Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2025 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 35 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kraj „nieujarzmionej Pieśni, niedośnionego Marzenia”

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Drogą ku światłu… Światło z tymi, którzy go pragną. Tak odbierano atmosferę Drugiego Międzynarodowego Sympozjum „Sztuka jako kulturalno-edukacyjna marka: problemy i priorytety rozwoju”, które odbywało się pod patronatem Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO i zostało przypadkowo zbiegło się z dwoma znaczącymi jubileuszami: 150-leciem Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach oraz 80-leciem UNESCO. Ta nieco metaforyczna teza odzwierciedla filozofię współczesnej edukacji, która zdolna jest ocalić Świat, „uczłowieczając Człowieka”. Przecież już teraz dość wyraźnie widać, że samej nieustannej pracy, formalnej wiedzy i kompetencji jest za mało. Realny świat, przepełniony nietolerancją, nienawiścią, okrucieństwem, czego obrazem jest obecna wojna ludożerczej Moskwy przeciwko Ukrainie, wymaga znacznie głębszych, istotowo cenniejszych sensów, jakościowo pewniejszych modeli kształtowania Narodu i umacniania własnej Tożsamości i Państwowości. Konieczne jest, aby razem „uczyły się” Rozum i Serce, bez czego nie „zapłonie” dusza, nie narodzi się czci dla życia, etycznej odpowiedzialności za wszystko, co żywe. A zacząć tworzyć tę nieuchwytną inteligencję emocjonalną należy przede wszystkim od tego źródła, o którym przypominał nam prorok duchowej pedagogiki Grzegorz Skoworoda: „Poznaj swój naród i siebie w nim”, czerpać mądrość i siłę z niezamulonych ludowych źródeł. Bo właśnie w tej niszy ducha rodzimej kultury zakładane są podstawy światopoglądowe i etyczne normy postępowania w stosunku do „siebie”, swojego Rodu i Narodu. Bo „nie może dobre drzewo rodzić złego owocu”, jak powiedziano w Piśmie Świętym. Sama idea państwa i jego edukacji wyobrażana była już w epoce Platona jako Rozum połączony z Kulturą, pielęgnowaną przez Muzy, strzegące pamięci narodowej, historii, etnokultury. Niedługo, z wspaniałych Sali Szewczenkowskiej i Marmurowej Uniwersytetu w Czerniowcach, te myśli przeniosły się do swoistej artystycznej stolicy (bez przesady!) Bukowiny – Wyżnicy, gdzie radośnie spotkali się, przybywając zewsząd, artyści, twórcy, śpiewacy, nauczyciele, malarze, ludowi mistrzowie, studenci i profesorowie, bez rozgrzewki (znając się na rzeczy) wchodząc w kontekst wydarzenia kulturalno-artystycznego: „Rozwój sztuki zdobniczo-użytkowej i rzemiosł, sztuk plastycznych i designu w dyskursie diachronicznym i synchronicznym”. Oczywiście miejsce tego ogólnoukraińskiego wydarzenia zostało wybrane zasłużenie, ponieważ właśnie w tych miejscach niezgłębionego piękna sztuka od dawnych czasów cieszyła się szczególnym szacunkiem. Wydaje się, że obecnie w tym błogosławionym cudownym kraju w harmonijną wiązankę splotło się wszystkie 9 Muz (od Poezji, Gracji, Muzyki, Malarstwa aż po Naukę...), pobudzając do rozpalania serca i duszy każdego, komu w te dni szczęśliwie udało się odwiedzić tę gościnną „bramę Karpat”. Bo tu jakoś widzialnie i niewidzialnie, zmysłowo i pozazmysłowo odczuwalna była obecność Bożego daru, który otacza i okrywa tych „górali” czcią dla piękna, życia, obdarzając ich niegasnącą miłością do rodzinnej ziemi, swojego niezniszczalnego Rodu, Ukrainy. I słychać, jak nad wysokimi połoninami, górami i dolinami rozbrzmiewa Muzyka, otulona wzniosłością dźwięków trembit, energią żywej wody spienionego Czeremoszu, który tak mocno i przejmująco brzmiał w piosenkach niezapomnianej „Smerічki” Lewka Dutkowskiego, przyozdobiony najcieńszymi strunami pieśni Nazarija Jaremczuka i głębokim, ponadto wyrazistym spojrzeniem Iwana Mykołajczuka, które jakby wzywa do odlotu w daleki żurawi klucz. A na tle tej świętej piękności jesiennej przyrody, obramowanej żółto-pomarańczowymi barwami, dziwne liry czule grają (wbrew wszystkim porom roku) wszędzie kwitnącą „Czeremszynę” Wasyla Myhajluka i Mykoły Jurijczuka. Miejsce sakralne, skąd ku wierzchołkom swojej sławy wzbiła się niezrównanego piękna Pieśń Wołodymyra Iwasiuka. I cała ta poetyka, liryka i niegasnąca miłość przenikały się swoimi duchowymi początkami z twórczymi skarbami znakomitych Artystów – sławnych Wasyli (Diewdiuka i Szkriblaka), Hryhorija Garasa, Ksenii Kołotyło, Walerija Żawaronkowa… Wszystkie te uczuciowe gamy starał się przekazać w drodze do Wyżnicy Jurijowi Bojczukowi – rektorowi Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Grzegorza Skoworody. Szczęśliwie sprzyjała temu przyroda, oświetlona złotem i szmaragdami, a przede wszystkim przyszłe odwiedziny katedry sztuki zdobniczo-użytkowej i sztuk plastycznych wydziału architektury, budownictwa i sztuki zdobniczo-użytkowej Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach, kierowanej przez niestrudzoną i utalentowaną przede wszystkim swoją ludzkością Myrosławę Żawaronkową. Piękne twórcze spotkanie z kadrą dydaktyczną, artystami i studentami. Nie jestem w stanie nawet wymienić w rozmowach i dyskusjach konstelacji tych osobowości, które tworzyły wielkość i chwałę w ojczyźnie i w światach ukraińskiej kultury narodowej. Ale przede wszystkim należy też serdecznie podziękować docent katedry muzyki wydziału Pedagogiki za błyskotliwą Ciąg dalszy na str. 2 EDUARD OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Gratulujemy zasłużonemu!

Członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, pisarz, akademik Europejskiej Akademii Sztuk i Literatury Dmytro Czystiak otrzymał zaszczytny tytuł «Zasłużony pracownik kultury Ukrainy» zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 818/2025. Przyłączamy się do gratulacji pod adresem stałego autora «Słowa Proświty» i serdecznie życzymy Dmytrowi Czystiakowi nowych sukcesów twórczych!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Kraj „nieujarzmionej Pieśni, niedośnionego Marzenia”», s. 1

Kraj „nieokiełznanej Pieśni, niedomarzonego Marzenia”

Dokończenie. Pocz. na str. 1. ideę sympozjum artystycznego oraz jej realizację Irynie Bojczuk. Tak, dzisiaj już cała inna plejada utalentowanych Mistrzów, Pedagogów, Artystów chroni i kontynuuje pomnażanie tego bezcennego skarbu kultury, stworzonego przez wiele pokoleń twórców. Jednym z nich jest Dmytro Kuryk, którego domową artystyczną świetlicę miałem szczęście odwiedzić w malowniczej Wyżnicy razem z narodowym artystą Ukrainy Iwanem Derdą. Swoisty symbol-amulet wzlotu ukraińskiej duszy, przykład do naśladowania dla następnych pokoleń w miłości do Człowieka, Przyrody, swojego narodowego „Ja”. A ponadto – takie postacie o subtelnej naturze estetycznej zdołały posiąść najtrudniejszą, być może, naukę – „być wdzięcznymi”. Rodzicom, pedagogom, wszystkim dobrym ludziom, którzy stali się pomocni, wskazując drogę do prawdy, honoru i godności. Jako jedną z najwyższych cnót tutaj, w kraju (Karpackim), ceni się pamięć narodową, z szacunkiem odnosząc się do dokonań swoich sławnych ziomków… W tym roku minęło 120 lat! (1905 rok), odkąd założono Krajową placówkę kształcenia w zakresie snycerstwa i metaloplastyki w Wyżnicy. Utalentowani artyści-pedagodzy (W. Dewdiuk i W. Szkryblak) postawili ukraińską ludową sztukę artystyczną na poziomie światowych standardów, przygotowując ponad 100 znanych mistrzów. Wyżnicka placówka jeszcze na początku XX wieku zdobyła europejskie uznanie, otrzymując za prace twórcze swoich wychowanków najwyższe nagrody na międzynarodowych wystawach w Paryżu, Pradze, Wiedniu, Bukareszcie, Czerniowcach, Stryju… Właśnie w tamtych czasach w Wyżnicy, kiedy zniewolony i podzielony kraj nie mógł jeszcze być razem ze swoimi braćmi z Wielkiej Ukrainy w jednym sobornym wieńcu własnej Państwowości, otwarto również pierwszą ukraińską gimnazję na Bukowinie (1907 r.). Analizując ówczesne plany nauczania, programy, podręczniki, skład jakościowy kadry profesorsko-wykładowczej, przyjemnie dziwisz się, jak skrupulatna była uwaga poświęcona kulturze, zwłaszcza narodowej i antycznej, szczególnie kwestiom ukraińskiej edukacji językowo-literackiej, w której utwory T. Szewczenki i I. Franki, Łesi Ukrainki i B. Hrinczenki, W. Stefanyka i J. Fedkowycza, S. Worobkewycza i M. Łysenki, I. Neczuja-Łewyckiego i M. Staryckiego oraz wielu innych wybitnych Ukraińców zajmowały szczególnie poczesne miejsce. W uproszczeniu tę sytuację można scharakteryzować i zaktualizować dla czasów obecnych tak: „Szewczenki nigdy nie było tu za wiele”. A dlatego też zachowali swoją Tożsamość, duchową suwerenność, wiarę w ideę narodową, oszlifowaną Słowem Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Świadomie nakreślam tę charakterystykę porównawczą, ponieważ dzisiaj jeszcze dość często najważniejsze edukacyjne problemy budowania narodu i państwa są zagadywane po brzegi abrakadabrami w rodzaju: „pieniądze chodzą za profesorami i nauczycielami, za uczniami i studentami”, albo „jakim atramentem sprawdzać zadania domowe”, albo nowinkami o nowoczesnym pojmowaniu obrazu „matki i ojca”, albo wychwalaniem fetyszu płatnych „usług edukacyjnych”, zapominając całkowicie o arcyważnych problemach kryzysu demograficznego (tragedii) w edukacji; niszczeniu konstytucyjnych zasad dostępności i jakości edukacji, jej ukraińskości i kulturocentryczności; ignorując dokonany fakt groźnej tendencji rażącego zacofania w wiedzy ucznia miejskiego i wiejskiego, jak i to, że obecnie 40% (!) uczniów w szkołach Ukrainy na przerwach (a także w domu i z przyjaciółmi) porozumiewa się nie państwowym językiem ukraińskim, a obcym (moskiewskim). Wiedzmy, że narodowe Kultura, Edukacja i Nauka muszą stać się wreszcie tymi niezdobytymi bastionami, które uniemożliwią wszelkim renegatom, przybłędom i obcym niszczenie naszego Języka i Kultury, przerabianie, zmienianie, przeformatowywanie, oczernianie naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, próbując nie zostawić tam nic prawdziwego i żywego. Jednocześnie sytuacja kieruje nas ku tematowi społecznego znaczenia Pedagoga. „…Właśnie na nauczycielach – twierdziła jeszcze na początku XX wieku S. Rusowa – spoczywa główna praca narodowego przebudzenia narodu i kierownictwo nim w jego społecznej, politycznej i narodowej walce… Ukraińscy nauczyciele powinni wystąpić przed swoim narodem i razem z nim wywalczyć dla niego szczęście i wolność…”. Ukraińska pedagogika, opierając się na wartościach narodowych i ogólnoludzkich, syntetyzując się z psychologią, językiem ojczystym i literaturą, filozofią, socjologią, kulturoznawstwem, historią, sztuką oraz etnopedagogiką, staje się swoistym przedłużeniem „konkordycznej” edukacji (filozofii serca) H. Skoworody, P. Jurkewycza, D. Czyżewskiego, W. Suchomłynskiego…, chroniąc „ludzkie w Człowieku”, jej duchowy pierwiastek. Bo naród może stracić bardzo wiele na swojej historycznej drodze, ale jest w stanie zwrócić to, co utracone i odebrane, przezwyciężyć i zwyciężyć. Jednak nigdy nie jest w stanie się podnieść, jeśli utracona jest jego narodowa Dusza. Bez niej Człowiek nie jest zdolny poznać swojej przeszłości, z nadzieją widzieć przyszłość, ponieważ historia Narodu pisze się tylko duszą rodzimego Narodu. Dlatego w tych groźnych i niepokojących czasach dla naszej wolności i suwerenności ukraińska kultura musi stać się naszą najpewniejszą bronią, naszym mieczem, tarczą i hełmem. A kult kultury w treści edukacji będzie służył jej paradygmatowi i metodologicznemu rdzeniowi. Nie na darmo jeszcze na początku tysiąclecia Deklaracja Praska (2001 r.) zapisała istotną zasadę, przede wszystkim dla uniwersytetów, że „Wyższa edukacja musi być uważna i odpowiedzialna wobec zobowiązań społecznych”, jakby przypominając o mądrym testamencie J. Komeńskiego – szkoły i uniwersytety są „warsztatami ludzi”… Jednak obecnie entuzjazm z tego, co widziane, słyszane i przeżyte, zastępuje nieustanny mrok wojny, ludzkich nieszczęść i tragedii. Dopiero co (noc 26 października), kiedy powstawały te notatki, zakończyło się kolejne straszne bombardowanie Kijowa. Płoną domy. 26 poszkodowanych, wśród których są dzieci. Są ofiary. Wściekła agonia ludobójstwa, czynionego przez putlera razem z głębinowym podnarodem, trwa… 770 rakiet balistycznych i ponad 50 „kindżałów” zaatakowało Ukrainę już w tym 2025 roku. Powstaje nie tylko wrażenie, ale głębokie przekonanie, że barbaryzacja rzeczywiście dość pewnie „maszeruje” już nawet nie obok cywilizacji, a znacznie ją wyprzedzając, przekształciwszy się nie spontanicznie (a ręcznie!), w najbardziej niszczycielską, ludobójczą i, co najstraszniejsze, bezkarną tendencję. „Silni” tego świata, tracąc sumienie i poczucie człowieczeństwa, których nigdy nie mieli, stali się ludzkopodobnymi potworami w postaci moskala-putinoida, zbroczonego ukraińską krwią, których zbrodni nie będzie już w stanie nikt przykryć żadnymi listkami figowymi. W tym burzliwym czasie Kultura i Edukacja muszą być razem z najwyższą wartością Narodu – Ukraińskim Wojownikiem. „…Nie poddawaj się! / Słuchaj wieszczych strun!” – wzywał nas do nieokiełznanego postępu Poeta-symbolista Dmytro Zahul, sławny syn Wyżniczyzny i Ukrainy. Nie pozwalajcie odlatywać złotym czasom! Nie pozwalajcie przepadać młodym sercom! Chrońmy Ukrainę i Ukraińców w łonie narodowej Kultury, nie chodząc „do cudzej kaplicy, gdzie obrazy na ścianie nieprzyjazne, obce”, szanujmy własną Historię, którą można pisać i tworzyć tylko wysoką duszą rodzimego Narodu! Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Kiedy straciliśmy Awdijiwkę, wtedy republikanie blokowali pomoc wojskową dla Ukrainy. Kiedy możemy stracić Pokrowsk – to po prostu skończył się pakiet pomocy wojskowej, za który jesteśmy zobowiązani prezydentowi USA Josephowi Bidenowi. Taką opinię na antenie kanału telewizyjnego „Espreso” wyraził dziennikarz Witalij Portnikow. „Jeśli mówić o bitwie o Pokrowsk, to dla Putina jest to demonstracja tego, że jego armia nieustannie kontynuuje posuwanie się po ukraińskim terytorium. Wielu mówi, że w ten sposób chce on wzmocnić swoją pozycję negocjacyjną z Trumpem, ale ja w ogóle nie uważam, że Putin musi wzmacniać jakiekolwiek pozycje negocjacyjne z Trumpem. Gdyby Putin rzeczywiście chciał zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej, to byłoby to logiczne. Ale ja wychodzę z założenia, że Putin nie zamierza kończyć żadnej wojny, a nastawiony jest jeszcze na długie lata wojny. A jedyne, co go interesuje w Trumpie, to żeby ten nie wprowadzał jakichś poważnych sankcji przeciwko Federacji Rosyjskiej” – zaznaczył Witalij Portnikow. Według niego Putin każde ukraińskie miasto postrzega jako kroki do zagarnięcia całego terytorium Ukrainy. Ponadto Putin swoim wojskowym postawił zadanie jeszcze w lutym 2022 roku – wyjść na granice administracyjne obwodów donieckiego i ługańskiego. Widzimy, że z Doniecczyzną to zadanie jest daleko od wykonania. Walerij Załużny, ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii i były głównodowodzący Sił Zbrojnych, w felietonie dla wydania The New York Post oświadczył, że wezwania niektórych państw zachodnich do rozmów pokojowych są niebezpiecznie przedwczesne. Przypomina on, że na szali stoi nie tylko los Ukrainy, ale i bezpieczeństwo Europy, a jakikolwiek „pokój” z Moskwą, który nagradza agresję, jest „zaproszeniem” do nowych wojen. „Kreml mówi o negocjacjach tylko wtedy, gdy czuje presję i tylko po to, by zyskać czas. Pokój na rosyjskich warunkach to nie pokój, a kapitulacja” – zaznacza Załużny. Dlatego, według niego, wezwania do pośpiechu z zawarciem wszechstronnego porozumienia pokojowego są niebezpiecznie przedwczesne. „Prawdziwego pokoju nie można osiągnąć, podpisując dokumenty, podczas gdy rosyjskie rakiety zabijają cywilów. Do tego potrzeba czasu, siły i niezachwianego zrozumienia tego, z kim mamy do czynienia” – dodał. W rządzie doskonale wiedzieli o korupcji w energetyce i teraz tą sprawą zainteresują się nie tylko ukraińskie NABU, ale i bezpośrednio amerykańskie organy ścigania. O tym na antenie kanału telewizyjnego „Espreso” powiedział kierownik kierunku analitycznego sieci „ANTS” Illia Neschodowski. „Śledztwa korupcyjne wokół Hałuszczenki trwają już wystarczająco długo. Ponad dwa lata temu informowano o korupcji w Enerhoatomie, o zakupach, które są znacznie wyższe niż analogiczne zakupy, przeprowadzane przez inne firmy. I rząd przez cały ten czas wszystkie te fakty ignorował” – zaznaczył Neschodowski. Kierownik pododdziału detektywów NABU, którzy zajmowali się śledztwem w sprawie schematu rozkradania w Enerhoatomie, Ołeksandr Abakumow poinformował, że podczas śledztwa detektywi w różnych sytuacjach zarejestrowali czterech ministrów Gabinetu Ministrów. O tym mowa była na antenie programu UP.Chat, przekazuje RegioNews. „Wiele nie powiem, ale powiem tak, że w różnych sytuacjach podczas śledztwa tego postępowania karnego rejestrowaliśmy czterech ministrów Gabinetu Ministrów” – zaznaczył Abakumow. Sprecyzował, że chodzi o ministrów różnych okresów, a nie wszystkich urzędujących jednocześnie, i nie ujawnił ich nazwisk, aby nie zaszkodzić śledztwu. Wysoki Sąd Anglii zobowiązał byłych właścicieli PrywatBanku Ihora Kołomojskiego i Hennadija Boholubowa do zwrócenia bankowi ponad 3 mld dolarów strat i kosztów sądowych. O tym informuje PrywatBank. Główna suma strat, które mają zostać zapłacone PrywatBankowi, określona została przez sąd w wysokości 1 761 957 792 dolarów USA, zaznacza Ekonomiczna Prawda. We wrześniu 2025 roku kraje Unii Europejskiej przyznały tymczasową ochronę ponad 79 tysiącom Ukraińców. To najwyższy wskaźnik od sierpnia 2023 roku, informuje wydanie ZN.UA, powołując się na Eurostat. Według danych urzędu, liczba uchodźców z Ukrainy, którzy otrzymali ochronę we wrześniu, wzrosła prawie o 49% w porównaniu z sierpniem. Wzrost tłumaczą decyzją ukraińskich władz o zezwoleniu mężczyznom do 22 lat na opuszczanie kraju bez ograniczeń. 7 listopada w Narodowym Muzeum imienia Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie odbyła się prezentacja nowej srebrnej monety pamiątkowej Narodowego Banku Ukrainy – „Archanioł Michał”. Wydanie poświęcone jest jednemu z najbardziej czczonych niebieskich patronów narodu ukraińskiego i kontynuuje serię „Duchowe skarby Ukrainy”, informuje medium „Twoje miasto”. Bretońska organizacja charytatywna Kernic Solidarites wysłała na Ukrainę dwie partie sieci rybackich z końskiego włosia o łącznej długości 280 km. Kiedyś używano ich do połowów głębinowych, teraz stosuje się je jako skuteczny środek przeciwdziałania rosyjskim dronom, które atakują infrastrukturę i ukraińskie pododdziały na najgorętszych odcinkach frontu. O tym pisze The Guardian. W Kijowie odbyło się otwarcie kompleksu memorialnego na Obołoni, poświęconego poległym żołnierzom 2. batalionu szturmowego Trzeciej Brygady Szturmowej. Ten memoriał jest symbolem męstwa, wytrwałości i oddania tych, którzy bronili Kijowa i oddali życie za Ukrainę. O tym zastępca dowódcy 3. korpusu armijnego SZU Dmytro Kucharczuk poinformował w kanale Telegram w sobotę, 8 listopada. W szczególności opowiedział, że kompleks składa się ze skweru, kamienia pamiątkowego i kaskadowej tarasowej steli z naszywkami brygady, batalionu, kompanii i plutonów. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mindicz i Haluszczenko na taśmach NABU? Co wiadomo o sprawie korupcyjnej w „Enerhoatomie”

Rano 10 listopada Ukrainę wstrząsnęła wiadomość, że dwa główne organy antykorupcyjne – NABU i SAP – rzekomo przeprowadzają rewizje u ministra sprawiedliwości Hermana Haluszczenki, który wcześniej kierował Ministerstwem Energetyki, a także u wpływowego i bliskiego prezydentowi współwłaściciela studia „Kwartał 95” Tymura Mindicza. Informację jako pierwsi podali deputowany Jarosław Żeleźniak oraz wydawnictwo „Ukrainska Prawda”. Zarówno Haluszczenko, jak i Mindicz, według źródeł BBC News Ukraina w NABU, rzeczywiście są uczestnikami sprawy dotyczącej korupcyjnego schematu w sferze energetyki i obronności, którą ujawnili funkcjonariusze organów ścigania. Rewizje przeprowadzono także w państwowym koncernie „Enerhoatom”, w którym rzekomo doszło do głównych działań korupcyjnych. Po pewnym czasie NABU poinformowało, że wspólnie z wyspecjalizowaną antykorupcyjną prokuraturą prowadzi operację „Midas” – zakrojoną na szeroką skalę operację demaskowania korupcji w sferze energetyki, w którą zaangażowano wszystkich detektywów NABU. Według śledczych państwu mogło zostać ukradzionych około 100 milionów dolarów. Część tych pieniędzy, według NABU, przerzucano również do Rosji. „15 miesięcy pracy i 1000 godzin nagrań audio. Udokumentowano działalność wysokopoziomowej przestępczej organizacji” – czytamy w komunikacie. Następnie NABU opublikowało ponad 20-minutowe wideo, opisujące schemat wpływania na strategiczne przedsiębiorstwa państwowe, w tym na strategiczny „Enerhoatom”, który zarządza całą energetyką jądrową kraju. Uczestnicy schematu, według śledztwa, systematycznie otrzymywali „odkat” od kontrahentów „Enerhoatomu” w wysokości od 10 do 15% wartości kontraktów. Kontrahentów faktycznie zmuszano do płacenia „odkatu” – w razie odmowy mogli zostać zablokowani płatności za wykonane usługi lub dostarczone produkty (a zgodnie z prawem z „Enerhoatomu” w czasie stanu wojennego zakazano egzekwowania zaległości) albo pozbawieni statusu dostawcy „Enerhoatomu”. Praktykę tę nazwano „szlabanem”, mówią śledczy. Później w „Enerhoatomie” potwierdzono, że w siedzibie spółki prowadzone są czynności śledcze, dokonywane przez przedstawicieli NABU i SAP, i zapewniono, że spółka wspiera ich śledztwo. „Enerhoatom w pełni współpracuje z organami śledczymi, udostępnia wszystkie żądane materiały i sprzyja obiektywnemu i przejrzystemu śledztwu. Spółka nie przeszkadza w przeprowadzaniu czynności procesowych i jest zainteresowana wszechstronnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności” – napisano w komunikacie „Enerhoatomu”. W swoim wideo NABU opublikowało również nagrania rozmów uczestników rzekomo ujawnionego schematu, wśród których są: – były doradca ministra energetyki, – dyrektor wykonawczy ds. ochrony fizycznej i bezpieczeństwa „Enerhoatomu”, – „znany biznesmen”, – 4 pracowników back-office’u zajmujących się legalizacją środków. Główni uczestnicy sprawy – tak zwani „Rocket” i „Tenor” – według śledztwa odpowiadali za zbieranie pieniędzy od kontrahentów „Enerhoatomu”. „Rocket”, jak podano w NABU, był zastępcą szefa Funduszu Majątku Państwowego i pomocnikiem byłego deputowanego Rady Najwyższej Andrija Derkacza, który obecnie jest senatorem Federacji Rosyjskiej i jest poszukiwany w jednej ze spraw NABU. W latach 2023–2025 „Rocket” był doradcą ministra energetyki Hermana Haluszczenki, wynika z materiałów. Choć funkcjonariusze organów ścigania nie podają nazwisk uczestników, wymienili je niektórzy aktywiści oraz deputowany Jarosław Żeleźniak. Według jego danych, potwierdzonych przez źródła RBK-Ukraina, „Rocket” to Ihor Myroniuk. Właśnie Myroniuk, były doradca Haluszczenki i dawny pomocnik byłego deputowanego-zbiega, według śledztwa zorganizował schemat pobierania „odkatu” od kontrahentów spółki. Miał on rzekomo przejąć kontrolę nad przeprowadzaniem zakupów „Enerhoatomu” oraz realizacją już zawartych umów za pośrednictwem podporządkowanych mu funkcjonariuszy spółki. Wśród nich, jak wynika z nagrań, był „Tenor” – były funkcjonariusz organów ścigania, który do niedawna zajmował stanowisko dyrektora wykonawczego ds. ochrony fizycznej i bezpieczeństwa „Enerhoatomu”, a także dyrektora finansów i budżetowania spółki. „Faktycznie stworzono system, w ramach którego strategicznym przedsiębiorstwem o dochodach przekraczających 200 mld hrywien zarządzały nie topowi menedżerowie rady nadzorczej ani państwo jako właściciel, lecz osoba z zewnątrz – która, nie mając żadnych formalnych uprawnień, przejęła rolę cienistego zarządcy, tak zwanego „smotriaszczego” – czytamy w komunikacie. „Łapówka” na ochronie obiektów energetycznych W swoim filmie NAB U opublikowało również nagrania rozmów uczestników sprawy: „Roket” i „Tener” omawiali m.in. mechanizm wywierania presji na kontrahentów w celu uzyskania „łapówki”, a także kwoty, które otrzymają uczestnicy schematu. Najwięcej poruszenia wywołuje jednak ich rozmowa o budowie obiektów ochronnych na obiektach energetycznych. „Szczerze mówiąc, szkoda pieniędzy, pusta strata” – mówi „Roket” w rozmowie z „Tenorem”. Omawiają „łapówki” od budowy obiektów ochronnych o wartości 4 mld hrywien na stacjach transformatorowych AT-2 i AT330 i narzekają, że z wcześniejszego kontraktu na kwotę 3 mld hrywien otrzymali tylko 90 – tysięcy dolarów czy milionów hrywien, NABU nie ustaliło. Według ustaleń śledztwa 10 października, kiedy prezydent Wołodymyr Zełenski zwołał naradę w sprawie odbudowy zasilania elektrycznego, „Roket” i „Tener” planowali zwiększenie „łapówki” z 10 do 15% przy budowie obiektów ochronnych na Elektrowni Jądrowej w Chmielnickim. Pozostali uczestnicy schematu. W „nagraniach” NABU pojawiają się jednak także inni uczestnicy, m.in. „Profesor” i „Karlson”, którzy według ustaleń śledztwa kierowali korupcyjnym schematem. Źródła BBC News Ukraina w NABU potwierdziły, że „Profesorem” jest urzędujący minister sprawiedliwości Herman Haluszczenko, a „Karlsonem” osoba z otoczenia prezydenta Zełenskiego, współwłaściciel studia „Kwartał 95” Tymur Mindycz. Tę samą wersję podano, powołując się na źródła „Ukraińskiej Prawdy” oraz na deputowanego Jarosława Żeleźniaka. Biuro prasowe ministra sprawiedliwości Hermana Haluszczenki poinformowało BBC, że sprawy nie komentuje. BBC skierowało zapytanie o komentarz do Haluszczenki. W Biurze Prezydenta Ukrainy na prośbę o komentarz początkowo odpowiedziano, że prezydent może zareagować na sytuację podczas briefingu lub innego formatu rozmowy z dziennikarzami. Wieczorem jednak prezydent skomentował sytuację w wystąpieniu. „Wszelkie skuteczne działania przeciwko korupcji są bardzo potrzebne. Nieuchronność kary jest potrzebna. »Enerhoatom« zapewnia Ukrainie obecnie największy udział w produkcji energii. Czystość w firmie to priorytet. Energetyka, każda branża. Każdy, kto budował schematy, powinien otrzymać jasną odpowiedź procesową. Muszą być wyroki. A urzędnicy rządowi powinni pracować razem z NABU, razem z organami ścigania i pracować tak, jak to jest potrzebne dla osiągnięcia wyniku” – oświadczył Zełenski. Szefowa rządu Julija Swyrydenko wieczorem oświadczyła, że rząd oczekuje na wyniki czynności procesowych w sprawie sytuacji w NAEK „Enerhoatom” i jest gotów w pełni wspierać NABU i SAP. Po swoim powołaniu w sierpniu, w rozmowie z BBC Ukraina, obiecała, że ministrowie jej rządu, oskarżeni o korupcję, zostaną zwolnieni. Pranie pieniędzy. Następnie NABU opisało również proces legalizacji nielegalnie uzyskanych środków: zajmował się nim odrębny biuro, położone w centrum Kijowa. Jak poinformowali funkcjonariusze organów ścigania, lokal biura należał do rodziny byłego posła ludowego, a obecnie senatora Federacji Rosyjskiej Andrija Derkacza, wobec którego na Ukrainie prowadzone jest postępowanie w sprawie zdrady państwa. „Za pośrednictwem tego biura prowadzono ścisłą ewidencję otrzymanych środków, prowadzono „czarną księgowość” i organizowano pranie pieniędzy poprzez sieć spółek nierezydentów. Znaczna część operacji, w tym wypłaty gotówki, była realizowana poza granicami Ukrainy” – czytamy w komunikacie NABU. Łącznie przez tak zwaną „pralnię” przeszło około 100 mln dolarów amerykańskich. Co znamienne, na jednym z nagrań NABU mowa o tym, że część środków oskarżeni rzekomo mieli przelać do Moskwy. Na nagraniach wspominani są także inni ludzie, którzy mogą do dziś zajmować wysokie stanowiska w rządzie. W szczególności Jarosław Żeleznjak zarejestrował już w parlamencie projekt uchwały o odwołaniu obecnej minister energetyki Switłany Hrynczuk. „Nie będę na to teraz reagować. Nie rozumiem roszczeń” – skomentowała minister energetyki zarejestrowany projekt uchwały o jej zwolnieniu. Dodała również, że nie chce reagować na „domysły, które są publikowane, oraz oświadczenia, które są składane”. Jednocześnie podczas specjalnej konferencji prasowej w Kijowie Hrynczuk oświadczyła, że wszystkie osoby, „jeśli takie zostaną ustalone i jeśli zostanie udowodniona wina, to powinny zostać pociągnięte do odpowiedzialności”. Dodała także, że doradcy o nazwisku Myroniuk nie ma ani ona, ani nie miał go Herman Haluszczenko. Dodała, że przed nią jest zapoznanie się z dokumentami śledztwa, po czym „Enerhoatom” przedstawi własne stanowisko. „Doradca Haluszczenki i współpracownik »Enerhoatomu« prowadzą rozmowę o tym, po co »zakopywać w ziemię« tyle pieniędzy, skoro można nie budować obiektów ochronnych. Ale za porażkę w ochronie obiektów energetycznych odpowiada Kudrycki, którego zwolniono w 2024 roku, nie pomylcie się”, – napisała aktywistka Julija Reszitko. Sprawę skomentował także sam były przewodniczący zarządu »Ukrenerho« Wołodymyr Kudrycki, którego pod koniec października zatrzymano w związku z podejrzeniem o oszustwo, a wcześniej zwolniono rzekomo za niedostateczną ochronę obiektów firmy przed rosyjskimi uderzeniami. „Moim osobistym zdaniem – właśnie w tym celu w lipcu broniliśmy NABU”, – oświadczył on. Komentatorzy już latem wskazywali, że próby zniszczenia niezależności organów antykorupcyjnych ze strony Biura Prezydenta i Rady Najwyższej mogły być powiązane właśnie z prowadzeniem tego śledztwa. Na komunikat NABU zareagował również przewodniczący Centrum Przeciwdziałania Korupcji Witalij Szabunin, który przypomniał o detektywie NABU Ruslanie Magomedrasulowie (i jego starszym ojcu), który przebywa w areszcie śledczym za rzekome przygotowywanie handlu nasionami konopi technicznej z Rosji. „No właśnie, tak właśnie wygląda »sprawiedliwość« Zełenskiego”, – napisał, sugerując, że w sprawie NABU odnotowano przekazanie środków do Rosji. Magomedrasulow mógł być jednym z głównych śledczych, którzy prowadzili tę sprawę. Według danych wydania „Ukrajinska Prawda” Tymur Mindicz opuścił Ukrainę jeszcze przed przeszukaniami. Wydanie wskazuje również, że niektórzy uczestnicy sprawy mogli zostać wcześniej ostrzeżeni o niebezpieczeństwie. W każdym razie rano 10 listopada kierownik Wyspecjalizowanej Prokuratury Antykorupcyjnej Ołeksandr Klymenko powołał komisję do przeprowadzenia postępowania służbowego w sprawie ewentualnego wycieku danych z przedprocesowego śledztwa NABU i SAP w tej sprawie.” Artykuł z serwisu wydania BBC News Ukraina. Zdjęcie NABU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Komentarze do wydarzenia

„To nie tylko skandal, horror i kolejny zimny prysznic. To wyrok. Musi po nim nastąpić wreszcie oczyszczenie! To także stwierdzenie faktu, że istnieją dwie Ukrainy: kraj „mindiczów” ze swoimi przyjaciółmi i wysoko postawionymi protektorami oraz kraj bohaterów. Obecnie ich współistnienie znacznie się skomplikowało. Są nawet oznaki narastającej konfrontacji, która kiedyś musiała nastąpić. Mówiąc szczerze, to częściowo osłabi kraj, ale sprawiedliwe decyzje mogą przywrócić wewnętrzne siły narodu, naprawić sytuację i dać nowy impuls w konfrontacji z zewnętrznymi wrogami. Walka będzie trudna. Nie jest jeszcze pewne, że to właśnie kraj bohaterów zwycięży. Choć nadzieja się pojawiła…” – napisał na swojej stronie na Facebooku dyplomata i działacz społeczny Walerij Czalyj. „Trochę mnie zatkało po tych odkupach i kradzieżach, o których mówiono po dzisiejszych przeszukaniach. I od świadomości, że to nawet nie czubek góry lodowej, to wisienka na torcie. Zełenski wychował nowy klas nowobogackich i oligarchów na Ukrainie. Specjaliści mogą mnie poprawić i podpowiedzieć właściwe określenie. Jak nazywa się człowiek lub grupa ludzi, którzy mają monopol nie na środki produkcji, zasoby naturalne czy nawet branże, lecz na dystrybucję środków budżetowych? Którzy zostali miliarderami po prostu dzięki budżetowi państwa. Więc tak, trochę mnie zatkało. Mam rozpaczliwą prośbę spod Pokrowska. Tak, z tego przeklętego kierunku. Chłopcy potrzebują stacji ładowania, cztery sztuki. Do ładowania akumulatorów dronów i innego sprzętu. Cena jednej – 66 tys. hrywien. A potrzeba cztery. Nie otwieram puszki, bo to niewyobrażalnie duża suma. Wiem, że bardzo na to liczą i będą odliczać dni do zamknięcia zbiórki. A także wiem, że ta zbiórka będzie ciągnąć się w nieskończoność. Tymczasem u wykarmionych przez Zełenskiego ma inny problem – jak podnieść ciężką skrzynię z 1,6 mln dolarów gotówką. Wiedzielibyście, ilu chłopców można by za ten milion uratować. Ile żyć ocalić”, – komentuje pisarka Tamara Horicha Zernia. „Nieformalny klub »Любі друзі«”, który istnieje przy każdym ukraińskim prezydencie, z czasem staje się coraz bardziej bezczelny. Dla prezydenta Zełenskiego nadchodzi moment prawdy: musi zrobić wszystko, co możliwe, aby ci ludzie ponieśli karę”. Tak w eterze telewizji „Espresso” powiedział przewodniczący organizacji pozarządowej „Centrum Wspólnych Działań”, wicepremier Ukrainy ds. integracji europejskiej (2005) Oleh Rybaczuk. „Kiedyś przeanalizowaliśmy życie Ukrainy za czasów wszystkich sześciu prezydentów i doszliśmy do wniosku, że choć prezydenci są bardzo różni, problemy pozostają podobne. Ten nieformalny klub »Любі друзі« tworzył się przy każdym prezydencie, ale gdzieś na większą skalę, gdzieś na mniejszą. I z każdym nowym kręgiem »Любі друзі« stają się bezczelniejsi. Kiedyś najbardziej skorumpowany urzędnik na Ukrainie, premier Łazarenko, dziś wydaje się drobnym kieszonkowcem na tle skali kradzieży, które mają miejsce obecnie”, – oświadczył pan Rybaczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czas powrotu do tradycji O efektywności wspólnej pracy

Jurij KISELOW, członek Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk geograficznych, profesor. Dawno stało się zwyczajem wśród różnorodności form rządów widzieć tylko dwie – demokrację i dyktaturę, postrzegając w nich nieprzejednane przeciwieństwa. Ale jeśli odwołać się do klasyki, w szczególności Platona i Arystotelesa, których głębię myśli mało kto przewyższył do dnia dzisiejszego, to okaże się, że tych form jest znacznie więcej, a mianowicie – sześć, przy czym wśród nich antyczni filozofowie wyróżniali po trzy prawidłowe i nieprawidłowe. Nie zważając na pewne rozbieżności w poglądach dwóch wielkich myślicieli starożytności, główna idea była wspólna – może być władza jednego, albo niewielu, albo wielu. I w każdym przypadku są dwa warianty – monarchii (prawidłowej formie rządów) przeciwstawiano tyranię (nieprawidłową), arystokracji (prawidłowa) – demokrację (nieprawidłowa – sic!), politei (doskonała forma ateńskiej władzy ludu) – ochlokrację (tutaj nawet nie ma o czym mówić). Nie będzie błędem stwierdzenie, że we wszystkie późniejsze stulecia prawie nikt niczego nowego w politologii nie odkrył (z wyjątkiem chyba N. Machiavellego), wszystkie idee Nowego czasu (T. Hobbesa, J. Locke’a, Ch.-L. Monteskiusza, J.-J. Rousseau i in.) były w istocie rozwinięciem antycznej myśli. I sam bieg europejskiej historii nie raz dowodził i teraz dowodzi ewolucyjności rozwoju form rządów w państwach, kiedy monarchia wyradzała się w tyranię, arystokracja (lub „klasokracja”, według W. Łypynskiego) – w demokrację, która z czasem nieuchronnie degradowała do ochlokracji. W każdym razie powyżej przytoczono jedynie streszczenie dawno znanego. Ale warto byłoby podkreślić to, że nie tylko historyczny rozwój wyznacza formy ustroju państwowego, ale i warunki geograficzne. W szczególności na przykładzie ogromnego kontynentu Eurazja można prześledzić, jak w przestrzeni zmienia się forma rządów od przyoceanicznych i przymorskich regionów (gdzie jest ona tradycyjnie „miększa”) do wewnątrz kontynentalnych z właściwym im sztywnym stylem rządów. Dowodów na to można przytoczyć niemało, i to z różnych czasów. Jeśli wziąć starożytność, to właśnie przymorska Hellada z jej sprzyjającym klimatem i żyznymi glebami była ojczyzną demokracji (i politei), podczas gdy Egipt i Mezopotamia, gdzie normalne życie koncentrowało się w granicach wąskiego pasa, były przykładami tyranii. Mniej więcej pośrodku można postawić starożytny Rzym, przy czym wart uwagi jest fakt, że przekształcenie republiki w imperium było połączone z niemal jednoczesnym rozszerzeniem rzymskich posiadłości w głąb kontynentu. W dobie średniowiecza istniały przymorskie włoskie miasta-republiki – Wenecja, Genua, warto wspomnieć też Florencję, choć położoną nie nad morzem, ale nad rzeką Arno. Jaskrawe przykłady demokracji, które w znacznej mierze odziedziczyły tradycje starogreckich polis. Można przytoczyć przykład Anglii – wyspiarskiego królestwa, gdzie już w XIII stuleciu zostały rozdzielone uprawnienia króla i parlamentu. Natomiast w większości europejskich państw stopniowo uformowały się absolutne monarchie, a na progu Azji (państwo moskiewskie, Imperium Osmańskie) rządy zaczęły nabierać cech realnej tyranii, która była istotą także „ostro kontynentalnych” Arabskiego kalifatu, imperium Czyngis-chana, „nieprzebudzonego” (według T. Szewczenki) Chin. Morze samo w sobie jest „łagodzącym” czynnikiem. Olga CHODACKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”. Swoją Ukrainę kochajcie. Kochajcie ją… w czasie srogim, W ostatniej, ciężkiej minucie Za nią Pana błagajcie. Taras Szewczenko. Taras Szewczenko – narodowy symbol narodu ukraińskiego, obudził ukraińską duszę i utwierdził duchową podstawę narodu do walki przeciwko zniewoleniu przez rosyjskie imperium. Słowo ukraińskiego proroka czyni to i dzisiaj, w warunkach walki Ukrainy o swoją niepodległość i wolność z rosyjskimi najeźdźcami. „Swoją Ukrainę kochajcie. Za nią Pana błagajcie!” – właśnie taki tytuł nosi potężny monodram 29-letniego Andrija Micaja, solisty Narodowej zasłużonej kapeli bandurzystów Ukrainy im. Hryhorija Majborody, z którym koncertuje po Ukrainie i zbiera charytatywne środki dla Sił Zbrojnych Ukrainy. To celowy dialog z pamięcią genetyczną, w którym mistrzowsko przeplotły się gra na bandurze, pieśni, prorocze słowa Szewczenki, mądrość Liny Kostenko, krzyk duszy Wasyla Symonenki, głosy tych, którzy walczyli i walczą dzisiaj, utwierdzając ukraińskość na swojej przez Boga danej ziemi. Utalentowany bandurzysta opowiada o tym tak, że każde słowo trafia do serca. i, oprócz tego, w płaszczyźnie ekonomicznej od dawna sprzyjało ono handlowi, a bogactwa kupców obiektywnie ograniczały władzę monarszą. Nieprzypadkowo właśnie w nadmorskich Niderlandach jeszcze w XVI w. doszło do pierwszej rewolucji burżuazyjnej, a wczorajsza posiadłość Hiszpanii szybko stała się największą światową potęgą. Przykład wyspiarskiej Anglii (później – Wielkiej Brytanii) jest jaskrawym wzorcem dialektycznego połączenia wolności i tradycji. Kraj, który jako jeden z pierwszych otrzymał szczepionkę przeciwko krwawym rewolucjom, już ponad trzysta lat rozwija się ewolucyjnie, szanując przeszłość i jednocześnie nieustannie się modernizując. W znacznej mierze nadmorska Francja na przestrzeni prawie dwóch stuleci doświadczała licznych rewolucji i powstań, które odsunęły ją z wiodących pozycji na świecie, jakie kraj ten zajmował w, prawdopodobnie, najlepszych swoich czasach za Ludwika XIV i Napoleona I. Środkowoeuropejskie (przejściowe od morskich do kontynentalnych) imperia Nowej Ery (niemiecki Drugi Rzesza, Austro-Węgry) charakteryzowały się ewolucyjnym rozszerzaniem wolności, co szczególnie widać na przykładzie państwa Habsburgów, w którym łączyły się i stopniowo rozwiązywały problemy społeczne oraz narodowe. A co z Ukrainą? Często słychać zapewnienia rodaków o bezwarunkowym przywiązaniu do demokracji, którą, w końcu, nasza Konstytucja ogłasza podstawą ustroju państwowego. Ale demokracja, jakakolwiek by ona nie była, nie powinna być sprzeczna z tradycją. A nasze tradycje polegają na dość łagodnej, ograniczonej przez bojarów władzy starokijowskich książąt (wariant, który w pewnej mierze współbrzmi z angielskim), autorytecie hetmańskiej buławy (prawdziwą tragedią dla narodu, który się rodził, była porażka, jakiej doznał B. Chmielnicki w próbie wprowadzenia monarchii dziedzicznej) oraz konstytucyjnym traktacie Filipa Orlika, zawartym w czasach, gdy w Europie jeszcze mało było ku temu analogii. Zatem połączenie jednowładztwa i wolności na zasadach arystokratyzmu dla Ukrainy jest odwiecznie naturalne i przynależne jej pod warunkiem zdobycia niepodległości. Czyż więc dzisiaj nie czas na powrót do tradycji? Czy współczesna krwawa wojna, rozpętana przez bezlitosnego kremlowskiego agresora, nie skłania do odrzucenia wszystkiego, co przyniesione z zewnątrz, co nie nadaje się do ukraińskiego gruntu i nie jest przyjmowane przez mentalność naszego narodu? Najlepsze przykłady z przeszłości ratują w czasach największego niepokoju i niebezpieczeństwa, tak jak uratowały bałkańskie narody, które w XIX wieku wyzwoliły się spod osmańskiego jarzma i założyły własne państwa na podstawie tysiącletniego dziedzictwa politycznego. “Armia, język, wiara” – to prawdziwie tradycyjne wartości (oczywiście, ta lista nie jest wyczerpująca), które wspierają ukraiński naród i nie dają mu poddać się znacznie liczniejszemu zdobywcy. Nie tylko fizycznie, ale i duchowo, gdyż tradycja nie pozwala nam stracić tożsamości, jakkolwiek by tego nie chcieli i na Wschodzie, i niektórzy na Zachodzie, narzucając nam obce ideologemy i zaśmiecając język ukraiński jeśli nie rusycyzmami (dokładniej, rosjanizmami), to anglicyzmami (nie chodzi o motywowane zapożyczenia, a o rozpowszechnianie, w istocie, światowego surżyku). Ukraina, która przeżyła niejedno stulecie niewoli, pokona obecną moskiewską nawałę i zjednoczy terytorium narodowe. Zwycięstwo – to sprawa przetrwania narodu, dlatego innej perspektywy nie ma. Moscua delenda est! bandurzysta przeprowadził 48 koncertów charytatywnych w ośmiu obwodach Ukrainy. Pomagają muzykowi koledzy: Maria Obuchowa, uczestniczka zespołu folklorystycznego “Kralycia” z Żytomierszczyzny, oraz prowadzący Roman Sawczuk z Tarnopolszczyzny. 9 listopada koncert charytatywny na wsparcie ZSU z wielkim sukcesem odbył się w Patriarchalnym Soborze Zmartwychwstania Pańskiego UKGK w Kijowie. Był on niezwykle symboliczny, gdyż właśnie w tym dniu Ukraina obchodziła Dzień Pracownika Kultury – ludzi, którzy darują ciepło, emocje i poczucie prawdziwego życia. Zebrano 4500 hrywien na leki dla obrońców i obrończyń. Ja wraz z kompozytorką i wykładowczynią Czernihowskiej Szkoły Muzycznej nr 2 im. J. Bohosławskiego Rusłaną Lisową miałam zaszczyt wesprzeć akcję charytatywną i szczerze ucieszyć się, że pieśń do moich wierszy “Tarasowa duma” (kompozytor – I. Jakubowski) już po raz kolejny brzmi w monodramie Andrija Micaja. Wielka wojna wnosi korekty w życie każdego Ukraińca, wniosła je też w twórcze życie bandurzysty. On nie tylko raduje ludzi mistrzowskim czytaniem wierszy i pieśni, wirtuozerską grą na bandurze, ale i aktywnie zajmuje się wolontariatem – daruje ciepło swojego serca tym, którzy potrzebują go najbardziej. 3 listopada w agencji informacyjnej “Naholos” odbyło się niezwykle treściwe i ważne posiedzenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki z udziałem czołowych ukraińskich intelektualistów: poetów, uczonych, działaczy społecznych i politycznych na temat “Język państwowy w socjoprzestrzeni Ukrainy”. Podczas posiedzenia omówiono aktualne kwestie funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego: państwowej, politycznej, społecznej, kulturalnej, edukacyjnej i naukowej. Uczestnicy okrągłego stołu rozważyli efektywne drogi wzmocnienia statusu języka państwowego, doskonalenia polityki językowej Ukrainy oraz rozszerzenia jego obecności w przestrzeni socjokomunikacyjnej. Z uwzględnieniem propozycji pana Dmytra Łomaczuka i innych uczestników poprzedniego posiedzenia, a także opinii Pawła Mowczana dotyczącej porządku obrad posiedzeń Towarzystwa, zgodnie z protokołem, w którym określono regulamin i normy przeprowadzania wydarzenia, uważamy za celowe zastosowanie tego podejścia w dalszej pracy. Uwzględnienie tej metody przyczyni się do podniesienia efektywności posiedzeń i racjonalnego wykorzystania czasu. Oprócz tego warto zaznaczyć, że protokoły posiedzeń są najważniejszymi dokumentami źródłowymi, które z czasem staną się cennym materiałem dla badań naukowych nad historią Towarzystwa i za sto, i za trzysta lat. W związku z tym proponuje się rozważyć kwestię założenia funduszu “Proświta” w Państwowej Służbie Archiwalnej Ukrainy oraz Centralnej Bibliotece im. W. I. Wernadskiego w celu należytego zachowania, systematyzacji i wykorzystania dziedzictwa dokumentalnego dla naukowego studiowania historii wspomnianego Towarzystwa, założonego w 1868 roku we Lwowie. Warto powiedzieć, że posiedzenie było połączone z uroczystym wręczeniem zasłużonej nagrody Pawłowi Mychajłowyczowi Mowczanowi, Przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przy okazji chcę podkreślić, że twórczość poety i myśliciela Pawła Mychajłowycza ma wyjątkowe znaczenie dla zrozumienia głębi języka i kultury ukraińskiej. Jego duchowe dziedzictwo, między innymi, sprzyja rozwojowi dialogu międzycywilizacyjnego i utwierdzeniu wartości ogólnoludzkich. Z tego względu pojawia się słuszne pytanie dotyczące wysunięcia kandydatury Pawła Mychajłowycza Mowczana do zdobycia Nagrody Nobla w dziedzinie humanistycznej w 2026 roku. Zwracamy się do społeczności naukowej, kulturalnej i społecznej z prośbą o poparcie tej inicjatywy, która utwierdza duchową siłę i wielkość ukraińskiego słowa. Sława Ukrainie! Ferhad TURANLI, doktor nauk historycznych, profesor katedry językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego wydziału nauk humanistycznych Narodowego Uniwersytetu “Akademia Kijowsko-Mohylańska”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jeden głos – tysiące losów

dotyka najdelikatniejszych strun duszy i zmusza serce do bicia w unisonie z tym, co usłyszane. Artysta przyznaje, że to najmniej, co może zrobić dla tych, którzy dziś bronią ojczystej ziemi. O sobie opowiada skromnie: „Urodziłem się w Achtyrce na Sumszczyźnie. Od dziesiątego roku życia gram na bandurze. Miłość do tego instrumentu muzycznego zaszczepiła mi kompozytorka i nauczycielka Ruslana Lisowa. Jeszcze przez sześć lat doskonaliłem grę na bandurze w Strytiwskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej Sztuki Kobzarskiej (Kijowszczyzna), studiowałem w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego. Od trzeciego roku studiów do dziś pracuję w Narodowej Zasłużonej Kapeli Banduristów Ukrainy im. Hryhorija Majborody i wraz z tym znanym zespołem dał już 100 koncertów w 12 krajach świata oraz na Ukrainie”. Prapremiera muzyczno-poetyckiej nowości – monospektaklu „Swoją Ukrainę miłujcie. Za nią Pana módlcie!” odbyła się już w sierpniu 2023 roku w rodzinnej Achtyrce i cieszyła się wielkim powodzeniem. A potem rozpoczęły się występy gościnne. Obecnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wiktor STEPANIUK, dziennikarz, poeta, członek Proświty, obw. rówieński Istotnie szlachetny człowiek nie rodzi się z wielką duszą, lecz sam siebie czyni takim cudownymi czynami. Petrarka Zdawałoby się, że nic już nie zaskoczy naszego dociekliwego czytelnika, który wędruje od słowa do słowa. Tym bardziej teraz, gdy w nasze życie wtargnęła złowroga i podstępna wojna, która „wprowadza” swoje okrutne reguły w sferze duchowej i w horyzoncie ducha. Tak chciałaby stać się „przybraną matką” dla posłusznego i pokojowego ukraińskiego narodu, narzucając mu swoją obcość. Jej złowieszczość wnika w ukryte miejsca, wyszukuje samotne zranione dusze, by przyłożyć im swój czarny plaster do ran. Szczególnie teraz, gdy Rosja natrętnie proponuje swój „pokój” naszym spokojnym ludziom. I tu przeciwko niej występują nasi rycerze słowa, którzy z wiarą w Boży Promysł wystawiają swoją wszechogarniającą broń – słowo miłości i prawdy. U takich zwycięzców zamieszkała wiara w Słowo, które oni wielbią wśród ludzkości: rozważnie, mądrze i mężnie, posługując się heroicznymi czynami. Rycerze słowa są mocno przekonani, że zwycięstwo jest po ich stronie, gdyż opierają się na tym, co powiedziano w Piśmie Świętym: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem”. To najważniejsza wykładnia Biblii dla całej ludzkości, która napawa nadzieją swoją boskością. Ona podnosi swoje pouczające nauki, pokonując przeszkody na drodze do prawdy, i odgrywa ważną rolę w tworzeniu przestrzeni powszechnej miłości. I to trzeba cały czas przekonująco przypo- Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych Starożytna Ukraina słynie z cywilizacji trypolskiej 5400–3000 lat p.n.e. Jednak zarówno w tym, jak i w późniejszych okresach zachodziły intensywne kontakty Ukrainy z wieloma sąsiednimi cywilizacjami, które zostawiły swój ślad w języku. Tak więc słowo sokół pochodzenia prasłowiańskiego nie ma odpowiedników w innych językach indoeuropejskich, ale dokładnie odpowiada imieniu starożytnoegipskiego boga o głowie sokoła Sokar0Sokal (język staroegipski w piśmie nie rozróżniał r i l). Sokół to ptak z ukraińskich kosmogonicznych kolęd, uczestnik świętego procesu stwarzania świata. To słowo jest niezwykle dawne, rozpowszechnione nawet w językach indian amerykańskich. W Egipcie był on związany z zaświatami i władzą królewską, a pierwsi faraonowie nazywali siebie sokołami. Szczególnie chętnie nazywali się sokołami faraonowie Dolnego (północnego) Egiptu w przededniu jego zdobycia przez Górny (południowy) Egipt i zjednoczenia ich w jedno państwo około 3150 r. p.n.e. W tym czasie na południowym zachodzie Ukrainy kwitła słynna kultura usatowska – potomkini trypolskiej, gdzie prześledzono ślady kontaktów z Egiptem. Można przypuszczać, że przy zdobyciu północnego Egiptu przez południowy niektórzy Egipcjanie (na przykład kapłani) ...które przeciwnikom pokojowego Słowa... O odważnych i dociekliwych obrońcach prawdy, rycerzach, lud mówi: „urodzili się z góry”, bo określają istotę słowa w tym życiu. Do takich bohaterów śmiało i z przekonaniem zaliczam naszych ukraińskich literatów, którzy tak czy inaczej przysięgli przed Wszechmogącym „pielęgnować słowo”, które weszło w ich dusze przez święte macierzyństwo. Do takich literatów-podvizhnyków, którzy poświęcają życie procesowi twórczemu w krajowej i światowej przestrzeni twórczej, należy nasz rodak, urodzony we wsi Samostrili na Rówieńszczyźnie, Jarosław Ołeksijowycz Polischuk – pedagog, literaturoznawca, kulturoznawca, etnograf, poeta, krytyk, a obecnie – profesor, kierownik Katedry Ukrainistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w polskim mieście Poznań. Jego stopień naukowy doktora literatury obejmuje wszystkie aspekty twórczości na szerokim obszarze współczesności. Jego wieloga­tunkowe wydania dominują wśród innych publikacji nie tylko na Ukrainie. Widoczna w nich jest wielowektorowa wielowymiarowość procesu literackiego. Ta książka warta jest tego, by ją badać i studiować. Dobrodziej Jarosław od wielu lat bada psychologię człowieka w kontekście literatury. Jest autorem ponad pół tysiąca publikacji naukowych, wydań badawczo-literackich, w których używa słowa jako potężnej broni prawdy. Jego przewagą nad innymi badaczami jest to, że ma własną strategię i indywidualne podejście do pracy literackiej. Za działalność naukową i społeczną został odznaczony państwowymi nagrodami i wyróżnieniami. Pracował w wielu niezależnych demokratycznych organizacjach Ukrainy (Ukraiński Fundusz Kultury, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ruch Ludowy Ukrainy, Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki). Bogata i obfita jest jego paleta badawcza, a co najważniejsze – dostępna dla każdego docenianie jego twórczości. Wielką pracę nad uporządkowaniem dorobku twórczego Jarosława Polischuka wykonał zespół redakcyjny Rówieńskiej Obwodowej Naukowej Biblioteki Uniwersalnej, który treściwie zestawił i wyodrębnił kamienie milowe jego działalności. W szczególności cieszy oko przygotowany przez specjalistów oddziału bibliotecznego krajoznawstwa treściwy indeks twórczości Jarosława Polischuka. Jak widzimy, istnieje potężna baza informacyjna, która pomoże każdemu, kto interesuje się życiorysem profesora Jarosława Polischuka, uzyskać dostęp do jego twórczego dorobku. Wyliczając wszystkie cnoty, wyryte na tablicach jego duszy, chce się serdecznie dopisać właściwy mu tytuł – Rycerz Słowa. „Siła rycerza powołana jest do obrony, serce rycerza służy ludziom” – twierdzili mędrcy średniowiecza. Tak właśnie jest. …odrodzenia duchowości ukraińskiego narodu. Zapraszamy do współpracy aktywnych obywateli naszego fajnego miasta i obwodu, którzy podzielają nasze wartości i są gotowi przysłużyć się do ich realizacji. Z działalnością zjednoczenia można zapoznać się na naszej stronie oraz w drukowanych wydaniach gazet „Wilne żyttia” i „Słowo Proświty”. „Róbcie codziennie swoją pracę i nie tylko dla samych siebie, róbcie ją razem z innymi i dla wszystkich. W jedności – siła, a ona pozwala ostać się wobec wszelkich zakusów, czy to ze strony ludzi, którzy przyszli odebrać kawałek waszej ziemi, czy to ze strony ludzi, którzy przyszli was oszukać” – mówił Najbłogosławiejszy Lubomyr Huzar. IRYNA SZUMADA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rycerz słowa

...o takim kierunku, który odzwierciedla badawcze zanurzenie się w twórczość znanych pisarzy. Profesor Poliszczuk umiejętnie opracowuje duże ilości materiału literackiego, który zręcznie wyszukuje wśród wydawnictw. Duszą i sercem wyczuwa gatunkowe upodobania i błyskawicznie wychwytuje fałsz pustosłowia. Od wielu lat obserwuję twórczość Jarosława Poliszczuka i nie raz dziwiłem się wirtuozerii tego mistrza słowa. Sama rozmowa z nim dodaje mi pewności w dalszej pracy badawczo-dziennikarskiej. Jego dostępność i życzliwość przypominają życie i twórczość wybitnego pedagoga-pisarza Wasyla Suchomłynskiego. Studiował w Równeńskim Instytucie Pedagogicznym, gdzie uczył się filologii ukraińskiej. Potem pracował jako nauczyciel, a przy okazji owocnie zajmował się twórczością literacką. Po raz pierwszy spotkaliśmy się na zebraniach obwodowego literacko-artystycznego zrzeszenia przy gazecie „Zmina" na początku lat osiemdziesiątych minionego stulecia. Bliżej poznał mnie z panem Jarosławem mój współtowarzysz pióra, filolog-ukrainista, poeta Anatolij Kryłowiec. Później spotykaliśmy się z Poliszczukiem w obwodowym zrzeszeniu literackim oraz w miejskim Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Były to burzliwe lata twórczości dla tych, którzy brali do ręki „niezależne pióro" i ośmielali się głosić prawdziwe słowo, doświadczające prześladowań ze strony ówczesnego reżimu. Z czasem z różnych powodów straciłem kontakt z dobrodziejem Jarosławem, ale dzięki portalom społecznościowym wznowiliśmy rozmowy. A niedawno otrzymałem zaproszenie od Równeńskiej Biblioteki Naukowej na prezentację nowej książki Jarosława Poliszczuka „Siedem spojrzeń na wojnę". Jeszcze przed prezentacją otrzymałem od autora wersję elektroniczną wydania i zapoznałem się z jego treścią. Książka została wydana w kijowskim wydawnictwie „Duch i Litera" w 2025 roku. Jest to wydanie popularnonaukowe liczące 232 strony, na okładce którego wykorzystano reprodukcję obrazu „Wojna" malarza Antona Łohowa. Czytam każdą stronę i ważę myśli autora, które tworzą swoistą chronologię badawczą w literackiej różnorodności znanych autorów, którzy sięgnęli po tematykę wojenną. Profesor Poliszczuk to wszystko opanował naukowym okiem i odzwierciedlił palące niuanse wojny w swojej książce, opierając się na twórczości Wołodymyra Rafeenki, Andrija Ljubki, Kateryny Babkiny, Ołeksandra Myheda, Jewhenii Kononenko i innych. Uogólnił wojskowe realia wszystkich etapów wojny i wyraził obywatelskie stanowisko współziomków w obronie suwerenności naszego państwa. W książce na nowo przemyśleno straszliwe wojenne zdarzenia przez pryzmat własnego spojrzenia, w różnych płaszczyznach, zarówno na „zerowej linii", jak i na tyłach. Profesor Poliszczuk stworzył własną wiarygodną kanwę, na której w przyszłości inni badacze będą modelować swoje osiągnięcia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Język ukraiński a dawne cywilizacje Egiptu i Sumeru

uciekli i ostatecznie osiedlili się na Ukrainie, przekazując późnym Trypolczykom (usatowcom) nie tylko umiejętności rzemieślnicze, ale także kulty. Tak mogły powstać, oprócz nazwy sokoła, również słowa tęcza (rajduha, kojarzona z rajem, to późniejsza forma) oraz „rano”; bóg słońca Ra był jednym z najważniejszych przez całą historię starożytnego Egiptu. Również za praslowiańską podstawę uważa się nazwę ognistego sokoła rariha, którą zwykle wywodzi się od nazwy starożytnoirańskiego świętego sokoła Weretragny. Jednak źródłem nazwy i wyobrażenia mógł być także starożytnoegipski bóg-sokół Ra Horachti. Praslowiańskie słowo bis, bardzo przypominające imię egipskiego bóstwa Bes, mogło pojawić się później, już po podboju Egiptu przez Aleksandra Macedońskiego, w wyniku rozprzestrzeniania się egipskich kultów przez Greków. Nie ma zadowalającego indoeuropejskiego wyjaśnienia ukraińskiego słowa batko (praslowiańskie bata), które odpowiada tytułom dolnoegipskiego króla i wodza Libijczyków. Batko to termin nie tylko rodzinny, ale i społeczny, co różnorodnie poświadcza ukraiński folklor. Być może tak kiedyś nazywano późnotrypolskich (usatowskich) wodzów. Nie mniej wyraźne mogły być związki z Mezopotamią (dzisiejszy Irak). Badacze uważają, że u praindoeuropejczyków istniały tylko trzy pory roku – jesień pojawiła się później. Słowiańsko-bałtosko-germańska nazwa jesieni (dawniejsza forma esień) nie ma odpowiedników w innych językach indoeuropejskich, ale bardzo przypomina sumeryjskie słowo ezen „święto”. Ówczesne święta były sakralne i związane z uprawą roślin i hodowlą zwierząt. Trypolski rolniczo-astronomiczny kalendarz z Krutoborodyncow można wyjaśnić na podstawie sumeryjskich gwiazdozbiorów. Kontakty Ukrainy z Sumerem od czasów trypolskich odbywały się przez zachodni Kaukaz, gdzie rozkwitała założona przez Sumerów kultura majkopska. Do nowej ery na zachodnim Kaukazie przetrwał lud sannigaj, którego nazwa jest samonazwą Sumerów (sang ngiga „czarnogłowi”). Nazwy ukraińskiej rzeki Inhuł i zachodniogruzińskiej rzeki Engurі (Inguri) w języku sumeryjskim znaczą „powódź”. Na Inhule znaleziono naczynia kultury majkopskiej stworzonej przez Sumerów. Wyżej wysunięte hipotezy wymagają dyskusji i krytyki, a przedstawione wyżej interpretacje są celowo dyskusyjne. Jednak jest to pole do dalszych poszukiwań.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W jedności – siła

Ostatnio działacze Tarnopolskiego Miejskiego Zrzeszenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki podsumowali pracę za okres sprawozdawczy i przeprowadzili konferencję sprawozdawczo-wyborczą. Serdecznie gratulujemy naszej przewodniczącej Natalii Czornej wyboru na kolejną kadencję i dziękujemy za pracę, zrozumienie, koordynację oraz wspólną służbę na niwie proświatowskiej. Celem działalności naszego zrzeszenia jest utwierdzanie ukraińskiej państwowości na podstawach ukraińskiej idei narodowej, rozwój kultury narodowej, odrodzenie i zachowanie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podnie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nowi laureaci nagrody im. Leonida Narodowego

Zarząd Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy im. Iwana Franki określił laureatów literacko-artystycznej nagrody im. Leonida Narodowego za 2026 rok. Zostali nimi: Wasyl Bondar – za książkę „Ażurowe zakładki” (m. Kropywnicki); Andrij Chworost – za album artystyczny „Malarstwo – grafika” (m. Kropywnicki); Olena Baranowa (Bielska) – za powieść „Korrida” (m. Kropywnicki); Myhajło Weres – za książkę prozy „Niebo pod trapem” (m. Iwano-Frankiwsk). Ogólnoukraińska literacko-artystyczna nagroda im. Leonida Narodowego jest twórczym wyróżnieniem, którym nagradza się poetów, publicystów, prozaików, artystów za wydawanie wysokoartystycznych dzieł w gatunkach liryki filozoficznej i intymnej, a także głębokich artykułów publicystycznych, utworów prozatorskich, które służą utrwalaniu ukraińskiej sztuki. Wręczenie nagrody tradycyjnie odbędzie się w dniu pamięci Leonida Narodowego w styczniu. Towarzystwo Pisarzy i Dziennikarzy im. Iwana Franki oraz kolegium redakcyjne almanachu „Jewszan” serdecznie gratulują tegorocznym laureatom nagrody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

голодом у 32-33 рр. У цей день українці збираються біля пам’ятників на згадку про загиблих. Нині, у час жорстокої війни з Москвою, вже увесь світ знає про Україну та її хоробрих воїнів, які борються за свою державу, за свою незалежність. І правда про Україну, її культуру, її прагнення бути частиною Европи, а не Московії, стає видимою усім. Хоч як росія намагається усіма силами утримати Україну під собою вже століттями, знищуючи свідомих, мирних українців голодом і війною, але дух незалежності оживає знову і знову в кожному поколінні! В Америці українська діяспора доклала багато зусиль, щоб правда про Голодомор-геноцид 32-33 рр. була знана. У столиці У 2008 р. учителька з Чикаго Люба Маркевич відвідала школи в різних містах України, щоб зібрати враження дітей, народжених у незалежній Україні, про Голодомор. Ці діти, молодь чули про Голодомор від своїх бабусь чи дідусів або від учителів у школі. Їхні враження були опубліковані під заголовком “Голодомор очима дітей. Holodomor through the eyes of a child. The Fамine Remem- bered”. Із цієї збірки Галя Ліснича прочитала вірш “33 рік – дитинство мого прадіда”, а Леся Попель прочитала роздуми студентки 11- ї кляси. Віра БОДНАРУК, США Світлини з виставки книжок про Голодомор033
Strona · s. 6strona oryginału ↗

W żałobie

W tym roku obchodzimy 92. rocznicę sztucznego głodu na Ukrainie, spowodowanego przez Stalina i jego komunistyczny rząd. 10,5 miliona ludzi narodu ukraińskiego zginęło śmiercią głodową, z czego jedna trzecia to dzieci. Ten Hołodomor-ludobójstwo został spowodowany, aby zniszczyć wszelki opór wobec kolektywizacji na Ukrainie i zniszczyć Ukraińców jako grupę narodową. Tę straszną tragedię przemilczano w radzieckiej Ukrainie pod groźbą uwięzienia i zesłania na Syberię. Ale w diasporze ukraińskie społeczności nie milczały, lecz dokładały wielu starań, aby prawda o Hołodomorze-ludobójstwie dotarła do całego świata. Informacje o Hołodomorze starali się opisać jego naoczni świadkowie oraz naukowcy, na przykład Robert Conquest, James Mace, Anne Applebaum, Timothy Snyder i wielu innych. Wraz z ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy w 1991 roku na Ukrainie również pojawiły się wspomnienia o Hołodomorze lat 1932–1933. Oficjalne uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru zostało ustanowione przez Prezydenta Wiktora Juszczenkę w 2008 r. na ostatnią sobotę listopada. Teraz na całej Ukrainie czci się pamięć zamęczonych. Ameryki znajduje się pomnik ofiar Hołodomoru. W innych miastach Ameryki również zostały wzniesione pomniki ofiar Hołodomoru, przy których corocznie czci się ofiary tej tragedii. W North Port nasza społeczność obchodzi ten żałobny dzień wspólną panichidą i krótkim programem. W przeszłości z ramienia naszego 56. Oddziału były tłumaczone wykłady o Hołodomorze dla uczniów North Port High School i zaplanowane takie wykłady dla uczniów Venice i Port Charlotte High School. Te wykłady tłumaczyły Doris Gorbaczewska i Nela Lehman, przy udziale nieżyjących już pani Hali Korol i pani Chomyk. Również corocznie odbywały się wystawy w lokalnych bibliotekach, które przygotowywały członkinie naszego oddziału.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Ogniowy czas” przywrócił pamięci bohaterów publikacji prasowych

Galina SADOWSKA Zdjęcia Wasyla BALJUCHA W „Ogniowym czasie”, podobnie jak w trzech poprzednich książkach Mykoły Szota, zebrano jego liczne wywiady, korespondencje i publicystyczne wystąpienia, które drukowano w „Urzędowym Kurierze”, gdzie przez 20 lat pracował jako jego korespondent własny w obwodzie tarnopolskim. Niestety, druk dziś umiera. Przepadł w niepamięć jako pełnowartościowa gazeta także „Urzędowy Kurier”. Na jego łamach w ostatnich latach zaginęły dziesiątki, jeśli nie setki publikacji o ciekawych ludziach, których losy tak mistrzowsko opisywał tarnopolski korespondent. To naprawdę dziennikarstwo najwyższej próby, które obecnie wraz z gazetami odchodzi w przeszłość. Wydaniem „Ogniowego czasu” nadał im drugie życie, przywrócił naszej pamięci ich bohaterów – ofiarnych i utalentowanych. „Każdy człowiek to cenny skarb, cenna historia” – mówił Mykoła Szot podczas prezentacji. I sposób, w jaki ona przebiegała, dobitnie to potwierdził. W „Ogniowym czasie” są pięć rozdziałów. Po kolei przedstawiali je jego bohaterowie. Pierwszy z nich – „Honor i chwała” – poświęcono obrońcom Ukrainy. Syn nauczycielki Marii Wityszyn, Iwan, zginął w 2015 roku, broniąc lotniska w Doniecku. Niewypowiedziany ból matczynego serca wylał się w książkę „Mój syn – kiborg”. Napisała ją, aby zachować pamięć o synu: jaki był, co lubił, jak godnie przeżył swoich 38 ziemskich lat. „Teraz o moim Iwanku będzie opowiadać także ta książka” – mówiła drżącym głosem pani Maria, przyciskając „Ogniowy czas” do piersi. Podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej „azowiec” Arsen Dmytryk, pseudonim „Łemko”, z miasta Berezany w obwodzie tarnopolskim przeszedł frontowymi drogami od żołnierza do podpułkownika. Obrona Mariupola, „Azowstal”, niewola, wybuchy w baraku, w którym przebywał w kolonii w Oleniwce, powrót z rosyjskiej niewoli do domu – wszystko to już zapisało się w jego życio- Autor książki, Mykoła Szot, rozmawia z matką poległego Bohatera Iwana Witiszyna, Marią Witiszyn-Pysi. Obecnie on nadal walczy z wrogiem. Uczestnicy prezentacji mogli obejrzeć jego nagranie wideo, przesłane z frontu. „Kocham historie, kocham książki i zdaję sobie sprawę, że «Wohniczas» jest potrzebny – powiedział między innymi pan Arsen. – Ja i moi towarzysze z korpusu «Azow» piszemy historię, rozumiemy, że to bardzo, bardzo trudne, skomplikowane i odpowiedzialne. Właściwie Mykoła Szot odzwierciedlił część mojej historii w swojej książce”. Drugi rozdział, „Wsparcie”, opowiada o wolontariuszach – niestrudzonym plemieniu entuzjastów, bez pomocy których, jak twierdzi wielu naszych obrońców, front by nie wytrzymał. Tworzą oni niezwykłe rzeczy, wydawałoby się, że z niczego robią coś naprawdę godnego uwagi. Bohaterka jednej z opowieści M. Szota, założycielka dobroczynnego funduszu „Promień słońca” Olena Mudra, wręcza dziennikarzowi „konika Zwycięzcy”, splecionego z nici. Takie konie, a także laleczki-motanki, które plotą zarówno dzieci, jak i emerytki, deski kuchenne, kotwice rozpisują studenci kooperatywnego collegium, breloki-trójzęby, wykonane rękodzielnikami, jednym słowem pamiątki – „bandérolki Zwycięstwa” – wysyłane są za granicę. Tam Ukraińcy sprzedają je na jarmarkach i za uzyskane pieniądze kupują samochody dla naszych obrońców. Jak opowiedział były kapelan o. Wołodymyr Andrucheów, także bohater jednej z opowieści M. Szota, aktywny pomocnik i duchowy inspirator aktywistów dobroczynnego funduszu, w ten sposób na Ukrainę trafiło już 13 samochodów. Nawiasem mówiąc, zarówno Olena Mudra, jak i o. Wołodymyr zostali uznani „Ludźmi roku” na Tarnopolszczyźnie. O swojej działalności wolontariackiej opowiedział również zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Szewczuk z Terebowli. Symboliczne jest, że na prezentacji spotkali się od razu trzej Mykołowie – Łazarowicz, Szewczuk i Szot. Pierwszy z nich – odważny obrońca, który był zarówno w ATO, jak i po pełnoskalowej inwazji po raz drugi zgłosił się jako ochotnik, by bronić Ukrainy, profesor, badacz Hołodomoru, Strzelectwa Siczowego, UPA oraz już obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat obwodowej nagrody dziennikarskiej im. Wołodymyra Zdorowehy Mykoła Szot na małej scenie Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Tarasa Szewczenki, przy wsparciu m.in. Tarnopolskiej Miejskiej „Proświty”, zaprezentował swoją nową książkę o wymownym tytule „Wohniczas”. Jest to już czwarta pozycja w jego dorobku twórczym, ale pierwsza, którą przedstawił miejskiej publiczności. Spotkanie było więc nie tylko prezentacją eleganckiego wydania liczącego ponad 500 stron, lecz także głębszym poznaniem jego autora – wnikliwego i przemyślanego dziennikarza, zakochanego w swoim kraju i w Ukraińcach w ogóle, o których od dziesięcioleci opowiada czytelnikom. Sama prezentacja była poświęcona jubileuszowi zawodowemu kolegi – 50-leciu ukazania się jego pierwszej publikacji dziennikarskiej. Drugi – artysta, który wyznaje zasadę: „Jeśli nie jesteś w szeregach wojskowych, to musisz coś robić dla frontu”. Wraz z przyjaciółmi, uczestnikami Majdanu, już w 2014 roku zorganizowali wolontariacką organizację „Terebowlańska Wieża”. Zbierają pieniądze, składają datki i z własnych środków. Czego tylko nie dostarczali na gorący wschód – „od folii, hełmów, butów wojskowych, bielizny termicznej po klucze do naprawy ciężarówek i transporterów opancerzonych, piecyków burżujek…”. Ponadto artysta wystawiał na aukcjach, m.in. zagranicznych, swoje obrazy, a zebrane środki również przeznaczał na potrzeby wojska. Jeśli zaś chodzi o trzeciego Mykołę – Szota, to on także wpłaca datki na Siły Zbrojne, ale nie mniejsze znaczenie ma jego szczere, prawdziwe słowo wsparcia zarówno dla naszych obrońców i wolontariuszy, jak i dla wielu przedstawicieli kultury. Dlatego trzeci rozdział jego książki – „Spotkania” – przedstawiła ludowa artystka Ukrainy, rodaczka Oksana Pekun. Wywiad z nią Mykoła Szot przeprowadził dwa lata temu. Ponieważ śpiewaczka wybrała dla swojej strony na Facebooku hasło „Twój głos zatrzyma wojnę”, zapytał rodaczkę, jak brzmi jej głos wsparcia. „Angażuję się swoimi uczuciami, apelami, piosenkami… Jeżdżę do na- Dyrektorka departamentu kultury i turystyki Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Switłana Bajtałiuk ... (tu: ukraińskich obrońców) piosenkami, przynoszę im chwile radości, spokoju ducha. Moje wsparcie brzmi przede wszystkim podczas koncertów, zwłaszcza dobroczynnych… Występuję na imprezach muzycznych, na których zbiera się pieniądze na potrzeby armii. Chętnie śpiewam dla przesiedleńców” – odpowiedziała Oksana. Jej głos zabrzmiał także podczas prezentacji „Wohniaczasu”: piosenkarka przesłała nagranie wideo, w którym dziękowała za przesłaną książkę i za to, że znalazło się w niej również kilka ciepłych stron dla niej. „Kultura” – to nazwa czwartego rozdziału. Znajduje się tu paleta materiałów o licznych wystawach, imprezach, prezentacjach i innych wydarzeniach kulturalnych, które odbywały się na Tarnopolszczyźnie. „Za prawdziwe dziennikarskie słowo” autorowi książki podziękowała dyrektorka departamentu kultury i turystyki Tarnopolskiej OVA Switłana Bajtałiuk. „Słowo Mykoły Szota jest czyste, jasne, dobre, szczere, i ono jest – litopysem naszego kraju, Ukrainy” – zaznaczyła ona. I takich szczerych podziękowań tego dnia mój kolega usłyszał wiele. Zarówno od tych, którzy występowali, jak i od tych, którzy po zakończeniu prezentacji po prostu podchodzili i ściskali dłoń. Pomyślałem: jak wdzięczny jest jednak nasz zawód, kiedy dziennikarz ma profesjonalne i uczciwe pióro, kiedy ono służy ludziom dobrym czynem i talentem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Niestrudzony pracownik na ukraińskim niwie życia. W 70. rocznicę urodzin Mychajła Kołomijcia

Oksana TEBESZEWSKA, zasłużona nauczycielka Ukrainy, członkini NSPU, członkini zarządu Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Te słowa o pamięci jasnego Mychajła Iwanowycza Kołomijcia z obwodu iwanofrankiwskiego – członka Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, krajoznawcy, działacza Proświty, który w tym roku skończyłby 70 lat. Mychajło Kołomijec to autor książek „Historia Kałusza i Kałuszczyzny w datach, liczbach i ciekawych faktach” (1996), „Proświta Kałuszczyzny: dalekie i bliskie” (2004), redaktor i autor tekstów prospektów o muzeum Stepana Bandery w Starym Uhrynowie, przewodnika „Kałusz. Oblicze miasta”, wydań literacko-artystycznych kałuskiego miejsko-rejonowego czasopisma „Zoria Prykarpattia” (później „Dzwoły Pidhiria”), albumu fotograficznego „Kałuszczyzna” (we współautorstwie z Wasylem Melnykiem), dużej liczby publikacji w prasie. Wszystko to – niepełna lista dokonań tego nieobojętnego i utalentowanego człowieka. Urodził się 12 sierpnia 1955 roku w dalekim Chabarowsku, dokąd na specjalne osiedlenie zostali wysłani z rodzinnych Kopanek w rejonie kałuskim jego dziadek i matka, która była półsierotą. Ojciec służył tam w wojsku. Spotkawszy rodaczkę Annę, ożenił się z nią. W 1956 roku mama z małym Mychajłykiem wróciła do domu. W Kopankach minęło dzieciństwo chłopca: pasł krowę, niańczył młodsze rodzeństwo, grał na nadrzeczu w piłkę, pomagał rodzicom w gospodarstwie. Niezapomniane było jego pierwsze spotkanie z książką – zbiorem bajek, kupionym dla chłopca przez wuja Iwana (Iwana Dmytrowycza Nyznyka – kuzyna mamy). Ale żeby otrzymać podarunek, trzeba było nauczyć się alfabetu. Tę naukę Mychajłyk opanował w miesiąc. Zatem szedł do szkoły, umiejąc liczyć, znając wszystkie litery i mając pięknie ilustrowaną książkę ukraińskich bajek. W rodzinnej wsi ukończył szkołę ośmioletnią, kontynuował naukę w Kałuskiej Szkole Średniej nr 6. Zawsze odczuwał niepohamowany pociąg do wiedzy, dużo czytał. W szóstej klasie napisał pierwszą notatkę do gazety, a skłonił go do tego znowuż Iwan Nyznyk. Tak właśnie zaczęła się droga wiejskiego chłopca do wielkiego dziennikarstwa. Ale była jeszcze praca w zakładzie urządzeń komunalnych, służba w wojsku, Kałuskie Półprofesjonalne Technikum nr 6, dni pracy w wydziałach zaopatrzenia w parę, polichlorku winylu i polikarbacyny w ówczesnym „Chlorwinylu”. Dopiero w 1978 roku wstąpił na ukraińską filologię wydziału filologicznego Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki. Pracował i uczył się. Na początku lat 80. całkowicie przeszedł na pracę dziennikarską. Początkowo za propozycją Iwana Tymciuraka pracował jako korespondent w kałuskiej gazecie zakładowej „Budiwelnyk”, następnie w „Zori Prykarpattia”, a potem stał się jednym z założycieli „Dzwonów Pidhiria”. Ponad trzy lata był korespondentem obwodowej telewizji „Hałyczyna”, dwa lata redaktorem gazety „Broszniwski wisnyk”, a następnie zastępcą redaktora miejsko-rejonowego czasopisma „Dzwoły Pidhiria”, przez pewien czas pracował w wydziale archiwalnym Kałuskiej Rejonowej Administracji Państwowej. Mimo to, czymkolwiek zajmował się M. Kołomijec – dziennikarstwem, działalnością korespondencką w obwodowej telewizji „Hałyczyna”, wyjazdami na świcie naszej niepodległości na Wschód, sprawami społecznymi w radzie miejskiej, „Proświcie”, „Bojkiwszczynie” – zawsze interesował się informacjami z historii Ukrainy i rodzinnego kraju oraz życiem wybitnych osobistości. Miał fenomenalne wyczucie badacza. Od dzieciństwa dużo czytał, a potem pracował w bibliotekach naukowych, archiwach Lwowa, Iwano-Frankiwska, zapisywał wspomnienia najstarszych mieszkańców, zbierał starodawne fotografie, rysunki, unikalne dokumenty i wydania. Wszystko to legło u podstaw wspomnianej już „Historii Kałusza i Kałuszczyzny…”, w której autor odtworzył szeroką panoramę życia naszego bojkowskiego kraju od 1340 do 1996 r. Ciekawy i potrzebny materiał zebrał M. Kołomijec także w książce „Proświta Kałuszczyzny: dalekie i bliskie”. Czytelnik ma możliwość zapoznania się z dokumentami archiwalnymi, mało znanymi publikacjami z historii ruchu oświatowego na Kałuszczyźnie. Poznawcze i wychowawcze znaczenie książki wzmacniają dwa czynniki: po pierwsze, działalność „Proświty” badana jest na podstawie wiarygodnych faktów, dokumentów, po drugie, mowa jest o ludziach, którzy byli lub są dalszymi czy bliższymi krewnymi, znajomymi, przyjaciółmi tych, którzy obecnie żyją czy pracują w naszym kraju. Niejeden rozpozna na pożółkłej od czasu fotografii swojego pradziadka czy prababcię, znajduje nazwisko przodka i napełnia się dumą ze swojego rodu. Autor bowiem zbadał stuletnią historię Kałuskiej „Proświty”, której działalność, jak zresztą i „Proświty” w ogóle, zawsze była skierowana na utwierdzenie świadomości narodowej naszych rodaków, wychowanie patriotów Ukrainy. Kto wie, czy zachowalibyśmy do dzisiaj nasze zwyczaje, tradycje, język, pieśń, gdyby nie pełna poświęcenia praca działaczy „Proświty” wszystkich czasów w tym kierunku. W drugim rozdziale książki „Wybrani przez czas. Działacze macierzystej (1903–1939) i odnowionej (1989–2003) „Proświty” na Kałuszczyźnie” – krótkie informacje o najbardziej znanych i najaktywniejszych działaczach przeszłości i współczesności. Wśród nich takie postacie, jak Andrij Bandera, Iwan Bełej, Taras Korytowski, Iwan Kuroweć, Ilja i Roman Stebelscy, Iwan Sochacki, Wasyl Hanuszczak, Ihor Hawryluk, Anatolij Onyszko, Wołodymyr Melnyk, Iwan Pawlicha, Jewhen Hirnyk, Wasyl Hoński, Oksana Buchwak, Lubow Tysiak-Małanij, Olha Bezruka, Mykoła Sołdat, Mykoła Kohut, Myrosław i Jarosława Matijaszowie, Wira Ciszewska, Ihor Kotyk, Marija Wasyliw, Anna Pawłyszyn, Roman Suszko i wielu innych. Każda książka dziennikarza jest ciekawa i cenna, bo autor odpowiedzialnie podchodził do tego, co ma przedstawić pod sąd czytelników. Mychajła Kołomijca znano na Kałuszczyźnie także jako aktywnego działacza społecznego. W styczniu 1989 roku kierował on komitetem organizacyjnym ds. utworzenia Kałuskiego miejsko-rejonowego towarzystwa języka ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki „Proświta”, przez 15 lat był członkiem jego zarządu. Od 1990 do 1994 r. był deputowanym Kałuskiej rady miejskiej pierwszej demokratycznej kadencji. Ale opowieść o M. Kołomijcu byłaby niepełna, gdybyśmy nie wspomnieli o jego talencie pisarskim. W swoim czasie Mychajło uczęszczał do studia literackiego „Karpackie akordy”, którym kierował Josyp Popadjuk. Wtedy uczestnikami studia byli i Wasyl Olijnyk, i Marija Wajno, i Jurij Kurylko. A kałuski poeta Wasyl Hanuszczak często wspomina zajęcia w studiu literackim „Podgórze”, dokąd Mychajło Kołomijec przyszedł jako prozaik. Jego obrazki z życia, nowele, opowiadania świadczyły o nieprzeciętnych zadatkach chłopca. Tutaj poznał twórczą inteligencję Kałusza – Bohdana Korwacza, Anatolija Onyszkę, Ihora Hawryluka, Olhę Iwasis, Jarosława Mahala. Pracował Mychajło w gatunku małej formy narracyjnej. Od razu spodobały się czytelnikom i jego przyjaciołom opublikowane w prasie obrazki „Biały gołąb” i „Trzeba kończyć”, nowela „Zimowe spadki”, w której psychologicznie subtelnie nakreślono obraz baby Orynczychy. Ona „skąpo uchroniła przed ciekawym dziecięcym okiem” renety w swoim sadzie. Nasypała ich pełny strych, żeby twarde, „jak kamyczki”, jabłka miękły w pachnącym sianie. Smaczne to były renety, ale wszyscy wiedzieli, że poczęstuje nimi Orynczycha tylko wtedy, gdy spadną z jabłoni te trzy, które wiszą najwyżej i trzymają się jabłoni, „jakby niepełnoletnie dzieci mamy”. Czego tylko nie robił Andrij, żeby „długą garbatą tyczką” strącić pożółkłe jabłka! Wszystko na próżno. Orynczycha tylko śmiała się z dziecięcej biedy i kazała czekać, aż dojrzeją i same spadną. Chłopiec gniewał się, nazywał babę „wiedźmą” i uciekał. Nie wiedział, że „ciemna deszczowa noc zamieni jesień na zimę, gniewny wiatr po złodziejsku ukradnie trzy pożółkłe jabłka jabłoni, zrobi z nich zimowe spadki”. Niewielki utwór, prosty wątek, ale jaki obszerny i wykończony obraz starej wiejskiej kobiety i małego chłopca, któremu tak chciało się tych renet! Może to były jedyne łakocie dla małego, dlatego też zły był na babę. A Orynczycha? Chciwa, skąpa, zła? Ależ nie – życiowo mądra i dobra. Wiele widziała, wiele przeżyła i wiele pracowała: „Drżały opuchnięte ręce baby Orynczychy. To łapały się za końce chustki, to chowały siwe włosy. Stara twarz stawała się od tego łagodniejsza, bo Andrij widział, jak ciepły uśmiech rozwiązywał sztywno zawiązany węzeł chustki”. Niepokojem i smutkiem przepełniony jest „Wielkanocny tryptyk”. W utworze – bolesne wspomnienia matki o nieobchodzonych Wielkanocach, kiedy niemieccy kaci spalili chatę, stodołę w 1944 r. oraz kiedy sowieccy poplecznicy wywozili rodzinę na Sybir w 1950 r… Losy przesiedleńców nakreślone są także w noweli „Buty”. Czytasz te niewielkie utwory i myślisz: jakimiż silnymi, niepokonanymi byli Ukraińcy. Nawet w najokrutniejszych warunkach, daleko od rodzinnej ziemi nie stracili godności narodowej, człowieczeństwa. Prawdziwością, niepodrabialnym liryzmem, poczuciem szacunku do człowieka przejęte są też wszystkie inne obrazki i nowele Mychajła Kołomijca. Najczęściej w polu widzenia autora – człowiek ze zranionym sercem, pokrzywdzony przez los, ale z piękną duszą. Jak u tej sąsiadki – „delikatnej i pięknej kobiety”, która podarowała beznogiemu chłopcu aparat fotograficzny, żeby mógł utrwalać wszystko, co za oknem – niebo i chmurki, które, „jak dziwne ptaki, wabiły” młodzieńca „w dziwny świat nau- ki”, a on nie poszedł – nie miał nóg… Z wielką miłością M. Kołomijeć rysuje obraz wiejskiego chłopca, który nie posiada majątku, czasem nawet niezbędnych rzeczy, ale ma dobrą duszę, dociekliwy umysł, zdolność do niesienia pomocy. Tutaj wyraźnie widać elementy autobiografizmu („Dziurawy chleb dzieciństwa”, „Żyj, Podolanko!”, „Marmolada”). Poprzez obramowania, obrazowe słowo, wymowne detale (dziurawy chleb dzieciństwa, rozstrojone struny skrzypiec, skradzione nowe buty, biały jak śnieg welon, stóg siana i inne) M. Kołomijeć potrafi wyodrębnić to, co najważniejsze, zaakcentować to, co ukryte przed ludzkimi oczami. Właśnie tym są interesujące jego utwory, które zebrano w książce. Mychajło rozumiał, szanował poetyckie słowo, umiał cieszyć się świeżym obrazem, niebanalną metaforyczną frazą, ciekawym porównaniem. Pisał też wiersze. Właściwie od nich zaczynał swoją twórczość literacką, ale nigdy nie przywiązywał do tego wielkiej wagi. Wierszowane wersy, które zachowały się w jego archiwum, są tak samo szczere i bezpośrednie, jak jego utwory prozatorskie. Jest w nich „cząsteczka duszy” i myśl, która „szuka drogi do człowieka”, „marzenia o słonecznym dniu”, drogie i rodzinne wieś, na którą liryczny bohater chce spojrzeć znów, „jak na jabłoń / dojrzałą w sadzie”, bo młodzieniec bezmiernie tęskni za nią, przebywając na służbie wojskowej w dalekim kraju. Liryczny bohater poezji Mychajła szuka drogi do szczęścia, kluczy, które otwierają raj. Chce „zbudować świątynię / czystości i piękna”, bezgranicznie cieszy się, że żyje, i wzywa, by wierzyć „swoim oczom”, „słońcu, gwiazdom”, „wiosnom tym, które jeszcze przyjdą”. Wydawałoby się, zwykłe słowa, a poruszają duszę, rezonują z naszymi myślami i marzeniami. Do Mychajła Kołomijcia należy także szereg artykułów publicystycznych. Odsłonięto w nich strony ukraińskiego odrodzenia końca lat 80. – początku lat 90. ubiegłego wieku, opisano ciekawe fakty z życia znanych ludzi ziemi kałuskiej – Stepana Bandery, Iwana Kurowcia. Swoje materiały często podpisywał pseudonimami „Kelt”, „Mychajło Smolar”, „Mychajło Wasylczuk”. Proświcianie z Kałusza zainicjowali ustanowienie tablicy pamiątkowej na ścianie budynku w mieście Kałusz, gdzie mieszkał krajoznawca. Odpowiedni projekt w 2017 roku opracowało Kałuskie miejsko-rejonowe zjednoczenie „Proświta” (przewodnicząca – Łesia Kyryłowycz), a rada miejska zatwierdziła jego finansowanie. 29 października 2017 roku odsłonięto tablicę pamiątkową Mychajłowi Kołomijciowi (praca rzeźbiarza Ihora Semaka). Kałuska „Proświta” złożyła do rady miejskiej jeszcze jeden projekt – tym razem dotyczący wydania książki o Mychajle Kołomijciu „Świat za moim oknem…” (byłam redaktorką-opracowującą tego wydania). W 2019 roku książka o wielkim miłośniku prawdy, pracusiu, patriocie-Ukraińcu, utalentowanym dziennikarzu, pisarzu, krajoznawcy ujrzała światło dzienne. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

większość takich nazwisk prawdopodobnie zapomniana zostanie za 10–20 lat. Aby się pocieszyć prawdziwą literaturą francuską, wystarczy mi otworzyć strony mistrzów minionych czasów, bo ich wymagającej, wysokiej jakości pism dotąd nikt nie przewyższył, a ta studnia jest niewyczerpana, te skarby należą do całego świata. Mam na myśli Flauberta, Hugo, Balzaca, Zoli… Tych autorów zawsze chętnie czytam i przeczytuję ponownie. „Język francuski”, słownik, składnia, niewyczerpane głębie języka – wszystko to tam jest. Ale także w XX wieku przeczytuję ponownie prawdziwych klasyków – Camusa i Giono, wytwornego Jeana d’Ormessona, baśniowego Romaina Garya (dwukrotnego laureata nagrody Goncourtów), tajemniczego Patricka Modiano, pełnego smaku Marcela Pagnola z jego niezwykle wzruszającą prozą i dramaturgią. A autorzy XXI wieku dopiero mają zdać egzamin przed Historią… D. Cz.: Czy sądzi Pan, że Ukraina pewnego dnia będzie mogła przystąpić do Unii Europejskiej i stać się organiczną częścią cywilizacji europejskiej? K. Sz.: Moim zdaniem Ukraina jest zresztą od bardzo dawna częścią cywilizacji europejskiej. W Waszym kraju czuję się całkowicie po europejsku, tak samo jak w Pradze, Warszawie i Budapeszcie. Mam nadzieję, że zaraz po wojnie, uwolniona od szponów północnego niedźwiedzia, demokratyczna i niepodległa Ukraina przyłączy się do wielkiej rodziny europejskich demokracji humanistycznych. Przecież właśnie o wartości humanizmu i demokracji toczy się dziś walka, właśnie je Putin pragnie zniszczyć, by utrzymać swoją tyranię. Choć nasze flagi mają różne kolory, musimy wspólnie wytrwać wobec dyktatora, który pragnie zniszczyć ukraińską demokrację, a jednocześnie osłabić i rozbić demokratyczną Europę. W planach Kremla wojna w Ukrainie jest sposobem na zniszczenie Europy. Dlatego Europejczycy, a zwłaszcza Francuzi, łączą siły, by pomóc Ukrainie – aby jak najszybciej wyszła z tej walki zwycięsko. Jeśli przetrwa Ukraina, przetrwa Europa i demokratyczny świat! I z radością powitamy naszych słowiańskich kuzynów-Ukraińców w poszerzonej Unii Europejskiej! Rozmawiał Dmytro CZYSTIAK rzecka cywilizacja. Wreszcie zwraca uwagę kawałek miedzi w trypolskiej figurce kobiecej. Najwyraźniej na rzeźbiarza wywarło magiczne wrażenie brzmieniowe podobieństwo nazwy matki (właśnie mati, a nie mater) i miedzi (dawna wymowa majdz). Ta ostatnia pochodzi najwyraźniej nie od Medii, lecz od państwa Mitanni (Majtanni), słynnego właśnie ze swojej metalurgii, z którego wywodzą się zachodnioczarnomorscy Meoci (Majoci). Jak widzimy, badanie zbieżności, które mogły leżeć u podstaw obrazów artystycznych, wzbogaca wyobrażenie zarówno o języku, jak i o sztuce Trypolia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Christophe Chomant: „Jeśli przetrwa Ukraina – przetrwa Europa i demokratyczny świat”

Nasz rozmówca Christophe Chomant (ur. 1963) to znany francuski pisarz, naukowiec i działacz społeczny. Doktor nauk pedagogicznych, zajmuje się pracą dydaktyczną i wydawniczą, którą łączy z twórczością kompozytorską, pisarską i wykonawczą. Kieruje „Wydawnictwem Christophe’a Chomanta” i pełni obowiązki wiceprezesa Związku Wydawców Normandii. Pod jego redakcją literacką w języku francuskim opublikowano szereg dzieł autorów ukraińskich, w szczególności w przekładzie Dmytra Czistiaka Antologię poezji ukraińskiej XIX–XXI w. „Słoneczne klarnety”, a także zaktualizowany dwutomowy „Zarys historii narodu ukraińskiego” M. Hruszewskiego, które zdobyły liczne recenzje czytelników, były prezentowane we francuskiej i belgijskiej telewizji, w radiu „France Culture”, w czołowej prasie belgijskiej („Le Soir”), francuskiej („Ouest-France”), szwajcarskiej („Liberté”), na licznych wydarzeniach literacko-artystycznych (w szczególności na Uniwersytecie w Strasburgu) na rzecz wsparcia Ukrainy. Rozpoczęto tłumaczenie tych znaczących książek na język włoski, albański i inne. Obecnie do druku przygotowywana jest „Antologia literatury ukraińskiej XI–XIX w.” oraz szereg innych publikacji. Dmytro Czistiak: Drogi Christophe’ie, serdecznie dziękuję za wsparcie międzynarodowych projektów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, za solidarność z narodem ukraińskim i cieszę się, że mogę pogratulować nowego odznaczenia, medalu „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Jak zrodził się pomysł publikowania ukraińskich autorów w Pańskim wydawnictwie? Christophe Chomant: Ogólnie zawsze interesowałem się otaczającym światem i ludźmi, dlatego w większości byłem przychylny projektom „obcym” (choć dla mnie wcale nie są one obce, a stanowią organiczne cząstki wielkiej panoramy Ludzkości). Podoba mi się również publikowanie książek dwujęzycznych, z oryginałem i przekładem, aby francuskojęzyczny czytelnik mógł zrozumieć nie tylko sens utworu, ale także poczuć muzyczność pierwowzoru. Oto dlaczego, kiedy zwrócił się Pan do mnie przez jednego z naszych autorów, paryskiego paleografa, od razu zgodziłem się na publikację Pana zbioru poetyckiego właśnie w formacie dwujęzycznym. W ten sposób „Nadsadnyj sad = Verger inassouvi” ujrzał światło dzienne w 2012 roku i stał się pierwszą jaskółką z przyszłej serii wydań literatury ukraińskiej. D. Cz.: A dalej – moje „Pole wieczorne i poranne” (2013) o tragedii Hołodomoru na motywach utworów Pawła Tyczyny oraz wybór Ihora Pawluka „Poleska magma”… Aż tu od początku zbrojnej agresji, mimo rwanego połączenia przez bombardowania, wydaliście Państwo Antologię poezji ukraińskiej „Słoneczne klarnety” i zaktualizowane wydanie „Zarysu historii narodu ukraińskiego” akademika Mychajła Hruszewskiego w dwóch tomach. Czy te książki będą w stanie zainteresować francuskojęzycznego czytelnika i czy ma Pan już opinie na ich temat? K. Ch.: Musimy zaznaczyć, że właśnie dramatyczne wydarzenia na Ukrainie przyciągnęły uwagę francuskiej publiczności do skrzywdzonego kraju, jego narodu, jego kultury i piśmiennictwa w szczególności. Oczywiście, naród francuski, który od dawna całym sercem współczuje sprawie pokoju i demokracji oraz nienawidzi wojny i dyktatury, jest głęboko poruszony i wzruszony tą walką, a zatem, będąc zwolennikiem ideałów humanistycznych, francuskojęzyczny czytelnik ze szczerym zainteresowaniem odnosi się do kultury ukraińskiej. Dobrze byłoby, gdyby to zainteresowanie trwało dłużej niż kronika informacyjna. Tak czy inaczej, nasze wydania nie raz były prezentowane na wydarzeniach literacko-artystycznych i wszędzie przyjmowano je bardzo ciepło i szczerze. D. Cz.: Rosyjska agresja drastycznie zmieniła nasze życie. Niektórzy specjaliści mówią nawet o ludobójstwie cywilizacji ukraińskiej. Jakie jest postrzeganie wojny na Ukrainie we francuskim społeczeństwie, a w kręgach literackich w szczególności? K. Ch.: Podczas tras prezentacyjnych, rozmawiając z przyjaciółmi-pisarzami, zauważyłem, że nie tylko w krajach słowiańskich do języka i literatury francuskiej odnosi się z głębokim szacunkiem, ale także Francuzom bardzo bliskie są kultury słowiańskie, w szczególności literatura piękna, muzyka i malarstwo, ponieważ czujemy – to nasi kuzyni. Może przez namiętny, a zarazem sentymentalno-nostalgiczny odcień naszych kultur? Tak czy inaczej, agresja rosyjskiego dyktatora przeciwko narodowi ukraińskiemu mocno straumatyzowała francuską opinię publiczną. Przecież Francuzi przychylnie odnosili się zarówno do Ukrainy, jak i do Rosji, więc głęboko poruszył ich atak potomków reżimu carskiego na pokojowych sąsiadów. Takie wrażenie, że wspólnota słowiańska, wspólnota duchowa i kulturowa jest niszczona, że jeden z naszych kuzynów chce zabić swojego brata, również naszego kuzyna. W naszej rodzinie – bratobójstwo, na dodatek bezpodstawne, szalone, nieakceptowalne. Przygnębiające wrażenie przez to całe szaleństwo, nikczemność i wstręt. Jak w ogóle władca (zdradziwszy czy znienawidziwszy swój naród, przecież posłał na śmierć dziesiątki tysięcy rosyjskich synów) może pragnąć zniszczyć naród, niemal najbliższy swojemu? Dla nas to niezrozumiałe, nieakceptowalne szaleństwo, niemal samobójstwo. Właśnie tak postrzegają we Francji tę bezpodstawną wojnę. I oczywiście Francuzi zachwycają się siłą, wytrzymałością, szlachetnością Ukraińców i postacią Prezydenta, który ryzykował życie, ale nie porzucił zarządzania państwem, jak na to liczył wróg. D. Cz.: Pańskie wsparcie dla kultury ukraińskiej i projektów przekładowych jest dla nas bezcenne. Czego można spodziewać się w tej dziedzinie w najbliższym czasie? K. Ch.: Wszystko to bardzo uprzejme, ale w rzeczywistości po prostu wykonuję swoją pracę, oddaję się dawnej pasji – korci mnie, by rozpowszechniać to, co wydaje się warte rozpowszechnienia. Pozostaję otwarty na propozycje, które przyczynią się do szerszego rozgłosu literatury i historii ukraińskiej wśród francuskojęzycznych czytelników. Na przykład, obok antologii „Słoneczne klarnety” planuję wydrukować dwujęzyczne wydanie najciekawszych wierszy o miłości z ukraińskiego dziedzictwa twórczego. D. Cz.: Czy mógłby Pan polecić współczesnych francuskojęzycznych autorów do przedstawienia ukraińskiej publiczności czytelniczej? K. Ch.: Do mnie jako wydawcy niemal codziennie trafiają nowe rękopisy, a i kilkadziesiąt książek wychodzi co roku, dlatego, niestety, nie mam dość czasu na śledzenie wszystkich nowości w księgarniach. A jednak, szanując swoich autorów (przecież odkrycie ciekawego utworu to nie lada pociecha przez lata, i ta pociecha nie wygasa), często dziwię się tym autorom, których obecnie wyróżniają prestiżowymi nagrodami czy wychwalają w mediach, ponieważ od wewnątrz znam francuski „przemysł” książkowy, który musi sprzedać określoną liczbę wydań dla przetrwania, dla zapewnienia prawdziwej armii pracowników, „fabryki” autorów, których wynoszą „swoi” krytycy w mediach, chociaż

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

W poszukiwaniu trypolskiego sakralnego słowa

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Do starożytnych fenomenów kulturowych nie raz z powodzeniem stosowano metodę językowej interpretacji sztuki, która pozwala określić język, w jakim myśleli i mówili autorzy tego czy innego dzieła. Metoda opiera się na badaniu obrazów, bazujących na językowych współbrzmieniach. W istocie jest ona związana z tak zwanym „myśleniem hieroglificznym”. Wiadomo bowiem, że u podstaw pisma hieroglificznego (słownego) leży wykorzystanie współbrzmiących słów. Na przykład pojęcia abstrakcyjne, które trudno przedstawić, przekazywano za pomocą bliskich brzmieniowo słów o konkretnym znaczeniu, które można było zobrazować. Starożytni Egipcjanie na tyle czcili magię współbrzmień, że uważali za należące do określonego bóstwa te zwierzęta, których nazwy są podobne do imienia bóstwa. Taka metoda została zastosowana do dzieł sztuki kultury trypolskiej. Na przykład znane są gliniane modele trypolskich „rogatych tronów”. Są to małe kultowe krzesła (zarówno dla statuetek, jak i używane oddzielnie). Łączą one symbole zoomorficzne (rogi) z antropomorficznymi (kobiece biodra). Zrozumieć takie połączenie pozwala język, a mianowicie współbrzmienie słów krzesło (dawne brzmienie kriesło), trzosy „biodra” oraz indoeuropejskiej podstawy na oznaczenie rogatej istoty kersl- (jej wariantem jest nazwa szerszenia, znana także w formie szerszel). Najwyraźniej Trypolianie uważali dźwiękową bliskość nazw krzesła, trzosów oraz rogatej istoty nie za przypadkową, lecz za magiczną. Inny przykład – obraz byka, którego rogi kojarzono z rogami Księżyca. Indoeuropejskie oznaczenie tego ostatniego (mens-) jest współbrzmiące nie tylko z archaiczną nazwą byka (minz, manz, zachowaną od Traków w językach albańskim i rumuńskim), ale także z imieniem trackiej wielkiej bogini księżycowej (Mendis, Bendis). Podobnie jak później w starożytnej Grecji (Atena, Hekate), obraz trypolskiej Wielkiej Bogini był nieodłączny od obrazu Księżyca – najwyraźniej obrzędy odprawiano w nocy. Późni Trypolianie poprzez Troję i Kretę istotnie wpłynęli na rozwój starożytn-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Władysław Kornijenko: „Cyrk Narodowy to pałac sztuki cyrkowej”

Jubileuszowy 65. sezon Cyrk Narodowy Ukrainy otworzył programem „Blask”. Istnieje światło, którego nie widać oczami, ale czuje się sercem. Każdy z nas ma swój blask – unikalny i niepowtarzalny. W spektaklu „Blask” artyści przekazują go widzom poprzez niesamowite triki, emocje i wspólną energię. Od delikatnych odcieni gimnastyki powietrznej po jasne błyski akrobatyki – każdy numer dodaje promień do wielkiego wspólnego światła. „Blask” to podróż w świat kolorów i promieni, gdzie każdy artysta promieniuje własną energią, a razem tworzą czyste białe światło, zdolne rozgrzać nawet w najciemniejszą noc. To historia o tym, jak znajdujemy światło w sobie i pomagamy zajaśnieć innym. O odwadze, nadziei i sile sztuki, która łączy. O teraźniejszości Cyrku Narodowego Ukrainy nasza rozmowa z jego dyrektorem generalnym, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Władysławem Kornijenką. – Objąłem stanowisko kierownika w Cyrku Narodowym w 2019 roku, niedługo przed strasznymi kataklizmami – wspomina Władysław Wiktorowycz. – Gdybym wtedy wiedział, z czym przyjdzie mi się zmierzyć, powiem szczerze, że odmówiłbym. Miałem wspaniałe stanowisko – rektora Kijowskiej Miejskiej Akademii Sztuki Estradowo-Cyrkowej. Za czasów mojego kierownictwa ta placówka przeszła drogę od kolegium do akademii. Poprawił się stan materialno-techniczny, zaczęliśmy wychodzić na wydarzenia o skali ogólnoukraińskiej i międzynarodowej. Programy akademii weszły do międzynarodowego rankingu. Wcześniej dobrze znałem specyfikę pracy Cyrku Narodowego. A kiedy w Ministerstwie Kultury zaproponowano mi udział w konkursie na obsadzenie wakującego stanowiska dyrektora generalnego, jeszcze głębiej zanurzyłem się w badanie jego pracy. Zrozumiałem, że może być wspaniała perspektywa dla rozwoju branży cyrkowej Ukrainy. Wygrałem konkurs. Ponieważ wcześniej miałem duże doświadczenie w działalności zarządczej w sferze kultury i sztuki (pracowałem jako dyrektor finansowy Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”, 14 lat pracy wiązało mnie z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym imienia Iwana Franki), nie spodziewałem się poważnych trudności w nowym miejscu pracy. Ale od razu zetknąłem się z wieloma nieprzewidzianymi okolicznościami, zarówno zewnętrznymi, jak i wewnętrznymi. W szczególności istniały problemy z bazą materialno-techniczną, stanem budynku cyrku, który jest zabytkiem architektury i kultury. Wiele rzeczy wymagało ratunku. Gdybyśmy pomimo wszystkich trudności tamtego okresu, a potem pełnoskalowej wojny, nie zdołali podnieść naszego cyrku, to dzisiaj mógłby on być na granicy co najmniej konserwacji. Przynajmniej takie jest moje zdanie. – Od czego zaczęliście? – Cyrk jako jedna ze sztuk performatywnych potrzebuje reprezentacyjnych programów show. Od nich zaczęliśmy. Przeanalizowaliśmy skład artystyczno-twórczy, określiliśmy wąskie gardła i podjęliśmy decyzję, że stawkę trzeba postawić na młodych. To oczywiście nie oznacza, że powinniśmy wykreślić koryfeuszy, na których trzyma się cyrk. Mocno zajęliśmy się formowaniem potencjału artystyczno-twórczego cyrku. Przechodzimy różne etapy. Odmłodziliśmy skład reżyserów, baletmistrzów, artystów. To żmudna praca, gdyż nierzadko numer tworzy się latami, a atrakcja to dorobek całych pokoleń, czasem i generacji artystów cyrkowych. Przyjęliśmy za podstawę, że Cyrk Kijowski to cyrk tradycyjnego europejskiego wzorca, w którym przedstawione są wszystkie kategorie artystów cyrkowych parterowych: klauni, akrobaci, gimnastycy, gimnastycy powietrzni, żonglerzy i inni. Szczególną uwagę poświęciliśmy numerom powietrznym. U nas przedstawieni są nie tylko artyści cyrkowi, ale także balet, wokaliści. Mamy własną orkiestrę, utrzymujemy na stałe 19 muzyków. Moim zdaniem Ukraina jako kraj sztuki cyrkowej ma głębokie tradycje i korzenie. Ukraiński cyrk ma tysiącletnią historię. Od fresków Soboru Mądrości Bożej w Kijowie, na których przedstawieni są akrobaci w XI wieku, i cała historia aż do dzisiaj świadczy o tym, że mamy całe generacje rozwoju sztuki cyrkowej. Postawiliśmy na studia cyrkowe – dziecięce, profesjonalne, amatorskie, ludowe, gdyż na Ukrainie popularny jest dziecięcy i ludowy ruch cyrkowy. Wprowadziliśmy także szereg festiwali. Obecnie mamy trzy stale działające festiwale. To nasza baza. Już mówiłem o tym, że sztuka cyrkowa to sztuka młodych. Akrobatyka, gimnastyka, wokal, choreografia wymagają młodości, piękna i dobrego przygotowania fizycznego. Odkryliśmy potencjał sztuki cyrkowej, który jest na Ukrainie. Stworzyliśmy forum amatorskich zespołów cyrkowych. To bezpośredni i zwrotny kontakt ze studiami. Dzięki temu u nas znacznie mniej odczuwa się brak kadr artystycznych niż u niektórych kolegów w regionach. – Jak udało się wznowić pracę Cyrku Narodowego po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji? – Ani na dzień nie przerwaliśmy pracy. W maju 2022 roku rozpoczęły się próby, a już w lipcu przedstawiliśmy nowy program. W okresie kataklizmów, strachu, paniki nie wyjechaliśmy, zachowaliśmy swój potencjał i zwierzęta. Mimo wszystko dzisiaj mamy pełne sale, dużą popularność. A nasz sekret polega właśnie na tym, że nie zatrzymaliśmy swojej pracy. Zawsze szukaliśmy i szukamy możliwości wyjścia naprzeciw widzom. Zrozumieliśmy, że ludziom potrzebny jest łyk powietrza, aby mogli przyjść, oderwać się, zrelaksować. A klaun zakłada maskę po to, żeby widz na czas spektaklu zdjął z siebie maskę codziennych problemów. Wyraźnie uświadamiamy sobie potrzeby dzisiejszego widza. A widz odwdzięcza się frekwencją. Wykonujemy wszystkie postawione plany. Nawet niektóre pokazy przewyższają to, co było w czasie pokoju. Oczywiście nie wszystkie pokazy programów są finansowe. Wspieramy niektóre kategorie naszych obywateli – dzieci, emerytów, osoby z niepełnosprawnościami, społecznie niezabezpieczonych. Cała nasza działalność artystyczno-twórcza jest skierowana ku widzowi. Rozszerzamy zakres propozycji repertuarowych. To nie tylko programy na arenie, ale także wycieczki, wystawy z elementami sztuki performatywnej, plastyki, pantomimy, widowiska inscenizowanego. Wszystko to cieszy się dużym popytem, a zatem daje możliwość rozszerzenia zakresu naszej działalności. Stoimy u progu otwarcia drugiej sceny (areny). Ta arena będzie składać się ze 100-150 miejsc. Planujemy otworzyć ją w innej części naszego kompleksu majątkowego. Obecnie wstrzymujemy pracę latem na półtora-dwa miesiące. A jeśli stworzymy nowy obiekt, to przejdziemy na format pracy przez cały rok non-stop. Budynek Cyrku Narodowego Ukrainy został zbudowany w 65 lat temu. Nazywamy ją muzeum, świątynią, pałacem sztuki cyrkowej. Niektórzy ludzie przychodzą specjalnie po to, aby obejrzeć tę budowlę. Wycieczki cieszą się ogromnym zainteresowaniem. – Proszę opowiedzieć o programie, którym otwarto jubileuszowy sezon cyrkowy. – Nasz repertuar to wykaz programów, które są prezentowane na przestrzeni scenicznej w określonym czasie. Wśród nich jest program „Blask”, którym otwarto sezon. Równolegle trwał program „Halloween w cyrku”. Już rozpoczęły się próby noworocznego projektu „Motanka. Cyrkowa baśń”, który planujemy uruchomić od 6 grudnia. W jubileuszowym programie „Blask” reprezentujemy wszystkie gatunkowe i artystyczne składowe, które są w Narodowym Cyrku. Już wspominałem o tym, że nasz cyrk jest europejskiego wzorca, w którym jest wszystko. Numery parterowe – akrobaci, gimnastycy, klauni, żonglerzy, ekwilibryści, gatunki powietrzne. A także inscenizowane numery choreograficzne, wokal. Mamy możliwość prezentowania artystów-zwierząt. Działa atrakcja drapieżnych zwierząt, także w programie występują konie. Zwierzęta w cyrku przebywają na stałe. Są własnością państwa, utrzymywane są na bilansie, są naszymi etatowymi artystami obok ludzi. W programie jest linia fabularna, która opowiada o konfrontacji, walce światła z ciemnością. To poetycka kompozycja, rozwiązana w formacie cyrkowym z dobrą muzyką, światłem i pięknymi numerami. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO artystka i była dziennikarka. Po studiach na Odeskim Uniwersytecie Medycznym pracowała w mediach, a po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji dołączyła najpierw jako wolontariuszka sztabu szybkiego reagowania Ruchu VETERANKA, a później podjęła decyzję, by zostać medyczką bojową. Służba nauczyła dziewczynę nie odkładać marzeń. „Alaska” zrozumiała, że chce wstąpić do Charkowskiej Szkoły Architektury, kiedy chowali się przed wrogim dronem na przystanku autobusowym podczas wyzwalania okupowanej Charkowszczyzny. Kiedy wróciła do bazy, tego samego dnia złożyła dokumenty. Po zranieniu kontynuuje służbę w Gwardii Narodowej, pracuje z tematami architektury, tworzy ilustracje i pomaga weteranom w adaptacji społecznej. O ekipie filmowej i zespole twórczym. Operator-realizator: Serhij Stecenko. Operatorzy: Jehor Trojanowski, Wiaczesław Cwietkow, Jewhenija Bondarenko, François Chambe. Reżyser montażu: Joël Alexis. Kompozytor: Frédéric van de Moortel. Ze strony Ministerstwa Kultury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Historia medyczek bojowych

Ukraiński film „Kuba&Alaska” zdobył nagrodę w kategorii „Najlepszy film dokumentalny” na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Rzymie (Festa del Cinema di Roma). Jest to historyczne wyróżnienie. W 2025 roku festiwal, po raz pierwszy w ciągu 20 lat swojego istnienia, ustanowił osobną nagrodę dla kina dokumentalnego. To właśnie ukraiński film został jej pierwszym laureatem. „Każda prezentacja ukraińskiego filmu za granicą to wzmocnienie międzynarodowego głosu Ukrainy. To okazja, by opowiedzieć światu prawdę o wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, o sile i niezłomności Ukraińców. Zwycięstwo filmu „Kuba&Alaska” w Rzymie jest dowodem profesjonalizmu, jakości i głębi ukraińskiego kina” – stwierdziła wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna. Jury w składzie: rumuński reżyser, operator i producent Alexander Nanau, reżyser i scenarzysta Santiago Maza oraz producentka Nadia Trevisan ogłosiło swój werdykt podczas ceremonii wręczenia nagród 25 października. Ukraińskie dzieło uznano za najlepsze spośród filmów z sekcji „Konkurs kina progresywnego” oraz „Pokazy specjalne”. „Śmierć i niezłomność pośród wojny. Ta praca przenosi nas na linię frontu naszej europejskiej wojny – wojny, którą niestrudzenie prowadzą zwykli ludzie, tacy jak my, w imieniu nas wszystkich – przeciwko barbarzyńskiej Rosji, która wciąż niesie śmierć i zniszczenie na całym naszym kontynencie. W centrum filmu znajdują się dwie młode Ukrainki, które każdego dnia żyją zaledwie o krok od śmierci, nawet teraz, gdy my siedzimy tutaj bezpiecznie. Swoją niezwykłą siłą życiową i odwagą przypominają nam, by nigdy nie rezygnować z twórczości i nadziei na przyszłość, a przeżywać to kruche życie w pełni” – podkreśliło jury w swoim oświadczeniu. O filmie. „Kuba&Alaska” to historia dwóch medyczek bojowych, Kuby i Alaski, które razem bronią Ukrainy, ratując życie na froncie. Razem pokonują wyzwania wojny z odwagą, humorem i przyjaźnią. To historia o tym, jak wojna zmienia, ale nie niszczy. Nawet w najciemniejszych momentach można zachować wewnętrzne światło. Obraz powstał w międzynarodowej koprodukcji Ukrainy, Belgii i Francji. Film otrzymał już dwie nagrody na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Brukseli w programie „Tydzień Reżyserów” – nagrodę jury oraz nagrodę publiczności. Światowa premiera filmu odbyła się na jednym z największych festiwali filmowych w Europie – Sheffield Doc Fest w Wielkiej Brytanii. O bohaterkach. Julia „Kuba” Sydorowa – paramedyczka, wolontariuszka, żołnierka Sił Zbrojnych Ukrainy i projektantka, pochodząca z Charkowa. Jako ochotniczka dołączyła do Sił Zbrojnych Ukrainy jeszcze w 2014 roku, służyła na najgorętszych odcinkach frontu. „Kuba” była współzałożycielką fundacji charytatywnej VETERANKA, która narodziła się w sztabie szybkiego reagowania Ruchu w pierwszej dobie pełnoskalowej inwazji jako jeden z pierwszych sztabów wolontariackich na Ukrainie. W kwietniu 2022 roku Julia na bazie Ruchu założyła warsztat by VTRNK, który jako jeden z pierwszych zaczął opracowywać wykroje i szyć damskie mundury wojskowe. W cywilnym życiu Julia zajmowała się projektowaniem odzieży. Przed pełnoskalową inwazją w lutym 2022 roku jej pierwsze wyroby własnej marki zostały zaprezentowane na Ukraine Fashion Week. A wraz z początkiem pełnoskalowej inwazji „Kuba” oddała cały swój sprzęt na założenie warsztatu. Początkowo opracowywano wykroje damskiego munduru ergonomicznego, badano doświadczenia amerykańskich i izraelskich mundurów. Pierwsze wzory munduru przeszły test-drive na froncie u obrończyń i były stale udoskonalane. Równolegle Julia rozwijała własną markę CubitusDei. „Alaska” – medyczka bojowa,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Bezdenna studnia pamięci – niezawodne i mądre źródło”

Recenzja wydawnicza: Hałycz O. A. Na chwyłach pamjati: poeziji / uporiadkuwannia ta peredmowa W. M. Hałycz. Łuck: FOP Mażuła Ju. M., 2025. 340 s. Pierwsza strona okładki zbioru Ołeksandra Hałycza „Na falach pamięci”. Wierszy nie pisze się ot tak... One nagle wypływają, Jak ból duszy, jak serca znak, Kwitną, płoną niczym mak, I cicho, w milczeniu gasną… Ołeksandr Hałycz. 10 marca 2023 roku odszedł jeden z najwybitniejszych współczesnych ukraińskich literaturoznawców, doktor nauk filologicznych, profesor Ołeksandr Andrijowycz Hałycz, mój kolega z roku na wydziale filologicznym Uniwersytetu Donieckiego w latach 1970–75. Na to tragiczne wydarzenie rówieńska dziennikarka Inna Omelianczuk zareagowała słowami: „...Odszedł w wieczność cicho i niespodziewanie, jakby nie chciał sprawiać nam wszystkim zbędnych kłopotów i zmartwień – wszak trwa wojna… Ale wraz z nim odszedł cały świat – nie, Wszechświat! Wszechświat Ołeksandra Hałycza – brzmi, prawda?”. Z tym stwierdzeniem można się zgodzić, ale można też nieco zaprzeczyć. Śmierć przerywa jedynie fizyczne istnienie człowieka, lecz pozostaje byt duchowy, którego przerwać nie sposób. Przejawia się on w działaniach jego żony Wałentyny Mykołajiwny Hałycz, doktor nauk filologicznych, profesor (jej staraniem wydano pośmiertny zbiór poetycki jej męża „Na falach pamięci”, odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku w Równem, gdzie w ostatnich latach mieszkało małżeństwo); trwa w jego synach (jeden, podobnie jak ojciec, zajmuje się działalnością naukowo-dydaktyczną na jednej z uczelni Ukrainy, drugi – od pierwszych dni rozpoczęcia agresji Rosji przeciwko Ukrainie – zapisał się jako ochotnik w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy); realizuje się on także w licznych badaniach profesjonalnie przygotowanych ukraińskich literaturoznawców (pod kierunkiem Ołeksandra Hałycza obroniono ponad czterdzieści prac doktorskich i kandydackich). A główne życie Ołeksandra Andrijowycza wyrafinowanie zachowuje się w jego własnych poetyckich objawieniach, obcowanie z którymi pozwala dotknąć tajemnic duszy autora i skłania do refleksji nad istotą życia, dostarczając przy tym prawdziwej estetycznej przyjemności. Warto tu przytoczyć myśl profesora Mykoły Zamomriego: „…Wiedziałem w ogólnych zarysach o poetyckich upodobaniach Ołeksandra Hałycza. Jednak obecnie ta strona jego talentu w mojej wyobraźni i rozumieniu uległa gruntownej zmianie… moje szczere zachwycenie licznymi poetyckimi wersami-sensami, zawartymi na stronach wspomnianej książki…”. Wydany w 2025 r. zbiór poezji O. Hałycza „Na falach pamięci” nie jest prosty. Weszły do niego trzy wydane za życia zbiory: „Mnemosyne” (1998), „Dal pamięci” (2002), „Bella” (2013), a także niepublikowana „W duszy mojej płonie Ukraina”. To w pewnej mierze determinuje dość szeroką różnorodność treściowo-tematyczną wierszy. Trzeba brać pod uwagę również to, że praktycznie wszystkie one rodziły się spontanicznie, bezpośrednio utrwalając ten psychiczno-duchowy stan, w którym w danej chwili znajdował się autor. Oto wyznanie samego Ołeksandra Hałycza: „…to wiersze, które przychodziły nagle, czasem w najbardziej nieoczekiwanych miejscach… Pisano je w notatnikach, niekiedy na osobnych kartkach czy skrawkach papieru na kolanie. Właśnie w nich jest „biografia” uczuć, emocji, nastrojów”. O tym właściwie mówi też jeden z synów Ołeksandra Andrijowycza: „Ojciec pisał wiersze dla siebie, niechętnie je publikował, bo uważał je za intymne terytorium, pamiętnik, w którym ważne wydarzenia transformowały się w utwory poetyckie”. Biorąc to pod uwagę, spróbujmy pojąć, co poruszało uczonego i poetę, czemu dawał największe pierwszeństwo, z czym „wychodził do ludzi”. Tytuł zbioru poetyckiego „Na falach pamięci” i umieszczony na jego początku wiersz o tym samym tytule, który można uznać za programowy, nie pozostawiają wątpliwości co do priorytetów Ołeksandra Hałycza – problematyki pamięci. Jednak nie jest to ta pamięć, której istotę oznaczają psychologowie („…, która polega na utrwalaniu, zachowaniu, późniejszym odtwarzaniu i zapominaniu minionego doświadczenia, daje możliwość jego ponownego zastosowania w działalności życiowej”), a ta, którą miał na myśli Hryhir Tiutiunnyk: „Mądry skarbnik – pamięć ludzka. Przechowuje ona czasem zwykłe słowa, niczym niewyróżniające się na pierwszy rzut oka zdarzenia, jakby wiedziała: nadejdzie w życiu człowieka czas, a może taka chwila, że one ożyją na nowo, rozbłysną promieniem uczuć i wynagrodzą jego poezję, której imię – wspomnienie…”. Próbując odpowiedzieć na pytanie, czym dla Ołeksandra Hałycza jest pamięć, nie można znaleźć jednoznacznej odpowiedzi. To i stwierdzenie, że w niej „utajona mądrość wieków” („Moja pamięć świeższa od ozonu”), i zapewnienie o bezkresności duchowych dążeń osobowości: „To – myśli wyzwolony w przestrzeń lot” („Mnemosyne”), i podkreślenie, że „Pamięć – najniezawodniejsze archiwum, // Co mostem łączy wszystkie czasy” („Most pamięci”) oraz „Bezdenna studnia pamięci – // Niezawodne i mądre źródło” („Studnia pamięci”). Można przytoczyć liczne sentencje autora, ale niezmiennym pozostaje twierdzenie: „Dziedziczność dusz, dziedziczność pokoleń, // Pragnienie życia: pradawne // I odwieczne, jak w bujnym kwiecie maja – // To pamięci wyzwolona dal”. Przeglądając poetycką recepcję pamięci Ołeksandra Hałycza, należy zatrzymać się na jednym z wierszy, napisanym w 1995 roku – „Na Chortycy”. Bez wątpienia każdy obywatel Ukrainy nie może nie wiedzieć, czym była Chortyca dla Ukrainy w przeszłości i czym jest teraz dla naszego państwa, ale warto jeszcze raz wczytać się i pojąć prorocze wersy: „Ziemia Ojczyzny, przodków ziemia – // Niebiańsko-czereśniowa Ukraina: // Odwiecznie młoda i stara moja, // Barwinkowa, piołunowa, topolowa”. Bez wątpienia także u innych pisarzy można znaleźć utwory poświęcone tematowi pamięci, jednak Ołeksandr Hałycz zdołał znaleźć w niej swoją lukę. Dlatego szczególnie akcentujemy uwagę na poezji „A pamięć woła wszystko, nie wygasa...” (1995). W niej są i wspomnienia o służbie wojskowej, kiedy obok niego pełnili niełatwą wartę przedstawiciele różnych ówczesnych „republik związkowych”, i uświadomienie sobie tego (już pod koniec lat 90. ubiegłego wieku), że „flagi zmieniły się na Kremlu”, a dlatego, pamiętając całą przeszłość, trzeba patrzeć w przód: „I chcesz czy nie chcesz, wszystko mija, // Pachną nad polem złote miody,” „A pamięć wzywa wciąż, nie tli się // W głębi lat. W przyszłość prowadź”. A teraz spójrzmy, jak z tymi wersami współbrzmi wiersz „Niedziela przebaczenia”, napisany przez Halicza-przesiedleńca w nowych realiach historycznych, w nowym czasie i przestrzeni — w marcu 2022 roku: „Nie wybaczę tym, co rwą się do Charkowa, // Co palą Buczę, Worzel oraz Irpień, // Co niszczą tysiące sadów i parków // Nowych przyszłych pokoleń. // Co osiem lat panują na Donbasie, // Zagarnęli Sewastopol, Jałtę, Krym”. Zestawiając teksty, widzimy, że „pamięć” jako stan psychiczny, który żywi wspomnienie o przeszłości, zdolna prowadzić w przyszłość, transformuje się w proces zapamiętywania bolesnych chwil życia podmiotu lirycznego, przeżytych przez samego autora, a patos filozoficzny zmienia się w obywatelski, patriotyczny. Czuć, że dla autora, pochodzącego z Donbasu, temat wojny jest bardzo bolesny jako dla człowieka, który przebywał pod ostrzałem „Gradów” w Ługańsku, stracił mieszkanie, prestiżową pracę, zostawił wszystko drogie swojemu sercu w okupowanym mieście i w tragicznych okolicznościach wyjechał do Równego. Swoje przeżycia i rozmyślania o zgubnej, niszczycielskiej sile wojny, bohaterskim oporze ukraińskich wojsk wobec rosyjskich orków ucieleśnił w wierszach „W duszy mojej płonie Ukraina”, „Mój naród”, „I znów wojna, i znów nieszczęście”, „By być na równi z epoką”, „Apokalipsa lipca 2014”, „Wojna wokół, nie do pogody”, „Opuszczam rodzinny kraj”, „Wspomnienie o przyszłości”, „A do szczęścia jeszcze trzeba dożyć”, „Martwi leżą w mogiłach”, „Ślę przekleństwo wojnie”, „W ogniu płonie Lisiczańsk”, „Bachmut” i in. Szczególnie boleśnie odbierał śmierć młodych obrońców Ojczyzny, których przyszłość została zniszczona przez najeźdźcę, co dla autora jest „niewybaczalne”: „Ja serce rozdam na kawałeczki // Wszystkim tym, których niszczy wojna, // Córkom Ukrainy i synaczkom — // I to niewielka cena…”. Oprócz problemu pamięci, Ołeksandr Halicz stale zwracał się ku pytaniom, czym jest człowiek i jakie są warunki kształtowania się jego osobowości, na czym polega istota przeżytego przez niego życia itp. Takich poezji ma całkiem sporo, dlatego wyodrębnijmy, naszym zdaniem, najbardziej typowe. Oto kilka wierszy, połączonych tematem „Ja”: „Czego mi potrzeba?”, „Nadejdzie czas i upadnę…”, „Pół wieku!”, „Mam pięćdziesiąt lat”, „Kim jestem?”, „Credo Barana”, „Rubież życia”, „Urodziny”. Są one dość autobiograficzne, ale zaznaczmy, że nie skłaniamy się do utożsamiania obrazu lirycznego „Ja” z konkretną postacią autora, ponieważ w tym „Ja” skoncentrowane są nie tylko osobiste przeżycia poety, ale to, czym żył i oddychał wraz ze swoim krajem, ze swoim narodem. Spróbujmy więc zrozumieć, co stoi za tym lirycznym „Ja”, a także odpowiedzieć na zagadkę, którą pozostawił nam sam poeta w wierszu „Kim jestem”: „Kim jestem? Nie wiem. Wiem — nie powiem”. Spróbujmy więc odgadnąć! Pierwszą odpowiedź znajdujemy w poezji „Czego mi potrzeba”. Czytając ten wiersz, można stwierdzić, że zminimalizowane są w nim zarówno osobiste potrzeby konkretnej jednostki, jak i jednocześnie zmaksymalizowane roszczenia do normalnej ludzkiej egzystencji: „Dla mnie potrzeba już nie tak wiele: // Żona by obok mnie szła, // Była miłość, żyła na świecie matka, // Synów moich kochały by dziewczęta, // Przyszła pora — pojawiły się wnuczęta… Biurko, naostrzone pióro…”. A druga jest nieco rozmyta w kilku poezjach, z których każda jest bardzo ciekawa pod względem obrazowania i zabarwienia emocjonalnego. Oto, na przykład, swoista interpretacja mitu o Syzyfie: w rozumieniu autora nie jest on ukarany, a wskazuje innym drogę do najwyższego ludzkiego / duchowego szczytu – „Mount Everestu”: „Dźwiga ciężkie kamienie, // Milcząc niosąc krzyż, // I w tym jego umiejętność, // Otchłań na dole i Everest?”. Niespodziewane odczytanie znajdujemy też w poezji „Niepotrzebne mi urodziny…”. Okazuje się, że podmiotowi lirycznemu potrzebny jest nie fizyczny moment pojawienia się na świecie, a dzień, w którym zaistniał jako osobowość, niepowtarzalność: „A dniem urodzin może być // Każdy dzień, // Niekoniecznie właśnie ten // Jedyny, // I będę przy tym stał, // Bo to życie: pstre, sprzeczne, // Ale moje, // I w nim jestem ja”. Zatem dla Halicza-poety ważna jest nie fizjologiczna materializacja, a społeczno-duchowa egzystencja, która pomaga uświadomić sobie swoje bytowe przeznaczenie. O tym mowa w kilku poezjach, więc akcentujemy uwagę na dwóch – „To, co dostało się bez walki…” i „Pojedynek”. Można je rozpatrywać jako swoistą dylogię, ponieważ wiodącym motywem w nich występuje konieczność walki. Tak, podmiot liryczny pierwszego podkreśla, że wszystko, pozbawione walki, jest tanie, a dlatego „Kto nie pokonał ciernistych dróg, // kto widział świat drzew bez liści – // nie tak on żył”. W drugim nie tylko podkreśla się konieczność walki, a szczególnie akcentuje się, że musi to być koniecznie walka z samym sobą. Tylko to da prawo nazywać się „lwem”, a co najważniejsze — nie tylko zajmować się twórczością, ale i dawać komuś życiowe rady: „W pojedynku”. Wałerij Syrotenko, Wałentyna Halicz, Ołeksandr Halicz podczas Ogólnoukraińskiej konferencji „Dokumentalistyka na przełomie tysiącleci” (Ługańsk, 2013)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w domu stajesz się lwem, // Rozdzierasz siebie na strzępy, // Zwyciężysz i możesz z rykiem // Znów siadać do tych wersów”. Uświadomienie sobie nieodzownej potrzeby walki prowadzi lirycznego bohatera do jeszcze jednej niezwykle ważnej prawdy, która na pierwszy rzut oka może wydać się nawet nieco absurdalną, jeśli rozumieć, że życia nie można powtórzyć „na bis”. Ołeksandr Hałycz jest jednak przekonany o przeciwnym — można! I nie jest to puste przechwalanie się, a prawda wycierpiana przeżytymi latami i dokonanymi czynami: „Szukałem całe życie gwiazdy – // Znalazłem tylko czyste rosy. // Dojrzały owoc nie przyklei się // Z powrotem do zielonych gałęzi, // Życie jeszcze można powtórzyć // W snach, wnukach, dzieciach”. Jeśli mówić o osobowości, to nie można pominąć kwestii jej postaw obywatelsko-społecznych, przekonań, dążeń i nadziei. Dla obywatela nie-Ukrainy byłoby to być może nie aż tak aktualne, ukraińska zaś atmosfera społeczno-polityczna od momentu zdobycia Niepodległości stale wymaga bezpośredniej i jednoznacznej odpowiedzi — jak Ty osobiście odnosisz się do wszystkiego, co dzieje się w państwie, jak Ty widzisz jego przyszłość itp. W tym planie niezwykle znamienne są dwa wiersze, napisane odpowiednio w 1996 i 1997 roku za czasów rządów Łeonida Kuczmy. Pierwszy, „Beznadzieja”, ukazuje dość smutne realia: łódź ma złamane wiosło, nie ma żagli, „Ojczyzna w wirze żywiołów”, a wszystko dlatego, że „Mojżesza nie ma i nie widać, // A nasz sternik — herszt gromady – // Gdzieś z tyłu w ciemności błędnie”. Lecz siła i niezłomność osobowości ujawnia się w tym, że nawet w godzinie największej rozpaczy nie traci ona nadziei, nie poddaje się w pełni pesymizmowi. Właściwie tym przesiąknięty jest wiersz „Zbliżenie do celu”. Jest on na pierwszy rzut oka pozbawiony czynników motywacyjnych, które wywołały podobne nastroje lirycznego bohatera, ale zważywszy na rok napisania — 1997, można przypuścić, że poeta przejmował się tymi nastrojami społecznymi, które wylały się w hasło „Kuczmę precz!”, a anafora „Nadejdą dni…” jest tego jaskrawym potwierdzeniem: „Nadejdą dni, dotrzemy do źródeł: czystych… // Nadejdą dni, osiągniemy cel: wkrótce”. Analizować tomik poetycki „Na falach pamięci” i nie dotknąć liryki pejzażowej byłoby nieuprzejmością, bo jest ona tu przedstawiona licznie, różnogatunkowo i różnotematycznie. Dlatego też powstaje pytanie, czym jest przyroda w poetyckim obrazowaniu Ołeksandra Hałycza: pięknym krajobrazem, długo wyczekiwaną porą roku, pożądanym lub niekoniecznie atmosferycznym zjawiskiem czy subiektywnym impresjonistycznym odbiciem duchowo-psychicznego stanu artysty, które go ilustruje lub przeciwnie — warunkuje. Wiersz Ołeksandra Hałycza „Padało niebo” potwierdza to ostatnie: „Padało niebo w studnie. // Gwiazdy kołysały się w nich. // Księżyc zawisł na dzwonnicy // Gdzieś w polach owsianych… // Padało niebo w studnie. // Gwiazdy kołysały się w nich. // Zapach wiśni i truskawek, // Gdzie słowik nie ucichł”. W tych wersach próżno szukać „przedmiotowej prawdziwości i celowości”, jednak tętnią one autorskim zachwytem nad tym, co zobaczył i przeżył, gotowością podzielenia się z czytelnikiem niecodziennym pięknem, które wypełniło pisarskie serce. Coś podobnego można powiedzieć o wierszu „Pada deszcz”. To nie jest rejestracja jesiennej niepogody („Chłód. // Wygląda na to, // Że lato się kończy”), a przeciwnie, osobiste podniecenie zdolnością widzenia we wszystkim kropli piękna i mówienia o tym ze wszystkimi: „Jesień. To też // Rozkosz. // Deszczyk kapie. // Wietrzyk”. W osobną grupę warto połączyć szereg wierszy, w których pojawia się obraz żurawia: „Żurawie wracają z ciepłych krajów. // To przyroda wita dzień moich imienin, // To wiosna przylatuje na skrzydłach bytu // I kreśli na niebie dyskurs mojego życia” („Żurawie wracają z ciepłych krajów…”); „Piękny ptak w locie, żuraw, // Niczym słoneczny żaglowiec na morzu. // Pokonuje śniegi i topi lód powoli, // Niesie wiosnę” („Przyjście wiosny”); „Dziś dzień zaczął się od kasztana: // On uśmiechnął się, liściem potrząsnął. … // A gdzieś tam na jeziorach w oddali // Szykują się do lotu żurawie” („Wersy smutku”). Pojawienie się tego ptaka w wierszach Ołeksandra Hałycza nie jest przypadkowe, wszak w ukraińskiej symbolice ptasiej przypisano mu niezwykle zaszczytne miejsce i rolę — to „Boży ptak”, „ptak Słońca”: „Według ukraińskich wierzeń żurawie również były posłańcami bożymi. Wierzono, że jesienią żurawie zabierają w zaświaty dusze zmarłych. A wiosną towarzyszą duszom niemowląt, którym wkrótce było dane się urodzić. Dlatego też poeta uważa go za pięknego ptaka, zwiastuna wszystkiego, co dobre, szczęśliwe i przyjemne dla człowieka. Wychowany w południowoukraińskich stepach i nadinieckich lasach, Ołeksandr Hałycz zachwyca się morskimi i górskimi krajobrazami, które dane mu było obserwować na Ukrainie i za granicą, o czym świadczą cykle marynistyki (berdiański, mariupolski, mikołajowski), cykl wierszy podróżniczych „Czyżbym widział to?” (grecki, emiracki). Przyroda dla autora to nie tylko tło, które uwydatnia przeżycia duchowe, a przede wszystkim sfera jego życia, to świat jego uczuć, ujętych w myśli — filozoficzne i patriotyczne. W wierszach Ołeksandra Hałycza znajdujemy niemało lekcji estetycznego postrzegania obiektów i zjawisk przyrodniczych, w których odkrywał swoje najbardziej intymne uczucia, jednak najsilniejszym z nich była miłość do swojej ojczyzny – Doniecczyzny. Przenikliwie potwierdza to również autorka przedmowy do recenzowanego zbioru „Na falach pamięci” oraz jego redaktorka Walentyna Hałycz: „Donbas trudno pokochać, ale jeszcze trudniej go odkochać. Tęsknota za stepem ostnicowym, zapachem piołunu, ciepłym brzegiem Dońca skłoniły profesora Hałycza do powrotu w rodzinne strony…”. Zatem w wielu pejzażowych szkicach rozpoznaje się krajobrazy Donbasu... Wałerij SYROTENKO, kandydat nauk filologicznych W szeregach krajoznawców i edukatorów Doniecczyzny ciężka i niepowetowana strata: 8 listopada 2025 roku w 68. roku życia zmarła Tetiana Kostiantyniwna Łysak, sekretarz odpowiedzialny Donieckiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, przewodnicząca Słowiańskiej Miejskiej Organizacji Krajoznawczej. T. K. Łysak posiadała tytuł przodownika oświaty, honorowego krajoznawcy Ukrainy, była laureatką nagrody imienia Mychajła Petrenki, kierowała Słowiańskim Kolegium Lotniczym. W ostatnich latach mieszkała w Kijowie. Zmarłą pochowano w rodzinnej wsi Prylisne w dawnym rejonie słowiańskim na Doniecczyźnie. Krajoznawcy Doniecczyzny i przyjaciele wyrażają szczere kondolencje rodzinie i bliskim Tetiany Kostiantyniwny. Cześć Jej pamięci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Listy do Nauczyciela

Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), członkini NSŻU. W listopadzie zawsze obchodziliśmy urodziny wielkiego proświcianina (odrodził „Proświtę” w rejonie horodeckim i kierował nią przez 25 lat), nauczyciela, aktywnego działacza społecznego, miłośnika Szewczenki z obwodu lwowskiego Iwana Pawłowicza Buczkiwskiego. Tak kochał życie, że odszedł do wieczności w 101. roku życia – w 2024 roku. Bezcennym darem na 100-lecie dla ojca było wydanie przez dzieci książki-biografii „Moich 100 lat…”. Kolejną wydaną książką był tomik wierszy „Pierwsze kwiaty”, który Iwan Pawłowicz przygotował do druku jeszcze w latach 40., ale który nigdy nie został wydany. Dlatego dzieci wydały go teraz. Ku pamięci znanego człowieka – fragmenty listów do nauczyciela, które zostały wydrukowane w prasie w dawnych latach. „Już ponad dziesięć lat minęło od czasu, gdy byłem uczniem. Ale z pamięci do dziś nie schodzą te zroszone jesienne poranki, ten szczodry słoneczny promień, który przenikał do klasy przez pożółkłe liście jabłoni. I pośród klasy Wy, mój drogi Nauczycielu – z łagodnym uśmiechem, taki prosty i dobry. Nie, nie zapomniałem tej piątej klasy, kiedy po raz pierwszy zajrzeliście w nasze dziecięce serca, kiedy powiedzieliście dobre i szczere słowo. …Opadały jesienne liście, mijały wiosny, czas niósł nas naprzeciw nowym myślom, marzeniom, ale gdzieś obok żył Wasz szczęśliwy, dobry uśmiech. Daleko w tyle pozostała nauka w szkole, stali się solidniejszymi moi koledzy z klasy (niektórzy z nich to już nawet rodzice), a obok zawsze pozostaliście Wy, mój drogi Nauczycielu. Dzisiejszy wrzesień (…) jest szczególny – minęło 25 lat pracy pedagogicznej. Ćwierć wieku trudziliście się, mój drogi mentorze, oddając wszystko co najlepsze ludziom. Ale nie tylko ten płomienny żar swojej niespokojnej natury nieśliście do dziecięcych serc – dzieła Wasze były zawsze szerokie: one i na polu, i w pracy społecznej, w kulturalnym odnowieniu wsi. Wielu dobrych i porządnych ludzi wychowaliście, Iwanie Pawłowiczu. Mnie samego rozpiera duma z nich, z tego, że tak godnie niosą cząstkę Waszej pracy. Iluż ich, dobrych, wyszło spod Waszych tak ciepłych i szczerych rąk”. Mychajło Jarmołowskyj, nauczyciel, wieś Hradiwka. „Poznałem Iwana Pawłowicza Buczkiwskiego siedemnaście lat temu. Byłem właśnie w domu. Kiedy słyszę – matka z kimś rozmawia w ogrodzie. Patrzę – młody człowiek. – Oto mój uczeń – pokazuje na mnie matka. A ja właśnie skończyłem szóstą klasę, siódmej w szkole jeszcze nie było. A w rodzinnej wsi Iwana Pawłowicza, Kupnowyczach, gdzie wtedy nauczał, nabierali uczniów do siódmej klasy. I oto chodził on po pobliskich wsiach i zapisywał uczniów. Już miesiąc po spotkaniu kilku z nas, nastolatków, każdego ranka maszerowało do szkoły, codziennie po kilka kilometrów. A po drodze tylko rozmowy o naszym wychowawcy. Z jakim niecierpliwieniem czekaliśmy na każdą jego lekcję: literatury ukraińskiej, języka ukraińskiego, geografii i szczególnie lekcji „wychowawczych”. Te ostatnie Iwan Pawłowicz prowadził niezwykle ciekawie. Przypominam sobie jedną z nich. Przychodzi do klasy i stawia na stole buteleczkę z wodą oraz grudkę ziemi. – Oto, moi drodzy, woda z Dniepru. Nikt jeszcze nie był nad Dnieprem? – pyta. Nikt z nas nie był, chyba że czytaliśmy o Sławutyczu. I poszła buteleczka po rękach ciekawskich. Jaką drogą była ona, ta woda. I do dzisiaj Dniepr w moich oczach jest jak świętość. – A to grudka ziemi z grobu Tarasa Szewczenki w Kaniowie. Ostrożnie, z drżeniem w sercu dotykamy tej ziemi. W klasie cisza. Na twarzy każdego z nas zaduma… Pamiętam, mocno postanowiłem wtedy przy pierwszej okazji odbyć podróż nad Dniepr i po miejscach związanych z Szewczenką. Z czasem spełniłem to marzenie. Prowadziłem notatki z podróży, które potem podarowałem Iwanowi Pawłowiczowi. Do dziś przechowuję jako drogocenną relikwię „Zeszyt do lekcji wychowawczych”. Teraz, kartkując go, czytam: „W życiu będę pamiętał, że człowieka ocenia się po jego zachowaniu, czynach, charakterze…”. I dalej idzie lista głównych wymagań dotyczących zachowania człowieka. Nie ukrywam tego, że nawet teraz, czytając te wymagania, czuję, że wzbogacam się duchowo. Wersy przypominają o ważnych rzeczach w naszym życiu: „…trzeba cenić swój i cudzy czas, umieć każdego wieczora ułożyć plan pracy na jutrzejszy dzień, wyznaczając każdej pracy określony czas. W każdej sprawie dążyć do dokładności i jej zakończenia”. Albo „…przy spotkaniu ze znajomymi na ulicy należy się kłaniać, zdejmować nakrycie głowy. Jeśli przechodzą z lewej strony, to czapkę trzeba zdejmować prawą ręką. Kiedy zaś z prawej – to lewą…”. Dar poetyckiego i wzniosłego łączenia nauki uczniów z otaczającym światem, z życiem. To, uważam, jest bardzo cenna cecha pedagoga. Rodzi ona w uczniach wysokie dążenia, wzbogaca duchowo, estetycznie. No, oto jak, na przykład, przebiegały niektóre nasze lekcje geografii. Szykuje się klasa w kolumnę i z pieśnią o rodzinnych stronach wychodzi za wieś, w pole. Na najwyższym wzgórzu rozkładamy na trawie mapę. I choć tematem lekcji było „Naddnieprze” i nie widzieliśmy tego kraju, powstawało takie wrażenie, że jesteśmy właśnie gdzieś na urwisku dnieprzańskim… Sercem zapamiętały się takie lekcje. Choć teraz mogę niemal dosłownie odtworzyć wyjaśnienia Iwana Pawłowicza, jego intonacje. A późniejsi absolwenci opowiadali, jak na pożegnalnych lekcjach pośród stepu, stając ramię w ramię, każdy obiecywał być dobrym, wiernym synem czy córką swojego narodu. Dla nas, absolwentów siódmej klasy, stało się niepisaną zasadą: jesteś w rodzinnych stronach – odwiedź Iwana Pawłowicza. Choć na godzinę, choć na pół godziny zachodziliśmy do jego domu… Widzielibyście, jaki szczęśliwy w takiej chwili był nasz nauczyciel – wypytuje i wypytuje o nasze życie, opowiada o swojej ulubionej pracy, o swoich obecnych uczniach. I co charakterystyczne: przy każdym spotkaniu z Iwanem Pawłowiczem czułem się uczniem. …Na niwie społecznej Iwan Pawłowicz miał chyba najwięcej pracy w roku szewczenkowskim (1964 r., 150-lecie od dnia urodzin T. H. Szewczenki. – M. O.). Kto z was, przyjaciele, będzie jechał trasą Lwów – Sambor, nie zapomnijcie we wsi Hradiwka wyjrzeć z okna autobusu. Po obu stronach drogi wznosi się majestatyczny pomnik Tarasa Szewczenki. To z jego, I. P. Buczkiwskiego, inicjatywy i dzięki jego pracy oraz staraniom mieszkańcy wsi wznieśli ten pomnik.* Na nowy rok otrzymałem od Iwana Pawłowicza list, w którym pisał: „1964 rok w moim życiu był wielkim, niezapomnianym rokiem. Mogę z dumą powiedzieć, że wykonałem obietnicę, którą dałem wielkiemu Kobzarowi podczas pierwszej wizyty na jego grobie w Kaniowie w 1948 roku. Wtedy obiecałem Tarasowi, biorąc ze sobą grudkę ziemi z jego grobu, zbudować w przyszłości pomnik jako nieśmiertelnemu poecie-bojownikowi, i tę grudkę położyć w fundament tego pomnika”. Trzeba powiedzieć, że całe życie Iwana Pawłowicza związane jest z imieniem Szewczenki. Był nie tylko wielbicielem wielkiego poety, ale i namiętnym popularyzatorem jego utworów. Przeczytał dla mieszkańców rejonu, uczniów w ciągu swojego życia setki wykładów o życiowej i twórczej drodze Szewczenki. Nawet będąc ciężko chorym, w jednym z sanatoriów Jałty zorganizował w marcowe dni wieczór literacko-artystyczny, poświęcony Kobzarowi. Nauczyciel Buczkiwski był człowiekiem ciągłych poszukiwań, człowiekiem, który wiecznie pragnął wszystko przemyśleć, o wszystkim się dowiedzieć, wszystko zobaczyć…” Orest Slywynskyj, dziennikarz, miasto Kijów. __________________ *Drugi pomnik T. Szewczenki został zbudowany w rodzinnej wsi Kupnowycze w rejonie samborskim w 1989 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wasyl Hułak: nowe nazwisko do „Encyklopedii Szewczenkowskiej”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wasyl Iwanowycz Hułak (lata życia nieznane, podobnie jak jego pochodzenie i losy) – ukraiński artysta początku XX wieku, autor ponad 350 pocztówek. We współczesnej Wikipedii można się dowiedzieć: „Jego prace propagowały ukraińską kulturę, obyczaje… Współpracował z szeregiem wydawnictw periodycznych, takimi jak „Kyjiwśke żyttia”, „Kyjiwśka dumka”, czasopismo satyryczne „Cwjach”… Większość prac jest humorystyczna i karykaturalna. Pocztówki zostały po raz pierwszy wydane w 1918 roku”. Wszystko to prawda, ale nawet po stu latach w popularnym internetowym formacie encyklopedycznym nie odnotowano, że bodaj najmniej znany ukraiński artysta Wasyl Hułak jest autorem całego szeregu pocztówek z wizerunkiem Tarasa Szewczenki i cytatami z jego tekstów poetyckich w żywym, narodowym, wcale nie humorystycznym czy karykaturalnym sensie. Wydaje się, że pierwszym w niepodległej Ukrainie, który naprawdę zwrócił uwagę na Wasyla Hułaka pod koniec ubiegłego wieku, był historyk sztuki i filokartysta Mychajło Zaboczeń (1925–2002). A jeszcze lapidarnie i trafnie wypowiedziała się artystka amatorka Polina Rajkowa (1928–2004): „Autor rysunków do kilkunastu pocztówek na tematy utworów T. Szewczenki”. Utalentowana kobieta, która zaczęła malować niemal w wieku 70 lat, słusznie zauważyła, że „dla pisma artystycznego Hułaka charakterystyczne są oryginalność i swoistość, które wyróżniają jego dzieła na tle ogólnej masy pocztówek”. Ale w rzeczywistości fenomen Wasyla Hułaka głęboko i pełnowartościowo odkrył na początku XXI wieku znany ukraiński historyk sztuki i kolekcjoner Wołodymyr Jaciuk (1946–2012). Konkludując, że przeważająca część rysunków Hułaka o tematyce humorystycznej jest tematycznie związana z życiem chłopskim, a stylistycznie – z ukraińskim folklorem plastycznym, Jaciuk osobno i szczególnie zaznaczył: „W tych parametrach, ale w szerokim spektrum różnorodności fabularno-obrazowej, rozwiązane są także jego kompozycje szewczenkowskie, których liczba sięga dwóch dziesiątek. Większość z nich w formie kolorowych znaczków pocztowych, dla których były komponowane, ukazała się drukiem w latach 1909–1910 w wydawnictwie D. Markowa”. Zdaniem Wołodymyra Jaciuka istnieją nawet pocztówki wspólnego z Markowem autorstwa, na których „wątki szewczenkowskie, rysowane przez Hułaka, uzupełnione są nadrukami wersów z „Kobziarza” oraz innymi elementami montażu, wprowadzonymi w pole artystyczne pocztówek przez wydawcę”. Tak czy inaczej, liczne cytaty z poezji Tarasa Szewczenki na pocztówkach Wasyla Hułaka pozostają faktycznie nieodczytane w ich kontekście. Zacznę od chrestomatycznie znanego wiersza Szewczenki „Dumy moje, dumy moje…” (1840): Dumy moje, dumy moje, Biada mi z wami! Po coście stanęli na papierze Smutnymi rzędami?.. Jakiż tu już przez wszystkich podkreślany humor?! A pośrodku pocztówki w owalu sam Kobziarz w słynnej czapie i kożuchu oraz bandurzysta – „orzeł siwy”, i kozak z szablą, i zakochana ukraińska para, i, oczywiście, „wiatrak skrzydłami macha”… Ale co tam, patrzcie sami na tę zadziwiającą pocztówkę… Temat rozwija się w kolejnym utworze, gdzie umieszczono słowa Szewczenki: Dumy moje, dumy moje, Kwiaty moje, dzieci! . . . . . . Idźcie na Ukrainę, dzieci! Na naszą Ukrainę… Tym razem na górze nad Dnieprem siedzi, odłożywszy mentalne narzędzie, niezmienny bandurzysta, a cerkiew na dole pod nim, mówiąc po szewczenkowsku, „z Dnieprem swoim rozmawia, rozważa troskę”. Szewczenkowe przesłanie „Do Osnowjanenki” (1839) wykorzystano na pocztówce z idealnym obrazkiem ukraińskiej wsi nad Dnieprem i pięknymi ludźmi, zajętymi swoimi domowymi sprawami. Zdaje się, że nie ma tu nawet poddanych, a w powietrzu rozlana jest nieśmiertelna ukraińska pieśń: Nasza duma, nasza pieśń / Nie umrze, nie zginie… / Oto gdzie, ludzie, nasza sława, / Sława Ukrainy! Na jednej z pocztówek Taras Hryhorowycz sam przedstawiony jest przez Hułaka z bandurą nad Dnieprem, a tekst zacytowano taki: „Objmijcież, bracia moi, / Najmniejszego brata – / Niech matka się uśmiechnie, / Zapłakana matka”. Znowuż z bandurą w rękach i kozackim osełedcem na głowie na pocztówce „Z rodzinnego kraju z Ukrainy” Kobziarz śpiewa swój Testament: „Jak umrę, to pochowajcie / Mnie na mogile / Wśród stepu szerokiego / Na Ukrainie miłej…” Ponieważ słowa te napisano ręcznie, stworzono jeszcze jedną specjalną pocztówkę z takim samym, ale graficznie wyraźnym tekstem. Fabułę pocztówki powtórzono także bez tekstu, ale w zamian majestatycznie wyłania się na niej sam Taras Szewczenko obok swojej mogiły… Po tym wyraziście-proroczo odbiera się pocztówkę Wasyla Hułaka, na której Taras Hryhorowycz, postawiony przez autora niczym pomnik, i zacisnąwszy ręce, patrzy na nas „orlimi oczami”: Strasznie wpaść w kajdany, / Umierać w niewoli, / A jeszcze gorzej – spać, spać / I spać na wolności… Nie będę twierdzić, jakoby Wasyl Hułak w duszy nie wątpił, że w „Testamencie” Taras Szewczenko wzywał Ukraińców do zerwania właśnie moskiewskich kajdan. Ale zwrócę uwagę, że wiersz „Mijają dni, mijają noce…”, z którego artysta wziął zacytowane słowa, napisano 21 grudnia 1845 roku, czyli cztery dni przed wierszem „Jak umrę, to pochowajcie…”, i po nim leksem „kajdany” następnym razem pojawił się właśnie w Testamencie… Przynajmniej twórca dobrze rozumiał, jakie szewczenkowskie sensy należy przede wszystkim przekazywać rodakom. Szczególnie poruszają pocztówki, w których Hułak dosłownie zwizualizował szewczenkowskie wersy. Najlepszy przykład: ukraińska kobieta w jaskrawym stroju narodowym karmi dzieciątko piersią prosto w kwitnącym, pachnącym podwórzu, siedząc na ciepłej, rodzinnej ziemi, która żywi ją siłą. Artysta umieścił w artystycznym obramowaniu nieśmiertelne słowa poety: W naszym raju na ziemi / Nic lepszego nie ma, / Jak ta matka młoda / Ze swoim dzieciątkiem małym. Nie przypadkiem Wołodymyr Jaciuk pisał, że kompozycja tej pocztówki, wydanej przez D. Markowa, jest szczególnie ściśle powiązana fabułą z umieszczonym tekstem poetyckim i dąży „do właściwie ilustracji”. Jeszcze jeden obraz wizualny – bardziej złożony – dotyczył poetyckiego Przesłania „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…” (14 grudnia 1845 roku). W centrum pocztówki – sam Szewczenko, zresztą jego wizerunku Hułak praktycznie nie zmieniał, i w tym dostrzegam stałość artystycznego przedstawienia Kobziarza jako stale majestatycznego i niezłomnego, mądrego i wymagającego, jak w wyobrażeniach ludowych. Nad nim skrzyżowane kozacka szabla i ukraińska bandura (!), po bokach – uzbrojeni kozacy i ukraińska dziewczyna. Oczywiście, kozacka mogiła, wiatrak, rodzinne chatki, studnia z żurawiem (długą żerdzią, przystosowaną jako dźwignia do wyciągania wody). Przypomniało się Szewczenkowe: „Tak piszcie. Była studnia, / Nie, nie studnia, a wieś”. Lecz na pocztówce umieszczono historycznie ważną wskazówkę poety: Uczcie się, czytajcie, / I cudzego się uczcie, / A swego nie porzucajcie. / Bo kto matkę zapomina, / Tego Bóg karze… Przypomnę, że Wasyl Iwanowycz stworzył piękne pocztówki z wizerunkiem krajobrazów narodowych i ukraińskich pracujących, których nazwy dosłownie wymagały: „Nie zapominaj naszej rodzinnej Ukrainy!”; „Nie zapominaj rodzinnego kraju!”; „Nie zapominaj swojej rodzinnej Ukrainy!”. Albo taka pocztówka: „Nasza sławna Ukraina, / Nasze szczęście i nasz raj! / Czy na świecie jest kraj, / Jeszcze milszy niż nasz kraj?” Nawet trudno przecenić patriotyczną moc i wpływowość nazwanych pocztówek, zwłaszcza że każda z nich osobno i wszystkie razem były obliczone na szerokie masy ludowe. Charakterystyczne, że Wołodymyr Jaciuk, opowiadając o jednym z „naśladowców” Hułaka, ostro wywnioskował: „Artysta… całkowicie zapożyczył od Hułaka i ogólną ideę, i poszczególne fabuły, i sposób przedstawienia tekstów Szewczenki. Tutaj jest niby wszystko: i ukraińskie typy, i topole, i chaty, i płoty, ale próżno szukać obrazu prawdziwej Ukrainy. „Naśladowcy” Hułaka ewidentnie brakuje kunsztu i prawdziwego zrozumienia ludowego i narodowego”. Błyskotliwa i wyrafinowana ocena twórczości Wasyla Hułaka! Jeszcze o dwóch pocztówkach artysty, w których osobno przypominane są początkowe wersy znanych wierszy Szewczenki. Pierwsza: „Perebendia stary, ślepy – / Kto go nie zna? / On wszędzie się włóczy / I na kobzie gra”. Druga: „Nie zazdrość bogatemu, / Bogaty nie zna / Ani przyjaźni, ani miłości – / On wszystko to wynajmuje”. W jednej pocztówce wymknęła się Hułakowa reminiscencja z szewczenkowskimi „Hajdamakami”, którzy u poety „Humań zatopili” i byli skrajnie okrutni. Umieszczono własny tekst: „Chwalili się hajdamacy, / Na Humań idąc: / „Będziemy drzeć, panie-bracie, / Z kitajki onuce!”” Tutaj – ewidentne przegięcie. U Szewczenki w „Hajdamakach” nawet Honta swoich martwych synów „Chrzci, nakrywa / Czerwoną kitajką…”. A w poemacie „Chustka” (1847–1848) kozacy „Wiozą trumnę malowaną, / Kitajką krytą”. Zaznaczę, że w wierszu „Świecie jasny! Świecie cichy!..” (1860) są wersy: „Będziemy, bracie, / Z purpur onuce drzeć…” Ale chodzi jedynie o nazwę wierzchniego ubrania z drogiej tkaniny ciemnoczerwonego koloru. Ciekawe, że na pocztówkach Hułaka często widzimy wizerunek samolotu, w tym osiodłanego szczerym i wąsatym Ukraińcem, powiedzmy, z taką przygadką: „O to już bardzo źle, że na niebie nie ma żadnego szynku!” Przypomnę, że pierwszy samolot na Ukrainie, a i w całej Imperium Rosyjskim, który odbył udany lot, został skonstruowany przez kijowskiego inżyniera Ołeksandra Kudaszewa. I właśnie jego lekkomyślny zarys widzieli ludzie na całej Ukrainie, po raz pierwszy dowiadując się z pocztówek o najnowszym osiągnięciu rodaka. Pewnie, że Taras Szewczenko pochwaliłby takie, zdawałoby się, nieoczekiwane zainteresowanie Wasyla Hułaka, bo przecież sam zachwycał się w Dzienniku wynalazkami Amerykanina Roberta Fultona, który zbudował na początku XIX wieku parowiec z silnikiem tłokowym, oraz jego współczesnego Szkota Jamesa Watta, który stworzył uniwersalną maszynę parową. W tym przykładzie kryje się nieznana i ledwo uchwytna zgodność dwóch artystycznych dusz… Powracając do wspomnianego wydania pocztówek Wasyla Hułaka z 1918 roku, zaznaczę, że najsłynniejszą była humorystyczna seria „Dziesięć przykazań dla młodych dziewcząt”. W naszym kontekście bardzo interesujące jest jedno z tych przykazań, a mianowicie: „Nigdy nie kochaj kacapa”. Na pocztówce piękna nóżka (przedstawiono tylko ją) odpycha zwierzęcopodobnego typa z bałałajką w jego pełnej obrzydliwej niestaturowości… Niemożliwie nie wspomnieć początku poematu Szewczenki „Kateryna” (1838–1839): Kochajcie się, czarnobrewe, / Ale nie z Moskalami, / Bo Moskale – obcy ludzie, / Robią krzywdę z wami. W ten sposób unikalne pocztówki Wasyla Hułaka, scharakteryzowane dotąd przeważnie humorystyczno-karykaturalnie, w rzeczywistości okazują się interesującą i ważną cząstką artystycznej i literackiej Szewczenkiany. Nie zapominajmy, że Wołodymyr Jaciuk już dawno utrwalił „szewczenkowskie fabuły, malowane przez Hułaka”, i całkowicie umotywowanie włączył je do szewczenkowskich pocztówek jako zabytków ukraińskiej historii i kultury. Zatem artykuł o Wasylu Hułaku nieuchronnie pojawi się w nowym wydaniu „Szewczenkowskiej encyklopedii” czy dodatku do obecnej. _____________________ 1 „Encyklopedia współczesnej Ukrainy” wyjaśnia, że pocztówka – to arkuszowe wydawnictwo plastyczne określonego formatu, którego jedna strona jest reprodukcją, rysunkiem lub fotografią, a druga może być wykorzystana do listu lub tekstu, który wyjaśnia wizerunek. Wyróżnia się artystyczne oryginalne pocztówki, wykonane do odtworzenia na kartkach pocztowych (pocztówkach). Rozkwit ilustrowanych pocztówek z krajobrazami ukraińskich miast i wsi, typami antropologicznymi Ukraińców i obrazami z ich życia przypada na początek XX wieku. 2 Jaciuk W. Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury. 1890–1940. K., 2004. S. 166. Niestety, uogólnienie uczonego nie zostało uwzględnione we wspomnianym artykule „Pocztówka” z „Encyklopedii historii Ukrainy”, wydanej w 2012 roku. Jednocześnie w niej artystę nie tylko wymieniono wśród twórców, którzy „pracowali na terenach ówczesnej Ukrainy”, ale także zaznaczono, że w 1905 roku „w Kijowie wydrukowano serię sylwetkowych pocztówek W. Hułaka „Podstawy wolności obywatelskiej””, a także to, że wykonał w latach 1909–1912 „ponad 300 pocztówek na temat ukraińskiego humoru obyczajowego, w szczególności na tematykę antyalkoholową”. 3 W 1964 roku w Stryjskiej drukarni miejskiej wykonano reprint tych pocztówek, a w naszych czasach Anatolij Sycz dokonał wydania „Wasyl Hułak. 100 lat w zapomnieniu. Spuścizna w pocztówkach 1900–1918” w nakładzie 200 egzemplarzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Z historii kolekcji „ukraińskiego Europejczyka”

Nadieżda NAUMOWA, pracownica Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa We wrześniu tego roku jubileusz malarza Ołeksandra Muraszki przeszedł niemal niezauważenie. Jednak w drugiej połowie października otwarto wystawy artysty w Kijowskiej Galerii Obrazów oraz w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy „Kolorowe modulacje Ołeksandra Muraszki”, które dają zwiedzającym możliwość zapoznania się i ocenienia artysty prawdziwie światowego formatu, nazywanego pierwszym „ukraińskim Europejczykiem”. To właśnie on wyprowadził ukraińską sztukę plastyczną na horyzonty Europy i włączył ją w kontekst światowego procesu artystycznego. Stał się jedną z najjaśniejszych postaci swojej epoki. Pomimo wysokiego poziomu jego dzieł, nie są one aż tak szeroko znane. Artysta, patriota Ukrainy, przeżył niedługie życie (niespełna 44 lata), został brutalnie zamordowany przez władzę bolszewicką, być może również dlatego był mało popularyzowany. Droga większości prac malarskich Muraszki, które obecnie przechowywane są w Muzeum Sztuki, była niełatwa, trafiały one tutaj w różny sposób: obraz „Pogrzeb koszowego”, wykonany na złoty medal, przywiózł z Petersburga Fedir Ernst wraz z dziełami innych ukraińskich artystów, którzy tam studiowali, niektóre przekazał muzeum sam Ołeksandr Muraszko. Wiele jego prac było eksponowanych na wystawach międzynarodowych, zostało kupionych i pozostało za granicą. Wielka część trafiła do muzeum już po II wojnie światowej z prywatnej kolekcji, którą zbierał kijowski kolekcjoner. O nim chce się opowiedzieć więcej, ponieważ on sam był nietuzinkowym człowiekiem, a życie jego było tak samo, jak i życie artysty, skomplikowane przez perypetie czasu, w którym obydwu przyszło żyć. A żyli oni niemal w tych samych latach, wypełnionych wydarzeniami, które zmieniały losy nie tylko ludzi, ale i państw. Właściciel kolekcji był starszy od artysty o 8 lat, ale przeżył go. W tym artykule mowa o Antonie Iwanowyczu Sobkewyczu (1883–1945), znanym lekarzu ftyzjatrze, doktorze medycyny, profesorze Kijowskiego Instytutu Medycznego oraz dyrektorze Kijowskiego Instytutu Gruźlicy, który aktywnie zajmował się działalnością społeczną, był patriotą, nosił wyszywane koszule i czytał wykłady w języku ukraińskim, za co w 1930 r. został aresztowany i oskarżony o burżuazyjny nacjonalizm (później zrehabilitowany). A ponadto przez całe swoje życie zbierał kolekcję dzieł sztuki plastycznej. Po aresztowaniu stracił zdrowie, przeszedł na emeryturę i zmarł w 1945 roku. Anton Sobkewycz urodził się we wsi Maksymowyczi w powiecie radomyskim guberni kijowskiej. Ukończył Kijowsko-Sofijską szkołę duchowną, później Kijowskie Seminarium Duchowne, w którym uczył się także kompozytor Kyryło Stecenko, z którym był znajomy. Przedmioty, których uczono w seminarium, dawały dość wysokie wykształcenie, wykładano tam nawet „Podstawy medycyny”, które zainteresowały młodzieńca bardziej niż perspektywa zostania księdzem. Ukończywszy kurs seminaryjny, pojechał do Tomska, aby wstąpić na uniwersytet na wydział medyczny. Ta placówka była bardziej demokratyczna: przyjmowano tam nawet „nieprawomyślnych”, popów-„rozстриг”, było tu wielu młodych ludzi z różnych stanów. Na Uniwersytecie Tomskim Anton uczył się od 1904 do 1910 roku. Podczas nauki zaczął zajmować się badaniami naukowymi, drukował artykuły w czasopismach. W 1910 r. ukończył wydział medyczny z dyplomem lekarza z wyróżnieniem i pozostał pracować na uniwersytecie. Podczas I wojny światowej był głównym lekarzem lazaretu sanitarno-zakaźnego na froncie zachodnim, głównym lekarzem szpitala polowego. W 1918 roku powrócił na Uniwersytet Tomski, mianowany asystentem przy katedrze chemii medycznej. Tutaj obronił pracę doktorską w dziedzinie medycyny. W 1921 roku został oddelegowany do Moskwy, gdzie zaproponowano mu pozostanie i pracę w szpitalu kremlowskim, ale odmówił. 20 maja Anton Iwanowycz otrzymał zaproszenie od utworzonej w 1918 r. Akademii Nauk Ukrainy: „Szanowny Antonie Iwanowyczu! Mam zaszczyt zawiadomić Pana, że Ukraińska Akademia Nauk w Kijowie wybrała Pana stałym pracownikiem naukowym i prosi o niezwłoczne przybycie do Kijowa, aby przystąpić do wykonywania swoich obowiązków. Nieodmienny sekretarz Akademii Nauk, akademik A. Krymski”. Wtedy Sobkewycz wraz z żoną Niną Jewheniwną, synem Jurijem, córką Haliną i bratem Petrem powraca do ojczyzny, do Kijowa. Rodzina mieszkała początkowo przy ulicy Lwiwskiej. Później Anton Iwanowycz nabył dom – dwupiętrową rezydencję przy cichej ulicy Owruckiej 19, naprzeciwko fabryki kabli, gdzie mieszkali całą rodziną, a potem w tym domu mieszkali jego potomkowie: wnuczka Iryna, również lekarz z zawodu. Ta ulica nie zmieniała swojej nazwy, chociaż teraz wokół wszystko wyraźnie się zmieniło i fabryki kabli już nie ma. Od 1922 roku Anton Sobkewycz pracuje w Kijowskim Instytucie Medycznym na stanowiskach docenta, zastępcy dziekana, potem dziekana wydziału medycznego, a od 1924 roku kieruje docenturą ds. gruźlicy. Od 1926 do 1929 roku był dyrektorem Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Gruźlicy, który wtedy znajdował się na Tatarcce. W 1930 roku został aresztowany, oskarżony o „burżuazyjny nacjonalizm”, co było związane z procesem „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, który odbywał się w Charkowie. Aresztowania podejrzanych trwały na całej Ukrainie i, oczywiście, w Kijowie. W związku z aresztowaniem majątek skonfiskowano, a dom z posiadłością przekazano na własność fabryki kabli. Po dziesięcioletnim procesie sądowym, dopiero w 2002 r. potomkowie Antona Iwanowycza zdołali odzyskać dom na własność. W latach 1931–1935 A. Sobkewycz – profesor Kijowskiego Instytutu Farmaceutycznego, potem do 1938 roku pracownik naukowy Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Higieny Żywienia, od 1938 roku ze względu na stan zdrowia na emeryturze. Anton Sobkewycz zbierał dzieła sztuki plastycznej w latach 1926–1941. Jego wnuczka pani Iryna wspomina, że „Antonowi Iwanowyczowi udało się stworzyć atmosferę przytulnego domu, którego ściany zdobiła ogromna liczba obrazów z jego własnej kolekcji”. Miał niezwykłe szczęście do żony, dzieci, do zięcia, który również był utalentowaną i wszechstronną osobistością. Cała rodzina podzielała jego pasję kolekcjonerską. Dom przy Owruckiej 19. Tutaj wciąż mieszka rodzina Sobkewyczów Profesor Sobkewycz zebrał ponad 600 dzieł sztuki: malarstwo, grafikę, rzeźbę, porcelanę, były też starodawne meble. A zięć Jurij Wasylowycz Pjadyk kontynuował dzieło swojego teścia. O nim warto byłoby opowiedzieć osobno. Przeżył długie życie, osiągając wiek patriarchy (nie dożył kilku dni do 99 lat). Inżynier z zawodu, przez całe życie zajmował się badaniem ukraińskiej kultury, był znajomym poetów rozstrzelanego odrodzenia, stał się znanym bibliografem-źródłoznawcą, historykiem sztuki, historykiem literatury, sporządził katalog prywatnej kolekcji swojego teścia (ponad 450 dzieł sztuki), „Antologię poezji ukraińskiej”, przygotował i wydał monografię „Artysta Juchym Mychajliw”. Różnorodność i rozmaitość kolekcji Antona Sobkewycza zachwyca: dzieła klasycznej sztuki zachodnioeuropejskiej i krajowej obok dzieł współczesnych, w szczególności modernistów Wiktora Palmowa, Borysa Kriukowa, Dawida Burluka, Ołeksandra Bohomazowa i in. W kolekcji jednak przeważają dzieła kijowskich artystów: Ołeksandra Muraszki, Serhija Switosławskiego, Hryhorija Diadczenki, Jana Stanisławskiego, Wołodymyra Menki, Iwana Jiżakewycza, Juchyma Mychajliwa. Właśnie dzięki takim zbieraczom mamy obecnie wszystkie te rzeczy w kijowskich muzeach. Przecież mogły one przepaść, zostać zniszczone, wywiezione za granicę lub zniknąć w latach wojny. Właśnie takimi kolekcjami uzupełniane są fundusze muzealne. Ta sama wnuczka Iryna (córka Jurija Pjadyka) opowiada, że kiedy bielili ściany w ich domu, to zdejmowali po kolei obraz za obrazem, a potem wracali na to samo miejsce. Wszystkie ściany w pokojach domu były zawieszone dziełami sztuki tak, że nie zostawała nawet mała wolna przestrzeń między nimi. Podczas II wojny światowej córka i syn z rodzinami zostali ewakuowani, zięć Jurij Pjadyk poszedł na front. Anton Iwanowycz z żoną zostali w okupowanym mieście. Starannie zwinęli w rulony wszystkie obrazy i przechowywali je w piwnicy razem z innymi rzeczami. Tak udało im się uratować kolekcję. W 1945 roku, przed odejściem w wieczność, Anton Iwanowycz zapisał swoją kolekcję kijowskim muzeom. W 1947 r. jego wdowa Nina Sobkewycz-Nasalska za zgodą spadkobierców przekazała znaczną część zbiorów (ponad 200 dzieł) do Muzeum Sztuki Rosyjskiej w Kijowie (obecnie Kijowska Galeria Obrazów), do Muzeum Sztuki Ukraińskiej (196 jednostek), wśród nich – prace Ołeksandra Muraszki, w szczególności znany obraz „Zwiastowanie”. Do archiwum muzeum została przekazana także kartoteka, stworzona przez samego Sobkewycza: na każde dzieło napisana kartka, w której zaznaczono wszystkie dane o dziele sztuki, jego autorze, wszystkie znane fakty, według których można prześledzić pochodzenie większości obrazów i rysunków, a także odkryć mało znane imiona kolekcjonerów i artystów. Kolekcja Antona Sobkewycza, która ma wysoką wartość artystyczną, stała się nieodłączną częścią zbiorów muzealnych i wymaga rzetelnych badań naukowych, jak mówią pracownicy Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Dom przy ulicy Owruckiej, sprzedany przez spadkobierców, którzy nie mieli możliwości go utrzymywać (obecnie można go zobaczyć z okien trolejbusów nr 18, 6, 33), jeszcze stoi, stał się schronieniem dla bezdomnych, z jakiegoś powodu nie został wykorzystany dla żadnych instytucji czy placówek, jak inne dwa podobne, zbudowane w tym samym czasie. Kto może wiedzieć czy wspomnieć, że tutaj kiedyś przez niełatwe lata przechowywano bezcenne dzieła sztuki? Zmarł Anton Sobkewycz w grudniu 1945 roku, w tym roku mija 80 lat od dnia jego śmierci. Jego wnuczka Iryna Jurijiwna napisała wspomnienia o swojej rodzinie: dziadku i ojcu, których życie i działalność zasługują na wdzięczną pamięć Ukrainy. Na grobie Antona Iwanowycza na Cmentarzu Łukianiwskim ustawiono pomnik według projektu Iwana Kawaleridzego. Jego żona Nina Jewhenijiwna, która zmarła w 1953 r., spoczywa obok. Żona Antona Sobkewycza Nina w pokoju domu przy ulicy Owruckiej Anton Sobkewycz (stoi po prawej) w latach I wojny światowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Josyp Pryjmak – mistrz cudów rękoczynnych

Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejka oraz Oddziału Rejonowego „Proświta”, obwód iwanofrankiwski. Zdjęcia autorki oraz ze źródeł otwartych. Takim był temat posiedzenia Klubu Inteligencji im. I. Pełypejka, które odbyło się pod koniec października w świetlicy Centralnej Biblioteki w Kosowie, gdzie w przyjaznym gronie zebrali się nieobojętni na sztukę ludową przedstawiciele twórczej inteligencji Kosowszczyzny – pisarze, edukatorzy, medycy, artyści, pracownicy bibliotek, krajoznawcy, działacze społeczni oraz przedstawiciele władz. Posiedzenie poświęcone Josypowi Pryjmakowi prowadziła Adela Hryhoruk. W wydarzeniu wzięli udział sam mistrz Josyp Pryjmak, Bohdan Pałahniuk – zastępca przewodniczącego Kosowskiej Rejonowej Administracji Wojskowej, Wołodymyr Petryczuk – zastępca przewodniczącego rady miejskiej ds. humanitarnych, Roman Peczyżak – naczelnik wydziału kultury, Wołodymyr Kozemczuk – przewodniczący Kosowskiej Rejonowej Organizacji Związkowej pracowników oświaty i nauki. Świetlicy nie sposób poznać. Ściany ozdobione są gobelinami, na których wprawnymi rękami żony artysty, Darii Pryjmak, utkano portrety Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Andrzeja Szeptyckiego. W centrum sali wystawiono autorskie dzieła J. Pryjmaka. Na stoisku – publikacje, podręczniki dla studentów, dorobek kulturalno-artystyczny twórcy. Sala wypełniona. „Dzisiaj – prezentacja zaledwie cząstki prac twórczych utalentowanego mistrza wyrobów z drewna Josypa Dmytrowycza Pryjmaka. Nasze wydarzenie odbywa się w czasie okrutnej wojny z rosyjskim okupantem, i ta ekspozycja poświadcza niezniszczalność ducha narodu ukraińskiego. W imieniu obecnych dziękuję naszym niezłomnym obrońcom – żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy trzymają nad nami niebo, za możliwość zbierania się, prowadzenia spotkań ze sławnymi ludźmi, omawiania ciekawych wydarzeń z historii, literatury i tworzenia artystycznych cudów w tak trudnym dla wszystkich czasie” – takimi słowami otworzyła wydarzenie Adela Hryhoruk – pisarka, krajoznawczyni, proświcianka. Minutą ciszy obecni uczcili pamięć tych, którzy oddali swoje życie w walce za Ukrainę, jej świetlaną przyszłość. Atmosfera w świetlicy ciepła i przyjazna. Adela Hryhoruk, była koleżanka artysty, szczerze i z głębi serca prowadziła opowieść o Josypie Pryjmaku – nietuzinkowej osobowości twórczej, członku Narodowego Związku Artystów Ukrainy, badaczu artystycznej obróbki drewna na Huculszczyźnie. W tym roku Josyp Pryjmak został laureatem Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej i ekologicznej „Corona Carpatica” („Karpacka korona”), którą wręczono mu w Rachowie na Zakarpaciu. O tym znaczącym wydarzeniu, które odbywało się w ramach Dni Dziedzictwa Europejskiego, w centrum edukacji ekologicznej Karpackiego Rezerwatu Biosfery „Centrum Europy” (wieś Diłowe, rejon rachowski, obwód zakarpacki) szczegółowo opowiedział Wasyl Szkurhan – przewodniczący Kosowskiego rejonowego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, który podkreślił, że Josyp Dmytrowycz otrzymał wysoką nagrodę za znaczący wkład w sprawę odrodzenia huculskiego bednarstwa, unowocześnienie i rozwój tradycji artystycznego wypalania w drewnie oraz serię książek o twórcach ludowych Karpat. Kilka krótkich faktów z biografii J. D. Pryjmaka. Urodził się 26 września 1943 roku w naddniestrzańskiej wsi Horodnycia w rejonie horodeńskim obwodu iwanofrankiwskiego. Dzieciństwo i młodość minęły w rodzinnej wsi. Ojciec, dobry stolarz i budowniczy, nauczył tych rzemiosł także syna. W 1963 roku młodzieniec przyjechał do Kosowa, aby zdobyć wykształcenie artystyczne. Sztuka huculska stała się znaczącą częścią jego życia. Uczył się w Kosowskiej Szkole Sztuki Stosowanej na wydziale artystycznej obróbki drewna. Zdobywać wiedzę, doświadczenie, odkrywać karty sztuki huculskiej, kontynuować bogate tradycje ludowe uczyli wykładowcy, wśród których byli Wołodymyr Huz, Wołodymyr Wasylowycz, Mykoła Fedirko, którym Josyp Dmytrowycz jest wdzięczny do dziś. Po zakończeniu nauki zaczął pracować jako wykładowca w Kosowskim Technikum Ludowego Przemysłu Artystycznego, później jako kierownik wydziału artystycznej obróbki drewna, zastępca dyrektora ds. zarządzania, p.o. docenta katedry artystycznej obróbki drewna. Swoją wiedzę, doświadczenie twórcze umiejętnie przekazywał studentom, uczył wychowanków z szacunkiem odnosić się do dorobku artystycznego, godnie kontynuować bogate i nieśmiertelne tradycje ludowe. W artystycznej obróbce drewna J. D. Pryjmak pracuje w technikach rzeźby, inkrustacji, plastyki przestrzennej i reliefowej, projektuje obiekty małej architektury, a także pasjonuje się bednarstwem i artystycznym wypalaniem w drewnie. Artysta stał się autorem wielu kompozycji przestrzennych z drewna, w szczególności znaku pamięci „Ofiarom II wojny światowej”, ustawionego w mieście Viersen-Dülken w Niemczech (1995), rzeźby parkowej „Szczęście” w centrum szkoleniowym „Roskosz” w powiecie bialskim w Polsce (2004) oraz rzeźby dekoracyjnej „Wiosna” w polskim mieście Drawno (2006). Josyp Pryjmak jest uczestnikiem wielu wystaw na Ukrainie i za granicą w latach 1980-1990 XX w. oraz 2000-2020 XXI w., międzynarodowych plenerów, konkursów – zarówno na Ukrainie, jak i w Polsce, Niemczech, Czechach. Dorobek twórczy J. Pryjmaka jest bezcennym skarbem muzeów Ukrainy i prywatnych zbiorów kolekcjonerów na Ukrainie (Iwano-Frankiwsk, Kijów, Kaniów, Kołomyja, Kosów), w Austrii, Niemczech (Viersen, Krefeld), Kanadzie (Saskatoon) oraz USA (Cleveland). Wieloletnia działalność Josypa Pryjmaka została należycie uwieńczona zasłużonymi nagrodami, w szczególności: Honorowym Wyróżnieniem sekretariatu Wielkiej Rady Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, medalem „Za zasługi dla Przykarpatcia” (2013). Przyznano mu honorowy tytuł „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy” (2019). Ulana Knyś, bibliografka miejskiej biblioteki w Kosowie, zapoznała uczestników z wybranymi autorskimi wydaniami Josypa Pryjmaka, wśród których są: „Huculska rzeźba i inkrustacja” (współautorstwo z P. Andrijukiem, 1998), „Dekorowanie wyrobów z drewna” (2001), „Małe formy architektoniczno-artystyczne” (2003), „Technologia artystycznej obróbki drewna” (współautorstwo z synem D. Pryjmakiem, 2010), które ukazały się jako podręczniki dla studentów wyższych uczelni; wydaniami krajoznawczo-artystycznymi o twórcach ludowych Huculszczyzny: „Wysokie horyzonty twórczego wzlotu” (o twórczości Jurija Pawłowycza, 2004), „Wołodymyr Huz” (2004), „Iwan Hrymaluk” (2005), ilustrowany album „Syn sławnego rodu” (o twórczości D. F. Szkryblaka, 2006, współautorstwo z S. Stefurakiem), „Dynastia Toniuków” (2013, współautorstwo z synem D. Pryjmakiem) oraz publikacjami o twórczej i pedagogicznej działalności J. Pryjmaka w regionalnej prasie periodycznej. Wspólne zdjęcie na pamiątkę spotkania. Josypowi Dmytrowyczowi poszczęściło się z twórczą rodziną: żoną Darią Antoniwną – znaną na Kosowszczyźnie mistrzynią, członkinią Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, za której plecami są ogólnoukraińskie, obwodowe i regionalne wystawy wyrobów artystycznych z tkactwa. Syn Dmytro – starszy wykładowca katedry sztuk pięknych i dyscyplin akademickich KIPDM LNAM, twórczo pracuje w dziedzinie malarstwa sztalugowego, monumentalno-dekoracyjnego oraz ikonopisarstwa, uczestnik wielu wystaw. Posiedzenie przebiegło ciekawie i pasjonująco, nie pozostawiło nikogo obojętnym i przypadło do serca każdemu z obecnych, którzy inspirowali się dziełami sztuki – rzeźbionymi talerzami, przedmiotami bednarskimi, zdobionymi artystycznym wypalaniem. A jeszcze oglądano fotografie, które utrwaliły różne wydarzenia z życia Josypa Pryjmaka: zagraniczne wyjazdy, zajęcia ze studentami, kontakty z twórczymi ludźmi, katalogi wystaw. Tego dnia dla Josypa Pryjmaka brzmiało wiele słów wdzięczności i szacunku, które łączyły się ze szczerymi uśmiechami, kwiatami, pamiątkowymi podarunkami. Witali Josypa Dmytrowycza zastępca mera Kosowa Wołodymyr Petryczuk, naczelnik wydziału kultury i turystyki Rady Miejskiej w Kosowie Roman Peczyżak, zastępca przewodniczącego Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Bohdan Pałahniuk, który w szczególności zaznaczył: „Josyp Pryjmak – twórczy maestro, który wychował nie jedną plejadę mistrzów, odradzających i propagujących huculskie tradycje, nabyte przez lata przez naszych dziadów-pradziadów”. Wiele ciepłych słów o Josypie Pryjmazie jako artyście, koledze, pedagogu brzmiało z ust kolegów z pracy, wykładowców Instytutu w Kosowie: Kateryny Susak – zasłużonej pracownicy oświaty Ukrainy, pierwszej rektor Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjnej, Romana Kabyna – byłego wykładowcy języków obcych, który wyraził szczególny zachwyt ekspozycją gobelinów i emocjonalnie przeczytał poezje Tarasa Szewczenki, Mychajła Sorycza – historyka, wolontariusza, Switłany Kryckaliuk – wykładowczyni Kosowskiej Szkoły Sztuk, Lubow Czuprynczuk – wykładowczyni Kutskiej Szkoły Sztuk. Podarunkiem i prawdziwą niespodzianką dla J. Pryjmaka stała się premiera pieśni „Moja rodzinna wieś Horodnycia” w wykonaniu wokalnego trio – Ołeksandry Sajniuk, Miłany Radysz oraz Wiktorii Czuprynczuk, wychowanek Kutskiej Szkoły Sztuk. Pieśni do poetyckich wersów mistrza zabrzmiały dwie: pierwsza do muzyki Lubow Czuprynczuk, a drugą napisała kompozytorka, wykładowczyni wokalu Kutskiej Szkoły Sztuk Łarysa Czuprynczuk. Obie pieśni bardzo spodobały się słuchaczom i szczerze oklaskiwali oni ich twórców oraz młode wykonawczynie. Josyp Pryjmak słuchał pieśni z przejęciem, z ledwo zauważalną łzą w oczach, bo są one napisane do jego słów o bliskim sercu miejscu – „kolebce dzieciństwa, do której wzywa synowska miłość”. Na końcu ze słowami podziękowania wystąpił sam artysta-mistrz, który zaznaczył: „Moim celem jest dążenie do rozbudzenia zainteresowania współczesnych unikalnym rodzajem rzemiosła drzewnego – artystycznym bednarstwem na Huculszczyźnie. Przecież do połowy XX w. bednarstwo jako zajęcie pomocnicze rozwijało się w wielu wsiach Huculszczyzny. Możemy wymienić dość znane ośrodki – Brustury, Jaseniw, Kryworiwnia, Riczka, Wełykyj Rożen. Szeroki był asortyment wyrobów bednarskich: naczynia do przechowywania i transportu wody i mleka, przechowywania i przetwarzania produktów rolnych, naczynia o przeznaczeniu obrzędowym. Niestety, obecnie bednarką zajmują się tylko nieliczni mistrzowie starszego pokolenia. I strasznie pomyśleć, że to rzemiosło może zostać utracone. Wraz z postępem technicznym niezasłużenie odchodzi sztuka ludowa, a wraz z nią i jej twórca – mistrz ludowy. Nad tym musimy zastanowić się my wszyscy. Przecież podstawa sztuki ludowej staje się chwiejna, dewaluują się dzieła rąk artystów, a to wszystko jest fundamentem, na którym trzyma się kultura naszego narodu”. Jego słowa zostały przyjęte z uwagą i zrozumieniem. Na zakończenie uczestnicy spotkania przy akompaniamencie Łarysy Czuprynczuk wykonali dla Josypa Pryjmaka uroczyste życzenia „Mnohaja lita”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wystawił wiele spektakli w tym teatrze i wszystkie one są skomplikowane technicznie. Ale być może właśnie dlatego są najciekawsze. – A czym dla pani była praca nad tym spektaklem? Daria Charłampowa: – To był mój debiut w teatrze, dopiero w tym roku ukończyłam naukę. Podczas procesu wystawiania było wiele ciepłych i jasnych uczuć, ale jednocześnie strach o swoją pracę. Czy wszystko wykonam poprawnie, czy ładnie zaśpiewam, czy nie zawiodę nikogo z partnerów. Te dwa uczucia nieustannie we mnie walczyły. – Jakie są wasze odczucia z pracy nad „Lelią”? Jak wam się pracowało ze swoją postacią? Albina Hałczynśka: – Zgadzam się z Julią, że to nadzwyczaj trudna praca – połączyć wokal, taniec, lalkę oraz aktorstwo, a do tego trzeba pomagać innym. Ten spektakl to symbioza, jeśli zrobisz coś nie tak, wpłynie to na pracę innego aktora. Jako lalkarze wszyscy jesteśmy od siebie bardzo zależni. A ogólnie praca z naszym reżyserem Rusłanem Neupokoiewem była bardzo komfortowa. Wspierał nas, pomagał, wsłuchiwał się w nasze opinie. Dążył do tego, abyśmy sami coś odkrywali. Zawsze dawał precyzyjne zadania, a to znacznie ułatwia pracę aktorów. Jeśli chodzi o moją postać Pawlusia, to chciałabym uczynić go bardziej charakterystycznym. Ale ponieważ jest chory, starałam się poprowadzić linię jego przemiany i dorastania. Przeżył wiele różnych momentów, manipulowano nim i zmuszano go. Jednak ostatecznie podejmuje trudną decyzję, by nie pozostawać w baśniowym świecie, lecz być w realnym, razem z mamą. – Opowiedzcie o swoich wrażeniach ze spektaklu i ogólnie o pracy aktora teatru lalek. Rita Baranowa: – W „Lelii” teatr cieni za parawanem to świat realny, a my, aktorzy, jesteśmy duchami, których obrazy pomaga tworzyć choreografia, i to jest bardzo ciekawe. Jeśli chodzi o specyfikę teatru lalek, to jeden aktor w spektaklu lalkowym może mieć wiele ról i wszystkie one są bardzo różne. I odpowiadasz nie tylko za siebie, ale też za partnera i jego lalkę, tak samo jak on za ciebie. Na przykład, sama nie mogę prowadzić swojej lalki, Panny. Pomagają mi trzy osoby i trzeba je tak skoordynować, żeby lalka była jak żywa. Żeby widz patrzył nie na nas, a na lalkę, jak na żywą postać. Oto jak postrzegam osobliwości teatru lalek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pięć sylwetek Łesi Ukrainki

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr „Czy to prawda, że dusze tych dzieci, które nie zdążyły dorosnąć, stają się elfami i na wieki zamieszkują w kwiatach? Chłopiec Pawłuś w walce ze swoją chorobą chce otrzymać odpowiedź na to pytanie, a królowa elfów Lelia odkrywa przed nim tajemnicę. Na naszego bohatera czeka podróż pełna odkryć i tajemnic. A Łesia Ukrainka opowie tę niezwykłą historię nam” – taka jest adnotacja do spektaklu. – Historia wystawienia „Lelii” jest dla mnie jako reżysera ważna. Ten spektakl wystawiałem już w Czerniowieckim Akademickim Obwodowym Teatrze Lalek, pracując tam jako główny reżyser – wspomina reżyser spektaklu i autor inscenizacji, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Rusłan Neupokoiew. – Wtedy grupa realizacyjna była częściowo ta sama, co teraz: pracowaliśmy z artystką-scenografką Wierą Zadorożną i kompozytorem Jewhenem Stolarem. Oczywiście, w porównaniu z tegoroczną inscenizacją, wtedy byli inni aktorzy i inne rozwiązania reżyserskie. Od tamtego czasu minęło 15 lat, ten spektakl był na dwóch festiwalach. Kiedyś, lata później, Wiera Zadorożna powiedziała, że musimy wystawić ten spektakl w Kijowie i dokończyć to, czego nie zrobiliśmy w Czerniowcach. Zaznaczę, że czerniowiecka inscenizacja „Lelii” była naszą pierwszą wspólną pracą, po której ukształtował się nasz reżysersko-scenograficzny tandem, a dlatego pozostało wiele momentów, które chciało się udoskonalić. Dlatego zdecydowaliśmy się wystawić ten spektakl w Kijowskim Teatrze Lalek na lewym brzegu Dniepru w 2025 roku. Uważam tę pracę za udaną. Jedną z naszych głównych misji tej inscenizacji jest misja oświatowa, pragniemy stymulować zainteresowanie widzów literaturą ukraińską. Oprócz Łesi Ukrainki pod koniec XIX – na początku XX wieku utwory dla dzieci pisali także Iwan Franko, Ołeksandr Ołes, Bohdan Łepkyj oraz inni ukraińscy pisarze, i cały ten materiał trzeba wydobywać, analizować, pokazywać i adaptować do współczesnych realiów. Ukraińską kulturę trzeba na nowo odkrywać i zwracać naszemu widzowi, gdyż jest to niezwykle ważne w naszych czasach. Proces tworzenia nowego spektaklu był nasycony, było wiele pomysłów, które chciało się zrealizować. Trudne były zadania dla aktorek, gdyż praca w spektaklu wymaga zauważalnego wysiłku fizycznego. Na scenie wykonawczynie nie tylko śpiewają, tańczą i grają swoje role, one jeszcze podnoszą ciężkie elementy dekoracji. Ale pracowaliśmy profesjonalnie, zgodnie, bez szczególnych problemów, gdyż wszyscy rozumieli, że to zadanie, które trzeba wykonać. Grupę realizacyjną inspirowała życzliwa atmosfera i zapewne tak powinno być zawsze. Naprawdę przyjemnie mi się pracowało. Dekoracje do spektaklu tworzono jako stylizację na modernizm początku XX wieku. Centralną dekoracją „Lelii” są drzwi na środku sceny, które pełnią rolę centralnego portalu, oraz półkole nad drzwiami, które obraca się i przekształca w kołyskę – zamysły, które zrealizowaliśmy w naszej pierwszej inscenizacji i postanowiliśmy to zachować także teraz, chociaż zinterpretowaliśmy to inaczej. W szczególności zdecydowaliśmy się wykorzystać teatr cieni, którego w pierwszej inscenizacji nie było. Jeśli drzwi to portal, to musi on być między światami. W moim rozwiązaniu reżyserskim są dwa światy – to fizyczny (materialny) świat, w którym żyjemy, oraz świat snów chłopca Pawłusia. Świat materialny jest u nas przedstawiony przez teatr cieni, a świat fantazyjny, świat snu – w lalkach. Świat fantazyjny jest jaśniejszy od materialnego, natomiast świat materialny to cień świata fantazji. Drzwi zaczęły pełnić funkcję przejścia i rozdzielać te światy, dlatego zdecydowaliśmy się wykorzystać je jako ekran dla teatru cieni. Zgodnie z taką koncepcją pojawili się ludzie, którzy błądzą po tych światach, więc zdecydowaliśmy się zrobić spektakl na pięć aktorek. Gdyż są tam przeważnie role kobiece – Mama, Panna, Mariana, Lelia. I tylko dwóch chłopców – Pawłuś oraz epizodyczna rola Iwasia. Ale ponieważ to dzieci, to ich role też mogą wykonywać dziewczyny. W strojach bohaterek, w rozwiązaniu scenograficznym też jest stylizacja na modernizm początku XX wieku. Postanowiliśmy ubrać aktorki tak, jakby to była Łesia Ukrainka. Czyli mamy pięć projekcji Łesi, które podróżują między tymi światami. W rezultacie powstał pewien gotycki akcent (bohaterki mają czarne długie suknie jak w neogotyku), chociaż ogólnie stylizowaliśmy spektakl na modernizm. Ten moment spektaklu muzykolog Kateryna Stanisławska gatunkowo określiła jako „black-musical”. Na tle neogotyckiej modernistycznej surowości spektaklu widzimy jaskrawe białe kwiaty. My dla siebie postanowiliśmy, że to ma być pięknie, a jak spojrzy na to widz, to już inna historia. Ale mam nadzieję, że widz się z nami zgodzi, gdyż spektakl ma swoją estetykę. Jak powiedziała jedna widzka, swój „zapach”. Jeśli chodzi o obsadę „Lelii”, to rolę głównego bohatera Pawłusia w spektaklu gra Albina Hałczynśka. To moja absolwentka, która już ponad rok pracuje w teatrze. Świetnie śpiewa, ładnie się porusza i uważam, że dziewczyna poradziła sobie z rolą. Do roli Lelii zaprosiliśmy Anastasiję Dobryninu. Ona w teatrze pracuje jako „freelancer” przy pojedynczych spektaklach. Nastia też ładnie śpiewa, jest dobrą aktorką i uważam, że dziewczyna znalazła się na swoim miejscu. Rolę Panny od razu chciałem powierzyć Ricie Baranowej, która jest już jedną z czołowych aktorek teatru. Rita dobrze się sprawdziła, ma wspaniały wokal i jest także moją uczennicą, która ukończyła naukę wcześniej niż Albina. Gra ona również Mary Poppins w „Zachmurzonej damie” oraz w innych moich spektaklach. Czuję, że mogę polegać na Ricie w każdej chwili. Julia Ołeksijenko to czołowa mistrzyni sceny teatru i ja również bardzo lubię tę aktorkę. Precyzyjnie wykonuje wszystkie zadania, ze wszystkich wykonawczyń ma największe doświadczenie w pracy w teatrze. Ma rolę Mariany i kilka mniejszych ról w tym spektaklu. Jedną z mniejszych ról jest Gąsienica, którą wymyśliliśmy z artystką. U Łesi Ukrainki takiego wizerunku nie ma, a dla Juli jest to prawdopodobnie ulubiona rola. Piątą wykonawczynią jest Daria Charłampowa. Gra rolę chłopca Iwasia oraz Nadzorczynię produkcji sztucznych kwiatów. Trafiła do spektaklu jako ostatnia: miała pracować inna aktorka, ale nie mogła grać ze względu na stan zdrowia. Pilnie dokonaliśmy zmiany i Dasza szybko i jakościowo poradziła sobie ze wszystkimi zadaniami. Ciekawe, że kiedy dziewczyny pracują na scenie w maskach, to nie odróżnisz, kto jest kim z pięciu jednakowych sylwetek Łesi Ukrainki, ponieważ wszystkie mają wysoki profesjonalny poziom wykonania. Przynajmniej takie jest moje zdanie. Jeśli chodzi o pracę z innymi członkami grupy realizatorskiej, to ogromna praca nad choreografią została wykonana pod kierunkiem choreografki-reżyserki Switłany Karłyckiej. To już nie jest nasza pierwsza wspólna praca, wcześniej pracowaliśmy nad „Zachmurzoną damą” oraz „Iwasykiem-Tełesykiem”. Jest profesjonalną choreografką, posiada tytuł wybitnej działaczki sztuki Izraela. Pani Switłana zawsze twórczo podchodzi do pracy, wyraźnie czuje stylistykę, dlatego w „Lelii” choreografia całkowicie wpisała się w naszą wizualną i muzyczną część. Choreografię w spektaklu uważam za bardzo ciekawą i niebanalną. W odróżnieniu od pracy ze Switłaną Karłycką, z Hałyną Kołomijec był to nasz pierwszy wspólny projekt. Pani Hałyna jest korepetytorką wokalną i wykonała wielką pracę, dzieląc aktorki na głosy. Dziewczyny wspaniale śpiewają zarówno chórem, jak i solo, skoordynowano wokal i taniec. Ta praca całkowicie odpowiada gatunkowi musicalu, w szczególności specyficznemu musicalowi noir. Nie bez powodu sam spektakl nazwaliśmy muzyczną feerią. Z kompozytorem Jewhenem Stolarem, jak już wspominałem, pracowaliśmy jeszcze w Czerniowcach. Wtedy znaleźliśmy wspólny język i od tego czasu zapraszam go do większości moich inscenizacji. Ma swój styl, który łatwo rozpoznać, chociaż oczywiście muzyka „Iwasyka-Tełesyka” różni się od muzyki „Lelii”. Ale ludzie, którzy wiedzą jak pracuje Jewhen, znają jego charakter pisma, wyłapują wspólne cechy. Pisze dla teatru lalek profesjonalnie, dokładnie tak, jak powinno być. Jeśli chodzi o to, jak spektakl będzie „żył” dalej w teatrze, to myślę, że spektakl będzie dopracowywany, nabierał lekkości. Ale na chwilę obecną praktycznie wszystkie zadania, które przed sobą postawiliśmy, zostały już wykonane. Mówiąc o tym, jakie są moje dalsze plany reżyserskie, to jest kilka wariantów przyszłych inscenizacji, ale na razie nie jestem gotowy ich ogłaszać, ponieważ wszystko jest jeszcze bardzo „surowe”. Jestem zainteresowany robieniem spektakli właśnie w tym teatrze, bo tutaj pracują moi uczniowie. Jest mi z nimi komfortowo, znają moje wymagania i wiedzą, jak wykonać je efektywniej. Z tym teatrem wiele mnie łączy i bardzo to cenię. A oto co opowiedziały wykonawczynie. – Wyjaśnijcie, czym różni się gra w teatrze dramatycznym i lalkowym. I opowiedzcie także o swojej roli oraz waszym stosunku do bohaterki. Anastasija Dobrynina: – Moim zdaniem, jeśli w spektaklu dramatycznym aktor jest bardziej skupiony na sobie, to w spektaklu teatru lalek – na lalce. Tutaj można się pobawić, zrobić ciekawe efekty, rozwiązania, przyrządy. W tym spektaklu uzupełniam swoją lalkę plastyką, aby wyglądała wyraziściej, lecz mimo to lalka pozostaje główna. Jeśli chodzi o moją rolę, to gram Lelię i nazwałabym swoją bohaterkę wężem w różach. Jest przewodniczką Pawłusia do innego świata i chce przemienić go w elfa. Jak każdą swoją postać, kocham ją, interesująco pracuje mi się nad rolą i jak zawsze jest jeszcze co dopracowywać. Myślę, że z każdym razem spektakl będzie stawał się lepszy. – Jaką dla was była praca nad tym spektaklem? Julia Ołeksijenko: – Nie wiem, jak to wygląda z widowni, ale na scenie to nadzwyczaj trudna praca, z której widz widzi tylko dziesięć procent. Musimy dokonywać technicznych przestawień, nosić parawany (a są ciężkie), a jeszcze trzeba śpiewać i tańczyć. To nadzwyczaj trudne. Rusłan Neupokoiew W Kijowskim miejskim akademickim teatrze lalek na lewym brzegu Dniepru odbyła się premiera muzycznej feerii „Lelia”, stworzonej na motywach bajki o tym samym tytule autorstwa Łesi Ukrainki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o ślepcach” Hieronima Boscha. Wraz z tym autorstwo 12 płócien artystów północnego odrodzenia zostało zweryfikowane, więc pewne pozycje w katalogach muzealnych trzeba będzie zmienić. Zastępczyni dyrektora ds. naukowych Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej Iryna Hlebowa przytoczyła wymowny przykład z obrazem “Lot z córkami”, stworzonym w Niderlandach w XVI wieku: “Od połowy XIX w. za jego autora uważano antwerpskiego malarza Fransa Florisa. To autorstwo zostało utrwalone we wszystkich dokumentach towarzyszących obrazowi, począwszy od Odeskiej Szkoły Rysunkowej, dalej Miejskiego Muzeum Sztuk Pięknych, po którego zamknięciu, już za władzy radzieckiej, praca trafiła do naszego muzeum i atrybucja nie ulegała zmianie. Jednak po szczegółowej analizie przeprowadzonej przez niemieckich badaczy szeregu cech stylistycznych i technicznych, na etykiecie widnieje teraz zapis: “antwerpski malarz z kręgu Fransa Florisa, około 1550 roku”. Aby określić takie niuanse, potrzebne są wieloletnie studia nad twórczością właśnie tego konkretnego autora” – zaznaczyła historyczka sztuki. Jakże ważnym jest to, że zbiór malarstwa zachodnioeuropejskiego Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej, uformowany z prac rzadkich artystów, stał się dostępny dla europejskich widzów i specjalistów oraz otrzymuje ich uznanie i zachwyt! Projekt “Arcydzieła z Odessy. Malarstwo europejskie XVI–XIX wieku” stał się zarówno gestem ochrony, jak i językiem dialogu oraz sposobem na to, by o Ukrainie w europejskiej przestrzeni kulturowej mówić głośno, pewnie i godnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Arcydzieła z Odessy

Jarosława RYZNYKOWA 19 października w Muzeum Kurpfalckim w Heidelbergu otwarto wystawę „Arcydzieła z Odessy. Malarstwo europejskie XVI–XIX wieku” – kolejny element najbardziej zakrojonego na szeroką skalę ukraińsko-niemieckiego projektu kulturalnego czasów wojny, zrealizowanego we współpracy trzech instytucji: Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej (OMSZW), Galerii Berlińskiej oraz Muzeum Kurpfalckiego. W ramach wystawy odbywają się wykłady, czytania, dyskusje na temat „Sztuka i kultura w czasach wojny: Ukraina w centrum uwagi”, a także wycieczki w języku ukraińskim. Muzeum Kurpfalckie (Kurpfälzisches Museum) to jedno z najstarszych muzeów w Niemczech. Mieści się w zabytkowym pałacu miejskim w centrum Heidelbergu, założone zostało jeszcze w 1766 roku i posiada znaczne zbiory z zakresu historii, sztuki oraz archeologii regionu. „Właśnie w tych murach eksponowanych jest teraz 45 płócien europejskich mistrzów z kolekcji Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej. Wszystkie te obrazy zostały ewakuowane z Odessy po pełnoskalowej inwazji Rosji. Do czerwca 2025 roku dzieła były eksponowane w dziewięciu salach-transformatorach w berlińskiej Gemäldegalerie. Przygotowania do wystawy trwały dwa i pół roku, a projekt kuratorski realizowany był pod patronatem prezydenta Niemiec Franka-Waltera Steinmeiera” – opowiada dyrektor OMSZW Ihor Poronik. Osobliwością obu wystaw – zarówno w Berlinie, jak i w Heidelbergu – jest to, że do odeskich obrazów dodano prace europejskich artystów, początkowo z kolekcji Berlińskiej Galerii Obrazów, a obecnie – ze zbiorów Muzeum Kurpfalckiego. Jakie to ciekawe nawiązanie! Przecież samo w sobie zestawienie „naszych” obrazów i „niemieckich” pozwala na nowo spojrzeć w kontekst kulturowo-historyczny, porównać style artystyczne i idee, różną interpretację tego samego wątku w różnych epokach, tworzyć przenikliwy i nieoczekiwany „dialog” między płótnami jednego autora, przedstawicieli jednej szkoły lub nawet różnych pokoleń jednej dynastii artystycznej. A ponadto wyraźnie demonstruje to wysoki poziom artystyczny zbiorów Muzeum Odeskiego, międzynarodowe tło kulturowe Odessy oraz naszą wspólną europejską tożsamość. Ważny jest jeszcze jeden symboliczny kontekst – w maju 2025 roku Odessa i Heidelberg podpisały umowę o partnerstwie, więc wystawa faktycznie stała się kulturalnym gestem wsparcia i solidarności. Realizacja tego unikalnego projektu miała jeszcze jeden nieoczekiwany, ale ważny wymiar. Dla ukraińskich muzealników stało się to źródłem potwierdzenia ich doświadczenia zawodowego, a z drugiej strony – otworzyło drogę do głębszych badań atrybucyjnych i studiów nad przedmiotami muzealnymi. Tak więc, po zbadaniu odeskich obrazów przez niemieckich specjalistów, autorstwo wszystkich dzieł takich słynnych artystów przeszłości jak Frans Hals, Alessandro Magnasco, Francesco Granacci, Bernardo Strozzi, Guercino, prawie wszystkich Holendrów XVII wieku, autorów portretów historycznych – Thomas Lawrence, Johann Baptist von Lampi Starszy, Romuald Chojnacki, zostało potwierdzone. Nie budziły wątpliwości również wnioski naszych specjalistów dotyczące obrazu „Ślepi” ze zbiorów OMSZW, wokół którego toczyło się wiele sporów. Kompleksowe badanie Olhy Kucan, Żanny Borowskiej i historyczki sztuki Iryny Hlebowej pozwoliło stwierdzić, że obraz został namalowany w XVII wieku w Holandii i nie jest to kopia, lecz oryginalne dzieło, interpretacja kompozycji Bruegla Starszego, stworzona przez znanego malarza Davida Vinckboonsa (1576–1631). Przy czym odkrycie przez konserwatora późniejszych przemalowań pomogło ustalić inną, odmienną od „Ślepych” Bruegla, treść ideową odeskiego obrazu, związaną ze skomplikowaną epoką konfliktu religijnego w Niderlandach. Ta atrybucja została potwierdzona przez niemieckich specjalistów, o czym poinformowali w katalogu, a na wystawie w Galerii Berlińskiej obraz „Ślepi” znajdował się w otoczeniu dwóch małych obrazów: „Pary rybaków” Vinckboonsa oraz kopią z „Przypowieści”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn