałem się i stworzyłem nową kolekcję malarstwa i rzeźby, ponad 70 prac malarskich, niemało prac z drewna, brązu i kamienia. Aktywnie zacząłem pracować trzy lata temu. Wielkie pragnienie pojawiło się, kiedy na jednym Międzynarodowym forum w ciągu dwóch tygodni napisałem ponad 15 prac z cyklu “Piękna kobieta”. Ormiański artysta Suren Chorenyan z zachwytem wykrzyknął: “Kto jest autorem tych piękności!? Powiedziano mu: “Horłowy z Ukrainy”. Uścisnął mi dłoń: “Ty — Modigliani! Sfotografuj, a na Ukrainie, kiedy wrócisz, powtórz”. Bardzo wiele zależy od materiałów, są drogie i nie zawsze udaje się kupić to, co potrzebne. I mimo wszystko... Jak wyszedłem na nową twórczą drogę z tym niewielkim dorobkiem, który miałem — moja tajemnica. Mam swoją, szczególną, technikę i styl. Na tej wystawie pokazałem swój dorobek, żeby ludzie zobaczyli drogę, którą szedłem. Obecnie odsiewam zbędne, co robiłem nie tak, i jestem gotowy pracować od początku ze swoimi sekretami i upodobaniami. — Mychajle, twoja twórczość literacka ściśle przeplotła się ze sztukami plastycznymi. Wers z wiersza “Kwitnę, płonę, płomienieję” stał się nazwą wystawy. Czytając twoją książkę “Poezja w kamieniu”, mimowolnie wspominam twórczość Michała Anioła, który w poetyckiej formie odkrył tajemnicę sztuki rzeźby. Co u ciebie rodziło się pierwsze: poezja czy rzeźba? — Ja bardzo lubię przeglądać dzieła genialnego Michała Anioła, który pisał: “Nie ma myśli u najlepszego artysty, której on w marmurze nie wcieli”. Czytałem o nim książkę Irvinga Stone’a “Udręka i ekstaza”. Pisałem i sam o nim, o włoskim mieście Carrara, gdzie wydobywają marmur karraryjski. W tłumaczeniu na ukraiński marmur — “słoneczny kamień”. Natchnienie do pisania wierszy pojawia się podczas pracy nad rzeźbiarskim obrazem. W książce “Poezja w kamieniu” udało mi się opisać proces twórczy nad pracą w kamieniu. Wszystko rodzi się od iskry pragnienia do ekstazy tworzenia dobra i piękna!
Notatka ankietera W 2007 roku, kiedy Mychajło Horłowy był ze swoją wystawą indywidualną w Kanadzie, jego pracownię spalono. Doszczętnie spłonął 30-letni dorobek twórczy, a także kolekcja starodawnych ikon, ręczników, odzieży, naczyń oraz innych przedmiotów domowego użytku XIX—XX wieku. To była zemsta na artyście za jego przekonania narodowe, za jego patriotyczną działalność. Wydawałoby się, taka strata — całkowity krach, rozpacz... Możliwe, ale nie dla Mychajła Horłowego. Dzięki swojej silnej woli i ciężkiej wytrwałej pracy odrodził się z popiołów — odbudował pracownię i przez dziesięć lat wypracował nowy dorobek w drewnie, brązie, kamieniu. Napisał książkę poezji “Poezja w kamieniu”, w której opiewał swoją twórczą pracę i te niezapomniane odczucia, kiedy udaje się w kamień tchnąć duszę.
lata, a także późniejsze prace z kamienia i drewna. Na wystawie po raz pierwszy eksponowane są dzieła malarskie M. Horłowego. Wśród przedstawionych prac portrety kobiece — “Dana”, “Pisarka Tetiana Łemeszko”, “Hałyna Klid”, “Nadija”. Wrażenia z zagranicznych podróży wcieliły się w obrazach “Libański krajobraz”, “Dżabal al-Lubnan”, “Na brzegach Libanu”. Tematyce historycznej poświęcone są płótna “Scytowie — najstarsza nacja na świecie”, “Pożegnanie pułkownika Bołboczana z koniem”, “Zalizniak”. Współczesna historia odzwierciedlona jest w obrazach “Majdan na Hruszewskiego” oraz “Iłowajski kocioł”. Ukraińskie krajobrazy przedstawione są w pracach “Łewada”, “Szczerbaniwsko-trypilski kraj”, “Słoneczny las”, “Niebokraj”, “Szczerbaniwski dowżyk”. Także tutaj szereg wizerunków trypilskich dziewcząt. Obok — rzeźby “Oryjski koń”, “Trypilski targ”, “Sirko”, “Honta”, “Melodia gór”, “Trypilczyk”. Oprócz obrazów i rzeźb w ekspozycji można zobaczyć dyplomy, które artysta otrzymał na ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach, publikacje w mediach.
“Cena”
role staną się swoistym trampoliną do poważnego zrozumienia aktorskiego zawodu. Sztukę “Cena” napisano w 1968 roku. Wydaje się, nie o naszym życiu, ale o każdym z nas, kto żyje na początku trzeciego tysiąclecia. Widzowie stają się świadkami-współuczestnikami napiętego dramatu psychologicznego, dołączają do nerwowej, spowiedniczej rozmowy. Temu sprzyja przestrzeń Sceny pod dachem, gdyż aktorzy przebywają w odległości wyciągniętej ręki od widza. I chociaż akcja spektaklu odbywa się wokół pytania podziału majątku, w rzeczywistości bohaterowie zastanawiają się nad ceną przeżytego, nad władzą przeszłości, nad możliwością rozpoczęcia nowego, lepszego życia. Cena, o którą rozgorzał spór, od razu traci dosłowny sens i nabiera filozoficznego brzmienia. Powraca przeszłość, i człowiekowi nie trzeba wiedzieć do końca, co ważne, a co — nie. Powstaje złożone pytanie, jak, nie grzesząc przeciwko prawdzie, ocenić przeszłość, własne czyny i zachowanie innej, nawet bliskiej osoby, jak dokładnie odmierzyć, gdzie jest dobro, a gdzie zło. Wysoką, czasami nie do zniesienia, cenę przychodzi płacić człowiekowi za czynione przez niego dobro. Ale tylko w tym przypadku pozostaje on Człowiekiem przez duże C. Młodzi aktorzy Mychajło Samarski, Anhelina Symonowa, Jewhen Chramcow oraz Ołeksandr Sokołenko grają bohaterów, znacznie starszych od siebie. Ale udaje im się tak subtelnie przekazać wewnętrzny świat swoich postaci, że nie muszą się nawet charakteryzować. Widz wierzy, że przed nim ludzie, którzy już zdążyli przejść nieprostą życiową drogę. To i wykwintna Esther, i przeciwne pod względem charakterów dwaj bracia oraz rzeczoznawca majątku. Każdemu udało się odkryć charakter swojej postaci.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Na otwarcie jubileuszowej wystawy Mychajła Horłowego „Kwitnę, płonę, pałam”, poświęconej 65. rocznicy urodzin artysty, przybyli jego nauczyciele, przyjaciele, malarze, pisarze i wielbiciele twórczości. Wśród nich byli: Wasyl Szczerbak, historyk sztuki, profesor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury; malarze i rzeźbiarze Wołodymyr Harbuz, Wasyl Byk, Wasyl Korczowy, Wołodymyr Horowy; pisarz, prezes Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal wraz z kozakami z Chołodnego Jaru; poeta i wykonawca autorskich piosenek Wałerij Martyszko; pisarki Tetiana Łemeszko, Natalija Łubyczenko, Tetiana Dobko, Wałentyna Kozak; dziennikarka Ołena Artiuszenko; piosenkę „Historia” do słów Bohdana Stelmacha wykonał doktor nauk chemicznych NAN Ukrainy Serhij Łakyza. Wystawę odwiedzili także rodacy Mychajła Horłowego – dzieci z jego rodzinnej szkoły w Trypillu na czele z dyrektor Nataliją Dawydiuk oraz zastępcą dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Kateryną Burenko, a także radny rejonu obuchowskiego Ołeksej Nowochatko i przewodniczący rady wiejskiej w Trypillu Anatolij Dehtiar. Uroczyste otwarcie wystawy poprowadził ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wałerij Franczuk. „Twórczość Mychajła Petrowycza nie mieści się w żadnych sztywnych ramach. To świat niepojęty. To jego niezwykła, trudna do ogarnięcia rozumem i sercem praca. Hymn dla naszego Rodu. Ten śmiałek zawiera w swoich dziełach tysiąclecia i robi to tak prosto i tak szczerze. Ten odkrywca kryształu starożytności trypolskiej, czystego jak woda źródlana, tak wysoko przędzie swoją osnowę, że dziwisz się jego głębokiemu zrozumieniu wysokiej warstwy dawnej scyto-sarmackiej, a potem i trypolskiej praosnowy, tego świętego znaku naszego ukraińskiego pradawnego świata. Scyta-twórca Mychajło Horłowy to złoty skarb ukraińskiej sztuki na wszystkie czasy. I tak szkoda, że tego złota nie widzą ci, od których zależy, jak zachować dla przyszłości tę perłę prawdziwego ludowego artysty” – zaznaczył pan Wałerij. M. Horłowego i W. Franczuka łączy ponad 20 lat twórczej przyjaźni. To właśnie Franczuk był inicjatorem zorganizowania wystawy. Prace przygotowawcze trwały przez rok. Zaprezentowano tu rzeźby z brązu autorstwa M. Horłowego, stworzone w poprzednich
Tłumaczenie maszynowe
Nowy sezon teatralny w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Lesi Ukrainki rozpoczął się od razu dwiema premierami. Kierownik artystyczny teatru, Narodowy Artysta Ukrainy Mychajło Reznikowycz wystawił komedię „Naga ze skrzypcami” na podstawie utworu Noëla Pierce'a Cowarda, a młody reżyser Ołeksandr Stepanców — dramat „Cena” według sztuki Arthura Millera.
Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Iryny SOMOWEJ
Imię Noëla Cowarda, który napisał ponad 50 sztuk i 300 kompozycji muzycznych, był reżyserem, aktorem i wykonawcą, w Ukrainie jest mało znane. Natomiast w ojczyźnie zna go każdy. Dla dowcipnych paradoksów Noëla wymyślono osobne określenie: „noelizmy”. Za szczególny wkład w brytyjską sztukę królowa Elżbieta II nadała mu tytuł rycerski. A w 2006 roku imieniem Noëla Cowarda nazwano jeden z najpiękniejszych teatrów Londynu. Dziś pomniki artysty stoją w Nowym Jorku, na Jamajce i w Teddington, przedmieściu Londynu, gdzie się urodził. Ale bez wątpienia najlepszym pomnikiem dramaturga są jego sztuki, które również dziś z wielkim powodzeniem wystawiane są w teatrach na całym świecie. „Naga ze skrzypcami” to gryząca komedia satyryczna. Kilka słów o fabule. Umiera znany artysta-awangardysta Paul Sorden. Jego obrazy kosztują wielkie pieniądze, wystawia się je w najlepszych muzeach świata. Jednak po śmierci wychodzi na jaw, że wszystkie te płótna namalowali inni mało znani malarze. Członkowie rodziny Sordena martwią się, że demaskacja Paula uderzy w ich interesy finansowe, i podejmują „konieczne” środki, aby zachować w tajemnicy jego obrazy…
„Sztuka Noëla Cowarda o wartościach w życiu i sztuce, prawdziwych i wyimaginowanych, o szaleństwie ludzi wobec wyobrażonych cen, o fantastycznych manipulacjach opinią publiczną. I jeszcze – o ludzkim cynizmie i chciwości, zapakowanych w błyszczący papier wyobrażonego stoicyzmu duchowego i fałszywej przyzwoitości”, – powiedział Mychajło Rieznikowycz.
Trudno wyróżnić kogoś spośród aktorów. Dzięki swojej mistrzowskiej grze wzajemnie harmonijnie się uzupełniają. Zapadają w pamięć jasne, organiczne postacie stworzone przez Dmytra Sawczenka (Sebastian Lacreole), Stanisława Moskwina (Jacob Friedland), Irynę Nowak (Izabella
Sordena), Anną Hrinczak (Jane), Maksym Nikitin (Colin), Oleną Czerwonenko (Pamela), Olgą Kohut (Anna Pawlikowa), Oleksandrą Jenoju (Cherry-Mae Waterton), Ołeksijem Poliszczukiem (Fabrice), Jurijem Diakiem (Clinton Premidger), Ołeksandrem Choroszkiem (Obadiah Llewellyn). W spektaklu pojawia się także zmarły Paul Sorden (Andrij Ponomarenko), który z ironią odnosi się do wszystkiego, co dzieje się wokół.
Spektakl „Cena” ma długą historię sceniczną. Pierwszą jego inscenizację zrealizowali reżyser Kostiantyn Dubinin i scenograf Mychajło Frenkel w odległym 1988 roku. Role grali aktorzy, których nazwiska dziś stały się legendami: Heorhij Kyszko, Jurij Murawicki, Larysa Kadocznikowa, Lidija Jaremczuk, Walerij Besarab, Walerij Siwacz i Mykoła Ruszkowski.
Obecnie teatr prezentuje nowe odczytanie utworu przez młodego reżysera i młodych aktorów. Nowy spektakl „Cena” powstał na bazie studenckich prac Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Filmu i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Przede wszystkim chodzi o pracę kursową i dyplomową Ołeksandra Stepanceowa, który dość profesjonalnie odsłonił tę sztukę. I nie tylko odsłonił, lecz także „popchnął” studentów w konflikt tej sztuki.
W spektaklu występują aktorzy-debiutanci, studenci studia teatralnego. Liczymy na to, że ich
„Naga ze skrzypcami”
Tłumaczenie maszynowe
Kilka znalezisk archeologicznych na terenie twierdzy w Państwowym Historyczno-Architektonicznym Rezerwacie „Medżybóż” koryguje wiek miasta Medżybóż. Dotychczas pierwsza wzmianka kronikarska o mieście jako jednym z centrów administracyjnych ziemi bołochowskiej przypadała na 1146 rok. Zaledwie rok po tym, jak wiadomo, wspomniano o zabłoconej osadzie Moskwa. Znaleziona zaś w twierdzy u zbiegu naszego Bużka z Południowym Bugiem pieczęć Metropolii Kijowskiej należy do lat 90. XI wieku. Daje to podstawy przypuszczać, że życie administracyjne w mieście tętniło o pół wieku wcześniej niż najdawniejsza pisemna wzmianka o Medżybożu. Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki. Ratownicze badania w miejscu renowacji pałacu Sieniawskich na terenie twierdzy w Medżybożu prowadzą archeolodzy rezerwatu pod kierownictwem dyrektora Ołeha Pohoriłcia i starszego pracownika naukowego Wiktora Wietrowa. W wykopie obok pałacu odkryto kilka artefaktów, ale opinii publicznej na razie zakomunikowano o dwóch: 37-centymetrowym metalowym grocie włóczni oraz wiszącej pieczęci Metropolii Kijowskiej z lat 90. XI wieku. Porównano ją z opisami i ustalono przybliżoną datę. — Po prostu tak tej pieczęci w tym miejscu zgubić nie mogli — opowiedział zastępca dyrektora PHAR „Medżybóż” Ihor Zapadenko. — Obok znaleziono inne rzeczy: resztki naczyń ze zbożem, gęsto wbite strzały, ślady pożaru. Takie coś mogło być nie po prostu w mieście, a właśnie przy bramie wjazdowej do miasteczka, gdzie odbywało się starcie bojowe z nieprzyjacielem. To znaczy, w Medżybożu była załoga wojskowa, jak przystało na centrum administracyjno-gospodarcze. Wisząca pieczęć Izjasławiczów od Metropolii Kijowskiej została wykonana gdzieś 100 lat po Chrzcie Ukrainy-Rusi. Ludzie z reguły tyle nie żyją, ale według miar historycznych daty między wprowadzeniem chrześcijaństwa w Rusi Kijowskiej pod koniec X wieku a jego miejscem w Medżybożu na przełomie XI—XII wieku świadczą o jego włączeniu w strategię polityki zagranicznej i wewnętrznej staroukraińskiego państwa. Ratownicze prace archeologiczne w twierdzy prowadzone są przed pełną renowacją pałacu Sieniawskich, który zostanie przekształcony w muzeum. Do tej pory jest to finansowane z budżetu obwodowego Chmielniczyzny, który przeznaczył 2 mln hrywien. Oprócz tego, dwa razy więcej przeznaczono na realizację prac przeciwawaryjnych i konserwatorskich — przykrycie zniszczonego przez czas pałacu, wzmocnienie murów oraz badania inżynieryjne materiałów w fakturze pozostałości budowli, badania geologiczne fundamentu. Już od przyszłego roku na renowację pałacu planują przeznaczyć 20 mln hrywien z budżetu państwowego. Według słów dyrektora rezerwatu Ołeha Pohoriłcia, jest to jedna trzecia wszystkich potrzeb renowacyjnych. Dokumentacja projektowo-kosztorysowa przewiduje 60 mln i do podolskiej twierdzy powróci europejska architektura połowy XVI wieku. — Pałac Sieniawskich to wzór architektury przejściowej XVI wieku, kiedy od zamków przechodzono do pałaców — wyjaśnia Ołeh Pohoriłć. Praktycznie taki sam pałac zachował się w Butvanovcach na północy Słowacji. Do prac renowacyjnych przystąpiono od początku 2015 roku — po tym, jak zawalił się mur pałacu. — Nazywamy go murem płaczu — mówi dyrektor rezerwatu. — Przecież do tego czasu co roku przeprowadzaliśmy inspekcje i ostrzegaliśmy, że istnieje niebezpieczeństwo zawalenia się muru. A ogólnie badania archeologiczne na terenie pałacu trwają 20 lat. W ciągu tego czasu znaleziono tu artefakty z epok XI—XIII wieku, kiedy Medżybóż był grodem z drewnianą twierdzą na południowej granicy, i kijowscy książęta wysyłali tu książąt udzielnych chronić granice państwa, oraz z okresu litewskiego XIV wieku. Pieczęć Metropolii Kijowskiej z lat 90. XI wieku. Oprócz dwóch sensacyjnych znalezisk, podczas prac ratowniczych archeolodzy znaleźli także groty strzał kuszowych i łuczniczych, szklane detale naszyjników i bransoletek, metalowe ostrogi, sprzączki i gwoździe. Bogaty materiał historyczny dają odkryte monety XV—XVI wieku, rzadkie kafle XV wieku, kostne rylce do pisania na tabliczkach, ołowiane pieczęcie od pism. Zatem u książąt udzielnych w Medżybożu pracowała kancelaria. Następnym po renowacji etapem ma być duże muzeum. Sale na trzech piętrach będą miały dwa tysiące metrów kwadratowych ekspozycji. — Przywracając pałacowi jego pierwotny wygląd, planujemy odtworzyć wnętrza pałacowe XVI—XIX wieku, komponując sale właścicieli — Sieniawskich i Czartoryskich. Salony, biblioteki, ówczesna kuchnia, a w piwnicach odtworzymy spiżarnie — dzieli się planami i projektami Ołeh Pohoriłć. — Będą sale postaci historycznych, które tutaj prowadziły swoją działalność. To — Bohdan Chmielnicki, Tadeusz Kościuszko, Pawło Skoropadski, w którym właśnie w Medżybożu obudził się przekonany Ukrainiec. Historia pałacu zostanie odtworzona w osobnej ekspozycji. Wiadomo na przykład, że w 1819 roku książę Jerzy Czartoryski przekazał pałac szkole powiatowej i wykładano w niej nauki rolnicze dla dwustu uczniów. Potem twierdza z pałacem stała się sztabem Achtyrskiego pułku huzarów, a równo 100 lat temu w twierdzy w Medżybożu został ukrainizowany 34. korpus armii rosyjskiej. Nawiasem mówiąc, archeolodzy i historycy oczekują zanurzenia w głębszą starożytność Medżybożczyzny. W okolicach osady badają unikalne świadectwa przebywania dawnego człowieka — resztki najdawniejszych na równinnej Ukrainie stanowisk, których wiek wynosi około miliona lat. Pałac Sieniawskich-Czartoryskich pod koniec XIX wieku. Pałac Sieniawskich-Czartoryskich w styczniu 2017 roku. OGŁOSZENIE. 11 listopada 2017 r. w klubie „Miński” (ul. Rokossowskiego 3-W) odbędzie się wydarzenie literacko-artystyczne poświęcone Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. W programie wieczoru występy dziecięcych zespołów artystycznych. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny w listopadzie — 15 200
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło Mowczan. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczak. Do spraw produkcyjnych Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks). Zastępca redaktora naczelnego.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświtiańskiej
Olha ŻMUDOWSKA
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Tetiana SZCZERBAK
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe