Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2018 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 30 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Witamy z Dniem ukraińskiego pisma i języka! Pamiętajmy o trzech wielkich wartościach określonych przez Iwana Ohijenka: ukraińskim soborowym prawosławnym kościele narodowym, ukraińskim soborowym literackim języku i ukraińskiej soborowej państwowości. Pracujmy w imię Ukrainy! Historia siły

W setną rocznicę Czynu Listopadowego we Lwowie odsłonięto pomnik bohaterów ZUNR i Armii Galicyjskiej oraz zaprezentowano projekt „Historia siły. Muzyczna kronika ZUNR”. 1 listopada we Lwowie uroczyście obchodzono 100-lecie powstania Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W dniu 100-lecia Czynu Listopadowego we Lwowie uroczyście odsłonięto i poświęcono pomnik bohaterów ZURL i UHA, poświęcony 100-leciu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Pamiątkowy znak o wysokości ponad 8 metrów oraz plac wokół niego urządzono na rogu ulic Ohijenka i Czynu Listopadowego. Uroczyste odsłonięcie rozpoczęło się odczytaniem Odezwy Ukraińskiej Rady Narodowej do mieszkańców Galicji o proklamowaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej oraz teatralizowaną przysięgą Strzelców Siczowych. „Dziś powinniśmy być wdzięczni tym, którzy 100 lat temu oddali życie za państwo ukraińskie. Zachodnioukraińska Republika Ludowa to symbol tego, że jesteśmy niezwyciężeni, że jesteśmy oddani sprawie państwowej, wartościom ukraińskim” — podkreślił pierwszy wicepremier Ukrainy Stepan Kuwiw. „Wszyscy, którzy zebrali się tu dzisiaj, w myślach porównują dzisiejszy dzień z 1 listopada 1918 roku. Musimy rozumieć, że nie czując i nie widząc codziennie naszej historii, nie szanując bohaterów, którzy złożyli głowę za nasze państwo, nie będziemy mieli przyszłości. Obecnie, o tysiąc kilometrów od Lwowa, ukraiński żołnierz strzeże naszego państwa, ukraińska armia broni naszej ziemi. Dziś mamy czym się szczycić — Zachodnioukraińską Republiką Ludową, Ukraińską Armią Galicyjską, Siłami Zbrojnymi Ukrainy” — podkreślił przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Oleh Synjutka. Goście miasta i lwowianie przy akompaniamencie orkiestry Narodowej Akademii Wojsk Lądowych im. hetmana Petra Sahajdacznego wspólnie odśpiewali Hymn Ukrainy i uczcili minutą ciszy wszystkich bohaterów, którzy złożyli głowy w walce o niepodległość Ukrainy. Uroczystości trwały w Lwowskim Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu im. Salomei Krušelnyćkiej, gdzie zaprezentowano projekt artystyczny „Historia siły. Muzyczna kronika ZURL”. „Ukraińcy po prawie trzystuletniej historii po raz pierwszy otrzymali szansę na urzeczywistnienie się jako państwo, naród. I wywalczali swoje prawo z wieloma wrogami ideowymi z północy, wschodu i zachodu. W okresie rewolucji ukraińskiej kwestia ukraińska znajdowała się w epicentrum polityki międzynarodowej. Silne demokratyczne państwo nigdy nie wchodziło w plany światowej wspólnoty. Największym ukraińskim osiągnięciem było proklamowanie soborności” — zaznaczył Stepan Kuwiw. Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Kijów—Lwów—Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Autokefalia ukraińskiego Kościoła zależy od nas, obywateli Ukrainy

Uczestnicy okrągłego stołu „Autokefalia ukraińskiego Kościoła. Czego mamy oczekiwać?”, który odbył się 31 października w Ukrinformie, reprezentowali ponad 50 organizacji społecznych i stowarzyszeń oraz 10 sił politycznych. W imieniu społeczeństwa obywatelskiego podziękowali oni Patriarchowi Ekumenicznemu Bartłomiejowi za przywrócenie historycznej sprawiedliwości — nadanie Tomosu Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu i wsparcie autokefalii, którą swego czasu Moskwa nielegalnie odebrała Ukraińcom. Chociaż nasze państwo jest oddzielone od Kościoła, a Kościół od państwa, nie oznacza to, że społeczeństwo musi odcinać się od problemu uniezależnienia ukraińskiego Kościoła. Lejtmotywem dyskusji była myśl, że państwo jest zobowiązane obronić swój Kościół lokalny jako ważny atrybut państwowości. Mykoła CYMBALIUK — Bez stworzenia i utwierdzenia autokefalicznego ukraińskiego lokalnego Kościoła prawosławnego — podkreślił Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki — nie będzie postępu i dalszego rozwoju naszego państwa. I dlatego my, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, po raz kolejny wracamy do tego tematu, który był już niejednokrotnie poruszany. Ponieważ problem ukraińskiej autokefalii wykracza poza granice naszych wewnętrznych problemów. W związku z agresywną postawą Rosji staje się on globalnym wyzwaniem. Autokefalia naszego Kościoła w kontekście ogólnonarodowym przekształca się, podobnie jak sto lat temu, nawet nie w europejski, a w ogólnoświatowy problem. Przypomnijmy gorzkie karty naszej historii początku XX wieku. Wówczas młode państwo ukraińskie zostało zdradzone przez naszych sąsiadów na Zachodzie, którzy mimo wszelkich zapewnień o pomocy, przyczynili się do internowania wielotysięcznej armii ukraińskiej i faktycznie zmusili do kapitulacji po nieudanym Pochodzie Zimowym. W rezultacie państwo ukraińskie przestało istnieć, popadając na długie lata w zależność od Moskwy. Dzisiaj nasz temat — „Autokefalia ukraińskiego Kościoła. Czego mamy oczekiwać?” nabiera szczególnego brzmienia. Jakich „niespodzianek” ze strony Rosji mamy się spodziewać — zostało nakreślone jeszcze w 1914 roku. Zacytuję fragment dokumentów, które prawie sto lat później zostały wydrukowane w książce „Ukraińska” choroba rosyjskiego narodu”. Wydało ją moskiewskie wydawnictwo „Impierskaja tradicyja” Prawosławnego Centrum Badań Politycznych. A centrum jest finansowane z kolei z putinowskiego funduszu „Rossijskije inicjatywy”, na którego czele stanęła akademik Natalia Narochnicka na polecenie Władimira Putina. We wstępie do wspomnianej książki znany akademik, apologeta rosyjskiego imperializmu Michaił Smoljaninow pisze o niezwykle wielkich zagrożeniach, które jeszcze 100 lat temu zagrażały jedności Imperium Rosyjskiego: „W swej istocie „ukraińskość” jest najpoważniejszą chorobą cywilizacji prawosławnej w całości. Właśnie ta choroba ukazała światu zarówno Chorwatów, jak i Kosowarów — Serbów, którzy zdradzili prawosławie. Nasi południoworosyjscy separatyści — „Ukraińcy” — to tacy sami zdrajcy cywilizacji prawosławnej, jak i rosyjskiej jedności”. W ten sposób autor dochodzi do jednoznacznego wniosku, powołując się na opinię innego wiekopomnego ukrainofoba Piotra Struwego, że żadnego rozłamu nie można dopuścić — ani kulturowego, ani historycznego, ani tym bardziej kościelnego. Zwróćmy uwagę, że jeszcze w 2004 roku, kiedy ukazała się ta książka, opracowano już rosyjski program, który do dziś działa i zwiększa propagandowo-dywersyjną aktywność. I jeśli poszukać źródeł podziału Ukrainy, to znajdziemy je w tych „historycznych uzasadnieniach” obecnych rosyjskich imperialistów, wyciągniętych z przegniłych szaf moskiewskiej historii. Zakończenie na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Teoria komunikacji masowej Herberta Marshalla McLuhana: Projekcja na współczesne tendencje rozwoju społecznego

Iwan CHYŻ, Kijów. Przekształcający wpływ procesu informacyjnego jako warunku ruchu życia dotyczy zarówno sfery społeczno-ekonomicznej, jak i politycznej, jest absolutnie niezbędnym warunkiem ewolucji jednostek, socjum, społeczeństwa i państwa. Bez informacji nie ma postępu, bez informacji nie ma rozwoju, informacja jest synonimem życia. Znaczne rozpowszechnienie w ostatnich dziesięcioleciach zyskała popularna koncepcja filozoficzna — teoria komunikacji masowej, powołana do wyjaśnienia najnowszych procesów informacyjnych w społeczeństwie. W istocie komunikacja masowa to właściwie proces rozpowszechniania informacji za pomocą środków technicznych (prasa, radio, telewizja, kinematografia) na licznie wielkie, rozproszone audytoria. Teoria komunikacji masowej jako problem naukowy powstała w XX wieku, została zrodzona przez burzliwy rozwój elektronicznych środków masowego przekazu i bazowała głównie na pracach teoretycznych kanadyjskiego filozofa i publicysty Herberta Marshalla McLuhana (1911—1980), który pracował jako profesor filozofii na Uniwersytecie w Toronto. Sławnym uczyniła go książka „Zrozumieć media: przedłużenia człowieka” (1964), która od razu stała się bestsellerem. (W rosyjskim tłumaczeniu książka wyszła w 2003 roku pod tytułem „Ponimanie Media: Wniesznije rasszyrienija czełowieka”. Przeł. z ang. W. Nikołajewa; wstęp M. Wawiłowa. — M.; Żukowskij: KANON-press-C”, „Kuczkowo pole”, 2003. — 464 s. (Dodatek do serii „Publikacje Centrum Fundamentałnoj Sociologii”. — I. Ch.). Samego autora w recenzjach jego książki nazywano „prorokiem ery elektronicznej”, „wielkim myślicielem”. Jego imię na Zachodzie nagle stanęło w jednym rzędzie z imionami M. Kopernika, Ch. Darwina, Z. Freuda, których koncepcje dokonały prawdziwego przełomu naukowego w różnych dziedzinach wiedzy. Teoria komunikacji masowej H. M. McLuhana obejmuje analizę: typów rozpowszechniania informacji jako sił napędowych historii; procesów „technologicznego rozszerzenia świadomości” za pośrednictwem audiowizualnych mass mediów; telewizji jako odkrywcy nowej ery komunikacji systemów. H. M. McLuhan był pierwszym, który: — zwrócił uwagę na to, że sposób przekazu informacji nie jest czysto technicznym zabiegiem, a określa treść relacji komunikacyjnych epoki. Jego powiedzenie: „The Medium is the Message”, czyli: „Przekaz jest komunikatem” — stało się aforyzmem najnowszej ery informacyjnej; — udowodnił, że za pomocą potężnej techniki tworzy się maksymalnie szerokie pole (tożsame z całą ludzkością) funkcjonowania informacji ustnej. Osobowość rozpuszcza się w świadomości masowej. McLuhan argumentowanie twierdzi: „Jeśli historia zaczyna się od wynalezienia pisma, to kończy się wraz z wynalezieniem telewizji”; — nazwał nasz czas „epoką włączonej świadomości”. Człowiek cały czas przebywa w polu ekspansywnego nacisku na niego środków masowego przekazu. To ułatwia zainteresowanym siłom politycznym proces manipulacji świadomością społeczną. (Na ile sprawiedliwe i przenikliwe okazały się w tej części przewidywania McLuhana widzimy dzisiaj, na przykład w ukraińskich realiach społeczno-politycznych. Obdarzeni przez naród jako nosiciela suwerenności i jedyne źródło władzy (art. 5 Konstytucji Ukrainy) pełnomocnictwami do sprawowania władzy w interesie i na korzyść obywateli, „słudzy narodu” w rzeczywistości cały czas ujawniają pozorną, wirtualną istotę, w żaden sposób nie zapewniając elementarnych potrzeb obywateli. Faktycznie są to fejkowi „słudzy” i takież same ich działania, kiedy oczywiście nie chodzi o własny majątek, własne wzbogacenie i własny dobrobyt. Zatem mówimy tutaj o rzeczywistości, która zamienia się „w nic”, nosi na sobie piętno wirtualności. Jednocześnie telewizyjni, rzeczywiście wirtualni „słudzy narodu” migrują z ekranów do realnej polityki, mając szansę uzyskać reprezentację parlamentarną, a nawet objąć stanowisko prezydenta. Czyli wirtualność staje się rzeczywistością dzięki środkom masowego przekazu); — nazwał tworzeniem przez elektroniczne środki masowego przekazu „archetypów świadomości” w wyniku manipulacyjnej propagandy oraz narzucania wspólnocie ludzkiej określonych stereotypów ideologicznych, klisz, szablonów postrzegania rzeczywistości i reakcji na wydarzenia; — oznaczył jako erę „komunizmu informacyjnego” (od łac. „communis” — „wspólny”) konsolidację ludzkości w jedną wspólnotę. Rewolucja naukowo-techniczna zintensyfikowała przyrost wiedzy, informacja rozpowszechnia się praktycznie natychmiastowo i problemem nie jest już jej otrzymanie, a jej analiza i uogólnienie. Ciekawe, chociaż sporne, są poglądy H. M. McLuhana na to, że siłami napędowymi i określającymi w historii ludzkości są różnego rodzaju i typu środki komunikacji masowej. Nie walka klasowa, jak twierdzi teoria marksizmu, nie masy ludowe, nie konflikt sił wytwórczych i stosunków produkcji, a sposoby funkcjonowania informacji w społeczeństwie określają charakter i istotę tej czy innej epoki; — scharakteryzował tendencje rozwoju i ciągłego doskonalenia systemów komunikacyjnych erą „technologicznego rozszerzenia świadomości”. Jego argumentacja: wynalazki techniczne powstają z praktycznej potrzeby człowieka wzmocnienia któregoś ze swoich organów, jednocześnie prowadzą one do jego atrofii z bezczynności i powodują stopniowe obumieranie, swoistą „amputację” ludzkiego organu. Analogicznie wpływają na człowieka także najnowsze środki masowego przekazu, z tą tylko różnicą, że wpływ eterycznych sposobów rozpowszechniania informacji ma charakter kompleksowy, syntetyczny. A konsekwencje tego są kolosalne, ponieważ współczesne środki masowego przekazu nie wzmacniają poszczególnych organów, w rzeczywistości rozszerzają one ludzkie uczucia i myśli, świadomość w ogóle. Na człowieka naciska tak kolosalny masyw zewnętrznej, często sprzecznej lub wręcz radykalnie przeciwnej w treści informacji, której nie jest on w stanie uporządkować, a jego percepcja, psychika, rozum okazują się rozchwiane. Agresywny potok narastającej informacji prowadzi do utraty przez człowieka zdolności do selektywności, do oporu wobec informacyjnej nawały, człowiek rozpuszcza się w świecie absurdu. Ostatecznie gubi się on w pajęczynie kanałów informacyjnych, a nowa informacja jedynie komplikuje i tak już skomplikowany otaczający świat. Słuszność takiego twierdzenia McLuhana trudno podważyć, ponieważ współczesna ukraińska telewizja jest bezpośrednią ilustracją jego teorii. Kanały, być może z niewielkim wyjątkiem, w wiernopoddańczej służbie oligarchii dobijają świadomość Ukraińców politycznymi talk-show, których ogólna rubryka treści mieści się w brutalnie cynicznej tezie: „Sam jesteś głupi!”, a wydania informacyjne w pogoni za sensacjami całkowicie podpadają pod określenie „Wiadomości nadzwyczajne”, zbierając w jedno wszystko to, co najstraszniejsze, co zdarza się nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie. To kształtuje trwałą logoneurozę, straszne zmęczenie życiem, demotywuje społeczeństwo, zagania człowieka w stan nieprzemijającego niepokoju i depresji. Oczywiście, Ukraina nie jest wyjątkiem w tym ogólnoświatowym problemie. McLuhan ma rację, twierdząc, że paraliżując świadomość, telewizja prowadzi do ogólnej duchowej nieprzytomności. Chyba że warto dodać, zważywszy na nowy, technologicznie jeszcze bardziej doskonały system wpływu na świadomość z dominacją Internetu i konwergentnych środków masowego przekazu, że zdepersonalizowanym społeczeństwem łatwo zarządzać za pomocą manipulacyjnej propagandy. Szczególnie silnie na manipulacyjny wpływ podatne są dzieci i osoby mało piśmienne. McLuhan powołał się na badania amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego, który przeprowadził badania wpływu telewizji na widzów i wykrył następujące główne oznaki tego wpływu: 1) okrucieństwo i przemoc na ekranach telewizyjnych prowokuje agresywne przejawy tych cech w zachowaniu dzieci i młodzieży; 2) paraliżujący wpływ wywiera na widzów reklama, która poprzez zewnętrzną atrakcyjność i barwność, a także poprzez wielokrotne powtarzanie, wbija się w pamięć, wypiera wcześniejsze, odniesione w czasie wrażenia i jest postrzegana jako wzorzec treściowej i formalnej doskonałości; 3) u dzieci, które dużo czasu spędzają przed ekranem telewizora (a teraz jeszcze w Internecie, — I. Cz.) atrofiują zdolności umysłowe, przyzwyczajają się one do stylu życia biernych obserwatorów, mało czytają, nie potrafią analizować i przedstawiać tego, co zobaczyły i przeczytały, ani ustnie, ani pisemnie, mają słabą pamięć, słabo rozwinięte umiejętności mowy ustnej. Od zdepersonalizowania ratują się ci, którzy wyrobili sobie odporność przed ogólnym wciąganiem w telewizyjne widowisko. Ale coraz mniej ludzi znajduje w sobie siłę, by pozostać osobowościami, rozpuszczają się bez śladu w zbiorowej świadomości. Realne konsekwencje badań naukowców potwierdziły zasadność niepokoju H. M. McLuhana o tę sytuację w społeczeństwie, która powstała od wprowadzenia elektronicznych środków masowego przekazu. I wreszcie, jeszcze jedno ciekawe zjawisko wykrył wybitny kanadyjski uczony: — ludzkość znajduje się o krok od przekształcenia w „wioskę globalną”; Wniosek o ruchu ziemskiego społeczeństwa ku „wiosce światowej lub globalnej” McLuhan uzasadnia następującymi obserwacjami: 1) odzyskuje swoje panowanie typ komunikacji ustnej, wzmocniony jednak najnowszymi osiągnięciami technicznymi; 2) wideo-dziennikarstwo powoduje natychmiastowe i nieograniczone rozpowszechnianie wszystkich wiadomości; 3) dzięki warstwie wideo najsłynniejsi politycy, aktorzy, pisarze stają się znani na całym świecie; wszyscy znają wszystkich, jak na wsi; 4) tworzy się światowa kultura masowa, dostępna dla milionów i obliczona na ich poziom percepcji; 5) społeczeństwo nabiera charakteru bezosobowości, brak w nim społecznie aktywnych podmiotów; 6) miasto jako centrum tworzenia cywilizacji i kultury nie kurczy się, ale nabiera wyraźnych cech wsi. Teoria H. M. McLuhana, oczywiście, nie jest bezbłędna. Wymaga ona krytycznego przemyślenia oraz współczesnej interpretacji. Jednakże niezaprzeczalna jest jej humanistyczna istota, dążenie do ostrzeżenia ludzkości przed samoutratą, która zaczyna się od utraty tego, co ludzkie w człowieku przy nadmiernej tele-, a teraz jeszcze internetowej zależności ze szkodą dla żywego kontaktu, komunikacji językowej oraz tradycyjnego korzystania z książki, słowa drukowanego, które zwracają człowieka do jego praźródła z duszą, w której zamieszkał Bóg.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wręczenie nagrody Jurijowi Szczerbakowi

Olha IWANOWA, Ambasada Ukrainy w USA. Jak podkreślił Ambasador Ukrainy w USA Wałerij Czałyj, nagroda Fundacji Antonowyczów jest najbardziej szanowanym ukraińskim wyróżnieniem w Stanach Zjednoczonych, którego laureatami zostają tylko ci, których praca ma charakter fundamentalny. I bardzo symboliczne jest to, że tegoroczną nagrodę otrzymuje człowiek, który, wśród wielu zasług, włącznie z położeniem fundamentów nowoczesnego partnerstwa strategicznego między Ukrainą a USA, wniósł swój gruntowny wkład w zdobycie duchowej niepodległości przez nasze państwo. Jurij Szczerbak podziękował Ambasadzie, w której już po raz dziesiąty przeprowadzana jest uroczysta ceremonia wręczenia nagrody, a także Dyrekcji i Komitetowi Wyborczemu Fundacji Antonowyczów i podkreślił, że swoją działalnością ci ludzie pomagają realizować „miękką siłę” Ukrainy, w której tkwi jej potęga. Zaznaczył on również ważną rolę ukraińskiej społeczności, zwłaszcza małżeństwa Antonowyczów, którym w trudnych warunkach emigracji udało się odtworzyć prawdziwą wolną Ukrainę jeszcze przed zdobyciem przez nasze państwo niepodległości. Za znaczący wkład w rozwój stosunków ukraińsko-amerykańskich Wałerij. W Ambasadzie Ukrainy w USA odbyła się uroczysta ceremonia uhonorowania Jurija Szczerbaka — ukraińskiego działacza państwowego i społecznego oraz polityka, pisarza i publicysty, doktora honoris causa medycyny i dyplomaty, który w latach 1994—1998 zajmował stanowisko Ambasadora Ukrainy w USA, nagrodą Fundacji Omelana i Tetiany Antonowyczów, którą zdobył, według słów Przewodniczącej Komitetu Wyborczego Marty Bohaczewskiej-Chomiak, jako człowiek „ukraińskiego renesansu” oraz działacz państwowy, który na przełomie epok brał udział w budowie nowoczesnej Ukrainy. Czałyj wręczył zegarek specjalnej limitowanej serii, wydanej na 25-lecie stosunków dyplomatycznych między Ukrainą a USA, Jurijowi Szczerbakowi, a także Williamowi Millerowi, Ambasadorowi USA na Ukrainie w latach 1993—1998, który odwiedził ceremonię i osobiście pogratulował swojemu koledze otrzymania nagrody Fundacji Antonowyczów. Jeszcze jedną ważną częścią wydarzenia stało się wręczenie odznaki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy „Za wspieranie rozwoju nauki” jej zagranicznemu członkowi Mychajle Jarymowyczowi — inżynierowi-wynalazcy z branży kosmicznej Stanów Zjednoczonych, który zajmował kierownicze stanowiska w NASA oraz Siłach Powietrznych USA, gdzie pracował nad realizacją tak wielkoskalowych projektów, jak „Wahadłowiec” i pierwszy lot na Księżyc, a także aktywnie wspierał włączenie Ukrainy do międzynarodowych projektów, wśród których był „Morski start”. Za znaczący wkład Mychajły Jarymowycza w promowanie w Stanach Zjednoczonych wizerunku Ukrainy jako państwa kosmicznego z potężnym potencjałem naukowo-technicznym i badawczym, wręczono mu również zegarek specjalnej limitowanej serii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Sprawa Kateryny Handziuk. Test za cenę życia

4 listopada zmarła Kateryna Handziuk — działaczka społeczna, doradczyni mera miasta Chersoń. 6 listopada Rada Najwyższa powołała specjalną komisję do zbadania jej zabójstwa oraz innych działaczy społecznych. Mykoła HOŁOMSZA Ukraińskie społeczeństwo obywatelskie przeżywa kolejny wstrząs — śmierć człowieka, który nie akceptując korupcji i kłamstwa, aktywnie z nimi walczył. Odeszła młoda, aktywna kobieta tylko dlatego, że nie milczała. Ale rzecz nie tylko w tym, że aktywna postawa obywatelska stała się niebezpieczna. Społeczeństwo nie chce już godzić się z dewaluacją ludzkiego życia. Społeczeństwo nie uznaje prawa siły i bezkarności. Ludzie nie chcą, aby śmierć Kateryny Handziuk stała się kolejną niewyjaśnioną sprawą. Albo taką, za którą ukarzą wykonawców, a zleceniodawcy nie nazwą i nie pociągną do odpowiedzialności. To znaczy — opowiadają się za dominacją siły prawa i nieuchronnością kary za przestępstwa. I tutaj państwo znalazło się już na krawędzi społecznego braku zaufania. W sytuacji, gdy w szczerość oświadczeń o kolejnej „sprawie honoru” lub wezwania do „połączenia wysiłków” na rzecz wyjaśnienia przestępstwa już nikt nie wierzy. Dlatego, że w kraju katastrofalnie gromadzą się niewyjaśnione głośne sprawy, których liczba przekracza wszelkie granice. Przy tym systemowość, z jaką przestępstwa są dokonywane właśnie wobec przedstawicieli sektora obywatelskiego, rzuca się w oczy i jest zrozumiała już nie tylko dla profesjonalnych funkcjonariuszy organów ścigania. Dlatego ta sprawa, z uwzględnieniem granicy, do której doszło społeczeństwo, jest dla organów ścigania ostatnim testem na ich profesjonalną zdolność. Czy w „zreformowanych” MSW, prokuraturze, SBU pozostali doświadczeni, fachowi śledczy-intelektualiści? Czy istnieje wola polityczna, aby dano im możliwość rozwikłania rebusu przestępstwa, wyciągając na światło dzienne jego zleceniodawców? Mam duże doświadczenie i mogę stwierdzić, że śledztwa w głośnych sprawach czasem „reguluje się” z gabinetów, które a priori nie mają związku ze śledztwem. I właśnie taka „regulacja” w absolutnej większości przypadków nie pozwala śledztwu dotrzeć do zleceniodawców. Zatem to jest test. Na przydatność zawodową i wolę polityczną. Strasznie i smutno, że dla tego kolejnego „testu” oddała swoje życie młoda, uczciwa i patriotyczna osoba. Wieczna pamięć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ku wielkiej chwili

Askold S. Łozynski, USA „Bądź gotów, każdy z was!” Tak pisał wielki Iwan Franko. Dziś mamy taki „wielki moment” — szansę na autokefalię i patriarchalny ustrój naszego prawosławnego Kościoła. Wydarzenie jest tak wielkie, że wstrząsnęło naszym największym wrogiem — Moskwą. W historii stosunków Ukraińców z innymi narodami, przede wszystkim z wrogami, a tym bardziej z Moskwą, ten wróg zawsze odgrywał podłą rolę agresora, jednak bardzo często nie bez współudziału strony ukraińskiej. Byli u nas zdrajcy, pochlebcy, ale zapewne najczęściej przyczyną naszych klęsk były własne ambicje, a niekiedy także polonofilstwo, małorosyjstwo czy rusofilstwo. Dziś stoi przed nami kolejny wyraźny egzamin naszej dojrzałości narodowej. Jednak nasza historia powinna być dla nas najlepszym nauczycielem, bo jest pełna przykładów tego, jak „nie postępować”. A tutaj jest wielka lekcja naszego nieszczęsnego Chrześcijaństwa Prawosławnego, które u nas zaczyna się już w X wieku od Księcia Włodzimierza, a faktycznie w IX wieku od Księcia Ascolda, a może i wcześniej, od Świętego Andrzeja Pierwszego Powołanego. W 1620 roku Patriarcha Jerozolimski Teofan w Kijowie, rzeczywiście w Ławrze Peczerskiej, odnowił Kijowską metropolię prawosławną i wyświęcił następnie Joba Borieckiego, igumena Monasteru Michajłowskiego Kijowskiego, na metropolitę Kijowskiego oraz jeszcze siedmiu, jednego w godności arcybiskupa i sześciu w godności biskupa. To wydarzenie stało się faktycznie dzięki wysiłkom wybitnego hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza Sahajdacznego. Motywy Sahajdacznego były wówczas zagadkowe, półpolityczne, ale także osobiste. Dążył do ważnej pozycji władzy w Polsce i wbrew katolicyzmowi, zwłaszcza po Unii Brzeskiej w 1596 roku. I tak z czasem hierarchowie Prawosławia Kijowskiego zaczęli pisać i wysuwać nową ideę pokrewieństwa Ukrainy-Rusi i Moskwy, która w tym czasie, w swym głębokim prymitywizmie, po upadku Bizancjum nazywała siebie jedyną prawosławną istotą polityczną. Sam Boriecki pisał: „...z Moskwą mamy jedną wiarę i nabożeństwa, jedno pochodzenie, język i obyczaj”. To były pierwsze kroki. Dalej kijowscy hierarchowie wprowadzali kulturę i oświatę europejską do ciemnej Moskwy. Ogólnie rzecz biorąc, imię hetmana Sahajdacznego zapisano w historii wielkimi literami, ponieważ to właśnie on uczynił z Kozaków wielką siłę wojskową i polityczną. Lecz zawarł on także ideologiczne pokrewieństwo z Moskwą. A uczynił to dla własnych ambicji, z myślą o swoim znaczeniu wobec Warszawy. Już po Perejasławiu wiadomo, czym to pokrewieństwo się skończyło. Cerkiew ukraińska z czasem została podporządkowana patriarchatowi moskiewskiemu. Wydarzenia lat 1685—1686, tzw. sporny wybór metropolity Hedeona Czetwertyńskiego, jego podróż do Moskwy w 1685 roku, podporządkowanie jej oraz listy z 1686 roku Patriarchy Ekumenicznego w tej sprawie są znane. Ukraińskich metropolitów zaproszono do Moskwy, niektórych nawet zaliczono do świętych Moskiewskiego Kościoła Prawosławnego. Wszystko to i nie tylko z powodu agresji Moskwy. Dziś, po wielkiej decyzji o nadaniu autokefalii Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu przez Synod Ekumeniczny oraz po unieważnieniu tych „listów” z 1686 roku, rozpoczęła się dyskusja o zjednoczeniu nawet trzech prawosławnych Kościołów na Ukrainie, a mianowicie Patriarchatu Kijowskiego, Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Patriarcha Filaret ogłosił potrzebę zwołania Soboru zjednoczeniowego. W tym celu odbyły się rozmowy między dwiema głównymi osobami ukraińskiego Prawosławia — Patriarchą Filaretem Patriarchatu Kijowskiego a Metropolitą Makarym Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Media na Ukrainie i w diasporze niedawno opublikowały wywiad z Metropolitą Makarym. Metropolita narzekał na Patriarchę Filareta, że nie udało się porozumieć co do Soboru zjednoczeniowego. Metropolita Makary zaproponował uzgodnienie statutu, nazwy i statusu, to znaczy czy patriarszy, czy metropolitalny (dlaczego metropolitalny?) przed zwołaniem Soboru. Filaret odpowiedział: „Statut mam”, a Makary powiedział: „Ja też mam, ale z dwóch statutów trzeba zrobić jeden”. „Nie — mówi Filaret — mój będzie statutem”. Filaret zaznaczył, że nazwa już istnieje i wszyscy mają przyłączyć się do Kościoła, którym on kieruje, a status jest patriarszy; według słów Makarego Filaret odpowiedział „ze złością”, a sam Makary był „oszołomiony”. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, który był inicjatorem i motorem „reanimacji” Kościoła Prawosławnego, zaproponował nazwę Prawosławny Kościół na Ukrainie, czyli bez słów o patriarchacie Kijowskim czy autokefalii. Pod koniec wywiadu Metropolita Makary powiedział, że najpierw Patriarcha Ekumeniczny powinien nadać „Tomos”, a dopiero potem przysłać do Kijowa swojego Metropolitę, by omówić zjednoczenie. Tu, jak i w przeszłości, wygląda na to, że „nasi” są gotowi zmarnować wielkie dzieło. Czy potrzebny nam zagraniczny arbiter, by nas uspokoić i zjednoczyć dla wielkiego dzieła? Czyżby nie potrafiliśmy sami sobie poradzić i znaleźć wspólnego języka? Ukraiński Kościół Prawosławny musi być jeden, z uzgodnionym statutem, z Kijowskim ustrojem patriarszym i nazwą, która to wskazuje. Hierarchowie i prezydent muszą zrozumieć, że choć są inicjatorami wielkiego przedsięwzięcia, nie mogą stawać na przeszkodzie nie tylko historii, lecz także narodowi. 28 października 2018 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dla dalszej demonizacji Farion i zniszczenia Zahorija?

Media roją się od komentarzy na temat rosyjskich sankcji wobec osób fizycznych i prawnych Ukrainy. Mamy cały wachlarz interpretacji tego wydarzenia. Od burzliwie entuzjastycznych (to rzekomo już świadczy o agonii reżimu Putina!) po ironicznie sceptyczne (to rzekomo całkowicie eklektyczna, pospiesznie sklecona lista, w której połączono to, co niepołączalne!). Są jeszcze różne rozważania naszych quasi-konspirologów, którzy komentują dokument w takiej paradygmacie: Kreml wpisuje na tę listę także swoich ludzi po to, by ich dokładniej zamaskować — będą mogli skuteczniej wypełniać przydzieloną im rolę. Jednym słowem, pojawił się nowy poligon do testowania hipotez. Mychajło Słaboszpycki Jedno jest niezaprzeczalne: w tej wojnie hybrydowej, gdzie w „mianowniku” leży wybór cywilizacyjny i konflikt dominujących wartości, szczególnie ważną rolę odgrywają właśnie ataki informacyjne, polityczny blef i wszelkiego rodzaju manipulacje. Putinowska machina propagandowa to potężny przemysł produkujący ten produkt. Trzeźwi analitycy wyrażają opinię, że lista tych, wobec których skierowano sankcje, ma nie mniejszą — jeśli nie nawet większą — orientację bezpośrednio na rosyjską opinię publiczną, której Kreml chce pokazać: my nadal zdecydowanie walczymy ze zbuntowaną Ukrainą i wzywamy obywateli Rosji, by nie wychodzili ze stanu mobilizacji, nie rozluźniali się i zapomnieli o wszystkich naszych problemach politycznych i społecznych. Jednym słowem, kolejny argument mający na celu wsparcie legitymizacji reżimu Putina. Nie dziwi, że na tej liście pojawia się wybitna ukraińska językoznawczyni, profesor „Politechniki Lwowskiej” Irena Farion. Kreml nie byłby sobą, gdyby ominął ją swoją „zachwyconą” uwagą. Farion jest tam jedną z rekordzistek częstotliwościowego słownika szowinistycznej propagandy — jej imię powtarza się z odpowiednimi epitetami, pewnie nie rzadziej niż w Moskwie brzmi hymn Rosji. I wszczyna się przeciwko niej jedną po drugiej sprawy karne. Gdyby mogli — rozgnietliby ją w moździerzu. Ale ręce mają za krótkie. Zatem z Ireną Dmitriwną wszystko jest jasne: pasjonarna osobowość, narodowy trybun, namiętny, elokwentny orator-erudyta. Takiej nie zobaczy tylko ślepy, a nie usłyszy tylko głuchy. Zdziwienie na początku wywołuje na liście pojawienie się Wołodymyra Zahorija. Można zrozumieć umieszczenie na niej Hliba Zahorija — stosunkowo młodego mężczyzny, posła, również zauważalnej postaci parlamentu, który stale jest na widoku. Nie wiadomo, co i jak uczyni jutro — zatem trzeba mu w ten sposób wysłać ostrzeżenie i z góry go „przycisnąć”, żeby nie wychylał się zbyt mocno i był bardziej uległy w odpowiednich momentach. Wołodymyr Zahorij pozornie jest człowiekiem apolitycznym. Nie należy do żadnej partii. Nie występuje z żadnymi manifestami politycznymi. Jest przewodniczącym rady nadzorczej firmy farmaceutycznej „Darnica”, a poza tym uczonym i pedagogiem. Doktor nauk farmaceutycznych, profesor, kierownik katedry farmacji przemysłowej, klinicznej i farmakologii klinicznej (od 1997) Narodowej Medycznej Akademii Kształcenia Podyplomowego im. P. L. Szupyka. Istotny szczegół. „Darnica” w przeciwieństwie do tych przedsiębiorstw i przedsiębiorców, którzy, jak się mówi, „i našim, i vašim”, nie mają obecnie żadnych aktywów w Rosji i po rozpoczęciu wojny ukraińsko-rosyjskiej nie prowadzą interesów z państwem-agresorem. To jest postawa patriotyczna i przykład dla tych, którzy zaczynają bardzo dawkować swój patriotyzm, gdy nagle chodzi o powściąganie swojej chciwości, gdy na horyzoncie pojawia się dochodowy biznes. Jest jeszcze jeden istotny szczegół w wielostronnych działaniach Wołodymyra Zahorija, na który, sądzę, kremlowscy analitycy zwrócili uwagę już dawno. Zahorij jest przewodniczącym rady powierniczej i głównym mecenasem Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. P. Jacyka (nawiasem mówiąc, obecnie już rozpoczął się XIX z kolei). U nas wielu naiwnych małorosjan nie docenia politycznego znaczenia języka. Właśnie języka. Tego, co właściwie tworzy podstawę narodu. Spaja go. Staje się wyraźnym świadectwem jego obecności na planecie. Nieprzypadkowo przecież przed kilkoma dniami Władimir Putin na tak zwanym „Ogólnoświatowym forum Rosjan” ogłosił już skorygowaną koncepcję „russkiego mira”. Według Putina „russkij mir” to obecnie nie tylko Rosjanie, lecz także przedstawiciele wszystkich narodowości i wszystkich wyznań, którzy posługują się językiem rosyjskim, czyli Rosja jest wszędzie tam, gdzie język rosyjski. Kremlowscy politycy swoją dalekowzrocznością dawno dostrzegli właśnie polityczny podtekst i efekt sprawy Wołodymyra Zahorija, bo wspomniany konkurs to systemowy projekt tworzenia narodu. Podniesienie społecznego prestiżu języka ukraińskiego w Państwie Ukraińskim to, powiedzmy, abecadło wychowania patriotyzmu, to także uzasadnione potwierdzenie tego, że na nasz język w naszym państwie istnieje zapotrzebowanie. To wreszcie drogocenna inwestycja polityczna w przyszłość. Naprawdę pociągający precedens. Krajowy producent — firma farmaceutyczna „Darnica” na czele z Zahorijem (nawiasem mówiąc, jeszcze jeden szczegół: jest prezesem Ligi Ukraińskich Mecenasów — aktywnie wspiera projekt o znaczeniu narodowym). Trzeba przyznać kremlowskim analitykom, że zrozumieli polityczny wektor konkursu edukacyjnego jako całości. Z zewnątrz sprawa pozornie zupełnie niepolityczna dla powierzchownego spojrzenia nabiera znaczenia skoncentrowanie politycznego. Taka dziś jest nasza sytuacja życiowa i taki ukraiński los. Polityka bezbłędnie odnajduje także tego, kto formalnie jest od niej daleki i zajmuje się, zdawałoby się, całkowicie humanitarnymi sprawami. Dlatego z taką szowinistyczną wściekłością i lokajską gorliwością słudzy kremlowskiego fiuhrera gotowi są demonizować Irenę Farion (nawiasem mówiąc, przewodniczącą rady nadzorczej konkursu języka UKRAIŃSKIEGO im. P. Jacyka) i niszczyć Wołodymyra Zahorija. Wszystko jest na wierzchu i wszystko jest jasne. Przypomnijmy przecież biblijne: „Na początku było Słowo…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Autokefalia ukraińskiego Kościoła zależy od nas, obywateli Ukrainy», s. 1

Autokefalia ukraińskiego Kościoła zależy od nas, obywateli Ukrainy

Dokończenie. Początek na str. 1. W przedmowie „najnowszego badacza ukraińskości” S. N. Szczogolewa do książki „Ukraiński ruch jako współczesny etap południoworosyjskiego separatyzmu”, wydanej w 1912 roku, czytamy: „Pod południoworosyjskim separatyzmem, czyli odszczepieństwem, rozumiemy próby osłabienia lub zerwania więzi łączącej plemię małoruskie z wielkoruskim. Według środków, za pomocą których separatyści dążą do osiągnięcia swojego celu, możemy rozróżnić separatyzm polityczny (zdrada państwowa hetmanów Wyhowskiego i Mazepy) oraz kulturowo-etnograficzny, czyli ukrainofilski (Kostomarow, Kulisz)…”. Jak wiadomo, po takim ideologiczno-propagandowym przygotowaniu Moskwa uciekła się do siłowych i represyjnych działań wobec ukraińskości. Półtora roku później zamknięto wszystkie „Proświty” na Ukrainie podrosyjskiej, taki sam los spotkał pierwszą i jedyną ogólnoukraińską gazetę „Rada”. A znani ukraińscy działacze znaleźli się za kratami. Zatem widzimy, że Putinowie i Gundiajewowie mają poważne uzasadnienie tematu autokefalii ukraińskiego Kościoła, który rozważamy. I dlatego nasze obecne problemy z Tomosem na tle aktywizacji antyukraińskich sił nie są wydumane, lecz poważnie zagrażające. Skutki mogą być nieprzewidywalne, jeśli nie włączymy się wszystkimi wspólnotami, wszystkimi ukrainocentrycznymi partiami politycznymi w proces tworzenia jednego z ważnych fundamentów niepodległej Ukrainy — jedynego lokalnego Kościoła prawosławnego. — Niestety — zwrócił uwagę uczestników okrągłego stołu przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Za lokalną Ukrainę” Petro JUSZCZENKO, który dobrze zna ten temat — ukraińskie społeczeństwo jest bardzo powierzchownie zaznajomione ze swoją historią kościelną. Jak twierdził błogosławiony Justynian, dwa boskie dary dla ludzkości — Kościół i państwo, wypływają z jednego źródła — woli Bożej. Kościół i państwo to podarunek dla ludzkości, mechanizm istnienia, realizacja naszego narodowego bytu w soborowym i niepodległym państwie. A czy wielu wiernych na przykład wie, że ukraiński Kościół jest jednym z pięciu apostolskich Kościołów prawosławnych państw świata? Czy wielu uświadamia sobie tak niezaprzeczalny fakt, że kiedy Moskwa podstępnie i nielegalnie uzurpowała władzę kościelną nad Ukrainą, to nasza metropolia istniała już od stuleci. To z Kijowa ukraińscy kapłani nieśli słowo i wiarę Chrystusową ludożercom — przodkom dzisiejszych Rosjan. Zatem Rosyjski Kościół Prawosławny jest córką ukraińskiego, a w żadnym wypadku nie odwrotnie! — To powszechnie znane i jasne argumenty w obronie prawa Ukraińców do swojego autokefalicznego lokalnego Kościoła prawosławnego. Co tu mówić o zaślepieniu starszych ludzi, urodzonych i wychowanych w czasach Związku, kiedy nasze dzieci do dziś uczą się historii Ukrainy z podręczników wydanych za kierownictwa putinowskiego rezydenta Dymy Tabacznyka — powiedziała przedstawicielka Związku Nauczycieli Natalia MACKO. Rozważając wagę procesu wywalczenia lokalnego Kościoła prawosławnego dla Ukrainy, współprzewodniczący „Ukraina-NATO” Iwan ZAJEC akcentował nadanie Tomosu jako wydarzenie o skali i znaczeniu geopolitycznym. — To wydarzenie — mówił — które nie tylko jest zwrócone wstecz, w historię, jest ono skierowane w przyszłość narodu ukraińskiego i cywilizacji europejskiej. Dlatego wokół nadania Tomosu, wokół utworzenia ukraińskiej autokefalicznej prawosławnej cerkwi lokalnej już wybuchają ostre dyskusje, a nawet działania, pospiesznie przygotowywane są podstępne plany. Trzeba wyjaśniać ludziom, że idea autokefalii nie zrodziła się dopiero teraz, to nie wymysł „kijowskiej junty”, jak próbuje przedstawić to światu Moskwa i nasza piąta kolumna. Ta idea wywodzi się jeszcze od Piotra Mohyły, nie wspominając o początku XX wieku, kiedy nabrała praktycznych form urzeczywistnienia. Dzisiaj proces nadania autokefalii UKP wywołuje zaniepokojenie u Ukraińców. Mówią: właściwa decyzja to terminowa decyzja. Limitującym elementem jest tutaj czas. Księża przekonują, że decydujące słowo w utworzeniu ukraińskiej autokefalii cerkiewnej należy do Ekumenicznego Patriarchy Konstantynopolitańskiego Bartłomieja. Ale najważniejsze już zrobił, ogłaszając Tomos, więc kolej na nas. Musimy pamiętać, że mamy tu do czynienia z podłą i okrutną Rosją. Nie zatrzyma się przed niczym, by skompromitować, poróżnić i napuścić jednych na drugich nie tylko księży, ale i zwykłych parafian. Moskwa jest pewna swojej nieświętej sprawy. Potwierdzeniem tego są słowa zwierzchnika UKP PM Onufrego, który niedawno oświadczył, jakoby autokefalia i tak nie nastąpi. To nie jest po prostu fraza, to wrzucanie mitów, stereotypów, ocen, które muszą zniekształcić naszą pamięć historyczną. Z drugiej strony obserwujemy próby zdyskredytowania hierarchów cerkwi, którzy dążą do zjednoczenia. Aktywnie włączyła się w to piąta kolumna. Wiele się robi, by poróżnić hierarchów. Dlatego społeczeństwo obywatelskie powinno w tej sprawie wysłać sygnał i zaświadczyć o własnym stanowisku. Rosja będzie robić wszystko, co możliwe: jeśli nie wykoleić, to zahamować proces uzyskania autokefalii przez UKP. Rosyjska państwowość do dziś opiera się na trzech kamieniach węgielnych: narodowości, prawosławiu i samodzierżawiu. Z narodowością w Moskwie nie wyszło najlepiej — wojny czeczeńskie, odśrodkowe ruchy narodowe wewnątrz samej Rosji, skierowane na suwerenizację narodów. Zresztą i prawosławie z odejściem UKP traci status kamienia węgielnego… — Musimy — podsumował Iwan Zajeć — oddać należne patriarsze Konstantynopola, który jednym zdaniem „Ukraina nigdy nie była kanonicznym terytorium RKP” faktycznie przekreślił całą mityczną historię Rosji jako państwa. Obecnie nikt z poważnych badaczy nie może już mówić o ich tysiącletnim fenomenie. Co najwyżej 300 lat. Doktor filozofii Mykoła HOŁOMSZA wyraził wspólne stanowisko, że my, organizacje społeczne i siły polityczne, nie stoimy z boku procesu łączenia cerkwi w soborną cerkiew lokalną. My to Ukraińska Alternatywa, partia „Patriota”, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińska Partia Republikańska, Ukraińska Partia Ludowa i inni wraz z licznymi organizacjami społecznymi skrzydła narodowo-demokratycznego. Uważają oni, że nasze państwo jest zobowiązane chronić swoją cerkiew lokalną jako jeden z atrybutów państwowości. Apelowanie oponentów do zasady „cerkiew oddzielona od państwa” nie jest tu naruszane, gdyż dotyczy ona tylko spraw cerkiewnych. — Siłom państwowym — zaznaczył Mykoła Jarosławowycz — trzeba częściej zwracać się do Ukraińców i demaskować kłamliwą propagandę moskiewskich pachołków dotyczącą Tomosu i autokefalii. Wzywamy wszystkich duchownych UKP PM do poparcia Tomosu i zjednoczenia się w jednej lokalnej cerkwi prawosławnej w imię pokoju i rozkwitu rodzinnego kraju. Podobnie jak inny prawnik, Mykoła Siryj, analizując dokumenty prawno-ustawowe, przekonuje, że Tomos odpowiada wszystkim zasadom prawa międzynarodowego. Każdy kraj świata ma prawo do swojej cerkwi i samostanowienia. Historia świadczy, że jeśli w kraju jest przewaga ponad 20% cerkwi obcego państwa, to ma on duże szanse stracić swoją państwowość. Jeśli tego nie rozumieli lub nie chcieli rozumieć przywódcy państwa przez poprzednie 27 lat ukraińskiej niepodległości, to wyraźnie uświadamia to nasze społeczeństwo obywatelskie. Dlatego pomimo wszystkich działań Moskwy na rzecz podważenia procesu autokefalii, Ukraińcy obronią swoje święte prawo do własnej cerkwi. — Cerkiew — użył obrazowego wyrażenia Mykoła Hołomsza — jest jak żyły jednego organizmu, przez które roznosi się w organizmie państwowym krew ducha narodu ukraińskiego. Jeszcze raz zwrócił się do dziennikarzy i wezwał, by nie grać w jednej drużynie z antyukraińskimi pachołkami, nie siać wrogości między chrześcijanami, nie wspierać cudzoziemskiego fałszu. Trzeba być czujnym wobec wystąpień tych obywateli Rosji, którzy otrzymali obywatelstwo Ukrainy i, usadowiwszy się pod kopułą Rady Najwyższej lub na przykościelnych placach ukraińskich soborów i cerkwi, wzywają do rozlewu krwi. Jeśli chodzi o podsycanie wrogości międzyreligijnej i jałową reakcję instytucji państwowych — SBU, policji, sądów, władzy wykonawczej — tutaj pojawia się wiele pytań, na które społeczeństwo do tej pory nie otrzymało jasnej odpowiedzi. Przoduje Rada Najwyższa Ukrainy, która zwleka z udoskonaleniem ustawodawstwa, które uniemożliwiłoby „sianie” takiej wrogości. Ukraina powinna brać przykład z innych krajów — przynajmniej przestrzegać Konstytucji. Heorhij FIŁIPCZYK, współprzewodniczący „Ukraińskiej Alternatywy”, akademik NAPNU, poparł stanowisko uczestników dyskusji dotyczące hamowania procesów autokefalii ukraińskiej cerkwi. — Reprezentujemy instytucje obywatelskie — powiedział — i nie mamy prawa mówić tak, jak mówią hierarchowie, znani religioznawcy. Ale mamy prawo i jesteśmy zobowiązani mówić jako obywatele państwa ukraińskiego, którzy najbardziej są zainteresowani tą najwyższą wartością, która nazywa się ukraińska państwowość. A zatem, mając to prawo, jesteśmy zobowiązani wspomnieć fakt historyczny sprzed stu lat. Właśnie w tym okresie 100 lat temu od stycznia do listopada włącznie zbierał się Wszechukraiński Sobór Cerkiewny. Właśnie tam określano politykę Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. I właśnie tam wybitny minister wyznań Ołeksandr Łotocki wypowiedział prorocze słowa. Twierdził, że Ukraińskie samodzielne niepodległe państwo jest zobowiązane mieć Ukraińską niezależną samodzielną cerkiew. A dalej powiedział to, dla czego, aby nie było spekulacji, zebraliśmy się tutaj: „To nie jest sprawa cerkiewna mieć Ukraińską autokefaliczną cerkiew prawosławną, to sprawa ogólnonarodowa”. Wychodząc właśnie z tej sentencji, z tej wartości, że jest to sprawa społecznie znacząca, ogólnonarodowa z punktu widzenia perspektywy życia i bytu narodu ukraińskiego, stwierdzamy nadzwyczajną możliwość Cerkwi. O tym m.in. mówiłem niedawno w Humaniu, Szepietówce, Kamieńcu Podolskim ze studentami, inteligencją. Wielki nasz oświeciciel, budziciel narodu ukraińskiego Iwan Ohijenko zdołał swoją światopoglądową wizją państwową połączyć trzy wielkie wartości: ukraińską soborną prawosławną cerkiew narodową, ukraiński soborny język literacki i ukraińską soborną państwowość. Mówił: „Ten naród, który nie jest zdolny stworzyć tej soborności, nie będzie mógł nazywać się pełnoprawnym narodem”. Nasi przeciwnicy soborności są znani: to rosyjskie duchowieństwo, Rosyjskie państwo imperialne, nasi wewnętrzni piątokolumnowcy. Symbioza tej trójcy praktycznie formuje negatyw i jest zakrzepem, który zatrzymuje krwiobieg narodu ukraińskiego. Kilka dni temu zapoznaliśmy się z wystąpieniem Kiriła Gundiajewa, który pewnie wygłosił na ogólnorosyjskim festiwalu „Wiara i słowo”, że dla Moskwy wyzwania rozłamu prawosławia nie są globalne, to mistyczne wyzwanie. Faktycznie powtórzył to, co powiedział na obchodach 70-lecia świątyni Chrystusa Zbawiciela. Wtedy Kirił oświadczył, że rosyjska cerkiew nigdy nie zostawi w biedzie ukraińskich braci, jego cerkiew nigdy nie zgodzi się na zmianę swoich — pomyślcie tylko! — kanonicznych granic prawosławia i jego cerkiew musi twierdzić, że Kijów to duchowe centrum świętej Rusi. Te tezy zostały położone u podstaw strategii putinowskiej Rosji wobec Ukrainy. A teraz co do prognozy. Zgadzam się z opinią Petra Juszczenki, ale sformułuję to krótko. Historia Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, zwłaszcza po oficjalnych oświadczeniach najwyższych hierarchów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, będzie następująca: czeka ją taki sam los, jak historię WKP(b). Ten imperialno-szowinistyczny fałsz, tę cerkiewną obłudę, która jest doprawdy mistyczna z punktu widzenia globalnego wymiaru mówienia do świata, do swojego narodu, do swoich sąsiadów nie historyczną, nie Bożą prawdą, czeka bezchlubny koniec. Zło, nawet w popowskiej czy mniszej sutannie, które tyle nieszczęść przyniosło narodowi ukraińskiemu, które wije się, słysząc ukraińskie słowo, jak diabeł przed krzyżem, prędzej czy później zostanie ukarane. Na zakończenie wystąpienia akademik Fiłipczyk, zwracając się do hierarchów ukraińskich cerkwi, wyraził życzenie od przedstawicieli organizacji społecznych, całego społeczeństwa obywatelskiego, aby znaleźli ten dobry święty kompromis i przyjęli jak najszybciej optymalną decyzję w interesie ukraińskiej państwowości i narodu ukraińskiego. Jakiekolwiek przenoszenie tej kwestii na później, do czego zmusza koniunktura wyborcza, tylko będzie skłaniać naszych przeciwników do aktywizacji antyukraińskiej ofensywy. Dziennikarze i politolodzy, przedstawiciele władzy świeckiej muszą się zjednoczyć, by dać godny odpór promoskiewskim marionetkom (o ich zamiarach świadczą już dziesiątki, setki pozwów do sądów). Obecnie formuje się potężna ofensywa informacyjna naszych nieprzyjaciół dotycząca nieotrzymania Tomosu przez Ukraińską cerkiew, to bardzo niebezpieczne. Kiedy w zeszłym roku dochodziło do niszczenia ukraińskich parafii w Symferopolu, ani nasze media, ani najwyżsi politycy w żaden sposób nie reagowali. Tak samo, jeszcze przed wojną, kiedy nasi Ukraińcy chcieli mieć swoją jedną jedyną cerkiew Kijowskiego Patriarchatu w Sewastopolu, Kijów nie poszedł na rękę wiernym UKP KP. Albo wspomnijmy, jak w Rosji, w Nogińsku dochodziło do niszczenia świątyni Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Jak zareagowała ukraińska władza, nasza dyplomacja, ukraińscy przedstawiciele w ONZ na te bezprawia? Nie wypowiedzieli ani słowa, nie wystąpili w obronie praw rodaków. Więc dopóki nie będziemy mieć u władzy takich ludzi, jak Łotocki, jak Iwan Ohijenko — podkreślił Heorhij Fiłipczyk — którzy świętą prawdą i czynem bronili ukraińskich interesów w sferze państwowości, godności narodowej, dotąd będziemy doświadczać zniewag. Społeczeństwo obywatelskie musi o tym pamiętać, przystępując do tak ważnej, ogólnonarodowej sprawy, jak ustanowienie autokefalii Ukraińskiej cerkwi. Zaniepokojenie spowolnieniem procesu uniezależnienia Ukraińskiej cerkwi lokalnej, zgodne opinie i stanowiska wyrazili przy okrągłym stole Serhij DŻERDŻ, przewodniczący UPR, Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta”, Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego oddziału WUT „Proświta”, przedstawiciele innych organizacji społecznych — Roman KUCHARUK, Dmytro ŁOMACZUK, Anatolij HAJDAMAKA, Natalija MACKO, Wiktor HORBACH i inni. Uczestnicy okrągłego stołu „Autokefalia ukraińskiej cerkwi. Czego nam oczekiwać?” na propozycję przewodniczącego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana przyjęli szereg apeli w sprawie poruszonego problemu do ukraińskiej wspólnoty, ukraińskiej władzy i hierarchów cerkiewnych. Poparto również propozycję spotkania z zwierzchnikami cerkwi — uczestnikami procesu zjednoczeniowego. Mykoła CYMBALUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z okazji 100-lecia Towarzystwa „Proświta” na Kijowszczyźnie. Obecnych witali przewodniczący Białocerkiewskiego miejsko-rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kostiantyn Kłymczuk oraz zastępca przewodniczącego Kijowskiego obwodowego zjednoczenia towarzystwa Eduard Mondzelewski. W ubiegłym roku 2 grudnia w Wepryku w rejonie fastowskim, w Muzeum Kyryła Hryhorowycza Stecenki, odbyła się V sprawozdawczo-wyborcza konferencja Kijowskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zainicjowana uchwałą Zarządu Centralnego. Konferencja odbywała się w ramach V jubileuszowej Fastowskiej konferencji naukowo-praktycznej z okazji Dnia zawarcia Przedwstępnego Aktu Zjednoczenia między Ukraińską Republiką Ludową a Zachodnioukraińską Republiką Ludową w Fastowie 1 grudnia 1918 roku. Na konferencji wybrano nowy zarząd zjednoczenia obwodowego: Jewhen Buket — przewodniczący zarządu, Eduard Mondzelewski, Kostiantyn Kłymczuk — zastępcy przewodniczącego, Switłana Feszczenko — sekretarz odpowiedzialny, Ołeksij Jurczenko — członek zarządu. Do rady zjednoczenia, zgodnie ze Statutem „Proświty”, weszli wszyscy członkowie zarządu, przewodniczący rejonowych i miejskich organizacji proświtańskich, a także byli szefowie — Wasyl Kliczak i Anatolij Kowalczuk. 3 lutego wznowiono pracę komórki „Proświty” we wsi Litky w rejonie browarskim. Towarzystwo po raz pierwszy założono tutaj, w dawnym miasteczku powiatu osterskiego guberni czernihowskiej, w 1918 roku. Odrodzone na początku lat 90., z czasem zawiesiło działalność. Teraz na jego czele stanął uczestnik ATO Roman Postoł, który ma wiele planów dotyczących rozwoju rodzinnej wsi. Kijowska obwodowa „Proświta” pracuje jako centrum koordynacyjne współpracy między całkowicie autonomicznymi w swojej pracy towarzystwami wokół Kijowa, które w przeważającej większości mają stuletnią historię i ustalone tradycje życia proświtańskiego. W przededniu 150-lecia „Proświty” uważamy za konieczne pogłębienie współpracy między poszczególnymi organizacjami proświtańskimi w całej Ukrainie. Już teraz niezwykle owocnie współpracujemy z Kijowskim zjednoczeniem miejskim, któremu przewodniczy Kyryło Wadymowycz Stecenko. Oczywiste jest, że proświtańskie formy i metody pracy, zahartowane przez pokolenia patriotów, muszą rozwijać się w zgodzie z duchem czasu, adaptować się i modernizować za pomocą najnowszych technologii. Jestem przekonany, że w najbliższych latach do szeregów proświtańców, tak jak w minionych czasach, powinni dołączyć najlepsi przedstawiciele ukraińskich elit, aby swoim przykładem i inicjatywami zainspirować jak największą liczbę obywateli naszego państwa. Wszak „Proświta” — to sposób życia i myślenia każdego świadomego Ukraińca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Proświta» Kijowszczyzny: zahartowana tradycją walki

Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Zakończenie. Początek w nr 43, 44 za 2018 r. Towarzystwo Języka Ukraińskiego. Pierwsze Towarzystwo Języka Ukraińskiego zostało utworzone we Lwowie pod kierownictwem Romana Iwanyczuka w czerwcu 1988 roku. W tym samym roku utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego w Kijowie przy Związku Pisarzy. Na Kijowszczyźnie w rejonie wasylkowskim 30 grudnia 1988 roku utworzono Hrebinkowskie Towarzystwo Języka Ojczystego, które już 6 stycznia 1989 roku zmieniło nazwę na Towarzystwo Języka Ukraińskiego. W styczniu 1989 roku komórki TJU pojawiły się w Browarach (założyła ją Marija Owdijenko) oraz w Hnidynie w rejonie boryspolskim. W szkole z internatem w Fastowie komórką TJU pokierował A. Wihurski. 4 lutego 1989 roku utworzono Wyszhorodzkie Rejonowe Zjednoczenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Członkowie zarządu: Mykoła Hermanczuk, Mykoła Maryczewski, Petro Krutenko, Wałentyna Overczenko, Stepan Rohulski i inni. Na przewodniczącego zarządu wybrano Ołeksandra Drobachę. Do rady TJU weszło jeszcze 10 osób. Wyszhorodzkie Rejonowe Zjednoczenie zarejestrowano pod nr 20, czyli jako jedno z pierwszych spośród 3500 komórek na Ukrainie. Pierwszym przedsięwzięciem były obchody 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Dalej — strona TJU w gazecie rejonowej «W awangardzie przebudowy — język ojczysty». W wielu szkołach wyszhorodzkich wystąpili znani pisarze. Zabrano się za derusyfikację pięciu przedszkoli w mieście. Wkrótce jedno z nich stało się przedszkolem z językiem ojczystym (przyczyniła się do tego kierowniczka przedszkola Wałentyna Tymoszenko). Na początku marca 1989 roku w Białej Cerkwi w zakładzie maszyn rolniczych przeprowadzono pierwsze zebranie Towarzystwa Języka Ukraińskiego, tam utworzono pierwszą komórkę. A w trzeciej dekadzie marca, w domu Leonida Polikarpowycza Haponenki przeprowadzono drugie zebranie Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Byli tam już przedstawiciele różnych organizacji miasta. Tak utworzono drugą komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Ta komórka była później bardzo aktywna w Białej Cerkwi. 16 kwietnia 1989 roku w Domu Nauczyciela odbyła się konferencja założycielska Perejasławsko-Chmielnickiej organizacji miejsko-rejonowej Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Na przewodniczącego organizacji miejsko-rejonowej wybrano wykładowcę filii Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego w Perejasławiu Chmielnickim, Mykołę Pawłowycza Korpaniuka. Towarzystwo działało bardzo aktywnie, zdobywając znaczny autorytet na Perejasławszczyźnie. Obchodziło rocznice szewczenkowskie, stworzyło klub miłośników pieśni ludowej, prowadziło przeglądy filmów światopoglądowych, nadzorowało stan języka ukraińskiego w instytucjach, placówkach oświatowych, przedsiębiorstwach miasta, wprowadziło lektoria o charakterze kulturalno-oświatowym i patriotycznym. Działalność towarzystwa wyraźnie podniosła poziom świadomości narodowej mieszkańców miasta i rejonu. Niemały wkład w wyżej wymienioną sprawę wniosła gazeta «Komunistyczna praca», w której regularnie ukazywały się strony TJU «A język jak morze» i «Do źródeł». O sile Towarzystwa świadczył również jego skład liczbowy. W czasie jego powstania liczyło ono ponad trzystu członków, zjednoczonych w 10 komórkach podstawowych. Członkiem TJU była nawet sekretarz ds. ideologii Komitetu Miejskiego Komunistycznej Partii Ukrainy w Perejasławiu Chmielnickim T. I. Biłobrowko. Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej we Lwowie 8 września 1990 r. Roman Iwanyczuk zaproponował nową nazwę organizacji — «Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta”». Konferencja uchwaliła: «Zgodnie ze Statutem Towarzystwa, Lwowskiej Organizacji Obwodowej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki nadać nazwę „Proświta” i nazywać ją odtąd „Lwowska Organizacja Obwodowa Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta””. Zaproponować konferencji republikańskiej Towarzystwa nadanie nazwy „Proświta” Towarzystwu Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki». Tę lwowską propozycję przyjęła konferencja w Kijowie 29—30 września 1990 r. Zmieniła się nie tylko nazwa, uchwalono nowy Statut Towarzystwa, który bardziej odpowiadał nowym warunkom, ale niestety nie został on wtedy zarejestrowany i organizacja ogólnoukraińska żyła dalej według Statutu z 1989 r. z «Wielkim Październikiem» itd. Kierownik Towarzystwa Dmytro Pawłyczko, który w tym czasie został przewodniczącym stałej komisji Rady Najwyższej ds. zagranicznych, nie miał już możliwości kierowania organizacją. Dla niego stworzono honorowe stanowisko Prezesa Towarzystwa. Przewodniczącym Towarzystwa, w wyniku wyborów na zasadzie alternatywności, został deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Krajowej Pawło Mowczan, na jego zastępców wybrano: R. Iwanyczuka (Lwów), A. Nosenkę (Dniepropietrowszczyzna), A. Mokrenkę, I. Juszczuka oraz W. Kujewdę (Kijów). 12 października 1991 roku zwołano III nadzwyczajną konferencję Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, na której Towarzystwo zostało zreorganizowane w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. A ostateczna transformacja Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki została dokonana na jego IV zjeździe, który odbył się w Kijowie 4—5 grudnia 1993 r., gdzie przyjęto nowy Statut Towarzystwa. 19 sierpnia 1994 roku zarejestrowano organizację społeczną Kijowskie Zjednoczenie Krajowe towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (nr rejestracyjny 298), która zapoczątkowała najnowszy okres historii Kijowskiej «Proświty». Działalność prośwician obwodu kijowskiego można prześledzić na podstawie publikacji gazety „Słowo Proświty”. Każda organizacja miejsko-rejonowa, rejonowa, miejska Kijowszczyzny ma powody do dumy. Pod koniec maja 2004 roku Kijowska Krajowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zgodnie z obowiązującym wówczas ustawodawstwem, została podzielona na Kijowską Miejską, na której czele stanęła starszy wykładowca NTUU „KPI” Olha Witalijiwna Puhacz, oraz Kijowską Obwodową, gdzie na przewodniczącego wybrano dyrektora centrum wydawniczego „Proświta” Wasyla Josypowycza Kliczaka. Od tego czasu rozpoczyna się historia nowej jednostki organizacyjnej — Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W 2004 roku do nowego zjednoczenia obwodowego wyodrębniły się z kijowskiego krajowego następujące zjednoczenia ogniw niższych szczebli: Białocerkiewskie miejsko-rejonowe (Wołodymyr Opanasowycz Iwanciw, zarejestr. 31.05.1994), Bohusławskie rejonowe (Nadija Iwaniwna Bołtikowa), Boryspolskie rejonowe (Anatolij Antonowycz Kowalczuk), Browarskie miejskie (Wałerij Mychajłowycz Sereda), Wasylkowskie miejskie (Anatolij Trochymowycz Maruszczak), Wasylkowskie rejonowe (Łeonid Jurijowycz Kowalczuk), Wyszhorodzkie rejonowe (Ołeksandr Iwanowycz Drobacha, zarejestr. 18.11.1995), Wołodarskie rejonowe (Tamara Jakiwna Ustyniwska), Irpieńskie miejskie (Mykoła Jakowycz Łabunśkyj), Kaharłyckie rejonowe (Nadija Mykołajiwna Predczenko, zarejestr. 01.03.1994), Kijowsko-Swiatoszyńskie rejonowe im. W. Samijłenki (Wałentyna Petriwna Doneć, zarejestr. 09.04.1994), Makariwskie rejonowe (Switłana Wołodymyriwna Feszczenko), Perejasławsko-Chmielnicki rejonowe (Mykoła Tychonowycz Towkajło, zarejestr. 31.12.1993), Rżyszczewskie rejonowe (Niła Hryhoriwna Janciuk), Skwirskie rejonowe (Łeonid Kyryłowycz Szabatyń), Sławutyckie miejskie (Taras Stupak), Fastowskie miejskie (Mykoła Wasylowycz Iwanow, zarejestr. 11.05.1994), Fastowskie rejonowe (Witalij Witalijowycz Sokur, zarejestr. 19.03.2004), Sofijiwsko-Borszczahowska szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia, ogniwo zrównane z rejonowym zjednoczeniem (Tetiana Wasyłiwna Petrowska). Także w tamtym czasie działały Młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta” Kijowskie Towarzystwo Obwodowe (Jewhen Wasylowycz Buket, zarejestr. 20.06.2000) oraz ogniwa Ogólnoukraińskiej „Młodej Proświty” w Fastowie (Ołeksandr Wiktorowycz Czernyszenko) i rejonie makariwskim (Jewhen Wasylowycz Buket, zarejestr. 6.03.2003). Organizacje te do dziś stanowią trzon Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które koordynuje ich pracę. Wasyl Josypowycz Kliczak kierował obwodową „Proświtą” do czerwca 2017 roku, po czym na przewodniczącego wybrano Anatolija Antonowycza Kowalczuka. 8 listopada 2017 roku w Białej Cerkwi odbyły się uroczysto-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wasyl MAKUCH: „Spalę się w ofierze nie Wam, a naszemu narodowi”

50 lat temu, 5 listopada 1968 roku w Kijowie, na Chreszczatyku, obok budynku nr 27, jako żywa pochodnia zapłonął Wasyl Makuch. Akt samospalenia dokonał przeciwko zniewoleniu i rusyfikacji Ukrainy przez totalitarny system komunistyczny. 10 listopada 1968 roku zmarł w szpitalu z powodu oparzeń niekompatybilnych z życiem. Wasyl Omelianowycz Makuch urodził się 14 listopada 1927 roku we wsi Kariw (wówczas województwo lwowskie, Polska). Jak podaje Wikipedia, „jeszcze od młodych lat jego światopogląd jako ukraińskiego patrioty-nacjonalisty kształtował się pod wpływem pobożnych, świadomych narodowo, pracowitych rodziców i sąsiadów, uczestników walki narodowowyzwoleńczej — braci Mykoły i Petra Dużych. Jego światopogląd kształtował się także w czytelni towarzystwa „Proświta”, której przewodził Iwan Duży, gdzie młody Wasyl miał dostęp do literatury patriotycznej, oraz podczas kontaktów ze swoimi starszymi przyjaciółmi, członkami OUN, od których przejął praktyczne metody walki z okupantami. Pod koniec 1944 roku wstąpił w szeregi UPA, wielokrotnie wyróżniany podziękowaniami. Mianowano go do wywiadu wojskowego, w którym działał pod pseudonimem „Mykoła”. Jego bezpośrednim dowódcą był powstaniec „Zawirucha” (nazwisko nieustalone). Do połowy lutego 1946 r. trwał jego pojedynek z okupantami, „Mykoła” nie raz wdawał się w potyczki z enkawudzistami. Kilkakrotnie z walkami przekraczał granicę radziecko-polską w celu nawiązania łączności z powstańcami Zakerzonia. 14 lutego 1946 r. oddział „Zawiruchy” otrzymał rozkaz przekroczenia granicy. Podczas wykonywania zadania oddział zatrzymał się na chutorze Sosnyna (obok wsi Butyny) w rejonie wielkomostowskim. „Mykoła” wraz z powstańcem „Biłym” rozpoznawali okoliczną sytuację, aby ustalić miejsce dyslokacji oddziału MSW, jednak natknęli się na radziecko-polskich pograniczników, którzy wdali się z nimi w strzelaninę. Wasyl Makuch został ranny — jedna z kul spowodowała złamanie prawej nogi powyżej kolana. Nieprzytomny znalazł się 15 lutego 1946 r. w murach wielkomostowskiego rejonowego oddziału MSW, przeżył ciężkie śledztwo w lwowskim więzieniu nr 4 („Brygidki”), a 11 lipca 1946 r. przez Trybunał Wojskowy Garnizonu Lwowskiego na podstawie art. 54-1 „b” oraz 54-11 Kodeksu Karnego USRR skazany został na 10 lat ciężkich robót z ograniczeniem praw na 5 lat oraz konfiskatą mienia (sprawa karna P-27504). Karę pozbawienia wolności odbywał w Dubrowłagu (stacja Potma, Mordwińska ASRR) oraz w łagrach Syberii. 18 lipca 1955 r. został zwolniony z więzienia i wysłany na osiedlenie specjalne. Po ostatecznym zwolnieniu 6 kwietnia 1956 r. przeprowadził się do Dniepropetrowska. Powrócić na Zachodnią Ukrainę nie miał prawa. Ożenił się z Lidią Zaparą, w małżeństwie urodziło im się dwoje dzieci — córka Olha i syn Wołodymyr. W Dniepropetrowsku Wasyl pracował w wydziale materiałów ogniotrwałych (produkcja szkodliwa) zakładu „Promcynk”, później, ze względu na stan zdrowia, zatrudnił się jako ślusarz naprawiający sprzęt AGD, a Lidia pracowała jako kucharka. Pracując, Wasyl cały czas się uczył: ukończył dziewiątą i dziesiątą klasę szkoły wieczorowej i podjął próbę podjęcia nauki na Uniwersytecie Dniepropetrowskim. Jednak dowiedziawszy się o wyroku za artykuły polityczne, odmówiono mu przyjęcia. Nie akceptował władzy sowieckiej, boleśnie dotykała go rusyfikacja Ukrainy, poniżanie języka ukraińskiego, oburzał się z powodu niesprawiedliwości. Uderzało go również to, że kiedy syn Wołodymyr w szkole rozmawiał po ukraińsku, koledzy z klasy go poniżali. Nieustannie powtarzał: „Wszystko to minie, Lideczko! Kiedyś nadejdzie taki czas, że Ukraina będzie samodzielna”. Krajoznawca Mychajło Riabcew przesłał do redakcji „Słowa Proświty” list Wasyla Makucha do Pierwszego Sekretarza KC KPU P. J. Szełesta. Zgodnie z pieczątką na kopercie, wysłany 5.11.1968 r. z Poczty Głównej w Kijowie. W archiwum ten list odnaleźli M. Riabcew oraz przewodniczący stowarzyszenia społecznego więźniów politycznych i represjonowanych I. Je. Dremliuha. Drukujemy ten list z nieznacznymi poprawkami — interpunkcja i pisownia słów, ponieważ przy przepisywaniu kopii błędy mogła popełnić maszynistka. Kopia LISTU WASYLA MAKUCHA DO PETRA SZEŁESTA „Pierwszemu sekretarzowi KC KPU tow. P. J. Szełestowi. Bardzo proszę o nabranie cierpliwości i przeczytanie tych kilku sprawiedliwych słów do końca. Rozmyślając nad Pańskim wystąpieniem z okazji 50-lecia KPU, nasunęło mi się wiele pytań. Mówicie (gorąco), że „Ukraiński naród gorąco popierał inicjatywę Lenina o utworzeniu ZSRR, opartego na nienaruszalnych zasadach proletariackiego internacjonalizmu, dobrowolności i pełnej równouprawnienia wszystkich narodów”. Imperium Rosyjskie dożywało swoich dni. Czara goryczy zniewolonych narodów przelała się i skrzywdzone narody przystąpiły do zdecydowanej, śmiertelnej dla caratu walki. „Wielkoruscy patrioci” widzieli bieg historii i zawczasu przygotowali dla narodów zamianę białego imperium na czerwone. Stare formy kolonializmu zastąpili neokolonializmem. Uzbrojeni w hasła Marksa i innych rewolucjonistów, werbowali agentów z terytoriów rosyjskich kolonii, zsyłając tam swoich „oddanych”, którzy dobrze zawoalowanymi kłamstwami przyciągali niektórych Ukraińców na swoją stronę. Pierwsze dni Władzy Radzieckiej to potwierdziły, a fakt rusyfikacji mówi o tym dzisiaj. Choćby wziąć I zjazd KPU(b) w Moskwie. Nie patrząc na to, że ukraińska delegacja ogłaszała i nalegała na stworzenie federacji partii na równych prawach, Lenin ze swoją watahą podyktował swoje nierównoprawne prawa dla ukraińskiej partii, aby wchodziła w skład RKP(b) i całkowicie jej się podporządkowywała (wspaniała wyszła równość, a po naszemu — niewola). Oto i do dzisiaj KPU, jak ten piesek, wykonuje sumiennie wszystkie kaprysy moskiewskiego pana. A Wy, szanowny sekretarzu KC KPU, mówicie, że „jej utworzenie w składzie jednolitej RKP(b) znaczyło nowy etap w budownictwie naszej”. Tak, to był nowy etap wrogich podstępów po Perejasławiu, za co naród ukraiński zapłacił milionami swoich najlepszych ludzi. Że na Ukrainie działali agenci i wrogowie naszego narodu — rosyjscy, polscy i wszelcy inni najeźdźcy, o tym mówi historia. A i Pańskie wyliczenie tych, którzy oddawali bez wahania życie za Władzę Radziecką na Ukrainie: „Kosior, Kwiring, Siergiejew, Bubnow, Smirnow....” Kimże oni są — Ukraińcami!? A ten mały procent oszukanych Ukraińców to jeszcze nie cały naród. Że oszukani — to fakt, bo kiedy domagali się obiecanych praw od” Moskwy dla naszego narodu, tak otrzymali to, co najeźdźcy od wieków przygotowywali dla narodu ukraińskiego (a w czasie rewolucji ukrywali) — śmierć. Tak rozstrzelali Czubara, Kociubynskiego, Prymakowa. Skrypnyk to ich ofiara, i miliony innych. Dali im według zasług, żeby nie domagali się (wykonania) obietnic, ale i żeby młode pokolenie więcej nie wierzyło kłamstwom wroga. Proszę powiedzieć, dlaczego na Ukrainie wszystkie wyższe uczelnie, 95 procent miejskich szkół średnich i ośmiolatek, placówki dziecięce — wszystkie uczą i wykładają w języku rosyjskim!? Co to jest — równouprawnienie czy rusyfikacja!? Dlaczego na scenie, w telewizji przemilcza się wielkość ukraińskiej literatury, sztuki, a Ukraińcom Ukrainy kultywuje się tylko wszystko, co rosyjskie? A czy nie pora z ukraińskich podręczników szkolnych wymieść to śmiecie rusyfikacji? Wszędzie „kult wielkoruskiej przewagi”. Dlaczego, jak tylko ktoś z postępowych ludzi powie słowo narodowej prawdy, nie poliże lokajskich pięt Moskwy-Kremla, od razu jest on — nacjonalistą Ukrainy. I jak tylko nie poniżają godności człowieka? Oczywiście, wróg chce oczernić naszych sławnych przodków i dzisiejszych postępowych ludzi, wyrwać z naszego narodu piękny duch wolności i pod strachem zsyłek, więzień zmusić do niewolniczego pełzania. Ani razu nie czytałem w prasie, nie słuchałem wystąpień, żeby „chwalona wolna prasa” wystąpiła przeciwko przejawom rosyjskiego nacjonalizmu. Znaczy wy, Ukraińcu, służycie rosyjskiemu szowinizmowi, a mówicie o narodowej równości, uważacie się za naśladowcę Marksa!? Nawet kiedy występują rosyjscy Goebbelsowie — Agajewowie i im podobni (Russkoje jazykoznanije, 1962), żeby zakazać tego, co narodowe, a drukować, wykładać, rozmawiać tylko w języku rosyjskim — to też, według was, marksistowski internacjonalizm, a nie rosyjski nacjonalizm?! Tych Ukraińców, którzy występowali przeciwko carom, nazywacie zdrajcami wobec narodu ukraińskiego (Mazepę), a adwokaci białego i czerwonego kolonializmu krzyczą, że walczyli i wspierają wszystkich, którzy walczą przeciwko carom o swoją niepodległość. Lecz kiedy walczycie przeciwko rosyjskiemu carowi-katu o wyzwolenie swojego narodu — to zdrada. Oto gdzie marksistowska klasowa historiografia, gdzie kłamliwe hasła dla uśpienia narodów, oto kultura narodowa w formie — socjalistyczna w treści. A może, Wy powiecie, dlaczego fałszują, a to i wcale nie drukują „Historii Ukrainy”? Dlaczego nas nazywają „młodszymi braćmi”, wtedy kiedy państwo kijowskie (a my, Ukraińcy, jesteśmy jego spadkobiercami) istniało dwa wieki wcześniej niż moskiewskie!? Niedawno gazeta „Izwiestija” pisała, że Chińczycy wysłali do Tybetu 3 miliony zdemobilizowanych żołnierzy dla osiedlenia, żeby zasymilować Tybetańczyków. A jeszcze w Imperium Rosyjskim białym zaczęła się rusyfikacja — asymilacja, — no a czerwone imperium kontynuuje sprawę swojego poprzednika, prawda, że bardziej zamaskowanie, kryjąc się za frazami przeciwko imperializmowi. Czyżby Panu, szanowny tow. Szeleście, tego nie było widać? Wy sami piszecie, że co piąty żołnierz czerwonej armii na froncie to byli Ukraińcy, a sławę zbierają Rosjanie. I tak cały czas. Oni okradają nas w nauce i literaturze, sztuce. Nawet słowo „towarzysz” i to u nas ukradli. My wiemy, że często na Siczy Zaporoskiej używano słowa „Panowie towarzystwo”. Tak wielki naród, który nie ustępuje terytorialnie, ekonomicznie i pod względem liczby ludności jednemu z przodujących krajów świata — Francji, pozbawiony jest swojej państwowości. On cały czas znosi zniewagi. Czyżbyśmy my, Ukraińcy, byli mniej zdolni od Francuzów czy jakichś tam Murzynów, którym ewolucyjną drogą dają niepodległość? Wy możecie na wiele pytań odpowiadać znowuż pięknymi frazami, to jest: równość wszystkich nacji, wolność słowa, proletariacki internacjonalizm i inne. Zrozumcie jedno, że nie tylko narody ZSRR zrozumiały, że to kłamstwo, ale i większość narodów świata. Każdy syn swojego narodu powinien być prawdziwym patriotą, a nie renegatem. Ukraina powinna być niepodległa. Ukraińscy postępowi ludzie wiedzą, że ... to wroga kłamstwo dla rozbicia narodu, ale oni nigdy nie zgodzą się z Waszą wolnością, z niewolą Moskwy. Jeśli w Was choć krztyna została ukraińskiego ducha, godności oraz szacunku od naszego narodu, Wy powinniście zrobić wszystko dla poprawy losu narodu ukraińskiego. Korzystając z kłamstwa: „narodowe w formie — socjalistyczne w treści” (trzeba) wymagać, żeby dzisiejsi carowie Kremla przestrzegali gołosłownej deklaracji, albo demaskować ich przed naszym ludem, a faktów, że oni nie są internacjonalistami, a tylko wielkoruskimi szowinistami, jest więcej niż dosyć. Ja piszę do Was dlatego, żebyście znali opinię prawie 50% narodu ukraińskiego, prawie 90% emigrantów, całej zdrowomyślącej inteligencji ZSRR. Nasi sławni zaporożcy karali już Lachów za ich znęcanie się — przyjdzie czas, surowa kara spadnie i na Moskali. Ja porozmawiałbym z Wami, nie myślcie, że się boję (do Was dostać się na przyjęcie, jak do Papieża Rzymskiego) — nie. Protestując przeciwko krzywdom, wyrządzonym przez rosyjskich okupantów — pijcie jeszcze i moją krew — a spalę się w ofierze nie Wam, a naszemu narodowi, żeby młode pokolenie śmiało, odważnie kontynuowało świętą sprawę walki. Makuch W. z Dniepropietrowska”. Przesłał zgodnie z oryginałem kopii, otrzymanej z archiwum SBU, Mychajło RIABCEW 29.10.2018 r. m. Dniepr

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Tragedia Baturyna — dzika moskiewska rozprawa za dążenie do Niepodległości

Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej „Daty pamiętne i jubileusze 2018 roku”, z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, do wykazu Dni Pamięci, które obchodzi się na szczeblu państwowym, włączono tragedię Baturyna. Minęło 310 lat od dnia tamtego strasznego wydarzenia. Podczas działań karnych wojsk moskiewskich, mających na celu zdobycie i zniszczenie stolicy hetmana I. Mazepy, Baturyna, oraz jego mieszkańców, które miały miejsce 2 listopada 1708 roku, wycięto wszystkich mieszkańców miasta. Z rąk moskiewskich barbarzyńców zginęło od 11 do 15 tysięcy baturynian. Miasto ograbiono, w tym także prawosławne świątynie, a następnie, na rozkaz Mienszykowa, spalono, a cerkwie zniszczono. Retrospektywa Hetman Iwan Mazepa pragnął wyzwolić Ukrainę spod moskiewskiego jarzma. Coraz bardziej utwierdzał się w przekonaniu, że Piotr I niszczy fundamenty Hetmanatu jako państwa. Zatem Mazepa postanowił wykorzystać warunki stworzone przez Wielką Wojnę Północną między Szwecją a Moskwą (1700—1721). Pod koniec października 1708 r. hetman wysłał do pułkownika starodubowskiego Skoropadskiego gramotę z wyłożeniem przyczyn, które skłoniły go do zawarcia ukraińsko-szwedzkiego sojuszu z Karolem XII: „Moskwa już dawno ma wszelkie zamiary przeciwko nam — pisał Iwan Mazepa — a ostatnimi czasy zaczęła odbierać ukraińskie miasta, wyganiać z nich ograbionych i doprowadzonych do nędzy mieszkańców i zasiedlać swoimi wojskami. Miałem od przyjaciół tajne ostrzeżenie, zresztą sam jasno widzę, że wróg chce nas — hetmana, całą starszyznę, pułkowników i całe dowództwo wojskowe — wziąć w swoją tyrańską niewolę, wykorzenić imię zaporoskie i zamienić wszystkich w dragonów i żołnierzy, a cały naród ukraiński poddać wiecznej niewoli. Dowiedziałem się o tym i zrozumiałem, że Moskwa wkroczyła do nas nie po to, aby nas chronić przed Szwedami, lecz aby ogniem, grabieżami i morderstwem nas wybić. I oto, za zgodą całej starszyzny, ważyliśmy się oddać pod protekcję szwedzkiego króla w nadziei, że obroni nas przed moskiewskim tyrańskim jarzmem i zwróci nam prawa naszej wolności…”. Ukraiński hetman zdecydował się na zerwanie z Moskwą, wybierając na sojusznika młodego i ambitnego króla Szwecji Karola XII. Za Mazepą poszło również ukraińskie kozactwo na czele z atamanem koszowym Kostem Hordijenką oraz czołowi członkowie starszyzny Hetmanatu. Dowiedziawszy się o przejściu Mazepy na stronę szwedzką, Piotr I wydaje rozkaz Mienszykowowi, aby zniszczył hetmańską stolicę. Obronie Baturyna przewodził kozacki pułkownik Dmytro Czeczel. Na propozycję Moskali, by złożyć broń, Kozacy odpowiedzieli, że prędzej umrą, niż oddadzą hetmańską stolicę najeźdźcy. Kilka razy Mienszykow rzucał swoje wojska do szturmu na kozacką twierdzę, ale celny ogień armatni i muszkietowy niweczył wysiłki okupantów. Baturyn, dobrze ufortyfikowana twierdza z należytym zapasem prowiantu i amunicji, mógł wytrzymać nawet wielomiesięczne oblężenie. Jednak zdrajca Iwan Nis przekazał Mienszykowowi informację o tajnym przejściu, które prowadziło do twierdzy. Wojsko moskiewskie, korzystając z podziemnego przejścia, wkroczyło do miasta… Historyk i dziennikarz z Czernihowa, jeden z czołowych krajowych mazepoznawców Serhij Pawłenko, nakreślił skalę tej katastrofy w następujący sposób: „Ofiarami pogromu 2 listopada (13 — według nowego stylu) 1708 r. w Baturynie stało się 5-7 tys. cywilnych obywateli, 6-7,2 tys. wojskowych, a razem — 11-14 tys. baturynian, serdiuków, Kozaków”. Badacz szczegółowo zbadał również niszczenie przez moskiewskich najeźdźców prawosławnych baturynskich cerkwi i mieszkańców, którzy się w nich ukrywali. Fakt rzezi uznawali nawet sami jej organizatorzy, choć nie widzieli w tym nic przestępczego. W książce „Żurnał, ili Podiennaja zapiska, błażennyja i wiecznodostojnyja pamiati gosudaria imperatora Pietra Wielikogo s 1698 goda, daże do zakluczenija Niejsztatskogo mira (napieczatan s obrietajuszczichsia w kabinetnom archiwie spiskow, prawlennych sobstwiennoju rukoju jego impieratorskogo wieliczestwa)”, wydanej w 1770 roku w Petersburgu, napisano: „I pierwych worow Połkownika Czecziela i Gienierałnogo Jesauła Kieniksika s niekotorymi ich jedinomyszlennikami wziali, a proczych wsiech pobili, i tot gorod so wsiem sożgli i razori li do osnowanija, gdie zielio mnogo izmiennika Mazepy bogatstwa wziali”. Jak pisał szanowany ukraiński historyk XIX w. Mykoła Markewycz: „Serdiuków częściowo wycięto, częściowo powiązano w jedną gromadę sznurami. Mszcząc się za wczorajszy dzień, Mienszykow polecił katom stracić ich różnorodnymi karami; wojsko, wszędzie i zawsze gotowe do grabieży, rozproszyło się po domach mieszkańców i, nie odróżniając niewinnych od winnych, wybiło cywilnych obywateli, nie oszczędzając ani kobiet, ani dzieci. Najzwyklejszą śmiercią było żywcem ćwiartować, łamać kołem i wbijać na pal, a dalej wymyślone zostały nowe męki, które przyprawiają wyobraźnię o grozę”. Według świadectwa szwedzkiego historyka Fryxella, zboczeniec Mienszykow rozkazał rozpiąć trupy Kozaków na tratwach i puścić je rzeką Sejm. Ten akt terroryzmu, w zamyśle Mienszykowa, miał na celu zastraszenie Ukraińców. Okupanci chcieli, aby ludność Hetmanatu zobaczyła los, który spotkał Baturyn. Tragedia na poziomie europejskim Zniszczenie Baturyna wraz z ludnością cywilną było tragedią nie tylko ukraińską, ale i międzynarodową, europejską. Ówczesne gazety europejskie tak opisywały wydarzenia w Baturynie: „Straszna rzeź”, „Cała Ukraina we krwi”, „Kobiety i dzieci na ostrzach szabel”. Z takimi tytułami wychodziły czołowe gazety Francji — „Gazette de France”, „Paris Gazette”, „Lettres Historique”, „Mercure historique”, „Clef du Cabinet”. Pisały one, że „straszny car jest chciwy krwi na Ukrainie… Wszyscy mieszkańcy Baturyna, bez względu na wiek i płeć, zostali wycięci, jak nakazują nieludzkie zwyczaje Moskali”; „Cała Ukraina kąpie się we krwi. Mienszykow pokazuje grozę moskiewskiego barbarzyństwa”. Jednoznaczny był stosunek europejskich dyplomatów, którzy przebywali w Carstwie Moskiewskim. Angielski ambasador Charles Whitworth informował z Moskwy o stratach ludności cywilnej w Baturynie: „Zarznięto okrutnie sześć tysięcy ludzi bez względu na wiek i płeć”. Zahartowany po licznych kampaniach i wojnach kamerher (czyli dworzanin wysokiej rangi) Karola XII, Adlerfelt, który zginął pod Połtawą w 1709 roku, zanotował w swoim dzienniku: „Pobili i starych, i młodych, nie zważając na płeć i wiek. Wzięli czterdzieści armat. Spalili miasto i 30 młynów, które stały na rzece Sejm. Wszystko ograbili. Komendant, z pochodzenia Prusak, został wzięty, z nim gorzko postąpili”. Zatem Europa XVIII w. jednoznacznie odebrała rzeź baturynską jako zbrodnię wojenną, jako zbrodnię przeciwko ludności cywilnej, jako zbrodnię przeciwko ludzkości, choć takie terminy jeszcze nie istniały. Pojawiły się one dopiero w XX w. po wstrząsających okrucieństwach komunistów, nazistów i ich naśladowców. Wydarzenia baturyńskie znalazły odzwierciedlenie w dumie ludowej „Semen Palij i Mazepa”: „A w grodzie Baturynie / Mężczyzn i kobiety / W pień siekli i rąbali, / Cerkwie palili, świętości i / Ikony pod nogi deptali”. W poemacie-misterium „Wielki loch” Taras Szewczenko takimi wersami zareagował na tragedię baturyńską: „Byłam jeszcze podlotkiem, / Gdy Baturyn sławny / Moskwa nocą podpaliła, / Czeczelowi życie odebrała, / I małego, i starego / W Sejmie potopiła. / Ja między trupami walałam się / W samych pałacach Mazepy… / Koło mnie / I siostra, i matka / Zarznięte, objąwszy się, / Ze mną leżały”. Również wydarzeniom w Baturynie poświęcone są: powieść Bohdana Łepkiego „Baturyn” (1927) z pierwszej księgi epopei historycznej „Mazepa”; powieść Romana Iwanyczuka „Orda” (1992); zbiór poezji Iwana Szkuraja (Desnasza) „Baturyńska golgota”; duma A. Paszkewycza do słów Iwana Mazepy i J. Struciuka „Płonie Baturyn”; opowiadanie historyczne Ołelka Ostrowskiego „Zniszczenie Baturyna” (1913). Uczczenie pamięci Dzięki przewodniczącemu Ludowego Ruchu Ukrainy Wiaczesławowi Czornowiłowi i towarzystwu „Proświta” tradycję czczenia ofiar Baturyna zapoczątkowano zaraz po odzyskaniu niepodległości — w 1992 roku. Jednak na szczeblu państwowym uroczystości prowadzone są dopiero po 2005 roku. Potomkowie tych, których niszczyła zdziczała moskiewska soldateska, odbudowali Baturyn dopiero w obecnym, XXI wieku. Pomnik Mazepy w Połtawie Memoriał pamięci ofiar tragedii baturyńskiej „Tragedia baturyńska” — to oficjalna, państwowa nazwa wydarzeń w Baturynie, która została ustanowiona z inicjatywy Prezydenta Wiktora Juszczenki przez Gabinet Ministrów. W 2008 roku w Baturynie na szczeblu państwowym odbyły się uroczystości ponownego pochówku ofiar tragedii baturyńskiej. Szczątki pochowano ponownie w nowo wybudowanej Zamkowej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego, którą na rozkaz Mienszykowa spalili moskiewscy żołnierze po zdobyciu miasta. Nowa świątynia została odtworzona na wzór prawosławnych ukraińskich cerkwi końca XVII wieku przez mistrzów z obwodu lwowskiego przy wsparciu Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. W latach 2005—2010 z inicjatywy Wiktora Juszczenki w Baturynie rozbudowano Narodowy historyczno-kulturowy rezerwat „Hetmańska stolica”. W ciągu ostatnich dziesięciu lat odwiedziły go setki tysięcy turystów z Ukrainy i z zagranicy. W 2007 roku Juszczenko podpisał Ukaz „O niektórych kwestiach rozwoju Narodowego historyczno-kulturowego rezerwatu „Hetmańska stolica” oraz osady Baturyn”. Zgodnie z nim w 2008 roku wzniesiono Kompleks Pamięci ofiar tragedii baturyńskiej. 13 listopada 2008 roku Rada Najwyższa Ukrainy uczciła minutą ciszy pamięć ofiar tragedii baturyńskiej. Inicjatorem był ówczesny deputowany ludowy, a obecnie wicepremier ds. humanitarnych Wiaczesław Kyryłenko. W Połtawie staraniem przewodniczącego Połtawskiego zjednoczenia obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoły Kulczynskiego wzniesiono i przy udziale Prezydenta Petra Poroszenki uroczyście odsłonięto pomnik hetmana Iwana Mazepy. Monument stał się symbolem niezniszczalności ukraińskiego Ducha. Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej „Daty pamiętne i jubileusze 2018 roku”, z inicjatywy administracji Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej do wykazu Dni Pamięci, które obchodzone są na szczeblu państwowym, włączono tragedię baturyńską. Historyczne paralele „Zarówno imperium rosyjskie, jak i rosyjsko-komunistyczne — ZSRR nie zatrzymywały się przed niczym dla utwierdzenia i zachowania kolonialnego statusu Ukrainy. Współczesne putinowskie imperium również niczym nie gardzi w ciągłych próbach podbicia Ukrainy, rzucenia jej na kolana. Znowu, już w XXI wieku, agresja przeciwko naszemu państwu. Znowu wojna rosyjsko-ukraińska. Znowu, jak i w dobie Iwana Mazepy, praktykowane jest niszczenie miejscowości z cywilnymi mieszkańcami: wspomnijmy ostrzały rakietowo-artyleryjskie Szczęścia, Mariupola oraz wielu innych miast i miasteczek, wsi wschodu Ukrainy. Pamiętajmy o znęcaniu się, grabieżach, morderstwach ludności cywilnej Donbasu. Tragedia baturyńska przypomina, że rosyjski agresor przez wiele stuleci ani trochę się nie zmienił. I tylko silna armia, a także takie czynniki tożsamości, jak język i Cerkiew Lokalna, są gwarantami jedności narodu, naszej niepodległości i bezpieczeństwa” — przekonany jest pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Pustowhar. Na podstawie materiałów Wikipedii i źródeł internetowych przygotowało centrum prasowe Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Zapalamy własną świecę 9 listopada obwód sumski uroczyście otworzy XIX Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka

Wołodymyr ZAHORIJ, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, doktor nauk farmaceutycznych, profesor, kierownik katedry farmacji przemysłowej, klinicznej i farmakologii klinicznej Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. L. Szupyka, przewodniczący Rady Nadzorczej firmy farmaceutycznej „Darnycia”: — Planując ten konkurs, postrzegaliśmy jego zadanie znacznie szerzej niż zwykłe testowanie uczniów i studentów ze znajomości języka ukraińskiego. Do tego służą olimpiady. Widzieliśmy w tym przedsięwzięciu, oprócz zwykłego sprawdzania biegłości językowej, wychowanie poczucia patriotyzmu. To przecież oczywiste. Patriotyzm zaczyna się przede wszystkim od szacunku do języka państwowego. Uważaliśmy również — i uważamy obecnie: konkurs będzie skłaniał młodych do bardziej odpowiedzialnego podejścia do nauki, do edukacji w ogóle. Będzie motywował ich w życiowych wyborach, będzie jeszcze jednym konkretnym przypomnieniem: jeśli chcesz w życiu coś osiągnąć — ucz się. W epoce informacyjnej niepomiernie rośnie cena intelektu i wiedzy. To dzisiaj szczególnie ważny kapitał. Czas wniósł poważne korekty w hierarchię wartości. Intelekt i wiedza zajęły miejsce wśród dzisiejszych priorytetów. Ważne, że wielu pedagogów i uczestników konkursu właśnie tak zrozumiało nasz zamysł. Mogę przytoczyć setki cennych szczegółów z przebiegu 18 językowych maratonów, które są wyraźnym potwierdzeniem tego. Czy to licealista z Odessy, który, otrzymawszy na scenie teatru im. I. Franki swoją nagrodę za zwycięstwo w konkursie, niespodziewanie dla wszystkich podchodzi do naszej flagi i, klękając, całuje ją. Czy wielu naszych uczestników na Majdanie podczas Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności. To bardzo istotny szczegół: właśnie ci młodzieńcy i dziewczęta, których inteligentnymi twarzami zachwycaliśmy się, gdy pojawili się w świetle reflektorów na scenie stołecznego teatru, odbierając nagrody za zwycięstwo w prestiżowym turnieju językowym, poszli na Majdan z poczuciem głębokiego patriotyzmu w duszy. Rozpoczynając konkurs, podzieliliśmy na działy najważniejsze jego aspekty, rozpisaliśmy sumy wszystkich nagród pieniężnych, określiliśmy krąg wybitnych ludzi narodu, do których zwrócimy się o wsparcie naszego projektu i oni chętnie go poparli. Korzystając z tej okazji, z wdzięcznością wymienię te nazwiska: Pawło Zahrebelny, Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Jurij Muszketyk, Jarosław Jackiw, Mykoła Żułynski, Witalij Donczyk, Pawło Hrycenko, Iryna Farion, Wiktor Baraniw, Hryhorij Husejnow, Pawło Mowczan, Wiaczesław Briuchowecki, Iwan Korsak, Lubow Hołota… Wszyscy ci ludzie i nie tylko oni — bardzo pomogli nam zarówno w walce z antyukraińską biurokracją, która dusiła (i do dziś dusi oraz sabotuje!) nasz konkurs, jak i dzięki swojemu autorytetowi ludzie ci odczuwalnie podnieśli sam prestiż językowego maratonu. To bardzo ważne, że nasze społeczeństwo, przechodząc przez pasmo tak trudnych prób, niestety w wielu aspektach degradując, mimo wszystko nie straciło zaufania do tych ludzi, którzy pozostają moralnymi autorytetami narodu. Wydaje się, że tym nie może pochwalić się żaden nasz polityk (i w tym też jest odpowiedź na pytanie, dlaczego mamy tak nieudaną i nieefektywną politykę), ale właśnie działacze społeczni i kulturalni pozostają na wysokości zadania. Oczywiście, tak szeroko zakrojony projekt wymaga od organizatorów konkursu zarówno wysokiego napięcia duchowego, jak i codziennej kreatywności oraz nieustannego skupienia na wszystkim tym, co pojawia się w procesie konkursu. I wszystko to jest w dyrekcji wykonawczej Ligi Ukraińskich Mecenasów, kierowanej przez znanego pisarza Mychajła Słaboszpyckiego, który jeszcze ponad dwie dekady temu opracował koncepcję właśnie takiego patriotycznego maratonu. Jasna sprawa, nierzadko bywa tak, że rodzice tych dzieci, które nie zostały zwycięzcami, narzekają i utyskują: ot, powiadają, i to u was nie tak, i tamto. Słowem, życie jak życie, a ludzie jak ludzie. Jak wiadomo, czasami źdźbło w twoim oku przeszkadza ci zobaczyć cały horyzont. Takim narzekaczom i malkontentom poradzę, by nie czepiali się z egoistycznymi pretensjami do organizatorów konkursu. Po pierwsze, weźcie pod uwagę: wszystko to robią na zasadzie wolontariatu, po drugie, robią to nie za państwowe pieniądze, a za środki mecenasów. Po trzecie, jeśli jesteście pewni, że zrobilibyście to lepiej, chętnie damy wam taką możliwość — jesteśmy zainteresowani jakością i efektywnością tej sprawy, a nie laurami jej organizatorów. Jak wiadomo, na świecie zawsze tak jest: najwięcej krytyki i pretensji jest do tego, kto coś robi. Jeśli chcesz, aby nikt cię nie krytykował, nie miał do ciebie pretensji i nigdy ci nie zazdrościł, to nigdy nic nie rób i bądź absolutnie nikim. Masz wybór — wybieraj! My wybieramy działanie. Setny raz zacytuję tutaj sentencję wielkiego Konfucjusza, którą lubił powtarzać Petro Jacyk: zamiast narzekać na ciemność, zapal swoją świecę. My zapalamy ją. I radośnie jest słyszeć od masy ludzi, którzy — na przekór narzekaczom! — mówią nam: wykonujecie państwową, narodowo ważną pracę — i jesteśmy z wami! Razem, łącząc wysiłki i mobilizując wolę, „będziemy kruszyć tę skałę” — będziemy walczyć o podniesienie społecznego prestiżu języka ukraińskiego w państwie ukraińskim. Mychajło SŁABOSZPYCKI, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka: — Język i książka. Najpierw — liczby. Każdy zwycięzca lub laureat etapu obwodowego i ogólnoukraińskiego maratonu językowego otrzymuje w nagrodę biblioteczki. W pakiecie, który wręcza się mu w uroczystej atmosferze, może znajdować się do dziesięciu ukraińskich wydawnictw. Jeśli w każdym obwodzie i w Kijowie nagradzamy 50—60 osób, to pomnóżmy, powiedzmy, 50 przez 10 — równa się 500. 500 pomnóżmy przez 25 (ponieważ obecnie na Krymie i w Sewastopolu z wiadomych przyczyn konkurs im. Jacyka się nie odbywa) to około 12 500 egzemplarzy. Do tego dodajemy około 80 (są to uczniowie szkół, studenci, uczniowie szkolnictwa zawodowego, przedstawiciele Sił Zbrojnych Ukrainy oraz nauczyciele), których nagradzamy już w finale konkursu na scenie stołecznego teatru im. I. Franki. Zatem jeszcze 800 książek. Nawiasem mówiąc, wszyscy „solenizanci” tego dnia otrzymują także nagrody pieniężne, ale pieniądze odbierają przed rozpoczęciem uroczystości, po wypełnieniu wszystkich stosownych dokumentów. Ja jednak wracam do książek. Jak widzimy, na jeden konkurs przypada minimum 13 000 książek. Wszystko to wydania z historii Ukrainy, historii kultury, etnografii, klasyka narodowa, a także utwory współczesnych pisarzy. Odbyło się już 18 turniejów językowych. Pomnóżmy 13 000 przez 18. Wychodzi 234 000. Zatem wszystkie poprzednie maratony językowe pochłonęły 234 000 egzemplarzy. Zwracali się do nas niektórzy wydawcy: „Zakupcie książki do nagrodzenia waszych konkursowiczów!”. Oczywiście, gdybyśmy mieli nadwyżkę środków, która przewyższałaby budżet nagród, chętnie zrobilibyśmy to, aby wesprzeć naszych wydawców, którym naprawdę trudno przetrwać w tej sytuacji. Jednak tej nadwyżki nie mamy. Mamy za każdym razem problemy z napełnieniem funduszu nagród. Książki do nagrodzenia uczniów — to wszystko wkład charytatywny wydawców. Przy każdej okazji, z każdej trybuny w imieniu organizatorów konkursu z głęboką wdzięcznością wymieniam te wydawnictwa i ich kierowników: „Znannia” (dyrektor Wołodymyr Karasiow), „A-Ba-Ba-Ha-Ła-Ma-Ha” (właściciel i redaktor naczelny Iwan Małkowycz), „Duliby” (dyrektor Maryna Hrymycz), „Pulsary” (dyrektor Łarysa Kopań), „Proświta” (dyrektor Wasyl Kliczaka), „Smołoskyp” (dyrektor Rostysław Semkiw), „Akademija” (dyrektor Wasyl Teremko), wydawnictwo Ołeha Żupanskiego (dyrektor Ołeh Żupanski). Nie wydawnictwo, a sama autorka Iryna Farion — przekazała na potrzeby konkursu swoją bezcenną monografię „Norma językowa: zniszczenie. Poszukiwanie. Odnowa”, za którą dziękują nam zarówno nauczyciele, jak i studenci. Znany poeta, tłumacz, literaturoznawca i leksykograf Dmytro Pyłypczuk podarował kilkadziesiąt woluminów pod tytułem „Bolą mnie zagubione słowa…”. Jest to jego uzupełnienie do „Słownika języka ukraińskiego” w 12 tomach, czyli jeszcze tysiące dodatkowych leksemów w towarzystwie ilustracji-cytatów z utworów literackich. Bezcenne wydanie! Nawiasem mówiąc, opublikował je D. Pyłypczuk na własny koszt. Wybitny poeta Ihor Kałyneć, który w ostatnich latach opracowywał i przygotowywał do druku dziesięciotomowe wydanie swojej zmarłej żony Iryny Kałyneć, przekazał dużą liczbę tych książek na potrzeby konkursu i rozeszły się one po całej Ukrainie. Tysiące wydań zapewniło dla naszych zwycięzców i laureatów wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Są tu utwory Jurija Muszketyka, Romana Iwanyczuka, Dmytra Pawłyczka, Jurija Szczerbaka, Pawła Mowczana, Lubow Hołoty, Iwana Korsaka, Wałerija Hużwy, Switłany Koronenko, Dmytra Iwanowa i dziesiątek innych współczesnych pisarzy. Zatem książka jest aktywną postacią naszego maratonu językowego. Jest to całkowicie logiczne i naturalne. Bo przecież trudno wyobrazić sobie język bez książki, a książkę bez języka. Dlatego jeszcze przed rozpoczęciem konkursu, kiedy dopiero ogłoszono jego ideę, od pedagogów zaczęły płynąć życzenia: trzeba nagradzać dzieci książkami. Dyrekcja wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów zwróciła się z apelem do wydawców: pomóżcie, kto może! Komu nie jest obojętny los projektu, który ma na celu poprawę anomalnej sytuacji językowej w państwie poprzez podniesienie prestiżu społecznego języka państwowego. I tutaj cała grupa naszych wydawców (te nazwiska już wymieniłem wcześniej) wystąpiła w roli hojnych mecenasów. Te książki mogli sprzedać i otrzymać środki na swoje potrzeby, których, rzecz jasna, w tej trudnej sytuacji humanitarnej mają niemało, bo przecież niezwykle trudno jest przetrwać. Ale sumienie narodowe i szlachetne imperatywy ofiarności skłoniły ich do włączenia się w naszą sprawę. Widziałem, z jakim przejęciem dzieci wyjmują z pakietów, na których napisano „Kocham język ukraiński!”, podarunkowe wydania „A-Ba-Ba-Ha-Ła-Ma-Hy”, z jaką wdzięcznością przyjmują książki wydawnictwa „Znannia”. Są tu teksty przewidziane programem szkolnym oraz przekłady z literatur obcych. Jednym słowem, wszystko to, co bardzo trudno odnaleźć, powiedzmy, w centrum rejonowym czy na wsi i co będzie wielką pomocą dla nauczycieli i uczniów w procesie nauczania. Albo tomy z serii „Rozstrzelane Odrodzenie”, które od kilku lat publikuje „Smołoskyp”. Tutaj nauczyciele, studenci i licealiści mają utwory represjonowanych i zakazanych ukraińskich pisarzy. Teksty, których do dziś brakuje we wszystkich placówkach oświatowych. Wszystkiego tego po prostu nie da się przecenić. Święto języka, którym staje się oficjalne zamknięcie każdego konkursu w teatrze im. I. Franki, gdzie wręcza się najbardziej prestiżowe nagrody konkursu, staje się jednocześnie świętem książki. … Tak ciekawie i radośnie jest obserwować, jak dzieci, tylko zszedłszy ze sceny i zająwszy swoje miejsce na sali, z ciekawością zaglądają do swoich pakietów i wyjmują stamtąd książki z jaskrawymi okładkami. Czy trzeba dodawać, że w tej chwili ich radość ze wszystkiego, co dzieje się wokół i z nimi, oczywiście się powiększa. Jak tu raz po raz nie podziękować naszym wydawcom-mecenasom!?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mychajło PASICZNYK. Nie traćcie daru mowy!

Coś tam będzie... Prokuratorzy nie chodzą do sądu, Deputowani — na salę obrad... Cóż to za państwo! Wampiry ssą Krew narodową, żeby nie skwaśniała... Niby prawa stoczył robak, Niby rycerstwo zjadła smuta... Coś tam będzie — nie może przecież tak Bez końca bezkarnie być! Hej, Azowie! Armady suną drapieżnie na Azow. Nie z pokojem, a z wojną — bez wątpienia! Hej, Azowie! Wołaj kozacką krew, Która kiedyś była tobą pełna! Agresor wszystko zagrabić się śpieszy I może się stać — wszyscy będziemy bici, Jak świat nie da dzisiaj odporu Piratom dwudziestego pierwszego wieku! Poza polem prawnym?! Szeregami idą na najeźdźców, a między tym “Mężowie stanu” im strzelają w plecy... ...Patriotyzm poza polem prawnym Bywa tylko w naszej Ukrainie... Ja — na wojnie... Postawiłem kropkę — i zadrżałem Od jęku rwanej struny... Ja jakby wczoraj wróciłem Z czteroletniej wojny... Milczcie! “Pisać — nie strzelać” Nie mówcie przez śliny śluz... Ja jakby wczoraj automat Wziąłem na ramię lufą w dół. O tym, że ducha naszego można giąć, — Nie rozprawiajcie mi. Ja na wojnie tej, póki sroga Skrobie się do drzwi głównych... Bo Czuraj Marusia wieczna... Konika prowadzi łąką, Kwili w rodzinnej stronie Pieśń-płacz i pieśń-tęsknota, Lecz nie pieśń-rozpacz, nie! Skłania wstać o świcie W blasku ros, podków, mieczy Pieśń-hymn i pieśń-wezwanie Przeciw srogim wrogom! I wielka, i magiczna Nasz los w wiekach, Bo Czuraj Marusia wieczna Z Ukrainą w pieśniach! W przededniu... Żeby nadzieja nie zgasła, Żeby nie chybiła pora, — Nie łapmy się na hasła, Przyglądajmy się sprawom... Spryciarze dworscy i klerki Wszystko ustawią pod feng shui: Szczodrze wam sypną cukierki, I chałwę, i miody, i makaron. ...Żeby do władzy nie wprowadzić Znowu oszustów, pójdę Do agitatorów za honorem, Prawdą, sumieniem i ładem! Znaczy — prowrogi! Wiedźmy i politolodzy wróżą, Kto przychyli sztandar do nogi... Promoskiewski — znaczy prowrogi Kandydat na prawdziwego wroga. Dla chętnych — darmowe parówki, Dla nie bardzo — błyskotka na kaftan... Zaszaleją pieniądze prorosyjskie, Prokremlski realizując plan! Będzie coś wstrętnego dziać się U nas, wokół nas i pośród nas... Głównym jest — nie sprzedać się szumowinom, Nie kupić się na omamny fars! Trojański kum I radzi się Rada, i myśli Duma O różnym i bywa — przeciwnym codziennie... ...W Kijowie mamy trojańskiego kuma, Tak podobnego duchem do brata-konia. I kuma w konformizmie mieszczańskim kumka O tym samym, i ta pieśń błotna trwa, Nam chcą w głowy wbić myśl, Że my jesteśmy wtórni, pierwotna zaś — Moskwa. Czym żabim policzkom jeszcze się nadymać Na ekranach telewizyjnych wygrzanych — oho! — Trzeba z Rosją nam się dogadywać... O czym?! O porażce? O oddaniu wszystkiego? Nie traćcie daru mowy! On zrodzony z piękna i miłości, Z nim jasna i świetlna dal... Nie traćcie daru mowy — Bogiem ten dawany dar! W nim nasza siła groźna I błogość słowików, Z nim naród, państwo, pieśń I przyszłość u nas — swoje! Kompromis po tarutyńsku... Kim i czym oni zombowani, Działacze ci “od czapy”? Kompromis na okupowanych — Zdrada czystej wody... Śmierdzi od haseł ich trucizną, Z billboardów wyłazi zgnilizna... Gadanina po tarutyńsku — Od złego posłanie... Nowi czy podciągnięci? My znowu idoli ulepimy — I wszystko tych samych pod klucz: Nowe twarze idą w politykę Z podciągnięciami skwaśniałych gąb... Pieniądze nie śmierdzą... Chodzą one po całym białym świecie, W palcach je gnie i bogacz, i łajdak... Pieniądze nie śmierdzą? Kłamstwo niesłychane! Wy ich nie wąchaliście — oto w czym bieda! Pieniądze nie śmierdzą, a mokre — nie gaśnie... Miodem podlizywań, błotem przekleństw, Schronami ciemnych krajów papuaskich Pieniądze nie śmierdzą — pieniądze śmierdzą! Strusim puchem z Meżyhirji, Czołgami, które strzelać nie chcą, Gazem, przepompowanym przez międzygwiezdzie Pieniądze nie śmierdzą, pieniądze — śmierdzą! Chodząc pośród małych i wielkich, Pieniądze śmierdzą każdego dnia i wszędzie — I bursztynami z kopalń dzikich, I niepowtarzalnym offshore'owym duszkiem... Pieniądze śmierdzą — lecz pieniędzy wciąż mało, Żeby uszczęśliwić światowy dom wariatów, Pieniądze śmierdzą — jak by nie odświeżali Ich wy perfumami pseudoreform... Kiepskie sprawy... Prezentujemy siebie krajem honorowym, Który zdolny samowystarczalnym stać się? ...Kiepskie sprawy u nas z ojczystą mową, Kiedy sam prezydent zbiera się ją bronić... Przedwyborcze repetycje Przeprowadzając repetycje, Wpadają wszyscy w ahineję: Krajem kierują petycje, Patrycjuszami — plebeje... “Ukraiński język niegodny Boga...” Diabelska sentencja tak zwanego księdza Słowo formuje się głosem krwi, To zatrzymywać — najcięższy jest grzech... Cerkiew, która zaprzecza jakikolwiek język, — Sekta seksotów, wiadomo czyich... Fanar nie wyjawił Tomosu, nadanego RPC U nich wiara obok “Ura!” Obok przykazań Boga... W Rosji wszystko “od latarni”, Od Fanaru — niczego... Kiedy zmiotą was z siodeł ciepłych... Ja nie lubię oklaskiwać Polityków. Oni sami To ładnie potrafią. Wznosić się Bogaci lubią przy sumie... Przyjmą jakiś zakon — i dawaj Siebie chwalić na wszystkie sposoby! Im głównym — żeby własne sumy Nie znały smutku i biedy... Ja nie lubię oklaskiwać Beztalenciom, a jeszcze — głuchym Na biedy ludzkie. Ukraina-matka Zalizuje słony Krym, Donbas bandażuje, nosi drewno, Przekląwszy gaz i “Naftohaz”... Czy wy, szanowni, niezdrowi, Czy wy drwicie z nas?! Szalejcie dalej w tym samym tempie, Wy silni, mądrzy i młodzi... ...Kiedy zmiotą was z siodeł ciepłych, Zaoklaskuję dopiero wtedy... Ja nauczyciel mowy... Lata dalekie, młode, miłe — gdzie one?! Jak grzeje serce dawna ta pora: Ja nauczyciel mowy gnębionej, cierpiącej, Ja nauczyciel mowy, która nie umiera! Polieski kraj... Dyplom mój na weryfikacji: Czy zdolny ja pokonywać góry zła? Dąbrowa dziwiła się gwarze Mojej, która “zachodnią” była... Okolica kamienista i lesista — Tutaj ja o ukraińskość dbać miałem, Radowali się moi sławni kadebiści, Że sam sobie ja zsyłkę wybrałem. Ja później — kajam się! — z pedagogów wypadłem, Lecz pociesza całe życie mnie: Ja uczyłem, tworzyłem i ceniłem swój wybór, A to, uwierzcie, w losie główne! ...Wspomniawszy po raz kolejny współmyśliciela-przyjaciela W ten środkowo-jesienny świetlny świt, Siebie witam, nauczyciela z ducha, A nie ze stażu i z brawady rang... Bóg dał terytorium i mowę Bzdury tej nie rozpowszechniajcie, Że można i przy językach dwóch: Bóg dał narodowi terytorium I paszport — mowę! — dał jej Bóg!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jak Taras Szewczenko sprawił radość Osypowi Bodianskiemu: 10 miniatur historycznych

W listopadzie przypada 210. rocznica urodzin O. M. Bodianskiego (1808—1877) — ukraińskiego i rosyjskiego filologa-slawisty, historyka, folklorysty, pisarza, tłumacza, wydawcy dokumentów z historii Ukrainy, profesora Uniwersytetu Moskiewskiego. Osyp Bodianski poznał Tarasa Szewczenkę w Moskwie w lutym 1844 r., a poeta uważał go za przyjaciela: „przyjacielu mój jedyny”, „przyjacielu mój łaskawy”, „przyjacielu mój dobry”, „mój przyjacielu, Bogu miły”. Nasz stały autor, doktor nauk historycznych Wołodymyr Melnyczenko, wybrał dla opowieści o przyjacielu Szewczenki gatunek miniatury historycznej. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki „Nie zapominał o swojej Ukrainie, nie przestawał pracować dla niej” Rozmyślając nad niełatwym moskiewskim losem Ukraińca Bodianskiego, Mychajło Drahomanow pisał: „Jak chcecie, a walczyć z tym, co nas niezauważalnie podkopuje, odciąga was od rodzinnego kraju, wciąga w cudze życie, przerabia, — nie dzień, nie dwa, a lata, dziesiątki lat, — nie jest łatwo. A całkowicie się przerobić — mimo wszystko nie można. A zerwać od razu z tym, co nas przerabia i zacząć samemu budować nowe schronienie dla myśli i serca na rodzimej niwie, z rodzimego materiału, na to u ludzi, mimo wszystko połamanych carskimi porządkami i niewykroczonych choć myślą całkowicie poza kordon carski i cerkiewny, — było dziełem niemożliwym”1. Tak to już jest, ale Bodianski, pozostając praworządnym poddanym imperium, „wyskakiwał” i myślą swoją, i czynem realnym poza granice ówczesnego carskiego i cerkiewnego rozumienia miejsca oraz znaczenia Małorosji w historii i współczesności Imperium Rosyjskiego. Wspominam, jak w dzienniku Bodianskiego napotkałem zapis o jego utarczce z moskiewskim literatem Dmytrem Swierbiejewem. „Nie rozumiem, jak można być w naszych czasach narodowym”, — powiedział tamten. — „A ja z kolei nie rozumiem, jak można nie być narodowym w naszych czasach”, — ripostował Osyp Maksymowycz. O proszę! W połowie XIX wieku moskiewski profesor, Ukrainiec z Warwy Bodianski, czuł się narodowym patriotą, identyfikował się z Ukrainą. Tenże Drahomanow przyznawał, że Bodianski „choć i nie zrywał z państwem rosyjskim, to nie tylko nigdy nie zapominał o swojej Ukrainie, nie przestawał pracować dla niej…” W tym kontekście musimy rozpatrywać, badać i naświetlać życiowe credo redaktora „Czytań w Cesarskim Towarzystwie Historii i Starożytności Rosyjskich przy Uniwersytecie Moskiewskim”, który w liście do Mychajła Maksymowycza w styczniu 1847 r. pisał: „Postanowiłem, za wszelką cenę, opublikować małoruskie kroniki; zebrałem je w wielkiej liczbie i zbieram bezustannie… Za mną nikt nie nadąży, choćby i na ukraińskim koniu. Ja przecież sam jestem kozakiem”. Te słowa można postawić jako epigraf do całej działalności wydawniczej Bodianskiego. Przed nim, a i po nim, nie było więcej w Moskwie naukowca, który sam wydałby tyle źródeł historycznych z pobudek patriotycznych. „Matce mojej rodzonej, mamusi starej, kochanej, drogiej Ukrainie” Już w 1834 roku, czyli w roku ukończenia Uniwersytetu Moskiewskiego, Bodianski zwrócił na siebie uwagę, pisząc recenzję „Małoruskich opowieści, opowiedzianych przez Hryćka Osnowjanenkę”, do której postawił epigrafem znane przysłowie „Własna chata lepsza od cudzych pałaców”, które współbrzmi z ognistymi słowami Szewczenki, napisanymi jedenaście lat później: „We własnej chacie własna i prawda, i siła, i wolność”. W tej publikacji Bodianski z ogromną miłością pisał o Ukrainie i wyraził przekonanie, że język ukraiński oraz bogata poezja ludowa zajmą godne miejsce wśród narodów słowiańskich. Mychajło Hruszewski zaznaczał, że Bodianski „za młodu pisał ukraińskie wiersze i w r. 1835 wydał zbiór ukraińskich wierszowanych bajek „Nańskie ukraińskie bajki zaporoskiego Iśka Materynki”2, dedykując tę książkę „Matce mojej rodzonej, mamusi starej, kochanej, drogiej Ukrainie”. Pantełejmon Kulisz u schyłku lat w „Dopiskach” do poematu „Kulisz w piekle” z wdzięcznością wspominał: „Do nas, gimnazjalnej dziatwy w Nowogrodzie Siewierskim, nie dotarł wtedy jeszcze ani Hułak-Artemowski, ani Kwitka-Osnowjanenko. Cieszyliśmy się tylko przerobioną „Eneidą” Kotlarewskiego. Dlatego bajki Iśka Materynki były dla nas pierwszym stopniem naszego ludowego samopoznania i samokwiatu staroruskiego. Ja do dziś znam na pamięć nie tylko same bajki przyłuckiego ziomka Iśka (Józefa), ale i przedmowę do bajek…” Zgodnie z Kuliszem pisał Iwan Franko, który do tego wyraził głęboką myśl o przyczynie odejścia Bodianskiego od moskiewskiego kółka filozoficznego Mykoły Stankiewicza: „Jako student należał do kółka Stankiewicza... Prawda, kiedy bardziej radykalni hegliści wyodrębnili się (Granowski, Hercen i in.), Bodianski nie przystał do nich... odciągnięty od heglowskich abstrakcji bardziej realną treścią swoich prac naukowych, a może i swoim gorącym ukraińskim patriotyzmem, który przejawia się u niego w tamtym czasie”3. W 1837 r. Bodianski obronił pracę magisterską „O narodnoj poezii sławianskich plemion”, w której między innymi pisał, że podstawową treść poezji ludowej Ukraińców określa dramatyzm, „ogniste życie, niespodziewanie przerwane w całym biegu do ziemi obiecanej”. Ważne jest, aby zaznaczyć, że w swoich pracach Bodianski, w odróżnieniu od innych uczonych, uważał język ukraiński nie za narzecze, lecz za pełnoprawny język. Używał terminu „język małoruski”, a obok tego, choć nie tak często, – „język ukraiński”. Szczególną rolę poezji ludowej Bodianski widział w rozwoju literatury narodowej i tworzeniu języka literackiego. Zdaniem uczonego, pieśniowość ludu tworzy „najprawdziwszy obraz jego życia, jego losu w danej epoce jego bytu”. Bodianski podkreślał, że „pieśń – to dziennik Ukraińca”, jego dusza. Właśnie w związku z pracą magisterską młodego uczonego z Ukrainy Mychajło Hruszewski w grudniu 1912 r. wspomniał nawet o nim jako o poprzedniku i współpracowniku Tarasa Szewczenki, cytując Bodianskiego: „Pieśni ukraińskie są o tyle wyższe od pieśni innych Słowian, o ile dramat jest wyższy od wszystkich innych rodzajów poezji, ponieważ łączy w sobie je wszystkie i stanowi ostateczny cel, ostateczny, pełny i harmonijny rozwój wszelkiej poezji. Oprócz tego są one wyższe od innych także swoją muzyką, melodią, głosami, językiem, w wysokim stopniu poetyckim i muzykalnym, wersyfikacją itd.”. A Szewczenko, wznosząc na wyżyny twórczości poetyckiej ludowy żywioł ukraiński, w niezapomnianych młodzieńczych wierszach swoich (1839) wielbił ukraińską pieśń jako bezcenną ozdobę i sławę, „sławę Ukrainy” – „bez złota, bez kamienia, bez chytrej mowy, a głośną i prawdziwą, jak Pana słowo”4. Nietrudno się przekonać, że według Hruszewskiego obaj – Bodianski i Szewczenko – w tym samym czasie historycznym wykonywali wspólnie niezwykle ważną dla Ukrainy sprawę. Wszakże sam Bodianski uważał za „przewodnika” ukraińskości wyłącznie Szewczenkę. W 1843 r., tłumacząc pracę Pavla-Jozefa Šafárika „Słowiański etnograf”, młody profesor własnoręcznie dopisał do znanych pisarzy ukraińskich także Tarasa Szewczenkę. Bodianski miał do tego prawo, ponieważ jeszcze w październiku 1842 r. po raz pierwszy poinformował Šafárika o twórczości ukraińskiego Kobziarza. W latach 1844–1845 Bodianski wysłał Šafárikowi, czeskiemu poecie Václavowi Hance oraz Muzeum Praskiemu utwory Szewczenki „Tryzna”, „Hamalija” oraz zbiór „Czyhyrynśkyj Kobzar i Hajdamaky”, który był przedrukiem (z nieznacznymi zmianami) „Kobzarza” z 1840 r., wraz z którym broszurowano niesprzedane egzemplarze „Hajdamaków” z 1841 r. „Szewczenko i piórem i paletą jednakowo włada” Taras Hryhorowycz jeszcze na początku lat 40. XIX w. pragnął poznać Osypa Maksymowycza. Świadczy o tym list Andrija Kozaczkowskiego do Bodianskiego w kwietniu 1843 r.: „Może czytałeś „Kobzarza” i „Hajdamaków” Szewczenki. Dobry chłopak, szczera dusza. Bardzo chciał poznać się z tobą, kiedy przyjeżdżałeś do Petersburga, ale pewnie się nie udało…”. Spotkanie z Osypem Bodianskim, który nie tylko dobrze znał utwory poety, ale i popularyzował je wśród innych narodów słowiańskich, było ważne dla Szewczenki i odbyło się podczas pierwszej wizyty poety w Moskwie w lutym 1844 r. Oczywiste jest, że wtedy Bodianski był poinformowany o przyjeździe Szewczenki i przygotowywał się do niego. Przekonującym świadectwem tego stała się znaleziona przeze mnie nieznana wcześniej publikacja w gazecie „Prybavlenija k №19-mu Moskovskich vedomostej” z 12 lutego 1844 r., w której mowa była o wyjściu w świat wspomnianej już książki Szewczenki „Czyhyrynśkyj Kobzar i Hajdamaky”. Bodianski dał szeroką i dokładną charakterystykę Szewczenki, który nie tylko pisze „piękne, melodyjne wiersze”, ale jest też utalentowanym malarzem. Innym razem w liście do Szewczenki w lipcu 1844 r. Bodianski pisał, że on „i piórem i paletą jednakowo włada”. Lapidarne oceny Bodianskiego dotyczące dum i utworów Szewczenki „Topola” i „Kateryna”, które w Moskwie po raz pierwszy stały się ogólnodostępne, są przepełnione miłością i zrozumieniem. Odsłaniając treść „Czyhyrynśkiego Kobzarza” oraz poematu „Hajdamaky”, profesor przygotował osobne wyjaśnienia dla nieobeznanego rosyjskiego czytelnika. W ten sposób Bodianski umiejętnie i ze znawstwem przedstawił moskwianom twórczość Szewczenki, a trzydziestoletni ukraiński Kobziarz stanął przed wykształconą moskiewską publicznością w całym pięknie rozkwitłego talentu, w aureoli poety narodowego i myśliciela5. Bez wątpienia artykuł profesora Uniwersytetu Moskiewskiego stał się dobrą przesłanką znajomości Szewczenki z Bodianskim i ważną rękojmią ich dalszej wieloletniej przyjaźni. Według trafnych słów akademika Iwana Dziuby, „szczególnie wiele znaczyły dla Szewczenki kontakty z Osypem Bodianskim, który nie tylko mógł zapewnić go w niezbędną literaturę, ale i sprzyjał – będąc swoistym mostem między ukraińskimi i rosyjskimi badaczami oraz sympatykami słowiańszczyzny a ideologami zagranicznej słowiańszczyzny – pośrednim związkom Szewczenki z tą zagraniczną słowiańszczyzną”6. „Dla historii proszę o waszą pomoc…” Rzeczywiście, znajomość z Bodianskim miała dla Szewczenki życiodajne znaczenie, wzbogacała jego postrzeganie historii Ukrainy, dała możliwość zanurzenia się w najnowszych publikacjach z problematyki historycznej. Jeszcze w 1844 r. poeta i malarz zwracał się do uczonego: „...Rysuję teraz Ukrainę – i dla historii proszę o waszą pomoc...”. Chodziło wtedy jedynie o przygotowanie zaplanowanej przez Szewczenkę serii akwafort „Żywopisnaja Ukraina”, lecz w istocie poeta powiedział o samej istocie jego całkowitego zainteresowania naukowym zabezpieczeniem wszystkich projektów twórczych w ogóle w dziedzinie problematyki historycznej. Trudno byłoby szukać bardziej erudycyjnego i doświadczonego uczonego-ukrainoznawcy z encyklopedycznym światopoglądem niż Osyp Bodianski. Ołeksandr Konyski uważał, że wiersz „Czyhryne, Czyhryne…” Szewczenko napisał w Moskwie (19 lutego 1844 r.) wyłącznie „pod wpływem jakiejś rozmowy historycznej” z Bodianskim. Oczywiste jest, że czynników pobudzających, zwłaszcza duchowych, dla narodzin genialnego wiersza, który otwiera zbiór „Try lita” i cykl poezji antymoskiewskich, było znacznie więcej. Wszakże historyk Bodianski, choć pośrednio, jest jednak znacząco współwinny jego napisania7. Dlatego nieprzypadkowo mądry Iwan Franko już dziesięć lat po śmierci Bodianskiego wiązał z nim ważne zmiany w poetyckim i naukowym światopoglądzie Szewczenki. W liście do rosyjskiego historyka literatury Ołeksandra Pypina z 23 stycznia 1888 r. pisał: „Skąd wzięła się poezja polityczna Szewczenki? Jakie bodźce popchnęły Szewczenkę na tę drogę, jakie wpływy pomogły wyrobić się jego myśli?.. Jakie stanowisko zajmowali tam Bodianski, N. Markewycz...”. W liście do Mychajła Drahomanowa z 22 lutego 1888 r. Iwan Franko znów pytał: „Czy znane są jakieś szczegóły o znajomości Szewczenki z… Bodianskim?”. „Patriotyczny wyczyn wydawcy” Przebywając na zesłaniu w Twierdzy Orskiej, Szewczenko prosił 24 października 1847 r. Warwarę Riepniną o przysłanie, „jeśli można, „Cztienija Moskowskogo archeołogiczeskogo obszczestwa”, wydawanego przez Bodianskiego”. Taras Hryhorowycz niedokładnie podał nazwę wydawnictwa, ale z pewnością wiedział, że kieruje nim właśnie Bodianski. Sądząc po wszystkim, pierwsza informacja o wyjściu w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świat “Cztenij...” poeta otrzymał od samego Bodianskiego, który od lutego 1845 r. był sekretarzem Towarzystwa Historii i Starożytności Rosyjskich przy Uniwersytecie Moskiewskim, a od początku 1846 r. – także redaktorem “Cztenij...”. Zgodnie z oceną Mychajła Hruszewskiego, Bodianski “w ciągu trzech lat, od 1846 do 1848 roku, opublikował w wydanych wówczas 23 książkach “Cztenij” ogromną, niespotykaną dotąd masę materiału etnograficznego, nie czując się zakłopotanym z powodu wyrzutów Moskwiczów za takie faworyzowanie materiału ukraińskiego”. W szczególności wydał zbiór Kulisza “Ukrainskie narodnyje predanija” (1847), a także “Letopis Samowidca o wojnach Bogdana Chmielnickiego”, książki “Letopisnoje powiestwowanije o Małoj Rossii i jej narodie i kozakach woobszcze...” Ołeksandra Rigelmana, “Kratkoje opisanije o kazackom małorossijskom narodie...” Petra Symonowskiego, “Istoriczeskije soczinienija o Małorossii i małorossijanach” Gerarda Millera oraz wiele innych. Najważniejszą była publikacja przez Bodianskiego w 1846 r. “Historii Rusów” — wybitnego dzieła ukraińskiej historiografii, literatury historycznej i myśli publicystycznej końca XVIII – początku XIX wieku. Opowiadała ona o historii Ukrainy od dawnych czasów do 1769 r., a szczególnie szczegółowo – o XVII wieku. Nawiasem mówiąc, Szewczenko zapoznał się z “Historią Rusów” w odpisie jeszcze pod koniec lat 30. XIX wieku i wielokrotnie twórczo wykorzystywał z niej tematy, wątki i obrazy, w szczególności w “Tarasowej nocy”, “Irzawcu”, “Wielkim lochu” oraz innych poezjach. Niezapomniany Iwan Dracz, który w naszych czasach przetłumaczył to wybitne dzieło, pisał, że “Historia Rusów” — “to pierwotna część rakiety, która wystrzeliła nas z wami w kosmiczną bezmiar historii narodów i państw”. Mychajło Hruszewski pozostawił cenne słowa o tym wydaniu Bodianskiego: “Rozpoczął on od “Historii Rusów”, tej złotej księgi ówczesnego ukraińskiego społeczeństwa; ze względu na jej kramolny charakter wydanie uważano za niezwykle ryzykowne i było prawdziwym patriotycznym wyczynem ze strony wydawcy”8. Kiedy od końca 1848 r. Bodianskiego odsunięto od pracy wydawniczej, a “Cztenija” zmieniły szyld, dokumenty z historii Ukrainy w organie Towarzystwa Historii i Starożytności Rosyjskich praktycznie nie były drukowane przez dekadę. Lecz warto było Bodianskiemu powrócić do “Cztenij”, a on znów przywrócił stałą rubrykę “Matieriały sławianskije”, w której zamieszczano publikacje z historii Ukrainy. Już w pierwszej książce za 1858 r. opublikowano “Istoczniky małorossijskoj istorii, sobrannyje D. N. Bantyш-Kamienskim i izdannyje Diejstwitielnym Czlenom O. Bodianskim”, “Diariusz” Mykoły Chanenki oraz inne materiały z ukraińskiej historii. W marcu 1858 r. Bodianski pokazał tę książkę “Cztenij” Szewczence, a ten zainteresował się publikacją! O tym niezaprzeczalnie świadczy list Ołeksandra Łazarewskiego z Petersburga z 9 maja 1858 r. do Bodianskiego, w którym mowa o Szewczence: “Ten ostatni, między innymi, prosił mnie (mieszka póki co u nas), by przypomnieć Panu o Pana obietnicy przysłania mu osobnych odbitek artykułów o Ukrainie, wydrukowanych w 1. książce “Cztenij” za ten rok”. Taras Szewczenko odszedł z życia na długo przed tym, jak ujrzało światło dzienne sto książek “Cztenij”, ale jeszcze jeden ukraiński geniusz Iwan Franko pozostawił swój ważny wniosek: “Sto tomów tego wydania, wydane pod jego redakcją, to najlepszy, prawdziwie wielki pomnik jego niestrudzonej działalności. Że i tutaj ukraińskie materiały zajmowały bardzo ważne miejsce, to wiadomo każdemu, kto miał okazję choć pobieżnie przejrzeć “Cztenija”. Właśnie ten ludzki wyczyn Ukraińca Bodianskiego w Moskowszczyźnie ostatecznie pozostanie w naszej pamięci narodowej, a nie próżne rozważania o tym, czego on nie zrobił dla Ukrainy jako obywatel imperialny. “Wstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli...” W latach zsyłki Szewczenki moskiewski profesor z ukraińską duszą Osyp Bodianski przepisał z jakiegoś źródła początek jeszcze niewydanej misterii poety “Wielki loch” (wersy 1–174), czyli rozdział “Trzy dusze”. Profesor uniwersytetu, który przysiągł carowi i służył mu, przepisywał, wstrzymując oddech, antycarskie, antymoskiewskie wersy poetyckie wielkiego Ukraińca Tarasa Szewczenki o męce dusz, ukaranych przez Boga za mimowolne, nieświadome, ale straszne grzechy wobec Ukrainy, za które nie wpuszczają ich do Raju... Powiedzmy, za to, że dziewczyna przeszła drogę z pełnymi wiadrami hetmanowi, który “jechał do Perejasławia / Moskwie przysięgać!..” Trzy obolałe dusze, które uosabiały w misterii Szewczenki wysoką świadomość narodową i duchowość trzech przełomowych okresów ukraińskiej historii — za Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy oraz panowania Katarzyny II, zlały się z duszą profesora i na zawsze w niej zamieszkały. Już słyszę purytańskie głosy tych, którzy stanowczo zaprzeczą, pewnie oskarżając Bodianskiego o to, że w rzeczywistości wcale nie zamierzał nieść krzyża, który wziął na siebie nasz narodowy geniusz. Ale każdy ma swój krzyż. I nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni. Według mojego przekonania, nieakcentowane dotąd przez nikogo przepisywanie wersów z “Wielkiego lochu” Szewczenki było cichym i wysokim duchowym wyczynem poddanego Imperium Rosyjskiego Ukraińca Bodianskiego, bo sam na sam z Szewczenką on grzeszną duszą swoją mimo wszystko przyłączył się do niezłomnej wiary poety w to, że ...Wstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Światło prawdy zaświeci, I pomodlą się na wolności Niewolnicze dzieci!.. Pamiętajmy, że Bodianski przepisał odręcznie także niewydane w tamtych czasach poemat “Kaukaz”, przesłanie “I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim...”, wiersze “Rozryta mogiła”, “Gogolowi”, “Chołodnyj Jar”, “Jak umrę, to pochowajcie...” oraz inne utwory poety. “Dziękuję ci, przyjacielu mój łaskawy, za latopisy...” Latem 1853 r. Bodianski przekazał poecie przez rosyjskiego zoologa Andriana Hołowaczowa “Historię Rusów”, inne latopisy oraz prace, opublikowane w redagowanych przez niego “Cztenijach w Imperatorskom obszczestwie istorii i drewnostiej rossijskich”. O tym w swoim dzienniku 11 czerwca zapisał: “...Wręczono niektóre książki, przeznaczone na prezent dla Sz. G. T.9 To — kilka odbitek z “Cztenij w Obszczestwie istorii i drewnostiej rossijskich” oraz dzieła M. N.10 Oby spędził nad nimi przyjemnie czas w swoim odosobnieniu i przypomniał sobie starzyznę...” Szewczenko nosił w duszy wdzięczność dla Bodianskiego, o czym w szczególności świadczy dopisek do listu do jego bliskiego przyjaciela Kozaczkowskiego w liście z 14 kwietnia 1854 r.: “Pisz do Bodianskiego O. M. i kłaniaj mu się ode mnie”. Dwa tygodnie później — 1 maja 1854 r. — Taras Hryhorowycz napisał list do Osypa Maksymowycza, w którym dziękował mu: “Dziękuję ci, przyjacielu mój łaskawy, za latopisy, otrzymałem je od Hołowaczowa, wszystkie do jednego, i teraz sobie zdrowo czytuję po trochu”. W następnym liście do Bodianskiego w listopadzie 1854 r. Szewczenko znów podziękował: “Dziękuję ci jeszcze raz za latopisy, ja je już na pamięć czytam. Ożywa moja mała dusza, czytając je! Dziękuję ci!” Moim zdaniem, te wyznania poety należy rozumieć dosłownie. On rzeczywiście na pamięć znał latopisy, przysłane przez profesora z Moskwy. Co więcej, właśnie dzięki pełnemu zanurzeniu w prace historyczne Szewczenko na zsyłce naprawdę ożywiał duszę, zachowywał i pomnażał potencjał intelektualny, gromadził wiedzę z historii Ukrainy. L. A. Sierakow. Portret Osypa Bodianskiego. 1878. Szewczenko wiedział, a nawet intuicyjnie wyczuwał wzrost potencjału naukowego Bodianskiego, który codziennie pracował z dokumentami historycznymi. Dziesięć lat po ich poznaniu, pod koniec 1854 r., Petersburska Akademia Nauk wybrała go na swojego członka korespondenta. Ten fakt historyczny dotąd nie przyciągał należytej uwagi, dlatego przypomnę, że wśród bliskich znajomych poety Bodianski był jedynym, którego uhonorowano wysokim tytułem naukowym jeszcze za życia Szewczenki. Mychajło Maksymowycz został członkiem korespondentem dopiero w 1871 r. W grudniu 1857 r., kiedy Szewczenko przebywał w Niżnym Nowogrodzie, Bodianski przekazał mu swoją książkę. Zapisał u siebie skrupulatnie: „O wriemieni proischożdienija sławianskich pismien”, — T. G. Szewczenku, w Niżniem (czerez Wariencowa)”. Szewczenko ze swej strony odnotował w dzienniku 10 grudnia: „Z Moskwy Wariencow przywiózł mi pokłon od Szczepkina, a od Bodianskiego pokłon i drogi podarunek, jego książkę „O wriemieni proischożdienija sławianskich pismien” z próbkami dawnego słowiańskiego pisma. Serdecznie dziękuję Osipowi Maksymowyczowi za jego bezcenny podarunek. Ta książka zadziwiająco uzupełniła naszą współczesną literaturę historyczną”. Wysoka i szczodra ocena pracy Bodianskiego, tym bardziej, że chodziło o publikację w osobnym wydaniu jego rozprawy doktorskiej; podobnej fundamentalnej pracy uczony już nie miał. Ta książka Bodianskiego uzupełniła własną bibliotekę Szewczenki. „Bałem się narysować siebie jako Moskala…” Już wspomniany list do Bodianskiego w listopadzie 1854 r. Szewczenko zaczynał od najważniejszego: „Posyłam tobie, druhu mój jedyny, z p. Siemionowem podobiznę tego nikczemnego hetmańczyka. Patrząc na niego, wspominaj i mnie czasami. Bałem się narysować siebie jako Moskala, żebyś czasem nie przestraszył się, patrząc na podobiznę moją w moskiewskim szynelu albo, nie daj Boże, jeszcze i w mundurze! A hetmańczyk, myślę, nie przestraszy ciebie, a może jeszcze i ucieszy twoją zaporoską duszę. Przyjmijże go i przywitaj tego nikczemnego hetmańczyka, druhu mój jedyny!” Ten utwór Szewczenki nie został odnaleziony. Niestety. A przecież to jedyny przypadek, kiedy szeregowy 4. roty 1. Orenburskiego batalionu liniowego, czyli malarz Szewczenko, wyjaśnił, dlaczego on, tworząc na zesłaniu kolejny autoportret, ubrał się nie po prostu w cywilny, a właśnie w ukraiński — hetmański strój. Przypomnę, że w 1847 r. w Orsku Szewczenko namalował siebie w żołnierskim mundurze i czapce z oficjalnym oznaczeniem jego roty — niemal typowy portret szeregowego mikołajowskiego żołnierza. A tutaj, najwyraźniej specjalnie dla Bodianskiego, poeta przedstawił siebie nie w „moskiewskim szynelu” czy „mundurze”, a w stroju, który miał przypomnieć moskiewskiemu profesorowi bliski mu hetmański typ rodaka. Zwraca uwagę, jak szczerze Szewczenko chciał ucieszyć właśnie „zaporoską duszę” Bodianskiego. Między innymi uczeń uczonego, slawista Ołeksandr Kocubynski pisał, że zawsze „zaporoska natura przebijała w Bodianskim”. O „zaporoskiej naturze” i „kozackim sercu” profesora pisał też Mychajło Drahomanow, który uważał, że wspominając Bodianskiego, „my niczego innego nie robimy, jak tylko przyznajemy, że to za bogata niwa nasza kozacka, słowiańska, federalna, demokratyczna, twardoduszna Ukraina!” Na ile udało mi się ustalić, autoportret Szewczenki nie zdobił moskiewskiego mieszkania Bodianskiego w zaułku Gazetnym, chociaż, powiedzmy, portret „znakomitego Mikołaja Nowikowa” (Szewczenko) — rosyjskiego oświeceniowca, pisarza i wydawcy, więźnia Twierdzy Szlisselburskiej w czasach Katarzyny II, tam znalazł miejsce. Kiedy 18 marca 1858 r. Szewczenko odwiedził Bodianskiego w zaułku Gazetnym, o autoportrecie w ich rozmowie nie było mowy. Ani razu nie wspomniał o nim Bodianski w swoim Dzienniku. Nie odnaleziono utworu Szewczenki także po śmierci profesora wśród jego majątku, w tym bogatej biblioteki. Powstaje pytanie, czy autoportret Szewczenki w ogóle został przekazany Bodianskiemu, tym bardziej, że dokumentalnie nie jest to potwierdzone. Odnośnie Osipa Bodianskiego wielki Ukrainiec Mychajło Hruszewski pisał: „A w roku 1877 umarł jednak w Moskwie i tam został pochowany. Zostawił po sobie wdzięczną pamięć i szacunek wszystkich, którzy go znali i z jego pracy korzystali. I nam, Ukraińcom, wypada o nim pamiętać”. Brzmi to jak testament. ——————————— 1 Drahomanow M. Ukraina i centra // Hromada. T. 2. — Genewa, 1878. — S. 525. 2 Zaporożec Isko Materynka — pseudonim Osipa Bodianskiego. 3 Franko I. Zbiór utworów: w 50 t. T. 34. — Kijów, 1981. — S. 440. 4 Hruszewski M. Utwory: w 50 t. T. 8. — Lwów, 2007. — S. 579—580. 5 Ta nowa informacja, która obecnie jest wykorzystywana w całym szewczenkoznawczym świecie, została po raz pierwszy opublikowana właśnie w gazecie „Słowo Proświty” (2007, nr 38. S. 8–9), i dopiero sześć lat później — w zbiorze dokumentalnym „Taras Szewczenko w krytyce. Tom 1. Krytyka za życia (1839—1861). — Kijów: Krytyka, 2013. — S. 160—163. Niedawno ujrzał światło dzienne unikalny zbiór dokumentalny „Sprawy śledczo-nadzorcze Tarasa Szewczenki. Korpus dokumentów” (1847—1859). — Kijów: Arij, 2018. — 880 s. W nim po raz pierwszy zamieszczono już wspomnianą „Sprawę kancelarii moskiewskiego wojskowego generał-gubernatora o szeregowym Orenburskiego batalionu Szewczence”, zdobytą przeze mnie w Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy (f. 16, op. 47, spr. 130). Najcenniejsze dokumenty z niej opublikowane zostały również w „Słowie Proświty” jeszcze dziesięć lat temu. 6 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. — Kijów, 2008. — S. 330—331. 7 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osip Bodianski). — Moskwa, 2008. — 560 s. 8 Hruszewski M. Utwory. T. 8. — S. 248. 9 Publikując fragmenty z dziennika Bodianskiego dziesięć lat po jego śmierci, Ołeksandr Kocubynski zauważył, że w nim niektóre „niebezpieczne” nazwiska pominięto lub ich skróty celowo przestawiono. Powiedzmy, początkowo Bodianski napisał „Sz. T. H.”, a potem przekreślił i poprawił: „Sz. H. T.”. 10 Ołeksandr Kocubynski, publikując ten fragment dziennika w 1887 r., wyraził przypuszczenie, że chodzi o ukraińskiego historyka i etnografa Markewycza Mykołę Andrijowycza (1804—1860). 11 Wariencow Wiktor Hawryłowycz (1825—1867) — rosyjski pedagog i folklorysta, przyjaciel M. I. Kostomarowa. 12 Siemionow Mykoła Mychajłowycz (1830—?) — przyrodnik, uczestnik ekspedycji akademika Bera K.-E. M. na Mangyszłak w 1854 r. 13 Przy okazji zauważę, że w tym numerze „Słowa Proświty” zamieszczono najsłynniejszy portret Osipa Bodianskiego. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 1) zaznaczono, że jego autorem jest A. Bielakow. To błąd. Grawiurę wykonał ze zdjęcia już po śmierci Bodianskiego znany mistrz-grawer Sierakow Ławrientij Awksientijowycz (1824—1881). 14 Bodianskij O. M. Dniewnik. 1852—1857. — Moskwa, 2006. — 336 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

okazało się, że dla 3—5 dzieci tworzono rosyjskojęzyczne grupy, klasy, a w konsekwencji — szkoły. Pani Myrosława w rozmowie jest zawsze wyważona, twardo stoi na stanowisku ukraińskiego odrodzenia. Wywodzi się z powstańczej rodziny. Jej matka i ciotka były uczestniczkami ruchu narodowowyzwoleńczego. Pod jej wpływem mąż, Rosjanin, stał się przekonanym nacjonalistą i sojusznikiem w walce o wolną Ukrainę. Córka Myrosława jest ukraińskim naukowcem-filologiem, aktywnie wspiera pracę społeczną swoich rodziców. Nasz kraj rozsławiła rodzina Miskowych: matka Iryna z córkami Łesią, Myrosławą, Sofią oraz synem Andrijem stworzyli chór „Proświta”. Chór ten objechał całą Rówieńszczyznę i znaczną część Ukrainy (Kijów, Charków, Lwów) z zakazanymi pieśniami kozackimi, powstańczymi i strzeleckimi. Setki niebiesko-żółtych sztandarów, powstańczych mogił uświęcano ich natchnionym śpiewem. W chórze śpiewały rodziny Zoi i Zachara Słobodeniuków, Hainy i Mychajła Małewyczów. Co więcej, Mychajło Małewycz śpiewał w chórze cerkiewnym i był starostą jeszcze jednego proświtańskiego męskiego chóru „Dzwin”. Kierował nim Jarosław Konowalec. Chór brzmiał jak organy, na wysokim poziomie artystycznym wykonywał pieśni patriotyczne i złożone utwory muzyczne. O świcie tworzenia Ruchu na rzecz Niepodległości poruszyły nas bra- Rodzina Kosarewych (Myrosława-młodsza, Myrosława, Ołena, Mykoła)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rodziny proświtańskie

Wspominają się burzliwe lata 90., kiedy śladem Lwowa w Równem garstka śmiałków odważyła się ogłosić, że Ukraina ma prawo do swojego języka państwowego, kultury i pragnie wolności. Tak tworzyło się Towarzystwo Języka Ukraińskiego (TJU) im. Tarasa Szewczenki, które z czasem stało się następcą dawnej „Proświty”. Ukraińcy jakby obudzili się z długiego snu, garnęli się do TJU, tworząc oddziały. Całe rodziny zasiliły szeregi proświtańców. Pamiętam 21 stycznia 1990 roku: Łańcuch Zjednoczenia od Lwowa do Kijowa, którego organizatorami w naszym kraju byli liderzy Wasyl Czerwonij, Mykoła Porowśkyj, Ołeksandr Nowak. Po jego zakończeniu starszy kapłan ks. Serhij Kulczynśkyj po raz pierwszy odprawił nabożeństwo za Ukrainę w języku ukraińskim. A za jego plecami stali synowie — śpiewak Jarosław, urzędnik Petro ze swoimi synami Antonem i Ihorem, bratem Mykołą, który do dziś kieruje połtawską „Proświtą”. Sławna rodzina Kulczynśkych rozpoczęła swoją walkę o wolność Ukrainy jeszcze za czasów panowania polskiego i straciła swoich krewnych (Filimona, Walentynę). Rodzina Kulczynśkych aktywnie pracowała w „Prośvicie”. Własnym kosztem wydała książkę M. Kobryna „O języku nabożeństw” (opracowanie M. Borejko). Jewhenija HŁADUNOWA, Rówieńskie Miejskie Towarzystwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Naszym ideologiem był wtedy narodowy profesor i uczony Ołeksandr Nowak, który wraz ze swoim bratankiem Serhijem czytali wykłady z prawdziwej historii Ukrainy. Już wtedy Ołeksandr Nowak ogłaszał, że największym wrogiem Ukrainy jest Moskiewszczyzna, wzywał do jednoczenia się, przewidział dzisiejszą wojnę rosyjsko-ukraińską. Teraz Serhij Nowak, będąc na froncie wschodnim (w ATO), najwyraźniej przekonał się, jakim „bratem” była Moskiewszczyzna dla Ukrainy. Wnuk Ołeksandra Nowaka jest obecnie zastępcą przewodniczącego Młodego Ruchu. Bezsprzecznym liderem był profesor Borys Stepanyszyn, który w krótkim czasie wzmocnił „Proświtę” na Rówieńszczyźnie, stworzył uniwersytet ludowy „Proświty”, sam stał się najpopularniejszym wykładowcą, zapraszał do lektury znanych ludzi Ukrainy. Na te posiedzenia zjeżdżali się słuchacze z całego obwodu. Jego syn Serhij został redaktorem gazety „Wołyń”, gdzie publikowano opowieści proświtańców o heroicznym ruchu powstańczym UPA. Potężną formalną i nieformalną liderką miejskiego towarzystwa „Proświta” stała się Kateryna Syczyk. Ma mnóstwo pomysłów, jak lepiej zorganizować pracę towarzystwa, jak zachęcić młodzież do aktywnej pracy proświtańskiej. Muzeum „Proświty”, park „Proświty”, festiwal młodzieży „Pieśni do słów Szewczenki”, obozowanie młodzieżowe na miejscu walk powstańczych na Hurbach, organizacja pielgrzymki dzieci do Zarwanicy — to tylko niewielka część listy działań, które prowadzi towarzystwo z inicjatywy i wsparcia Kateryny Iwaniwny. Pozapetatowym pomocnikiem pani Kateryny jest jej mąż Wasyl Adamowycz. Własnym autem nie raz odwoził nas na wydarzenia w Równem oraz centrach rejonowych Berezne, Sarny. Rodzina bez wahania wkłada własne środki do skarbca „Proświty”, kiedy ten pustoszeje. Ich córka Iryna pomaga dzieciom z biednych rodzin. Dobroczynność dla tej rodziny to rzecz codzienna. Właśnie takie rodziny są prawdziwą podporą naszego państwa. Do opinii autorytatywnego uczonego Wsewołoda Mychalczuka przysłuchiwali się nasi młodzi chłopcy, liderzy Ruchu. Jego wystąpienia były gruntowne i ciekawe, pełne głębokiej treści filozoficznej. Był aktywnym obrońcą ukraińskiej nauki i kultury. Żona pana Mychalczuka Jewhenija dobrze pamiętała ruch kobiecy, była osobą religijną i opowiadała nam, jak przed przyjściem Moskali obchodzono święto Matki, ukraińskiej rodziny. To właśnie ona przy naszym wsparciu odnowiła niegdyś sławny Związek Ukrainek. Po raz pierwszy obchodziliśmy święto Gromnicznej (wzywanie wiosny), święto Matki w latach 1991/1992. Pułkownik Jarosław Hirnyk Natalia i Wałerij Wojtowyczowie służyli w radzieckim wojsku, zjeździli świat, a kiedy powstało państwo ukraińskie, wrócili na Ukrainę, wstąpili do „Proświty”, aby utwierdzać ukraińskie wartości. Pracował w oświacie, kształtował w młodzieży świadomość narodową i uczucia patriotyczne. Po raz pierwszy poruszył zakazany temat Hołodomoru oraz heroizmu ukraińskiej młodzieży pod Krutami. Był bezkompromisowy w kwestii językowej. To właśnie on wraz z Mykołą Muczynskim, Wołodymyrem Ławrenowyczem, Mychajłem Borejkiem opracowali statut Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów i stworzyli silną organizację o ukraińskim kierunku w przeciwwadze do prokomunistycznej. Jego żona, ukraińska polonistka, zorganizowała kursy języka ukraińskiego dla wojskowych, stworzyła w szkołach kółka pisankarskie. Po Jewhenii Mychalczuk stanęła na czele Związku Ukrainek, który brał najaktywniejszy udział w życiu społecznym miasta. Czytała wykłady z ukrainoznawstwa o ruchu kobiecym przed czasami radzieckimi. Wśród aktywnych działaczy „Proświty” zawsze był Ołeksandr Wołoszczuk — przez wiele lat odpowiedzialny sekretarz organizacji obwodowej. Jako wykładowca uniwersytetu „Proświty” czytał wykłady z religioznawstwa, historii, zapraszał ciekawych wykładowców, zwracał się do wysokich urzędników w sprawie rozwiązywania najbardziej bolesnych kwestii życia społecznego. Jego syn Nazar, znany bandurzysta, wspierał „Proświtę” występami na imprezach proświtańskich, układał i wykonywał patriotyczne pieśni. Wspominam wspaniałe wieczory pamięci Ihora Biłozira, Wołodymyra Iwasiuka. Dyrektor Rówieńskiego Pałacu Kultury „Tekstylnyk” Mykoła Panaszczuk jako jeden z pierwszych kierowników stworzył w swoim zespole komórkę „Proświty”, został członkiem towarzystwa obwodowego, z czasem zastępcą przewodniczącego. Za jego wsparciem „Proświta” i Związek Ukrainek przeprowadzały w pałacu wieczory szewczenkowskie, wieczory rodziny ukraińskiej, pamięci patriarchy Mstysława, Niła Chasewycza, kobiet-uczestniczek zmagań wyzwoleńczych, świętowały swoje 85-lecie. Co roku przeprowadzano tam wielkanocne koncerty charytatywne, wystawy wielkanocnych bab. Zespoły twórcze „Barwinok”, „Horyń”, „Remisolka”, „Edelweis”, „Ładonyky” brały udział w proświtańskich wydarzeniach. Pamiętam sale przepełnione młodymi ludźmi podczas tych imprez. Obok pana Mykoły zawsze była jego żona Ludmyła, obdarzona twórczym zapałem. Jej wychowankowie z „Ładonyków” stali się prawdziwymi gwiazdkami, często występowali na uroczystościach w teatrze dramatycznym, na letniej estradzie i w pałacu. Zadziwiali wyrazistym czytaniem wierszy autorstwa Ludmyły Panaszczuk. Ten twórczy tandem odegrał znaczącą rolę w utwierdzeniu języka ukraińskiego i pieśni w naszym kraju oraz w Równem. Jeszcze w dalekim 1988 roku my z Myrosławą Kosarewą staliśmy u źródeł TUM-u, obchodziliśmy przedszkola, szkoły, aby określić skład narodowościowy dzieci. Bracia Roman i Wołodymyr Omelczukowie. Roman Omelczuk wzniecił rewolucyjny bunt przeciwko szowinistycznemu gniazdu w elektrowni atomowej w Waraszu (kiedyś Kuzniecowsk), stworzyli tam komórkę „Proświty”, a z czasem wygrali wybory na szczeblu lokalnym. Pan Wołodymyr był wśród przywódców Ruchu. Chłopcy godnie kontynuowali sprawę swojego ojca Justyna, uczestnika narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Zapałem i odwagą wyróżniali się bracia Iwan i Borys Kurianyki. Byli nieodłącznymi uczestnikami wieców, zebrań, akcji protestacyjnych. Iwan Kurianyk, zostawszy naczelnikiem wydziału oświaty, dołożył niemało starań, aby w naszym mieście nie było rosyjskich szkół, wszak etnicznych Rosjan w naszym kraju było za mało nie tylko na szkoły, ale nawet na klasy. Za czasów radzieckich w rosyjskich szkołach aktywnie prowadzono rusyfikację naszych dzieci. Wspominam marzec 1989 roku: podczas dni szewczenkowskich przeszliśmy kolumną przez miasto, a na przedzie — Iwan Kurianyk z portretem naszego geniusza. Rodzina Nehrebeckich to rdzenni mieszkańcy Równego. Mykoła i Nina Nehrebeccy za okupacji polskiej zajmowali aktywną postawę obywatelską. Mykoła był jednym z przywódców OUN. Władze polskie wtrąciły go do więzienia, w 1939 roku radzieccy „wyzwoliciele” aresztowali go za nacjonalizm, a żonę z córkami Ludmyłą i Natalią wysłali do Kazachstanu. Stamtąd 13-letnia Natalka samodzielnie przedzierała się do rodzinnego miasta. Mama Nina była aktywną działaczką Związku Ukrainek i zsyłka za to była nieunikniona. Po odbyciu kary Mykoła w 1948 roku wrócił do domu i zastał żonę w trumnie. Na tym próby rodziny się nie skończyły. Nowe aresztowanie dla ojca i nowa zsyłka dla córek. W niepodległej Ukrainie Natalia Nehrebecka kierowała proświtańską czytelnią i napisała książkę wspomnień „Drogami losu”. Prowadziła zajęcia wychowawcze dla młodzieży szkolnej, opowiadała o próbach ukraińskich patriotów. Wielkie próby spadły także na los rodziny Hanny i Wołodymyra Kuliów. Hanna z mamą po przyjściu Moskali zmuszona była. Małżeństwo Didyczów z wnukami Myrosławem, Wołodymyrem, Wiaczesławem, Illeją i Justynką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

musiała ukrywać się przed aresztowaniem, ponieważ ojciec był jednym z powstańczych dowódców i instruktorów. Jednak Hannę wraz z mamą wyśledzono i wywieziono do Tomska, a tam dręczono zimnem, głodem i ponad siły ciężką pracą. Wołodymyr Kulij uczęszczał do szkoły, kochał Ukrainę i widział brutalne okrucieństwo nowej władzy. Razem z uczniami starszych klas szkół nr 1 i nr 2 Stepanem Kujbidą, Wiaczesławem Nowakiem, Ludmyłą Nehrebecką, Heorhijem Bezsonowem i in. omawiali wydarzenia polityczne, stworzyli rękopiśmienne czasopismo „Zoria”, w którym wyrażali swoją miłość do Ukrainy. Grupę młodych patriotów wyśledzili funkcjonariusze NKWD. Rozpoczęły się nocne, wyczerpujące przesłuchania, tortury, oskarżenia o zdradę ojczyzny. Wołodymyra Kulija skazano na 5 lat więzienia i 5 lat zesłania. Znęcanie się, choroby, ciężka praca — takie było ich życie. Na Syberii los połączył Hannę i Wołodymyra w silną rodzinę, obecnie z ponad 60-letnim stażem. Powrót na Ukrainę przyniósł nowe trudności, ale przetrwali, doczekali się Niepodległej Ukrainy, stali się aktywnymi członkami „Proświty”. Pomagali w tworzeniu Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła pod kierownictwem Patriarchy Mścisława. Od samego początku ukraińskiego odrodzenia wielką aktywność przejawiały rodziny Rediuków (Jaskałów): Mykoła z Tetianą oraz córkami Ołhą i Lubow. Zbieranie podpisów o nadanie językowi ukraińskiemu statusu państwowego, wiece, zebrania, wykłady, agitacja wyborcza za demokratami — to niepełna lista działalności społecznej tej rodziny. Tetianę Rediuk pięciokrotnie wybierano do rady miejskiej. Przejmowała się problemami prośwician, pomagała finansowo w działalności wydawniczej „Proświty”. Mykoła Jaskał był sekretarzem rady miejskiej, zawsze pomagał towarzyszom. „Proświta” ściśle współpracowała z zespołem twórczym — grupą folklorystyczną „Barwinok”, którą stworzył Petro Tymoszczuk. Zawsze obok swojego męża jest śpiewaczka Nadija Tymoszczuk. Wykwintne ukraińskie stroje, trafnie dobrane kobiece i męskie głosy, wzmocnione instrumentami muzycznymi, wywołują zachwyt widzów. Pieśni ludowe, patriotyczne kozackie, powstańcze, współczesne o wyczynach bojowników na wojnie brzmią na rówieńskich scenach, placach i w wielu zakątkach naszej Ojczyzny. Wyróżniała się wśród prośwician para Ołeksandry i Anatolija Petrykowych. Ołeksandra była wspaniałą recytatorką wierszy Tarasa Szewczenki, śpiewała w chórze „Proświta”. Anatolij jest autorem kilku zbiorów wierszy patriotycznych. Razem objechali Ukrainę, sławiąc ukraińską pieśń, język ukraiński, narodową ideę odrodzenia. Ołeksandra (Sania), będąc już chorą, pojechała na Pomarańczowy Majdan, aby tam dodawać ludziom otuchy swoim śpiewem. Chore serce nie wytrzymało i zmarła. Pochowano ją z honorami w Równem. Natalię i Wałerija Wojtowyczów połączyła w rodzinę „Proświta”. Wałerij jest artystą, pisarzem, krajoznawcą. Jego prace artystyczne „Wielki Kobziarz”, „Oberehy”, serie „Homerowie Ukrainy”, „Hetmani Ukrainy” są wysokiej klasy i mają patriotyczny wydźwięk. W książkach „Mitologia ukraińska”, „Amazonka. Bogini. Dziewica. Wojownik”, „Ukraińskie mitologioznawstwo” oraz wielu innych ujawniła się jeszcze jedna strona talentu artysty. W czasach radzieckich Wałerij stworzył silną komórkę „Proświty” w swoim zakładzie pracy, czym naraził się na złośliwe ataki komunistów. Natalka, bibliotekarka z powołania, znawczyni literatury, organizatorka wielu wydarzeń kulturalno-oświatowych w bibliotece obwodowej, która stała się centrum oświecenia na Rówieńszczyźnie. Ta rodzina jest przykładem do naśladowania w służbie ukochanej sprawie i Ojczyźnie. Jeszcze jedna proświciańska rodzina to Zoja i Bohdan Dydyczowie z Kostopola. To aktywni działacze ukraińskiego odrodzenia. 9 marca 1989 roku, kiedy członkowie Towarzystwa Miłośników Języka i Kultury Ukraińskiej wyszli na ulice Równego z portretem Tarasa Szewczenki, Bohdan Dydycz był z nami. Jest on jednym z pierwszych w obwodzie, który w Kostopolskim Zakładzie Przemysłu Piekarniczego stworzył komórkę TUM (Towarzystwa Języka Ukraińskiego) i Ruchu w Kijowie. Zoja Dydycz pisze piękne wiersze patriotyczne i liryczne, opracowuje książkę o swoim rodzinnym mieście Kostopolu i jego roli w ruchu narodowowyzwoleńczym. Zdąża organizować wydarzenia TUM, Związku Ukrainek, pomagać mężowi w działalności Ludowego Ruchu. Z inicjatywy Iwana Wetrowa, w ścisłej współpracy z Zoją Dydycz, na stulecie rówieńskiej „Proświty” ujrzała światło dzienne ciekawa i treściwa praca „Proświciańskie stulecie Rówieńszczyzny” (948 stron). Ponad dwa tysiące nazwisk, ponad sto artykułów weszło do tej encyklopedii rówieńskiej „Proświty”. Na takich proświciańskich rodzinach trzyma się nasz ukraiński świat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Poetyckie słowo o dzieciach i dla dzieci. Przemyślenia na temat nowego zbioru Petra Szkrabjuka „Najkrótsze słowo” (Lwów: Misjonarz, 2017. — 64 s.)

Rodzina Syczyków (Wasyl, Kateryna, Iryna) Bohdan DIACZYSZYN, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, m. Lwów Cieszymy się z każdej książki w języku ukraińskim, bo to nasze, ojczyste. A kiedy książka jest poświęcona dzieciom, to podwójna radość. Uświadamiamy sobie, że książka była i pozostaje największym wrogiem sercowej skamieliny. Jej wpływ na człowieka do dziś nie został zgłębiony, bo sama w sobie jest najcudowniejszym wynalazkiem ludzkości. Słowo, język ojczysty, myśl, miłość do książki, do ojczystej ziemi... Miłość do Ukrainy to miłość do języka ojczystego, bo język to serce Ukrainy, nasze serce. A Najlepszym Słowem w naszym języku, jak podkreśla autor, jest Ukraina. Zatem dziecko musimy wychować w zrozumieniu tego, że u Ukraińców punktem odniesienia ich życia zawsze musi być: „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru...” Aby dziecko miało takie zrozumienie, to jego (dorosłych również) trzeba nauczyć kochać i myśleć, — wszystko inne zdobywa się ciężką codzienną pracą. „Nie osiągniemy żadnego z innych celów, jeśli zapomnimy, że celem edukacji jest wzbogacanie rozumu i duszy żywych ludzi” (Ken Robinson i Lou Aronica. „Szkoła przyszłości...”). Dobra poetycka książka może i powinna być jednym z głównych pomocniczych narzędzi w tej niełatwej pracy. „Poezja operuje słowem, które jest zdolne wywołać zarówno dźwiękowe, jak i wzrokowe wyobrażenia i, co najważniejsze, jak wyraził się Iwan Franko w książce „Z sekretów poetyckiej twórczości”, zdolna jest przechodzić w dziedzinę umysłowej, intelektualnej pracy” (Mykoła Ilnycki. „Polifonia poetyckiego słowa”. W ks. „W ognisku odbić”). Bo dziecko, które nie jest nauczone myśleć, zamienia się w niewolnika cudzych myśli. Bez wychowania myślącej młodzieży nie podniesiemy Ukrainy do wymagań współczesnego intelektualno-technologicznego postępu. Mózg, według definicji akademika Ołeha Krysztala (dyrektora Instytutu Fizjologii im. Bohomolca), to najcudowniejsze, najbardziej skomplikowane urządzenie Wszechświata (jakie jest nam dostępne na dzień dzisiejszy) — i żeby go nie stracić, to to dzieło musi pracować zgodnie z przeznaczeniem. Mózg zabija lenistwo. Mózg jest elastyczny w każdym wieku, ale należy go ćwiczyć, trenować, wykorzystywać zgodnie z przeznaczeniem. Mózg stymuluje: czytanie, pisanie i wszystko, co skłania do rozmyślań. Dziecko rodzi się z gotowym do poznawania świata mózgiem. Od nas zależy, czym go napełnimy. Einsteina zapytano: — Co trzeba robić, żeby dzieci były mądre? — CZYTAJCIE im bajki! — Co trzeba robić, żeby dzieci były BARDZO mądre? — CZYTAJCIE IM WIĘCEJ BAJEK!!! Dzieci musimy nauczyć myśleć i żyć prawdą. „W języku każdego narodu zawarta jest i droga do Prawdy, i droga do Istoty” (Pawło Mowczan). Czytanie — to dotyk słowa życia, słowa prawdy. Przypomnijmy przekonanie Iwana Puluja o tym, że prawo zachowania i przemiany energii rozciąga się również na sferę duchową, wszak prawdy zniszczyć nie można: „Prawo, że siła nie przepada, ma ogólne znaczenie, bo ono rządzi nie tylko fizycznym, ale i intelektualnym światem” (Cyt. za: Iryna Farion. „Portret językowy Iwana Puluja”). I jeszcze takie określenie: „Prawo nieprzepadającej siły w świecie ludzkich relacji, kultury — to prawda. Prawda nie znika. Gdzie prawda — tam musi być zwycięstwo”. Pamiętajmy, że „siła i zbawienie leży w nas samych: w pracy nad edukacją i dobrobytem narodu” (tamże). Dokładajmy wysiłku, aby nie zagubić się w wieczności, aby być godnymi życia na ojczystej ziemi, darowanej nam przez Boga. Książka w języku ojczystym dodaje nam siły, zapału do pracy, pomaga w każdych okolicznościach pozostać człowiekiem, bo bez wiedzy nie ma poznania, a wiedza — jest w książce (libros lege, książki czytaj!) Poetyckie słowo Petra Szkrabjuka uczy dzieci myśleć: „Zimą góry podrosły, / Zimą góry zbielały” (s. 8). Dlaczego zimą góry podrosły? Bo „śniegi na góry siadły / zimować do wiosny”. Dalej czytamy: „Wstało słońce, zdmuchnęło ciemność — / Łzy otarło mu (deszczowi — B. D., s. 9). Jak mogło słońce otrzeć łzy deszczu? Dziecko należy nauczyć rozumieć metaforę… Człowiek urodzony jest do pracy i aby cieszyć się dziełami swoimi (według Księgi Koheleta): „Nasza jaskółeczka miła / Znów gniazdo w chlewie ulepiła — / I świergocze: rada temu, że wróciła do domu” (s. 12). Dzieci mają kochać wszystko, co żyje, co je otacza, być współczującymi, myśleć o konsekwencjach tego czy innego zdarzenia: „Spadł ptaszek z gniazda. / Ja pomyślałem — to bieda: / ... / Wziąłem wtedy drabinkę ja / I z powrotem włożyłem jaskółczątko” (s. 21). Poetyckie słowo autora uczy dzieci poznawać zjawiska przyrody: „Widzisz, — wnuczka zrozumiała od razu, — / tylko na wolności świetliki są piękne” (s. 29). Albo: „Srebrny deszczyku rzęsisty, / skąd ty się wziąłeś?” (s. 37). Jednocześnie Petro Szkrabjuk wzywa do miłości i jedności: „Kochajcie Ukrainę. I Boga Kochajcie — / I wieczni będziemy razem” (s. 33). Książka będzie przydatna dla pracowników przedszkoli i nauczycieli klas początkowych, bo w niej są pieśni z nutami, a także „Autorytatywny alfabet” — z wierszami na każdą literę alfabetu, w których każde słowo zaczyna się od tej samej litery… Książka — to nasze teraźniejszość i przyszłość! Czytajmy wieczorami na głos swoim dzieciom — to jednoczy rodzinę, pozbawia telefonowo-komputerowego i telewizyjnego uzależnienia. Czytajmy dzieciom to, co i nam jest ciekawe. Szukajmy dzieciom (i sobie!) potrzebnej książki, bądźmy mądrzy. Bo „...w cieniu mądrości — jak w cieniu srebra, lecz korzyść poznania w tym, że mądrość życia zachowuje temu, kto ma ją” (Księga Koheleta 7:12). Wiersze ze zbioru P. Szkrabjuka „Najlepsze słowo” Dobieraliśmy słowa Dobieraliśmy słowa (dzień to był cudowny): Murawa — darń, trawa; Las — to puszcza, bór, dąbrowa, A lasek — parów i gaj, Ścieżka — szlak… Bracia — to bracia. A fontanna — to wodotrysk, Watra — ognisko, ogień… Książkę tata wziął taką. Dziś my uczyliśmy znowu I pogodną, i dźwięczną, I na świat cały donośną Ukraińską ojczystą mowę. Najlepsze słowo Jest bez liku hojnych słów, Które naród nam zapowiedział. Te słowa: miłość, dobro, Mama, tata, step, Dniepr, Szkoła, pieśń, dzwon, strumień, Świat, ziemia, Karpaty, kraj… Jest bez liku drogich słów, Które Pan nam zapowiedział: Słońce, skowronek, młoda zmiana, A najlepsze — Ukraina. To Ukraina moja Słońce nad stepem sieje — To Ukraina moja. Góry bieleją z dala — To Ukraina moja. Morze i nurt strumienia — To Ukraina moja. Pieśń i trel słowika — To Ukraina moja. W sercu Pańskie imię — To Ukraina moja. Przyjaciele, rodzina, rodzina — To Ukraina moja. Spojrzę wokoło uważnie ja — Wszędzie Ukraina moja. Samocwity Dziewczynka maluje kwiaty, Chłopiec — gwiazdy błękitne… Nasze młode wojsko — dzieci, Ich obrazki-samocwity Z rodzicami idą w bój. Razem w bój idą rysunki — Oberegi dla wojaków. Te pierwotne podarunki, Te dziecięce zbroje Nie przebić wrogom. I modlitwa, i naboje. Chleb, który siostry i bracia W dal wiozą, gdzie huk broni… Nawet dzieci u nas bohaterowie, Nawet dzieci — no a ty?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Zenon Korinets: „Jesteśmy częstymi gośćmi z koncertami w Donbasie…”

— Jak formował się zespół? Pewnie nie bez problemów, zważywszy na trudne czasy? Kto został pierwszymi solistami? — Do pierwszej brygady koncertowej weszli Tamara Sawczenko, Hałyna Bereżna, Marija Hryszyna, Natalka Łepetun, Lidija Zabołotna, Iwan Hurjiw. Z Myrhorodu zaproszono 16 śpiewaków-kobzarzy, ułożono program koncertowy i zespół rozpoczął działalność koncertową. Hryhorij Werowka kontynuował poszukiwania artystów, w Połtawie natrafił na zespół bandurzystów, namówił ich do dołączenia do kolektywu. Po tym, jak 6 listopada 1943 roku Kijów wyzwolono od hitlerowców, do stolicy Ukrainy przeniosła się grupa chóru, w skład której weszło kilkudziesięciu artystów, a później, zimą 1944 roku, dołączyli do niej pozostali. — Jaka jest dzisiaj liczebność zespołu? Ile koncertów dajecie w ciągu roku? — Prawie 130 osób, a repertuar, jeśli mówimy o 75 latach działalności twórczej, to ponad tysiąc pieśni i tańców! Wcześniej mieliśmy 60 występów rocznie. Dzisiaj ich liczba sięga 70. Jednak w najbliższym czasie planujemy 100 występów rocznie. Wśród zespołów ludowych w naszym państwie tylko nasz posiada składowe taneczną, śpiewaczą i orkiestrową: niewielkie zespoły twórcze, które tworzą Narodowy Zespół im. Hryhorija Werowki. Są one zdolne występować także autonomicznie, niezależnie od siebie, co jest zjawiskiem unikalnym. — Czy obciążenie artystów jest duże? — Dostarczanie ludziom przyjemności, wywoływanie u nich emocji — to nasza praca. A skoro tak, to trzeba podchodzić do niej odpowiedzialnie. Dlatego próby są codzienne, trwające 3—4 godziny. — Jakie pieśni, tańce dzisiaj wykonujecie? — To kompozycje wokalno-choreograficzne „Na hulannia”, „Wesnianka”, „Zaporożci”, „Swiatkowyj hopak”, ukraińskie pieśni ludowe „Oj, czyj to kin stojić”, „Rozpriażajte, chłopci, konej”, „Porizała palczyk”, „Oj, u wyszniewomu sadu”, „Dunaju, Dunaju”, „Oj, dawno-dawno”, „Letiła zozula” oraz wiele innych. Jeśli chodzi o numery taneczne: to „Kozaczok”, „Hołubka”. A także numery orkiestrowe „Bukowynśka narodna melodija i kołomyjka”, „Hucułka” itd. — Piąty rok z rzędu trwa wojna hybrydowa przeciwko Ukrainie, niemal codziennie giną ukraińscy żołnierze. Czy występowaliście przed naszymi obrońcami? — Tylko w tym roku byliśmy z koncertami w Mariupolu, Berdiańsku, Pokrowsku, Kramatorsku oraz innych miastach Donbasu i Priazowia. Budujące jest to, że wśród publiczności widzimy wielu ludzi w mundurach. Są oni najbardziej wdzięcznymi widzami, o czym szczerze mówią nam podczas rozmów i zapraszają, abyśmy przyjeżdżali w gości jak najczęściej. Korzystając z okazji, chcę wyrazić szczególny szacunek dla naszego Ukraińskiego wojska. Odbywałem służbę w jednej z jednostek, która stacjonowała na Zakarpaciu, i dlatego wiem, jak ciężko i odpowiedzialnie jest być żołnierzem. Zwłaszcza dzisiaj i zwłaszcza przebywając na wschodnich rubieżach Ukrainy. Dlatego występy przed żołnierzami są dla mnie sprawą honoru. Na prośbę przedstawicieli Ministerstwa Obrony wkrótce damy trzy koncerty we Lwowie, Charkowie, Odessie. — Czy w waszym repertuarze, oprócz ukraińskich, są pieśni innych narodów świata? — Oczywiście. Przecież na terenach Ukrainy mieszka niemało mniejszości narodowych. Dlatego wykonujemy mołdawskie, rumuńskie, węgierskie, słowackie, bułgarskie, żydowskie, białoruskie pieśni i tańce. a także narodów innych narodowości. — Zespół imienia Hryhorija Werowki odwiedził wiele krajów. Jak was tam przyjmowano? Czy i dzisiaj koncertujecie poza granicami kraju? — Tak, objechaliśmy z koncertami ponad sto krajów świata. Przyjmowano nas zawsze życzliwie. Jeśli byliście choć na jednym takim koncercie, to przekonaliście się o szczerości moich słów. — Słyszeliśmy opinie Ukraińca, który dzisiaj pracuje w Polsce, a był na waszym koncercie w Warszawie. Był pod wrażeniem reakcji sali na wasz występ… — Ostatni raz występowaliśmy w tym kraju latem. Co więcej, podpisaliśmy wspólną deklarację z polskim zespołem pieśni i tańca „Śląsk”, co pozwoliło nam pracować na ich scenach. Przyjeżdżają też oni do nas. Wykonywaliśmy polskie pieśni, od których sala szalała, zwłaszcza przy wykonaniu „Hej, sokoły”. Kiedy zaśpiewaliśmy „Barkę” — ulubioną pieśń papieża Jana Pawła II, to w oczach widzów pojawiły się łzy. — Na Ukrainie jest dzisiaj kilka narodowych zespołów twórczych, ale muzeum, którego eksponaty odzwierciedlają własną historię, macie tylko wy… — Wiecie, od czego zaczyna się życie twórcze śpiewaka czy artysty, który po raz pierwszy przekroczył próg zespołu? Od odwiedzenia muzeum. Właśnie tutaj widzi on naszą historię, lepiej uświadamia sobie swoją odpowiedzialność przed kolegami, widzami. Bo czym innym jest zapoznanie się z drogą twórczą przez Internet, a czym innym wizyta w naszym muzeum. — Wasz chór to swoista wizytówka Ukrainy. Stąd pytanie: czy odczuwacie wsparcie państwa? — Państwo stabilnie wydziela środki na utrzymanie budynku, w którym „stacjonujemy”, częściową opłatę za media i pensje. — Skąd więc pieniądze na tak wykwintne stroje sceniczne, trasy koncertowe? Macie zamożnych sponsorów? — Sponsorów nie mamy, a jeśli chodzi o środki na kostiumy, obuwie, instrumenty muzyczne i inne wydatki związane z działalnością koncertową, to zarabiamy je sami. Swoimi występami. Zasada jest prosta: więcej występowaliśmy — więcej zarobiliśmy, mniej występowaliśmy — mniej zarobiliśmy. Ale od tego, podkreślam, nie cierpi jakość występów. Na pierwszym miejscu są interesy widza, który jest dość wymagający. — Przedstawiciele show-biznesu skarżą się na zawrotne stawki za wynajem sceny Narodowego Pałacu „Ukraina”, które znacząco wpływają na ceny biletów. Czy tytuł narodowego daje zespołowi jakieś preferencje w tym zakresie? — Żadnych: płacimy zarówno za wynajem sal koncertowych, jak i za reklamę naszych występów. Ale nie narzekamy. — Wcześniej, za czasów radzieckich, państwo ingerowało w sprawy każdego zespołu twórczego, często decydując, co mają śpiewać, jak tańczyć. A jakie macie relacje z władzami? — Dzisiaj nie ma żadnej ingerencji w naszą działalność twórczą: ani ze strony administracji Prezydenta, ani parlamentu, ani rządu. Jakie są relacje? Miło mi, że wielu z tych ludzi nie tylko przychodzi na nasze koncerty, ale jest też gorącymi wielbicielami naszej twórczości. — Kiedy ostatni raz występowaliście w Rosji? Czy zapraszają was tam? — Nie byliśmy tam od 2012 roku. A wcześniej dużo koncertowaliśmy, zwłaszcza w tych regionach, gdzie zwarcie mieszkają etniczni Ukraińcy. W szczególności na Kubaniu, który wcześniej wchodził w skład Ukrainy… Jeśli chodzi o zaproszenia, to 1 października dzwoniono do mnie z rosyjskiego kanału telewizyjnego „Słowiańska kultura” i proponowano występ przed rosyjską publicznością, ale powiedziałem, że muszę się naradzić… — Z kim? Przedstawiciele tego samego show-biznesu z nikim się nie naradzają, zarabiając tam niezłe pieniądze i nazywając siebie gołębiami pokoju. Dlaczego i Pan miałby się nimi nie stać?.. — Jako kierownik Narodowego zespołu nie mogę samowolnie rozstrzygać takich kwestii: każdy występ za granicą, a tym bardziej w dzisiejszej Rosji, trzeba uzgadniać z Ministerstwem Kultury. Jeśli chodzi o pieniądze, to całkowicie wystarczają nam te, które zarabiamy na Ukrainie i w innych krajach, na przykład w Chinach, skąd niedawno wróciliśmy. Ogólnie nasze stanowisko jest takie: w czasie, gdy „starsi bracia” zagarnęli nam Krym, okupowali część Donbasu i zabijają Ukraińców, wielkim grzechem jest jechać do nich w gości. — Ale niektórzy mówią, że występując przed Rosjanami, można ich wychować, bo rzekomo, słuchając naszych pieśni, przejmą się szacunkiem do Ukraińców… — Tak mówią w większości ci, którzy chcą usprawiedliwić swoją biznesowo-piosenkarską działalność na terenie sąsiedniego kraju… — Przez ponad pół wieku chór im. Hryhorija Werowki kojarzył się z nazwiskiem jego kierownika — Anatolija Awdijewskiego. Biorąc pod uwagę osobowość byłego kierownika, autorytet, i to nie tylko wśród ludzi twórczych, czy nie jest Panu trudno pracować? I czy zachowaliście tradycje „narodzone” za Awdijewskiego? Niedawno światowej sławy zespół twórczy Narodowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki obchodził 75-lecie od dnia założenia. W tym czasie dał tysiące koncertów — na Ukrainie i poza jej granicami. — Początki naszego zespołu sięgają września 1943 roku, kiedy jeszcze grzmiała II wojna światowa, ale znaczna część ukraińskiej ziemi była już wyzwolona od niemieckich najeźdźców — mówi Zenowij Mychajłowycz. — Pierwszym kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem został Hryhorij Werowka — pracownik naukowy Instytutu Folkloru Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. W skład chóru weszły 134 osoby: 84 śpiewaków, 50 artystów orkiestry instrumentów ludowych oraz baletu. Władze postawiły przed nimi zadanie: wspierać rozwój ukraińskiej ludowej sztuki chóralnej oraz muzyczno-choreograficznej, propagować sztukę wśród „mas pracujących”. Kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki, artysta ludowy Ukrainy Zenowij KORINEĆ gościem tygodnika „Słowo Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wiersz potwierdza przyjazną współpracę między Ukrainą a Gruzją. Wysoki poziom artystyczny pokazali wychowankowie „Akademii Sztuk” oraz Kijowskiego Kolegium Łączności, a także zespół folklorystyczny „Rodowid”, wzorowy amatorski dziecięcy zespół „Harmoszeczki” z Domu Kultury w Drabiwie, sportowy hopak w znakomitym wykonaniu dziecięcej szkoły sportowej „Szablezub” podarowały widzom dobry nastrój. Prowadzący wydarzenie – czarująca Ołena Wasyłenko oraz kierownik festiwalu, autor projektu Ołeksandr Karpenko. W foyer odbyła się wystawa obrazów wybitnego współczesnego artysty Ołeksandra Ochapkina oraz ręczników z kolekcji Zoi Rużyn. A różnobarwne piękne chusty zaprezentowała Ludmyła Hrabowenko. Ciekawie i pouczająco przeprowadzili warsztaty z wytwarzania staroświeckich instrumentów mistrzowie Kijowskiego Cechu Kobziarzy. Również na festiwalu Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki (katedra „Projektowanie odzieży”, kierownik Ołeksandra Penczuk) zaprezentował pokaz mody. W finale wszyscy uczestnicy wyszli na scenę z „Ręcznikiem jedności narodowej Ukrainy”, a artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko wraz z autorem słów Ołeksandrem Karpenką wykonali piosenkę „Objmij się, Ukraino!”. Po zakończeniu uroczystości odbyło się łamanie korowaja, przekazanego z Popielni przez kobiety-niosące pokój na jubileusz Raisy Kyryczenko pod opieką Przenajświętszej Opieki Bogurodzicy o pokój, o miłość, o szczęście dla młodzieży.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Bezcenne bogactwo państwa

— Tak, czuję odpowiedzialność, którą wziąłem na siebie jednocześnie z fotelem dyrektora artystycznego Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki. Codziennie, a nawet co godzinę. A pracować nie jest ciężko. Bo jak może być ciężko pracować w takim zespole? Jeśli chodzi o tradycje, to je zachowujemy, pomnażamy. Jednocześnie rozumiejąc, że trzeba ruszać do przodu, nieco eksperymentujemy, dodajemy nowe tańce, nowe pieśni do swojego repertuaru. Sale na koncertach są przepełnione — czasami trzeba dostawiać dodatkowe krzesła. Chcę rozszerzyć krąg naszych wielbicieli. Na przykład, żeby było więcej młodzieży, nastolatków: właśnie oni w niedalekiej przyszłości będą określać oblicze Ukrainy, będą podejmować ważne decyzje. I jeśli oni dzięki naszym występom będą wyrastać na Ukraińców nie tylko z paszportu, ale i z ducha, to los Ukrainy jest w godnych rękach. — Jestem pewien: do kierowanego przez Pana zespołu marzy o dostaniu się wiele młodych talentów Ukrainy. Czy to zbyt trudne zadanie? Co jest potrzebne do realizacji takich marzeń? — Kiedy pojawia się u nas wakat na stanowisko artysty, dajemy ogłoszenie, zapraszając wszystkich chętnych do spróbowania swoich sił. Potem ci ludzie przychodzą do nas i zdają egzaminy. Jeśli pretendują na artystów gatunku tanecznego, to jest to umiejętność tańca, jeśli w pieśniarskim, to — śpiewu. Do podjęcia decyzji jest komisja, w skład której wchodzi 9 osób: 3 przedstawicieli naszego zespołu, a 6 — innych zespołów twórczych, którzy są całkowicie niezależni ode mnie i wolni w podejmowaniu tej czy innej decyzji. — Swego czasu występował Pan razem z gwiazdą światowego formatu Andreą Bocellim — znanym włoskim tenorem. Jak Panu się to udało? Jakie są Pana osobiste wrażenia z występu i czy nie planuje Pan kontynuować podobnej praktyki? — Rzecz w tym, że organizatorzy koncertu mieli duży wybór zespołów twórczych, z którymi miał wystąpić ten śpiewak, ale zatrzymali się na naszym. Dlaczego — trzeba zapytać ich. Więc my razem z Bocellim w towarzystwie Narodowej Orkiestry Symfonicznej wykonaliśmy 12 utworów operowej klasyki. Stało się to w jego urodziny i zaśpiewaliśmy mu „Mnohaja lita”, bardzo wzruszając tym Andreę. Jeśli chodzi o współpracę, to już umówiliśmy się o tym z dyrygentem Marcello Rotą. Przy okazji, w perspektywie planujemy występ we Włoszech. — Podobnych wykonawców można zwabić tylko niebotycznymi honorariami… — To prawda: jeśli jego występy w USA czy Wielkiej Brytanii kosztują 700-800 tysięcy dolarów, to u nas jego honorarium wyniosło około 500 tysięcy. Rzecz w tym, że Andrea wie o katastrofie czarnobylskiej, tej szkodzie, którą nam wyrządziła. Dobrze obeznany artysta jest też z sytuacją w Donbasie, wiadomo mu o tej cenie, którą dzisiaj Ukraińcy płacą za prawo bycia wolnymi ludźmi. U mnie osobiście powstało wrażenie, że właśnie to niebagatelnie wpłynęło na jego decyzję… — Przepraszam za bezpośredniość, ale dlaczego Narodowy Chór Ludowy Ukrainy imienia Hryhorija Werowki nie miałby uraczyć swoim wykwintnym śpiewem mieszkańców ukraińskiej prowincji, o których artyści dawno zapomnieli? — Oto niedawno wróciliśmy z Myroniwki, która jest na Kijowszczyźnie, przed tym koncertowaliśmy na Tarnopolszczyźnie, w innych regionach. Choć muszę przyznać, że nie za często raczymy ludzi z prowincji sztuką ludową. Ale wkrótce sytuacja powinna radykalnie się zmienić: planuję odwiedzić każdy rejon naszego kraju, nawet tam, gdzie nie ma warunków do występów. W takich przypadkach wyślemy tam niewielkie mobilne grupy. — Gwiazdy światowego formatu planują swoje trasy na kilka lat do przodu. Pan przestrzega podobnej praktyki? — W ludzie mówią: chcesz rozśmieszyć Boga — podziel się z nim swoimi planami. Ale my planujemy swoją działalność koncertową, podpisując kontrakty. W niedalekiej przyszłości mamy nadzieję wystąpić w Polsce, po powrocie na Ukrainę damy koncert z okazji urodzin Hryhorija Hurijowycza Werowki — w stołecznej filharmonii, potem będzie program świąteczny w Niemczech. Są ustalenia także co do koncertów w Słowenii, Chorwacji, Białorusi i w innych krajach. — Bilety na Państwa koncerty kosztują bardzo tanio. Na przykład, żeby być na niedawnym koncercie, który odbył się 15 października w Pałacu Sportu, a jeszcze i obserwować to wspaniałe widowisko, trzeba było zapłacić 400 hrywien… — W wielkim rozrachunku nie mamy żadnego związku z ceną biletów: określają ją organizatorzy koncertów. Ich, oczywiście, przede wszystkim interesuje zysk. Ale idą nam na rękę, kiedy prosimy o wydzielenie pewnych kwot na tak zwane bilety socjalne, czyli bilety po niższych cenach. Przecież 400 hrywien to wydatek nie na kieszeń każdego przeciętnego emeryta czy studenta. — Proszę opowiedzieć, panie Zenowiju, trochę o sobie… — Urodziłem się w Galicji, w rejonie stryjskim. Od dzieciństwa czułem pociąg do śpiewu, tańców. Więc w latach szkolnych występowałem w wiejskiej amatorskiej twórczości artystycznej. Po ukończeniu dziesięciolatki wstąpiłem do Drohobyckiego Kolegium Muzycznego, potem do Konserwatorium Donieckiego. Kierowałem zespołami amatorskimi w obwodach lwowskim i zakarpackim. W 2001 roku, na osobiste zaproszenie Anatolija Awdijewskiego, objąłem stanowisko głównego reżysera-dyrygenta Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego im. H. Werowki. Jednocześnie pracowałem — w ramach pracy dodatkowej — jako profesor metodyki wychowania muzycznego, śpiewu i dyrygentury chóralnej na wydziale sztuki przy Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym. Przy tym jeszcze kierowałem zespołem pieśni i tańca „Czerwona kalina”, który działał przy tej uczelni. Na początku października 2016 roku zostałem mianowany dyrektorem generalnym-dyrektorem artystycznym chóru. Na podstawie kontraktu i na okres 5 lat. — Oprócz Pana ktoś w rodzinie ma związek ze sztuką? — Tak: i żona Iryna, i córka Andriana tańczą u nas. — Proszę podzielić się planami na przyszłość. — Obdarowywać swoimi występami radością ludzi. A jeszcze — zorganizować światowe tournée, aby o Ukrainie, jej kulturze dowiedziało się jak najwięcej mieszkańców planety. Rozmawiał Serhij ZIATIEW. Zoja RUZHYN, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, Oksana KARPENKO, koordynator projektu. Zdjęcie Jewhena CZEKALINA, kolegium łączności. W Ukraińskim Domu odbył się Ogólnoukraiński festiwal-forum „Młodzież jednoczy Ukrainę” w ramach społeczno-artystycznego projektu jedności „Objmij się, Ukraino, ze światem! Ukraina-świat”. Autor projektu, założyciel festiwalu, znany działacz społeczny, zastępca hetmana Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa, poeta-pieśniarz, kandydat nauk technicznych Ołeksandr Karpenko, główny reżyser festiwalu, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, docent katedry wykonawstwa estradowego, kandydat kulturoznawstwa Wasyl Romanczyszyn. W przeddzień festiwalu odbyła się konferencja prasowa, której uczestnicy rozważyli kwestie dotyczące młodzieży jako najcenniejszego bogactwa państwa. Analizowano mechanizmy, które należy wykorzystać do rozwiązania problemów migracji zarobkowej oraz to, w jaki sposób państwo wpływa na ich rozwiązywanie. Mówiono również o wpływie szkoły, szkolnictwa średniego i wyższego na przyszłą orientację dotyczącą miejsca pracy, kraju, w którym chcieliby żyć i pracować przyszli specjaliści, a także o wpływie na te procesy małego, średniego i dużego biznesu Ukrainy. Zdaniem uczestników konferencji prasowej duchowość i patriotyzm, miłość do Ukrainy to jedne z głównych składowych zachowania integralności naszego państwa. „Musimy połączyć siły, aby powstrzymać migrację zarobkową — katastrofalny wyjazd z Ukrainy ludzi zdolnych do pracy, młodych specjalistów! Ten problem nie pojawił się nagle. A pracować wyprzedzająco jeszcze się nie nauczyliśmy. Trzeba było częściej zwracać się do profesjonalistów, naukowców, doświadczonych specjalistów i nie niszczyć miejsc pracy, a wręcz przeciwnie — tworzyć dodatkowe i wspólnymi siłami pracować nad rozwiązaniem tych bolesnych kwestii. Jednym z najważniejszych problemów współczesności jest problem zatrudnienia ludności zdolnej do pracy, a przede wszystkim młodych specjalistów. A młodzież, jak wiadomo, to zarówno teraźniejszość, jak i przyszłość Ukrainy, i to ona będzie w przyszłości budować naszą drogą Ukrainę. Dziś prawie 9 milionów ludności zdolnej do pracy wyjechało z Ukrainy w poszukiwaniu zatrudnienia, a zdecydowana większość pozostała za granicą. To katastrofa! Migracja zarobkowa w ostatnich latach znacznie odmłodniała! Specjaliści nazywają główną przyczyną wyjazdów młodzieży za granicę niski poziom wynagrodzeń oraz działania wojenne na wschodzie Ukrainy. Ważnym czynnikiem są również problemy gospodarcze i polityczne w kraju, katastrofalne zubożenie ludności, ryzyka życiowe, brak warunków do samorealizacji, brak perspektyw” — podkreślił Ołeksandr Karpenko. Po konferencji prasowej hetman Ukraińskiego Kozactwa Rejestrowego Anatolij Szewczenko dokonał pasowania na kozaków. Jaskrawym wydarzeniem festiwalu-forum „Młodzież jednoczy Ukrainę” stał się wspaniały koncert pod reżyserią zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Wasyla Romanszyszyna. Wielu przyjemnie zaskoczył występ wirtuozerskiej skrzypaczki, zasłużonej artystki Ukrainy i Gruzji, Ambasadora Pokoju Iwanny Elerdaszwili, która swoim artystycznym wystę-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Na 90-lecie Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki

Olha KARPENKO, starszy pracownik naukowy Literacko-Memoriałowego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki. Biografia muzeum rozpoczynała się od pomiarów domu dokonanych przez Fedora Tytarenkę w 1923 r., wniosku znanego artysty, profesora Wasyla Kryczewskiego o tym, że „warto byłoby urządzić dom Szewczenki na „Kozim Błocie” z czytelnią, muzeum itp.”, pierwszej tablicy pamiątkowej z 1925 r., przeprowadzenia remontu i przekazania Akademii Nauk. Wielu wybitnych naukowców przyłączyło się do tworzenia muzeum: Fedir Ernst, Mychajło Nowycki, Wołodymyr Pokalczuk, Serhij Jefremow, Ołeksa Nowycki, Pawło Fyłypowycz. Pod kierownictwem Kryczewskiego dom wyremontowano, według jego projektu artystycznego zbudowano pierwszą ekspozycję. Kierownictwo naukowe sprawował uczony-archiwista, szewczenkoznawca Wołodymyr Mijakowski, który został pierwszym dyrektorem muzeum. Dom-muzeum, z jego legendarnymi twórcami, przebogatą historią, unikalnymi eksponatami, pamiątkami, rzadką posiadłością od samego początku stał się wzorem, a czasem i donatorem, dla wielu placówek muzealnych Ukrainy. Na jubileusz otwarto wystawę „Domowi-Muzeum Tarasa Szewczenki — 90 lat. Strony historii” (25 października—30 listopada br.). Wystawa jubileuszowa to unikalna okazja, by dotknąć niełatwego losu muzeum, jego rarytasów. Są to zarówno materiały naszej kolekcji funduszowej, jak i eksponaty przekazane w swoim czasie do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, oraz rarytasy uratowane w czasach II wojny światowej przez dyrektora muzeum Andrija Tereszczenkę i przekazane przez UVAN (USA) do zbiorów Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. W tych eksponatach zawarta jest historia tworzenia muzeum: od badania domu Żytnyckiego przez Fedora Tytarenkę, budowy pierwszej ekspozycji, czasów niemieckiej okupacji aż po dzień dzisiejszy. To pełna poświęcenia praca pokoleń muzealników, poczynając od Wołodymyra Mijakowskiego, plejady uczonych Wszechukraińskiej Akademii Nauk, artystów. Nasze eksponaty — znów w muzeum. Pierwsze wydanie „Kobziarza” Tarasa Szewczenki z 1840 roku jest obecnie nadzwyczajną rzadkością. Oryginalne kijowskie fotografie poety, wykonane przez jego przyjaciela Iwana Hudowskiego w Kijowie w 1859 r. Akwarela Szewczenki „Portret junkra”, która została podarowana Domowi-Muzeum przez pisarza Jurija Dold-Mychajłyka, akwaforta „Wirsawia”, którą Szewczenko przedkładał na tytuł akademika. Ciekawe plany budowlane domu Żytnyckiego autorstwa Fedora Tytarenki, pierwsza ekspozycja Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki na projektach graficznych Wasyla Kryczewskiego, rzadkie fotografie z lat 1920—40., obraz muzeum w dziełach artystów różnych epok. Każdy eksponat ma swój los. Tak na przykład płótno Serhija Jerżykiwskiego „Portret ojca Szewczenki” (1928) z pierwszej ekspozycji muzeum zostało utracone w latach wojny, a znalezione przez prostego radzieckiego żołnierza na ruinach Królewca. 25 października 2018 roku odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna, poświęcona 90-letniemu jubileuszowi Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki. Zebrało się szerokie i reprezentatywne grono uczonych, badaczy z instytutów akademickich, uczelni wyższych, muzeów Ukrainy, Baszkortostanu, Tatarstanu, Nowosybirska (Rosja). Poruszono szereg problematycznych kwestii szewczenkoznawstwa, odbyły się dyskusje. Operatywnie ukazał się drukiem zbiór „Materiały Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej, poświęconej 90-leciu Literacko-memoriałowego domu-muzeum Tarasa Szewczenki”. A dni jubileuszowe trwają. Zarówno w święto, jak i w dni powszednie przychodzą do muzeum ludzie. To — szczególny świat obok zurbanizowanego Majdanu Niepodległości, cząstka mieszczańskiego życia XIX wieku, cząstka Szewczenkowego Kijowa. 90 lat temu, 10 listopada 1928 roku, otworzyło się pierwsze muzeum Tarasa Szewczenki. Właśnie tutaj, w mieszkaniu kijowskiego mieszczanina Iwana Żytnyckiego na Kozim Błocie, mieszkał Taras Szewczenko w 1846 roku. Niezwykły los przypadł temu domowi. Przeżył on gorączkowe wyrównywanie zboczy Starego Kijowa pod imperialny rangier i gorączkę zabudowy miasta „lepszymi domami”, wytrzymał wir rewolucyjnych wydarzeń, straszliwy pożar Chreszczatyka jesienią 1941 roku, kiedy ogień podchodził pod same ściany, lata hitlerowskiej okupacji, grymasy gigantomanii budownictwa okresu sowieckiego i postsowieckiego. Wiele widziała posiadłość przez długie lata. Uświęcony imieniem Kobziarza, dom ocalał, bo strzegły go niebo i ludzie. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w listopadzie — 12 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Polihraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Na rok – 195 hrywien 02 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn