Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rodziny proświtańskie

Слово Просвіти, №45 за 2018 рік

Wspominają się burzliwe lata 90., kiedy śladem Lwowa w Równem garstka śmiałków odważyła się ogłosić, że Ukraina ma prawo do swojego języka państwowego, kultury i pragnie wolności. Tak tworzyło się Towarzystwo Języka Ukraińskiego (TJU) im. Tarasa Szewczenki, które z czasem stało się następcą dawnej „Proświty”. Ukraińcy jakby obudzili się z długiego snu, garnęli się do TJU, tworząc oddziały. Całe rodziny zasiliły szeregi proświtańców. Pamiętam 21 stycznia 1990 roku: Łańcuch Zjednoczenia od Lwowa do Kijowa, którego organizatorami w naszym kraju byli liderzy Wasyl Czerwonij, Mykoła Porowśkyj, Ołeksandr Nowak. Po jego zakończeniu starszy kapłan ks. Serhij Kulczynśkyj po raz pierwszy odprawił nabożeństwo za Ukrainę w języku ukraińskim. A za jego plecami stali synowie — śpiewak Jarosław, urzędnik Petro ze swoimi synami Antonem i Ihorem, bratem Mykołą, który do dziś kieruje połtawską „Proświtą”. Sławna rodzina Kulczynśkych rozpoczęła swoją walkę o wolność Ukrainy jeszcze za czasów panowania polskiego i straciła swoich krewnych (Filimona, Walentynę). Rodzina Kulczynśkych aktywnie pracowała w „Prośvicie”. Własnym kosztem wydała książkę M. Kobryna „O języku nabożeństw” (opracowanie M. Borejko). Jewhenija HŁADUNOWA, Rówieńskie Miejskie Towarzystwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Naszym ideologiem był wtedy narodowy profesor i uczony Ołeksandr Nowak, który wraz ze swoim bratankiem Serhijem czytali wykłady z prawdziwej historii Ukrainy. Już wtedy Ołeksandr Nowak ogłaszał, że największym wrogiem Ukrainy jest Moskiewszczyzna, wzywał do jednoczenia się, przewidział dzisiejszą wojnę rosyjsko-ukraińską. Teraz Serhij Nowak, będąc na froncie wschodnim (w ATO), najwyraźniej przekonał się, jakim „bratem” była Moskiewszczyzna dla Ukrainy. Wnuk Ołeksandra Nowaka jest obecnie zastępcą przewodniczącego Młodego Ruchu. Bezsprzecznym liderem był profesor Borys Stepanyszyn, który w krótkim czasie wzmocnił „Proświtę” na Rówieńszczyźnie, stworzył uniwersytet ludowy „Proświty”, sam stał się najpopularniejszym wykładowcą, zapraszał do lektury znanych ludzi Ukrainy. Na te posiedzenia zjeżdżali się słuchacze z całego obwodu. Jego syn Serhij został redaktorem gazety „Wołyń”, gdzie publikowano opowieści proświtańców o heroicznym ruchu powstańczym UPA. Potężną formalną i nieformalną liderką miejskiego towarzystwa „Proświta” stała się Kateryna Syczyk. Ma mnóstwo pomysłów, jak lepiej zorganizować pracę towarzystwa, jak zachęcić młodzież do aktywnej pracy proświtańskiej. Muzeum „Proświty”, park „Proświty”, festiwal młodzieży „Pieśni do słów Szewczenki”, obozowanie młodzieżowe na miejscu walk powstańczych na Hurbach, organizacja pielgrzymki dzieci do Zarwanicy — to tylko niewielka część listy działań, które prowadzi towarzystwo z inicjatywy i wsparcia Kateryny Iwaniwny. Pozapetatowym pomocnikiem pani Kateryny jest jej mąż Wasyl Adamowycz. Własnym autem nie raz odwoził nas na wydarzenia w Równem oraz centrach rejonowych Berezne, Sarny. Rodzina bez wahania wkłada własne środki do skarbca „Proświty”, kiedy ten pustoszeje. Ich córka Iryna pomaga dzieciom z biednych rodzin. Dobroczynność dla tej rodziny to rzecz codzienna. Właśnie takie rodziny są prawdziwą podporą naszego państwa. Do opinii autorytatywnego uczonego Wsewołoda Mychalczuka przysłuchiwali się nasi młodzi chłopcy, liderzy Ruchu. Jego wystąpienia były gruntowne i ciekawe, pełne głębokiej treści filozoficznej. Był aktywnym obrońcą ukraińskiej nauki i kultury. Żona pana Mychalczuka Jewhenija dobrze pamiętała ruch kobiecy, była osobą religijną i opowiadała nam, jak przed przyjściem Moskali obchodzono święto Matki, ukraińskiej rodziny. To właśnie ona przy naszym wsparciu odnowiła niegdyś sławny Związek Ukrainek. Po raz pierwszy obchodziliśmy święto Gromnicznej (wzywanie wiosny), święto Matki w latach 1991/1992. Pułkownik Jarosław Hirnyk Natalia i Wałerij Wojtowyczowie służyli w radzieckim wojsku, zjeździli świat, a kiedy powstało państwo ukraińskie, wrócili na Ukrainę, wstąpili do „Proświty”, aby utwierdzać ukraińskie wartości. Pracował w oświacie, kształtował w młodzieży świadomość narodową i uczucia patriotyczne. Po raz pierwszy poruszył zakazany temat Hołodomoru oraz heroizmu ukraińskiej młodzieży pod Krutami. Był bezkompromisowy w kwestii językowej. To właśnie on wraz z Mykołą Muczynskim, Wołodymyrem Ławrenowyczem, Mychajłem Borejkiem opracowali statut Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów i stworzyli silną organizację o ukraińskim kierunku w przeciwwadze do prokomunistycznej. Jego żona, ukraińska polonistka, zorganizowała kursy języka ukraińskiego dla wojskowych, stworzyła w szkołach kółka pisankarskie. Po Jewhenii Mychalczuk stanęła na czele Związku Ukrainek, który brał najaktywniejszy udział w życiu społecznym miasta. Czytała wykłady z ukrainoznawstwa o ruchu kobiecym przed czasami radzieckimi. Wśród aktywnych działaczy „Proświty” zawsze był Ołeksandr Wołoszczuk — przez wiele lat odpowiedzialny sekretarz organizacji obwodowej. Jako wykładowca uniwersytetu „Proświty” czytał wykłady z religioznawstwa, historii, zapraszał ciekawych wykładowców, zwracał się do wysokich urzędników w sprawie rozwiązywania najbardziej bolesnych kwestii życia społecznego. Jego syn Nazar, znany bandurzysta, wspierał „Proświtę” występami na imprezach proświtańskich, układał i wykonywał patriotyczne pieśni. Wspominam wspaniałe wieczory pamięci Ihora Biłozira, Wołodymyra Iwasiuka. Dyrektor Rówieńskiego Pałacu Kultury „Tekstylnyk” Mykoła Panaszczuk jako jeden z pierwszych kierowników stworzył w swoim zespole komórkę „Proświty”, został członkiem towarzystwa obwodowego, z czasem zastępcą przewodniczącego. Za jego wsparciem „Proświta” i Związek Ukrainek przeprowadzały w pałacu wieczory szewczenkowskie, wieczory rodziny ukraińskiej, pamięci patriarchy Mstysława, Niła Chasewycza, kobiet-uczestniczek zmagań wyzwoleńczych, świętowały swoje 85-lecie. Co roku przeprowadzano tam wielkanocne koncerty charytatywne, wystawy wielkanocnych bab. Zespoły twórcze „Barwinok”, „Horyń”, „Remisolka”, „Edelweis”, „Ładonyky” brały udział w proświtańskich wydarzeniach. Pamiętam sale przepełnione młodymi ludźmi podczas tych imprez. Obok pana Mykoły zawsze była jego żona Ludmyła, obdarzona twórczym zapałem. Jej wychowankowie z „Ładonyków” stali się prawdziwymi gwiazdkami, często występowali na uroczystościach w teatrze dramatycznym, na letniej estradzie i w pałacu. Zadziwiali wyrazistym czytaniem wierszy autorstwa Ludmyły Panaszczuk. Ten twórczy tandem odegrał znaczącą rolę w utwierdzeniu języka ukraińskiego i pieśni w naszym kraju oraz w Równem. Jeszcze w dalekim 1988 roku my z Myrosławą Kosarewą staliśmy u źródeł TUM-u, obchodziliśmy przedszkola, szkoły, aby określić skład narodowościowy dzieci. Bracia Roman i Wołodymyr Omelczukowie. Roman Omelczuk wzniecił rewolucyjny bunt przeciwko szowinistycznemu gniazdu w elektrowni atomowej w Waraszu (kiedyś Kuzniecowsk), stworzyli tam komórkę „Proświty”, a z czasem wygrali wybory na szczeblu lokalnym. Pan Wołodymyr był wśród przywódców Ruchu. Chłopcy godnie kontynuowali sprawę swojego ojca Justyna, uczestnika narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Zapałem i odwagą wyróżniali się bracia Iwan i Borys Kurianyki. Byli nieodłącznymi uczestnikami wieców, zebrań, akcji protestacyjnych. Iwan Kurianyk, zostawszy naczelnikiem wydziału oświaty, dołożył niemało starań, aby w naszym mieście nie było rosyjskich szkół, wszak etnicznych Rosjan w naszym kraju było za mało nie tylko na szkoły, ale nawet na klasy. Za czasów radzieckich w rosyjskich szkołach aktywnie prowadzono rusyfikację naszych dzieci. Wspominam marzec 1989 roku: podczas dni szewczenkowskich przeszliśmy kolumną przez miasto, a na przedzie — Iwan Kurianyk z portretem naszego geniusza. Rodzina Nehrebeckich to rdzenni mieszkańcy Równego. Mykoła i Nina Nehrebeccy za okupacji polskiej zajmowali aktywną postawę obywatelską. Mykoła był jednym z przywódców OUN. Władze polskie wtrąciły go do więzienia, w 1939 roku radzieccy „wyzwoliciele” aresztowali go za nacjonalizm, a żonę z córkami Ludmyłą i Natalią wysłali do Kazachstanu. Stamtąd 13-letnia Natalka samodzielnie przedzierała się do rodzinnego miasta. Mama Nina była aktywną działaczką Związku Ukrainek i zsyłka za to była nieunikniona. Po odbyciu kary Mykoła w 1948 roku wrócił do domu i zastał żonę w trumnie. Na tym próby rodziny się nie skończyły. Nowe aresztowanie dla ojca i nowa zsyłka dla córek. W niepodległej Ukrainie Natalia Nehrebecka kierowała proświtańską czytelnią i napisała książkę wspomnień „Drogami losu”. Prowadziła zajęcia wychowawcze dla młodzieży szkolnej, opowiadała o próbach ukraińskich patriotów. Wielkie próby spadły także na los rodziny Hanny i Wołodymyra Kuliów. Hanna z mamą po przyjściu Moskali zmuszona była. Małżeństwo Didyczów z wnukami Myrosławem, Wołodymyrem, Wiaczesławem, Illeją i Justynką.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn