Strona · s. 13strona oryginału ↗
Na wysokich orbitach duchowych O tragicznym losie krytyka i literaturoznawcy Iwana Myroncia
Слово Просвіти, №46 за 2018 рік
Roman Łubkiwski pozostał w naszej pamięci! Łewko Riznyk. Forum Romana Łubkiwskiego. — Dzwin. — 2018. — nr 8. — s. 29-98. On żył na wysokich orbitach duchowych i wyznawał niezłomne prawo etyczne: „Człowiek powinien swoje światło oddać innemu”. Odczuwał piękno literatury, niepowtarzalność przyrody i moralną czystość ludzkich relacji. „Świecił” ogniem natchnionej pracy literackiej i spłonął w płomieniach totalitarnej inkwizycji lat 20.—30. Ryćickiego. Ilustracje W. Sedlara. Ch.-K., 1931, wyd. 2. 1933. Iwan Myroneć wraz z Mychajłem Nowyćkim, Ołeksandrem DoroszKewyczem i in. brał udział w jego przygotowaniu. Z niszczycielską krytyką tego wydania wystąpił przyjaciel z aspirantury Iwana Myroncia — Jewhen Kyryluk („Literaturna hazeta”, 1933, nr 23, „Żyttia j Rewolucija”, 1934, ks. 1), który nazwał autora przedmowy i redaktorów tego „Kobzarza” „aktywnymi kontrrewolucjonistami”, książka wkrótce została zakazana. Niestety, przy wznowieniu tego „Kobzarza” w 2009 i 2013 roku pominięto francuskojęzyczny artykuł Iwana Myroncia. Dorobek literaturoznawczy Iwana Myroncia jest ogromny i wybitnie nowatorski w swojej istocie. Należą do niego artykuły teoretyczne: „Do pytannia pro ob’jekt literaturnoji krytyky” („Krytyka”, 1929, cz. 1), dwa artykuły wstępne „Formało-stylowi osobływosti ukrainśkoho literaturnoho procesu 90-900-ych” i „Z istoriji literaturnych wzajemyn” do antologii „Prozajiky 90-900-ch. Ch.-K., t. 1 i 2), rozprawa „Fata-Morgana w osnownych stylowych wyjawłennjach” (zb. „Kociubynśkyj”. Ch., 1931, t. 1), gruntowne przedmowy do wydań (np. do książki Archypa Tesłenki „Wybrani twory”. Ch.-K., 1929, powieści Ołeksija Pluszcza „Wełykyj w maliim i małyj u wełykim”. K., 1930), szkic „Twor- Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNU NANU, członek NSPU i NSŻU Czym charakteryzuje się powieść-spowiedź Łewka Riznyka? Opowiadając o działalności Romana Łubkiwskiego jako kierownika Lwowskiej organizacji, a także jako pisarza i działacza społecznego, przedstawia on obraz tworzenia świata pisarskiego na bazie formowania pozytywnego państwa ukraińskiego. Rzeczywiście, Roman Marianowycz „miał rzadką właściwość szybkiego nawiązywania kontaktów z każdym bonzą z »najwyższych szczebli…«”. Nie peszył się przed autorytetem, a momentalnie znajdował taką formę wypowiedzi, że od razu przyjmowano go z należnym szacunkiem — opowiada o przewodniczącym organizacji pisarskiej Łewko Riznyk, zwłaszcza gdy mowa o renowacji pomieszczenia związku przy ul. Kruszelnyćkoji 17. Tak, Roman Łubkiwski potrafił rozmawiać z ludźmi: i z pisarzami, i z ludźmi z korytarzy władzy, z gośćmi z różnych krajów, którzy odwiedzali Lwów, Ukrainę. A co najważniejsze — jego wysiłkami odbudowano posiadłość rodziców Markijana Szaszkewycza w Pidlisku, gdzie otwarto Muzeum Pamięci Szaszkewyczów, powstał poważny pomnik Markijana oraz Muzeum „Rusałki Dnistrowoji” w dzwonnicy-wieży cerkwi Świętego Ducha. A także — ważne słowo Romana Łubkiwskiego w sprawie postawienia pomnika Tarasowi Szewczence we Lwowie, w odnowieniu Muzeum-posiadłości rodziców Iwana Franki w państwowym rezerwacie historyczno-kulturowym „Nahujewyczi”, uwieńczenie postacią w granicie Iwana Franki na początku drogi nahujewyckiej, stworzenie pełnowartościowego czość W. Stefanyka” (K., 1929), rozproszone w periodykach artykuły o utworach Ołeksy Slisarenka, Ołeksandra Szyszacćkoho-Illicza, Ołeksija Pluszcza, recenzje nowych książek Wasyla Stefanyka, Tymofija Bordulaka, Natalii Kobrynśkoji, Antona Kruszelnyćkoho, Iwana Sawczenka, Geo Szkurupija, Leonida Czernowa-Małoszyjczenka, przekłady (z ros. Pantełejmona Kulisza „Szukaczi szczastia”. K., 1930). Z czasem naukowca oskarżono o „antymarksistowskie zboczenia”, co zmusiło go do opublikowania artykułu Muzeum-posiadłości Bohdana-Ihora Antonycza we wsi Bortiatyn w rejonie mościskim, „odkrycie” Antonycza dla kultury ukraińskiej i światowej wraz z Iryną i Ihorem Kałynciami i jeszcze wiele innych. Z rozdziału „Epokalny rok 1991. Śmiertelne konwulsje »imperium zła«” czytelnik dowiaduje się o marszu Romana Łubkiwskiego do Rady Najwyższej, gdzie została utworzona patriotyczna grupa „Rada Narodowa”, o wydarzeniach politycznych zarówno we Lwowie, jak i ogólnie na Ukrainie, o opiece nad postacią wybitnego ukraińskiego poety i artysty Światosława Hordynśkoho. Pracując 18 lat w Republikańskim wydawnictwie „Kameniar”, 10 lat na wydziale dziennikarstwa LNU im. I. Franki, stale spotykałem Romana Marianowycza na różnych wydarzeniach. Pamiętam, jak było w Związku. Kierowali nim konkretni pisarze, zwłaszcza Łewko Riznyk, i zawsze można było obserwować, jak Roman Łubkiwski podpowiadał, co warto byłoby jeszcze zrobić czy to w planie twórczym, czy społecznym. Udało mi się także przebywać we wrześniu 2015 roku w składzie organizacji pisarskiej na obchodach 80-lecia siostry Orysii w rodzinnym dla Łubkiwskich Ostriwcu na Tarnopolszczyźnie. O tym również szczegółowo opowiada Łewko Riznyk. Przez ostatnie kilka miesięcy 2015 roku z Romanem Marianowyczem prawie codziennie rano kontaktowaliśmy się telefonicznie. Pamiętam, że w jednej z rozmów już po raz kolejny przypomniałem rozmówcy, że „życie jest krótkie i śmieszne. A starość — długa i wspaniała”. Roman Marianowycz zaśmiał się i powiedział, że najwyraźniej tak właśnie jest… A kilka dni po naszym powrocie z Ostriwca Romana Łubkiwskiego zabrakło… „Bijmy w swoje błędy. W ramach samokrytyki” („Żyttia j rewolucija”, 1931, ks. VIII) i kajać się za swoje „grzechy”. Prześladowany, wyjeżdża z Kijowa, przez pewien czas pracuje jako docent Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Wychowania Społecznego i Dniepropietrowskiego Instytutu Pedagogicznego, profesor Krzyworoskiego, a od 1935 roku — Mikołajowskiego instytutów pedagogicznych. W październiku 1937 roku aresztowany jako „aktywny uczestnik kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej”. Podzielił los towarzyszy broni, inicjatorów „Kobzarza” z 1931 i 1933 roku — Andrija Ryćickiego i Wasyla Sedlara. 28 grudnia 1937 roku wyrokiem „trójki” organów NKWD obwodu mikołajowskiego Iwan Myroneć został rozstrzelany. Zrehabilitowany w 1967 roku. Dorobek naukowy Iwana Myroncia utwierdza humanistyczną misję literatury, uczonemu nie jest właściwe utylitarno-uproszczone i ideologicznie zaangażowane interpretowanie zjawisk artystycznych. Na krańcowo krótkim odcinku swojego życia z wielkim artyzmem pokazał rolę utworów Szewczenki i całej literatury ukraińskiej w świetle historycznego losu narodu, odkrył nowe jakościowe cechy literatury narodowej XIX—XX w. Był uczonym nowej formacji, osobą o szerokiej skali cech duchowych i dążeń moralnych. Nasza obecna retrospekcja w jego życiorys — to apel do przyszłości: dorobek naukowy uczonego powinien zostać pogłębiony i zbadany niezależnie od oceny „rycerzy” asekuranctwa, ponieważ znacznie rozszerzył on problemowe horyzonty literatury ukraińskiej. Grupa studentów, absolwentów wydziału literackiego Krzyworoskiego Instytutu Pedagogicznego. 1934 rok. W centrum w pierwszym rzędzie — profesor Iwan Myroneć, skrajny po lewej — docent Wołodymyr Doroszenko, później kierownik katedry językoznawstwa ogólnego Nieżyńskiego Instytutu Pedagogicznego
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
