Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2018 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 46 (994), 15—21 listopada 2018 Język — DNA narodu i państwa EKSKLUZYWNIE OD WOŁODYMYRA WIATROWYCZA

Im bliżej do znamiennej daty — 150-lecia Towarzystwa „Proświta”, tym bardziej nasycone i różnorodne są działania prośwician. We wszystkich oddziałach obwodowych, organizacjach miejskich i rejonowych trwają jubileuszowe uroczystości, okrągłe stoły i konferencje prasowe, spotkania z młodzieżą szkolną i studencką. W tym szeregu znajduje się obchód Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, który z inicjatywy „Proświty” jest corocznie świętowany 9 listopada na Ukrainie. Mykoła CYMBALIUK W Kijowie wydarzenia te dla członków Zarządu Głównego rozpoczęły się 7 listopada w Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem. Liczne spotkanie ze studentami podczas pracy klubu dyskusyjnego odbyło się z udziałem przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, współprzewodniczącego „Ukraińskiej Alternatywy”, akademika NAPNU Heorhija Filipczuka oraz członków sekretariatu. Posiedzenie klubu dyskusyjnego otworzył doktor nauk prawnych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony prawnik Ukrainy, rektor MAUP Mykoła Kurko. Następnie — niewielki program koncertowy proświcianina, wolontariusza i kobziarza Witalija Moroza. Jego pełne optymizmu i heroizmu ukraińskie pieśni od razu naładowały pozytywną energią całą publiczność. Po tym głos oddano przewodniczącemu Towarzystwa „Proświta”. Pawło Mowczan zatrzymał się przy stanie i znaczeniu języka ukraińskiego dla umocnienia niepodległości naszego państwa. Głęboko filozoficzna interpretacja języka jako DNA narodu, oparcie na wnioskach autorytatywnych uczonych — filologów, historyków, politologów — wywołało niekłamane zainteresowanie publiczności. Wzmocniło je emocjonalne, hojnie nasycone faktami z historii rozwoju języka ukraińskiego i walki Ukraińców o jeden z najważniejszych czynników tożsamości narodowej Ukraińców — język ojczysty — wystąpienie działacza społecznego i akademika Heorhija Filipczuka. Na zakończenie spotkania Pawło Mowczan przekazał jako dar od „Proświty” i od siebie osobiście rektorowi Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem Mykole Kurce wydawnictwa proświciańskie, płyty kompaktowe z filmami historyczno-patriotycznymi studia filmowego „Logos”, płyty z pieśniami do słów P. Mowczana w wykonaniu znanych artystów ukraińskiej estrady. Swoje prezenty dla akademii — książki z ostatnich lat wydań przekazał również Heorhij Filipczuk. Następnego dnia działania w ramach programu klubu dyskusyjnego „Kijowskie Koło”, który był poświęcony Dniowi Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, trwały na Chreszczatyku, w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Z ciekawymi wykładami przed uczestnikami występowali członkowie Zarządu, znani naukowcy, politycy, a także liczne artystyczne zespoły twórcze „Proświty”. Dokończenie na str. 3 Zdjęcie Tetiany Uryś Zdjęcie ze strony partii „Patriota” Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Otwarcie konferencji naukowo-praktycznej „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie” w NPU im. Mychajła Drahomanowa Sala Kolumnowa KMAP. Wręczenie nagród uczestnikom wydarzenia klubu dyskusyjnego „Kijowskie Koło”, poświęconego Dniowi Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka Po spotkaniu w MAUP rektor Mykoła Kurko, Heorhij Filipczuk i Pawło Mowczan przy rzeźbie Tarasa Szewczenki na terenie placówki MYCHAJŁO HAŁUSZCZYNSKYJ: „UKRAINA — TO JA!” WIADOMOŚCI JĘZYKOWE D. PAWŁYCZKO O SOFII MAJDANSKIEJ Z ROSY I WODY WASYLOWI MISEWYCZOWI!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz: «Hołodomor lat 1932—1933 to próba ostatecznego złamania Ukraińców…»

To jedna z najbardziej tragicznych kart w historii Ukrainy, która odebrała miliony ludzkich istnień. Kiedy patrzysz na fotografie, z których patrzą na ciebie głodne dzieci, krew w żyłach tężeje. Po co reżim komunistyczny urządził krwawy eksperyment nad narodem ukraińskim? Jak dawnym wodzom ZSRR udawało się ukrywać tę straszną zbrodnię przed swoimi rodakami i światową opinią publiczną? Na te i inne, nie mniej aktualne pytania, odpowiada przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz. — Hołodomor zgładził miliony Ukraińców — mówi Wołodymyr Mychajłowycz. — Przecież tylko w czerwcu 1933 roku, kiedy osiągnął apogeum, na Ukrainie na dobę umierało ponad 34 tysiące ludzi, co godzinę — 1 420. — I dzisiaj, w 28 roku niepodległości Ukrainy niektórzy mówią, że Hołodomor został sprowokowany nieurodzajem… — Prawda o latach 1932—1933 jest tak oczywista, że nawet nie chce mi się dyskutować z tymi, którzy tak uważają. Ale odpowiem zwolennikom tego punktu widzenia słowami dawnych komunistycznych wodzów. Na przykład Stalin w liście do Kaganowicza z 11 sierpnia 1932 roku pisał: „Jeśli nie zabierzemy się teraz za naprawę sytuacji na Ukrainie, Ukrainę możemy stracić”. Podobnie „opiekowali się” Ukrainą inni bolszewiccy wodzowie. — A jak reagowali na wezwanie swoich kremlowskich panów ukraińscy partyjni funkcjonariusze? Nie sprzeciwiali się im? — Oczywiście, że nie: wszystkie pierwsze osoby tak zwanej ukraińskiej partii komunistycznej, ukraińskiego rządu, które w rzeczywistości były filiami rosyjsko-bolszewickiej partii komunistycznej i rosyjsko-bolszewickiego rządu, stały się wiernymi wykonawcami ich woli. Co więcej, gorąco ich wspierali. Na przykład jeszcze w 1930 roku przywódca ukraińskich komunistów Stanisław Kosior twierdził, że „chłop chce zgnoić ziarno, aby udusić radziecki rząd kościstą ręką głodu”. Jego kolega, drugi sekretarz KC KP(b) Ukrainy Mendel Chatajewicz, mianowany w październiku 1932 roku odpowiedzialnym za wykonanie dostaw zboża w obwodzie charkowskim, tak pouczał partyjnych aktywistów: „Waszym zadaniem jest zdobyć zboże wszelkimi sposobami. Wyciśnijcie je z nich, gdziekolwiek by je nie ukryli — z pieców, spod łóżek, z piwnic czy z podwórek. Wy, partyjne brygady, musicie nauczyć wieś, co oznacza bolszewicka stanowczość... Nie bójcie się stosować skrajnych metod. Za wami murem stać będzie partia... Lepiej zrobić za dużo niż za mało”. — Dlaczego ówczesna władza uciekła się do Hołodomoru? Przecież w tamtym czasie panowała już 10 lat na Ukrainie i czuła się dość pewnie. — Hołodomor był w oczach Stalina decydującym ciosem w odpowiedzi na to, co nazywał strachem przed utratą Ukrainy. To jest to, co czuł, że Ukraina powstaje, że wkrótce „Ukrainę możemy stracić”. Pisał o tym w liście w 1932 roku. I absolutnie nie na darmo. Koniec lat 20. i początek lat 30. XX wieku — Ukraina powstawała. Na Ukrainie było około 5 tysięcy powstań, w których, według dokumentów GPU, brało udział do miliona ludzi. Można tylko wyobrazić sobie, jak wielkoskalowe były te akcje protestacyjne, jak wielkoskalowa była walka, która rzeczywiście stawiała pod znakiem zapytania realizację planów Stalina dotyczących budowy światowego imperium. Doskonale rozumiał, że bez Ukrainy stworzenie takiego imperium jest niemożliwe. Doskonale rozumiał, że głównym czynnikiem, który może temu przeszkodzić, jest właśnie ukraiński ruch narodowy i ten opór. I dlatego zadano tak straszny cios — Hołodomor. Czyli zabójstwo głodem. Kremlowski tyran doskonale rozumiał, że sytuacji na połowę 1932 roku nie kontroluje. Tracił kontrolę nawet nad swoją Partią Komunistyczną, ponieważ tutaj miejscowi komuniści często byli gotowi stawać w pewnej opozycji do polityki, którą prowadzono w Moskwie. Badania ukraińskich demografów i historyków potwierdzają — najstraszniejszy Hołodomor był w tych regionach, gdzie Ukraińska Rewolucja i narodowy ruch powstańczy miały największe poparcie, a mianowicie na Podolu, Kijowszczyźnie, Czerkaszczyźnie, Połtawszczyźnie, Słobożanszczyźnie. — Ta karta naszej przeszłości do dziś pozostaje nieprzebadana jak należy… — Nie powiedziałbym tak. Na przykład historyk Bohdan Patrylak obronił pracę doktorską na ten temat, a Ludmyła Hrynewycz zajmuje się problematyką powstań i buntów, które poprzedzały Hołodomor. Mój zastępca, historyk Wołodymyr Tyliszczak, przygotował o tych powstaniach książkę popularnonaukową „1930. USRR. Powstanie”. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zaprezentował specjalną wystawę poświęconą temu tematowi — „Opór przeciwko ludobójstwu”. Ale trzeba jeszcze bardzo dużo pracować nad tym tematem i badać tamten okres ukraińskiego antyradzieckiego ruchu. I w celu prowadzenia badań naukowcy będą musieli jeździć po różnych krajach, studiować tamtejsze materiały archiwalne... Musimy wyjaśnić, jak potężne były te wystąpienia, jak bardzo gotowi byli Ukraińcy bronić się przed radziecką władzą, za co Moskwa ukarała ich głodem. Temat chłopskich powstań w latach 20. i 30. jest aktualny dzisiaj, ponieważ znów znaleźliśmy się przed zagrożeniem zniszczenia naszej wolności, a nawet państwowości. — Sondaże socjologiczne świadczą, że z każdym rokiem coraz więcej Ukraińców uznaje Hołodomor lat 1932—1933 za ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Pańska opinia w tej sprawie. — To bardzo obiecująca tendencja. Jeśli, powiedzmy, porównać rok 2018 z 1997, to zobaczymy istotne zmiany w postrzeganiu Hołodomoru przez Ukraińców. Obecnie około 80% uważa go za ludobójstwo. Wielu naszych rodaków przyznaje, że Hołodomor jest jedną z tych tragedii, która najbardziej jednoczy nas, obywateli Ukrainy, wokół naszej przeszłości. — Czy państwo ukraińskie dokłada wystarczających starań dla uznania przez społeczność międzynarodową Hołodomoru za ludobójstwo? — Na dzień dzisiejszy parlamenty 18 krajów uznały Hołodomor lat 1932—1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ostatnią zrobiła to Portugalia, jest oświadczenie Watykanu (tam nie ma parlamentu), które można rozpatrywać jako uznanie. Uznanie niszczenia Ukraińców za ludobójstwo przez niewielką liczbę krajów w pewnym stopniu wiąże się z tym, że Ukraina jako państwo zaczęła prowadzić pracę w tym kierunku od połowy lat 2000., czyli za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki. Wiktor Janukowycz, dochodząc w 2010 roku do władzy, na cały świat oświadczył, że żadnego Hołodomoru u nas nie było. W 2016 roku prezydent Petro Poroszenko ogłosił, że Ukraina wznawia wysiłki na rzecz międzynarodowego uznania Hołodomoru za ludobójstwo. I obecnie Instytut Pamięci Narodowej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych starają się jak najwięcej opowiedzieć światu o tragedii, która spotkała nasz naród na początku lat 30., wyjaśniają, dlaczego warto kwalifikować ją jako ludobójstwo. Ważnym krokiem na drodze międzynarodowego uznania Hołodomoru za ludobójstwo stało się niedawne przyjęcie rezolucji Senatu USA. — Czy Ukraina w takim razie będzie mogła pociągnąć do sądu w Hadze następczynię Związku Radzieckiego — Rosję? — To pytanie musimy rozpatrywać zarówno w płaszczyźnie prawnej, jak i moralnej. Rosja również jest jednym z tych krajów, które ucierpiały od komunistycznego reżimu totalitarnego. I bardzo przykro, że tam odbywa się jego rehabilitacja. Uważam, że szkodzi to samej Rosji. Niezwykle ważne byłoby, gdyby Rosja, tak jak to było w latach 90., odcięła się od komunistycznego dziedzictwa. Ale sądzę, że to nie nastąpi bez moralnej i prawnej presji ze strony tych krajów, tych narodów, które ucierpiały od komunizmu. — Swego czasu kierował Pan archiwum SBU, gdzie przechowywanych jest niemało dokumentów, które rzucają światło na zbrodnie przeszłości. Proszę powiedzieć, czy te, które dotyczą Hołodomoru lat 1932—1933, są już w pełni zbadane przez historyków? Czy w rosyjskich archiwach też ich wystarcza? — Przez lata niepodległości faktycznie wszystkie dokumenty w ukraińskich archiwach, które dotyczą Hołodomoru, udało się nie tylko wykryć i zbadać, ale i opublikować. I właśnie oceniając te dokumenty, można z pewnością mówić o ludobójczym charakterze Hołodomoru. Prawdopodobnie materiały o Hołodomorze są także w Rosji. Ale Rosja stara się rehabilitować reżim radziecki, więc uczyniła niedostępnymi dokumenty o jednej z jego najbardziej wielkoskalowych zbrodni. Obecnie archiwa byłego KGB są oficjalnie utajnione do 2044 roku. Nawiasem mówiąc, w 2006 roku, kiedy zaczęło się aktywne międzynarodowe uznawanie Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego, Rosja zaczęła przeciwstawiać się rozpowszechnianiu prawdy o tragedii. Na przykład rosyjskie MSZ występowało z oświadczeniami, a nawet umieszczało na swojej stronie internetowej zbiory dokumentów, które miały zaprzeczyć skali głodu na Ukrainie. Z czasem, w 2008 roku, Duma Państwowa przyjęła oświadczenie, w którym Hołodomor nazwany jest takim, który „nie ma i nie może mieć międzynarodowo ustalonych znamion ludobójstwa”, a media zaczęły rozpowszechniać koncepcję, która rozszerza chronologiczne i geograficzne ramy głodu (Ukraina, Rosja, Kazachstan). Celem jest rozmycie skali ukraińskiego Hołodomoru w ogólnym kontekście. W celu przeciwstawienia tej tragedii naszego narodu tragediom innych narodów wykorzystywano dawne historyczne konflikty Ukraińców z Polakami i Żydami, stosowano drobne prowokacje na publicznych wydarzeniach poświęconych Hołodomorowi. Jednak doświadczenie dowodzi, że one sprawdzają się tam, gdzie brakuje wiedzy. Aby temu zapobiec, upublicznianie prawdy o tragedii narodu ukraińskiego musi być stałym zadaniem historyków i dziennikarzy. — Który to już rok z rzędu w społeczeństwie trwają dyskusje na temat liczby wymorzonych głodem Ukraińców: różne źródła podają różne liczby... — Jednolitego zdania w tej sprawie do tej pory nie ma: demografowie podają od 3,9 miliona do 4,5 miliona, niektórzy historycy mówią o 7—8, a nawet 10 milionach. Bez wątpienia ta dyskusja jest ważna, bo musimy maksymalnie dokładnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ustalić liczbę zabitych. Będzie to niełatwe, ponieważ już podczas Hołodomoru podejmowano działania, aby ukryć masową śmiertelność Ukraińców. Musimy jednak rozumieć, że liczba zabitych ofiar — czy mówimy o 4,5 miliona, czy o 7 milionach — nie wpływa na kwalifikację prawną zbrodni. Naukowa dyskusja o skali strat w żadnym wypadku nie zmienia charakterystyki Hołodomoru właśnie jako ludobójstwa. — Putinowska Rosja zaprzecza tym okropnościom, które działy się w czasach panowania na Ukrainie rosyjsko-bolszewickiego reżimu. Przynajmniej znacząco zaniża liczbę ich ofiar. Jeśli chodzi o Hołodomor, to kremlowscy propagandyści w rodzaju Sołowjowa i Kisielowa mówią, że głodowano nie tylko na Ukrainie, ale i w innych republikach byłego ZSRR. Nie zapominają przypomnieć również o tym, że kolektywizację i rozkułaczanie przeprowadzali sami Ukraińcy, którzy do tego stanowili większość na szczeblu KC, komitetów obwodowych partii… — To nieprawda: Ukraińcy nigdy nie mieli większości w tych strukturach. Nie należy zapominać, że Komunistyczna Partia Ukrainy też stała się obiektem represji w latach 30., a podczas wygaszania procesów ukrainizacji represjonowano właśnie ukraińskich komunistów. — Jak kompartyjnemu reżimowi, który panował na terenach byłego ZSRR przez 74 lata, udawało się ukrywać prawdę o Hołodomorze na Ukrainie? — Społeczeństwo radzieckie było społeczeństwem zamkniętym, a czekiści brutalnie prześladowali wszystkich świadków tragedii, zwłaszcza tych, którzy próbowali opowiedzieć o niej prawdę. Na przykład kołchoźnik Mykoła Rewa otrzymał 6 lat więzienia za list napisany do Stalina, w którym pragnął otworzyć oczy wodzowi na straszne wydarzenia na Ukrainie. I jego sprawa w archiwum SBU nie jest jedyna. W ciągu lat 1930—1940 ludzi pociągano do odpowiedzialności karnej za każdą wzmiankę o Hołodomorze — ustną czy pisemną. Dowodem antyradzieckiej agitacji uznano znalezioną u mieszkańca Baturyna Mykoły Bokania fotografię, datowaną na 3 kwietnia 1933 roku, z wymownym podpisem „300 dni bez kawałka chleba”. Byłą nauczycielkę Ołeksandrę Radczenko w 1945 roku aresztowano za znaleziony dziennik, który prowadziła od 1926 roku. Na sądzie tłumaczyła, że chciała zostawić wspomnienia dzieciom, które „nie uwierzą, że takimi okrutnymi metodami budowano socjalizm, że naród ukraiński przeżył takie okropności”. Wyrok — 10 lat pozbawienia wolności. Ale ludzie mimo wszystko wiedzieli o tej tragedii. Przede wszystkim ci obywatele, którzy przeżyli ją, a także ich dzieci. Prawda, pod warunkiem, że dziadkowie nie bali się opowiedzieć o przeżyciach. Przedostanie się za granicę informacji o masowej śmierci głodowej ludzi było niebezpieczne dla Związku Radzieckiego z kilku powodów. Po pierwsze, taka informacja mogła przerodzić się w próby pomocy głodującym: właśnie międzynarodowy rozgłos głodu z lat 1921—1923 pozwolił udzielić poszkodowanym znaczącej pomocy, ratując wielu przed śmiercią głodową. W latach 1932—1933 to nie powinno się powtórzyć, ponieważ ten głód nie był przypadkowy, a ściśle zaplanowany — stał się bronią w walce z niepokornymi Ukraińcami. Skazani przez Stalina na śmierć głodową musieli umrzeć. Więc wojskowa blokada terytoriów, której celem było niedopuszczenie do wyrwania się z głodomorowego getta, skutecznie uzupełniana była murem milczenia, za który nie powinno trafić żadne słowo prawdy. Milczenie było ważne dla władzy jeszcze z jednego istotnego powodu. Właśnie wtedy Związek Radziecki zdołał przełamać blokadę dyplomatyczną i rozpoczęło się nawiązywanie międzynarodowych stosunków z innymi krajami, które wcześniej nie uznawały ZSRR, w szczególności z USA. Śmierć ukraińskich chłopów bardzo dobrze przysłużyła się temu uznaniu — wszak zapewniła amerykańskiemu rządowi tanie ukraińskie pszenicę, pozwoliła sprzedać radzieckiej władzy dużą ilość sprzętu przemysłowego, niezbędnego do industrializacji, która nastąpiła po kolektywizacji. Dlatego Ameryka i inne państwa zachodnie, przejęte przezwyciężeniem niespotykanego kryzysu gospodarczego, nie bardzo chciały słyszeć o ukraińskim głodzie i milionach śmierci. Chociaż jeden z liderów Zachodu w tamtym czasie głośno mówił o głodzie na Ukrainie — był to Adolf Hitler. Oczywiście, nie z żalu do umierających „podludzi”: informację o strasznym głodzie wykorzystał w walce politycznej z komunistami w Niemczech. Argument, że dojście do władzy „towarzyszy” może doprowadzić do tego samego w ich kraju, ostatecznie przekonał niemieckich mieszczan, którzy zagłosowali na oponentów komunistów — Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników i nadali jej wodzowi nadzwyczajne pełnomocnictwa. śmierć milionów w latach 1932—1933. Ciche konanie z głodu, zorganizowanego przez władzę, więcej się nie powtórzyło, a zamiast oczekiwanego posłuszeństwa reżim otrzymał szalony opór z bronią w ręku. Pamięć o Hołodomorze, która aktywnie odradzała się w diasporze w latach 1950—1980, stała się ważnym elementem jednoczenia Ukraińców, przeszkodziła ich ostatecznemu rozpuszczeniu się w emigracyjnym morzu. W Europie Zachodniej, Ameryce Północnej i Południowej, w krajach, dokąd ciężki los rzucał Ukraińców po wojnie, wydawali oni wspomnienia i badania, organizowali akcje społeczne upamiętniające ofiary głodu, stawiali im pomniki. Pierwszy monument tragedii ustanowiono w 1983 roku w kanadyjskim Edmonton. Znak wykonano w formie rozerwanego koła, co symbolizuje celowo przerwany cykl życiowy, próbę zniszczenia jedności Ukraińców jako wspólnoty narodowej. Ale do tego przerwania nie doszło. Przeciwnie, pamięć o Hołodomorze zjednoczyła Ukraińców diaspory. W latach 1983—1987 rozwinęli oni zakrojoną na szeroką skalę kampanię informacyjną, przekazując światu prawdę o swojej tragedii. O Hołodomorze zaczęły mówić wiodące media, najwyższe kierownictwo państw zachodnich. W końcu na tę kampanię zmuszona była reagować władza radziecka: pod koniec lat 80. komuniści na Ukrainie nie byli już w stanie powstrzymać rozpowszechniania informacji o Hołodomorze ani zaprzeczyć jego istnieniu: 25 grudnia 1987 roku przywódca ukraińskich komunistów Wołodymyr Szczerbycki w referacie poświęconym 70-leciu utworzenia USRR wspomniał o fakcie głodu. A wkrótce także w prasie radzieckiej zaczęły pojawiać się pierwsze publikacje o głodzie. Prawda o ludobójstwie, o masowych represjach totalitarnego reżimu, które odebrały życie milionom Ukraińców, stała się czynnikiem ich przebudzenia na terytorium USRR. Spełniła się ewangeliczna prawda „Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli”. Wiedza o zbrodniach komunizmu w proch zburzyła budowaną dziesięcioleciami — strachem czy przekupstwem — lojalność ludności wobec władzy. Upadek ZSRR stał się nieunikniony. Niby nigdzie nie zniknęły miliony urzędników czy nawet żołnierzy, którzy przysięgali służyć, ale bronić go nie chciał już nikt. Hołodomor, który zadał straszliwe straty narodowi ukraińskiemu, przekształcił go w naród postgenocydowy, a zarazem doprowadził w wymiarze społecznym do tego, co psychologowie nazywają wzrostem potraumatycznym. Bywa, że po przeżytych koszmarach ofiara nie łamie się, a przeciwnie, niespodziewanie otrzymuje dodatkowy ładunek energii, który sprzyja większej samorealizacji. Ukraińcy nie są unikalni: podobną tendencję można zobaczyć w historii Żydów, którzy, przeżywszy Holokaust, zdołali się zmobilizować i stworzyć własne państwo Izrael. Dzisiaj pamięć o zniszczeniu przez nazistów jest jednym z kamieni węgielnych tożsamości narodowej Żydów. Taką staje się dla Ukraińców pamięć o tragedii lat 1932—1933. Hołodomor był ludobójstwem, które nas nie zabiło, więc czyni nas silniejszymi. Rozmawiał Serhij ZIATIEW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Język — DNA narodu i państwa

Taki ludobójstwo mogło się udać tylko w warunkach całkowitego milczenia. Milczenie ofiar było kontynuacją ludobójstwa, ono dalej zabijało tych, którzy przeżyli głód. Przekształcało ich w nieme i bezmyślne zwierzęta, które nie miały przeszłości, a zatem i przyszłości. I oni milczeli. Co więcej — zaczęli zapominać: tak bezpieczniej i dla siebie, i dla swoich rodzin. Dlatego Ukraińcy USRR milcząco nie zauważali wielkich zbiorowych mogił na wiejskich cmentarzach, pustych klas w szkołach. Jednak Stalin przeliczył się: nie wszyscy Ukraińcy wtedy, w 1933 roku, byli pod jego kontrolą. Miliony żyły poza granicami USRR. Mieszkańcy Zachodniej Ukrainy dowiedzieli się o tragedii zbyt późno, by jakoś jej zapobiec. Zresztą jak mogli zatrzymać celową politykę sąsiedniego państwa? Wtedy zrobili wszystko, aby zwrócić uwagę świata na straszliwą zbrodnię. W tej sprawie połączyli swoje siły dawni polityczni konkurenci. Tworzenie komitetów pomocowych, kampanie informacyjne legalnych instytucji politycznych i społecznych, krwawa zemsta na radzieckim urzędniku we Lwowie ze strony podziemnej OUN — w 1933 roku te działania już nie mogły uratować umierających. Ale one uratowały ukraiński naród. Akcje zaświadczyły: Ukraińcy, niezależnie od tego, obywatelami jakiego państwa byli, czuli się jedną wspólnotą, mimo że setki lat rozdzielały ich wytyczone przez okupantów granice. Potem, 10 lat po Hołodomorze, pamięć o nim stała się jednym z tych czynników, które popchnęły mieszkańców Galicji i Wołynia do zbrojnej walki przeciwko władzy radzieckiej. Ukraińska Powstańcza Armia stała się niesymetryczną odpowiedzią na milczącą. Zakończenie. Początek na str. 1. 9 listopada kijowscy proświcianie przeprowadzili w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Mychajła Drahomanowa. Tego dnia tradycyjnie świadomi Ukraińcy piszą radiodyktando jedności narodowej. Biorą w nim udział wszyscy chętni — nawet obcokrajowcy i Ukraińcy poza granicami Ojczyzny. W uniwersytecie pedagogicznym tego dnia w przestronnej sali posiedzeń rady naukowej radiodyktando razem ze studentami i wykładowcami pisali także przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, szef-redaktor tygodnika „Słowo Proświty” Pawło Mowczan, rektor uniwersytetu, akademik Wiktor Andruszczenko, wykładowcy — doktorzy i kandydaci nauk. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Na scenie proświcianin-kobziarz Witalij Moroz. A po napisaniu radiodyktanda uczestnicy, goście i gospodarze wzięli udział w Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej z okazji Dnia Języka Ukraińskiego „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie”, która była poświęcona 150-leciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Podczas pracy konferencji Pawło Mowczan wystąpił z referatem o stanie języka ukraińskiego oraz prawno-ustrojowych aspektach utwierdzenia go w statusie państwowego. Bo choć jak przykro i gorzko dziś, w Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa o tym mówić, ale my do tej pory nie mamy Ustawy o języku ukraińskim. Na zakończenie proświcianie wręczyli przyszłym nauczycielom prezenty — książki wydane przez WC „Proświta”. Wśród nich — Ukraińsko-rosyjski słownik frazeologiczny. W krótkim przedmowie do słownika wydawnictwo zaznacza, że „bardzo rzadko zdarza się wydawcom dawać drogę w świat książkom, których autorzy są nieznani. A zwłaszcza, jeśli jest to tak skomplikowany gatunek, jak słownik”. Okazuje się, że i takie rzeczy zdarzały się w naszej tragicznej historii. Dokładniej o tym wydaniu mowa w przedmowach Pawła Mowczana i Petra Wolwacza. W swoich przemówieniach, wykładach, artykułach, jak i w przedmowie, Pawło Mowczan zaznacza: „Jaki nieogarniony i niezgłębiony jest świat Słów, które kształtują nie tylko pamięć naszą, ale i wytwarzają emocjonalno-sensową czasoprzestrzeń. Słowa są prawdziwymi pośrednikami między nami obecnymi i nieobecnymi, między niebem i ziemią, między człowiekiem i Bogiem. Dlatego nie przypadkiem Słowo — ubóstwione, bo na początku było... Na początku i pozostaje, bo „przez nie wszystko się stało...” Więc rzeczywiście wolna, soborna i niepodległa Ukraina może zaistnieć pod warunkiem, że kamieniem węgielnym budowy państwa niezachwianie stać będą nie tylko silna armia, Kościół lokalny, ale przede wszystkim ukraiński język państwowy. Mykoła CYMBALUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«Proświta» w kontekście ukraińskich permanentnych odrodzeń

Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, laureat nagrody im. T. Szewczenki, Kijów. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 43, 44 z 2018 r. Przerwany przez I wojnę światową, prześladowany przez władze polskie, „zlikwidowany” we Lwowie przez władze radzieckie (1939), ale zachowany dzięki naukowcom-emigrantom: pojawiły się nowe wydania, takie jak dwutomowe „Prace komisji filologii klasycznej” (1919), „Prace komisji szewczenkoznawstwa” (1931—1933), czasopisma „Stara Ukraina” (1924—1925), „Ukraińska książka” (1939), „Dzisiejsze i przeszłe” (1939) itd.; dalej były czwarty, emigracyjny (1945—89) oraz piąty, związany z odnowieniem NTSz we Lwowie i „Zapisków Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki” (od 1990 r.). Historia Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki jest ściśle związana z działalnością naukową M. Drahomanowa, O. Konyskiego, I. Franki, W. Hnatiuka, W. Łewyckiego, F. Kołessy, S. Smal-Stockiego, M. Wozniaka, W. Szczurata i in. M. Hruszewski przez długi czas pełnił obowiązki przewodniczącego NTSz (od 1897 r.), przewodniczącego sekcji historycznej i komisji archeologicznej, prowadził pracę naukowo-organizacyjną i wydawniczą, zrealizowaną w wydaniach „Zapisków Towarzystwa Naukowego”, pracach źródłoznawczych („Źródła do historii Ukrainy-Rusi”, „Archiwum Ukraińskie” itp.). Po obronie pracy magisterskiej (1894) kierował katedrą historii Europy Wschodniej Uniwersytetu Lwowskiego, rozpoczął pracę nad monumentalną „Historią Ukrainy-Rusi”, zapoczątkowaną studencką pracą badawczą „Historia Ziemi Kijowskiej od śmierci Jarosława do końca XIV wieku”, która wywołała rezonans w kręgach naukowych, po raz pierwszy w sposób argumentowany dowodziła ciągłości historii narodowej od epoki kijowskoruskiej do państwa kozackiego (I. Łysiak-Rudnycki). Szczególne miejsce w historii ukraińskich wydawnictw periodycznych zajmuje zainicjowany przez Towarzystwo Naukowe imienia Tarasa Szewczenki „Wiestnik Literacko-Naukowy”. W podpisanym przez M. Hruszewskiego, I. Frankę, O. Makoweja odezwie do czytelników mowa była o tym, że nie przystając do żadnej „szkoły”, żadnej teorii, „trzymając się krytycznie wobec wszelkich kierunków politycznych i społecznych, redakcja chętnie otworzy swoje łamy dla każdej myśli, która będzie poparta rzeczowymi dowodami i wyłożona w sposób utalentowany”. Czasopismo skupiało talenty i „teraz ruch literacki zawrzał nie na żarty”, gromadząc się wokół I. Franki, który stał się „do pewnego stopnia propagatorem nowoczesnych kierunków” (M. Jewszan). Dzięki niemu regularnie przeprowadzano krytyczne przeglądy produkcji literackiej w ciągu lat 1898—1908. Własne studia i recenzje drukował w osobnych książkach w „Spółce Wydawniczej”. Do pracy redakcyjnej angażowano także innych pisarzy. Na przykład O. Makowej pełnił obowiązki jednego z redaktorów czasopisma (1897—1899), publikował na jego łamach studia krytyczne o twórczości I. Franki, T. Bordulaka, A. Czajkowskiego, P. Kulisza, S. Kowalewa, Olhy Kobylańskiej. Narodnictwo, którego wysiłkiem uformowało się Towarzystwo Naukowe imienia Tarasa Szewczenki, zdołało dokonać intelektualnego potwierdzenia w świecie ukraińskim. Stale znajdowało się w wirze dyskusji, które czasami przeradzały się w zacięte polemiki przy poszukiwaniu odpowiedzi na wyzwania życia, na zadania literatury. Świadectwem tego jest czasopismo „Prawda” (1867—1898), które powstało na rok przed założeniem „Proświty” i było z nią ściśle związane. Ten „miesięcznik polityki, nauki i piśmiennictwa” drukowany był pisownią fonetyczną z przerwami pod redakcją L. Łukaszewicza, I. Mykyty, N. Wachnianyna, później O. Ohonowskiego (1872—1878), W. Barwińskiego (1876—1880). Tutaj wybuchła zainspirowana artykułem „Literatura rosyjska, wielkoruska, ukraińska i galicyjska” M. Drahomanowa (pseudonim — Ukrainiec) dyskusja (1873—1878) o miejscu i perspektywach ukraińskiego piśmiennictwa, przeznaczonego, „aby posłużyć na korzyść naszemu narodowi”. Niestety, ta dyskusja nie rozwiązała poruszonych kwestii, ponieważ jej inicjator, omijając estetyczne kryteria piśmiennictwa, wymyśliwszy cztery literatury, sprowadził rozmowę „pod szeroki grunt kosmopolityczny” („Korespondencja M. Drahomanowa z M. Buczyńskim. 1871—1877”). Nalegał na uzależnienie literatury ukraińskiej jako… „dziecka Rosji XIX wieku” od rosyjskiej, która, jakoby, „musi żyć i rosnąć, dopóki Rosja jest Rosją”; radził pisarzom „za przykładem Gogola i Kostomarowa pisać po rosyjsku”, ponieważ... „literatura ukraińska — do użytku domowego”, zarzucał T. Szewczence… „brak wykształcenia”, brak „szkoły europejskiej”, usprawiedliwiał nawet wielkomocarstwowe potępienie twórczości poety przez W. Bielińskiego. W prozie Marko Wowczok dostrzegał jedynie naśladowczy odruch utworów I. Turgieniewa, ganił I. Neczuja-Łewyckiego za nacjonalizm w „Przyczepie”, radził Galicjanom zapomnieć o problemach narodowych dla walki z uciskiem społecznym, wzywał do jednoczenia się ze słowianofilami, moskalofilami i polonofilami itd. Próbował podważyć myśl A. Mickiewicza, który uważał „język rosyjski za język prawoznawstwa i administracji”, a nie literatury (M. Jewszan). Gruba zamiana pojęć, zastosowana przez M. Drahomanowa, uniemożliwiła dyskusję, „rozmowa o literaturze stoczyła się w koryto rozważań politycznych, które sprowadzają się do konieczności pogodzenia się z sytuacją, rozwoju w sferze działania każdej z czterech literatur”, wspólnej pracy i walki „przeciwko obskurantom i wyzyskiwaczom” (M. Najenko). Jego poglądy podzielali nie wszyscy Ukraińcy, dlatego artykuł „Literatura rosyjska, wielkoruska, ukraińska i galicyjska” wywołał burzliwą falę protestu. Tak, I. Neczuj-Łewycki, apelując do realnej, a nie zmitologizowanej historii literatury ukraińskiej, dowodził, że nigdy nie była ona młodsza od rosyjskiej, miała i ma „bogaty grunt narodowy”, na którym „rozwijała się i będzie dalej rozwijać”. Według jego przekonania, obie literatury realizują odmienne cele, uwarunkowane różną mentalnością, obyczajami i tradycjami narodów. W. Barwiński ostrzegał, że piśmiennictwo ukraińskie, przynajmniej galicyjskie, nie może wzorować się na Rosji, znając jej zacofanie ekonomiczne i kulturowe względem Europy, że idee głoszone przez M. Drahomanowa „prowadzą do zmoskalenia Ukraińców”. Najbardziej konceptualny był O. Konyski, który wydrukował artykuł „Nacjonalizm ukraiński” („Prawda”. — 1985. — Nr 19) bez podania swojego nazwiska. Obalił drahomanowską wymyśloną tezę o piśmiennictwie rosyjskim jako ogólnym, w skład którego miałoby wchodzić ukraińskie wraz z wielkoruskim, uzasadnił zasadność nacjonalizmu jako odpowiedzi na szowinistyczne tendencje moskiewskie, wkładając w niego „nie rasową, nie religijną, a socjalną” treść: „Ja nie wiem, czym tutaj nacjonalizm ukraiński jest wąski, kiedy występuje przeciwko wielkoruskości, która odgrywa socjalną rolę w naszym życiu, psując harmonię w naszym rozwoju, wnosząc moralny nieład w społeczne warstwy i ukraińską rodzinę, poniżając wszystko ukraińskie w oczach narodu ukraińskiego, zaplątując nas na drodze naszego wolnego rozwoju i zupełnie zbijając naszą wspólnotę z tropu”. Wewnętrzne niebezpieczeństwo dla zniszczonego przez niekorzystne okoliczności historyczne ukraiństwa w inwektywach M. Drahomanowa dostrzegł nawet pozbawiony sentymentu narodowego Iwan Biłyk, przekonany, że narodowość, „jeśli nie wzbudzimy w niej sympatii w kręgach inteligenckich, może bez śladu zniknąć; a tym, moim zdaniem, pozbawiamy ludzkość potrzebnego, dla naszych celów wyspecjalizowanego (w sensie narodowym) pracownika”. Dyskusja na łamach czasopisma „Prawda” zaświadczyła o duchowej dojrzałości ukraiństwa, zdolnego określić i uzasadnić swoją tożsamość narodową. Swoim artykułem M. Drahomanow przeczył samemu sobie, wszak w „Słowie wstępnym do „Hromady” 1878 r.” bronił przeciwnych myśli: „Każdy człowiek, wyszedłszy z Ukrainy, każda kopiejka wydana nie na sprawę ukraińską, każde słowo powiedziane nie po ukraińsku, jest wydatkiem z ukraińskiej chłopskiej skarbnicy, który przy obecnych porządkach nie wróci do niej skądkolwiek”. Zwolennik „labilnej stabilności”, zdawał sobie sprawę, że „ogólnoludzkie potrzeby” są niemożliwe bez czynnika narodowego, ale dawał pierwszeństwo „szerokim ogólnoludzkim zadaniom”, jako synonimowi internacjonalizmu i kosmopolityzmu. Niestety, nie spełnił nadziei współczesnych na odegranie integralnej roli w konsolidacji narodu. Początkowo widzieli w nim syntezę „świadomego, postępowego europeizmu i zarazem świadomego ukraiństwa” (I. Franko), a później byli zszokowani, słowami I. Franki, nawoływaniem „jakichś hybryd”, „czyli inteligentów, którzy dla szerokiego świata byliby Rosjanami, „ruskimi”, a dla „domowego użytku” wobec ukraińskiego chłopa — Ukraińcami”. Oczywiście, jedną z przyczyn nihilizmu narodowego M. Drahomanowa była próba znalezienia wspólnej dla wszystkich narodów „wszechświatowej prawdy”, niemożliwej między kolonizatorem a skolonizowanym. Dlatego przeciwstawiał wartości ogólnoludzkie narodowym, wprowadzał zasady kosmopolityzmu jako celu, co obalił O. Konyski jako „kazanie nicości, kazanie utopii”: „Czyż gdzieś jest naród kosmopolita? Nie ma człowieka bez twarzy, nie ma narodu bez narodowości...” (O. Konyski). Zaświadczone na łamach czasopisma „Prawda” rozbieżności w poglądach na rzeczywistość ukraińską między federalistą i kosmopolitą M. Drahomanowem a narodnikami, którzy uważali „naród rusko-ukraiński za samodzielny”, mający wszystkie przynależne mu prawa, zademonstrowała następna dyskusja lat 1892—1893. Rozpoczął ją B. Hrinczenko (B. Wartowyj), negując w „Listach z Ukrainy Naddnieprzańskiej” główne założenia M. Drahomanowa (Ukraińca), skłonnego nadal przeciwstawiać naród interesom ogólnoludzkim. Nie wytrzymywały krytyki epatujące ataki M. Drahomanowa przeciwko poematom T. Szewczenki, którym, jakoby, brakuje „doborowej formy”, w porównaniu z analogicznym gatunkiem A. Puszkina lub M. Lermontowa, wyobrażenie o utworach ukraińskiego poety, jakoby „mało wykształconego, choć utalentowanego człowieka”. B. Hrinczenko miał na myśli artykuł „Szewczenko, ukrainofile i socjalizm” (1879) M. Drahomanowa, który, obalając próbę Chw. Wowka powiązania twórczości T. Szewczenki z socjalizmem, bezpodstawnie oskarżał poetę o brak w jego poezjach „wiodącej idei” przyszłości Ukrainy, o mieszaninę „patriarchalnego biblijności” z petersburczyzną, żartu z niedbałością itd., o ignorowanie idei federalizmu, autonomizmu czy socjalizmu. Dyskusja ujawniła obecność w przestrzeni ukraińskiej polarnych psychotypów, reprezentowanych przez T. Szewczenkę, który skoncentrował w sobie „błyskotliwe tradycje swojego kraju”, i M. Drahomanowa, którego zahipnotyzowała „materialistyczna filozofia materializmu”. Przeciwnikowi B. Wartowego bronić się „nie było łatwo”, musiał przyznać rację rozważaniom inicjatora dyskusji, nawet zgodził się z nim, że bez woli politycznej niemożliwe jest rozwiązanie problemów narodowych, choć nadal uciekał się do „nie rozsądnych argumentów”, aby obronić błędną teorię „czterech literatur”. B. Hrinczenko, starannie analizując poglądy swojego oponenta, wykrył recydywy kosmopolityzmu „w ideach i celach” (w przeciwieństwie do narodowości w „formach pracy kulturalnej”), szkodliwej, bronionej jeszcze przez M. Kostomarowa teorii języka „do użytku domowego”. Pisarz dowodził, że „literatura ukraińska nie była, nie jest i nie będzie cząstką czy pędem od moskiewskiej, a była, jest i będzie samodzielną literaturą”, że ona już dawno, w szczególności dzięki twórczości T. Szewczenki, w której odzwierciedlono prawo „za każdym narodem słowiańskim do całkowitej samodzielności i przede wszystkim […] za narodem ukraińsko-ruskim”, pozbyła się „ram piśmiennictwa prostego ludu, zajmuje coraz szersze miejsce i będzie, bezsprzecznie, rozwijać się dalej i dalej w takim kierunku”. B. Wartowyj przekonująco obalał wymyślony drahomanowski schemat czterech literatur (ukraińska, galicyjska, wielkoruska, rosyjska), dowodząc, że historii nie są znane „podliteratury” oraz literatury „do użytku domowego”. Ważnym momentem dyskusji stało się zrozumienie immanentnej tożsamości narodowej, która nie ma nic wspólnego, jak przypuszczał M. Drahomanow w „Listach na Ukrainę Naddnieprzańską”, z „patriotyzmem etnograficznym”. Chodzi przede wszystkim o kod etnogenetyczny — język ojczysty, którego zastąpienie innym prowadzi nie tylko do reorientacji lingwistycznej, na co kładł nacisk B. Hrinczenko: „Bo jakim językiem mówimy i myślimy, — ten nam i ojczysty. Jaki język, takie i myśli u człowieka będą: język moskiewski — moskiewskie i myśli u człowieka będą”. Trzeba dodać, że analogiczne będą także działania, zachowanie, wszak myślenie jest ściśle związane z odpowiednim, za każdym razem unikalnym systemem znaków słownych, którego lekceważenie dla innego rodzi chaos struktur nieliniowych. B. Wartowyj występował za zachowaniem i rozwojem prawdziwego ukraiństwa, proponował optymalny program jego realizacji, zaświadczał o przezwyciężeniu ograniczających założeń ukrainofilstwa. Możliwe, że jedyne, w czym solidaryzowali się polemiści, — rozgraniczenie narodu na „dwa wyraźne obozy”, na „panów i chłopów”, „na inteligencję i lud”. Dyskusja lat 1892—1893 była zauważalnym zjawiskiem w rezystancji kulturalno-oświatowej, ujawniła jej różnorodne tendencje, zaświadczyła o dojrzałości narodnictwa, zdolnego poruszać istotne, perspektywiczne problemy życia narodowego. Ta dojrzałość zaświadczona jest przeglądem tradycyjnych wyobrażeń narodowych, wymaganiem podnoszenia gustów artystycznych prostego ludu, który powinien rozumieć utwory Homera, W. Szekspira, Miltona i in. Przekonania B. Hrinczenki zostały potwierdzone jego artykułem „Literatura małoruska” w „Wielkiej Encyklopedii”. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

st., która zgodnie z decyzją sesji rady rejonowej z 6 września br. nosi imię M. Hałuszczynskiego, odsłonięto tablicę pamiątkową. Uroczystości upamiętniające rodaka-nauczyciela, które rozpoczęły się w Zwyniaczu, trwały w sali widowiskowej Czortkowskiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego im. Ołeksandra Barwińskiego, gdzie 18 października odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Z Ukrainą w sercu: Mychajło Hałuszczynski — rodak, pedagog, patriota”. W przeddzień grupa studentów i pedagogów tej placówki odwiedziła Lwów, udając się na Cmentarz Łyczakowski, aby pokłonić się i zapalić świecę pamięci na jego grobie. Konferencja rozpoczęła się od pieśni — hymnu strzeleckiego „Oj, na łące czerwona kalina”, którego autorem jest również nasz rodak, urodzony we wsi Szmańkowce w rejonie czortkowskim, Stepan Czarnecki. Otwierając konferencję, dyrektor kolegium, kandydat nauk pedagogicznych, proświcianin R. I. Pachołok wprowadził obecnych w atmosferę czasów M. Hałuszczynskiego i przeprowadził analogię między okresem w historii ukraińskich zmagań wyzwoleńczych, kiedy Ukraińscy Strzelcy Siczowi składali życie w ofierze dla wzniosłej idei, a patriotyczną postawą współczesnych Bohaterów Ukrainy. Uświęcając konferencję duchowym słowem, ksiądz Wołodymyr Zabołotny mówił o nieśmiertelności i nieprzemijalności wartości duchowych. W konferencji, której głównymi organizatorami byli wykładowcy dyscyplin społecznych O. D. Stepaniuk, H. Ja. Uszij, I. P. Stankewycz, brali udział nie tylko studenci i ich mentorzy z kolegium pedagogicznego, ale także uczniowie szkół rejonu — D. Kuzak, uczennica 9 klasy Szkoły Ogólnokształcącej w Zwyniaczu z podziękowaniem za nadanie szkole imienia M. Hałuszczynskiego (opiekun — nauczyciel języka ukraińskiego i literatury H. S. Hejna); Ju. Rewak — uczennica Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. w Ułaszkowcach — „Działalność społeczno-polityczna M. Hałuszczynskiego” (opiekun — nauczyciel historii H. W. Szewczuk). Słowo o M. Hałuszczynskim jako pierwszym komendancie legionu USS wygłosiła studentka kolegium M. Burak. Poglądy pedagogiczne M. Hałuszczynskiego naświetliła w swoim wystąpieniu studentka Je. Bojkiwska. „M. Hałuszczynski. Lekcje historii dla teraźniejszości” — to temat wystąpienia studentki Z. Swidnickiej. Z wielkim zainteresowaniem sala słuchała wystąpień gości — dyrektora Gimnazjum w Rohatyniu im. Włodzimierza Wielkiego — I. W. Doroniuka oraz jego zastępcy ds. wychowawczych Ja. M. Zwarczuka. W Gimnazjum w Rohatyniu pielęgnują pamięć o pierwszym dyrektorze i kontynuują zapoczątkowane przez niego dzieło wychowania patriotycznego, budując pracę wychowawczą na tradycjach „Plastu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Ukraina — to ja!» Mychajło Hałuszczynśkyj, przewodniczący towarzystwa «Proświta» we Lwowie w latach 1923–1931

Każdy nieobojętny Ukrainiec zna dzisiaj tę skrzydlatą frazę, ale uważa, że to słowa ze współczesnej popularnej piosenki i nie wie, że po raz pierwszy przedstawił je ogółowi jako swoje życiowe credo znany zachodnioukraiński działacz społeczny, pedagog, prośwityanin Mychajło Mykołajowycz Hałuszczynśkyj (25.09.1878—23.09.1931). Nie wspomnieć o tej wybitnej postaci naszej historii teraz, gdy zbliża się doniosła data — 150-lecie «Proświty», byłoby niewłaściwie. O nim powinni usłyszeć wszyscy. Wszak Mychajło Hałuszczynśkyj był dziewiątym przewodniczącym towarzystwa «Proświta» we Lwowie i kierował nim od 1923 roku do śmierci w 1931 roku. Chrystyna JAREMCZUK, wykładowca Czortkowskiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego im. O. Barwinśkiego, członek rady rejonowej «Proświty». Urodził się M. Hałuszczynśkyj 25 września 1878 r. we wsi Zwiniacz w powiecie czortkowskim, Królestwo Galicji i Lodomerii, Austro-Węgry (obecnie rejon czortkowski, obwód tarnopolski) w rodzinie greckokatolickiego księdza. Uczył się w gimnazjum bazylianów w Buczaczu. Później — w gimnazjum w Tarnopolu, gdzie należał do nielegalnego towarzystwa uczniowskiego «Hromada». W latach 1898–1900 studiował na Uniwersytecie Lwowskim, a w latach 1900–1901 — na uniwersytetach w Wiedniu. W latach studenckich brał aktywny udział w życiu społeczno-politycznym, kierował «Akademicką Hromadą» we Lwowie oraz «Siczą» w Wiedniu. Razem z Wołodymyrem Starosolśkym, Antonem Kruszelnyckym, Lonhynem Cehelśkym, Seniem Horukiem oraz Jewhenem Kosewyczem wydawał pierwsze ukraińskie czasopismo studenckie «Mołoda Ukrajina», w którym głoszono ideę budowy niepodległego państwa ukraińskiego. Po ukończeniu uniwersytetu pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Złoczowie. Od 1909 do 1914 roku — pierwszy dyrektor Gimnazjum św. Włodzimierza w Rohatynie. W tym okresie stał się wybitnym organizatorem edukacji gimnazjalnej w Galicji. «Jestem oświatowcem z duszy i serca i nie mam żadnej innej ambicji, jak tylko ruszyć z martwego punktu kwestię naszego kulturalnego podźwignięcia». Właśnie w edukacji jako środku do wyrobienia poczucia jedności narodowej i ochrony przed morzem wpływu obcej kultury Mychajło Hałuszczynśkyj pokładał wielkie nadzieje. «W pracy oświatowej nie jest tak ważna kwestia wiedzy i podawania nauki, jak raczej nurt wychowawczy, który ma przenikać pracę oświatową», — podkreślał wielokrotnie. W sierpniu 1914 r. bojowa Komenda Ukraińskich Strzelców Siczowych mianuje M. Hałuszczynśkiego pierwszym komendantem Legionu USS. To, że za przykładem dyrektora służyć Ukrainie duszą i ciałem do nowo utworzonego Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych poszło 250 mieszkańców miasteczka Rohatyn, w szczególności uczniowie starszych klas i nauczyciele gimnazjum, jest najlepszym świadectwem tego, że idee mentora znalazły oddźwięk w sercach wychowanków. Po zakończeniu I wojny światowej M. Hałuszczynśkyj powrócił do działalności pedagogicznej oraz pracy społeczno-oświatowej. Brał udział w organizacji tajnego Uniwersytetu Ukraińskiego we Lwowie, był jego profesorem. Przez protest, złożony przez niego przeciwko rozkazowi naczelnika Lwowskiego Okręgu Szkolnego Stanisława Sobińskiego, skierowanemu przeciwko prawu do edukacji w języku ukraińskim, w 1924 roku zwolniono go z pracy w szkołach państwowych i pozbawiono prawa do emerytury. Dopiero po kilku latach postępowań sądowych przyznano mu prawo do tak zwanej małej emerytury. Po zwolnieniu pracował w sferze prywatnej edukacji ukraińskojęzycznej. Kiedy w 1923 roku wybrano go na przewodniczącego «Proświty», towarzystwo zaczęło odnawiać swoją działalność, która podupadła w czasie wojennym. Do 1925 roku udało się przywrócić poziom członkostwa w «Prośvicie», na co pokładano wielkie nadzieje, gdyż dało to możliwość pozyskania funduszy na rozszerzenie druku książek. Sprawie ukraińskiej książki za przewodnictwa M. Hałuszczynśkiego nadawano wielkie znaczenie. Aby ukraiński czytelnik mógł lepiej się orientować, książki podzielono na trzy grupy: dla wszystkich, dla czytelników z wykształceniem podstawowym i dla czytelnika przygotowanego. Od 1925 r. «Proświta» zaczyna wydawać organ periodyczny «Biblioteczny doradca», który podawał pełny opis bibliograficzny i szczegółową adnotację książek. Aby chronić prawa prześladowanej ukraińskiej inteligencji i poprawić jej sytuację materialną, «Proświta» w 1926 roku tworzy specjalny «Projekt zatrudnienia ukraińskich bezrobotnych inteligentów». Ten projekt, który opracował M. Hałuszczynśkyj, przewidywał udzielenie pomocy materialnej w wysokości 80–100 złotych w formie nieoprocentowanej pożyczki wszystkim, którzy chcą pracować na niwie edukacji narodu ukraińskiego i zwrócą się z taką prośbą do towarzystwa «Proświta». Oprócz przewodniczenia w «Prośvicie» idee oświatowe M. Hałuszczynśkyj próbował realizować także jako senator drugiej kadencji, wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (dokąd wybrano go z ramienia partii UNDO) oraz przewodniczący komisji kulturalno-oświatowej (od 1928 r.) i jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej trzeciej kadencji z ramienia Ukraińsko-Białoruskiego Bloku (od 1930 r.). Śmierć zbyt wcześnie zabrała życie tego aktywnego człowieka — 23 września 1931 r. zmarł w wieku 53 lat. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Mychajło Hałuszczynśkyj pozostawił potomnym godny przykład oddanej służby swojemu narodowi. Pozostały jego prace naukowe i publicystyczne. Idee są zrozumiałe i aktualne dzisiaj: «Narodowa edukacja i wychowanie narodu» (Lwów, Towarzystwo «Proświta» 1920), «Wychowanie narodowe» (1920), «Szewczenko — poeta życia i czynu» (1921), «Nowymi drogami» (1926), «Ukraińskie biblioteki ludowe i praca nad rozpowszechnianiem książki» (1926), «Edukacja pozaszkolna» (1927), «Precz z analfabetyzmem» (1927), liczne artykuły, szkice, przeglądy, recenzje w wydawnictwach naukowych i periodykach. We wrześniu 2018 roku minęło 140 lat od dnia urodzin M. Hałuszczynśkiego. Z okazji tej daty rodacy godnie uczcili imię wybitnego patrioty-oświatowca. Wśród nich Wasyl Hnatowycz Hradowyj. Przestudiowawszy i zbadałszy dostępne dane o rodzinie Hałuszczynśkich, w szczególności materiały konferencji naukowej, która odbyła się w gimnazjum w Rohatynie (obwód iwanofrankiwski) z okazji 120-lecia od dnia urodzin byłego pierwszego jej dyrektora, zebrał podania rodzinne, a nawet wspomnienia wnuczki M. Hałuszczynśkiego Oksany Ochrynczuk, która mieszka w USA, bił we wszystkie dzwony, aby godnie uczcić i uwiecznić to imię. W. H. Hradowyj — deputowany rady rejonowej, dyrektor kolegium Roman Pachołok, skrajny po lewej — Wołodymyr Korczak, nowo wybrany przewodniczący komórki «Proświty» kolegium, zapewnił wsparcie nieobojętnych ludzi. W szczególności innych Hradowych — Wasyla Stepanowycza, deputowanego rady obwodowej, dyrektora przedsiębiorstwa rolnego PAT «Dzwin», mecenasa wszystkich przedsięwzięć oraz Stepana Andrijowycza, również deputowanego rady obwodowej, reżysera filmowego, który kręci film dokumentalny o M. Hałuszczynśkim; dyrektor szkoły w Zwiniaczu Tetiany Pasicznyk, sołtysa Zwiniacza Nadiji Bezuszko — i teraz na szkole w Zwiniaczu I–II stopnia. Uczestnicy konferencji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

li transliteracją jako au, możliwe warianty ortograficzne: audýencja i awdýencja...” [zamiast “W zapożyczeniach z języka starogreckiego, które mają trwałą tradycję oddawania połączenia liter au poprzez transliterację jako au, dopuszcza się warianty ortograficzne: audýencja i awdýencja...” (s. 132)]. 1.7. W poszczególnych przypadkach zamiennikami projektowych konstrukcji składniowych, w których tak zwane “pasywne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, mogłyby być również jednoczłonowe zdania nieokreślenie-osobowe. 1.8. Projekt Ukraińskiej pisowni zawiera jedną konstrukcję składniową, w której czasownik rekomenduvatysia (rekomendować się) użyto jako predykatyw modalny o znaczeniu celowości: “W funkcji pierwszych zaleca się używać cudzysłowów kątowych, albo “cudzysłowów-jodełek” (“...”), w funkcji wewnętrznych — “cudzysłowów-łapek” (“...” lub „...”): “To mój “Kobziarz””, — powiedział on” (s. 208). Ta konstrukcja jest niepoprawna. Jej niepoprawność spowodowało użycie czasownika rekomenduvatysia w zaznaczonym statusie. Po pierwsze, w predykatywy modalne, jak i w predykatywy (lub staniwniki) w całości, nie mogą przechodzić czasowniki, w szczególności zwrotne (zob.: Wychowanec I. R. Predykatywy // Język ukraiński. Encyklopedia. Wyd. 3., ze zm. i uzup. Kijów, 2007. S. 541; Horpynycz W. O. Morfologia języka ukraińskiego: podręcznik. Kijów, 2004. S. 239). Po drugie, we współczesnym ukraińskim języku literackim czasownik rekomenduvatysia występuje tylko jako zwrotny (Słownik języka ukraińskiego / red. odp. W. W. Żajworonok. Kijów, 2012. S. 955). Zatem czasownik rekomenduvatysia, a dokładniej jego formę rekomenduietśia (zaleca się), trzeba zastąpić w podanej wyżej niepoprawnej konstrukcji predykatywem modalnym rekomendovano (zalecono), który ma znaczenie celowości i wraz z dozvoleno (dozwolono) oraz zaboroneno (zabroniono) tworzy specyficzną grupę predykatywów modalnych (wszystkie one pochodzą od form czasownikowych na -no, -to). Osobliwości użycia zaznaczonych predykatywów modalnych na przykładzie odpowiednich postanowień dokumentów normatywnych dość zasadnie rozpatrzono w gruntownym artykule Mychajła Hinzburha i Switłany Kowalenko “Propozycje dotyczące jednoznaczności wykładania postanowień dokumentów normatywnych środkami języka ukraińskiego” (Standaryzacja, certyfikacja, jakość. 2015. Nr 1 (92). S. 6—18). Wniosek W projekcie Ukraińskiej pisowni trzeba zastąpić: 1) wszystkie konstrukcje składniowe, w których tak zwane “pasywne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, (ponieważ te konstrukcje są gramatycznie niepoprawne) i 2) wszystkie jednoczłonowe zdania uogólniająco-osobowe, których główny człon jest wyrażony czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, (ponieważ te zdania są semantycznie niecelowe) — gramatycznie i semantycznie poprawnymi konstrukcjami składniowymi zgodnie z wyłożonymi wyżej wytycznymi, a zamiast rekomenduietśia (s. 208) trzeba użyć rekomendovano. 29 października 2018 roku Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uwagi i propozycje do projektu nowej redakcji Ukraińskiej pisowni, który (projekt) opublikowano 15 sierpnia 2018 roku (dalej — projekt Ukraińskiej pisowni)

Rostysław WORONEZKIJ A walka o ukraińską ukraińską pisownię — to właśnie walka o prawdę, której nie chcą uznać imperialni poplecznicy na Ukrainie. Światosław Karawanski 1. Uwagi i propozycje ogólne (syntaktyczne) 1.1. Projekt Ukraińskiej pisowni obfituje w konstrukcje syntaktyczne w rodzaju: „Słowa złożone mogą tworzyć się z dwóch i więcej podstaw (słów)...” (s. 31); „Słowa złożone tworzą się bez łączącej głoski...” (s. 32); „Wielką literą pisze się...” (s. 50–53); „Wielką literą piszą się...” (s. 53–56, 60, 61); „Znak akcentu stawia się na mało znanych słowach...” (s. 73); „Rzeczowniki I i II deklinacji dzielą się na trzy grupy...” (s. 74); „W narzędniku liczby mnogiej używa się form...” (s. 103); „W języku ukraińskim używa się imiesłowów...” (s. 124); „Według ustalonej tradycji przez y pisze się...” (s. 130); „W zapożyczeniach z języka starogreckiego <...> dopuszcza się warianty ortograficzne...” (s. 132); „Ukraińskie nazwiska oddaje się w piśmie...” (s. 136); „<...> odmieniają się niesłowiańskie odmienne nazwiska...” (s. 137); „Rosyjska litera e oddawana jest literą je...” (s. 145); „Łącznie pisze się...” (s. 151); „Nie tworzą się przymiotniki...” (s. 153); „W ukraińskiej interpunkcji wykorzystuje się następujące podstawowe znaki przestankowe...” (s. 166); „Podwyższona w stosunku do zwykłej intonacja pytająca może być przekazywana...” (s. 168); „Przecinkiem oddziela się...” (s. 174); „W przypadkach, gdy wielokropek łączy się w zdaniu z innymi znakami przestankowymi...” (s. 204); „W przypadkach specjalnych <...> używa się nawiasów kwadratowych” (s. 207); „<...> po cudzysłowie na końcu zdania te same znaki nie powtarzają się...” (s. 208); „W funkcji pierwszych zaleca się używać cudzysłowów ostrokątnych...” (s. 208); „Dialogi i polilogi mogą być podawane bez akapitów...” (s. 212); „Jeśli cytat przytaczany jest nie w całości...” (s. 213); „W razie potrzeby <...> stosuje się kombinowany system numeracji literowo-cyfrowej...” (s. 215); „<...> w takich przypadkach zamiast średnika może być wykorzystywany także przecinek...” (s. 216). 1.2. Konstrukcje syntaktyczne tego typu są niepoprawne. Ich niepoprawność determinują tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia”, które są składnikami wspomnianych konstrukcji (w zdaniu formy te pełnią funkcję prostego orzeczenia lub wchodzą w skład złożonego orzeczenia czasownikowego). Tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” znajdują się poza granicami norm współczesnego ukraińskiego języka literackiego (zob. w szczególności: Teoretyczna morfologia języka ukraińskiego: akad. gramatyka jęz. ukr. / pod red. I. Wychowancia. Kijów, 2004. S. 243; Farion I. Norma językowa: niszczenie, poszukiwanie, odnowa (kultura mowy osób publicznych): monografia. Wyd. 3., uzupeł. Iwano-Frankiwsk, 2013. S. 250–253; Gramatyka współczesnego ukraińskiego języka literackiego. Morfologia / red. odp. K. H. Horodenska. Kijów, 2017. S. 446), i dlatego tych form obecnie nie wolno używać ani w mowie potocznej, ani w piśmie. Zatem Ukraińska pisownia, jako bezbłędny wzorzec poprawności językowej, nie może zawierać ani tak zwanych „biernych form czasownikowych na -sia”, ani konstrukcji składniowych, w których formy te są składnikami. 1.3. Obecne w projekcie Ukraińskiej pisowni konstrukcje składniowe, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, należy zastąpić albo 1) jednoczłonowymi zdaniami uogólniono-osobowymi, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, albo 2) zdaniami bezpodmiotowymi, których złożony główny człon wyrażony jest predykatywem modalnym (można, trzeba itp.) i połączonym z nim bezokolicznikiem, albo 3) zdaniami dwuczłonowymi (ale już z gramatycznie poprawnym orzeczeniem), albo 4) jednoczłonowymi zdaniami nieokreślono-osobowymi. Wybór właściwego zamiennika składniowego wskazanych niepoprawnych konstrukcji zależy od semantyki i budowy konkretnej zastępowanej konstrukcji. 1.4. Głównym zamiennikiem projektowych konstrukcji składniowych, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, są jednoczłonowe zdania uogólniono-osobowe, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego. Przykłady: 1. „Wyrazy złożone tworzą z dwóch i więcej podstaw (wyrazów)...” [zamiast „Wyrazy złożone mogą tworzyć się z dwóch i więcej podstaw (wyrazów)...” (s. 31)]; 2. „Wyrazy złożone tworzą bez łączącej głoski...” [zamiast „Wyrazy złożone tworzą się bez łączącej głoski...” (s. 32)]; 3. „Wielką literą piszą...” [zamiast „Wielką literą pisze się...” (s. 50—53) czy „Wielką literą piszą się...” (s. 53—56, 60, 61)]; 4. „Znak akcentu stawiają na mało znanych wyrazach...” [zamiast „Znak akcentu stawia się na mało znanych wyrazach...” (s. 73)]; 5. „Podwyższoną w porównaniu ze zwykłą intonację pytającą przekazują...” [zamiast „Podwyższona w porównaniu ze zwykłą intonacja pytająca może być przekazywana...” (s. 168)]. Gdzieniegdzie w projekcie Ukraińskiej pisowni trafiają się wymienione wyżej zdania jednoczłonowe (s. 17, 18, 205, 207, 208). Jednak o wiele częściej trafiają się w nim jednoczłonowe zdania uogólniono-osobowe, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, na przykład: „I piszemy na początku poszczególnych wykrzykników...” (s. 6); „Apostrof używamy do przekazywania wymowy...” (s. 8); „Literą ь oznaczamy w piśmie miękkość...” (s. 20); „Drugi rzeczownik odmieniamy...” (s. 36); „Partykułę taki piszemy oddzielnie od tych wyrazów...” (s. 50); „Angielskie w przekazujemy zazwyczaj przez в...” (s. 127); „Liter na oznaczenie spółgłosek zazwyczaj nie podwajamy...” (s. 128). Z uwagi na absolutnie ogólny charakter zasad pisowni (dotyczą one absolutnie wszystkich, którzy posługują się (lub będą posługiwać się) językiem ukraińskim) używać w projekcie Ukraińskiej pisowni jednoczłonowych zdań uogólniono-osobowych, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, — nie można. Jednoczłonowe zdania uogólniono-osobowe, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, mają mniejszą uogólnioną osobę i właściwą ogólność w porównaniu z jednoczłonowymi zdaniami uogólniono-osobowymi, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego. Te ostatnie mają zarówno maksymalną uogólnioną osobę, jak i maksymalną ogólność i w pełni odpowiadają charakterowi zasad pisowni. Właśnie dlatego, oprócz projektowych konstrukcji składniowych, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, należy nimi zastąpić także projektowe jednoczłonowe zdania uogólniono-osobowe, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego. O tym, że jednoczłonowe zdania uogólniono-osobowe, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, mają większą uogólnioną osobę i właściwą ogólność w porównaniu z jednoczłonowymi zdaniami uogólniono-osobowymi, których główny człon wyrażony jest czasownikiem w formie 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, łatwo się przekonać, przekształcając takie zdania jednoczłonowe na dwuczłonowe z odpowiednimi podmiotami-zaimkami. Dla pierwszego rodzaju jednoczłonowych zdań uogólniono-osobowych właściwym podmiotem będzie zaimek wszyscy (na przykład: „Wszyscy piszą...”; „Wszyscy używają...”; „Wszyscy odmieniają...”), dla drugiego zaś rodzaju — zaimek my (na przykład: „My piszemy...”; „My używamy...”; „My odmieniamy...”). Całkowicie oczywiste jest, że wszyscy ze względu na swoją semantykę obejmuje szerszy ogół niż my, i ten ogół jest absolutny — bez wyjątku (zob.: Słownik języka ukraińskiego: w 11 t. Kijów, 1970. T. 1: A—W. S. 343; Tamże. 1973. T. 4: I—M. S. 699). Wskazana różnica semantyczna, bez wątpienia, odbija się zarówno na zdaniach dwuczłonowych o znaczeniu uogólniono-osobowym z wszyscy i my w roli podmiotu, jak i na odpowiadających im zdaniach jednoczłonowych uogólniono-osobowych. Z powyższym współbrzmi wniosek, do którego doszli autorzy znakomitego podręcznika „Ukraiński język biznesowy i zawodowy: praktyczny podręcznik na co dzień” (pod red. M. D. Ginzburga. Wyd. 2, popr. i uzupeł. Kijów, 2007. S. 536): „<...> konstrukcje z czasownikami w formie trzeciej osoby liczby mnogiej (stawiają, piszą, wypróbowują) nadają zdaniu bardziej ogólnego (bezosobowego) odcienia, podczas gdy formę pierwszej osoby lepiej używać w literaturze dydaktyczno-metodycznej, bo podkreślają one wspólność działań wykładowcy (instruktora) i ucznia (studenta, słuchacza)”. 1.5. Jeszcze jednym zamiennikiem projektowych konstrukcji składniowych, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, są zdania bezpodmiotowe, których złożony główny człon wyrażony jest predykatywem modalnym można i połączonym z nim bezokolicznikiem. Tymi zdaniami bezpodmiotowymi należy zastąpić: 1) poszczególne projektowe konstrukcje składniowe, które mają czasownikowe złożone orzeczenie, wyrażone osobową formą czasownika modalnego móc i połączonym z nią bezokolicznikiem tak zwanej „biernej formy czasownikowej na -sia”; 2) poszczególne projektowe konstrukcje składniowe, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” pełnią funkcję prostego orzeczenia. Takie zastąpienie nazwanych niepoprawnych konstrukcji wiąże się przede wszystkim z ich modalnością. Przykłady: 1. „W nazwiskach i imionach ludzi można przekazywać dźwięk [g] dwoma sposobami...” [zamiast „W nazwiskach i imionach ludzi dopuszcza się przekazywanie dźwięku [g] dwoma sposobami...” (s. 127)]; 2. „Dialogi i polilogi można podawać bez akapitów...” [zamiast „Dialogi i polilogi mogą być podawane bez akapitów...” (s. 212)]; 3. „<...> w takich przypadkach zamiast średnika można używać także przecinka...” [zamiast „<...> w takich przypadkach zamiast średnika może być używany także przecinek...” (s. 216)]. Oprócz można, do złożonego głównego członu wskazanych wyżej zdań bezpodmiotowych mogą wchodzić także inne predykatywy modalne, w szczególności trzeba. Wybór zaś właściwego predykatywu modalnego zależy od modalności zastępowanej projektowej konstrukcji składniowej. 1.6. Niektóre projektowe konstrukcje składniowe, w których tak zwane „bierne formy czasownikowe na -sia” są składnikami, należy zastąpić zdaniami dwuczłonowymi z gramatycznie poprawnymi orzeczeniami (w odróżnieniu od gramatycznie niepoprawnych projektowych). Takie zastąpienie wskazanych niepoprawnych konstrukcji zależy, w szczególności, także od „domniemanej” semantyki ich orzeczeń. Przykłady: 1. „W wyrazach, przyjętych w języku ukraińskim z f, możliwa jest wariantywność ortograficzna na wzór: anáfema i anátema...” [zamiast „W wyrazach, przyjętych w języku ukraińskim z f, dopuszcza się wariantywność ortograficzną na wzór: anáfema i anátema...” (s. 127)]; 2. „W zapożyczeniach z języka starogreckiego, w których połączenie liter au zazwyczaj przekazywa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Konferencja naukowo-praktyczna „Krzemieniecka »Proświta« w życiu narodowo-kulturalnym narodu ukraińskiego” Z okazji 100-lecia założenia

Ihor ANTONIUK, Krzemieniec—Lwów „Pierwsze próby rozwinięcia ruchu proświtańskiego na ziemi krzemienieckiej zostały podjęte przez Strzelców Siczowych jeszcze w latach I wojny światowej. Latem 1918 roku, za czasów hetmanatu, wznowiono działalność »Proświty« w Krzemieńcu”. Jakiw Ławryczenko „Wielka Wołyń między dwiema wojnami” 23 października 2018 roku byłem na konferencji poświęconej 100-leciu powstania towarzystwa „Proświta” w rejonie krzemienieckim w obwodzie tarnopolskim. W czytelni biblioteki Krzemienieckiej Akademii Pedagogicznej nie było ani jednego wolnego miejsca. Wśród obecnych wielu młodych ludzi, studentów, a zatem aktywiści krzemienieckiej „Proświty” (przewodnicząca — L. A. Sledzińska) są na właściwej drodze: będzie komu przekazać szlachetną sprawę podnoszenia poziomu kulturalnego i edukacyjnego naszych obywateli. Konferencję otworzyła Lilija Sledzińska. Treściwe było wystąpienie deputowanego ludowego Ukrainy Tarasa Juryka, w którym podkreślił, że również w obecnych warunkach działalność aktywistów towarzystwa jest dość aktualna. Od zespołu pedagogicznego Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. T. Szewczenki proświtańców ziemi krzemienieckiej powitała doktor nauk pedagogicznych, profesor Wałentyna Benera. W swoim referacie doktor nauk historycznych, profesor Iryna Skakalśka szczegółowo przeanalizowała pierwsze kroki pracy proświtańców ziemi krzemienieckiej i zatrzymała się przy tych osobowościach, które kierowały jej komórką w latach 20.—30. ubiegłego wieku. Ołeksandr Sołowiej, kandydat nauk historycznych, docent KOAHP, opowiedział o pracy bibliotek i czytelni powiatu krzemienieckiego w latach 20.—30. XX wieku. Zapadło w pamięć wystąpienie dyrektora Krzemienieckiego Kolegium Medycznego im. Arsena Riczynskiego, kandydata nauk medycznych Petra Mazura, który podzielił się osobistym doświadczeniem na niwie oświeceniowej i zaznaczył ważność pracy oświatowej na obecnym etapie. Przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Swiatosław Abramjuk przeanalizował działalność proświtańców ziemi krzemienieckiej, szczegółowo zatrzymał się przy zadaniach, które w przyszłości „Proświta” stawia przed swoimi aktywistami. Do wystąpień dołączyła się także młodzież. Studentka 2 roku akademii pedagogicznej Hanna Tkaczuk przygotowała referat, w którym przedstawiła główne etapy rozwoju i działalności towarzystwa „Proświta” nie tylko na terenach ziemi krzemienieckiej i tarnopolskiej, ale i całej Ukrainy. Trio wokalne „Malwy” (wieś Wełyki Bereżci) pod kierownictwem Switłany Krasewycz i z akompaniamentem muzycznym Ihora Bendasiuka wykonało pieśni do słów proświtańca Mychajła Rosołowskiego, muzyka Hałyny Hamery, która witając proświtańców rejonu, opowiedziała o współpracy komórek „Proświty” ziemi krzemienieckiej. Ucieszyła obecnych występem bandurzystka Ałła Luba ze wsi Kimnata. Przedstawicielki żeńskiego zespołu wokalnego „Hajiwczanka” na czele ze swoim kierownikiem artystycznym H. Boczeliukiem wykonały szereg ukraińskich pieśni. I wszystko to dzięki Marii Tymowskiej — przewodniczącej komórki proświtańskiej we wsi Kimnata. Niestety, nie wszyscy chętni w samym dniu przeprowadzenia jubileuszowej konferencji krzemienieckiej „Proświty” zdążyli dołączyć do wydarzenia. Dlatego 28 października odbyła się kontynuacja konferencji w pomieszczeniu krzemienieckiej „Proświty”. Szefowa rejonowego zjednoczenia „Proświty” Lilija Sledzińska przedstawiła obecnym Iwana Dmytrowycza (pseudonim „Hucuł”) — byłego żołnierza-afgańczyka, a teraz dowódcę pododdziału piechoty morskiej, który stawia opór rosyjskiej okupacji na wschodzie Ukrainy. I pan Iwan na tej niewypowiedzianej wojnie jest już 5. rok — praktycznie od jej początku. Przeszedł przez wszystkie „gorące punkty” na wschodniej granicy kraju, był ranny, dwukrotnie kontuzjowany, ale pamięć o tym, że jego ojciec ucierpiał za „sowiecczyzny” z powodu przekonań patriotycznych, a dziadka rozstrzelali enkawudziści, nie daje mu moralnego prawa złożyć broni. Jego dewiza: „Póki »Hucuł« na wojnie — ręce u moskala krótkie!”, dlatego zwycięstwo jednoznacznie będzie nasze!!! Siostra Bohatera Niebiańskiej Sotni Ołeksandra Kapinosa Natalija opowiedziała, jak Sasza uczył ją grać na gitarze, zaśpiewała jego ulubioną pieśń „Kim jesteś, Ukraino moja?”, potem jeszcze kilka żałosnych pieśni powstańczych, a już na zakończenie wydarzenia wykonała „Czerwoną kalinę”. Z poetyckim słowem wystąpiła uczennica 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej w Kimnacie Marijka Kudasiuk — młoda poetka, wielokrotna zwyciężczyni ogólnoukraińskich olimpiad szkolnych. Słuchając poezji, nie wierzyło się, że jej autorem jest 15-letnia dziewczynka. Kończąc deklamowanie własnego wiersza „Wszystko to, Ukraino, dla ciebie”, wywołała falę emocji wśród obecnych. Ukraina nigdy nie umrze, mając taki zasób intelektualny i takich młodych patriotów! Z mową powitalną wystąpiła nauczycielka Szkoły Ogólnokształcącej w Starotaraziu Ołha Łewandowśka, proświtanka z 20-letnim stażem. Wspomniała pierwszych szefów krzemienieckiej „Proświty” i odnotowała tę aktywną działalność, którą prowadzi już prawie pół wieku jako kierownik studia literackiego „Łomykamiń” Lilija Sledzińska. Proświtaniec Myrosław Jaryj zatrzymał się przy tych społecznych, historycznych, ekonomicznych momentach, które poprzedziły powstanie „Proświty”, opowiedział o trudnościach, których doświadczyli pierwsi proświtańcy, tworząc towarzystwo jeszcze 8 grudnia 1868 roku we Lwowie. Ale Lwów, jak i cała Galicja, która wchodziła wtedy w skład Imperium Austro-Węgierskiego, zdołał utrzymać i rozwinąć tendencje kulturalno-oświatowe. Wpływ działalności „Proświty” rozprzestrzenił się także na inne sfery. Utworzono firmę ubezpieczeniową „Dnister”, szereg banków, „Centrospiłkę”, kilka drukarni. Znaczna część zysków z ich działalności szła na realizację planów proświtańskich. Ale wszystko to zmieniło się z początkiem I wojny światowej, a zwłaszcza z przyjściem Armii Czerwonej na nasze tereny. Wtedy w kilka dni bezlitośnie zniszczono wszystkie archiwa „Proświty”. Przewodnicząca komórki „Proświty” w Kułykowie Oksana Behar opowiedziała o działalności towarzystwa od pierwszych dni założenia aż do dziś. Proświtańcy stworzyli chór ludowy, wystawiali przedstawienia teatralne, rozpowszechniali ideę odrodzenia narodowego wśród mieszkańców wsi. Pani Oksana opowiedziała, jak jej współmieszkańcy z inicjatywy proświtańców przyczynili się do tego, że kułykowianie jedni z pierwszych w regionie poczajowskim przeszli do UKP KP. I nową miejscową cerkiew poświęcił Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Nie mogła pominąć także postaci naszego Bohatera — Saszy Kapinosa. Urodzony w sąsiedniej wsi Dunajiw, do Kułykowa duszą przylgnął: często organizował wieczornice, był inicjatorem przeprowadzania festiwali młodzieżowych, wirtuozersko grał na bandurze, gitarze. Ułas Samczuk — właśnie jego twórczości poświęciła swoje przemówienie Wira Traczuk, wykładowca Liceum im. Ułasa Samczuka w Krzemieńcu. Zaznaczyła, że członkiem towarzystwa „Proświta” został w 18-letnim wieku (1923 r.), kiedy uczył się w gimnazjum krzemienieckim, a w 1927 r., dezerterując z wojska polskiego, znalazł się w Niemczech. Powrócił z emigracji w 1941 roku, jak się okazało, tymczasowo, bo przywrócenie reżimu radzieckiego zmusiło go do wyjazdu do Kanady. W Ojczyźnie jego utwory były pod surowym zakazem. Wykładowczyni Akademii Krzemienieckiej Julia Janczuk mówiła o udziale członków Proświty w życiu społecznym rejonu. Dysponując dużą biblioteką, prowadząc działalność wydawniczą, wspierając życie artystyczne ziemi krzemienieckiej, „Proświta” popularyzuje najlepsze prace utalentowanych artystów i pisarzy. A stały udział w międzynarodowych konferencjach naukowych dodaje jej wagi wśród innych organizacji społecznych. Wszak „Proświta” to organizacja społeczna, która przywraca Ukrainie zapomniane nazwiska… Przedstawicielka polskiego towarzystwa ziemi krzemienieckiej Jadwiga Gusławska, poruszając temat twórczości wybitnego polskiego poety Juliusza Słowackiego, urodzonego w Krzemieńcu, podkreśliła, że historie narodów ukraińskiego i polskiego są ściśle splecione, opowiedziała o renowacji krzemienieckiego cmentarza, którą w krótkim czasie przeprowadzili nieobojętni entuzjaści. Bardzo wzruszające było przedstawienie „leśnych duszków”. Lilia Adamiwna opowiedziała, jak udało się wcielić w życie pomysł stworzenia obozu dziecięcego „Leśnej szkoły na Wirli”. Już czwarty rok z rzędu ten projekt Proświty z powodzeniem działa. Występując z mową końcową, Lilia Adamiwna podzieliła się pracą nad stworzeniem „Kroniki działalności krzemienieckiej Proświty w fotografiach”. Zaznaczając, że stworzono już ponad 30 albumów. Atmosfera domowego ciepła panuje w pomieszczeniu „Proświty”. Duża biblioteka, znaczny materiał archiwalny, mnóstwo fotografii i portretów wybitnych działaczy kultury ukraińskiej, wyszywane ręczniki nastrajają odwiedzających na nutę narodowego uniesienia. Obecni oglądali chorągiew, której autorem jest krzemieńczanin Bohdan Pawłykewycz, a wykonawczynią Łarysa Posuch. Wykonana w połączeniu ukraińskich narodowych barw państwowych z barwami flagi UPA, z wizerunkiem starodawnego herbu miasta Krzemieńca, ma na sobie wyhaftowane słowa: „Światłem nauki i wiedzy nas, dzieci, oświeć”. Niezmiernie się cieszę, że w okolicznych wsiach ziemi krzemienieckiej zorganizowane są komórki Proświty i pracują one bardzo aktywnie. O tym na konferencji donosiły Natalia Omeljanśka-Mykulak (wieś Kimnata), Hałyna Siklicka (wieś Wełyki Bereżci), Wałentyna Procyk (wieś Biłokrynycia), Oksana Behar (wieś Kułykiw), Wasyl Chomyćkyj (wieś Łosiatyn).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jeden dzień z życia studenta

Wychowankowie kółek „Punkt widzenia” i „Mój przyszły zawód” Centrum Pozaszkolnej Pracy z Dziećmi i Młodzieżą nr 5 Rady Miejskiej Charkowa (zajęcia odbywają się na bazie szkół nr 136 i nr 126 w Charkowie) spróbowali swoich sił w roli studentów Ukraińskiego Wydziału Filologii Języka i Literatury im. H. F. Kwitki-Osnow’janenki Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. Skoworody. Leonid HAPIEJEW, kierownik kółek „Punkt widzenia” i „Mój przyszły zawód” Centrum Pozaszkolnej Pracy z Dziećmi i Młodzieżą nr 5 Rady Miejskiej Charkowa, członek NSŻU. Zdjęcie autora Wszystko odbywało się naprawdę. Dziekan wydziału, kandydat nauk filologicznych, profesor Kostiantyn Jurijowycz Hołoborodko przedstawił ciekawe fakty z historii i współczesności tej uczelni wyższej. Kształci się tu nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, filologów, dziennikarzy… Opowiedział także o jej ciekawych absolwentach i nie tylko. A ponadto wręczył obecnym gazetę „Uczitel” oraz książki wydawnictwa „Osnowa” z tematycznymi testami kontrolnymi z literatury ukraińskiej. Głównym celem tego ciekawego i pouczającego wydarzenia jest praktyczna możliwość, by uczniowie starszych klas mogli spróbować poczuć się studentami uniwersytetu przez jeden dzień. Ktoś potem będzie mógł dokonać swojego wyboru kierunku kształcenia i przyszłego zawodu. Jednocześnie każdy poczuje niepowtarzalne cechy nowego studenckiego życia. Taka jest idea tego wydarzenia, w którym z zadowoleniem wzięli udział ci, którzy uczą się w systemie edukacji pozaszkolnej. ...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Znam siłę Słowa»

Galina WOŁOSZCZUK, wykładowczyni Katedry Filologii Kołomyjskiego Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Studenci i wykładowcy Kołomyjskiego Naukowo-Dydaktycznego Instytutu w Miejskim Centrum Kultury „Dom Ludowy” zorganizowali ogólnomiejską imprezę „Znam siłę Słowa”, poświęconą Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Prowadzący imprezę, Angelina Semeniuk i Andrij Janکoszczuk, opowiedzieli obecnym o historii powstania święta. „Dzień Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego to państwowe święto, obchodzone corocznie na Ukrainie, ustanowione Dekretem Prezydenta „O Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego” z 9 listopada 1997 roku na poparcie „inicjatywy organizacji społecznych oraz z uwzględnieniem ważnej roli języka ukraińskiego w konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego” – zaznaczyła prowadząca. Wisienką na torcie imprezy była akcja „Czytajmy Biblię”, która zjednoczyła przedstawicieli wszystkich placówek edukacyjnych Kołomyi. Studenci i wykładowcy czytali ze sceny Księgę Eklezjastesa. Odbyła się modlitewna jedność młodzieży Ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Gratulujemy!

Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Sumy. Otwarto XIX edycję! W połowie maja w stołecznym teatrze im. Iwana Franki odbyło się zamknięcie XVIII maratonu językowego. Po ceremonii wręczenia najbardziej prestiżowych nagród i upominków zwycięzcom i laureatom konkursu, a także wspaniałym programie koncertowym, nastąpił finałowy epizod całego tego wątku. Ziemia chmielnicka, gdzie rozpoczynał się XVIII konkurs, przekazywała sztafetę kolejnego turnieju językowego. Edukatorzy z Chmielnicczyzny wskazali na obwód sumski. Wówczas na scenie teatru naczelnik departamentu edukacji Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej, doktor nauk prawnych, profesor Wiktoria Hrobowa zapewniła wszystkich obecnych, że edukatorzy ze słobożańskiego kraju zdają sobie sprawę z całego ciężaru odpowiedzialności, jaki biorą na siebie, zgadzając się na otwarcie XIX edycji na Sumszczyźnie. Switłana KORONENKO. Na początku października w Sumach pojawił się „desant” dyrekcji wykonawczej Ligi Ukraińskich Mecenasów w składzie: dyrektor wykonawczy Ligi, przewodniczący rady koordynacyjnej konkursu im. P. Jacyka Mychajło Słaboszpycki, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor filologii, profesor Pawło Hrycenko, który od dłuższego czasu kieruje jury turnieju językowego, a także zastępca dyrektora wykonawczego Ligi Ołena Szewczuk. Odbywali oni spotkania z kierownictwem obwodu, a także konsultacje z Wiktorią Hrobową, która poinformowała o tym, jak konkretnie przygotowali się do uroczystego wydarzenia sumscy edukatorzy. I oto 9 listopada — Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Obwodowy teatr imienia M. Szczepkina. Jeszcze na długo przed rozpoczęciem wydarzenia w teatrze jest niezwykle tłoczno. Rozłożono tu szeroką ekspozycję mistrzów ludowej sztuki użytkowej: słynne ręczniki krolewieckie, wycinanki. Wszystkie eksponaty wykonano w różnych technikach. Są to: pisankarstwo, wycinanie, haft, wybijanka, wyplatanie ze słomy oraz lalkarstwo. To prace uczniów i nauczycieli obwodowego centrum edukacji pozaszkolnej oraz Pałacu Dzieci i Młodzieży. Jest ich około setki. Wystawę poświęcono Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, który obchodzony jest 9 listopada. Osobny wątek — młodzi modele w autentycznych strojach. Absolutny ekskluzyw! Jaskrawy styl narodowy z niepowtarzalnym słobożańskim kolorytem. Te dzieła cieszyły oczy widzów różnych krajów Europy, gdzie odbywały się ich triumfalne pokazy. I tutaj, w foyer teatru, liczni widzowie nie szczędzą oklasków oryginalnie ubranym modelom. Wielce szanowni organizatorzy i uczestnicy XIX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka! W imieniu Związku Ukrainek Australii gratulujemy Państwu tego uroczystego otwarcia XIX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka na Słobożańszczyźnie, w sławnych Sumach! Cieszymy się, że ten patriotyczny konkurs językowy, który corocznie obejmuje miliony uczniów i studentów oraz daje pozytywny impuls do odrodzenia i zachowania języka ukraińskiego, odbywa się już po raz dziewiętnasty, mimo trudności i przeszkód, nie tylko na Ukrainie, ale i w 23 krajach świata, włącznie z Australią. Cześć, chwała i sława Wam! Drodzy uczestnicy konkursu! Dzisiaj, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka przystępujecie do udziału w tym ważnym zmaganiu językowym — XIX Międzynarodowym Konkursie Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, aby podnieść poziom swojej wiedzy z języka ukraińskiego. Gratulujemy Państwu i życzymy sukcesu! Nasz ojczysty język ukraiński to nieodłączna część kultury ukraińskiej, głos narodu ukraińskiego, przekazywali go nasi przodkowie z pokolenia na pokolenie. To ta żywa struna, której dźwięki odbijają się echem w głębi ludzkiej duszy. W sali teatralnej — komplet widzów. Uroczyste wydarzenie otwiera przewodniczący obwodowej administracji państwowej Mykoła Kłoczko, który w szczególności podkreślił: „Warto wspomnieć, jak podczas Rewolucji Godności nas wszystkich zjednoczyło ukraińskie słowo, ukraińska pieśń. Kiedy w decydującym czasie najnowszej historii zbliżył się wschód i zachód, północ i południe. Ten konkurs językowy imponuje swoją skalą i liczebnością, ponieważ gromadzi wokół siebie ponad 5 milionów ludzi z wielu krajów świata, gdzie mieszkają Ukraińcy”. Zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej w Sumach Anatolij Ryczkał przypomniał, że Sumszczyzna to obwód przygraniczny, a dlatego takie wydarzenia, jak konkurs im. P. Jacyka, są tutaj szczególnie ważne, bo język to nie tylko edukacja i kultura, ale i ważny składnik bezpieczeństwa narodowego. Tam, gdzie nie było języka ukraińskiego, agresor próbuje zbudować „ruski mir”. Zastępca ministra edukacji i nauki Ukrainy Roman Hreba jeszcze raz przypomniał o wyjątkowości mecenasa Petra Jacyka, który zainicjował bezprecedensowy projekt językowy, w którym najważniejszy akcent położony jest na masowość uczestników. Wiktoria Hrobowa, która pełniła rolę, że tak powiem, szefa sztabu przygotowań całego wydarzenia, przy okazji opowiedziała o dużej liczbie projektów edukacyjnych i humanitarnych, które z powodzeniem realizowane są na Sumszczyźnie. I jej słowa nie budzą żadnych wątpliwości, bo na przykładzie przygotowań do otwarcia maratonu językowego widać skoordynowanie działań wszystkich ogniw edukacyjnych Sumszczyzny. Każdy z mówców wręczał nagrody i honorowe wyróżnienia przedstawicielom korpusu edukacyjnego. Nadało to szczególnej wagi wydarzeniu i stało się miłą niespodzianką dla grupy edukatorów, którzy aktywnie pracują właśnie w tym patriotycznym projekcie. Z ciepłymi słowami powitań zwrócili się do obecnych Mychajło Słaboszpycki i Pawło Hrycenko, którzy jeszcze raz przypomnieli o narodotwórczym potencjale konkursu i jego rozgłosie w całej światowej ukraińskiej diasporze. Słaboszpycki ogłosił powitanie wieloletniego zbiorowego mecenasa konkursu — Związku Ukrainek Australii. Nagrodzenie uczniów, studentów i nauczycieli przeprowadzili pisarze, których rodowe korzenie związane są z Sumszczyzną. Są to teraz stołeczni literaci Mykoła Hrycenko i Anatolij Sachno (który wywołał lawinę oklasków swoim spontanicznym numerem wokalnym), a także przewodniczący miejscowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, znany poeta i tłumacz Ołeksandr Wertil. Wrażenie zrobił jaskrawy program koncertowy wydarzenia. Tych młodych artystów gotowa przyjmie scena teatru im. Iwana Franki w Kijowie, kiedy w maju już przyszłego roku odbywać się będzie uroczyste zamknięcie XIX patriotycznego maratonu językowego. A dalej rozpocznie się przygotowanie do XX edycji… Język — to najcenniejszy skarb, dusza i piękno narodu! My, Ukraińcy, obdarowani bogatym dziedzictwem, naszym ojczystym językiem — szanujmy i chrońmy go! Życzymy szczęścia, zdrowia, pokoju i Bożego błogosławieństwa, wielkich sukcesów i twórczych osiągnięć w przyszłości. Sława Ukrainie! Związek Ukrainek Australii: Luba KWASNYCIA-KEY, przewodnicząca; Wałentyna DOMAZAR, referent kulturalno-oświatowy. Ligi Ukraińskich Mecenasów, Wołodymyra Zahorija, prezydenta Ligi Ukraińskich Mecenasów; Pawła Hrycenki, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; przewodniczącego jury konkursu Mychajła Słaboszpyckiego, dyrektora wykonawczego Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczącego Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu im. P. Jacyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Bądźmy odpowiedzialni za los języka — fundament bezpieczeństwa państwa

Z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadziło kolejną otwartą konferencję: „Język — fundament jedności narodowej i bezpieczeństwa państwa”. Celem konferencji, jak zaznaczył organizator Jarosław Pitko, przewodniczący LOZ OT „Proświta” im. T. Szewczenki, było: „...przeanalizowanie współczesnej sytuacji językowej, określenie jej głównych problemów, położenie nacisku na jednoczącą rolę języka jako ważnego czynnika bezpieczeństwa narodowego, a co najważniejsze — uświadomienie odpowiedzialności za los języka. Wszak współczesna sytuacja językowa na Ukrainie jest uwarunkowana nie tylko lingwocydem, dokonywanym przez okupantów przez stulecia, któremu towarzyszyło fizyczne niszczenie jego nosicieli, ale także niezdecydowaniem polityków, którzy odrzucili podczas budowy państwa ukraińskiego jego kamień węgielny — SŁOWO. Obficie cytując prorocze słowa genialnego Szewczenki w przedwyborczych bataliach, nie przyjęli jego imperatywu: „Ja na straży koło nich postawię SŁOWO...”. Salę konferencyjną Lwowskiego Pałacu Sztuki wypełniło ponad 200 uczestników: przedstawiciele szkół obwodu i wyższych uczelni, pisarze, społeczeństwo. Prelegenci ukazali różne wymiary języka ukraińskiego, zdolnego zapewnić funkcję tworzenia narodu. Znany literaturoznawca i tłumacz profesor Andrij Sodomora w swoim wystąpieniu położył nacisk na „bolesne punkty” współczesnego stanu języka ukraińskiego. W referatach naświetlono problemy ukraińskiej pisowni (prelegent docent Wołodymyr Pilecki — kandydat nauk filologicznych, docent katedry języka ukraińskiego im. profesora Iwana Kowalyka LNU im. I. Franki), bezpieczeństwa językowego (profesor Hałyna Maciuk — doktor nauk filologicznych, katedra językoznawstwa ogólnego LNU im. I. Franki), ukraińskiej terminologii i inne. Ważne były wystąpienia docent, kandydat nauk filologicznych Uliany Dobosewycz, Swiatosława Łytyńskiego, Mykoły Zubkowa, Myrosławy Ciuper i innych. Uczestnicy konferencji poparli rezolucję zaproponowaną przez Radę Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wł. inf. Tetiana SERHIJUK, członek zarządu obwodowego zjednoczenia OT „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Zapoczątkowany w 1994 roku przez Rówieńską „Proświtę”, NSPU oraz Rówieński Obwodowy Zarząd Oświaty konkurs literacki „Perło wielocenne” zapożyczył nazwę od Cyryla Stawrowieckiego, znanego ukraińskiego pisarza i uczonego, oświeceniowca i wydawcy XVI–XVII wieku, pochodzącego z okolic Młynowa, autora zbioru pouczeń i wierszy „Perło wielocenne”. Od tego czasu konkursem opiekują się Jewhen Szmorhun, pisarz, laureat nagrody im. Łesi Ukrainki, oraz Natalia Sawczuk, członek zarządu obwodowego zjednoczenia OT „Proświta” im. T. H. Szewczenki — inicjatorzy i organizatorzy dziecięcych zmagań literackich. Konkurs odbywa się w ciągu roku w pięciu kategoriach: wiersze starszych uczniów (klasy 9–11); proza starszych uczniów (klasy 9–11); wiersze młodszych uczniów (klasy 1–8); proza młodszych uczniów (klasy 1–8); publicystyka. Podsumowanie odbyło się 9 listopada w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Najlepsze utwory zwycięzców są publikowane w zbiorze — almanachu literackim „Proryst” — który corocznie wydawany jest kosztem darczyńców i sympatyków „Proświty” i wręczany zwycięzcom 22 maja w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki, w przed

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Na spowiedź do Tarasa

Rówieńska obwodowa „Proświta” z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego po podsumowaniu konkursu „Perło mnohocenne” nagrodziła zwycięzców wycieczką do Kaniwa. dzień (24 maja) Słowiańskiego Piśmiennictwa i Kultury w kronikarskiej Peresopnicy. W tym roku uroczystości z okazji uhonorowania zwycięzców tradycyjnie odbyły się w obwodowej bibliotece naukowej, która ściśle współpracuje z „Proświtą” przy organizacji tego konkursu i wszystkich imprez literacko-artystycznych. W konkursie wzięło udział ponad trzystu uczniów ze wszystkich zakątków obwodu, którzy przedstawili ponad tysiąc utworów. 29 z nich zostało zwycięzcami. „Niektórzy nie po raz pierwszy zaznaczyli się doskonałymi dziełami artystycznymi” — zaznaczył podczas wręczenia nagród przewodniczący jury konkursu Jewhen Szmorhun. Są to: Anżela Łechkobyt, uczennica Jasnohirskiej ogólnokształcącej szkoły I–III stopnia w rejonie sarneńskim (nominacja „Publicystyka”), Swiatosław Kyryliczuk, uczeń Rówieńskiego zespołu szkolno-wychowawczego nr 12 (nominacja „Wiersze młodszych uczniów”), Tetiana Benziuk, uczennica Tumieńskiej ogólnokształcącej szkoły I–III stopnia w rejonie dubrowyckim (nominacja „Proza młodszych uczniów”). Konkurs ma także swoich absolwentów, którzy zostali członkami Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), m.in. Halyna Hnatiuk, Olena Zachartczenko, Juliia Kostiukewycz, Petro Katerynycz. „Proświta” składa hołd i wyraża wdzięczność nauczycielom oraz kierownikom studiów literackich i kółek, zwłaszcza: Tumeńskiej ogólnokształcącej szkoły I–III stopnia w rejonie dubrowickim, „Poetarch” Równieńskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży, „LitEra” Równieńskiej ogólnokształcącej szkoły I–III stopnia nr 1, „Literacka witalnia”; Berezniwskiego zespołu nauczania i wychowania „ZOSz I–II stopnia – liceum”, „Zorecwit” Zdołbunowskiego rejonowego centrum twórczości dzieci i młodzieży. Przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Iwan Wietrow wręczył laureatom dyplomy. Nieoczekiwaną nagrodą dla młodych poetów, prozaików i publicystów stała się wycieczka krajoznawcza do Muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie, zorganizowana dzięki wsparciu finansowemu Oddziału Zjednoczonego Ukraińskiego Amerykańskiego Komitetu Pomocy (kierowniczka Wira Prynko) w ramach projektu „Idę z dzieciństwa do Tarasa” z okazji Dnia piśmienności i języka ukraińskiego. Serdeczne słowa podziękowania w odpowiedziach uczestników wycieczki skierowano do Wiry Dmitriwny. Niezapomniane wrażenia z podróży jeszcze bardziej zainspirowały uczniową młodzież do twórczych osiągnięć. Niech im sprzyja szczęście! listopada w przeddzień Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Uczestnikami uroczystości byli przedstawiciele zakładów edukacyjnych, uczelni wyższych, Policji Narodowej, akademii pogranicza, dziennikarze, ci, z którymi nasza „Proświta” współpracuje od wielu lat. Wysoko ocenili nowe wydanie przedstawiciele władz i społeczności. Telegram z powitaniem nadesłał jeden z bohaterów książki, generał-pułkownik Mychajło Kowal, życząc, by także w przyszłości niezłomnie stał na pierwszej linii obrony ojczystego języka. A Honorowy Proświatianin Ołeksandr Słobodian podarował unikatową monografię „Patriarcha Mstysław. Życie i działalność archipasterska” Dmytra Stepowyka oraz wydawnictwo „Ukraina w Wielkiej Wojnie 1939—1945 r.”. W autorskim wykonaniu śpiewaczki i kompozytorki Ludmyły Wrody zabrzmiała pieśń na słowa Iwana Drača o Domu Ludowym „Proświty”. Na mocy uchwały zarządu nowe wydawnictwo oświatowe „Niezniszczalne źródło ukraińskości” zostanie wręczone dobroczyńcom oraz wszystkim, z którymi współpracuje Chmielnicka Miejska „Proświta”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wszyscy jesteśmy „Proświtą”, i naród jest „Proświtą”

Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” Rodzima „Proświto”, Matko nasza, Słońcem nam jasnym bądź… (Spyrydon Czerkasenko, 1900 r.) Oto już 150 lat promienie Matki-Proświty ogrzewają serca i dusze Ukraińców… Na straży naszego sumienia i świadomości stoi to niezniszczalne Towarzystwo. Jeszcze dziś „Proświta” wytycza ścieżki do pełnego narodowego samostanowienia. Właśnie jej, organizacji społecznej, od 1868 roku Bóg i los wyznaczyły być narodowym dawcą Ukrainy. Historycznie „Proświta” była szkołą państwowości w obcych systemach imperialnych, a dzisiejsza „Proświta” stała się państwowotwórczą w niepodległej Ukrainie. Symbolem „Proświty” jest postać kobiety, która w złowrogiej ciemności pochodnią prawdy oświetla drogę. Światło to pomaga również Chmielnickiej Miejskiej „Proświcie” utwierdzać ukraińskość na ojczystej ziemi, a przede wszystkim w sławnym Chmielnickim. Świadectwem tego jest 53. wydanie oświatowe „Nieśmiertelne źródło ukraińskości”. W książce są trzy rozdziały. Pierwszy poświęcony jest Tarasowi Szewczence: „Droga w wieczność”, „Taras Szewczenko w życiu prywatnym”, scenariusz filmu „Ziemia Podolska, którą przemierzył Taras”, „Pióro Tarasa. Dla maluchów o Wielkim Tarasie”. W drugim rozdziale staną się znane imiona Dostojników honoru, którzy w różnych czasach i każdy na swój sposób byli związani z „Proświtą”: Sofija Rusowa, Andrej Szeptycki, Stepan Siropołko, Serhij Jefremow, Symon Petlura, Jewhen Małaniuk, Kost Missewycz, Arkadij Żywotko, Ołeś Honczar, a także nasi współcześni, znamienici Podolanie Mychajło Kowal, generał pułkownik, pierwszy zastępca sekretarza RBNiO Ukrainy; Ołeksandr Słobodian, prezydent korporacji „Obołoń”. Wykorzystano materiały programów oświatowych Chmielnickiego Radia Obwodowego „Podolski oddźwięk”. Rozdział trzeci „Żywa historia naszej działalności. Publicystyka” opowiada o działalności Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” w różnych czasach. I niech to tylko chwila historii, ale chmielniccy proświcianie naświetlali w mediach wydarzenia, które przyniosły zasłużone uznanie na Ukrainie i poza jej granicami. Ważne jest to, że uczestnikami wydarzeń byli edukatorzy, policjanci, kadeci i oficerowie-strażnicy graniczni, gwardziści narodowi. A książka jeszcze raz przekonuje wszystkich, że oświaty nigdy nie jest za dużo. 8 grudnia 2018 roku Towarzystwu „Proświta” na Ukrainie tylko 150! A żyć to niezwyciężone Towarzystwo będzie wiecznie, bo jeszcze wiele trzeba zrobić dla Ukrainy! O tym są przekonani chmielniccy proświcianie oraz darczyńcy „Proświty”, którym zarząd Towarzystwa szczerze dziękuje za pomoc w wydaniu tej książki. Prezentacja wydania „Nieśmiertelne źródło ukraińskości” odbyła się 8

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Sofia Majdańska

Dmytro PAWŁYCZKO Zdjęcie ze strony Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy podczas jubileuszowego wieczoru-koncertu Sofii Majdańskiej W 1975 r. w przedmowie do publikacji w czasopiśmie „Dnipro” wyboru poezji młodej, nieznanej jeszcze poetki Sofii Majdańskiej, pisałem, że ona pośród prawdziwie oryginalnych talentów „wyróżnia się”. Zwracałem się do czytelników: „Przyjrzyjcie się temu szerokiemu i precyzyjnemu myśleniu. Każdy wiersz to odkrycie, świeża metafora, jubilersko oszlifowana w słowie… Sofia Majdańska, według mojego przekonania, dobrze rozumie niełatwość naszego pisarskiego, obywatelskiego obowiązku. Na jej drodze będą jeszcze nowe, bardziej znaczące osiągnięcia”. W 1977 r. w recenzji wydawniczej do jej pierwszej książki „Mój dobry świat” udało mi się (instynkt podpowiedział) napisać: „Sofia Majdańska uparcie i konsekwentnie stroni od poetyckich szablonów, można powiedzieć, brzydzi się nimi. Szukając nowego wyrazu dla swoich uczuć, odmawia nie tylko zatarte style poetyckiego pisania, ale i tradycyjne zwrotki, które tak nużą swoją monotonnością pod piórem niedoświadczonych autorów. Prawda, młoda poetka błyskotliwie włada najtrudniejszą klasyczną strofą — sonetem, i to jeszcze raz dowodzi, jak profesjonalnie wysoko rozumie swoje zadanie autorka. Połączenie formy wiersza wolnego i sonetu daje efekt niezwykłości, poczucie związku czasów, zawarte w tym, wydawałoby się, tylko formalnym zabiegu. Dla Sofii Majdańskiej w ogóle charakterystyczne jest to poczucie związku różnych epok, to, można by rzec, jedna z filozoficznych linii jej jeszcze niewielkiej, ale już bogatej twórczości. Wstaję z przydrożnego kamienia, na którym przede mną siedziała mrówka, a jeszcze przed nią gasła tu gwiazda, bo ślad pozostał od kuli”. „Tak ona siebie myśli — „Gdzie mój początek” — „w zjawiskach przyrody i społeczeństwa, które rozwijają się, wpływając na siebie nawzajem, przy czym społeczne akcenty u Sofii Majdańskiej są wyraźnie oznaczone społeczną konkretnością. Widać to nie tylko w otwarcie deklaratywnych jej poezjach, ale i w subtelnie wyrzeźbionych miniaturach, gdzie mówi sama dusza, jakby nie słowami, a samymi gestami myśli…” W 1983 r. napisałem ponownie pochlebną recenzję wydawniczą do dwóch poematów dramatycznych Majdańskiej „Pojedynek” i „Powrót Orfeusza”. Te rzeczy już pewnie demonstrowały w naszej literaturze nie tylko poetkę, ale i pojawienie się w jej osobie dramaturga, osobę zdolną łączyć wydarzenia czasów Rusi Kijowskiej z wydarzeniami czasów XX wieku i nie byle gdzie, a w Ameryce Łacińskiej, w Chile. Tam występującego przeciwko Pinochetowi studenta Majdańska pokazała w obrazie antycznego śpiewaka Orfeusza. „Pojedynek” — to niezwykle wyrazisty obraz walki o człowieczeństwo między księżną Olgą a matką księcia Włodzimierza, syna Światosława, Małuszą. Pisałem: „Pojedynek toczy się między Małuszą, niewolnicą Olgi, a samą księżną, albo nawet szerzej — z okrutnymi okolicznościami życia, w których znajdowała się córka zabitego władcy drewlańskiego Mała”. Podkreślałem: „Pojedynek” — utwór, który odpowiada wszystkim wymaganiom, jakie może przed nim postawić historyk i psycholog, poeta i reżyser. Poemat napisany jest tak, że można go wystawiać w teatrze (na co warto mieć nadzieję), może stać się też podstawą filmu, czyli jest w nim poczucie dialogu, żywe rozmowy, choć całkowicie z natury ma cechy dramatu tylko do czytania”. Jednak dramat „Pojedynek” nie został wydrukowany. 32 lata ta rzecz, mistrzowsko napisana, czekała na swój czas. W czasopiśmie „Kijów” w 2015 r. się pojawiła. Majdańska przerobiła ją. Na nowo pisano niemało wersów, a co najważniejsze — autorka zredagowała scenę pożegnania zakochanych Małuszy i księcia Światosława. Piękna Małusza i Światosław, książę, ogień młody na tronie, para przez los wybranych, tajemniczą miłością połączonych ludzi. W nocy, w książęcej świetlicy, rozmawiają. Światosław przyznaje, że zdradza Małuszę, rano wyjeżdża swatać „żonę z drewiczów”. Małusza prosi: „Jeśli mnie kochasz, błagam — nie wyganiaj, nie porzucaj…, bo jutro ostatni strażnik i ostatni niewolnik w stajni będzie mógł mnie zgwałcić. Jeśli dowiedzą się, że zostałam nałożnicą księcia Światosława — nikt mnie tknąć nie ośmieli się”. Myślę, że Majdańska miała prawo nakreślić scenę pożegnania Światosława z Małuszą jako milczący, męski, na wpół wymuszony akt miłości. Ale ona, jako kobieta, nadaje dziewicy Małuszy śmiałość i prawo powiedzieć: „Daruj mi, mój książę, macierzyństwo, ono jedyne wyzwoli mnie z więzów, których zrzucić nie jestem w stanie”. A jej więzy — to niewolnicza pozycja na dworze księżnej Olgi. Dialog Małuszy i księcia Światosława — główna i najsilniejsza prawdą scena w dramacie „Pojedynek”. Ośmielę się powiedzieć — to poziom szekspirowskiego myślenia w naszej dramaturgii. Być może, macierzyńskim przeczuciem przepełniona Małusza wierzyła w to, że jej syn od Światosława będzie wybrany przez los. W 1986 r. ponownie napisałem pochlebną recenzję wydawniczą do książki poetyckiej Sofii Majdańskiej „Pełnoletność nadziei”. Dla mnie w tamtym czasie autorka tego zbioru była już przed moimi przyjaciółmi szestdziesiątnikami, stała na czele grupy siedemdziesiątników. „Sofia Majdańska — pisałem — weszła w ukraińską poezję jako ukształtowana mistrzyni i zajęła w niej poważne miejsce. Kultywując wiersz wolny i sonet, polarne, ale nie sprzeczne formy poetyckie, pokazała, jak mogą one współistnieć, uzupełniać się nawzajem, pracować na współczesną treść. Nowa książka Majdańskiej „Pełnoletność nadziei” odznacza się tą samą, już znaną nam, wysoką kulturą formy i języka, którą tak potrafi oczarować poetka. Zbiór jednak demonstruje rozwój tego talentu, tutaj obok jubilerskiej czystości kanonu fabularnego znajdujemy zwykłe wiersze wzniosłego tonu, obok wierszy wolnych — oryginalne i ciekawe przyswojenie formy ukraińskich dum kozackich. Sofia Majdańska ze wszystkich naszych poetów młodszego pokolenia najsilniejsza jest właśnie panowaniem nad formą, ona wie, co to jest władza stylu. U niej nie znajdziesz słownego braku smaku, rozczochraności, które niektórzy krytycy skłonni są wydawać za nowatorstwo tylko dlatego, że niezdarnym pisaniem wyróżniają się wiersze niektórych uznanych „klasyków”. Rzecz jasna, samą formą w poezji nie osiągniesz wiele, poezja — to myśl i uczucie, to stworzony świat w słowie, który nieodzownie pragnie wpływać na rzeczywistość, powstając z niej jako jej duchowe odbicie, ale tylko ten, kto włada formą, może władać i ogniem uczuć, i samym materiałem ducha. S. Majdańska — to przykład. Książka otwiera się poematem „Płótna”, filozoficznym utworem, który maluje obraz matki, uogólniając i rozwijając go do rozmiarów niezniszczalnych sił biosu i samego epickiego życia. Poemat ma mnóstwo odcieni i odejść od głównego tematu, lirycznych wstawek itd., ale mimo wszystko odbierany jest jako całość, jako dramat samotności i jako pieśń o niespełnionym szczęściu, jako tęsknota za minionymi czasami. To — hymn światu. Filozoficzne rozważania „Płócien” znajdują swoją kontynuację w następnym rozdziale książki „Wariacje na tematy ukraińskich dum”, ale przed wspomnianym rozdziałem stoi bardzo konkretny cykl „Ziemia moich ojców”, anfilada portretów ziomków poetki, portretów realistycznych, żywych i współczesnych. Te ziemskie poezje równoważą rozmyte niebiaństwo niektórych utworów tej książki. Osobny węzeł tematyczny stanowią wiersze o miłości „A wy byliście sami, jak dziwny cud”. To utwory o najbardziej intymnym uczuciu, przejmujące, szczere, z błyskiem napisane rzeczy. Znowu przed nami wyłania się obraz kobiety, która przemyśliwuje siłę spalającej i nieuchronnej miłości, męczy się jej tajemnicą, niesprawiedliwością, ale tuż śpiewa pochwałę jej szlachetnej i życiodajnej żywiołowości. Faktycznie wszystkie tematy, które porusza czy naświetla S. Majdańska w książce, nie są nowe, ale wszystkie one pod jej piórem są odnowione, zmaterializowane świeżymi myślami i metaforami. Zrozumiałe, książkę S. Majdańskiej można tylko witać, czekając na jak najszybsze jej wydanie”. II Śledziłem publikacje utworów Sofii Majdańskiej, ale pod koniec lat 80. pochłonęła mnie działalność polityczna. Pierwszą książkę poetycką Majdańskiej „Mój dobry świat”, wydaną w 1977 r., przeczytałem, napisałem o niej, a nawet wypisałem wiersze, które mi się spodobały. Zeszławszy na dno, zamknij oczy, by nie oślepnąć od szczęścia. Zeszławszy na dno śmiechu, zatkaj uszy, by nie ogłuchnąć od radości. Zeszławszy na dno bólu, zaciśnij usta, by nie zajęczeć z samotności. * * * Krzew głogu rok czekał na swoje kwitnienie. Mija dzień, I kwiat już opadł. Poleciałabym do ciebie, Tylko znowu Pragnienia szepczą mi: — Nie spiesz się. Im bliżej spotkanie, Tym rozłąka bliższa. Pamiętam, że oczarowały mnie jeszcze dwa wiersze z tej książki: „Skrzynia” i „Śpiewka o Wasylince”. Utwory te mają czysto huculski nastrój. Takich „skrzyń” widziałem wiele w Stopczatowie, miała taką „skrzynię” i moja matka. Tam chowała matka swoją dziewczęcą odzież, swoje wyszywane koszule i zielone „japońskie” chusty. A los Wasylinki, opisany przez Majdańską, widziałem na żywo w tych dziewczętach i kobietach z mojej wsi, które zgwałcili „przybłędy ołowianolicy”, albo zastrzelili na leśnych ścieżkach „wyzwoliciele” ze Wschodu. Wasylinka zasłaniała swoim ciałem „rzeźbione wrota” i „zielone lubczyki” Karpat, gdzie działała Ukraińska Powstańcza Armia… Moja sześcioletnia służba dyplomatyczna na Słowacji i w Polsce przerwała moje śledzenie charakteru rozwoju zdumiewającego, wielostronnego, jakby frankowskiego talentu pisarskiego Sofii Majdańskiej. Będąc w Polsce, spotkałem się w Poznaniu z profesorem, literaturoznawcą miejscowego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Bogusławem Bakułą. Zapytał mnie, co myślę o twórczości Sofii Majdańskiej. Nie mogłem mu gruntownie odpowiedzieć, powiedziałem tylko nieco o jej pierwszych utworach. A doktor Bakuła, krytyk literacki europejskiej rangi, powiedział mi: „Przecież to wielka ukraińska poetka, poziomu lub nawet wyższa od wszystkich szestdziesiatników. Jak wrócicie do domu, dowiedzcie się, kim ona jest, napiszcie o niej. Obiecajcie mi, że napiszecie!”. Nic nie obiecywałem, ale podziękowałem mu za uważne podejście do literatury ukraińskiej. Po powrocie do domu znów zacząłem interesować się twórczością Sofii Majdańskiej i jej niespodziewaną działalnością w dziedzinie kultury teatralnej. Przypominam sobie spektakl w Kijowskim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży, w którym Majdańska oryginalnie przedstawiła poemat Iwana Franki „Iwan Wyszeński”. Nowo zabrzmiały słowa genialnego utworu, nasza tragiczna współczesność pojawiła się w losie wielkiego ukraińskiego teologa, mnicha, który wychodzi ze swojej pieczery i stąpa po falach morza do kozackiego statku jak do symbolu ukraińskiej państwowości. Scenariusze Sofii Majdańskiej to temat ważny i osobny. To dramatyczna poezja na scenie teatralnej. O niej jeszcze powiemy później. W 1979 r. Majdańska wydaje książkę poezji „Dłonie Kontynentów”, gdzie krzepnie rozumienie kobiecego, już macierzyńskiego życia. Rozbite światło pierwszej łzy Życie zetrze z dziecięcej dłoni I zaśmieje się w matczynym gronie Potężnej i czystej latorośli. W plastrach miodu dojrzeją głosy Ziemi miłości i ziemi rozłąki. Zapłonę od pierwotnej męki, Jak książęcy krutoczoły okręt, Żeby radość powróciła do domostw I grzała nad ogniem zdrętwiałe ręce. Czy istnieje i czy może być gdzieś w poezji silniejszy i lepszy od tego obraz kobiety, namalowany przez Majdańską? Tak myślałem, przeczytawszy tę rzecz, ale zaraz potem, w tej książce Sofii, przeczytałem jeszcze kilka takich kobiecych spowiedzi. W wierszu „Nad sklepieniem ognia” znów zobaczymy kobietę, która pragnie wiernej, niezdrady miłości i czuje, że Ziemia nabrzmiewa jej mlekiem, i „szorstkim” językiem liże ślepe nasiona. Ale coś takiego się stało, że na dzikim dnie dojrzewała żądza, dojrzewała w muszli błękitnej łza. Po rękach, jak po rzekach, płynęła nasza czułość”. Kobieta, która żyje w duszy Sofii Majdańskiej — to geniusz kobiecości, który nie boi się otworzyć: Ty brzegiem moim, moje ty bezbrzeże, Ty światłem i cieniem w pralesie milczenia, gdzie każde drzewo — struna w czekaniu. Powiedz, mój świecie, kto nakreślił granice, przez które stąpić nie śmiem, dlaczego nietknięta, jak dzwon, niemię? W 1981 r. Majdańska wydaje książkę poezji „Pochwała ziemi”. Tutaj ziemia miłości i rodzinna ziemia Bukowina połączone są w jedno istnienie. Poetka wysławia bukowińskie świty, ogrody, konopie, deszczowe ławy, krosna, wodę z rodzinnej studni, którą odczuwa jako „żywą i nietkniętą”, od której kobieta, co ją pije, „zanurza się w płodny sen”. Nic podobnego nie tylko w naszej, ale i w światowej poezji nie było i nie ma. W tej książce Majdańskiej, gdzie panuje intymna spowiedź, już pojawia się tak głęboki smutek, jakiego nikt z naszych wielkich poetów nie ma. Oto jak pisze Sofia o swojej „Pierwszej miłości”: Ja wciąż stawałam się mniejsza i mniejsza, jak odłamek lodu na dłoni. W pamięci twojej została po mnie kropla chłodu. Ty odwrócić się nie chciałeś, jak i wtedy, kiedy z potoku my nadzy wybiegliśmy na żwir. Ale teraz my nie śmialiśmy się. Kobiety bieliły płótno. My na trawie leżeliśmy obok. Końca nam nie było, jak zwojom. Czyjąże koszulą ty się stałeś? Narodzeniem dzieci liryczna bohaterka Majdańskiej marzyła. W wierszu „Narodzenie” plastycznie, zachwycenie, śmiało opisany jest akt pojawienia się niemowlęcia — człowieka, działania, którego ortodoksyjna religia i medycyna uczą bać się, jak śmiertelnej męki. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„W oczekiwaniu jutrzejszych muzyk”

Poeta Wasyl Misewycz urodził się 21 listopada 1941 roku we wsi Szypynci na Bukowinie. Średnie wykształcenie zdobył w wieczorowej szkole dla młodzieży robotniczej. Pracował jako tynkarz, malarz, zbrojarz. A po demobilizacji jako korektor, korespondent, kierownik działu w kicmańskiej gazecie rejonowej „Radzieckie życie” (obecnie „Wolne życie”). Wykształcenie wyższe zdobył zaocznie. W latach 1983–1987 był odpowiedzialnym sekretarzem Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji Dziennikarskiej. Członek Narodowych Związków Dziennikarzy i Pisarzy Ukrainy. W gazetach i czasopismach drukuje się od 1959 roku. Wydał 18 tomów poezji i trzy książki historyczno-krajoznawcze. Laureat literackich i literacko-artystycznych nagród im. S. Worobkewycza, im. D. Zahula, im. W. Symonenki, im. Zoreslawa (Stepana Sabola), im. P. Celana. Odznaczony Dyplomem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz medalem „Honorowe wyróżnienie”. Poszczególne jego utwory tłumaczono na język rosyjski, mołdawski i włoski. Wasyl Misewycz mieszka i pracuje w rodzinnej wsi Szypynci. Szła sobie. Dwudziestowiosenny cud. Błękit niebios aż chlupotał w oczach... Na piersiach płochliwie szamotały się Dwoje krnąbrnych zajączków. Szła sobie. Nietknięta, otwarta. Jeszcze niczyja... jeszcze mamina.. Plaża zamarła w oczekiwaniu, jak arena korridy. Tłumiła słodki ból w sercu. Szła sobie. Po młodziutkiej fali, Po gęstych rozmowach, jak rtęć. Pręt wzdychał w mdlącej bezsilności: „Ukradną. Na Boga, ukradną”. * * * Późna jesień — skrzypce Stradivariego I boli, i płacze, i woła. Wiatr zmarzł jak cygan na targu, Grzeje ręce w liściach. Bo żyje W tym wielkim i kręcącym się ogromie, Gdzie miłość, i zgoda, i łza. Oto okno. Naprzeciwko. W tym domu... W białej szybie kobieta jak winorośl. Dobra kobieta o dobrych oczach Samotnie palce w ciszy miętosi. Kim jest? Porzucona żona? Czeka na kogoś? Może i na mnie... Zwisa noc i chmury zwisają brunatne. Późna jesień... skrzypce... Stradivari... * * * Ta rzeka przy drodze — śpiewna cielinka. I pochyla się uchem ku rzece trawa. A wieczorny horyzont — nad płomieniem rynku, A księżyc cienki jak dziewczęca brew. Jest słowo i skrzydła. W rosie, na barwinku... Jest żagiel jedwabny i wierne wiosło. Widzisz, księżniczko, miłości moja, Kobieto, Całują się kwiaty we wsi i za wsią. Całują się kwiaty. Zielone i czerwone... Na wysokiej chmurze kwitną słowiki. Trzeba nam iść. Jeszcze w upojnej niewoli Stoją w objęciu gołębie i gaje. Jeszcze błękitnooki łąkę miodunkami ściele I woda próbuje swego pierwszego kroku. Trzeba nam iść do pachnącego chmielu, Do białego głosu białych skrzypiec. * * * Wiatr ciepły, aż lepki jak z kleju. Oto turkocze na skrzydle pszczoła. Jeszcze rzeka nie zaczęła się z gliny, Jeszcze na skrzypcach struny nie wyrosły. Był czwartek... sobota czy wtorek. A źrenice anioła wysoko. Czarna suknia nocy. Biały tork Młodej w niebiosach gwiazdy. Lecz gwiazda mlecznym dzbanem pachnie, Z ciemności woła woźnica wołów — I w otawie konie idą po pachy, I nie kłuje już niebo głóg. Tylko słychać: rosną struny, I „do-re-mi” kładzie się na języku. Wszystko milczy jak za połoninami grunia, W oczekiwaniu jutrzejszych muzyk. * * * Szepcze liść. Miękki krok Mój i twój. I tu, i w lesie. Do domu prosi się woda, A mgły w strzechach wiją gniazda. Śpiewano... ucichło. Żurawie Daleko, tam... Jak nitka knotu. Milczą cymbały. Skrzypkowie Wygrywają jeszcze ostatnią nutę. Idziemy z nocy do zorzy. Skrajem ciszy, obok Boga. Skłębione przędziwo wiatrów Wilgotne ściele się pod nogi. I ja, i ty. I dach nieba, I anioł grzeje w niebie gwiazdy... Szepcze liść, miękki krok, Tylko mgła wzdycha w gniazdach. * * * Jak pójdę... jak pójdę, nie wrócę Na świtaniu, przy cichej gwieździe, — Posadźcie moje serce rude Obok śpiewnych szypyńskich dróg. Jak pójdę... jak pójdę w ciemne noce, W nieuczęszczane dale... w tamte... Zostawcie moje zmęczone oczy Na gęstym liściu kaliny. Jak pójdę... jak pójdę w rozłąkę — Tylko mgła, tylko mgła, jak owies... Namalujcie moje białe ręce Na błękicie szypyńskich niebios. Jak pójdę... jak pójdę barwinkowo W dalekie i wieczne lata, — Zapiszcie moje zbolałe słowo Na wiosennych kobiercach otawy. Jak pójdę... jak pójdę ... nie wrócę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wasyl Misewycz: Wasyl Misewycz:

* * * Zmęczeni kosiarze w polu. Ścięli proso. Rozłożysty słonecznik na wzgórzu — wiejski filozof. Jeden, jedyny jak palec, w głębokim ogromie. I cisza ciszy. Na sto wiorst — głęboka senność. Myśli słonecznika bez miary. Taki to filozof. Ja też lubię pomyśleć, myśli jak osy obsiądą rojem, jak długi, a ja rozważam: dlaczego u nas spadły śniegi, a obcy — przezimowują? Losy powiodły po światach synów i córki... Dlaczego tak gęsto za wsią rosną pagórki? Czerwony horyzont od zorzy, czerwone rosy. Przysiadłem, milczę. A na wzgórzu milczy filozof. * * * W oczy patrzą senne Karpaty. Jesteśmy mali jak płatek wiosną. Nie trzeba nam się nigdzie spieszyć, przenocujemy na kwiecie z pszczołą. Gdy niebo płowe zmarszczy czoło, zafalują trawy i tafle wód, nakryją nas skrzydłami dzikie gęsi i zagra w piszczałkę Telesyk. Ucichnie noc pachnąca, czarnobrewa, położą się góry, drzewa i żyto. Do rana nie wypowiemy słowa — możemy zbudzić śpiącą pszczółkę. * * * Wieczorna mgła. Czerwone ogniska. Białe płatki. I wiosna. Jakby na pasie przygranicznym, taka wokół cisza. Jedna idylla. Nad krajem zatrzymała bieg najmniejsza chwila. Dotykam ciszy palcem, lekko. Ani dźwięku z ust. Pewnie śpi. Stąpam miękko. Księżyc tarczą wysoko krąży. Długa droga. A gdzieś tam... zupełnie blisko wzdychają dzieci. I rosną. * * * Rzeka płynie, nie powróci rzeka. Ma falę szarą, aż zieloną. A obok — stóg, okrągły i puszysty, jak brzuch wiejskiego biznesmena. Chorągwie bogatych pól majaczą, ich ciepły cień liczy minione dni. Leczmy serce powiewem trawy i prehistorycznym głosem kukułki. I kochajmy tę chwilę, jej ziemskie dary. Są proste i mądre, jak Wanga. Niebo ucichło. Gwiazdami z góry haftuje ciemność najmłodszy anioł. Wiosenny oddech i ozon burzy, gibkie hale, pachnące niszę dolin... To nasze wszystko. Do bólu, do łez. Tu żyć i umierać weselej. * * * Tu zasłuchane w sierpień zielonymi gałęziami sady, I zwinne sikory przewracają skrzydełkami korony. Tu stuletnia kora próbuje głosu i dzwoni, I czekają na mnie o świcie dojrzałe owoce. Jabłko nagle spadło na cienkie jak nitka źdźbło. Echo poruszyło ciepłe rzęsy wody i kowyli. Stoję w sierpniu. Miodem oddycha biały nalew, I jaśnieje dusza, i wróży uśmiechnięty dzień. To księstwo — święte. Jego lato w dłoniach ogrzało Na młodych glebach, na śpiewnych kobiercach trawy. Świecą niebu i słońcu zielone chorągwie drzew, I na moje ramię owoc kładzie swe zmęczone ciało. * * * Kropla — dzyń. Zadrżały rzęsy. Rosa na rzęsach czy łza? Sady w zielonych czapkach I biały szept białych lilii. Po co my? Słowa nie grzeją, Choć ich nikt jeszcze nie powiedział. Kropla — dzyń. Zadrżały rzęsy. Rosa na rzęsach czy łza? W trawach wieczór cicho mdleje, I ty cienka jak witka. Gwizdek i pociąg. Dym zwisa I topnieje... topnieje... oddala się... Kropla — dzyń. Zadrżały rzęsy. Dziewczyna na Prucie Na otawę zrzuciła koszulę… (Boże mój, drżąca lilio!) Po piasku... Po białym piaseczku Młoda, cnotliwa, aż gorzka. Szła sobie. Płonęło żarko ciało, Jak pragnienie, jak pierwszy grzech. Szumiało brzegiem, leciało. Macierzanka łasiła się do nóg.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pamięć rodu

30 września br. w Narodowym Wydawnictwie „Weselka” koledzy, przyjaciele, wielbiciele żegnali Człowieka, który przez ponad 25 lat był szefem jednego z najważniejszych ośrodków kultury w Kijowie. Dziennikarz, pisarz, historyk sztuki, wydawca, gorący patriota Ukrainy Jarema Hojan pozostawił wybitny dorobek twórczy. Swego czasu, przygotowując do emisji audycje literacko-dramatyczne na podstawie utworów Jaremy Hojana, uważnie studiowałem stylistykę autorską pisarza i doszedłem do wniosku, że wyraźnie określił się on własnym unikalnym, eksperymentalnym stylem — pisarstwem artystyczno-modlitewnym. Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Fotografia Jaremy HOJANA-młodszego. Pamiętam, jak na przykład zaczynała się jego cotygodniowa autorska audycja „Światła ziemi ukraińskiej” w radiu „Kultura” w dniach Bożego Narodzenia 2000 roku: „Wiara chrześcijańska jednoczy ród nasz i naród ukraiński. Jestem szczęśliwy, że wiara ta uświęciła mój ród i świeci, niczym słowo modlitwy, w pokoleniach, i nie zagubi się w wiekach nasza wiara, jak i skarby duchowe, które rodzą się w jej promiennej aureoli. ...Objawił się ze świtem dwudziestego wieku akwaforta „Golgota”, znana jeszcze pod nazwą „Ukrzyżowanie” i cudem uratowana jako rarytas ukraińskiego skarbca sztuki. Wydobył ją z głębi duszy jeszcze całkiem młody rodzony brat mojej mamy, a mój wuj Wasyl Kasijan. Artysta wyniósł ten pełen cierpienia obraz ogólnoludzkiego bólu, modlitwy i łkania nad ukrzyżowanym Chrystusem ze swojej chrześcijańskiej rodziny i chłopskiego dzieciństwa, z pełnych smutku frontów wojny światowej, z synowskiej goryczy oraz ukrzyżowanej na krzyżu bratobójstwa obywatelskiego rodzinnej Ukrainy i jej narodu, zamęczonego wojnami, zarazami, głodem”. W takim samym kluczu językowo-stylistycznym autor przedstawiał wszystkie rozważania — teksty do księgi-foliantu „Zmartwychwstańmy!”, współbrzmiące z Ewangelią. Zilustrowana unikalnymi dziełami graficznymi W. Kasijana, książka ta wyrosła z korzeni rodu i rozwinęła się w drzewie życia rodu. W tym prezentowym, eleganckim tomie z dobrą setką trafnie dobranych ilustracji talentownie połączono słowo pisarskie i graficzną kreskę Kasijana. Swój literacko-historyczno-artystyczny serial o wybitnym artyście, akademiku Wasylu Kasijanie, pisarz i wydawca Jarema Hojan rozpoczął od akademickiego wydania „Kobziarza” (1998) z ilustracjami Wasyla Kasijana. Z czasem pojawił się tom „Autoportret” z rysunkami i biograficznymi rozważaniami W. Kasijana oraz badaniem literackim J. Hojana, które zgłębia życiorys wybitnego artysty oraz jeden z jego kierunków twórczych — autoportretowanie, które towarzyszyło artyście przez całe życie. Dochodzi on do wniosku, że artysta jest jednym z tych nauczycieli, u których „trzeba uczyć się miłości do Ukrainy”. Książka „Światło z nieba” wyszła z dedykacją dla mamy Ołeny i taty Petra: „Klękam w świetlanej pamięci Waszej, Mamo i Tato, i widzę blask z niebios miłości — to świecą gwiazdami niegasnącymi Wasze prawe dusze”. W tych słowach — zagadka miłości autora do bliskich ludzi, których uważa za świętych. To święta synowska miłość, która przechodzi w prawdziwą modlitwę do tych, którzy dali mu życie: „Dziękuję Wam, Tato, za słowo prawdziwe, jak spowiedź. Wiem, to z Waszego poetyckiego słowa, wykołysanego na pieśniach narodu i nie zgrubiałego na twardych zagonach życia, zrodziły się i idą w świat moje książki, idą w dobrej godzinie, kiedy Ukraina zdobywa wolność, szczęście i dobry los. I modlę się, aby dusza i tej książki była tak czysto nastrojona, jak struny i dusza Waszych, Tato, skrzypiec, które umiały odpowiedzieć nawet na cicho wypowiedziane słowo i w ton mu zabrzmieć-zagadać, bo skrzypce są żywe”. I dalej: „Dziękuję Wam, Mamo, za rodzimą ukraińską mowę. Ona zaświeciła mi w Waszym słowie, jak cały świat w porannym słońcu. Słowo Wasze opromieniło nas, dzieci, miłością — wielką jak słońce, świętą jak niebo, rodzimą jak ziemia. Słowo Wasze wyłaniało się z pieśni, uśmiechu i łzy, a łza skropiła nadzieję: z rosy i wody morzem-oceanem rozleje się po rodzimej ziemi nasza mowa. Słowo Wasze święte stało się świętym Testamentem: nie zdradzisz maminej mowy — nie zdradzisz Matki, nie zdradzisz Ukrainy”. Wszystkie teksty Jaremy Hojana, przepełnione miłością do matki-ojca, rodziny i Ukrainy, trzeba czytać recytatywem, to poematy prozą o zgłębianiu swojego Rodu. Oto niektóre rozdziały: „Światło z nieba” (które jaśnieje z niebios na ukraińskich ikonach), „Modlitwa za Szewczenkę”, „Korzeń Rodu”, „Cud Kasijana”, „Tytani narodu” (Prorok — T. Szewczenko, Jasnowidz — I. Franko, Zwiastunka — Łesia Ukrainka), „Wierzę”, „Spowiedź przed Mamą”, „Modlitwa w rodzinnej świątyni”, „Przysięgam Wam, Ukraino!”, poezje-dedykacje dla rodziny, żony Ołenki, synów Ołesia i Jaremy. Jarema Hojan: „Ja połączyłem w książce-ptaku „Zmartwychwstańmy!”, jak w książkach „Autoportret”, „Prorok” i w tej — „Światło z nieba”, swoje szczere słowo i żywą kreskę Kasijana, jak zrośnięte we mnie dwa skrzydła i serce mojego drogiego rodu. Będę szczęśliwy, jeśli światełko zmartwychwstania pozostawi w duszach czytelników i ta książka z rodzinnego korzenia”. Książkę esejów „Prorok”, jako literat i artysta, Jarema Hojan poświęcił losom życiowym Tarasa Szewczenki oraz artystycznemu interpretatorowi jego życia i twórczości Wasylowi Kasijanowi. Autor znów występuje tu jako poeta prozy: „Jak w wiecznie żywym słowie Szewczenki, tak i w żywej graficznej kresce Kasijana słyszymy, widzimy, rozpoznajemy Ukrainę, bo i w słowie, i w graficznej kresce jaśnieją nieśmiertelne dusze Poety i Artysty”. Praca Jaremy Hojana — książka esejów o dwóch geniuszach, Szewczence i Kasjanie — została godnie uczczona w Radiu Ukraińskim „Kultura” w autorskim programie pisarza „Szewczenkiana Wasyla Kasjana”. W ciągu trzech lat wyemitowano całą książkę w 20 audycjach. Czytali ją autor oraz artyści Zinaida Żurawlowa i Petro Bojko. W tych pięćdziesięciominutowych programach radiowych kompozycyjnie wmontowywano pieśni do słów Tarasa Hryhorowycza w wykonaniu B. Hmyri, I. Kozłowskiego, D. Hnatiuka oraz innych genialnych ukraińskich śpiewaków. Będąc obecnym na jednym z nagrań jako redaktor tych audycji, pewnego razu usłyszałem, jak zasłużony artysta Ukrainy, protojerej Petro Bojko mówił autorowi: „Powinien był pan zostać księdzem, a znacznie wzbogaciłby pan ukraińską teologię. Oto jak w takich wierszach: „Modlitwa i słowo przyszły razem, jak Bóg, i Niebo, i Mama, i Tata, i Mowa, i Ukraina”. Gdyby to zależało ode mnie, uczyłbym języka ukraińskiego z pana utworów!”. Jarema Hojan jako przyszły mistrz ojczystego słowa wyrósł w środowisku językowym klasyków literatury ukraińskiej — ziomków Jurija Fedkowycza, Olhy Kobylańskiej, Wasyla Stefanyka, Lesia Martowycza, Marka Czeremszyny, Natalii Kobrynskiej. Jako literat i publicysta, wykształcił się w „kuźni Franki” Uniwersytetu Lwowskiego. Właśnie tym klasykom J. Hojan, jako wydawca serii „Lekcja literatury” wydawnictwa „Weselka”, poświęcił swoje badania literaturoznawcze z perspektywy dzisiejszej niepodległej Ukrainy. Jako literat i publicysta, Jarema Hojan należy do lwowskiej szkoły mistrzów słowa. Tam ukończył uniwersytet, potem pracował jako dziennikarz w „Wilnej Ukrainie”. Stamtąd zaczął pisywać do kijowskich gazet, więc wkrótce został korespondentem własnym na obwód lwowski, a później kierownikiem działu kultury gazety „Radianśka Ukraina”, której oddał dwadzieścia lat życia. A ponad ćwierć wieku Jarema Hojan spędził w codziennej, pełnej poświęcenia pracy nad tworzeniem książek dla dzieci Ukrainy w wydawnictwie „Weselka”, początkowo jako redaktor naczelny, a potem „weselczanie” wybrali go na swojego dyrektora. Właśnie tutaj najbardziej rozwinął się jego talent jako literaturoznawcy i historyka sztuki oraz, co nie mniej ważne dla wydawcy, menedżera wrażliwego na wartościowe słowo literackie. Do wielkiej publicystyki i literatury Jaremę Hojana wprowadziły książki szkiców i opowiadań z lat 70.—80.: „Wohni jaworowi”, „Persteń werchowyncia”, „Rusznyky”, „Sławyczi” i inne. Już w dojrzałym wieku w pełni świadomie określił się w artystyczno-modlitewnym stylu swoich głównych książek. To dzięki staraniom Jaremy Hojana w serii „Lekcja literatury” ukazały się zaadaptowane do dziecięcej percepcji eseje o światłach ukraińskiej kultury: Hryhoriju Skoworodzie, Iwanie Kotlarewskim, Markijanie Szaszkiewiczu, Tarasie Szewczence, Iwanie France, Łesi Ukraince, Mychajle Kociubynskim, Panasie Myrnym. Przypadło mu w udziale twórcze szczęście interpretowania w szkicach i powieściach losów wybitnych współczesnych, którzy stali się już klasykami, krzewicieli ukraińskiej kultury — malarzy Oleny Kulczyckiej, Marii Prymaczenko i Mychajła Derehusa, kompozytorów Stanisława Ludkewycza, Mykoły Kołessy, Anatolija Kos-Anatolskiego, Platona Majborody, artystów Natalii Użwij, Anatolija Mokrenki, Bohdana Stupki... Za powieść „Tajemnycia Łesykowoji skrypky” Jarema Hojan z rąk Olesia Honczara (1993 r.) otrzymał Nagrodę Szewczenkowską. Symbolicznie: od Mistrza dla Ucznia. Przy tym zaznaczę — większość książek O. Honczara publikowano w „Weselce”. Żona Olesia Terentijowycza, Wałentyna Danyliwna, kilka lat temu wydała, znowuż w „Weselce”, trzytomowy i obecnie już rarytasowy „Dziennik” tego ukraińskiego klasyka i wielkiego patrioty-obywatela Ukrainy. Oles Terentijowycz zaznaczył w swojej książce „Pysmennyćki rozdumy”: „Najważniejsze, wydaje mi się, dla pisarza przez całe jego życie, to nie stracić poczucia jedności, wspólnoty swojego osobistego losu z losem narodowym”. W czasach niedostatku, braku uwagi ze strony władzy wobec ukraińskiego słowa, w czasie kryzysu ekonomicznego niezapomniany dyrektor wydawnictwa „Weselka” udowodnił ukraińskiemu światu, że patriotyczna książka dla dzieci i młodzieży żyje. Wielu wie, że Jarema Petrowycz potrafił pięknie śpiewać, znał setki pieśni od początku do końca, z wariantami. Jeszcze nic nie powiedziałem o nim jako o organizatorze spraw wydawniczych, szczególnie dla dzieci i młodzieży, poza tym — wielkim propagatorze i obrońcy ukraińskiej książki, aktywnym działaczu społecznym, żarliwym „proświtianinie”. Liczne nagrody literackie uwieńczyły jego osiągnięcia pisarskie. Został zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy. Jeśli widzieliście Jaremę Petrowycza w wyszywance wśród uczniów czy na spotkaniach z nauczycielami, uczestnikami zespołów „Zerniatko” (Kijów) i „Kałynonćka” (Niemiszajewe na Kijowszczyźnie), w bibliotekach, na wystawach, to dokładnie wiedzieliście: idzie do ludzi jak na święto. Był szczęśliwy. Jeśli człowiek wyniósł z dzieciństwa modlitwę oraz bajkę i przeniósł je przez całe życie aż do swoich późnych lat, — ten człowiek jest szczęśliwy, bo w nim żyje pamięć Rodu! W ostatnich latach, przebywając na emeryturze, mimo chorób, Jarema Hojan stworzył wspaniały pomnik-foliant w trzech tomach o Markijanie Szaszkiewiczu: „Apostoł Duchu. Portret”, „Czytanka dla ditoczok” oraz „Czytanka dla ditoczok”, w których udowodnił duchowe pokrewieństwo naddnieprzańskiego Tarasa Szewczenki i galicyjskiego Markijana Szaszkiewicza, którzy tworzyli w tym samym czasie historycznym jedną ukraińską kulturę i literaturę. Dzięki cudownym rysunkom Wasyla Kasjana, które trafnie wkomponowały się w tkankę trzytomnika, oraz myślącemu słowu Jaremy Hojana ta literacko-historyczna pamiątka stała się wspaniałym prezentem dla bibliotek uniwersyteckich. …Darem Bożym, błogosławionym był Jarema Hojan dla Ukrainy. W gościach u ziomka Jaremy Hojana 7 kwietnia 2017 roku. Po prawej Wasyl Pyłypjuk, Jarema Hojan oraz Wasyl Marusyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

In memoriam w Bortiatynie

Natalia HUMNICKA, Lwów Na progu domu grupę gości ze Lwowa powitały dyrektor muzeum Olha Diadynczuk i jej zastępczyni Iryna Syneczko, która szczegółowo opowiedziała obecnym o historii powstania Muzeum i jego ekspozycji. Uczniowie szkoły w Bortiatynie czytali wiersze, a Jarynka wykonała ulubioną pieśń poetów „Oj wersze, mij wersze”. Szczególnie poruszyło obecnych obejrzenie fragmentów filmu, który zmontowali uczniowie z nagrań wielokrotnych spotkań z Romanem Łubkiwskim. A dalej uczniowie i mieszkańcy Bortiatyna z wielkim zainteresowaniem słuchali wspomnień o Romanie Łubkiwskim jego kolegów po piórze, muzealników, artystów, działaczy Proświty. Jak do żywego zwróciła się do Poety honorowa dyrektor Muzeum Historii Religii Zoriana Biłyk. Jej wystąpienie przerodziło się w szereg podziękowań dla Poety za całą jego głęboko duchową pracę na niwie kulturalnej Ukrainy. Sekretarz halickiej „Proświty” Maria Kozak podzieliła się wspomnieniami o owocnej współpracy Romana Łubkiwskiego z działaczami Proświty, zwłaszcza w latach 1997—2000, kiedy kierował on Lwowską Obwodową „Proświtą”. Wspominała o wielokrotnych wspólnych wyjazdach do rodzinnej wsi Ostriweć, do Pragi na stuletni jubileusz Bohdana-Ihora Antonycza. Zastępca przewodniczącego halickiej „Proświty” Olha Maniuk podarowała dzieciom tomiki poetyckie wierszy lirycznych Romana Łubkiwskiego z portretem z jesiennymi jabłkami, który w dziwny sposób zbiegł się z portretem w izbie Antonyczów. Wieloletnia sekretarz-referent Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki Natalia Humnicka przekazała pozdrowienia, podziękowania i podarowała Muzeum w imieniu synów Romana Łubkiwskiego, Danyła i Markijana, uporządkowany przez nich zbiór przekładów ojca „Słowiańskie niebo”, zaprezentowany na tegorocznym Forum Książki we Lwowie. Natalia Humnicka podkreśliła, że ideę odrodzenia Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki jeszcze w dalekim 1989 roku podał sam Oleksandr ASTAFIEW, Kijów Zdjęcie z archiwum Olhy MAK Iwan Dmytrowycz Myroneć (04/16.09.1900, m. Dubno guberni wołyńskiej, obecnie obwód rówieński — 28.12.1937, m. Mikołajów) — literaturoznawca, pedagog. W latach 1923—1925 studiował na wydziale literackim Nieżyńskiego Instytutu Edukacji Narodowej, w 1925 roku wraz z Petrem Odarczenką wstąpił do aspirantury przy naukowo-badawczej katedrze historii kultury i języka, w 1926 roku został oddelegowany do Czernihowskiego Muzeum Mychajła Kociubynskiego w celu badania rękopisów pisarza. W latach 1926—1928 jego nazwisko figuruje już wśród aspirantów gabinetu literatury poszewczenkowskiej Kijowskiego Oddziału Instytutu Tarasa Szewczenki Wszechukraińskiej Akademii Nauk, gdzie wraz z innymi aspirantami — Jewhenem Kyrylukiem, Ananijem Lebedem, Leonidem Smilianskim, Leonidem Pidhajnym porządkuje bibliografię szewczenkoznawczą. W latach 1928—1931 Iwan Myroneć jest pracownikiem naukowym tego samego Instytutu, w tym samym czasie pojawiają się jego prace szewczenkoznawcze: „Praca instytucji szewczenkowskich” („Proletarska prawda”, 1930, 11 marca), „Nowo odnaleziony rękopis zbioru utworów T. H. Szewczenki” („Szewczenko. Rocznik 2”, Ch. 1930), francuskojęzyczny artykuł „Chevtchenko et sa poésie” („Szewczenko i jego poezja”) we francuskim czasopiśmie „Librairie ukrainienne d’etat Literrature et Art” (1930, nr 1), który później jako posłowie został przedrukowany w wydaniu: „Kobziarz”. Przedmowa Andrija Roman Łubkiwski, którą podchwycił i zrealizował z pomocą tegoż Łubkiwskiego oraz innych orędowników kultury ukraińskiej Ołeh Romaniw w 1990 roku. Profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Mychajło Hnatiuk mówił o osiągnięciach Romana Łubkiwskiego w literaturoznawstwie, wspomniał wspaniały wieczór akademicki pamięci w Bibliotece Słowiańskiej w Pradze, który odbył się w rocznicę odejścia w zaświaty Romana Łubkiwskiego. Doktor nauk historycznych, profesor i pisarz Petro Szkrabiuk podzielił się wspomnieniami o swoich spotkaniach z Poetą, podkreślając takie cechy jego charakteru — humor, ironię, samoironię, jego twórczy niegasnący potencjał. Oczarowało obecnych małżeństwo Sadłowskich — Mariana (Wenczek) i Jurij, którzy podarowali muzeum starodawne ręczniki oraz tomiki poetyckie i przekłady poetów nadbałtyckich, dokonane przez Jurija Sadłowskiego. W swoim wystąpieniu Jurij podkreślił wartość poezji Łubkiwskiego, a także ich wspólne zamierzenia dotyczące przekładów pisarzy nadbałtyckich, z których niektóre zamierza zrealizować. Wieloletni przewodniczący Towarzystwa „Ukraina i świat”, doktor nauk historycznych Bohdan Jakymowycz dokonał ekskursu we wspólne wyjazdy z Romanem Marianowyczem poza granice Ukrainy, podkreślił jego wrodzone cechy dyplomatyczne, umiejętność delikatnego, ale przekonującego budowania kulturowych mostów przyjaźni między narodami. Łarysa Woznycka, konserwator, córka Bohatera Ukrainy Borysa Woznyckiego wspominała pełną poświęcenia pracę ojca w tandemie z Romanem Łubkiwskim na rzecz ratowania skarbów kultury ukraińskiej, zamków, cerkwi, dzieł sztuki, w szczególności unikalnego dziedzictwa Jerzego Pinzla. Znany rzeźbiarz Lubomyr Jaremczuk z wdzięcznością wypowiedział się o owocnej działalności Romana Łubkiwskiego w sferze inicjowania wznoszenia pomników wybitnym postaciom kultury ukraińskiej i budowania państwowości, w szczególności Mychajłowi Hruszewskiemu i Markijanowi Szaszkewyczowi. Wieczór wspomnień stał się duchowym mostem jednoczącym różne pokolenia wybitnych przywódców kultury ukraińskiej — od przodków rodziny Bohdana-Ihora Antonycza do Romana Łubkiwskiego i jego współpracowników w niebie Borysa Woznyckiego, Wasyla Pyłypjuka, Jewhena Bezniska, aż po współczesnych promotorów sprawy ukraińskiej oraz tych młodych uczniów, którzy z zachwytem słuchali swobodnej rozmowy o poezji, sztuce i ich wybitnych twórcach. Właśnie o przekazaniu sztafety młodym myślał Roman Łubkiwski, gdy w swojej posiadłości w Rokytnem założył spotkania poetyckie z młodzieżą, na których w lekkiej, żartobliwej i przystępnej formie starał się przekazać młodym rodakom miłość do słowa ukraińskiego, do korzeni ukraińskich, do ziemi ukraińskiej. O tych szczęśliwych, radosnych, optymistycznych chwilach wspólnoty dzieci przygotowały wspaniały fotokolaż, który na zakończenie wieczoru pokazano obecnym. Kultura pamięci — to zasadniczy fundament trwania rodu ukraińskiego, narodu, nacji, kształtowania i zachowania tożsamości narodowej oraz godności. W pewnej mierze wzorcową demonstracją takiej pamięci był wieczór wspomnień w Muzeum-Posiadłości rodziny Antonyczów, który odbył się w październikowej porze z okazji trzeciej rocznicy odejścia w wieczność Romana Marianowycza Łubkiwskiego, jednego z inicjatorów i patronów Muzeum, miłośnika, badacza i promotora twórczości Bohdana-Ihora Antonycza obok, w szczególności, Mykoły i Danyła Ilnyckich, Ihora i Iryny Kałynciów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Na wysokich orbitach duchowych O tragicznym losie krytyka i literaturoznawcy Iwana Myroncia

Roman Łubkiwski pozostał w naszej pamięci! Łewko Riznyk. Forum Romana Łubkiwskiego. — Dzwin. — 2018. — nr 8. — s. 29-98. On żył na wysokich orbitach duchowych i wyznawał niezłomne prawo etyczne: „Człowiek powinien swoje światło oddać innemu”. Odczuwał piękno literatury, niepowtarzalność przyrody i moralną czystość ludzkich relacji. „Świecił” ogniem natchnionej pracy literackiej i spłonął w płomieniach totalitarnej inkwizycji lat 20.—30. Ryćickiego. Ilustracje W. Sedlara. Ch.-K., 1931, wyd. 2. 1933. Iwan Myroneć wraz z Mychajłem Nowyćkim, Ołeksandrem DoroszKewyczem i in. brał udział w jego przygotowaniu. Z niszczycielską krytyką tego wydania wystąpił przyjaciel z aspirantury Iwana Myroncia — Jewhen Kyryluk („Literaturna hazeta”, 1933, nr 23, „Żyttia j Rewolucija”, 1934, ks. 1), który nazwał autora przedmowy i redaktorów tego „Kobzarza” „aktywnymi kontrrewolucjonistami”, książka wkrótce została zakazana. Niestety, przy wznowieniu tego „Kobzarza” w 2009 i 2013 roku pominięto francuskojęzyczny artykuł Iwana Myroncia. Dorobek literaturoznawczy Iwana Myroncia jest ogromny i wybitnie nowatorski w swojej istocie. Należą do niego artykuły teoretyczne: „Do pytannia pro ob’jekt literaturnoji krytyky” („Krytyka”, 1929, cz. 1), dwa artykuły wstępne „Formało-stylowi osobływosti ukrainśkoho literaturnoho procesu 90-900-ych” i „Z istoriji literaturnych wzajemyn” do antologii „Prozajiky 90-900-ch. Ch.-K., t. 1 i 2), rozprawa „Fata-Morgana w osnownych stylowych wyjawłennjach” (zb. „Kociubynśkyj”. Ch., 1931, t. 1), gruntowne przedmowy do wydań (np. do książki Archypa Tesłenki „Wybrani twory”. Ch.-K., 1929, powieści Ołeksija Pluszcza „Wełykyj w maliim i małyj u wełykim”. K., 1930), szkic „Twor- Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNU NANU, członek NSPU i NSŻU Czym charakteryzuje się powieść-spowiedź Łewka Riznyka? Opowiadając o działalności Romana Łubkiwskiego jako kierownika Lwowskiej organizacji, a także jako pisarza i działacza społecznego, przedstawia on obraz tworzenia świata pisarskiego na bazie formowania pozytywnego państwa ukraińskiego. Rzeczywiście, Roman Marianowycz „miał rzadką właściwość szybkiego nawiązywania kontaktów z każdym bonzą z »najwyższych szczebli…«”. Nie peszył się przed autorytetem, a momentalnie znajdował taką formę wypowiedzi, że od razu przyjmowano go z należnym szacunkiem — opowiada o przewodniczącym organizacji pisarskiej Łewko Riznyk, zwłaszcza gdy mowa o renowacji pomieszczenia związku przy ul. Kruszelnyćkoji 17. Tak, Roman Łubkiwski potrafił rozmawiać z ludźmi: i z pisarzami, i z ludźmi z korytarzy władzy, z gośćmi z różnych krajów, którzy odwiedzali Lwów, Ukrainę. A co najważniejsze — jego wysiłkami odbudowano posiadłość rodziców Markijana Szaszkewycza w Pidlisku, gdzie otwarto Muzeum Pamięci Szaszkewyczów, powstał poważny pomnik Markijana oraz Muzeum „Rusałki Dnistrowoji” w dzwonnicy-wieży cerkwi Świętego Ducha. A także — ważne słowo Romana Łubkiwskiego w sprawie postawienia pomnika Tarasowi Szewczence we Lwowie, w odnowieniu Muzeum-posiadłości rodziców Iwana Franki w państwowym rezerwacie historyczno-kulturowym „Nahujewyczi”, uwieńczenie postacią w granicie Iwana Franki na początku drogi nahujewyckiej, stworzenie pełnowartościowego czość W. Stefanyka” (K., 1929), rozproszone w periodykach artykuły o utworach Ołeksy Slisarenka, Ołeksandra Szyszacćkoho-Illicza, Ołeksija Pluszcza, recenzje nowych książek Wasyla Stefanyka, Tymofija Bordulaka, Natalii Kobrynśkoji, Antona Kruszelnyćkoho, Iwana Sawczenka, Geo Szkurupija, Leonida Czernowa-Małoszyjczenka, przekłady (z ros. Pantełejmona Kulisza „Szukaczi szczastia”. K., 1930). Z czasem naukowca oskarżono o „antymarksistowskie zboczenia”, co zmusiło go do opublikowania artykułu Muzeum-posiadłości Bohdana-Ihora Antonycza we wsi Bortiatyn w rejonie mościskim, „odkrycie” Antonycza dla kultury ukraińskiej i światowej wraz z Iryną i Ihorem Kałynciami i jeszcze wiele innych. Z rozdziału „Epokalny rok 1991. Śmiertelne konwulsje »imperium zła«” czytelnik dowiaduje się o marszu Romana Łubkiwskiego do Rady Najwyższej, gdzie została utworzona patriotyczna grupa „Rada Narodowa”, o wydarzeniach politycznych zarówno we Lwowie, jak i ogólnie na Ukrainie, o opiece nad postacią wybitnego ukraińskiego poety i artysty Światosława Hordynśkoho. Pracując 18 lat w Republikańskim wydawnictwie „Kameniar”, 10 lat na wydziale dziennikarstwa LNU im. I. Franki, stale spotykałem Romana Marianowycza na różnych wydarzeniach. Pamiętam, jak było w Związku. Kierowali nim konkretni pisarze, zwłaszcza Łewko Riznyk, i zawsze można było obserwować, jak Roman Łubkiwski podpowiadał, co warto byłoby jeszcze zrobić czy to w planie twórczym, czy społecznym. Udało mi się także przebywać we wrześniu 2015 roku w składzie organizacji pisarskiej na obchodach 80-lecia siostry Orysii w rodzinnym dla Łubkiwskich Ostriwcu na Tarnopolszczyźnie. O tym również szczegółowo opowiada Łewko Riznyk. Przez ostatnie kilka miesięcy 2015 roku z Romanem Marianowyczem prawie codziennie rano kontaktowaliśmy się telefonicznie. Pamiętam, że w jednej z rozmów już po raz kolejny przypomniałem rozmówcy, że „życie jest krótkie i śmieszne. A starość — długa i wspaniała”. Roman Marianowycz zaśmiał się i powiedział, że najwyraźniej tak właśnie jest… A kilka dni po naszym powrocie z Ostriwca Romana Łubkiwskiego zabrakło… „Bijmy w swoje błędy. W ramach samokrytyki” („Żyttia j rewolucija”, 1931, ks. VIII) i kajać się za swoje „grzechy”. Prześladowany, wyjeżdża z Kijowa, przez pewien czas pracuje jako docent Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Wychowania Społecznego i Dniepropietrowskiego Instytutu Pedagogicznego, profesor Krzyworoskiego, a od 1935 roku — Mikołajowskiego instytutów pedagogicznych. W październiku 1937 roku aresztowany jako „aktywny uczestnik kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej”. Podzielił los towarzyszy broni, inicjatorów „Kobzarza” z 1931 i 1933 roku — Andrija Ryćickiego i Wasyla Sedlara. 28 grudnia 1937 roku wyrokiem „trójki” organów NKWD obwodu mikołajowskiego Iwan Myroneć został rozstrzelany. Zrehabilitowany w 1967 roku. Dorobek naukowy Iwana Myroncia utwierdza humanistyczną misję literatury, uczonemu nie jest właściwe utylitarno-uproszczone i ideologicznie zaangażowane interpretowanie zjawisk artystycznych. Na krańcowo krótkim odcinku swojego życia z wielkim artyzmem pokazał rolę utworów Szewczenki i całej literatury ukraińskiej w świetle historycznego losu narodu, odkrył nowe jakościowe cechy literatury narodowej XIX—XX w. Był uczonym nowej formacji, osobą o szerokiej skali cech duchowych i dążeń moralnych. Nasza obecna retrospekcja w jego życiorys — to apel do przyszłości: dorobek naukowy uczonego powinien zostać pogłębiony i zbadany niezależnie od oceny „rycerzy” asekuranctwa, ponieważ znacznie rozszerzył on problemowe horyzonty literatury ukraińskiej. Grupa studentów, absolwentów wydziału literackiego Krzyworoskiego Instytutu Pedagogicznego. 1934 rok. W centrum w pierwszym rzędzie — profesor Iwan Myroneć, skrajny po lewej — docent Wołodymyr Doroszenko, później kierownik katedry językoznawstwa ogólnego Nieżyńskiego Instytutu Pedagogicznego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Jurij Szewczenko: „Przychodźcie częściej do teatru”

W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży aktywnie propaguje się kulturę narodową. W ostatnich latach repertuar teatru wzbogaciły dzieła muzyczne ukraińskich kompozytorów: „Przygody Hucka Finna” Żanny i Lewka Kołodubów, „Czerwony Kapturek” Romana Smolara, „Żył sobie pies…” Wołodymyra Nazarowa. Nową pracą stała się opera dla dzieci „Król Drozdobrody”. Autorem muzyki i libretta jest znany ukraiński kompozytor Jurij Szewczenko. Dziś Jurij Wałentynowycz jest gościem „SP”. — Pisze Pan zarówno dla dorosłego, jak i dla najmłodszego widza. Czy praca nad tymi utworami się różni? — Nie, ponieważ i tu, i tam zwracam się do człowieka, do jego serca. Ale jest różnica w języku, którym opowiadam. Dla przykładu. Jeśli będzie Pan opowiadać dorosłemu znaną filozoficzną historię, powiedzmy „Księcia Hamleta”, to znajdzie Pan jedne słowa, a jeśli pięcioletniemu dziecku, to inne. Będzie Pan opowiadać mu absolutnie szczerze, ale znajdzie Pan jakieś inne obrazy, inne słowa. Niby chce Pan opowiedzieć o tym samym, ale różnymi środkami. To samo jest z muzyką. — Kilka słów o historii powstania opery „Król Drozdobrody”. — 10 lat temu współpracowałem z Kijowskim Akademickim Młodym Teatrem i Stanisławem Mojsejewem, który wtedy był dyrektorem artystycznym tego zespołu. Zaproponowano mi napisanie muzyki do przedstawienia dla dzieci. Był to spektakl dramatyczny według sztuki Bohdana Stelmaha. Materiał mi się spodobał. Bohdan Stelmah dokonał wspaniałego przekładu baśni braci Grimm „Król Drozdobrody”. Opowiedział tę historię absolutnie po swojemu. To sztuka wierszowana, napisana pięknym ukraińskim językiem. Dziś wielką rzadkością jest otrzymać tak doskonały tekst od współczesnego autora. W 2009 roku odbyła się premiera spektaklu „Kapryśna miłość Drozdobrodego”, do którego napisałem muzykę. To spektakl dramatyczny z numerami muzycznymi. Już 9 lat inscenizacja jest w repertuarze teatru. Potem ten spektakl wystawiano w Czerkasach i innych miastach. A niedawno gościem był mój przyjaciel, główny reżyser Kirowohradzkiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Marka Kropywnyckiego Jewhen Kurman. Zainteresował się tym materiałem i postanowił przygotować inscenizację na święta noworoczne. Jeszcze po pierwszej premierze wpadłem na pomysł, by przekształcić tę inscenizację w operę dla dzieci. Taka okazja nadarzyła się dzięki Kijowskiemu Miejskiemu Akademickiemu Teatrowi Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży. Nowy spektakl bazuje na tej muzyce, którą tworzyłem prawie 10 lat temu, ponieważ włączyłem niektóre numery muzyczne. Ale to absolutnie nowy projekt. To opera. Uważam, że małego słuchacza koniecznie trzeba zapoznać z takim akademickim gatunkiem. — To już nie pierwsza Pana praca w Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży? — Tak, nie pierwsza. Już 8 lat z sukcesem idzie tu mój balet „Barmalej i Ajbolit”. W tym teatrze pracuje wielu ludzi, z którymi utrzymuję dawne więzi twórcze. To Anżela Masłennykowa, główny chórmistrz teatru. Pracowaliśmy razem przy wielu projektach. Zapraszałem ją i wspaniały chór teatru do nagrania różnych moich utworów, zarówno wielkiej formy, jak i do projektów międzynarodowych. W szczególności nagrała partię chóralną mojej kantaty-baletu „Kobziarz”, którą zamówiła u mnie kanadyjska kompania taneczna „Szumka” i z sukcesem wykonywano ją w różnych miastach Kanady. Głównym reżyserem teatru pracuje Oksana Taranenko. Z nią też znamy się od dawna. Wspaniały dyrygent teatru Serhij Hołubnyczyj został dyrygentem-inscenizatorem „Króla Drozdobrodego”, drugim dyrygentem jest Jewhen Woronko. A z głównym dyrygentem Wołodymyrem Wrublewskim też mam zamiar zrealizować niejedną wspólną pracę. Przyszedłem do teatru z pomysłem nowej opery, pokazałem niektóre numery. Pomysł zainteresował dyrektora teatru i zacząłem pisać wielką partyturę. W procesie tworzenia opery zapoznawałem teatr z tym, co robię. Interesowało mnie, jakie wrażenie wywrą poszczególne epizody. W ten sposób, komunikując się z teatrem, szliśmy do premiery, która niedawno się odbyła. — Jaka jest rola autora w tworzeniu spektaklu według jego utworu? — Tak ułożył się los, że większość moich utworów powstała dla teatru. Bardzo dużo współpracowałem z teatrami dramatycznymi i niezwykle lubię proces, kiedy tworzy się spektakl, dlatego chętnie odwiedzam próby. I robię to nie po to, by dawać jakieś wskazówki. Interesuje mnie, jak utwór ożywa w głosach, grze aktorskiej, orkiestrze. Zdjęcie Hennadija HŁAWICKIEGO. Z drugiej strony, jak w każdym spektaklu, jest reżyser. To młody, utalentowany reżyser Dmytro Todorjuk. „Król Drozdobrody” to nasza pierwsza wspólna praca. Łatwo znajdowaliśmy wspólny język, wymienialiśmy się myślami, radziliśmy się. A jeszcze scenograf, główny artysta tego teatru Ludmyła Nahorna — to znany mistrz. Historia naszej twórczej znajomości też liczy wiele lat. Wcześniej były już wspólne prace. — Pana wrażenie z pierwszych pokazów spektaklu. — Jestem zadowolony z pracy. Zespół z natchnieniem pracował nad operą. I to dało swój rezultat. Partytura nie jest gotowa, kiedy jest tylko napisana w książce z nutami, ona nikogo nie porusza. A kiedy aktorzy śpiewają operę ze sceny, kiedy dochodzi do kontaktu ze słuchaczem, właśnie wtedy rodzi się muzyka. Będę dokładał starań, aby moją nową operę „Król Drozdobrody” wystawiono także w innych teatrach. Uważam, że bardzo ciekawie jest, gdy istnieją różne spojrzenia na ten sam utwór. Jeśli uda się to zrobić — będę szczęśliwy. — Jak Pan ocenia stan współczesnej kultury muzycznej na Ukrainie? — Miałem szczęście, ponieważ obok tworzą ludzie, którzy już stali się klasykami. Przede wszystkim mam na myśli Myrosława Skoryka, Jewhena Stankowycza i Wałentyna Sylwestrowa. Oni żyją wśród nas, piszą i możemy z nimi rozmawiać. To wielkie szczęście. Wśród moich kolegów jest wielu utalentowanych ludzi. Ale widzę problem w tym, że gatunek akademicki, w którym pracujemy, nie zawsze udaje się powiązać z publicznością. Powiedzmy, w Kijowie mieszka 3 mln ludzi, wielu z nich interesuje się sztuką akademicką. Ale sale koncertowe nierzadko są półpuste. To dlatego, że nie ma ogniwa, które zajmowałoby się promocją w muzyce akademickiej, aby aktywniej włączać do niej ludzi. Ale dziś w życie artystyczne zaczyna wchodzić nowa generacja i mam nadzieję, że całkiem niedługo zmieni ona sytuację na lepsze. U nas odbywają się liczne festiwale. Mamy wspaniałych wykonawców. Wśród znanych zespołów są „Kijowska Kamerata” i „Kijowscy Soliści”. „Kijowska Kamerata” wykonuje wiele utworów napisanych przez współczesnych ukraińskich kompozytorów. W czasie swojego istnienia zespół wykonał tytaniczną pracę. Jego dyrektor artystyczny i główny dyrygent Wałerij Matiuchin już od kilku dziesięcioleci realizuje wielką misję, aby muzyka ukraińskich kompozytorów brzmiała. — Kilka słów o Pana planach twórczych. — Zwróciła się do mnie Narodowa Opera Ukrainy z propozycją napisania opery „Kot w butach”. Teraz jestem w procesie tworzenia. Mam nadzieję skończyć partyturę do końca roku. W planach jest spektakl baletowy, który będę robił razem z moim dawnym współautorem, baletmistrzem Wiktorem Łytwynowym i producentką Tetianą Andrejewą, z którą razem pracowaliśmy nad baletem „Za dwoma zającami”. Spektakl będzie bazował na piosenkach batiarskich. Właśnie te obrazy staną się podstawą naszej przyszłej pracy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tradycje i nowatorstwo Prachowych/Honczarowych

Muzealny projekt „Wartości rodzinne — Więzi rodzinne” prezentuje rodzinę, która zrobiła bardzo wiele dla zachowania i rozwoju kultury rodzinnego miasta oraz Ukrainy. Prachowie to znane nazwisko w środowisku kulturalno-artystycznym Kijowa, owiane legendami i uwiecznione w wizerunku Matki Boskiej w cerkwi św. Cyryla. „Rodzinę, którą dziś prezentujemy w salach muzealnych, zna każdy kijowianin. Być może nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Przecież wiążą się z nią symboliczne dla Kijowa miejsca — sobór św. Włodzimierza, cerkiew św. Cyryla. Te nazwy w świadomości wielu wywołują wspomnienie o rodzinie Prachowych, a przede wszystkim o założycielu sławnego rodu, twórcy malowideł tych świątyń, Adrianie Prachowie. Jego imię, wraz z imionami W. Wasniecowa, M. Wrubla, M. Niestierowa i wielu innych, wpisano w kronikę kulturalną miasta. A pomalowane przez niego bajecznie piękne świątynie do dziś pozostają wizytówką Kijowa” — opowiedziała, otwierając wystawę, historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. Sasza Prachowa (1950—2001) należy do znanej rodziny Prachowych. Jej pradziadkiem był Adrian Prachow. Prababcia Emilia Prachowa — modelka genialnego Michaiła Wrubla do wizerunku Matki Boskiej w cerkwi św. Cyryla. Dziadek Mykoła Prachow — malarz, historyk, historyk sztuki. Babcia Anna Kruger-Prachowa — malarka-animalistka. Artystka ukończyła Kijowską Szkołę Artystyczną im. Tarasa Szewczenki oraz Kijowski Państwowy Instytut Artystyczny (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy), pracownię książki profesorów Wasyla Kasijana i Wasyla Czebanyka. Członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy od 1983 roku, działalnością wydawniczą i wystawienniczą zajmowała się od 1972 roku. Jej mąż — Hena Honczarow (1946—2010). W Kijowskim Państwowym Instytucie Artystycznym opanował technikę mozaiki i stał się jednym z najlepszych monumentalistów Kijowa. Wśród najsłynniejszych prac monumentalnych, które pozostawił w spadku, są odrestaurowane mozaiki soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie. Codziennie kijowianie i goście stolicy podziwiają mozaiki na stacji metra „Zołoti worota”. To właśnie Jewhen Honczarow stworzył twarze i dłonie wszystkich postaci. Mykoła Honczarow urodził się w 1972 roku w Kijowie. Ukończył Republikańską Średnią Szkołę Artystyczną oraz Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury (pracownia grafiki książkowej, kierownik profesor Wasyl Czebanyk). Pracuje jako artysta w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, Narodowym Kompleksie Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Rewolucji Godności. Wielokrotny zwycięzca konkursu „Stop cenzurze”. Mykoła Honczarow (młodszy) — student 8 roku wydziału sztuk pięknych Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk. W ciągu ostatnich dwóch lat został laureatem wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów oraz festiwali. Na otwarcie wystawy przybyli dawni przyjaciele rodziny Prachowych-Honczarowych, miłośnicy sztuk pięknych. Kulturoznawczyni i historyk sztuki Oksana Remeniaka opowiedziała o artykule, który przygotowywała razem z Saszą Prachową o Jewhenie Honczarowie dla czasopisma „Obrazotworcze mystectwo”. Jednak życie wprowadziło tragiczne korekty i artykuł, który wkrótce ujrzał światło dzienne, był już poświęcony pamięci tych dwojga przedwcześnie zmarłych artystów. Artysta Mykoła Honczarow podziękował wielbicielom twórczej rodziny oraz pracownikom Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy, którzy pomogli przygotować tę wspaniałą wystawę. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Bystriakow wspomniał, jak przygotowywał do wstąpienia do szkoły artystycznej Saszę Prachową, o tej niesamowitej atmosferze, która panowała w tej twórczej rodzinie. „Sasza Prachowa potrafiła jednoczyć. Gdyby nie ona, to wielu ludzi nigdy w życiu by się nie spotkało. Jestem dumny z tego, że przez wiele lat byliśmy przyjaciółmi” — wyznała artystka Ołena Ahamian. Na zakończenie otwarcia wystawy odbył się niewielki koncert, podczas którego laureaci międzynarodowych konkursów Andrij Okuniow (fortepian) i Artem Szestowśkyj (klarnet basowy) wykonali utwory współczesnych kompozytorów. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. W Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy otwarto wystawę „Sasza Prachowa. Rodzina”, na której zaprezentowano prace Saszy Prachowej, Heny Honczarowa, Mykoły Honczarowa i Mykoły Honczarowa młodszego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Szanujmy siebie — będą szanować Ukrainę”

Prywatne teatry coraz częściej sięgają po ukraińską klasykę. W repertuarze Kijowskiego Teatru Dramatycznego „Brawo” w minionym sezonie teatralnym wystawiono spektakl „Wiedźma o imieniu Mawka” na podstawie „Leśnej pieśni” Łesi Ukrainki. Niedawno aktor i reżyser Jurij Potapenko wystawił w tym teatrze „Sto tysięcy” na podstawie komedii Iwana Karpenki-Karego. Dziś gościem „SP” jest pan Jurij. — Czy ukraińska klasyka weszła w Pana życie już dawno? — W latach 90. grałem w wielu filmach powstałych na podstawie utworów ukraińskich pisarzy. Najlepszym z tych filmów jest „Kajdaszowa rodzina”. Tam grałem pisarza. To postać, która ma związek z rodzinami przedstawionymi w noweli. Potem był film „Kozacy idą”, w którym mojego bohatera zabierają z wesela na wojnę z Lachami. Grałem też w serialu Ołeha Bijmy „Wyspa miłości”, gdzie wcielałem się w reportera szukającego lekkiej miłości. W „Ogrodzie Getsemańskim” stworzyłem postać funkcjonariusza NKWD. Musiałem grać ze złamaną nogą, w takim stanie jeszcze tańczyłem. Lubię grać negatywne postacie, te role są ciekawsze. Ale spektakle reżyseruję o pozytywnych bohaterach. Od prawie 30 lat służę w Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze. W tym czasie zagrałem wiele różnych ról. Najbardziej jednak leżą mi w sercu role kapitana Skworcowa w „Szelmence-denszczyku” Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki oraz Cokula w „Służącej” Iwana Karpenki-Karego. Uważam, że to najlepsze, co stworzyłem w tym teatrze. — Dlaczego zdecydowali się Państwo wystawić „Sto tysięcy”? — Z taką propozycją zwróciły się do nas organizacje, które rozprowadzają bilety. To zbiegło się z naszymi zainteresowaniami. Od dawna rozmawialiśmy o ukrain- Przed pokazem spektakli odbyło się spotkanie chersońskich gości z przedstawicielami mediów. „Latem z gościnnymi występami w naszym mieście gościł Teatr im. Iwana Franki. Podczas tych występów umówiliśmy się, że wkrótce przyjedziemy do Kijowa. Dziś prezentujemy młodą ukraińską i białoruską dramaturgię. Autorką sztuki „Kajdasz & Sons” jest dramatopisarka Natalia Blok. Pracuje ona w naszym teatrze, stworzyła studio „18+”, do którego zaprosiła z mediów społecznościowych chętnych do pisania sztuk. Spektakl „Rodzina Kajdaszów” był w repertuarze Chersońskiego Teatru przez 19 lat i przez cały ten czas cieszył się niezmiennym powodzeniem. Postanowiliśmy wrócić z nim na scenę. Główny reżyser naszego teatru Serhij Pawluk zaproponował postawienie nie klasycznego, lecz współczesnego spektaklu. Współpraca z Natalią Blok okazała się bardzo owocna. Spodobała nam się jej sztuka i postawiliśmy ją. Tym spektaklem otworzyliśmy nowy sezon teatralny, widzom się podobał. Mamy nadzieję, że przypadnie do gustu także stołecznym miłośnikom teatru. Druga sztuka to „Baba Prisia, czyli Na początku i pod koniec czasów” wg dramatu Pawła Arjé, który jest także reżyserem. Paweł zobaczył w naszym teatrze Narodową Artystkę Ukrainy Olenę Gall-Sawalską i powiedział, że chce dla niej postawić spektakl. Ten spektakl jest w naszym repertuarze już od roku. Z nim jeździliśmy na gościnne występy do Portugalii. Oprócz tego prezentujemy spektakl wg sztuki białoruskiego pisarza Andrija Kurejczyka na motywach ukraińskiej klasyki. Zastanawialiśmy się, czy to będzie „Martin Boruła”, czy „Sto tysięcy”, czy jakiś inny utwór. Ale mnie bliżej właśnie do „Stu tysięcy”. Są tu dwie dość silne równoległe warstwy – pieniądze i miłość. Pomysł poparła kierowniczka artystyczna teatru „Bravo” Ljubow Tytarenko, która przyczyniła się do urzeczywistnienia tego twórczego zamysłu. Tekst spektaklu jest znany każdemu. Lecz większość prawie nic nie wie o didaskaliach (tekstach, które Iwan Karpenko-Karyj pisał w nawiasach). Właśnie według didaskaliów postawiłem ten spektakl. Na pierwszy plan wysunąłem Romana i Motrię (tę bohaterkę czasem w ogóle wycinano z tekstu), gdyż dla mnie bardzo ważny jest właśnie temat miłości. Utwór nie jest mniej aktualny niż sto lat temu. Kałytka – to człowiek, który stara się zagarnąć jak najwięcej, choć sam nie potrafi wyjaśnić, po co to robi. Dziś można zobaczyć mnóstwo takich Kałytek wśród naszych wysokich urzędników i polityków”. – Kiedy rozpoczęły się próby? – Od końca sierpnia. Brakowało czasu na próby. Ale aktorzy są gotowi. Pracują dla widza. Oczywiście są pewne niedoróbki, ale spektakl trzeba sprawdzić na widzu. Czasem wydaje się, że wychodzi dobre przedstawienie, a widz go nie przyjmuje. A tutaj widzowie nie wyszli z teatru po pierwszym akcie, zostali, by dooglądać spektakl, interesuje ich to. Dziś w teatrze i kinie jest wiele szarowarszczyzny. Pod tym pojęciem rozumiem lekceważący stosunek do Ukraińca. Tego nie ma w spektaklu „Sto tysięcy”. Jesteśmy bardzo rozsądnym narodem, trudno nas oszukać. Swoją inscenizację tworzyłem właśnie z pozycji głębokiego szacunku dla narodu ukraińskiego. Aktorzy w spektaklu są bardzo różni, każdy ma własną szkołę. Wśród starszego pokolenia wspaniali aktorzy to Walerij Antoniuk i Andrij Kolesnyk. Ci wykonawcy mogą się ze mną nie zgadzać, ale kiedy wyjdą na scenę, zrobią wszystko, co im proponuję. Młodzi są zachwyceni tym, co robią, pragną uczyć się od tych aktorów. Imieniu to przyjemne. – Kilka słów o scenografii. – Na scenie można zobaczyć wielkie wstęgi, na których odbiły się wszystkie kolory tęczy. To jakby Ukraina w wstęgach. Chciałem tym pokazać pokojowe nastawienie naszego narodu. Każdy kolor ma określone znaczenie symboliczne. Na pierwszym planie mam czerwony i żółty. Czerwony, jak wiadomo, to miłość, a żółty – rozłąka. I przez cały czas one się łączą. Skróciłem tekst i zastąpiłem go pieśniami. Niektórych z nich większość naszych współczesnych nigdy nie słyszała. Brzmią autentyczne ludowe pieśni w pierwotnym wykonaniu. Kostiumy są stylizowane na koniec XIX wieku, każdy z nich odzwierciedla epokę, w której rozgrywały się wydarzenia sztuki. — Zapraszacie na przedstawienie uczniów szkół ogólnokształcących? — Ten utwór znajduje się w szkolnym programie nauczania, a sceniczna interpretacja pomoże go lepiej zrozumieć. Ponadto w ten sposób zapoznajemy dzieci z ojczystą kulturą. Ale w przyszłości będą to spektakle wieczorne. Dlatego że przedstawienie jest przeznaczone dla dorosłych i będzie zrozumialsze właśnie dla widza starszego. Nie planuję niczego zmieniać w nowym przedstawieniu, ale są pewne kwestie techniczne, które nie sprzyjają grze aktorów. Oprawa scenograficzna przedstawienia jest dość prosta, ale działa dzięki światłu. A sprzętu do tego nie mamy. I to problem nie tylko teatru „Bravo”, ale wszystkich ukraińskich teatrów. Państwo zamiast pomagać, wręcz przeszkadza. Teatr kupuje sprzęt, a do tego płaci 50% podatku. Na przykład potrzebne nam są dwie lampy, każda z których kosztuje półtora tysiąca umownych jednostek; jeśli dodać podatki, wychodzi okrągła suma, która jest teatrowi nie do udźwignięcia. I takie pytania pojawiają się stale. nas (Litwa). W szczególności na pierwszym festiwalu teatralnym „Światogląd” w Siewierodoniecku przedstawienie „Leśna pieśń” zdobyło zwycięstwo w nominacji „Najlepsza oprawa muzyczna”. A na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Atspindys”, który odbył się na Litwie, monospektakl „Juda” na podstawie utworu Lesi Ukrainki otrzymał Grand Prix. Wkrótce chersończycy wyruszą na Międzynarodowy Festiwal Współczesnego Dramatu do miasta Braszów (Rumunia), gdzie pokażą spektakl Kostiantyna Kejanu „Granica”, w reżyserii Radu Hilasza. W weekendy na przedstawienia teatru przyjeżdża wielu widzów z sąsiednich z Chersoniem rejonów. A w planach trupy jest wystąpienie z przedstawieniami w najbardziej odległych zakątkach obwodu chersońskiego. Temu ma sprzyjać niedawno rozpoczęty projekt „Abonament teatralny w bibliotece”. Pierwszym przedstawieniem, które chersończycy zaprezentowali na wiodącej dramatycznej scenie kraju, był spektakl „Kajdasz & Sons” na motywach powieści Iwana Newuja-Lewyckiego „Kajdaszowa rodzina”. Następnie pokazali komediową tragedię „Baba Prisia, czyli Na początku i pod koniec czasów”. We wrześniu na festiwalu teatralnym „Moloko”, który odbywał się w Odessie, „Baba Prisia...” zajęła pierwsze miejsce. A wykonawczyni głównej roli, ludowa artystka — Niektórzy nazywają ludzi, którzy wystawiają ukraińską klasykę, nacjonalistami. Jak Pan/Pani do tego podchodzi? — Nie widzę w tym nic złego. Trzeba tylko nie mylić nacjonalizmu z nazizmem. Nazizm to bowiem wyniosłość, a nacjonalizm to szacunek dla własnego narodu. Jeśli ludzie nie rozumieją różnicy między tymi pojęciami i nazywają nacjonalizm nazizmem, to są ograniczeni. — Czy zamierza Pan/Pani dalej pracować nad inscenizacjami ukraińskiej klasyki? — Oczywiście. Być może będzie to „Martyn Borulja” Iwana Karpenki-Karego. Podobnie jak wielu reżyserów, marzę o sięgnięciu do słowa Szewczenki. Oczywiście jest to zadanie niełatwe, bo Kobzarza trzeba umieć i czytać, i wystawiać, trzeba go rozumieć. A ponadto chciałbym sięgnąć do twórczości Borysa Antonenki-Dawydowycza, którego utworów jeszcze nikt nie wystawiał. Zdjęcie: Ołeksandr Kocziewski Na Ukrainie Olena Gall-Sawalska zdobyła zwycięstwo w nominacji „Najlepsza aktorka”. Zakończyło się gościnne tournée tragifarsy „Obrażeni. Rosja”, która jest rozpaczliwymi monologami osób o różnym pochodzeniu społecznym, narodowości i upodobaniach. Każdy z tych siedmiu monologów to krzyk duszy, pragnienie przetrwania za wszelką cenę w kraju „pełnej demokracji”. Według decyzji reżysera los każdego z bohaterów kończy się równie tragicznie. A w kraju „demokracji” wciąż rozbrzmiewają fałszywe hasła. „Obrażeni. Rosja” to pierwsza i jak dotąd jedyna na Ukrainie inscenizacja sztuki o tym samym tytule autorstwa Andrija Kurejczyka. Jak powiedział autor: „Taki tekst można wystawić tylko u was”. Premiera odbyła się w maju tego roku, podczas XX Międzynarodowego Festiwalu „Melpomena Tawrii”. A już we wrześniu spektakl wziął udział w festiwalu „Kołomyjskie Przedstawienia”. Równolegle z gościnnymi występami po raz drugi odbyło się spotkanie aktorów teatru ze studentami Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Dla studentów stołecznej uczelni goście z Chersonia pokazali monospektakle „Monolog aktorki”, który wykonała zasłużona artystka Ukrainy Ołeksandra Tarnowska, oraz „Maria” w wykonaniu Wiktorii Korolko. Reżyserem obu spektakli jest Serhij Pawluk. Zdjęcia dostarczył teatr Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Teatralne pozdrowienie z Chersonia

W sali Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki odbyły się gościnne występy Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Mykoły Kuliesza, który zaprezentował warszawskiej publiczności swoje nowe przedstawienia. „Obrażeni. Rosja”. To przedstawienie było już pokazywane na kilku festiwalach. Jest bardzo ważne dla Chersońszczyzny, ponieważ obala rosyjski mit, pod wpływem którego wciąż żyje część naszej ludności”, — powiedział dyrektor generalny i kierownik artystyczny Chersońskiego Teatru im. M. Kuliesza, Narodowy Artysta Ukrainy Ołeksandr Knyha. Pan Ołeksandr wspomniał także o osiągnięciach teatru w ostatnim roku. Na Chersońszczyźnie odbył się XX Międzynarodowy Festiwal „Melpomena Tawrii”, który trwał 10 dni. Na tym festiwalu Przedstawienie „Kajdasz & Sons” 56 teatrów z 11 krajów pokazało ponad 70 przedstawień. Do udziału w XXI festiwalu, który ma się odbyć od 17 do 26 maja 2019 roku, zgłosiły się już teatry z Litwy, Polski, Izraela i Słowenii. Teatr dysponuje 4 scenami. Czasami jednocześnie odbywa się po 3 przedstawienia. Ogółem w ciągu miesiąca pokazuje się nie mniej niż 40 przedstawień. A w ciągu sezonu pojawia się po 16 premier. Począwszy od sierpnia teatr brał udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwalach w Kołomyi, Siewierodoniecku, Odessie, Dniepra, Kijowie, Kiszyniowie (Mołdawia), miastach Druskienniki i Wasagi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Femij Mustafajew i jego przyjaciele

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Femij Mustafajew to człowiek, który godnie kroczy swoją życiową i twórczą drogą: dzisiaj śpiewa w operze we Francji, a jutro – na linii frontu dla naszych żołnierzy. To człowiek ruchu, człowiek energii, człowiek czynu. Również w życiu twórczym jest tak samo energiczny, szczery i otwarty. Jako krymski Tatar urodził się w Uzbekistanie w rodzinie, która została deportowana z Krymu. Na zawsze pozostanie dla niego ojczystym Krym, gdzie żyli jego dziadkowie i pradziadkowie. Piosenkarz bezgranicznie kocha Ukrainę i propaguje kulturę ukraińską oraz krymskotatarską. Wiele lat Femij Mustafajew poświęcił służbie w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki, gdzie wykonał niemal wszystkie główne partie męskie. A tego wieczoru zaśpiewał arię wejściową pana X z operetki Imre Kálmána „Księżniczka cyrkówki”, a wraz z zasłużoną artystką Ukrainy Oksaną Nesterenko – duet Silvy i Edwina z operetki Imre Kálmána „Księżniczka czardasza”. Obecnie Femij Mansurowycz jest kierownikiem katedry wokalistyki estradowej Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Ukrainy. Złożyć życzenia wykładowcy przyszli jego wychowankowie, którzy podarowali składankę znanych klasycznych oper. Przy głośnych oklaskach publiczności profesor wraz ze swoimi studentami zaśpiewał „Libiamo” z opery G. Verdiego „La traviata” w tłumaczeniu na język ukraiński. A poza tym F. Mustafajew jest piosenkarzem-wolontariuszem o pseudonimie „Kaddafi”. Właśnie pod tym pseudonimem znają go nasi bojownicy na froncie. Femij wraz ze swoimi studentami od samego początku Rewolucji Godności był na Majdanie, gdzie niemal każdej nocy występował ze sceny. Już w kwietniu 2014 roku po raz pierwszy pojechał z koncertem na wschód. Przez te lata zyskał tam wielu towarzyszy broni. Piosenkę „Synowie Ukrainy” do słów Wołodymyra Matwijenki i muzyki Wołodymyra Oberenki piosenkarz zadedykował wydarzeniom z początku wojny rosyjsko-ukraińskiej, kiedy nasi chłopcy poszli bronić ojczystej ziemi. Ciekawa jest historia piosenki „Czerwone maki”, którą F. Mustafajew wykonywał jeszcze przed wojną. Tę piosenkę postanowili zaśpiewać na linii frontu żołnierze 72. brygady. Podczas koncertu na wideo można było zobaczyć tych bojowników, niektórych z nich, niestety, nie ma już wśród żywych. Szczególnie uroczyście tego wieczoru brzmiały piosenki do muzyki Anżeli Jaromluk „Dzwony” oraz „Nikt oprócz nas”. Zabrzmiały utwory do słów Tarasa Szewczenki. A piosenkę o człowieku, który tęskni za swoją Ojczyzną, piosenkarz wykonał w ojczystym języku krymskotatarskim. Femij Mustafajew i Anżela Jaromluk otrzymali od przedstawiciela Ministerstwa Obrony Ukrainy medale „Za wspieranie Sił Zbrojnych Ukrainy”, artysta-wolontariusz podarował jubilatowi obraz „Sakura”. Od Fundacji Charytatywnej „Związek Matek Pokoju” F. Mustafajew otrzymał medal „Matka Pokoju”. Tym odznaczeniem wyróżniono już ponad dziewięć tysięcy naszych żołnierzy, a także rodziny poległych. A od Duchowego Zarządu Muzułmanów Ukrainy – medal „Za służbę islamowi i Ukrainie”. Ciepłe słowa pod adresem piosenkarza płynęły od ukraińskich żołnierzy, towarzyszy broni z krymskiej sotni „Prawego Sektora”, matek naszych obrońców. Ludowy artysta Ukrainy Ołeksandr Hureć wspomniał, jak poznał jubilata w Studiu Operowym Konserwatorium Kijowskiego ponad czterdzieści lat temu, przez wszystkie te lata łączy ich silna twórcza przyjaźń. A tyle piosenek do słów T. Szewczenki, co F. Mustafajew, nie zaśpiewał jeszcze nikt. „Drogi przyjacielu, promieniowałeś swoim głosem na całą Ukrainę. Promieniowałeś i inspirowałeś utwory, które są dla nas podręcznikowe. Przede wszystkim mam na myśli utwory Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Jesteś piosenkarzem ludowym. Nie przestaję za każdym razem wpatrywać się w krajobrazy twojej ziemi, w te góry, w te zatoki. I wtedy przypominam sobie wiersz naszego Kobziarza „Cóż, zdawałoby się, słowa…”. Twój głos jest od Boga. Jesteś niesamowitym piosenkarzem, o niesamowitym zakresie i niesamowitej sile” – podkreślił laureat Nagrody Szewczenkowskiej, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. Znany działacz społeczny Stepan Chmara podziękował Femijowi Mustafajewowi za jego pionierską pracę, za miłość do Ukrainy, której piosenkarz poświęcił swoje życie. Za te piosenki, którymi podnosi na duchu naszych obrońców na linii frontu. Również podczas koncertu zabrzmiały muzyczne życzenia od ludowych artystów Ukrainy Ołeksandra Wasylenki i Leonida Sandulenki, znanego kompozytora i wykonawcy Jewhena Chmary, laureatów ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Ihora Zakusa (gitara), Dżemila Komurdżiego (akordeon), Ołeksandra Kleca, Artema Mendełenki (saksofon), Kostiantyna Kuźmenki (fortepian) oraz wielu innych. Jubilata powitał Dziecięcy Teatr Piosenki „Ładonyky” pod kierownictwem Switłany Sadowenko. Femij Mansurowycz opiekuje się tym teatrem, a podczas swojego koncertu wraz z małymi artystami zaśpiewał piosenkę „Jechał, jechał kozak przez miasto”. W Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki Federacji Związków Zawodowych Ukrainy odbył się koncert „Pieśni moja gwiazdorska”, poświęcony jubileuszowi ludowego artysty Ukrainy Femija Mustafajewa. Złożyć życzenia artyście przyszli jego dawni i nowi przyjaciele.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Z okazji 150-lecia «Proświty» oraz 100-lecia Ukraińskiej Rewolucji Narodowej w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (ul. B. Chmielnickiego 11) 20 listopada 2018 r. o godz. 16:30 odbędzie się wieczór literacko-artystyczny Mykoły TYMOSZYKA „Spóźniony powrót”. W programie: multimedialna prezentacja unikalnego kanadyjsko-ukraińskiego projektu wydawniczego — pierwszego wydania na Ukrainie 21-tomowego dzieła Iwana Ohijenki (metropolity Hilarego) z archiwum w Winnipeg; multimedialna prezentacja nowości książkowych autora: „Jego walka o państwowość”, „Spóźniony powrót”, „Ukraińska książka i świat”, „Wieś” (w 2 tomach), a także publicystyki na łamach „Słowa Proświty”. Przewodniczy Pawło MOWCZAN. Wstęp wolny i pożądany. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks). Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14. Nakład ogólny w listopadzie — 12 800.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn