Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Proświta» Kijowszczyzny: zahartowana tradycją walki

Слово Просвіти, №45 за 2018 рік

Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Zakończenie. Początek w nr 43, 44 za 2018 r. Towarzystwo Języka Ukraińskiego. Pierwsze Towarzystwo Języka Ukraińskiego zostało utworzone we Lwowie pod kierownictwem Romana Iwanyczuka w czerwcu 1988 roku. W tym samym roku utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego w Kijowie przy Związku Pisarzy. Na Kijowszczyźnie w rejonie wasylkowskim 30 grudnia 1988 roku utworzono Hrebinkowskie Towarzystwo Języka Ojczystego, które już 6 stycznia 1989 roku zmieniło nazwę na Towarzystwo Języka Ukraińskiego. W styczniu 1989 roku komórki TJU pojawiły się w Browarach (założyła ją Marija Owdijenko) oraz w Hnidynie w rejonie boryspolskim. W szkole z internatem w Fastowie komórką TJU pokierował A. Wihurski. 4 lutego 1989 roku utworzono Wyszhorodzkie Rejonowe Zjednoczenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Członkowie zarządu: Mykoła Hermanczuk, Mykoła Maryczewski, Petro Krutenko, Wałentyna Overczenko, Stepan Rohulski i inni. Na przewodniczącego zarządu wybrano Ołeksandra Drobachę. Do rady TJU weszło jeszcze 10 osób. Wyszhorodzkie Rejonowe Zjednoczenie zarejestrowano pod nr 20, czyli jako jedno z pierwszych spośród 3500 komórek na Ukrainie. Pierwszym przedsięwzięciem były obchody 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Dalej — strona TJU w gazecie rejonowej «W awangardzie przebudowy — język ojczysty». W wielu szkołach wyszhorodzkich wystąpili znani pisarze. Zabrano się za derusyfikację pięciu przedszkoli w mieście. Wkrótce jedno z nich stało się przedszkolem z językiem ojczystym (przyczyniła się do tego kierowniczka przedszkola Wałentyna Tymoszenko). Na początku marca 1989 roku w Białej Cerkwi w zakładzie maszyn rolniczych przeprowadzono pierwsze zebranie Towarzystwa Języka Ukraińskiego, tam utworzono pierwszą komórkę. A w trzeciej dekadzie marca, w domu Leonida Polikarpowycza Haponenki przeprowadzono drugie zebranie Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Byli tam już przedstawiciele różnych organizacji miasta. Tak utworzono drugą komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Ta komórka była później bardzo aktywna w Białej Cerkwi. 16 kwietnia 1989 roku w Domu Nauczyciela odbyła się konferencja założycielska Perejasławsko-Chmielnickiej organizacji miejsko-rejonowej Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Na przewodniczącego organizacji miejsko-rejonowej wybrano wykładowcę filii Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego w Perejasławiu Chmielnickim, Mykołę Pawłowycza Korpaniuka. Towarzystwo działało bardzo aktywnie, zdobywając znaczny autorytet na Perejasławszczyźnie. Obchodziło rocznice szewczenkowskie, stworzyło klub miłośników pieśni ludowej, prowadziło przeglądy filmów światopoglądowych, nadzorowało stan języka ukraińskiego w instytucjach, placówkach oświatowych, przedsiębiorstwach miasta, wprowadziło lektoria o charakterze kulturalno-oświatowym i patriotycznym. Działalność towarzystwa wyraźnie podniosła poziom świadomości narodowej mieszkańców miasta i rejonu. Niemały wkład w wyżej wymienioną sprawę wniosła gazeta «Komunistyczna praca», w której regularnie ukazywały się strony TJU «A język jak morze» i «Do źródeł». O sile Towarzystwa świadczył również jego skład liczbowy. W czasie jego powstania liczyło ono ponad trzystu członków, zjednoczonych w 10 komórkach podstawowych. Członkiem TJU była nawet sekretarz ds. ideologii Komitetu Miejskiego Komunistycznej Partii Ukrainy w Perejasławiu Chmielnickim T. I. Biłobrowko. Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej we Lwowie 8 września 1990 r. Roman Iwanyczuk zaproponował nową nazwę organizacji — «Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta”». Konferencja uchwaliła: «Zgodnie ze Statutem Towarzystwa, Lwowskiej Organizacji Obwodowej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki nadać nazwę „Proświta” i nazywać ją odtąd „Lwowska Organizacja Obwodowa Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta””. Zaproponować konferencji republikańskiej Towarzystwa nadanie nazwy „Proświta” Towarzystwu Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki». Tę lwowską propozycję przyjęła konferencja w Kijowie 29—30 września 1990 r. Zmieniła się nie tylko nazwa, uchwalono nowy Statut Towarzystwa, który bardziej odpowiadał nowym warunkom, ale niestety nie został on wtedy zarejestrowany i organizacja ogólnoukraińska żyła dalej według Statutu z 1989 r. z «Wielkim Październikiem» itd. Kierownik Towarzystwa Dmytro Pawłyczko, który w tym czasie został przewodniczącym stałej komisji Rady Najwyższej ds. zagranicznych, nie miał już możliwości kierowania organizacją. Dla niego stworzono honorowe stanowisko Prezesa Towarzystwa. Przewodniczącym Towarzystwa, w wyniku wyborów na zasadzie alternatywności, został deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Krajowej Pawło Mowczan, na jego zastępców wybrano: R. Iwanyczuka (Lwów), A. Nosenkę (Dniepropietrowszczyzna), A. Mokrenkę, I. Juszczuka oraz W. Kujewdę (Kijów). 12 października 1991 roku zwołano III nadzwyczajną konferencję Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, na której Towarzystwo zostało zreorganizowane w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. A ostateczna transformacja Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki została dokonana na jego IV zjeździe, który odbył się w Kijowie 4—5 grudnia 1993 r., gdzie przyjęto nowy Statut Towarzystwa. 19 sierpnia 1994 roku zarejestrowano organizację społeczną Kijowskie Zjednoczenie Krajowe towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (nr rejestracyjny 298), która zapoczątkowała najnowszy okres historii Kijowskiej «Proświty». Działalność prośwician obwodu kijowskiego można prześledzić na podstawie publikacji gazety „Słowo Proświty”. Każda organizacja miejsko-rejonowa, rejonowa, miejska Kijowszczyzny ma powody do dumy. Pod koniec maja 2004 roku Kijowska Krajowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zgodnie z obowiązującym wówczas ustawodawstwem, została podzielona na Kijowską Miejską, na której czele stanęła starszy wykładowca NTUU „KPI” Olha Witalijiwna Puhacz, oraz Kijowską Obwodową, gdzie na przewodniczącego wybrano dyrektora centrum wydawniczego „Proświta” Wasyla Josypowycza Kliczaka. Od tego czasu rozpoczyna się historia nowej jednostki organizacyjnej — Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W 2004 roku do nowego zjednoczenia obwodowego wyodrębniły się z kijowskiego krajowego następujące zjednoczenia ogniw niższych szczebli: Białocerkiewskie miejsko-rejonowe (Wołodymyr Opanasowycz Iwanciw, zarejestr. 31.05.1994), Bohusławskie rejonowe (Nadija Iwaniwna Bołtikowa), Boryspolskie rejonowe (Anatolij Antonowycz Kowalczuk), Browarskie miejskie (Wałerij Mychajłowycz Sereda), Wasylkowskie miejskie (Anatolij Trochymowycz Maruszczak), Wasylkowskie rejonowe (Łeonid Jurijowycz Kowalczuk), Wyszhorodzkie rejonowe (Ołeksandr Iwanowycz Drobacha, zarejestr. 18.11.1995), Wołodarskie rejonowe (Tamara Jakiwna Ustyniwska), Irpieńskie miejskie (Mykoła Jakowycz Łabunśkyj), Kaharłyckie rejonowe (Nadija Mykołajiwna Predczenko, zarejestr. 01.03.1994), Kijowsko-Swiatoszyńskie rejonowe im. W. Samijłenki (Wałentyna Petriwna Doneć, zarejestr. 09.04.1994), Makariwskie rejonowe (Switłana Wołodymyriwna Feszczenko), Perejasławsko-Chmielnicki rejonowe (Mykoła Tychonowycz Towkajło, zarejestr. 31.12.1993), Rżyszczewskie rejonowe (Niła Hryhoriwna Janciuk), Skwirskie rejonowe (Łeonid Kyryłowycz Szabatyń), Sławutyckie miejskie (Taras Stupak), Fastowskie miejskie (Mykoła Wasylowycz Iwanow, zarejestr. 11.05.1994), Fastowskie rejonowe (Witalij Witalijowycz Sokur, zarejestr. 19.03.2004), Sofijiwsko-Borszczahowska szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia, ogniwo zrównane z rejonowym zjednoczeniem (Tetiana Wasyłiwna Petrowska). Także w tamtym czasie działały Młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta” Kijowskie Towarzystwo Obwodowe (Jewhen Wasylowycz Buket, zarejestr. 20.06.2000) oraz ogniwa Ogólnoukraińskiej „Młodej Proświty” w Fastowie (Ołeksandr Wiktorowycz Czernyszenko) i rejonie makariwskim (Jewhen Wasylowycz Buket, zarejestr. 6.03.2003). Organizacje te do dziś stanowią trzon Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które koordynuje ich pracę. Wasyl Josypowycz Kliczak kierował obwodową „Proświtą” do czerwca 2017 roku, po czym na przewodniczącego wybrano Anatolija Antonowycza Kowalczuka. 8 listopada 2017 roku w Białej Cerkwi odbyły się uroczysto-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn