Strona · s. 7strona oryginału ↗
Konferencja naukowo-praktyczna „Krzemieniecka »Proświta« w życiu narodowo-kulturalnym narodu ukraińskiego” Z okazji 100-lecia założenia
Слово Просвіти, №46 за 2018 рік
Ihor ANTONIUK, Krzemieniec—Lwów „Pierwsze próby rozwinięcia ruchu proświtańskiego na ziemi krzemienieckiej zostały podjęte przez Strzelców Siczowych jeszcze w latach I wojny światowej. Latem 1918 roku, za czasów hetmanatu, wznowiono działalność »Proświty« w Krzemieńcu”. Jakiw Ławryczenko „Wielka Wołyń między dwiema wojnami” 23 października 2018 roku byłem na konferencji poświęconej 100-leciu powstania towarzystwa „Proświta” w rejonie krzemienieckim w obwodzie tarnopolskim. W czytelni biblioteki Krzemienieckiej Akademii Pedagogicznej nie było ani jednego wolnego miejsca. Wśród obecnych wielu młodych ludzi, studentów, a zatem aktywiści krzemienieckiej „Proświty” (przewodnicząca — L. A. Sledzińska) są na właściwej drodze: będzie komu przekazać szlachetną sprawę podnoszenia poziomu kulturalnego i edukacyjnego naszych obywateli. Konferencję otworzyła Lilija Sledzińska. Treściwe było wystąpienie deputowanego ludowego Ukrainy Tarasa Juryka, w którym podkreślił, że również w obecnych warunkach działalność aktywistów towarzystwa jest dość aktualna. Od zespołu pedagogicznego Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. T. Szewczenki proświtańców ziemi krzemienieckiej powitała doktor nauk pedagogicznych, profesor Wałentyna Benera. W swoim referacie doktor nauk historycznych, profesor Iryna Skakalśka szczegółowo przeanalizowała pierwsze kroki pracy proświtańców ziemi krzemienieckiej i zatrzymała się przy tych osobowościach, które kierowały jej komórką w latach 20.—30. ubiegłego wieku. Ołeksandr Sołowiej, kandydat nauk historycznych, docent KOAHP, opowiedział o pracy bibliotek i czytelni powiatu krzemienieckiego w latach 20.—30. XX wieku. Zapadło w pamięć wystąpienie dyrektora Krzemienieckiego Kolegium Medycznego im. Arsena Riczynskiego, kandydata nauk medycznych Petra Mazura, który podzielił się osobistym doświadczeniem na niwie oświeceniowej i zaznaczył ważność pracy oświatowej na obecnym etapie. Przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Swiatosław Abramjuk przeanalizował działalność proświtańców ziemi krzemienieckiej, szczegółowo zatrzymał się przy zadaniach, które w przyszłości „Proświta” stawia przed swoimi aktywistami. Do wystąpień dołączyła się także młodzież. Studentka 2 roku akademii pedagogicznej Hanna Tkaczuk przygotowała referat, w którym przedstawiła główne etapy rozwoju i działalności towarzystwa „Proświta” nie tylko na terenach ziemi krzemienieckiej i tarnopolskiej, ale i całej Ukrainy. Trio wokalne „Malwy” (wieś Wełyki Bereżci) pod kierownictwem Switłany Krasewycz i z akompaniamentem muzycznym Ihora Bendasiuka wykonało pieśni do słów proświtańca Mychajła Rosołowskiego, muzyka Hałyny Hamery, która witając proświtańców rejonu, opowiedziała o współpracy komórek „Proświty” ziemi krzemienieckiej. Ucieszyła obecnych występem bandurzystka Ałła Luba ze wsi Kimnata. Przedstawicielki żeńskiego zespołu wokalnego „Hajiwczanka” na czele ze swoim kierownikiem artystycznym H. Boczeliukiem wykonały szereg ukraińskich pieśni. I wszystko to dzięki Marii Tymowskiej — przewodniczącej komórki proświtańskiej we wsi Kimnata. Niestety, nie wszyscy chętni w samym dniu przeprowadzenia jubileuszowej konferencji krzemienieckiej „Proświty” zdążyli dołączyć do wydarzenia. Dlatego 28 października odbyła się kontynuacja konferencji w pomieszczeniu krzemienieckiej „Proświty”. Szefowa rejonowego zjednoczenia „Proświty” Lilija Sledzińska przedstawiła obecnym Iwana Dmytrowycza (pseudonim „Hucuł”) — byłego żołnierza-afgańczyka, a teraz dowódcę pododdziału piechoty morskiej, który stawia opór rosyjskiej okupacji na wschodzie Ukrainy. I pan Iwan na tej niewypowiedzianej wojnie jest już 5. rok — praktycznie od jej początku. Przeszedł przez wszystkie „gorące punkty” na wschodniej granicy kraju, był ranny, dwukrotnie kontuzjowany, ale pamięć o tym, że jego ojciec ucierpiał za „sowiecczyzny” z powodu przekonań patriotycznych, a dziadka rozstrzelali enkawudziści, nie daje mu moralnego prawa złożyć broni. Jego dewiza: „Póki »Hucuł« na wojnie — ręce u moskala krótkie!”, dlatego zwycięstwo jednoznacznie będzie nasze!!! Siostra Bohatera Niebiańskiej Sotni Ołeksandra Kapinosa Natalija opowiedziała, jak Sasza uczył ją grać na gitarze, zaśpiewała jego ulubioną pieśń „Kim jesteś, Ukraino moja?”, potem jeszcze kilka żałosnych pieśni powstańczych, a już na zakończenie wydarzenia wykonała „Czerwoną kalinę”. Z poetyckim słowem wystąpiła uczennica 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej w Kimnacie Marijka Kudasiuk — młoda poetka, wielokrotna zwyciężczyni ogólnoukraińskich olimpiad szkolnych. Słuchając poezji, nie wierzyło się, że jej autorem jest 15-letnia dziewczynka. Kończąc deklamowanie własnego wiersza „Wszystko to, Ukraino, dla ciebie”, wywołała falę emocji wśród obecnych. Ukraina nigdy nie umrze, mając taki zasób intelektualny i takich młodych patriotów! Z mową powitalną wystąpiła nauczycielka Szkoły Ogólnokształcącej w Starotaraziu Ołha Łewandowśka, proświtanka z 20-letnim stażem. Wspomniała pierwszych szefów krzemienieckiej „Proświty” i odnotowała tę aktywną działalność, którą prowadzi już prawie pół wieku jako kierownik studia literackiego „Łomykamiń” Lilija Sledzińska. Proświtaniec Myrosław Jaryj zatrzymał się przy tych społecznych, historycznych, ekonomicznych momentach, które poprzedziły powstanie „Proświty”, opowiedział o trudnościach, których doświadczyli pierwsi proświtańcy, tworząc towarzystwo jeszcze 8 grudnia 1868 roku we Lwowie. Ale Lwów, jak i cała Galicja, która wchodziła wtedy w skład Imperium Austro-Węgierskiego, zdołał utrzymać i rozwinąć tendencje kulturalno-oświatowe. Wpływ działalności „Proświty” rozprzestrzenił się także na inne sfery. Utworzono firmę ubezpieczeniową „Dnister”, szereg banków, „Centrospiłkę”, kilka drukarni. Znaczna część zysków z ich działalności szła na realizację planów proświtańskich. Ale wszystko to zmieniło się z początkiem I wojny światowej, a zwłaszcza z przyjściem Armii Czerwonej na nasze tereny. Wtedy w kilka dni bezlitośnie zniszczono wszystkie archiwa „Proświty”. Przewodnicząca komórki „Proświty” w Kułykowie Oksana Behar opowiedziała o działalności towarzystwa od pierwszych dni założenia aż do dziś. Proświtańcy stworzyli chór ludowy, wystawiali przedstawienia teatralne, rozpowszechniali ideę odrodzenia narodowego wśród mieszkańców wsi. Pani Oksana opowiedziała, jak jej współmieszkańcy z inicjatywy proświtańców przyczynili się do tego, że kułykowianie jedni z pierwszych w regionie poczajowskim przeszli do UKP KP. I nową miejscową cerkiew poświęcił Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Nie mogła pominąć także postaci naszego Bohatera — Saszy Kapinosa. Urodzony w sąsiedniej wsi Dunajiw, do Kułykowa duszą przylgnął: często organizował wieczornice, był inicjatorem przeprowadzania festiwali młodzieżowych, wirtuozersko grał na bandurze, gitarze. Ułas Samczuk — właśnie jego twórczości poświęciła swoje przemówienie Wira Traczuk, wykładowca Liceum im. Ułasa Samczuka w Krzemieńcu. Zaznaczyła, że członkiem towarzystwa „Proświta” został w 18-letnim wieku (1923 r.), kiedy uczył się w gimnazjum krzemienieckim, a w 1927 r., dezerterując z wojska polskiego, znalazł się w Niemczech. Powrócił z emigracji w 1941 roku, jak się okazało, tymczasowo, bo przywrócenie reżimu radzieckiego zmusiło go do wyjazdu do Kanady. W Ojczyźnie jego utwory były pod surowym zakazem.
Wykładowczyni Akademii Krzemienieckiej Julia Janczuk mówiła o udziale członków Proświty w życiu społecznym rejonu. Dysponując dużą biblioteką, prowadząc działalność wydawniczą, wspierając życie artystyczne ziemi krzemienieckiej, „Proświta” popularyzuje najlepsze prace utalentowanych artystów i pisarzy. A stały udział w międzynarodowych konferencjach naukowych dodaje jej wagi wśród innych organizacji społecznych. Wszak „Proświta” to organizacja społeczna, która przywraca Ukrainie zapomniane nazwiska… Przedstawicielka polskiego towarzystwa ziemi krzemienieckiej Jadwiga Gusławska, poruszając temat twórczości wybitnego polskiego poety Juliusza Słowackiego, urodzonego w Krzemieńcu, podkreśliła, że historie narodów ukraińskiego i polskiego są ściśle splecione, opowiedziała o renowacji krzemienieckiego cmentarza, którą w krótkim czasie przeprowadzili nieobojętni entuzjaści. Bardzo wzruszające było przedstawienie „leśnych duszków”. Lilia Adamiwna opowiedziała, jak udało się wcielić w życie pomysł stworzenia obozu dziecięcego „Leśnej szkoły na Wirli”. Już czwarty rok z rzędu ten projekt Proświty z powodzeniem działa. Występując z mową końcową, Lilia Adamiwna podzieliła się pracą nad stworzeniem „Kroniki działalności krzemienieckiej Proświty w fotografiach”. Zaznaczając, że stworzono już ponad 30 albumów. Atmosfera domowego ciepła panuje w pomieszczeniu „Proświty”. Duża biblioteka, znaczny materiał archiwalny, mnóstwo fotografii i portretów wybitnych działaczy kultury ukraińskiej, wyszywane ręczniki nastrajają odwiedzających na nutę narodowego uniesienia. Obecni oglądali chorągiew, której autorem jest krzemieńczanin Bohdan Pawłykewycz, a wykonawczynią Łarysa Posuch. Wykonana w połączeniu ukraińskich narodowych barw państwowych z barwami flagi UPA, z wizerunkiem starodawnego herbu miasta Krzemieńca, ma na sobie wyhaftowane słowa: „Światłem nauki i wiedzy nas, dzieci, oświeć”. Niezmiernie się cieszę, że w okolicznych wsiach ziemi krzemienieckiej zorganizowane są komórki Proświty i pracują one bardzo aktywnie. O tym na konferencji donosiły Natalia Omeljanśka-Mykulak (wieś Kimnata), Hałyna Siklicka (wieś Wełyki Bereżci), Wałentyna Procyk (wieś Biłokrynycia), Oksana Behar (wieś Kułykiw), Wasyl Chomyćkyj (wieś Łosiatyn).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
