Zwierzchnik autokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Epifaniusz spotkał się z żołnierzami Ukraińskiej Armii Ochotniczej. Zdjęcie ze strony UKP
PRÓBA PRZEWIDYWAŃ
Wiktor SKORYK, obserwator „SP”
I nie trzeba się łudzić, jak robi to absolutna większość na całym świecie, a także w Ukrainie, że do władzy doszli zwyczajni republikanie, klasyczna prawicowa partia, od której nie będzie nieszczęścia, albo że takie nieszczęście nie jest nieodwracalne. Nie, to kategorycznie nie tak, ponieważ to właśnie skrajnie prawicowe skrzydło przejęło władzę w Partii Republikańskiej, „zhakowało” ją i teraz każdy republikanin, który przestrzega tradycyjnych wartości tej partii, nie będzie miał żadnej możliwości przebywania w niej i robienia swojej partyjnej kariery, jeśli nie będzie bez zastrzeżeń podążał za dyktatem skrajnie prawicowego skrzydła i jego wodza-führera – Trumpa, a każde nieposłuszeństwo zostanie ukarane marginalizacją dla niepokornego i zamieni go w bezsilnego frika bez żadnej przyszłości. Wszystko to jest bardzo podobne do tego, jak rosły i umacniały się partie faszystowskie na świecie w latach 30. ubiegłego wieku. Czym to się skończyło dla całego świata – pytanie jest retoryczne. Wszelkie twierdzenia i nadzieje licznych analityków o sile istniejącego w USA systemu hamulców i równowagi są nikczemne i płonne, całkowicie było i jest oczywistym, że cała energia trumpizmu przede wszystkim będzie skierowana na złamanie tego systemu, do tego nie stopniowo i płynnie, a na hura, w trybie turbo. Znowuż przykładem podobnego trybu turbo są lata 30. ubiegłego wieku, gdzie faszyści, którzy doszli do władzy drogą wyborów, w ciągu dosłownie kilku lat ustanowili w swoich państwach monopolistyczną dyktaturę, którą, nawiasem mówiąc, radośnie witała absolutna większość obywateli tych państw, i od 30% poparcia, przy którym faszyści doszli do władzy w ówczesnych Niemczech, ta liczba błyskawicznie, w ciągu kilku lat, przekształciła się w absolutną większość, gdzie „naród i partia są jednością” – to bolszewickie hasło w rzeczywistości stało się realiami dla ich totalitarnych bliźniaków – faszystów, czyli skrajności po raz kolejny się zeszły. Trump i jego zespół nigdy nie ukrywali, że ich władza będzie władzą zemsty i zniszczenia wszystkich przeciwników, wszystkich, którzy stali i będą stać na ich drodze do własnej dyktatury. I już teraz, kiedy
JURIJ KURACZ
Tłumaczenie maszynowe
5 listopada 2024 roku wydarzyło się katastrofalne zdarzenie o zasięgu światowym: w najpotężniejszym państwie, które przez długi czas stało na straży demokracji i było jej motorem na całym świecie, w wyniku wyborów prezydenckich i parlamentarnych do władzy doszli ultraprawicowcy, i, co najbardziej katastrofalne, – doszli do monopolistycznej władzy, wygrywając we wszystkich wyborach – prezydenckich i do Kongresu, gdzie zdobyli większość, która od teraz będzie kontrolować obie jego izby – Izbę Reprezentantów i Senat.
Do inauguracji zostały dwa miesiące, a Trump dobiera zespół do swojego rządu według zasady bezwarunkowego oddania sobie, Fuhrerowi. Co więcej, interesują go przede wszystkim kandydaci pozbawieni jakichkolwiek wartości. Liczy się tylko jedno: interes i wola Fuhrera. Znamienne, że wśród kandydatur na kluczowe stanowiska rządowe, które Trump już ogłosił, większość jest skompromitowana pod różnymi względami: czy to przez miłość do Moskwy i współpracę z nią, czy przez przygody seksualne, czy przez manipulacje finansowe i tym podobne. Sam Trump jest jednak bohaterem kilkudziesięciu postępowań karnych i administracyjnych, a nawet został uznany przez ławę przysięgłych za przestępcę. Wyborcy Stanów Zjednoczonych, przewagą około 2 milionów spośród ogólnej liczby ponad 150 milionów głosujących, uznali, że to wszystko nic nie znaczy, że ich wódz ma prawo do wszystkiego, bez względu na prawo, na prawo jurydyczne i nawet na normalne ludzkie zasady moralne. Dlatego Trump najchętniej wybiera skompromitowanych kandydatów, którymi łatwo kierować, którzy okażą absolutną lojalność wodzowi, kandydatów, dla których wartości nic nie znaczą, liczą się tylko interesy, a ponad wszystko główny i dominujący interes dyktatora. Ponadto taka zasada doboru kandydatów do rządu to także zuchwała demonstracja siły ze strony Trumpa, który w ten sposób jednoznacznie pokazuje wszystkim, kto jest gospodarzem w domu i że jego działania mają być jedynym prawem i normą dla całego narodu, a wszystkie inne prawa nie mają prawa istnieć; są to jedynie zabawki przeklętych liberałów, „marksistów” i wszelkiej innej „hołoty” w układzie współrzędnych trumpizmu. Kto nie jest z nami, ten jest przeciwko nam i nie ma prawa istnieć, a zatem musi zostać zmarginalizowany i zmieciony z powierzchni. Taki sam atak na cały system hamulców i równowagi przygotowywany jest we wszystkich sferach życia w USA, przede wszystkim w sądach i prokuraturach. Jednak kategorycznie sprzeciwiam się twierdzeniom, że wszyscy wyborcy, którzy głosowali na republikanów, są faszystami. To uproszczone, zbiorcze, emocjonalne stwierdzenie, które m.in. wygłosiła jedna z głównych redaktorek bardzo wpływowego amerykańskiego wydawnictwa, co wywołało słuszne oburzenie nie tylko tych wyborców, ale także w demokratycznych kręgach amerykańskiego społeczeństwa, po czym została zmuszona do opuszczenia swojego stanowiska. Wyborcy głosowali z bardzo różnych powodów i czynników, takich jak ślepota i brak wiedzy, inercja dotychczasowego głosowania na republikanów, bez zastanawiania się i bez uświadamiania sobie, że republikanie są już „zhakowani”. Innym czynnikiem jest „klipowość” świadomości, która ogarnęła szerokie warstwy współczesnych społeczności, poszukiwanie silnej ręki i prostych rozwiązań, które w magiczny sposób, mądrze, po ojcowsku przyniesie ten, kto zaufa takiej ręce i takim sposobom, i tym podobne. Potężnym czynnikiem stał się także stary, niedobry resentyment z jego atrakcyjnym hasłem i zwodniczym drogowskazem, za którym poszła bardzo duża część amerykańskiego społeczeństwa, poszła na swoją nieszczęście i nieszczęście całej planety: MAGA – Uczyńmy Amerykę znów Wielką! Faktycznie jest to taki sam resentyment, za którym poszli w latach 30. ubiegłego stulecia
Ciąg dalszy na str. 2—3
14–15
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji 20. rocznicy Pomarańczowej Rewolucji i 11. rocznicy Rewolucji Godności w Kijowie zaplanowano szereg wydarzeń. W tym roku program obejmuje wystawy, tematyczne wycieczki, publiczne dyskusje, cykl spotkań „Ewolucja Rewolucji” oraz wykłady i uroczystości upamiętniające bojowników o wolność Ukrainy. Również w ramach programu w bazie Narodowego Muzeum Rewolucji Godności odbędzie się forum naukowe „Rewolucja Godności: na drodze do historii” – 2024. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zachęca do przyłączenia się do flashmobu BYĆ_GODNYM i dzielenia się wspomnieniami, zdjęciami oraz refleksjami o Majdanach i ich dzisiejszym znaczeniu w mediach społecznościowych pod tagiem o tej samej nazwie. Szczegółowe informacje o programie wydarzeń można znaleźć na stronie Muzeum Majdanu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Jak jedne wybory mogą wpłynąć na wojnę», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1
społeczeństw wielu krajów, przede wszystkim Niemiec, w fazie gwałtownego wzrostu złośliwego nowotworu, jakim był niemiecki cesarski nazizm. Jednak ponieważ my, Ukraińcy, w żaden sposób nie możemy wpłynąć na procesy, które dzieją się teraz w USA, pozostawmy analizę socjologiczną tych procesów samym Amerykanom, bo dla nas najważniejsze i najistotniejsze jest pytanie o walkę naszego narodu o własne istnienie w wojnie przeciwko Imperium Moskiewskiemu. Dlatego niezwykle ważne jest, abyśmy rozumieli, jak mamy postępować i przetrwać w warunkach społeczno-politycznej katastrofy, która rozgrywa się w USA. Bo krajobraz wojny zmienia się zasadniczo, radykalnie zmienia priorytety i drogi do zwycięstwa. Powiem od razu: pokój to nasze zwycięstwo i tylko tak. Wszystko inne to jedynie zakłamanie albo absurdalne nadzieje, że jakoś to się po cichu rozejdzie, albo świadome czy nieświadome samooszukiwanie się, a może nawet celowe oszustwo naszych wrogów i przeciwników, którzy z upodobaniem tworzą i rzucają swoje toksyczne narracje o pokoju bez zwycięstwa. Przeczekać się nie da, przeczekać to synonim przegrania, a nie zwycięstwa. Przykłady z II wojny światowej, jak Czechosłowacja, są nieadekwatne w warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny, i przede wszystkim dlatego, że nie jest ona światowa, chociaż prawdopodobnie po raz pierwszy w historii świata demokratyczny świat realnie przyszedł z pomocą – dostawami broni, amunicji, finansami – w walce przeciwko faszystowskiemu gigantycznemu agresorowi wobec niepodległego państwa, które wybrało swoją wolną drogę i kierunek ku wolnemu światu demokracji i wolności. Ale i to stało się możliwe przede wszystkim dlatego, że znaczna część pasjonarnego ukraińskiego społeczeństwa w pierwszych dniach wielkoskalowej inwazji imperium zła bohatersko i bezwarunkowo stanęła w obronie swojej Ojczyzny. Tego nie było w Czechosłowacji, a poza tym, szczerze mówiąc, szans na jej pomoc, nawet przy wielkiej chęci, świat demokracji nie miał. Czechosłowacja była całkowicie otoczona z zachodu, południa (Niemcy i zaanektowana Austria) i wschodu (Sowietami) przez wrogie państwa, a z północy przez nieprzyjaźnioną Polskę, która nie omieszkała skorzystać z okazji, by odgryźć kawałek ciała państwa czechosłowackiego na swoją korzyść, ale ta uczta obróciła się dla Polski z czasem w brunatną zarazę już na jej własnym terytorium. Ponadto w samym państwie czechosłowackim była liczna obecność Niemców etnicznych, nawet po aneksji Sudetów (gdzie była największa obecność narodu niemieckiego, czym Niemcy wykorzystali do „uzasadnienia” aneksji Sudetów), i co niezwykle istotne – słowacki składnik państwa czechosłowackiego dążył do uzyskania niepodległości od Czech, korzystając z okazji, i w tym celu stał się sojusznikiem faszystowskich Niemiec. Dlatego, powtórzę raz jeszcze, Czechosłowacja nie miała szans na ocalenie, choć warto powiedzieć, że miała dość silną milionową armię, która przez pewien czas mogła stawiać silny opór okupantom. Ale tylko przez pewien czas, i tak pomoc dla niej była nierealna. Dlatego rząd Czechosłowacji podjął decyzję o kapitulacji bez walki, żeby nie narażać swojej ludności na ogromne ofiary i zniszczenia. Jednak potem wybuchła wojna światowa, w wyniku której z Czechosłowacji wyparto niemieckich okupantów, a zniszczenia i ofiary zostały w rezultacie zminimalizowane. Zatem w pewnym sensie mieli szczęście, bo gdyby nie wojna światowa, naród czeski zniknąłby na zawsze, zostałby pogermanizowany, zasymilowany, a niepokorni – zniszczeni. Teraz wojny światowej nie ma, a czy będzie – to tylko przypuszczenia. Chyba że w wariancie proksy, co jest bardziej prawdopodobne. Taktyka imperialnej ekspansji Kremla jest oczywista: najpierw ataki przez proksy na kolejną ofiarę, a potem, po przygotowaniu, w razie potrzeby, wprowadzenie własnych wojsk okupacyjnych w trybie blitzkriegu. Jeśli blitz się nie uda, przejście do metodycznego wciskania ofiary w „braterskie” objęcia totalnej agresji zbrojnej, nie zapominając o rozchwianiu jedności państw demokratycznego świata, aby osłabić pomoc dla kolejnej ofiary. Potem ten wąż, po połknięciu kolejnej ofiary, znów zamiera (ale nie ustaje praca nad rozchwiewaniem następnych ofiar), trawi ofiarę w swoim wnętrzu, chorym na dziedziczną ordyńską bulimię pożerania coraz nowych terytoriów i narodów. Strawiwszy ofiarę, odsapnąwszy po ostatniej udanej walce z ofiarą i nabrawszy sił, ten wąż znów wyrusza na polowanie – bulimia nie daje mu spokoju i tak będzie, dopóki nie zdechnie – we własnej lub nie we własnej śmierci. Albo zdechnie z głodu, jeśli cywilizowane państwa nie pozwolą mu dalej żywić się gdzie indziej. Zdechnie z głodu. Dlatego trzeba uparcie ostrzegać przebiegłych, różnych Orbánów, Ficów, Erdoganów i im podobnych, że ten wąż, jeśli nie daj Boże udałoby mu się zdusić i połknąć Ukrainę, nieuchronnie, prędzej czy później przyjdzie, podstępnie przypełznie też do was po nową ofiarę, którą tym razem staniecie się wy. Z przyjemnością będzie się raczył przeklętymi „żestokimi madziarami”, „pomagierami niemieckiego nazizmu”, a także takimi samymi pomagierami nazizmu – Słowakami, rzuci się na Turcję w „obronie prawosławnych ziem i świętości” i spróbuje zrealizować swoje odwieczne marzenie – dotrzeć do Morza Śródziemnego z zaborem Bosforu i Dardaneli. A wszystko dlatego, że ma śmiertelną bulimię – pożerać kraje i narody na śmierć. Kraje bałtyckie doskonale to rozumieją, dlatego robią wszystko, żeby do tego nie dopuścić. Demokratyczny wolny świat żyje bez resentymentów państw autorytarnych i bulimicznych urojeń wielkich Turków, Wielkich Węgier i tym podobnych. I oto co znamienne: te podmioty, które niby nie dostrzegają – są przyjaciółmi Putina i jednocześnie Trumpa. Dlatego najwyższy czas wrócić do „naszych” baranów – do Trumpa, trumpistów i „zhakowanych” republikanów, którzy otrzymali monopolistyczną władzę w USA i są gotowi zdecydowanie ruszyć ku swoim głośno i cynicznie ogłoszonym celom: złamać, zhakować cały uporządkowany, sprawnie działający system równowagi i hamulców, scentralizowaną oligarchizację systemu politycznego USA, wzorem którego jest Moskiewia, nieprzypadkowo Trump tak zachwycony i zazdrośnie wypowiadał się o genialności Putina. System polityczny, który zrzuca z siebie wszystkie „kajdany” wartości wolnego, demokratycznego świata, w którym są tylko własne chciwe interesy i plany biznesowe, a głównym interesem dla wszystkich ma być interes przywódcy, wodza, führera, co dokładnie odzwierciedla osobowość Trumpa i jego najbliższego otoczenia, gdzie wiodące role mają mieć oligarchowie i fanatycznie posłuszni menedżerowie, rycerze bez strachu i wyrzutu, czyli ci, którzy nie mają żadnych refleksji dotyczących honoru, sumienia i legalności. Prawo – dla wrogów, prawo – siła wybranych, swoich (Zet i jego 5–6 „efektywnych” menedżerów nerwowo i zazdrośnie gryzą sobie wargi). Trumpizm wyraźnie i jednoznacznie deklaruje odrzucenie zobowiązań USA do wspierania praworządności i prawa na świecie, do stawania w obronie demokracji i jej wartości, odrzucenie promowania wolnego świata. I nazwano to kłamliwie izolacjonizmem, maskując się tą doktryną, która była charakterystyczna dla USA do końca lat 30. XX wieku. Ale to tylko maska, za którą Trump przy pomocy Muska i innych kandydatów na współpracowników ukrywa swoją istotę – faszyzm i oligarchizację. Czyli prawo jest jedno – siła: kto silniejszy, ten ma rację, interesy silnego ponad wszystko, naród ma wykonywać zalecenia wodza i witać wszystkie jego działania, a najlepiej się nimi zachwycać. Władza ma być jedna i monopolistyczna. Jak mimikrować, żeby ukryć ten świat przemocy i przedstawić go poddanym jako wolny, szczęśliwy świat, w tym ma wielkie doświadczenie faszystowska Moskiewia, która na oczach świata przeszła swoją drogę do „russkiego mira błogosławieństwa” w niewiarygodnie krótkim czasie historycznym (choć rekordy czasu ustanawiania reżimów faszystowskich ubiegłego stulecia nie zostały pobite), podczas gdy liberalna demokracja słodko spała w ciepłej wannie Fukuyamy, czekała na „koniec historii” (tak jak sowieccy komuniści czekali na swój koniec historii – komunizm, który miał nadejść według planu w 1980 roku). Tylko od czasu do czasu lekko się niepokoiła, nie wychodząc z wanny, dopóki nie okazało się, że jest cała naga, w pianie, z zamglonymi niewidzącymi oczami i nieubrana porządnie w przyzwoite stroje do walki w obronie wolnego świata – w pancerzu i z bronią w rękach, by obronić się przed groźbą ogólnoświatowego naporu autorytaryzmu na cały wolny świat. Sen rozumu rodzi potwory. I one się narodziły. Ściślej mówiąc, ożył sowiecki trup, który udawał, że zdechł. Ożył dzięki sprzedaży narkotyków węglowodorowych, na które Moskwa uzależniła Europę, i umów o rozbrojeniu, którymi zamąciła w głowach państwom zachodnim. Jak Europa przygotowywała się do wojny? Uczyniła swój przemysł zbrojeniowy butikowym, czyli produkowała sztuczne wzory środków obrony. Tak, są wyrafinowane, tak, zrobione zazwyczaj według wszystkich kanonów najlepszych współczesnych wynalazków, tak, ergonomiczne, wygodne dla personelu, ale... To wszystko nie było seryjne, to był tylko sztuczny przedmiot pychy – spójrzcie, jacy jesteśmy fajni i mądrzy! A co najważniejsze – do tych systemów równie sztucznie produkowano amunicję, bardzo fajną, bardzo skuteczną, ale w znikomych ilościach. Natomiast zapasy przestarzałego sprzętu i amunicji, które masowo produkowano w czasach zimnej wojny, która realnie groziła gorącą wojną, sprzęt ten pospiesznie i z powodzeniem zutylizowano. A zbliżającą się wielką wojnę na kontynencie przespano, albo nie chciało się budzić, niewygodnie i niekomfortowo, lepiej jeszcze raz zajrzeć Putinowi w oczy i zobaczyć tam to, co chce się zobaczyć – można się rozluźnić, byle nie wdawać się w tę Ukrainę, jak refren-ostrzeżenie od Putina, i można dalej rozkoszować się spokojem, cnotami i urokami sprawowania władzy. No i teraz trzeba biegać oparzonym po łaźni, którą przygotowali łaźniarze Kremla, którzy teraz szyderczo i cynicznie smagają świat demokracji, bo przypiekło nie tylko gdzieś „tam” na Ukrainie – przypiekło też od wewnątrz, gdy skrajna prawica zaczęła nabierać sił i zdobywać niemal czołowe pozycje w wyborach parlamentarnych i prezydenckich, zarówno w Europie, jak i w USA, gdzie monopolistycznie zwyciężyła, i to jest trudny zwrot w historii istnienia demokracji i wolnego świata prawa i wolności. Wróćmy więc znowu do USA. Nowo wybrany prezydent Stanów Zjednoczonych Trump i jego zespół przejściowy ogłosili, że są pokojowcami i zaciekłymi bojownikami o pokój na całym świecie, jakich świat dotąd nie widział. Że Trump jest zdecydowanym bojownikiem i bojowym gołębiem pokoju pod hasłem – pokój przez siłę. Czyli, jeśli nie zauważyliście, to kopia szyderczego i niszczycielskiego kremlowskiego narracyjnego hasła – „prinużdienije k miru”. Zmieniono tylko kolejność słów dla „przyzwoitości” i zamaskowania, żeby brzmiało jak swoje. A dla trumpizmu to rzeczywiście swoje, bo odpowiada jego naturze i zamiarom, a także wierze Trumpa w swoją „genialność” we wszystkich jej wymiarach i działaniach. A Putin jest sprytniejszy, lecz nie mniej genialny w swojej szpetocie. Przynajmniej oszukał cały świat, chociaż mówił o nich całkiem spokojnie i wprost, równym głosem, jakby mimochodem, no bo cóż, jak o czymś, co samo przez się jest zrozumiałe i zupełnie naturalne. Mówił, że Ukraina to państwo-fałszerstwo, że nie powinno istnieć, twierdził, że naród ukraiński to fikcja, a główna część tego narodu śpi i marzy, jak najszybciej wpaść w erotyczne objęcia miłego russkiego mieszka. Mówił i sam w to wierzył, właśnie dlatego zaskoczyło go, kiedy naród ukraiński, jego najlepsza część, od pierwszych dni rzucił się do boju w obronie swojego państwa, a plan zakończenia brawurowego spaceru po Ukrainie do granic zjednoczonej Europy w ciągu kilku dni pękł. To był dla niego szok, po którym otrząsnął się dopiero po roku. A zachodni rozmówcy Putina słyszeli to, co chcieli słyszeć, i nie słyszeli tego, czego nie chcieli słyszeć. Głuchota i wygodna ślepota obróciły się w tragedię dla Ukrainy i nieszczęście dla świata. Otóż prinużdienije k miru, czyli pokój przez siłę – to tożsame plany i zgodnie z nimi działania dwóch autorytarnych, bliskich duchem dyktatorów. Silny ma prawo siły, a jeśli ktoś jest słabeuszem, to niech ustąpi silniejszemu. Jeśli przez swoją słabość ktoś stracił własne terytoria, to jego problem i musi ustąpić silniejszemu. Ochrona wartości demokratycznego wolnego świata? Nie rozśmieszajcie dobrych i bardzo trzeźwych ludzi. Z wartościami to do „sennego Bidena” i przeklętego Sullivana, to oni się takimi bzdurami zajmują, a my, prawdziwi trumpiści, kierujemy się własnymi interesami, a nie jakimiś bezwartościowymi wartościami. My jesteśmy izolacjonistami, proszę bardzo! Mówisz, że jesteś słaby, bo nie masz dość broni i amunicji? A co nas to obchodzi, kto jest wam winien, „nie jestem frajer i nikomu nic nie jestem winien” – to przecież twoja filozofia, panie Zełenski, proszę, widzicie, i moja też. Co możecie nam zaoferować za dostawy broni? Zasoby naturalne, mówicie? Ale u nas własnych jest dość. Tylko nie gadajcie o jakichś demokratycznych wartościach, nie róbcie z siebie głupka, bo ja sam się na tym znam. Mówię wam – nie jestem frajer, a ty słabeusz. Więc się nie rzucaj, tylko podpisz umowę na tych warunkach, które się teraz ukształtowały, i nie mów nikomu, jak to lubisz robić. Że niby to ja jestem winien, że cię zmuszam, a ty, biedaku, nie masz z tym nic wspólnego. Ze mną takie sztuczki nie przejdą, bo sam jestem taki. I nie trzeba udawać oburzenia, bo ty sam z tymi hasłami pokoju... spotkaj się z Putinem twarzą w twarz, a jeśli trzeba, to stań przed nim na kolanach. Przecież to ty szukałeś tego pokoju drogą „optymalnej” kapitulacji w Omanie, Stambule i Paryżu. Ty możesz oszukać kogoś innego, a nie mnie, Trumpa – wielkiego i takiego, który widzi wszystko na wylot. Więc przestań z tymi swoimi aktorskimi wygłupami i stań na kolanach przed Putinem, a jeśli będziesz się dalej krzywił przede mną, to pokażę ci środkowy palec, a Putin pokaże ci, gdzie raki zimują. Powiedziałem: pokój przez siłę, więc wykonuj, bez żadnych wygłupów, bo wielki może być tylko jeden i to nie ty, słabeuszu, tylko ja, Trump. I prezydentem nie będziesz, jeśli będziesz nieposłuszny, a dla ciebie to przecież najważniejsze, wiem, bo sam taki jestem. Więc spójrz, stoi już cała kolejka, żeby zająć twoje przeterminowane prezydenckie miejsce. Wszyscy konkurenci na to miejsce chętnie mnie witają i czekają na swoją szansę, więc szybko znajdziemy bardziej posłusznego, jeśli będziesz się ze mną stawiał. Mówisz, że nie utrzymasz się, jeśli weźmiesz winę na siebie za podpisanie upokarzającej umowy z Moskwą? To twoje problemy, nie bądź słaby, stłum, podnieś falę w mediach o genialności swoich mądrych i potężnych decyzji, bardzo nieugiętych, jednym słowem wielkich. Tym bardziej że twoi oligarchowie – twoi pracodawcy i gwaranci – dążą do tego samego: zamrożenia wojny na jakichkolwiek warunkach, a także liderzy opinii publicznej bez wyjątku mówią „zmęczeni wojną”. Pokoju „przez siłę” pragną dwie strony – Trump i Zełenski, mimo swojej zwykłej patetycznej retoryki, która służy maskowaniu tego pragnienia, a jednocześnie próbuje ukryć granicę ustępstw, której on i jego pracodawcy woleliby nie przekraczać, żeby zupełnie nie popaść w wasalną zależność od cara na Kremlu, bo tak czy inaczej, a rządzić i strzyc kupony władczo chce się samemu, jak mówią w umownej Moskwie: przyjaźń przyjaźnią, a tabaka osobno. Ale zamrożenia pragnie też Kreml, bo jak by nie nadymali policzków kremlowscy, Moskwa coraz bardziej zbliża się do wyczerpania w wyniku wywołanej przez siebie wojny. Produkcja nawet w przybliżeniu nie nadąża z kompensowaniem kolosalnych strat sprzętu wojskowego i amunicji, nagromadzonych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
imperium zła przez 80 lat. Nieodwracalne straty w sile żywej również zbliżają się do wielkości niebezpiecznych dla stabilności poparcia tej wojny przez ordyńską ludność. Wszystko to razem wymaga ogromnych nakładów finansowych, które również zaczynają boleśnie działać na nerwy gospodarki Moskwii. A i sankcje, jakie by nie były dziurawe i jakkolwiek nie przechwalaliby się ich bezpłodnością moskiewscy możnowładcy, to jednak wywierają swoją niszczycielską siłę na możliwości Rosji. A tu jeszcze jedna nieprzyjemność dla Moskwy: Ukraińcy uruchomili produkcję własnej broni, amunicji, rakiet i dronów. Jeśli chodzi o drony, to w tym już odczuwalna jest przewaga Ukrainy, te drony nauczyły się też sięgać takich odległości na tyłach Moskwii, o jakich wcześniej nie było mowy. A tu jeszcze „senny i bojaźliwy dziadek” (według terminologii demokratofobów) dał zielone światło na użycie ATACMS dalekiego zasięgu, oto kłopot dla kremlowców i ich 140-milionowej ordy, która ryczy jednym krzykiem – Putinie, ukrzyżuj ją, Ukrainę! Dlatego Moskwa wyczerpuje się, chociaż próbuje to starannie ukryć, ona też pragnie zamrożenia wojny na pewien czas (na jaki – to, oczywiście, zdecyduje sama Rosja, potajemnie i wtedy, kiedy będzie gotowa). Czas, który wykorzysta, aby trochę ochłonąć po 1000 dni wojny, napompować sobie nowe mięśnie dla swojego niezłomnego celu – ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej. Zamrożenie jest jej jeszcze potrzebne po to, aby spróbować obniżyć presję sankcji, a w idealnym przypadku – je znieść, aby wyprowadzić swój przemysł wojenny na nowoczesne technologie. No i maksymalnie naciskać na Ukrainę w kwestii demilitaryzacji, ograniczenia i wznowienia handlu oraz „dobrosąsiedztwa” i „wzajemnego szacunku”, bez wstępowania do NATO, mając nadzieję i licząc na przyjaźń bliskiego duchem Trumpa. Oczywiście, nie jest faktem, że wszystkie zachcianki Rosji Trump spełni, ma on swoje interesy, a i podstawiać się jawnie nie będzie. Główny interes Trumpa wobec Rosji to na gruncie wspólnego ducha i ukrytego pasu Moskwy w tej wstrętnej grze, zaangażować Rosję w swoją grę przeciwko Chinom, przynajmniej usunąć ją jak najdalej od ścisłego partnerstwa z Chinami i zależności od niego, która nabrała niemałej wagi w warunkach braku zasobów prowadzenia wojny przeciwko Ukrainie. W ten sposób Trump ma nadzieję tą transakcją – „pokojem przez siłę” – zabić od razu kilka zajęcy, postawić Ukrainę w maksymalnej zależności od siebie aż do castingu przed nim na prawo bycia prezydentem Ukrainy na polecenie lub za zgodą Trumpa. A wyborcy? Cóż, to takie – są środki masowego przekazu, które na Ukrainie należą do „spracowanych” rąk oligarchów, którzy sprawnie nauczyli się manipulować i kształtować opinię publiczną, w tym poprzez media społecznościowe, armie botów, roty i plutony utuczonych „liderów opinii publicznej” oraz garścią siana przed oczami tych, którzy pragną iść do władzy lub przebywać w korporacyjnej rotacji władzy. Drugi zając, którego pragnie Trump w kontekście tego polowania, to zwiększyć zależność Moskwy od swojej osoby, przeciągnąć kij na swoją stronę, który dotąd znajdował się po stronie Putina i w relacjach z Trumpem. Trzeci – odepchnąć Rosję dalej od Chin, czym go nieco osłabić. Trzeci zając – to on sam, taki pokój, z ukrytą ceną kosztem Ukrainy, ma być namacalnym świadectwem jego wielkości – zdecydowanego i wszechmocnego gołębia pokoju, któremu byłoby wielkim grzechem nie dać Pokojowej Nagrody Nobla (w tym kontekście znów na myśl przychodzą aluzje z czasów faszyzacji światowej przestrzeni w latach 30. XX wieku). Właśnie dlatego teraz Rosja szaleńczo rwie się na frontach, aby zdążyć przed rozpoczęciem tych negocjacji (od nich oni teraz zawzięcie się odżegnują, maskując swoje bliskie wyczerpanie) zdobyć jak najwięcej okupowanych terytoriów i zadać jak najwięcej ran gospodarce Ukrainy, maksymalnie zwiększyć skalę zniszczeń, aby na czas, gdy zaczną się rozmowy, mieć jak najsilniejszą dyspozycję żądań wobec kapitulacyjnych „kompromisów”, które znacznie osłabią zdolność Ukrainy do obrony wtedy, gdy Rosja, nabrawszy sił w czasie zamrożenia, przyjdzie znów rozwiązywać ostatecznie kwestię ukraińską – zniszczyć ukraińską państwowość… Wiktor SKORYK byli syn Wasyla Stusa, Dmytro Stus, mieszkańcy budynku oraz Swiatoszyńska rejonowa administracja państwowa. Finansowanie wykonania znaku pamięci odbywało się poprzez crowdfunding. W zbiórce funduszy wzięło udział ponad 700 osób. Przy okazji warto wspomnieć, że prawie cztery lata temu pamięć o wybitnych Ukraińcach została tak samo godnie uczczona. 23 grudnia 2020 roku otwarto tablice pamiątkowe Wasyla Stusa oraz literata, działacza ruchu narodowo-demokratycznego lat 1960-1970 Iwana Switłycznego. Ustanowiono tablice pamiątkowe na fasadzie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przy ulicy Hruszewskiego 4. Wtedy syn Wasyla Stusa, Dmytro, zaznaczył, że Stus i Switłyczny byli bliskimi przyjaciółmi, którzy czuli siebie nawzajem nawet na od- Zakończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Czerniowieckiego. Pracę zawodową rozpoczęła jako spikerka radia rejonowego i obwodowego. Nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, metodyczka języka ukraińskiego, literatury i ukrainoznawstwa Czerniowieckiego miejskiego zarządu edukacji. W zarządzie edukacji była przewodniczącą Czerniowieckiego miejskiego oddziału WUT „Proświta”. Inicjatorka wielu konferencji naukowych z zakresu budowy państwa, wychowania narodowego i podnoszenia kultury języka ukraińskiego. Zapoczątkowała konkursy recytatorskie „Rodzima mowa słowicza” oraz poezji autorskiej „Ty dzwoń, moje słowo”. Była inicjatorką i redaktorką stron tematycznych „Oświatowiec” w gazetach obwodowych oraz czasopisma „Siódma lekcja”, opracowała „Zbiór dyktand o tematyce bukowińskiej”, wspierała doskonalenie nauczania w szkołach literatury rodzinnego kraju. Angażowała się w budowę w Czerniowcach pomnika ukraińskiego piśmiennictwa, była aktywną korespondentką armii ukraińskiej. Zrobił to Historyczny Klub „Chołodnyj Jar”. 2 listopada 2018 roku rzeźbiarz Dmytro Burjan, kozak Historycznego Klubu „Chołodnyj Jar”, odnowił popiersie w granicie. W 2023 roku minęło 150 lat od dnia urodzin M. Michnowskiego. Ta data znajduje się w uchwale Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w latach 2022–2023”, które mają być obchodzone na szczeblu państwowym. 2 września 2023 r. Historyczny Klub „Chołodnyj Jar” uroczyście odnowił grób Mykoły Michnowskiego, stawiając granitową płytę na miejscu jego pochówku, znajdującym się 50 metrów od popiersia na głównej alei Cmentarza Bajkowego. W 2024 r. Historyczny Klub „Chołodnyj Jar” oraz organizacja charytatywna GloryUA postanowili przeprowadzić rekonstrukcję miejsca pamięci twórcy ukraińskiego wojska, w powstaniu, dlatego symboliczne jest, że ich tablice pamiątkowe znajdują się obok siebie. Dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Mykoła Żułynski w swoim wystąpieniu podkreślił, że Stus i Switłyczny położyli fundament ukraińskiej niepodległości. „Oni, w istocie, zginęli za naszą Ukrainę. Wasyl Stus zmarł w obozie koncentracyjnym w nieznanych do dziś okolicznościach, a Iwan Switłyczny, będąc całkowicie chorym, dożywał swoich dni w Kijowie. To są ci ludzie, którzy przybliżali dzień naszej niepodległości. Oddawali swoje życie w imię naszej przyszłości. Kiedy grał hymn narodowy Ukrainy, myślałem, że być może ich dusze słyszą, że to, o co walczyli, dzisiaj na Ukrainie jest” – podzielił się swoimi przemyśleniami.
Przygotował Ihor Zoc. Zdjęcia ze źródeł otwartych czasopisma „Ukraińska łastiwka” obwodowego zjednoczenia „Proświta”, organizatorką przygotowania uczniów – zwycięzców Ogólnoukraińskich konkursów twórczych z języka i literatury ukraińskiej, koła twórczego młodzieży szkolnej i studenckiej „Hart” oraz literacko-artystycznej świetlicy „Oberih”. Za aktywną pracę na niwie oświaty Marii Pelech przyznano tytuł „Wzorowy pracownik oświaty Ukrainy”, a za działalność oświatową została odznaczona medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy”. Uczciwa, skromna, godna, oddana ukraińskości krzewicielka oświaty Kraju Bukowińskiego. Pochowana na cmentarzu w Hodyłowie w Czerniowcach. Wieczna i jasna pamięć. Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Iwan Zajeć, Hałyna Daciuk, Łeonid Mużuk, Wałerij Franczuk, Dmytro Łomaczuk, Ihor Zoc, Jurij Handziuk uporządkować ścieżkę i miejsce wokół znaku pamięci – tak, aby było widać, że spoczywa tu ideowy założyciel państwa ukraińskiego. I oto 5 listopada w Kijowie na Centralnej alei Cmentarza Bajkowego – zamiast uszkodzonego granitowego – wzniesiono nowy (z brązu!) pomnik Mykoły Michnowskiego. Rzeźbiarz Ihor Semak, kozak Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, twórca Memoriału kozaków-ochotników w Chołodnym Jarze. Ustanowiono tablicę pamiątkową przy pomniku oraz odnowiono płyty… Wyryto na niej: Michnowski Mykoła Iwanowycz (31.03.1873 – 3.05.1924). Działacz państwowy, adwokat. Członek Ukraińskiej Centralnej Rady. Organizator wojska ukraińskiego (1917). Główne dzieło M. Michnowskiego „Samostijna Ukrajina” ukazało się w 1900 roku. Jego główna teza: „Naród ukraiński musi zdobyć sobie wolność, choćby zachwiała się cała Rosja!”. Fundatorami odnowienia pomnika Mykoły Michnowskiego zostali: Klub Historyczny „Chołodnyj Jar”, Fundacja Charytatywna „GloryUA”, Fundacja Charytatywna „Ukraino! Jestem za ciebie!”. A organizatorzy rekonstrukcji – Roman Kowal, Maksym Koladenko oraz Ołeksej Muszak. Podczas uroczystości z okazji odsłonięcia odnowionego pomnika wystąpili znani historycy, działacze społeczni i polityczni oraz banduriści – artyści ludowi Ukrainy Switłana Myrwoda i Taras Kompanczenko oraz inni. Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
W zeszłym tygodniu w Kijowie, na budynku przy ulicy Czornobylskiej 13-A, uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Wasyla Stusa, wybitnego ukraińskiego poety z grona szestdziesiątników. W tym domu Stus mieszkał dziewięć miesięcy, od sierpnia 1979 roku do maja 1980 roku, przed swoim drugim uwięzieniem. Wydarzenie miało miejsce w przededniu 35. rocznicy powrotu na Ukrainę ciał Wasyla Stusa, Oleksy Tyhoho i Jurija Łytwyna, którzy zginęli w rosyjskich obozach. Autorem pamiątkowego znaku jest rzeźbiarz Wołodymyr Szczur. Jak powiedział, pomysł utworzenia tablicy pojawił się już w 2023 roku. Jej realizację wspiera-
15 listopada 2024 roku odeszła w wieczność Maria Maksymiwna Pelech. Urodziła się 7 stycznia 1947 roku we wsi Podwirne w obwodzie czerniowieckim. Od 2007 roku pełniła funkcję odpowiedzialnej sekretarz Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro Doncow pisał, że Mykoła Michnowski ogłosił ideę Samodzielnej Ukrainy (1900) tonem, „pewnym siebie, jasnym, wyraźnym, odważnym”. I dodawał: „Powiedziałbym, tonem panskim, szlachetnym… mężnym, miejscami tragicznym, tonem politycznego wezwania do wielkich czynów”. Michnowski, twierdził Doncow, apelował „do ludzi wiary, honoru i charakteru”. A Olena Teliha stawiała Mykołę Michnowskiego w jednym szeregu z Tarasem Szewczenką, Oleną Pczilką, Iwanem Frankiem i Łesią Ukrainką… W 2016 roku wandale zniszczyli brązowe popiersie Mykoły Michnowskiego na Cmentarzu Bajkowym, wykonane z inicjatywy Georgija Szczokina, prezydenta MAUP. Niestety, państwo nie odbudowało pomnika twórcy ukraińskiej państwowości i ukra-
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła PROCIUK. Kontynuacja. Początek w nr 34—45 za 2024 r. Nadchodził czas wielkiego egzaminu dla wszystkich powstańców, niezależnie od rangi i stanowiska. Ale dla Kropywy następna bitwa miała jeszcze szczególne znaczenie. Wszak to on, Kropywa, przez całą zimę wpajał powstańcom podstawy wiedzy wojskowej. Prawie wszyscy podoficerowie byli absolwentami zapoczątkowanych przez niego szkół podoficerskich. Nie wszyscy go wtedy rozumieli, czasami jego wymagania wydawały się nadmierne. Czyż to powstańcza sprawa kopać te znienawidzone okopy i zajmować w tych okopach obronę? Wszak UPA to nie regularna armia. Ale teraz ta wiedza wojskowa bardzo im się przydała. Kropywa podchodził to do jednej, to do drugiej grupy powstańców, dodawał im otuchy, wlewał nadzieję, odpowiadał na niezliczone pytania. A sam również przyglądał się powstańcom, badał ich nastroje, w myślach określając dla siebie, czy morale w szeregach powstańczych jest wystarczające, czy nie złamią się w obliczu groźnego wroga? Czy wytrzymają ten okrutny egzamin, który ma tylko dwie oceny: Życie albo Śmierć? Spotkawszy Jasenia, Kropywa przekazał mu sotennego Andrija, sotennego Pańkę oraz czotę Czornohory dla osłony niechronionego odcinka. W ten sposób pod swoim dowództwem Kropywa pozostawił tylko odwód operacyjny – kuriń Nepytajła. Ale w obronie nie pozostały niechronione miejsca, była ona okrężna, niezawodna, eszelonowana w głąb, zdolna wytrzymać nie tylko ataki piechoty, ale i czołgów. Nie każdy oficer zawodowy z dobrym wyszkoleniem wojskowym mógłby w takich warunkach zorganizować tak silną obronę. A już o 4 rano, po szalonym ostrzale artyleryjsko-moździerzowym, wróg ruszył do pierwszego natarcia na okopy powstańców. To natarcie zostało przez powstańców skutecznie odparte. Po krótkiej przerwie wróg ruszył do drugiego natarcia. Teraz do ataku szły także czołgi, a we flankę sotni Jastrzębia, na styku z kurieniem Storszana, uderzyła wroga kawaleria. Sotnia Jastrzębia nie wytrzymała uderzenia i wycofała się do lasu. Za sotnią Jastrzębia wycofały się także oddziały Zalizniaka. Nadszedł najbardziej krytyczny moment bitwy. Sytuację uratowali storszanowcy, którzy, znalazłszy się w okrążeniu, nie wpadli w panikę, lecz ruszyli do kontrataku i walczyli do ostatniego naboju. Zginęło 60 bohaterów-storszanowców na czele z dowódcą Storszanem. Ceną własnego życia na kilka godzin przykuli do siebie wroga, co dało możliwość Jaseniowi zorganizować drugą linię obrony. I jeszcze trzeci raz tego dnia wróg ruszył do ataku. Teraz użył już wszystkich rodzajów wojsk, włącznie z lotnictwem. Ktoś może mi zaprzeczyć, że to było lotnictwo nie bojowe, a rozpoznawcze, „kukuruźniki”, i żadnej szkody te samoloty powstańcom nie mogły wyrządzić. A ja przytoczę taki przykład. W kwietniu 1946 r. podczas obławy w naszej wsi Horodyłowyczi (Sokalszczyzna) nad nami pojawiły się takie same „kukuruźniki”, z których na wieś posypały się bomby i granaty. Dlatego wielkim grzechem było świętowanie w niepodległej Ukrainie „60-letniego jubileuszu »stalinowskich sokołów« 14. korpusu lotniczego”, który doprowadził do światowej sławy katastrofy na lotnisku Skniłów pod Lwowem 27 lipca 2002 r. I ten trzeci atak również został przez powstańców odparty. Obrona powstańcza była niezwykle aktywna. Przy najmniejszej możliwości powstańcy kontratakowali wroga i dokonywali śmiałych wypadów na tyły wroga. Podczas gdy oddziały powstańcze odpierały szalone ataki rozwścieczonego wroga, dowódcy Enej, Lemisz, Kropywa uważnie obserwowali przebieg bitwy, a w krytycznych sytuacjach w porę interweniowali i naprawiali sytuację. Ale najważniejsze było jednak znalezienie wyjścia z tej sytuacji. Wszyscy rozumieli, że wróg może przerzucić tu znaczne siły i jeszcze jednego takiego dnia powstańcy mogą nie wytrzymać. Stale badano i analizowano doniesienia wywiadu o przemieszczaniu się wojsk wroga. I w końcu udało się „namacać” słabe miejsca w pierścieniu wroga. Okazało się, że wróg, wciągnięty w działania ofensywne, osłabił pierścień okrążenia i on, ten pierścień, nie był już ciągły, bo w niektórych miejscach wojsk wroga nie było. Najbardziej sprzyjającym dla wyjścia z okrążenia był kierunek północno-wschodni na Buszczę i dalej – w lasy dermańskie i toczewickie. „Już za dnia (24.04. – M. P.) zdecydowali dowódcy Lemisz, Kropywa, Enej i ja przebić się do lasu dermańskiego” – świadczy Mykoła Swystun – Jasień. Potwierdza to także Wasyl Chudenko – Ostap: „Wieczorem 24 kwietnia otrzymano przez łącznika rozkaz od Kropywy na odwrót i wyjście z okrążenia”. Wyjście z okrążenia zostało zrealizowane w trzech kierunkach. Powstańcy wykonali ciężki nocny marsz i nad ranem 25 kwietnia ich główne siły zbliżyły się do Buszczy. Tutaj wróg próbował przeciąć drogę powstańcom, ale w bitwie spotkaniowej został rozbity. Mniejsza część na czele z kurińskim Pańkiem doliną rzeki Kutianki bez przeszkód wyszła do lasu suraskiego. „Część kurieni, w tym kuriń Nepytajła, skoncentrowała się w lesie toczewickim, około 15 km od miejsca bitwy w rejonie mizockim obwodu rówieńskiego. W tym lesie przeprowadzono przeformowanie kurieni, ponieważ w związku ze stratami w bitwach kurienie znacznie przerzedziły się. Z pozostałości kurienia Hirczy (którym do tego czasu dowodził Mamaj, podstępnie zabity przez tajnego współpracownika w plecy 25 kwietnia. – M. P.) i kurienia Nepytajła, którym po śmierci Nepytajła tymczasowo dowodził Wełykan, został sformowany kuriń Hirczy, gdzie zostałem wyznaczony przez Kropywę na stanowisko politwychowawcy kurienia. Na tym stanowisku pracowałem mniej więcej do 15 maja, wykonując te same funkcje, co w kurieniu Nepytajła. W tym czasie nasz kuriń stale zmieniał miejsce dyslokacji, unikając prześladowania i okrążenia ze strony wojsk radzieckich. Robiliśmy postoje w miejscowościach i prowadziliśmy nocne marsze”. Zatem po wyjściu z okrążenia Kropywa przeformowywał kurienie, wyznaczał dowódców i politwychowawców, czyli znów wykonywał zwykłą pracę sztabową. Powstaje niepozbawione podstaw pytanie: – Dlaczego generał Marczenkow nie podjął nawet próby rozbicia wojska powstańczego podczas rajdu na Polesie? Wszak po wyjściu z lasów toczewickich i dermańskich powstańcy wykonywali marsz po otwartym terenie na północ, do lasów poleskich. Ale my z tobą, drogi czytelniku, na szczęście nie jesteśmy generałami NKWD i dlatego ich sposób myślenia jest dla nas niezrozumiały, bo my we wszystkim kierujemy się naturalnym poczuciem zdrowego rozsądku. Kompleks memorialny bohaterów bitwy pod Hurbami
Mykoła Procuk, autor książki wspomnień „Zmartwychwstanie po pół wieku”, syn dowódcy sztabu UPA-Południe Wasyla Procuka – Kropywy – podczas upamiętnienia bohaterów bitwy pod Hurbami na Rówieńszczyźnie, tutaj jest zupełnie inny wariant. Powiedz mi, drogi czytelniku, czy generał Marczenkow mógł wysłać kilka tysięcy swoich zbirów śladem powstańców, którzy wyrwali się z urządzonego przez niego „kotła”? – Tak, – mówi zdrowy rozsądek – oddziały powstańcze podczas marszu były bardzo wrażliwe, stanowiły dobry cel do zadania uderzenia. – Nie, – mówi generał NKWD Marczenkow, – nie mogłem wysłać swoich podwładnych do całkowitego rozbicia powstańców, bo to oznaczałoby postawienie krzyżyka na mojej generalskiej karierze, do której dążyłem wiele lat. A ilu ludzi wpędziłem na tamten świat dla tych generalskich pagonów i lampasów! Już Niemcy byli pod Kijowem, a my w Bykowni wciąż „pracowaliśmy”. Nie, tego nie mogłem zrobić. Przecież otoczyłem powstańców jak wilki na polowaniu. A oni mimo wszystko się wyrwali. A co powiedzą towarzysze Żukow i Beria? A powiedzą oni, że generał Marczenkow to nieudacznik. Bo przydzielono mu aż 30 tysięcy żołnierzy i oficerów, czołgi, samoloty, artylerię, żeby rozgromić jakichś trzy tysiące „ukraińskich bandytów”, a on ich wypuścił. Najlepiej w tym przypadku zrobić wrażenie, że żadnego przełamania powstańców nie było. Nie było tego przełamania, bo go nigdy nie mogło być. I wszystko. Kropka. I podwładnym trzeba zasugerować na naradzie, żeby nie gadali o przełamaniu, jeśli chcą otrzymać nagrody i kolejne stopnie. Ale jakże być z raportem? Głównie, żeby w raporcie cyfra była „poprawna”. Ilu tam tych bandytów powinniśmy byli zniszczyć. Trzy i pół tysiąca. Znaczy trzeba tę cyfrę „zrobić”. Tak „zrobić”, żeby nawet komar nosa nie podtoczył. Oto tajni współpracownicy donoszą, że w lesie ukrywa się ogromna liczba młodzieży bez broni, a także ludność z okolicznych wsi. „Wszyscy oni to wrogowie władzy sowieckiej. Jutro od rana rozpocząć dokładne przeczesywanie (teraz mówią „czystkę”) lasu. Wszystkich zabijać na miejscu. No i co z tego, że oni bez broni. Zabijać wszystkich jak leci. O liczbie zabitych meldować co godzinę. Wszystko, wykonywać!” Jeszcze przed bitwą pod Hurbami komendanci niektórych rejonów wydali rozkaz o mobilizacji do UPA. Na zapleczu bojowych kureni w lesie znajdowało się kilka tysięcy nowo zgłoszonych młodzieńców, których jedyną „bronią” były torebki z domowym jedzeniem. W nocy z 24 na 25 kwietnia bojowe kurenie i sotnie zdołały wyrwać się z okrążenia, a zmobilizowani chłopcy i mężczyźni wraz z ludnością cywilną z okolicznych wsi zostali w lesie. Byli tu także ranni powstańcy. I tutaj zaczęło się najstraszniejsze. Gęstymi szeregami, starannie, metr po metrze przeczesywali enkawudziści las hurbieński. To tu, to tam rozlegały się krótkie serie z PPSz i pojedyncze strzały z pistoletów. To ginęli od bolszewickich kul ranni ukraińscy powstańcy, którzy mieli nadzieję ukryć się w leśnych gęstwinach. P. Mirczuk wskazuje, że rannych było około 100 osób. Wszyscy oni zostali zabici przez bolszewickich katów. A w głębi lasu hurbieńskiego ukrywali się bezbronni młodzieńcy i miejscowi mieszkańcy. Bezlitośnie, z bliska, rozstrzeliwali kaci wszystkich tych ludzi. Ogólne straty powstańców pod Hurbami, jeśli wziąć pod uwagę skalę bitwy, nie zginęło ich tak wielu, razem z rozstrzelanymi rannymi powstańcami liczba strat UPA sięga gdzieś nieco ponad 200. A 1800 – to byli cywilni mieszkańcy i bezbronni wołyńscy młodzieńcy. Napiwszy się do syta ukraińskiej krwi, moskiewscy bandyci w ostatnim dniu obławy 27 kwietnia postanowili okazać „łaskę” i już nie wszystkich bezbronnych chłopców rozstrzeliwali. Wyprowadzali ich z lasu hurbieńskiego i pod konwojem wysyłali dalej. Czekały na nich Workuta, Karaganda, Norylsk i jeszcze wiele, wiele podobnych miejsc, które teraz kojarzą nam się ze słowem GUŁAG. W książce znanego ukraińskiego historyka Wołodymyra Serhijczuka „OUN-UPA w latach wojny. Nowe dokumenty i materiały” (Kijów, wydawnictwo „Dnipro”, 1996) zamieszczono ciekawy dokument archiwalny pod tytułem „Z mapy prowadzenia operacji bojowych wojsk NKWD przeciwko oddziałom UPA od 19 lutego do 20 września 1944 roku”. Tutaj „zarejestrowano 410 bitew między bolszewickimi bandami NKWD a Ukraińskimi Powstańcami w tym okresie, pokazano miejsca, daty i straty UPA w tych bitwach. O stratach wojsk NKWD nie informuje się. Wśród tego smutnego wykazu największą cyfrą strat poraża taki zapis: „Majdańska Huta: zabito – 2018, wzięto do niewoli – 1570”.
Tłumaczenie maszynowe
21–28 kwietnia 1944 roku, grupa „Eneja”. Razem – 3588. Oto i wyszła generałowi Marczenkowi „sprawna” cyfra w raporcie. W sam raz tyle, ile potrzeba do raportu przed wysokim moskiewskim zwierzchnictwem – 3588. Straszna cyfra. Logicznym jest założenie, że tej cyfrze powinna odpowiadać także liczba zdobytej na powstańcach trofealnej broni strzeleckiej. Ale zgodnie z raportem WW NKWD liczba zdobytej broni to – zaledwie 298 karabinów, 31 automatów, 42 ręczne karabiny maszynowe – razem 371 jednostek broni strzeleckiej. Są tu jeszcze 7 armat, 15 moździerzy, 120 wozów i nawet! samolot U-2. Ale ciężką broń i wozy powstańcy porzucili przed przełamaniem, żeby nie obciążać się w marszu. To znaczy, że żadnej obsługi przy tej trofealnej broni w momencie jej zdobycia już nie było. Wychodzi więc na to, że nawet zgodnie z raportem WW NKWD zabito i wzięto do niewoli nie więcej niż 370 uzbrojonych powstańców. Reszta – to bezbronna ludność cywilna, niewinne ofiary bolszewickiego terroru-ludobójstwa. „174 wojowników-czekistów okręgu za heroizm i męstwo, okazane w tym okresie przy likwidacji band ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów, zostało nagrodzonych orderami i medalami ZSRR”. Dwa miesiące po bitwie pod Hurbami, 22 czerwca 1944 r., Żukow i Beria wydali złowieszczy rozkaz nr 0078/42 o totalnym wysiedleniu całej ukraińskiej ludności „do oddzielnych krajów Związku SRR”. Wykonać tego rozkazu stalinowscy ludożercy nie zdołali nie tyle z powodu braku wystarczającej liczby wagonów, co z powodu dalszego rozwijania działań bojowych UPA. A bojowe kurenie powstańcze, wyrwawszy się z okrążenia, przeprowadziły rajd na Polesie, a potem znów powróciły na Południową Wołyń. Bitwa pod Hurbami pokazała nadzwyczajną wytrwałość i niezłomność ukraińskich powstańców, ich wysoki kunszt bojowy oraz poziom sztuki wojennej dowodzenia siłami powstańczymi ze strony dowódców i sztabów. To nie była walka charakterystyczna dla armii powstańczej. Powstańcy we wszystkich przypadkach powinni unikać frontalnych walk obronnych, które prowadzi regularna armia. Ale, znalazłszy się w takiej sytuacji, że uniknąć frontalnej walki nie udało się, wojsko powstańcze skutecznie utrzymało swoje pozycje. W bitwie pod Hurbami widzimy już dobrze wyszkolonych w sztuce wojennej powstańców, którzy zwyciężyli uzbrojonego po zęby, przeważającego liczebnie wroga. Z taktyki ich działań widać, że był to już zalążek regularnego Ukraińskiego Wojska. Kurenie Grupy „Bohun” Petro Olijnyk-Enej poprowadził na Polesie. A powstańcy ze zgrupowania „Chołodnyj Jar” na czele z Mykołą Swystunem-Jaseniem mimo wszystko zaczęli realizować zaplanowany wcześniej rajd na południowy wschód. Ponad setka powstańców tego zgrupowania zginęła w nierównej walce 13 maja 1944 r. pod wsią Stryhany (rejon sławucki). A gdzież teraz przebywał Kropywa? Czy on również zginął 13 maja, jak podano w niektórych wydaniach? Okazuje się, że to była pomyłka. On wtedy był jeszcze żywy. Oto świadectwo Wasyla Chudenki – Ostapa: „15 maja 1944 r. wezwał mnie do siebie Kropywa i bez wyjaśnienia przyczyn zaproponował przejście do dyspozycji politreferenta Seredy ze sztabu Grupy Eneja”. Nie został Kropywa, by siedzieć w poleskich błotach. Wysłałszy na rajd zgrupowanie „Chołodnyj Jar”, on wraz z Doksem i ochroną znów przedziera się na południe – do oddziału Omelana Hrabcia-Batka, który w tym czasie przeprowadzał rajd spod Czerniowiec na północ. Świadczy Hryhorij Ilczenko-Stepowyj: „Przyszedł rozkaz i my bardzo ciężkimi drogami zaczęliśmy wracać z powrotem, na północ. Zostawiliśmy cały transport, konie i szliśmy pieszo, niosąc na sobie naboje i żywność. Na cały oddział, w którym było ponad pięćset osób, mieliśmy trzy osiodłane konie. Na jednym z nich jechał „Kropywa”. Długo krążyliśmy po lasach, unikając walk z czerwonymi, ale już naciskali enkawudziści oraz grupy sformowane z czerwonych partyzantów. Gdzieś w połowie maja przekroczyliśmy linię kolejową Tarnopol–Szepietówka i niedaleko od Wiśniowca zatrzymaliśmy się w lesie na odpoczynek. W dzień tutaj przyjęliśmy walkę z enkawudzistami. Ich było, jak widać, niewielu, a dlatego w las nie poszli. Szliśmy dalej i tylko w nocy, a w dzień stawaliśmy na odpoczynek. W lesie zawołał mnie „Batko” i zainteresował się, jak ręka. Lekarz zdjął mi opatrunek i ja już nie czułem, że jestem ranny. Tutaj, w lesie, „Batko” wybrał grupę czterdziestu ludzi i powiedział, że z kureniem pójdą na Rówieńszczyznę „Kropywa” oraz „Bystryj”, a my zostaniemy tutaj, u nas jest zupełnie inne zadanie. Wieczorem kureń wyruszył na marsz. Żegnaliśmy się ciepło. I, jak widać, na zawsze. Na drugi dzień w lesie przebraliśmy się w mundury radzieckich żołnierzy i otrzymaliśmy odpowiednie dokumenty. Ja stałem się teraz na długo Rybałko Iwan. „Batko” powiadomił, że udajemy się do głębokiego podziemia OUN we wschodnie obwody Ukrainy. Ochronę grupy prowadził „Doks” – ten odważny dowódca. „Batko” dał mi hasło do Winnicy i do jednej wsi pod Lityniem. Potem każdy z nas otrzymał odpowiednie dokumenty na te miejsca, dokąd wysyłała nas OUN. Rozstaliśmy się niedaleko od Płoskirowa. „Batko” życzył sukcesu, uścisnął nam dłonie, ale nie wiedzieliśmy, że to było ostatni raz. Wyszliśmy na drogę i wojskowa maszyna podwiozła nas do miasta. Mój przyjaciel Wołodia wziął bilet do Kijowa, a ja – do Pawłohradu w obwodzie dniepropetrowskim. Jechałem wykonywać nowe ważne zadanie. To był czerwiec 1944 roku”. To ostatnie żywe świadectwo o Wasylu Procuku – Kropywie. (Najnowsze odnalezione dokumenty potwierdzają, że Kropywa zginął 13 maja 1944 r. – H. D.). W Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym odbyła się prezentacja dwutomowego wydania Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego – naukowo-bibliograficznego indeksu „Ukraińska rewolucja i państwowość (1917–1921)”, który ujrzał światło dzienne w tym roku w wydawnictwie „Lira K”. Doktor nauk filologicznych, profesor Sydir Kiral zaznaczył, że to wydanie – to wymowny przejaw pamięci historycznej w historii rozwoju narodowej bibliografii jako takiej, ponieważ wydania bibliograficzne, o których mowa, ściśle przeplatają się z historią naszej państwowości. Właśnie za czasów Ukraińskiej Rewolucji, Centralnej Rady, hetmana Skoropadskiego, Dyrektoriatu utworzono odpowiednie instytucje naukowe i wydziały. Dwa tomy wydania – to bibliograficzne opisy książek, broszur, autoreferatów, artykułów z czasopism, tez, recenzji, prac zdeponowanych, poświęconych tej problematyce. Doktor nauk historycznych, profesor, kierownik katedry etnologii i krajoznawstwa wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu...
Nie mając wystarczających informacji, historyk P. Mirczuk wyciągnął pewne nie do końca dokładne wnioski z wyników bitwy pod Hurbami. Pisze on: „Dwumiesięczne wielkie walki oddziałów UPA-Południe, w których bolszewicy nacierali całymi dywizjami ze wszystkimi rodzajami broni, włącznie z ciężkimi działami, czołgami i samolotami, pochłonęły niezwykle wiele ofiar. Straty w ludziach były tak wielkie, że główne dowództwo zdecydowało o rozformowaniu UPA-Południe. Ocalałe oddziały UPA-Południe włączano do UPA-Zachód i UPA-Północ. Tragiczny los Grupy UPA-Południe zmusił główne dowództwo UPA do zmiany taktyki przekraczania frontów. Okazało się, że wielkie bitwy z Armią Czerwoną, siłami kilku lub kilkunastu kureni, pochłaniają zbyt wiele ofiar. Dlatego latem 1944 r. wszystkie oddziały UPA otrzymują rozkaz rozczłonkowania się na jednostki nie większe niż po dwie sotnie i przejścia w Karpaty lub większe kompleksy leśne. W rejonach mniejszych lasów rozczłonkowywać się na czoty, a nawet na roje”. Rzeczywiście, wiele oddziałów powstańczych po bitwie pod Hurbami latem 1944 roku przeszło z Wołynia w Karpaty i w większe kompleksy leśne (Polesie, Czarny Las itp.). Ale UPA-Południe nie została całkowicie rozformowana. Podzieliwszy się na małe, nieuchwytne oddziały, ukraińscy powstańcy jeszcze przez wiele lat zadawali dotkliwe ciosy bolszewickim okupantom na Południowym Wołyniu. Kilka lat temu patrioci Południowego Wołynia postawili i poświęcili Krzyż w miejscu największego pochówku powstańców i rozstrzelanych cywilnych mieszkańców. Co roku w jedną z ostatnich niedziel kwietnia przybywają tu ludzie z okolicznych miast i wsi, aby uczcić pamięć poległych. Ale ja uważam, że bitwa pod Hurbami była wydarzeniem daleko wykraczającym poza znaczenie lokalne. Pod względem swojego rozmachu i znaczenia jest to bez wątpienia wydarzenie o skali ogólnoukraińskiej, powinni o nim wiedzieć wszyscy Ukraińcy, tak samo jak o Bohaterach Krut i Bazaru, o zwycięskich kozackich triumfach. W czerwcu 2000 roku, tuż przed Zielonymi Świątkami, odwiedziłem pole bitwy pod Hurbami. Elektryczką dojechałem do Zdołbunowa, a stamtąd pojechałem autobusem na południe. Gdzieś po 30 kilometrach na południe od Zdołbunowa, nie dojeżdżając 3 kilometrów do wsi o poetyckiej nazwie Zielony Dąb, kierowca zatrzymał autobus i wskazując ręką w stronę niedalekiego lasu, powiedział: „Tam”. Autobus pojechał dalej, a ja zostałem sam na sam z Polem Bitwy pod Hurbami. Szalonym wielobarwnym kwieciem przywitało mnie ono – Pole Sławy Ukraińskiej Broni, pole hańby wrogów Ukrainy. Zajmuje ono dużą powierzchnię, około 10 na 8 kilometrów na południu Zdołbunowszczyzny. Równinna na wschodzie okolica stopniowo przechodzi w zabagnioną dolinę rzeki Świtenki. Są tu wspaniałe polany, nadające się do organizowania letnich młodzieżowych obozów zdrowotnych. Przecież młodzież prawie nic nie wie o walce UPA na Wołyniu w latach 1943–44, odkrycie tej terra incognita jeszcze przed nią. Bo z doświadczenia wiem, że u naszej młodzieży ukształtowało się nieco jednostronne wrażenie, że walka UPA to koniecznie walka w schronach, kryjówkach itp. Nic z tych rzeczy wtedy jeszcze nie było. Bitwa pod Hurbami odbywała się na otwartym terenie, na szerokim wołyńskim polu przeciwko twórcom Hołodomorów i GUŁAG-ów. Była to zwycięska Bitwa Ukraińskiego Kozackiego Wojska Powstańczego o Wolność Ukrainy. A wołyniacy, mieszkańcy okolicznych wsi, chętnie przyjęliby gości (zielona turystyka wiejska). Dlatego wzywam was, drodzy przyjaciele, do odkrycia dla siebie tego wspaniałego zakątka Południowego Wołynia! Oprócz niezrównanej przyjemności estetycznej, będziecie mieli możliwość dotknięcia sercem niedawnej, ale już zapomnianej heroicznej karty naszej historii. Zresztą naszym naukowcom pora już zorganizować specjalną ekspedycję dla zbadania historii i przebiegu wydarzeń na Południowym Wołyniu podczas II wojny światowej. A w całej Ukrainie należałoby co roku czcić Pamięć Bohaterów i Ofiar Wielkiej Bitwy UPA pod Hurbami. 1994–2004, Kijów – Łanowce – Krzemieniec – Szumsk – Antonowce. Walerij Kapeluszny z Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki odnotował fakt, że w badaniu nie ma już rozdziału „Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka” jako okupacyjnej formy terytorium Ukrainy. Zamiast tego w indeksie pojawił się rozdział o Ukraińskiej Republice Ludowej i jej związkach z antybolszewickim „białym” ruchem, zmieniła się terminologia, w szczególności używane w poprzednim wydaniu terminy „hetmańszczyzna”, „skoropadzczyzna” zastąpiono poprawnymi „hetmanat” oraz „Państwo Ukraińskie Pawła Skoropadskiego”. Zdaniem recenzentki dwutomowego wydania, doktor nauk historycznych, profesor, kierowniczki działu źródłoznawstwa najnowszej historii Ukrainy Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa imienia Mychajła Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Walentyny Piskun, chronologia Rewolucji Ukraińskiej powinna zostać rozszerzona do marca 1923 roku. Przecież dopiero od tego czasu terytorium Ukrainy po raz kolejny zostało podzielone między różne państwa w Europie, dlatego właśnie rok 1923 jest tą ważną datą, aby zrozumieć, jak zwycięzcy mogą podzielić terytorium pokonanego państwa. Profesor podzieliła się również przemyśleniami na temat naszej obecnej walki ze współczesnym rosyjskim imperium, które nie może istnieć bez Ukrainy, bo potrzebuje ukraińskiej historii, aby ją zawłaszczyć. Ważnymi słowami o znaczeniu bibliografii w sensie naukowym, historycznym i praktycznym podsumował ciekawą rozmowę moderator wydarzenia, kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Badań Biograficznych Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wiernadskiego i koordynator Ukraińskiego Kryzysowego Centrum Medialnego Ihor Stamboł. Uczestnicy dyskusji zgodzili się co do tego, że obecnie mamy profesjonalnie przygotowany przewodnik książkowy – dwutomowe wydanie „Rewolucja Ukraińska i państwowość (1917–1921)”. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK. Wojownicy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zdjęcie z otwartych źródeł. Podczas prezentacji wydania (od prawej do lewej): Sydir Kiral, Walentyna Piskun, Walerij Kapeluszny.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO
Nie przypadkiem w pięcioksięgu Ołeksandra Bondarenki „Ukraina pod znakiem kremlowskiego Molocha” ten koszmar przedstawiony jest w postaci stalinowskiego terroru jako bóstwa o imieniu Moloch, które stało się symbolem okrutnej, krwiożerczej siły domagającej się ofiar z ludzi, podsycania wojen, a także kremlowskiego potwora, który od wieków wisi nad Ukrainą, wysysa z niej krew, wysyła i wysyła swoje hordy na jej umiłowanie wolności, nieugiętość i siłę. Ponad pięćset stron tekstu nie jest łatwą lekturą, bo każda z nich krzyczy bólem, cierpieniami narodu, a zarazem mówi o dumie z bohaterstwa i niezłomności jego synów. Próbując odsłonić mechanizm radzieckiej maszyny państwowej na samym początku jej formowania, autor dochodzi do wniosku, że w jej podstępnej działalności rolę odgrywali bolszewicy narodowości żydowskiej. Ten swoisty fenomen wynoszenia przedstawicieli jednego etnosu ponad innych stał się możliwy jedynie dzięki temu, że wielka grupa uzyskała uprawnienia władzy w toku rewolucji, rozwijania wojny domowej, budowy państwowo-represyjnego aparatu. Koncentracja władzy w jednych rękach, a mianowicie u Józefa Stalina, który do pewnego czasu liczył się ze spuścizną Lenina – dominacja osób narodowości żydowskiej na stanowiskach kierowniczych w organach partyjnych i państwowych aż do chwili, gdy powstał konflikt z Trockim – drugą osobą w partii bolszewickiej po Leninie. Kwestia przynależności narodowej, a ogólnie polityka narodowa, była przez niego zawsze brana pod uwagę w procesie budowy totalitarnego państwa, kierowanego przez takich samych jak on partyjnych dogmatyków, zdolnych dla idei poświęcić miliony istnień. Właśnie to stało się na terenach Ukrainy w ciągu lat 20., 30. i 40. Analizując szczegółowo politykę narodowościową Kremla, którą ten zaczął wprowadzać w życie za pośrednictwem swoich ставленików na Ukrainie, autor zatrzymuje się na postaci Mykoły Skrypnyka i widzi w nim nie tylko kolaboranta, lecz także zbrodniarza, na którego sumieniu spoczywają zgubione losy setek ukraińskich patriotów. Będąc członkiem Politbiura KC KP(b)U, Skrypnyk odpowiadał za tzw. ukrainizację w republice, która początkowo była przez społeczeństwo przyjmowana pozytywnie, otwierała po kilku stuleciach narodowego ucisku, jak wielu się zdawało, perspektywy harmonijnego rozwoju narodu, przede wszystkim w sferze kulturalno-oświatowej. Na potwierdzenie tych nadziejodajnych tendencji w książce przytoczona jest ciekawa statystyka, która wyraźnie pokazuje upowszechnianie się piśmienności wśród ludności w latach 20., wzrost nakładów i tytułów książek ukraińskojęzycznych, nowych wydawnictw i periodyków. Być może ukrainizacja, nazwana później odrodzeniem, w które wierzył Mykoła Chwylowy, szczegółowo scharakteryzowany w książce, jak zresztą i większość jego kolegów z cechu literackiego, dała podstawy do proklamowania w ich środowisku kursu „Precz od Moskwy!”, czyli w kierunku cywilizowanej i oświeconej Europy, i natychmiast został zauważony na Kremlu. Tę i inne pozycje Chwylowego Stalin natychmiast nazwał odchyleniem. Ograniczanie ukrainizacji, zgodnie z relacją autora, towarzyszyło okrutnym represjom, skierowanym przede wszystkim przeciwko przedstawicielom inteligencji jako nosicielom intelektualnego kodu narodu ukraińskiego. W książce mowa o tragicznych epizodach związanych z rozprawą w inspirowanym przez bolszewików procesie „SWU”. Procesy przeciwko znanym ukraińskim naukowcom, pisarzom, artystom jedynie zapowiedziały początek jeszcze większych zbrodni, popełnionych przez stalinistów w okresie przedwojennym. W książce pokazano, do jakich diabelskich metod niszczenia świadomych narodowo obywateli uciekali się przedstawiciele represyjnego aparatu bolszewickiego – WCzK, OGPU, NKWD, utworzonego w celu tłumienia wszelkiego sprzeciwu ich ideologicznych przeciwników lub tych, których nazywali kontrrewolucjonistami, szkodnikami, szpiegami. Przed czytelnikiem ukazany jest ciekawy materiał faktograficzny związany z założeniem laboratorium toksykologicznego w ZSRR, którego inicjatorem był sam „wódz narodów”. Trucizna, która była w nim wytwarzana, stosowana była do tajnej likwidacji przeciwników reżimu stalinowskiego, a także tych, którzy przebywali na emigracji i nie przestawali walczyć z bolszewikami. Według jednej z wersji, przedstawionej przez autora, ciężko chorego Ołeksandra Szumskiego – jednego z liderów ruchu nacjonalno-komunistycznego, który jednocześnie, jak uważali moskiewscy stalinowcy, był ideowo daleki od marksistowsko-leninowskiej ideologii, zgładzono trucizną wytworzoną w laboratorium toksykologicznym, którego kierownikiem był Żyd Hryhorij Majranowski. Podobny los, zdaniem autora, spotkał także Mychajła Hruszewskiego – przewodniczącego Centralnej Rady UNR, a w chwili śmierci akademika WUAN, który w tajemniczych okolicznościach zmarł na posocznicę, powstałą w wyniku przeprowadzonej operacji w Kisłowodzku w listopadzie 1934 roku. Po samobójstwie Mykoły Skrypnyka w lipcu 1933 roku, spowodowanym planowym szykanowaniem w środowisku partyjnym za jego rzekomą aktywność w sprawie ukrainizacji i zespolenie z nacjonalistami, na pierwsze role w zwijaniu dominanty narodowej w republice wysunęli się Pawło Postyszew i Wsewołod Balicki. Najbardziej szokujące zbrodnie przeciwko przedstawicielom inteligencji i chłopstwa, popełnione przez tych i innych bolszewicko-czekistowskich przywódców, są przez autora rozpatrywane w kontekście zaplanowanej przez Kreml zagłady narodu ukraińskiego w niespotykanej skali, co według prawa międzynarodowego kwalifikuje się nie inaczej, jak jako ludobójstwo. W książce wymieniono konkretne nazwiska katów, odpowiedzialnych za fizyczne unicestwienie ukraińskiej elity, zwłaszcza Jewhena Płużnyka, Dmytra Falkiwskiego, Hryhorija Kosynki, rodzinę Antina Kruszelnyćkego, Walerjana Pidmohylnego, Walerjana Polisczuka, Mykoły Zerowa oraz setek, tysięcy innych wybitnych postaci epoki „rozstrzelanego odrodzenia”. Autor wspomina oficerów NKWD M. Matwiejewa i H. Alefera, którzy, wykonując „ważne zadanie” Stalina, własnoręcznie w karelskim ustroniu Sandarmoch codziennie rozstrzeliwali od 180 do 265 ukraińskich więźniów Sołowieckiego obozu koncentracyjnego. Na potwierdzenie wiarygodności popełnionych przez tych nieludzi zbrodni książka powołuje się na antologię „Rozstrzelane Odrodzenie” Jurija Ławrinenki, w posłowiu do której Jewhen Swerstiuk tak scharakteryzował komunistę i egzekutora, kapitana NKWD M. Matwiejewa: „…on „wykonał zadanie” do 20. rocznicy rewolucji socjalistycznej październikowej. Ogólnie mordercy z NKWD nigdy się nie spowiadali, z wyjątkiem takich przypadków, gdy sami stawali przed sądem i przedstawiali dowody swojej wiernej służby. Wspomniany kapitan zdał sprawozdanie ze swoich zasług. Dotkliwym pozostaje pytanie tam w zaświatach: „Opowiedz, Matwiejew, jak w ciągu jednego Bożego dnia pogasiłeś wszystkie wielkie gwiazdy na kulturalnym niebie Ukrainy, nawet tego nie zauważywszy?” Coś niepojęcie diabelskiego jest w czynie człowieka, który, rzucając na kolana podobnych sobie, rozstrzeliwał ich w potylicę setkami dziennie”. Nie mniej uderzającym faktem w książce O. Bondarenki jest historia zguby pisarza, tłumacza i publicysty Hryhorija Epika, który wszedł do literatury ukraińskiej pierwszej połowy XX wieku powieścią „Jesienią”, powieściami „Bez gruntu”, „Pierwsza wiosna”, „Piotr Romen”. W tych utworach, choć pozytywnie odnosił się do rzeczywistości radzieckiej, popadł jednak w niełaskę KP(b)U, z której został wykluczony z sformułowaniem „Przez długie lata i aż do ostatniego czasu opierał się linii partii w literaturze, wspierał elementy nacjonalistyczne w ich walce przeciwko partii”. Z relacji autora czytelnik dowiaduje się, że po aresztowaniu w grudniu 1934 roku rzekomo za przynależność do kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej organizacji, która planowała akty terrorystyczne przeciwko kierownictwu partii komunistycznej i rządu, śledztwo w sprawie Hryhorija Epika prowadził czekista o nazwisku M. Chaiet, narodowości żydowskiej, funkcjonariusz IV wydziału NKWD USRR. Ustalono, że to on prowadził także przesłuchania J. Płużnyka, H. Kosynki, D. Falkiwskiego, O. Wlyzłki, M. Bojczuka, B. Antonenki-Dawydowycza, bardzo często połączone z brutalnym pobiciem przesłuchiwanych. Lecz najbardziej bezwzględne jest to, że M. Chaiet „za zasługi przed władzą radziecką” został uhonorowany pochówkiem na cmentarzu Bajkowe w Kijowie, właśnie naprzeciwko symbolicznego grobu H. Epika, którego życiowa droga urwała się daleko od ojczyzny, również w wspomnianym Sandarmoch, gdzie rozstrzelano go w październiku 1937 roku na mocy wyroku trójki NKWD w składzie: naczelnik obwodowego zarządu tego represyjnego bolszewickiego resortu, sekretarz obkomu WKP(b) i prokurator. Książka „Ukraina pod znakiem kremlowskiego Molocha” utkana jest z ludzkich tragedii o skali planetarnej, jakich naród ukraiński w całej dotychczasowej historii nie przeżył. Tej tragedii nie ominęła także tych, którzy znaleźli się na grzbiecie fali rewolucyjnej, w pierwszych szeregach budowniczych ukraińskiej państwowości. Postaci Mychajła Hruszewskiego autor poświęcił dużą część rozdziału, w którym mowa jest o czerwonym terorze, skierowanym przeciwko naukowej, technicznej i artystycznej elicie Ukrainy od połowy lat 20. do końca lat 30. Wybrany przewodniczącym Centralnej Rady, a następnie przewodniczącym Ukraińskiej Republiki Ludowej, rozumiał on jak nikt inny, jaki ciężar odpowiedzialności spadł na jego barki w czasach kataklizmów społecznych, burzenia starego i rodzenia się nowego, powstawania państwa ukraińskiego po długich wiekach narodowego zniewolenia i duchowego ucisku. Mychajło Hruszewski okazał się odnoszącym sukcesy naukowcem w sferze historycznej, osiągnął znaczące wyniki w budowaniu państwowości, a zarazem popełnił błędy, podobnie zresztą jak jego najbliżsi współpracownicy. Rewolucja ukraińska, poniósłszy porażkę, stworzyła tym samym przesłanki do przywrócenia kolonialnego jarzma w jeszcze gorszych wymiarach i katastrofalnych skutkach dla ludności. Rozpatrując wkład Mychajła Hruszewskiego do skarbnicy sprawy ukraińskiej, autor niewątpliwie ma rację co do wysokiej oceny fundamentalnej pracy wybitnego ukraińskiego historyka – dziesięciotomowej „Historii Ukrainy-Rusi”. Właśnie ona, zdaniem autora książki, złamała oficjalny moskiewski schemat historii wschodniosłowiańskiej: Państwo kijowskie – Państwo moskiewskie – Carstwo moskiewskie – państwo Romanowów. Zamiast niego uczony zaproponował diametralnie przeciwną koncepcję historyczną: Ukraina-Ruś ze stolicą w Kijowie – Państwo halicko-wołyńskie – Wielkie Księstwo Litewskie – państwo kozackie XVII–XVIII w. Ta mina o opóźnionym działaniu, podłożona pod sztucznie stworzony fundament państwowości moskiewskiej, wywołała wściekłość u tych samych bolszewików. Zemścili się oni nawet po śmierci Mychajła Hruszewskiego, stawiając mu pomnik nie twarzą do ludzi, lecz tyłem. Ktoś niewtajemniczony nie znajdzie grobu pierwszego prezydenta niepodległego państwa ukraińskiego na cmentarzu Bajkowym od razu, bo właśnie na to liczyli ci, którzy wiernie i prawdziwie służyli Kremlowi, dążąc w każdy sposób do zatarcia pamięci o nim. Po procesie nad zmyśloną przez czekistów Organizacją Wyzwolenia Ukrainy stalinowcy kontynuowali represje przeciwko inteligencji naukowej. Autor przedstawia okoliczności powstania tak zwanej „sprawy Symyrenkiwskiej”, w ramach której w 1933 roku ofiarami represyjnego stalinowskiego aparatu padły dziesiątki tysięcy naukowców, agronomów, weterynarzy, inżynierów i zwykłych kołchoźników. Wśród nich był także profesor Włodzimierz Symyrenko – wybitny ukraiński pomolog i selekcjoner roślin owocowych na Ukrainie, jeden z pierwszych agroekologów i twórców metodologii badań nad nowoczesnym sadownictwem. W książce podana jest data śmierci Włodzimierza Symyrenki – w nocy z 17 na 18 września rozstrzelano go w ustroniu Sołonka pod Kurskiem. Podobny tragiczny los spotkał profesora językoznawstwa Hryhorija Cholodnego, historyka i autorytatywnego teoretyka literatury Włodzimierza Peretza, matematyka o światowym imieniu, akademika Mychajła Kraczuka, orientalistę i pisarza Ahatanhela Krymskiego. Opowiadając w książce o każdym z nich, Ołeksandr Bondarenko przytacza najistotniejsze fakty z biografii wybitnych naukowców, analizuje ich znaczący wkład w różne dziedziny nauki. Autor nie pominął również ukraińskich artystów, których równie dla zmyślonych zarzutów skazano na długie wyroki więzienia lub rozstrzelano w katowniach NKWD. Wśród nich – Mychajło Bojczuk, Iwan Padałka, Wasyl Siedlar, Iwan Lipkiwski. Upiorną i cyniczną w swej istocie stała się rozprawa przeprowadzona przez specjalny wydział
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kiedy poetów za żeliwne kraty bezbożnie wtrącają kaci. Najprawdopodobniej Tyczyna szczerze napisał ten wiersz, próbując choć pod koniec życia usprawiedliwić się przed szerokim ogółem czytelników za swoje niegodne czyny, związane z otwartym płaszczeniem się i przypochlebianiem przed jednoosobowo rządzącą partią bolszewicką, próbując wyjaśnić, dlaczego, mówiąc delikatnie, zszedł na manowce i zmuszony był fałszować w twórczości poetyckiej. W takich przypadkach warto przypomnieć barwne ludowe przysłowie: “Jest skrucha, lecz nie ma powrotu”. W państwie radzieckim nikt nie był ubezpieczony od rozprawy ze strony organów karnych. Stalin celowo zbudował system totalnego terroru, ponieważ mentalnie był wschodnim despotą, a ponadto dobrze wyczuwał, jak należy rządzić w kraju, gdzie miejscowy, niecywilizowany według europejskich miar, moskiewski lud zawsze był skłonny do buntu, a zatem wymagał najsurowszego ujarzmienia. Tak jak w czasach Iwana Groźnego z jego oprycznikami, tak samo enkawudziści w parze z sędziami bezwolnie wykonywali wszystkie uchwały i zarządzenia WKP(b), inicjowane przez biuro polityczne i osobiście Stalina, a także antyhumanitarne prawa, które przewidywały szybką rozprawę z ludnością cywilną za każdą winę. Dotyczyło to również tych pracowników organów represyjnych, w szczególności wierzchołka NKWD USRR, którzy, zdaniem autora, byli nosicielami informacji i w każdej chwili mogli skompromitować lub zdemaskować w przyszłości wyższe kierownictwo partyjne, które zasiadało na Kremlu. Tacy podlegali fizycznej likwidacji. Ponieważ wszyscy oni byli bez wyjątku członkami partii, rozprawę z nimi nazywano “czystką partyjną”. Z opowieści O. Bondarenki czytelnik dowiaduje się o tym, jak tak zwane stalinowskie sądownictwo w dość krótkim czasie zmieniło skład etniczny ukraińskiego NKWD, gdzie przeważali czekiści pochodzenia żydowskiego, bardzo często celowo ukrywanego pod rosyjskim lub ukraińskim nazwiskiem. W książce figurują nazwiska ludowego komisarza spraw wewnętrznych USRR Izraela Leplewskiego, naczelnika 4. wydziału UGB NKWD USRR Matwieja Gierzona, naczelnika UNKWD obwodu czernihowskiego Marka Kapielusa (znanego również jako Korniew) oraz innych. Na ich sumieniu są setki, tysiące zmarnowanych istnień zwykłych obywateli, którzy w przeważającej większości nie mieli związku z żadnymi tak zwanymi organizacjami kontrrewolucyjnymi, nigdy nie byli agentami zagranicznych wywiadów, a tym bardziej nie planowali zabójstw wyższych przywódców partyjnych. Ciąg dalszy nastąpi. mieszkanie. Zastaliśmy Mychajła Fedorowycza przy zwykłej dla niego i nieoczekiwanej dla nas pracy. Pośrodku pokoju stał spory worek, wokół którego na krzesłach siedziała niemal cała rodzina Baszłowki (gospodarz, żona, dzieci). Wstając na nasze powitanie i witając się, gospodarz wyjaśnił: – Oto pracujemy z żoną chałupniczo. Rozkładamy w opakowania-woreczki spinki do włosów. Starsze dzieci pomagają. Nie dalej jak za godzinę żona musi oddać naszą produkcję… Kiedy wreszcie opustoszał worek, cała produkcja została zapakowana, a pudełka złożone do oddania w punkcie odbioru, poprosiliśmy kobziarza, aby pograł. I on, nastroiwszy kobzę, spełnił naszą wolę… Jak oczarowani słuchaliśmy głosu o przyjemnym tembrze i dźwięcznych, szczodrych dźwięków kobzy ludowego śpiewaka, który częstował nas swoimi utworami, ludowymi pieśniami i dumami. A my prosiliśmy, żeby grał jeszcze, jeszcze… – wspominał o nim badacz kobziarstwa Bohdan Żepłynśkyj. W ostatnich latach życia pracował w zakładzie firmy “Switanok” jako drukarz. Niestety, dzieciństwo i inne doświadczenia odbiły się na zdrowiu Mychajła Baszłowki. Zmarł w Kijowie 30 kwietnia 1973 roku, nie dożywszy pół roku do swoich 50. urodzin. Pochowany na cmentarzu Bajkowa. Żona kobziarza Paraskowija Baszłowka mieszkała w Kanadzie, u córki Marii. Bandura Mychajła Fedorowycza przechowywana jest w Kijowie w rodzinie wnuka Maksyma Tarasenki. Na podstawie materiałów Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
NKWD USRR nad ślepymi kobzarzami zimą 1934-1935 lat po przeprowadzeniu w Charkowie w miejskim teatrze operowym zjazdu, specjalnie zorganizowanego przez komisję etnograficzną Akademii Nauk. Ta zbrodnia, dokonana przez stalinistów w pobliżu stacji kolejowej Kozacza Łopań, do dziś spowita jest tajemnicą, szczegóły śmierci około trzystu niewidomych muzyków wraz z ich przewodnikami, przeważnie dziećmi, są nieznane do naszych dni. Autor nie tylko konstatuje zbrodnie totalitarnego systemu w Związku Radzieckim, którego następcą prawnym stała się Federacja Rosyjska, prowadząca niewypowiedzianą wojnę przeciwko suwerennej Ukrainie, ale także wzywa szeroką opinię publiczną do pamiętania imion tych, którzy niewinnie zginęli w latach 20-30. Jeden z rozdziałów książki O. Bondarenki ma aż nadto długi tytuł „Niewypowiedziana wojna Moskali na wyniszczenie ukraińskiego narodu kosztem represji, kolektywizacji, terroru głodem oraz sławienia „wodza wszystkich narodów” przez pisarzy: 1929-1949”. Aby przejrzeć we wskazanym okresie historycznym to, co dotyczy wyniszczenia na niespotykaną skalę ludności wiejskiej, elity intelektualnej narodu, autor przedwojenny okres na Ukrainie podzielił na cztery etapy. Pierwszy: masowa kolektywizacja ukraińskiego chłopstwa i likwidacja kułactwa jako klasy (1929-1931); drugi: masowy terror głodem (Hołodomor) ukraińskiego chłopstwa (1932-1933): masowy terror poprzez aresztowania i egzekucje znacznej liczby twórczej, naukowej i artystycznej ukraińskiej elity, niszczenie zabytków architektoniczno-kulturowych, grabież muzeów, przywłaszczanie przez Moskali dziedzictwa kulturowego Ukrainy (1934-1937); masowy Wielki czerwony terror przeciwko narodowi ukraińskiemu Wschodniej i Zachodniej (Galicji) Ukrainy (1932-1941). Jedną z przyczyn stalinowskiego żądania ukraińskiego zboża w nieograniczonej ilości niektórzy historycy skłonni są uważać to, że za jego wywóz do krajów europejskich i za uzyskaną walutę kupowano zachodni sprzęt, bez którego niemożliwe było przeprowadzenie industrializacji. Łazar Kaganowicz okazał się tym, jak podkreśla w książce autor, kto bez zwłoki po jego mianowaniu na stanowiska, początkowo kierownika wydziału rolniczego KC WKP(b), a później także nadzwyczajnego pełnomocnika organów partyjnych i państwowych ds. kolektywizacji i skupu zboża, zaczął wprowadzać stalinowskie wytyczne w najbardziej brutalny sposób. Można polemizować z O. Bondarenką, który jest przekonany, że zbrodnicze zachowanie i czyny Kaganowicza w procesie wyciskania zboża z ukraińskiego chłopa tłumaczą się bardzo prosto, a mianowicie jego narodową mentalnością, w której bardzo często obecne są bezzasadność, bezlitosność i cynizm, ale to samo było charakterystyczne dla jego popleczników – Stanisława Kosiora, Pawła Postyszewa, Wsiewołoda Bałyckiego (Polaka, Rosjanina i Ukraińca z pochodzenia), którzy, jak te wierne psy, bez żadnego wahania i wewnętrznych hamulców moralnych, dokonywali przemocy wobec najbardziej świadomych i patriotycznie nastawionych Ukraińców, widząc w nich przede wszystkim wrogów ideologicznych. Ukraińskie chłopstwo ci stalinowscy lizusy, stosując masowy terror, przemoc, aby za wszelką cenę wykonać partyjne zadanie. Teraz całemu światu wiadomo to, co było ukrywane przez bolszewików na początku lat 30. Powszechny głód, który powstał po brutalnym odebraniu zapasów zboża na całej Ukrainie, sprowokował masowe wymieranie ludności wiejskiej, liczbę zmarłych z niedożywienia obliczano na miliony. Autor książki w szczegółach bada mechanizm wyzysku, który planowo podcinał rolników z dziada-pradziada, tym samym osłabiając tysiącletni naród, bo wraz z dorosłymi umierały i dzieci, jego przyszłość. Prawdziwym wyrokiem brzmią słowa w ocenie tych makabrycznych wydarzeń, które pozostawiły po sobie głęboki ślad w pamięci genetycznej Ukraińców: „Kat J. Stalin planowo i konsekwentnie prowadził do tego, by zmusić ukraiński naród do kapitulacji, czyniąc z niego posłuszne narzędzie kremlowskich żydowskich przywódców. I tym środkiem stał się ludobójstwo narodu ukraińskiego. Władza świecka sama uznała te działania za wojnę wewnętrzną słowami pomocnika J. Stalina, żyda M. Chatajewicza: „To wojna, albo oni nas, albo my ich”. Autor już kolejny raz w książce emocjonalnie wskazuje na przynależność narodową zbliżonych partyjnych funkcjonariuszy do wodza. Rzeczywiście, ten sam aparat NKWD ZSRR i jego republikański oddział w Kijowie przez długi czas był obsadzony Żydami jeszcze od czasów Lenina-Trockiego. Jednak trzeba przyznać, że bardzo szybko Józef Dżugaszwili pozbędzie się oficerów-enkawudzistów z żydowskimi korzeniami, tak samo jak wyższych dygnitarzy partyjnych, w szczególności Kamieniewa, Zinowjewa, Rykowa, nie mówiąc o wspominanych Kosiorze, Postyszewie, Bałyckim, Chatajewiczu. Wszyscy oni zostali rozstrzelani w latach „Wielkiego terroru” jako niepożądani świadkowie zorganizowanej i zaplanowanej przy bezpośrednim udziale Stalina masowej fizycznej (rozstrzelanie) i fizjologicznej (sztuczny głód) rozprawy nad całymi warstwami społecznymi. Od czasu do czasu wśród historyków wznawia się dyskusja dotycząca statystyki zmarłych. Dzieciństwo wydawało się niewesołe. Urodził się niewidomy, przeżył kremlowski komunistyczny Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 lat. Uczył się w szkole dla niewidomych w Połtawie, potem w Żytomierzu, Kijowie. W 16 lat nauczył się grać na bandurze, która stała się jego żywicielką. W latach Drugiej wojny światowej chodził z kobzą po Połtawszczyźnie, Kijowszczyźnie, Sumszczyźnie, Charkowszczyźnie i innych obwodach, zarabiając na kawałek chleba. Wykonywał dumy i ballady do tekstów Tarasa Szewczenki, Borysa Hrinczenki, Pantelejmona Kulisza. Oprócz pięknego głosu miał talent poetycki. Śpiewał dumy do własnych tekstów, wśród których – o Hołodomorze 1932–1933 lat. Według słów krajoznawcy Renata Polowego, swego czasu etnograf Iwan Makarowycz Honczar chwalił się, że ma w schowku wierszowaną historię Ukrainy Baszłowki, mówiąc, że to „utalentowany i bardzo silny utwór”. W 1945 roku osiedlił się w Kijowie. Grał w zespole kobziarskim przy Kijowskim towarzystwie niewidomych. Pracował w tym towarzystwie – sortował rzeczy do pudełek itp. W Towarzystwie poznał niewidomą dziewczynę Paraskę – później stała się jego żoną i urodziła sześć córek. Kiedy w 1969 roku przy Muzyczno-chóralnym towarzystwie USRR zostało stworzone Zrzeszenie śpiewaków-kobzarzy (tam weszło 14 muzyków, zarówno starszego wieku, którzy cudem ocaleli po stalinowskich pogromach, jak i młodszych), też został zaproszony do kolektywu. Przy tym, jak wspominał inny kobzar,
klęski w latach 1932–1933. Nie ominął jej także autor książki, który w kwestii badań nad tym zagadnieniem daje pierwszeństwo autorytatywnemu historykowi Wołodymyrowi Serhijczukowi, który w swoich pracach bardzo argumentowanie dowodzi, że liczba strat wśród ukraińskiego chłopstwa podczas Hołodomoru wynosi ponad 7 milionów osób. Zauważmy, że Ołeksandr Bondarenko próbuje spojrzeć na ten dramat z milionowymi ofiarami pod nieco innym kątem. Nie daje mu spokoju moralno-etyczny aspekt tej katastrofy, której świadkami w tamtych latach byli przedstawiciele ukraińskiej elity twórczej, którzy nie tylko milczeli, ale, niestety, nawet sławili morderców ludzi bliskich im krwią. Na dwudziestu stronach autor z oburzeniem wymienia tych, którzy pisali literackie panegiryki dla „wodza wszystkich narodów”, w rodzaju: Pieśnią o Stalinie Zaczynajmy dzień! Lepszych my nie znamy Na ziemi pieśni! W kraju Stalina W kraju Rad, My rośniemy, wzrastamy, Jak zielony sad! Ten wiersz w połowie lat 30. napisał Maksym Rylski, który z pewnością był panicznie przerażony własnym aresztowaniem, tą gigantyczną ludzką hekatombą, dokonaną przez stalinistów w latach 1932–1933, represjami politycznymi, które kosiły ludzi zawodów twórczych, wysiedleniami do syberyjskich krain wszystkich tych, którzy budzili najmniejsze podejrzenie o nielojalność wobec władzy radzieckiej. W książce autor przekonująco ilustruje twórczą mimikrę Pawła Tyczyny, Mykoły Bażana, Wołodymyra Sosiury, Mykoły Nahnybidy, Lubomyra Dmyterki, Płatona Woronki, Ołeksija Juszczenki, Ołeksandra Pidsuchy, Natana Rybaka, Wadyma Sobki, Jurija Smołycza i niektórych innych ówczesnych poetów i prozaików, którzy w ogólnym chórze nie tylko wspierali kult jednostki Stalina, ale co najgorsze – nie znajdowali w sobie odwagi, by powiedzieć prawdę ukraińskiemu narodowi o zbrodniach stalinizmu, przez dziesięciolecia wprowadzając w błąd niejedno pokolenie ludzi, podmieniając straszną rzeczywistość mistrzowsko utkaną iluzorycznością. Prawda, niektórzy z nich u schyłku życia próbowali odpokutować, jak, powiedzmy, Pawło Tyczyna, pisząc takie poetyckie wersy, cytowane w książce: Jeśli ja gdzieś nie wyśpiewałem kaliny, Jeśli nie wprowadziłem w wiersz wiosennego kwiecia – Nie miejcie mi tego, przyjaciele, za winę. Wy, krytycy, w wyrzutach nie kipcie. Nie mogę o kalinie ja śpiewać Kiedy na świecie tyle czerni, Jewhen Adamcewycz, Baszłowka na pierwszym koncercie kategorycznie odmówił śpiewania utworów sztucznego „sowieckiego folkloru” i w ogóle nie wyszedł na scenę. Miał swój charakter i był bardzo wrażliwy na fałsz. Za to w przyjacielskim gronie zawsze śpiewał z przyjemnością. W domu czy w przyjacielskim towarzystwie wykonywał pieśni „Stoi we wsi w Subotowie” (wiersz do słów Tarasa Szewczenki), „Jak pułki Bohdana”, „Do kobzy”, „Kozacki szkielet”, „Pamięci trzydziestu” (wiersz o Bohaterach Krut do słów Pawła Tyczyny), „Jewszan-zillia” i wielu innych. „...latem 1968 roku wybraliśmy się odwiedzić kijowskiego ludowego kobziarza Mychajła Fedorowycza Baszłowkę, który mieszkał wtedy przy ul. im. Telmana. Ludowi śpiewacy już nie raz opowiadali mi o tym kobziarzu, charakteryzowali go jako najbardziej płodnego niewidomego kijowskiego kobziarza nowego pokolenia, ale ja do tego czasu nie słuchałem tego muzyka. Dlatego z wielką ciekawością przekroczyłem próg jego Sto lat temu, 10 listopada (według innych danych – 19-go) we wsi Makuchy (obecnie podległej Zińkiwskiej miejskiej wspólnocie terytorialnej rejonu połtawskiego) na Połtawszczyźnie urodził się wybitny ukraiński kobziarz Mychajło Baszłowka. Był ostatnim z mohikanów, nosicielem tradycji niewidomych kobziarzy, których praktycznie całkowicie wyniszczył rosyjsko-komunistyczny reżim w latach 1920–1930. Kobziarz Mychajło Baszłowka – jeden z tych, którzy śpiewali o zwycięskiej karcie historii Ukraińskiej Republiki Ludowej – bitwie pod Krutami. A jeszcze mówił i śpiewał o Hołodomorze wtedy, gdy wszystkim nakazano milczeć o tej strasznej zbrodni komunistycznego reżimu, przerażającej tragedii ukraińskiego narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rekomendowało do przyznania Nagrody Zagulowskiej w 2024 roku pedagoga, działacza społecznego, dyrektora Milijowskiego Liceum Oporowego imienia Dmytra Zahula, Ołeksandra Tanasijowycza Kuzyka. Dyrektoruje on tutaj czwarty rok, niedługo, ale kierowany przez niego zespół liceum godnie kontynuuje dzieło popularyzacji życia i twórczości Dmytra Zahula, rozpoczęte jeszcze w latach 90. XX wieku. Ołeksandr Kuzyk jest laureatem ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku”, opracował lekcję integracyjną z informatyki i literatury ukraińskiej na temat „Dmytro Zahul – poeta wielkiego talentu i smutku”. Z jego inicjatywy przeprowadzono renowację pomnika Dmytra Zahula autorstwa Wołodymyra Hamala oraz przyległego do niego terenu, w każdym gabinecie lekcyjnym zainstalowano nowoczesne środki techniczne. Przewodnicząca wyżnyckiego oddziału rejonowego „Proświty” Ludmyła Berdiuk uważa, że Ołeksandr Kuzyk w pełni zasługuje na miano laureata nagrody imienia Zahula. Tego samego zdania jest Dmytro Nykyforiak, przewodniczący Huculskiej Rady Oświatowej imienia Petra Łosiuka, w sprawie Mychajła Mychajłowycza Hryhoriaka, pedagoga, działacza społecznego, publicysty, badacza-krajoznawcy, czwartego obecnego laureata nagrody imienia Zahula. Mychajło Hryhoriak w sierpniu 1993 r. założył Putylskie Rejonowe Towarzystwo „Huculszczyzna” i został jego pierwszym przewodniczącym. Jest autorem 8 artykułów naukowych z zakresu wpływu antropogenicznego na środowisko naturalne, 32 książek krajoznawczych i broszur o Huculszczyźnie. Od 2017 roku pełni obowiązki redaktora naczelnego historyczno-krajoznawczo-turystycznego czasopisma „Bukowińska Huculszczyzna”, w którym naświetlane jest życie i twórczość Dmytra Zahula. Opracował i w sierpniu 2024 r. wydał książkę „Uskrzydlona huculska młodzież wzleciała w górę”, w której zamieszczono 188 prac uczniowskich z całej Huculszczyzny. W książce przedstawiono również materiały o D. Zahulu. Wręczenie Nagrody Literackiej, uświęconej imieniem Dmytra Zahula, stało się wydarzeniem o wielkiej wadze społeczno-politycznej i oświatowo-kulturalnej w regionie bukowińskim, ożywiło artystyczne przyswajanie twórczości poety – ofiary bolszewickiego bezprawia. wielu kadencji, bojownik o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Zaznaczył on, że proces duchowo-kulturalnego odrodzenia Ukrainy, który zapoczątkowali szistdesiatnyky, przerodził się w potężną walkę o ukraińską państwowość, a utworzenie Ludowego Ruchu Ukrainy stało się kulminacją tej długotrwałej walki. Przerażające wydarzenia w Czarnobylu wstrząsnęły ukraińską opinią publiczną, ludzie bronili problemów ekologicznych i duchowych, a trzeba było je sprowadzić do jednej doktryny. Pan Iwan podsumował, że ta walka trwa nadal i musimy zorganizować politykę jedności narodowej, aby stworzyć rząd ocalenia narodowego. Podczas wydarzenia wszyscy obecni zobaczyli filmy ukraińskiego reżysera filmowego Wałentyna Sperkacza „Zaporożcy za Dunajem”, „Kubańscy kozacy”, „Taras”, filmy, które swego czasu były zakazane do pokazywania, ponieważ poruszały palące problemy rozproszenia narodu ukraińskiego, utraty jego tożsamości, problemy sztucznego wymazywania go z pamięci historycznej. Te wybitne prace artystyczne zostały przyjęte gromkimi brawami, ponieważ nie tracą na aktualności nawet teraz. Według informacji służby prasowej NSPU
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan MELNYCZUK, przewodniczący jury nagrody. Wręczenie Nagrody Zahula odbyło się na początku listopada na Bukowinie, w liceum opornym we wsi Milijewe, gdzie urodził się sławny ukraiński poeta, tłumacz „Fausta”, autor podręcznika poetyki, zamęczony przez bolszewików na Kołymie. Jak dotychczas, jury tej autorytatywnej nagrody literackiej, składające się z przedstawicieli Czerniowiec i rejonu wyżnyckiego, pracowało w oparciu o szeroką opinię publiczną. Zacznijmy od wniosku Czerniowieckiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, której przewodniczącym jest artysta ludowy Ukrainy Iwan Derda. Rekomendowała ona do zdobycia tej nagrody w 2024 roku utalentowaną poetkę i aktywną wolontariuszkę, członkinię Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołenę Mirchiwnę Riepinę. Ta kobieta zrealizowała szereg projektów kulturalno-artystycznych oraz oświatowo-patriotycznych, osobiście zebrała na potrzeby Ukraińskiej Armii prawie 300 tys. hrywien. Dzięki zainicjowanemu przez nią projektowi „Klucz” Siłom Zbrojnym Ukrainy przekazano kolejne 300 tys. hrywien. Cywile i wojskowi wzięli na uzbrojenie poetyckie i publicystyczne słowo tej literatki, wygłoszone w kanałach telewizyjnych i opublikowane w prasie oraz zbiorach, w szczególności w wydanym w 2023 roku tomie „Żyć dalej”, będącym kontynuacją demaskowania rosyjskiego imperializmu wobec Ukrainy, co rozpoczął Dmytro Zahul swoją książką „Mara” ponad sto lat temu. D. Zahul pisał: „Mówisz – brat… / Ja powiem – kat i cham!”. Wtedy poprzednicy dzisiejszych raszystów zabijali na ulicach Kijowa Ukraińców za jedną wyszywankę, za jedno ukraińskie słowo. Dzisiejsi „wyzwoliciele”, jak świadczą informacje, działają w podobny sposób, a może jeszcze bardziej bestialsko: „14. 03. 2022. Ciężarna kobieta, która została ranna podczas ostrzału przez Rosję szpitala położniczego w Mariupolu, zmarła razem z dzieckiem”. Przytaczając ten fakt, Ołena Riepina piętnuje Rosję wierszem: A Herod celuje w niemowlęta, Rozpasany w srogim boju, Nie matka urodziła – matka Bez serca. Jaki z ciebie do diabła wojak Na tym krwawym rozdrożu? Że zginiesz – to wiadomo i tak – Umrzesz bez honoru! I nie zapłacze wdowa, Nie przyjmie trupa twoje bagno, Twoi sami spalą, jak drwa, Ciebie, szumowino. Podobnej siły są inne wiersze ze zbioru „Żyć dalej”. Jeszcze jedną pisarkę – kandydatkę na laureatkę Nagrody Zahula – rekomendowała Czerniowiecka organizacja obwodowa NZPU. Jest to Inna Mychajliwna Honczar – specjalistka ds. kontaktów z opinią publiczną Dniestrowskiej Elektrowni Wodnej, korespondentka radia Nowodniestrowsk „Na swojej fali”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, posiada wykształcenie pedagogiczne, jest poetką, autorką 7 tomików poetyckich, w tym „Wiersze tej wojny”. Prowadzi aktywną pracę społeczną, często występuje przed pracownikami elektrowni. Podczas prezentacji wspomnianego zbioru zebrała prawie 18 tys. hrywien i przekazała na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. A zbiór „Wiersze tej wojny”, wydany w 2023 roku, jest przepełniony aktualną myślą: Nie oddamy za nic w świecie Nawet małego skrawka Ukrainy. Za nas rodzice w modlitwie i dzieci I mowa nasza słowicza! Wśród prawie 60 utworów zbioru znajduje się wiersz „Rozstrzelany Szewczenko”, godny wejścia do odpowiednich antologii i brzmienia przed publicznością: Rozstrzelany Szewczenko z Ukrainy Wrogowi się nie ukorzył i nie upadł. Stoi, jak symbol wiary wśród ruin, A ileż on proroczo napisał. Rozstrzelany Szewczenko w Borodziance Zebrał w ranę cały ukraiński ból, Czyjeś już nienarodzone świty I krzyki bezradne skądkolwiek. Rozstrzelany Szewczenko – niby los: Skłonił się tylko, wytrwał mimo wszystko! Tak oto ona w tryzubie, nasza wola, Ukraińskie zwycięstwo przyniesie! Jakie to nawiązanie do wiersza Zahula z 1920 roku: „Czytaliśmy twoje słowa, niby Biblii głosy”, skierowanego do Szewczenki. Wyżnyckie rejonowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” rekomendowało do nagrody Aleksandra Kuzyka i Mychajła Hryhorjaka. W swoim słowie wstępnym moderator wydarzenia, przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski podkreślił, że nam wszystkim bardzo ważne jest w kontekście przyszłości rozumieć, co mamy robić po wojnie i po zwycięstwie, jaką wybrać drogę rozwoju, aby była nieomylna, jak reagować na świat, gdzie stałe systemy polityczne się zawalają i rodzą się nowe, świat, gdzie toczy się ostra walka między konserwatystami a liberałami, świat, który zmienia się bardzo gwałtownie, świat, w którym musimy dobrze się orientować, aby zachować nasz naród. Z referatami podczas wydarzenia wystąpili: Wałerij Smolij, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (NANU), dyrektor Instytutu Historii NANU; Mykoła Żułynski, akademik NANU, dyrektor Instytutu Literatury imienia T. Szewczenki NANU; Serhij Komisarenko, akademik NANU, dyrektor Instytutu Biochemii imienia O. Pałładina NANU. Wystąpił również Iwan Zajec – ukraiński polityk, deputowany ludowy Ukrainy. W 2011 roku Jarosław Kuzyk wydał w Wyżnicy 40-stronicową książkę pod tytułem „W wieniec czci dla Dmytra Zahula: Antologia dedykacji” ze swoją przedmową, w której wyrażał nadzieję, że zostanie ona przyjęta z zainteresowaniem przez literaturoznawców, nauczycieli, uczniów i całą społeczność. I nie pomylił się. Wydanie objęło 33 utwory poetyckie zarówno niezapomnianych, jak i naszych współczesnych twórców. Zacytuję początek i zakończenie poezji Heorhija Szewczenki „Monolog Dmytra Zahula po 65 latach od śmierci”: A ja nie umarłem. Nie wierzycie? Nie umarłem? Ja jeszcze żyję. Jeszcze silne moje skrzydła. Mnie w śniegach syberyjskich nie zakopali, Ja jestem z wami, przyjaciele. Z wami do teraz. To początek. A oto finałowe wersy: Co czas krwawym pismem pisał? Czyżby na próżno Ja swoje życie Położyłem przedwcześnie na ołtarzu wolności, Że znów chmury toczą się ze Wschodu, Aby zrosić krwią nasz sztandar?! O, Panie! Ratuj i odwróć Od niej, od moskiewskiej hordy! Ja wzywam. Słyszysz? Ja wzywam I niczego innego od Ciebie nie błagam, Tylko Ukrainę, Boże, oszczędź! Z myślą o zagrożeniu dla Ukrainy przytoczone strofy Heorhija Szewczenki powstawały jeszcze przed atakiem naszego odwiecznego wroga. Zacytowane wersy poetek Ołeny Riepinej i Inny Honczar podyktowane są świeżym bólem. Autorki powitał i wręczył im dyplomy laureackie oraz koperty z kwotami pieniężnymi członek jury, przewodniczący Wyżnyckiej wspólnoty terytorialnej Ołeksij Czepil. Analogiczne wyróżnienia przyjęli z jego rąk Ołeksandr Kuzyk i Mychajło Hryhorjak. I oczywiście brzmiało poetyckie słowo D. Zahula z ust uczniów Milijewskiego liceum opornego. A artysta ludowy Ukrainy Iwan Derda ujął wszystkich pieśniami „Owce moje, owce…” oraz „Czeremszyna”. Uczestnicy wręczenia Nagrody Zahula–2024 pokłonili się pomnikowi urodzonego w Milijewie poety i odwiedzili jego pokój muzealny. Obecni powitali również laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wałentyna Mykytowycza Sperkacza (po prawej) z okazji jubileuszu, życząc mu dużo zdrowia i nowych osiągnięć twórczych. Proświcianie dołączają się do życzeń pod adresem Patriarchy ukraińskiej dokumentalistyki filmowej. Niech się wiedzie!
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Kijowie, w Domu Kina, z udziałem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy oraz Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej Narodowej Pamięci Ukrainy odbyła się konferencja naukowo-artystyczna „Państwo ukraińskie: karty historii, etapy walki i najnowsze zagrożenia”.
Na to wydarzenie przybyli ukraińscy pisarze, dziennikarze, naukowcy, działacze społeczni, reżyserzy filmowi, wojskowi, studenci oraz wszyscy, których nie jest obojętny los Ukrainy, w tym Serhij Bordeniuk, Mykoła Władzimirski, Wiaczesław Huk, Ludmiła Żytnia, Mykoła Żulynski, Iwan Zajec, Mykoła Znoba, Ihor Zoc, Alla Kendzera, Leonid Kozaczenko, Serhij Komisarenko, Wołodymyr Kuzmenko, Ihor Kuryliw, Serhij Marczenko, Switłana Myrwoda, Wasyl Niecepa, Wiktor Pasak, Serhij Pasko, Leonid Pet-
Tłumaczenie maszynowe
Wałerij ROMAŃKO, przewodniczący Donieckiej organizacji obwodowej NSKU, członek zarządu Słowiańskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Słowiańsk Ołeksij ROMAŃKO, doktorant Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych Państwowej Wyższej Uczelni „Donbaski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny”, m. Lwów. Niełatwy okres przeżywa nasze państwo, na różnych frontach Ukraińcy starają się zachować swoją wolność i niepodległość: bojownicy Sił Zbrojnych Ukrainy z bronią w ręku bronią ojczystej ziemi, wolontariusze utrzymują ścisłe więzi z obrońcami i społeczeństwem, w miarę możliwości pracuje ukraiński naród na swoich miejscach pracy, utrzymując gospodarkę, zachowując tradycje, historię i kulturę. Szczególne miejsce w nowoczesnych warunkach rozwoju społeczeństwa zajmuje krajoznawstwo i podkreśla to przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ołeksandr Rejent: „Krajoznawstwu przypada wyjątkowe miejsce w badaniu i zachowaniu dziedzictwa historyczno-kulturowego, wielowiekowych tradycji kulturowych oryginalnych zakątków Ukrainy”. Swój odcinek frontu – krajoznawczy, oświatowy – trzymamy również my na Donbasie. Badania nad historią naszego regionu na profesjonalnym poziomie, oparte na obiektywizmie i bezstronności, popularyzacja wiedzy o ojczystym kraju dowodzą, że Donbas to od dawna ukraińskie terytorium. Tak, jest on ze swoimi osobliwościami, trudnościami, walką z ciągłymi próbami północnego sąsiada narzucenia nam swojej wypaczonej wizji historii i kultury wschodu Ukrainy. We wspólnocie NSKU jest obecnie 130 krajoznawców z Donieckiej organizacji obwodowej. W związku z wojną, rozpoczętą przez Federację Rosyjską 24 lutego 2022 roku, opuściło rodzinne domy i otrzymało status osób wewnętrznie przesiedlonych 117 członków NSKU. Ale zdecydowana większość z nich kontynuuje w niełatwych warunkach zajmowanie się ulubioną pracą. Nasza szczególna duma dotyczy tych rodaków, członków NSKU, którzy przenieśli plany badań i popularyzacji historii ojczystego kraju na czas powojenny – po Zwycięstwie, a dziś z bronią w ręku bronią Ukrainy – to Dmytro Biłko i Andrij Taraman. Inni zaś kontynuują pracę w zawodzie – czy to na kontrolowanym przez Ukrainę terytorium Donbasu, czy poza jego granicami jako osoby wewnętrznie przesiedlone. Wielu krajoznawców zajmuje się wolontariatem i wpłaca datki na Siły Zbrojne Ukrainy. Aktywny udział krajoznawcy Donbasu biorą w konferencjach, które organizują Gorłowski Instytut Języków Obcych, Bachmuckie Muzeum Krajoznawcze oraz Doniecka organizacja obwodowa NSKU. Tak, na 7. Ogólnoukraińskiej (z udziałem międzynarodowym) konferencji naukowo-praktycznej online „Regionalistyka w wymiarze cywilizacyjnym: kierunki i perspektywy postępu” wystąpili członkowie NSKU Tetiana Łysak, Wałentyna Sołowar, Ihor Kornacki, Wałerij Romańko. 10 maja w Kijowie w trybie offline odbyła się 16. Ogólnoukraińska naukowa konferencja historyczno-krajoznawcza „Ukraińskie krajoznawstwo w obliczu wyzwań wojny rosyjsko-ukraińskiej: potencjał badawczy i społeczny”. Na posiedzeniu plenarnym z referatem „Chcemy i będziemy żyć na ojczystej ziemi, danej przez Boga: działalność krajoznawców Donbasu w okresie współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej” wystąpił przewodniczący Donieckiej obwodowej organizacji krajoznawczej Wałerij Romańko. Ważną i zauważalną niszę na krajoznawczym froncie badaczy ojczystego kraju zajął almanach historyczno-krajoznawczy „Donbas: przeszłość i teraźniejszość”, który od 2023 roku stał się rocznikiem i ukazuje się w wydawnictwie „Teren” (m. Łuck). Almanach ma cztery działy: „Przeszłość”, „Teraźniejszość”, „Z archiwum”, „Poetyckim wierszem”. Niełatwo przychodziły artykuły ich autorom. Niemożność pracy w archiwach państwowych, u wielu domowe archiwa pozostały na terytoriach okupowanych lub przyfrontowych, brak czasu – te i inne problemy, związane jeszcze z warunkami bytowymi i życiowymi w nowym miejscu zamieszkania, mimo wszystko nie przeszkodziły autorom w przygotowaniu ciekawych materiałów. Ważna rola w wydaniu pierwszych dwóch numerów obwodowego almanachu przypada członkom kolegium redakcyjnego: Tetianie Łysak, Łarysie Łysak, Ihorowi Zocowi, Ołehowi Maksymence, Wiktorowi Mandryce. Redaktorem naczelnym almanachu jest Wałerij Romańko. Ważną formą wymiany doświadczeń stały się również coroczne Donieckie czytania krajoznawcze, w których udział biorą zarówno członkowie NSKU, jak i nauczyciele szkół, uczniowie oraz studenci placówek oświatowych. Inicjatorami i organizatorami czytań są członkowie NSKU Tetiana Łysak i Łarysa Łysak. Zarząd Donieckiej obwodowej organizacji krajoznawczej od 2012 roku opiekuje się nagrodą literacko-artystyczną imienia Mychajła Petrenki. Ostatnie trzy lata w związku z działaniami wojennymi na Donbasie nagroda wręczana jest we Lwowie. W niektórych przyfrontowych miastach obwodu kontynuują mieszkać i pracować nasi krajoznawcy. Na przykład w Słowiańsku kilku aktywistów od czasu do czasu spotyka się, aby wymienić się nowinami. Tak, Wołodymyr Dawydenko opowiedział o swoich kontaktach i więziach z czeskimi muzealnikami, dzieli się tym doświadczeniem z muzealnikami z Barwinkowego, wznowił wykopaliska archeologiczne w Słowiańsku, przygotowuje zbiór swoich prac; Hennadij Płotnyczenko opowiedział o swoich nowych artykułach do obwodowego almanachu historyczno-krajoznawczego, poszukuje materiałów o więźniach politycznych Słowiańska, bojownikach o niepodległość Ukrainy; Wiktor Skrypnyk zaprezentował dwie swoje nowe książki, napisane tutaj, w Słowiańsku; za książkę „Wojnami wypaleni” nasz rodak został zwycięzcą Ogólnoukraińskiego konkursu „Język ukraiński – język jedności”; Wałerij Romańko przedstawił swoje wydanie z 2023 roku „Wybrana publicystyka”, za które otrzymał pierwszą nagrodę w Ogólnoukraińskim konkursie imienia
M. Czabanowskiego, a także jako redaktor zaprezentował drugi numer obwodowego almanachu „Doniecczyzna: przeszłość i teraźniejszość”. Jako uczestnik 16. ogólnoukraińskiej konferencji krajoznawczej, która odbyła się w Kijowie 10 maja, opowiedział o jej pracy, a także podzielił się wrażeniami ze swojego pobytu we Lwowie oraz zorganizowanego tam spotkania członków organizacji społecznej „Donieckie Ziemiaństwo we Lwowie” z Marią Trylowską, córką Romana Szuchewycza… Ciekawie i w szerszym gronie przebiegło zebranie krajoznawców, poświęcone Dniu Dziennikarza i Dniu Krajoznawcy. Do słowiańskich krajoznawców ze swoimi doniesieniami o osiągnięciach twórczych dołączyli Mykoła Zełenyj z Barwinkowego, Ołeh Maksymenko z Kramatorska, Jewhen Szapowałow z Drużkiwki. Aktywiści zostali wyróżnieni podziękowaniami i pamiątkowymi upominkami od Donieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. W Drużkiwce członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy (NZKU) Jewhen Szapowałow w ciągu 2022 i 2023 roku prowadził aktywną działalność wolontariacką i udzielał pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy, przewożąc własnym transportem niezbędne rzeczy na wschód kraju. Przewodniczący Drużkiwskiej Miejskiej Organizacji Krajoznawczej Wołodymyr Kaczur dyskutuje z miejską administracją wojskową o wieku Drużkiwki, składa wiele propozycji dotyczących przemianowania ulic w swoim mieście. Przez dwa lata właśnie Wołodymyr Kaczur i Jewhen Szapowałow prowadzili walkę z władzami miejskimi o to, aby z parku „Swiatohir” usunięto znajdujące się tam wykonane z piaskowca figury Piotra I, Katarzyny II, Kutuzowa, Żukowa… Drużkiwscy krajoznawcy słusznie uważali, że cała atmosfera parku miejskiego była przesiąknięta imperialnymi narracjami, „ruskim mirem”, antyukraińskimi hasłami, a teksty i podpisy były tam w języku rosyjskim. Wreszcie, latem 2024 roku derusyfikacja stała się faktem – wskazane figury zostały zdemontowane i wywiezione z parku. Krajoznawca Wołodymyr Berezin z Kostiantyniwki, po przeprowadzce do miasta Brzeżany w obwodzie tarnopolskim, prowadzi aktywną pracę na rzecz popularyzacji życia i działalności znanych Ukraińców z Doniecczyzny – Mykyty Szapowała, Wasyla Stusa, Iwana Dziuby, Ołeksandra Dobrowolskiego i innych, pokazując tym samym tam, na zachodnich terenach Ukrainy, że Doniecczyzna jest ukraińska. W Kramatorsku niestrudzenie pracuje na niwie krajoznawczej Ołeh Maksymenko: wydał badania z historii osady Czerkaske oraz solidną pracę – antologię-przewodnik „Ukraińscy literaci Kramatorska”. W Dnieprze wiążą siatki maskujące i prowadzą rozmowy o historii i kulturze Doniecczyzny. Członkowie Donieckiego Ziemiaństwa z lwowskimi przyjaciółmi krajoznawcami Walentyną Sołowar ze Słowiańska i Serhijem Hajdukiem z Wołnowachy. W Kijowie pedagodzy Tetiana Łysak, Łarysa Łysak, dziennikarz Ihor Zoc i pisarz Petro Hajworonśkyj w ścisłej współpracy z biblioteką imienia Łesi Ukrainki oraz literacko-pamięciowym muzeum Maksyma Rylskiego zaprezentowali wydawnictwa donieckich krajoznawców – Wiktora Skrypnyka, Ihora Zoca, Petra Hajworonśkiego, Ołeha Maksymenki... We Lwowie osoby wewnętrznie przesiedlone z Doniecczyzny utworzyły organizację społeczną „Donieckie Ziemiaństwo we Lwowie”. Taką decyzję podjęto na zebraniu założycielskim 19 września 2022 r. w obwodowej bibliotece imienia Romana Iwanyczuka, przewodniczącym donieckiego ziemiaństwa wybrano Wałerija Romanśka, zastępcą – Mychajła Milana. Przesiedleńcy z Bachmutu, Słowiańska, Doniecka, Kramatorska, Kostiantyniwki, Drużkiwki tutaj, we Lwowie, zjednoczyli się, aby wspólnie rozwiązywać nie tylko ważne kwestie mieszkaniowe i bytowe, ale także kontynuować badania i popularyzację wiedzy o Doniecczyźnie. Razem z lwowskimi pisarzami i pracownikami bibliotek przeprowadzono wieczory pamięci Mykyty Szapowała, Mychajła Petrenki, zaprezentowano obwodowy almanach „Doniecczyzna: przeszłość i teraźniejszość” i inne. W Lwowskiej Szkole Wolnych i Nieobojętnych Wałerij Romanśko przeprowadził lekcję otwartą na temat „Literackie osobliwości Doniecczyzny. Poeta dziecięcy Hryćko Bojko”. Z zainteresowaniem słuchali go uczniowie dwóch klas piątych. Nasi aktywiści wzięli aktywny udział w pracy lokalnych komisji ds. wykonania Ustawy Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie i dekolonizacji toponimii”. W Słowiańsku Wałerij Romanśko pracował jako członek Komisji ds. Przemianowań przy Słowiańskiej Miejskiej Administracji Wojskowej oraz jako członek rady przy Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej ds. wykonania wspomnianej Ustawy; swój wkład w przemianowanie ulic w swoich miastach wnieśli krajoznawcy Petro Hajworonśkyj (Pokrowsk), Wołodymyr Berezin (Kostiantyniwka), Wołodymyr Kaczur i Jewhen Szapowałow (Drużkiwka). Oprócz tego, w okresie pełnoskalowej wojny członkowie Donieckiej Organizacji Obwodowej NZKU wydrukowali ponad sto artykułów o tematyce krajoznawczej, wydano 25 oddzielnych publikacji (książki, broszury, materiały konferencyjne, almanachy). Przez te ostatnie dwa lata znacznie wzmocniła się nasza współpraca z Donieckim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym. Razem przeprowadziliśmy kilka wydarzeń, do szeregów NZKU przyjęto dwóch pracowników muzeum – Ołeksandra Mowczana i Ihora Zatułłę. P.o. dyrektora generalnego muzeum Jurij Kowal z okazji Ogólnoukraińskiego Dnia Krajoznawstwa wyróżnił naszych aktywistów podziękowaniami. Krajoznawcy Ołeksandr Mowczan i Ihor Zatułło na podstawie materiałów Donieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego przeprowadzili wystawę pod tytułem „Gen niepokory”, którą pokazali mieszkańcom obwodu lwowskiego. To wydarzenie miało miejsce niedawno w centrum organizacji społecznej „Centrum Oświecenia Inicjatywy Przedsiębiorczości im. Mikołaja Reja społeczności polskiej obwodu lwowskiego” (m. Stryj). Na stronach internetowych Donieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego oraz Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej, informując o tym wydarzeniu, zaznaczono: „Doniecczyzna zawsze była ośrodkiem walki o wolność i niepodległość Ukrainy. Uczestnicy wydarzenia – przedstawiciele władz lokalnych, organizacji społecznych, wolontariusze, osoby wewnętrznie przesiedlone i inni nieobojętni obywatele mieli możliwość zapoznać się ze stronami historii, które przez lata były ukryte w archiwach KGB i archiwach rodzinnych ukraińskich bohaterów”. Kierownictwo obwodu i muzeum krajoznawczego, podobnie jak uczestnicy zebrania w Stryju, dziękowali za przeprowadzone wydarzenie pracownikom muzealnym, członkom NZKU O. Mowczanowi i I. Zatułle, a także wyrazili szczególną wdzięczność jeszcze jednemu członkowi NZKU z Doniecczyzny – Dmytrowi Biłkowi, kuratorowi naukowemu i autorowi wystawy, który przygotował tę wystawę jeszcze w Kramatorsku przed pełnoskalową inwazją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, a obecnie broni państwa w szeregach 109. brygady obrony terytorialnej. Nie ustaje także praca z młodzieżą – z uczniami różnych szczebli edukacji: nauczyciele szkół, wykładowcy gimnazjów, liceów, kolegiów, uczelni wyższych angażują uczniów i studentów do udziału w różnorodnych naukowo-krajoznawczych konferencjach, wychowankowie do swoich badań w Małej Akademii Nauk coraz częściej wybierają tematy z historii rodzinnego kraju. Co więcej, w obwodzie utworzono organizację młodzieżową „Młody Krajoznawca Doniecczyzny”, inicjatorem tego projektu było kierownictwo Myrnogradzkiej Miejskiej Organizacji. Do szeregów tej wspólnoty przyjęto 11 uczniów. Obecnie trwają prace nad utworzeniem podobnej organizacji młodzieżowej przez krajoznawców Słowiańska, gdzie aktywnie pracują z młodzieżą Tetiana Łysak, Łarysa Łysak, Walentyna Sołowar, Hanna Sokołowa. Dobre uczynki krajoznawców Donieckiego Kraju w te dwa i pół roku wojny dodają pewności, że nowe wyzwania i próby pokonamy. Rolnik i krajoznawca Wiktor Batyćkyj obdarowuje wojowników almanachem o Doniecczyźnie
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan DJACZYSZYN, m. Lwów. Dawniej napisane nie traci aktualności po dzień dzisiejszy, bo pamięć – to podstawa naszego rozumu, a Iwan Puluj twierdził: „Prawo, że siła nie ginie, ma ogólne znaczenie, bo rządzi ono nie tylko światem fizycznym, ale i światem intelektualnym (Tajemnica energii SŁOWA, świata duchowego, kultury – to prawda. – B. D.)… Gdzie prawda, tam musi być zwycięstwo” (Iwan Puluj. W ks. Iryna Farion. „Portret językowy Iwana Puluja”). Czas, napierając na wiosło, nie jest w stanie zniszczyć myśli człowieka, zapisanych w książce, które osiadają w Noosferze na tablicach Jedynego Żywego Boga, więc: „Nie powinniśmy zginąć oboje!”. Wyobraźnią spaceruję po bezkresach stepu z cierpkim zapachem ziół: „Tak, boso szłam po granicy / siebie i świata, spojrzenia i słowa…” (Lubow Hołota). Mnie nie wychodzi napisać tak, jak czuję sercem – jestem technokratą… Autorka ma rację, gdy twierdzi: – Tak już nie piszą… – Tak już nie oddychają… Niewiarygodnie trudno wracać w przeszłość XX wieku… Pamięć – to podstawa naszego rozumu, ale i on nie jest w stanie logiką bytu, człowieczeństwa, ukraińskości ocenić i przemyśleć rzeczy nieludzkiego systemu. Jednak musimy pisać, mówić – bez znajomości przeszłości młodzież nie będzie w stanie zrozumieć starszego pokolenia, cenić teraźniejszości i myśleć o przyszłości. Tragedia teraźniejszości polega na tym, że żyjemy w świecie rzeczy, w świecie marnego bytu, zapominając o tym, że „jesteśmy złożeni z dwóch przeciwstawnych i różnorodnych natur: z duszy i ciała” (Blaise Pascal, „Myśli”). Właśnie sumienna i mądra książka zaprasza nas do współpracy z autorem, który zachęca duszę (ducha) do pracy, a mózg do myślenia. Żyjemy w chaosie jedynek i zer, zapominając (tracąc?) swoją tożsamość, a zdenacjonalizowana ludność uważa, że państwo – to organizm do konsumpcji, zapominając o tym, że naród musi budować Ukrainę własnymi rękami. Współczesna młodzież skłonna jest do czytania surowych, uproszczonych tekstów, wszak w informacyjnym przesytcie (w ciągu dnia ludzkość otrzymuje 5 eksabajtów informacji) nie znajduje czasu na czytanie wysokiej prozy z nadmiernie szczegółowymi opisami wydarzeń i okoliczności, co wymaga nadludzkiego wysiłku duszy i serca. Chociaż zmienia się wszystko, jednak to, co wysokie, pozostaje na wieki... Więc niech zacne słowo autorki uświęca drogę prawdy do wnikliwego czytelnika. To moja książka, ten tekst napisany jest dla mnie – serce wybiera swoje!.. O czymże opowiada nam Lubow Hołota w swoich utworach prozatorskich? „Siedem grzechów na siedem lat”… W tytule opowiadania ukryte jest wierzenie o grzechach, jeśli zarżnie się koguta. I w nim niewielki fragment zabawnej historii o jego ratunku: „Śmiałam się tak, że zaczęłam płakać”. Chociaż w opowiadaniu naświetlone są momenty o egzystencji człowieka… Nie będę porównywać z teraźniejszością, ale moje powojenne pokolenie dorastało w pracy i marzeniach: „Więc biegnę. Mam trzynaście lat. Rękami obejmuję nosidło… Wszyscy w pracy.. Dlatego rwę trawę dla królików i kur. Siekam dla prosiaczka… robi mi się strasznie: ziele się skończy, i ziemia stanie się czarna… Lubię czytać wiersze. Są napisane innym językiem… Wieczorem, kiedy słońce zaczynało modlić się za stawem… Oczy się zamykały, słowa układały się w wersy, łatwo zapamiętywały się, już nie szeptałam – na głos wymawiałam nie stąd pochodzące słowa!.. Góra brudnopisów, które paliłam w piecu…” U ojca pieniędzy było mało: na niedokończony dom, węgiel, ubranie, jedzenie, a dziecko grosz do grosza składało, żeby kupić książkę. Pierwsze poruszenia nieodgadnionej tajemnicy miłości czy momentów zachwytu, którego nie w sile zrozumieć i ominąć. Dziecko rozmyśla o swojej ścieżce, która nieuchronnie doprowadzi do źródeł, które, wypływając z ziemskich głębin, darują świeżość i twórczą moc, do tej studziennej wody, która „...pierwsza skłoniła do przejrzenia: / Kto w lustro spojrzał, toń błękitną, – / Twą radę usłyszał: „Poznaj siebie!”” (Andrij Sodomora, „Garść chwil”), bo przecież rozmyślania sięgają myśli noosfery: „– Kogo mam bać się bardziej – miłości czy śmierci? Wpatruję się w swoje odbicia na powierzchni wody w wiadrze i w studni… – Obu strasznie. I nie ominiesz…” I to wyjaśnienie sensu ludzkiego życia ustami myślącego dziecka… „Biały „WELTMEISTER”: staromodnie i sentymentalnie”… Życie… Ukraińska rodzina w imperium aneksji i pochłaniania próbuje przetrwać na czarujących bezkresach rodzinnego stepu pośród tortur industrializacji, wojny – koszmarów, niepodlegających zrozumieniu przez spragnioną pamięć, logikę bytu. Męża babci Sańki, kozacka natura którego nie mogła znieść kłamstwa, jeszcze przed wojną zabrali do DOPR-u, gdzie zginął (DOPR – BUPR, dom przymusowych robót, lub DGPR, dom społecznych przymusowych robót – popularna nazwa miejsc tymczasowego aresztowania w czasach radzieckich głównie w pierwszej połowie XX w. Jest akronimem od ros. DOPR: Dom + PRinuzhdienije lub ros. Dom Obshchestvenno-Prinuditelnykh Rabot [Wikipedia]). Żeby córkę Szurę nie zabrali na roboty do Niemiec, ona prawie przymusowo wydała ją za mąż w 1942 roku. Żanna urodziła się w 1943 roku. Ojciec wrócił z wojny: wódka, nędza, zaburzenia psychiczne po kontuzji. Żanna marzyła o perłowym trofejnym akordeonie, obiecanym przez ojca: „Wszystko sprzedaję! Zmieniam na karbid, na zacier!” Niby był ojciec, ale zaginął bez wieści, okaleczony wojną, pozostawiając w pamięci dziecka nieuleczalne traumy… Żanna miała wszystko, jak u ludzi – instytut, praca, rodzina, córka, kochający mąż. Szczególnym, bo jest o Tarasie Szewczence. Z nową siłą i głębią odkrywa przed nami tę postać – żywego człowieka i bogopodobnego mężczyzny. Nie stawia go na zimnym pomniku, a wchodzi gorącą krwią w każdą szczelinę duszy. Nie robi z niego nieszczęśliwej ofiary, a potwierdza wszechzwyciężającą siłę jego ducha, słowa, myśli, proroctwa. Każdą metaforą i każdym przeczytanym przez Wasyla Witra wierszem. Doskonałym scenariuszem i tekstem, który udźwiękawia aktorka Natalka Sopit, przeżywając każdą literę.
Wszystko i nic: „Żannie wydaje się, że biegnie donikąd i jej samej na świecie nie ma!”. W jej wyobraźni wyłania się świat z uśmiechem chłopaka, jabłko, które mu dała na pamiątkę o niej… Dlaczego to przypadkowe spotkanie tak ją niepokoi, to uśmiechnięte spojrzenie oczu, dlaczego te momenty życia tak ją oczarowały i nie zacierają się w pamięci? „– Za jabłko wniosę ci walizkę do tramwaju!”. Młodzieniec pobiegł za wagonem: „Jak masz na imię? Powiedz, jak się nazywasz, słyszysz?! Ja – Roman Budymyr!”. Płynęły lata. Żanna kupiła biały „Weltmeister”, szybko opanowała grę na nim – słuch, chęć, praca. A może to ona wymyśliła tego Romana Budymyra, którego przez wszystkie siedem lat samotności ma nadzieję jeszcze choć raz spotkać? Pewnego razu Żanna, rozłożywszy gazetę, przeczytała czarny nagłówek: „Antysowiecki Roman Budymyr i jego poplecznicy”. Przeczytała raz i drugi: aspirant uniwersytetu państwowego „Wysłał list do KC w obronie powieści „Sobór” Ołesia Honczara”. Przeczytała tekst – dech zaparło. Pamięć serca zwraca mnie w wiosenny słoneczny dzień 1977 roku. Siedzę na ławce obok pomnika Tarasa Szewczenki, który znajduje się naprzeciwko Uniwersytetu Kijowskiego, wyciągam notatnik i piszę: „Prawdziwie szczęśliwy może być ten człowiek, który słyszy dzwonek tronki, choćby jak daleko by on nie brzmiał”. Wtedy szczuto Ołesia Honczara. Regularnie czytałem gazetę „Literaturna Ukrajina”, ale nie mogłem pojąć, co się dzieje. Przypominam sobie, jak wysłałem do redakcji gazety swoje przemyślenia o twórczości pisarza, próbując go bronić (mówiąc, że bohaterowie jego utworów są prawdziwi, a nie wymyśleni; miłość opisana przez niego jest prawdziwa itd.). Jeszcze poprosiłem: jeśli nie opublikujecie, to prześlijcie mój list do Ołesia Honczara – może będzie mu miło… Po miesiącu otrzymałem powieść „Brzeg miłości” z autografem wybitnego pisarza. Na tym zakończyło się moje pisanie.
…Minęły dwadzieścia dwa lata. Żanna odnalazła Romana, dodzwoniła się do niego w redakcji gazety zakładowej i poprosiła o spotkanie. Chciała opowiedzieć mu, jak przeżyła w wyobraźni wszystkie te lata z nim: „Czy zdoła opowiedzieć tak, żeby Roman ją zrozumiał – nie przygód i nawet nie miłości szuka, a ulgi: niechby już stopniała ta solna koszula, nie jątrzyła jej duszy”. Na przystanku tramwajowym czeka na nią Roman, a ona siedzi w wagonie, krąży koło za kołem, nie odważając się wysiąść… Roman tak i nie zwrócił jej jabłka! Nie zwrócić minionej chwili, nie zatrzymać i nie nadrobić straconego... Ale nasze pogłębione myślenie przybliża nas do zrozumienia niezmiennego imperatywu życia: szczęśliwe momenty pozostają w naszej pamięci, zwracając nas do światów, które już nie istnieją. Nie jesteśmy w stanie zrozumieć tego, dlaczego postąpiliśmy lub zachowaliśmy się właśnie tak – widać rozum serca bierze górę… Rodzina, dzieci – to zagadkowa, potężna siła, zdolna połamać wszystkie prawa naszej logiki, chociaż w każdej konkretnej sytuacji życie dyktuje swoje prawa rozwiązywania problemów życia rodzinnego: „Przytulona do ościeżnicy, wyrównuje oddech, czeka, żeby serce się uspokoiło… Klucza nie szuka – Mitia zawsze otwiera bez dzwonka – słyszy jej kroki jeszcze z ulicy”. Współczesny świat stał się światem ekstensywnego rozwoju. I w tym globalnym wymiarze człowiek, żeby nie stracić, nie zgubić siebie, musi znajdować czas na intensywny odpoczynek duszy i serca. Przewracać strony i rozmyślać, zanurzać się w głębię słowa i delektować się poezją, samym procesem czytania mądrych książek (o której też piszę). Człowiek, żeby pozostawać sobą, musi obcować z mądrymi ludźmi i książkami. Posłuchajmy rad mistrza i znawcy słowa: „Na małym – skupiajmy się. Nie tylko okiem – duszą..., żeby – powrócić do siebie. Przynajmniej – obejrzeć się, przysłuchać. Powiedział przecież starożytny filozof: „Żyć – to jakby służyć w wojsku”” (Andrij Sodomora, „Sam na sam ze słowem”). Oczywiste, że przede mną do czytania nowe inne opowiadania, nowele, powieść. Nasze myśli stale znajdują się w ruchu, mają właściwość biec, być zapomnianymi, właśnie dlatego trzeba je łowić, żeby się nie zgubiły – pisane słowo pozostaje, wychowuje czytelnika i skłania do rozmyślań… Niektórzy pytają: „O czym pisać?”. O życiu – teksty, które skłaniają do refleksji: „„Przyjemne” – to to, co przyjmujemy („nieprzyjemne” – nie przyjmujemy). Autor szczerze będzie się cieszył, gdy Czytelnik w wolnej chwili przyjmie te rozmyślania i, dołączywszy do nich, pójdzie dalej albo znajdzie i coś swojego – nie tylko o czym myśleć, ale i o czym pisać” (Andrij Sodomora, „O czym pisać…”). Właśnie taką „przyjemną”, moim zdaniem, jest wspomniana książka Lubow Hołoty, w której czytelnik znajdzie myślące słowo życia – właśnie wtedy serce wybiera swoje, bo przecież nie każdy człowiek fizycznym okiem jest zdolny zobaczyć rzeczy, które pisarka ogarnia myślą duszy i serca… Dlatego głos przeszłości będzie wzywał do naszej pamięci – w teraźniejszości wyraźnie widzimy, „a co minęło – znów żyje i działa” (Goethe).
Kobzarza – żywego i żywotwórczego. Dziękuję za zaproszenie, za wspaniały film, za całą dokumentalną filmografię serii „Gra losu”, z którą poznajemy siebie, naszą bogatą kulturę, wybitnych ludzi, którzy trzymają w sile ducha i wiary. Wy też jesteście z ich kohorty, bo nie poddajecie się w żadnych okolicznościach, a wytrwale i z talentem tworzycie! Nowych wam unikalnych projektów i niewyczerpanych zasobów finansowych! Dziękuję za listopadowe spotkanie pisarce Łesi Woroninej oraz kierowniczce Muzeum imienia Łesi Ukrainki w Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Irynie Szczukinie. Dziękuję za wspaniałą moderację pisarce Julii Bereżko-Kamińskiej.
Hałyna DACIUK, dziennikarka
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy w ramach wspólnego z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy projektu „Mistrzowie słowa” odbyło się spotkanie z zespołem twórczym projektu „Zbuntowany Taras”. Był to wspaniały prezent od jubilatki, producentki Hałyny Kryworczuk, autora-reżysera Wasyla Witry oraz prowadzącej Natalki Sopił. Oczywiście, to nie pani Hałyna wybierała datę, lecz data wybrała ją. Bowiem właśnie 11 listopada na kanale YouTube wyświetlano finałową część (łącznie jest ich 28) filmu „Zbuntowany Taras”, który powstał przy wsparciu Ukraińskiej Fundacji Kultury. Zatem szczere gratulacje w dniu urodzin dla energicznej i twórczej osobowości, inicjatorki wielu fascynujących pomysłów, utalentowanej pani Hałyny i wielu lat życia! Film został stworzony w stylistyce serii błyskotliwych filmów dokumentalnych „Gra losu”, którą osobiście oglądam z zachwytem i wdzięcznością. Zwłaszcza teraz, kiedy „nie spało się, a noc jak morze...” Jednak najnowszy film reżysera Wasyla Witry brzmi po – naturalnie i bez sztuczności. Warstwa wideo, oprawa muzyczna, wydźwięk energii, który czuje się za każdym kadrem, świadczą o pojawieniu się utalentowanego filmowego słowa o naszym
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ку. Emblematem jego stał się anioł, trzymający w prawej ręce opuszczony miecz, a w lewej – pochwę, w czerwonej tarczy. Herb Kijowa i guberni kijowskiej zatwierdzono początkowo w 1782 roku, a od 1851 roku uzupełniono go wizerunkiem cesarskiej korony w takiej postaci: na błękitnym polu święty archanioł Michał w srebrnej szacie, uzbrojony w płonący miecz i srebrną tarczę. Rewolucyjne wydarzenia 1918 roku odrodziły ukraińską państwowość, a Heorhij Narbut, odpowiedzialny za opracowanie ukraińskich herbów, stworzył projekt nowego herbu Kijowa, łączącego wizerunek archanioła Michała i tryzub Włodzimierza. Nie udało się jednak zatwierdzić nowego herbu z powodu agresji rosyjskich bolszewików… Przez długi czas Kijów obywał się bez oficjalnych miejskich symboli, dopiero w 1969 roku wykonkom Kijowskiej Rady Miejskiej zatwierdził nowy „kasztanowy” herb miasta. Po tym, jak Kijów stał się stolicą niepodległej Ukrainy, pojawiła się kwestia powrotu do historycznych tradycji: w maju 1995 roku wizerunek wodza niebiańskiego wojska ponownie powrócił do herbu miejskiego. Artyści Ołeksij Rudenko i Witalij Mitczenko w 2009 roku proponowali projekty małego herbu Kijowa z archaniołem, trzymającym tarczę z kuszą, jednak nie znaleźli poparcia w sprawie przyjęcia jednego wzorcowego wizerunku. Przed nami czeka narodziny nowego herbu… Herby osobowe od dawna używane są przez członków różnych szlacheckich rodów jako symbol władzy, przynależności do określonej warstwy ludności oraz wyraz indywidualności. Jednak współczesne herby osobowe nie należą wyłącznie do arystokracji. Masowa demokratyzacja społeczeństwa już od XX wieku sprzyja temu, by każdy miał szansę realizować się tak, jak chce. A herb doskonale się do tego nadaje. Wymownym przykładem jest nadanie w 1961 roku herbu Johnowi Kennedy'emu, prezydentowi Stanów Zjednoczonych Ameryki. Biorąc pod uwagę fakt, że prezydent nie pochodził ze szlachetnej rodziny posiadającej własny herb, wydarzenie to porównuje się do nadania mu statusu szlacheckiego. Na fali zachwytu możnowładców herbami znalazł się także były prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, który zamówił herb samodzielnie w północnej stolicy. Ukraińskie Towarzystwo Heraldyczne kontynuowało tradycje Lwowskiego Towarzystwa Heraldycznego. Z czasem nawiązało kontakty z białoruskimi, polskimi i słowackimi heraldykami; pojawili się też zagraniczni członkowie-korespondenci z Francji, USA, Kanady. Wielu uważa heraldykę za staromodną i wyrafinowaną przyjemność, lecz z pewnością jedno: przetrwała, żyje i dziś, w trzecim tysiącleciu, przeszedłszy przez wieki.
Tłumaczenie maszynowe
Heraldyka to nauka badająca herby, kolorowe emblematy, które należały lub należą do osób, rodów czy wspólnot, a także badająca historię powstania i rozwoju tradycji herbowej, zasady tworzenia herbów oraz ich wykorzystanie. W warunkach odradzania się pamięci historycznej Ukrainy fundamentalna praca Petra Wołodymyrowycza Nesterenki „Osiągnięcia ukraińskiej heraldyki doby Niepodległości”, która niedawno ukazała się drukiem, dostarcza bogatego materiału historycznego, pomaga uczonym i specjalistom, wykładowcom oraz studentom uczelni kultury i sztuki w podnoszeniu kwalifikacji kulturowo-historycznych, a także wszystkim, którym nie jest obojętna historia ojczystej ziemi. Wołodymyr SKRYNCZENKO Wojska Zaporoskiego wojownik sławny w każdej chwili gotów kraj swój bronić… Gr. Hrabianka Jako podręcznik ta praca artysty została zarekomendowana przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, a także zatwierdzona przez Rady Naukowe Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Została wydana w niewielkim nakładzie (50 egzemplarzy!) i już dziś uważana jest za rzadkość bibliograficzną, ale jest dostępna dla czytelników w zbiorach bibliotecznych. Petro Wołodymyrowycz Nesterenko to członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz prezes Ukraińskiego Klubu Ekslibrisu, kandydat nauk o sztuce, docent i kierownik katedry designu Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem, artysta i po prostu człowiek znany w świecie ukraińskiej sztuki, który z przyjemnością zanurza się w głąb wieków i zbiera do swojej skarbonki unikalne świadectwa o tajemnicach europejskiej i rodzimej heraldyki jeszcze z czasów siwej starożytności aż do dnia dzisiejszego. Wszak heraldyka do tej pory pozostaje terra incognita dla szerokiego ogółu. U źródeł heraldyki Jasna i barwna sztuka heraldyki powstała w mrocznych czasach średniowiecza, które nastały w Europie wraz z upadkiem Cesarstwa Rzymskiego, kiedy powstał feudalizm i ukształtował się system dziedzicznej arystokracji, czyli w dobie powstawania i rozkwitu rycerstwa. Ważnym impulsem do pojawienia się herbów stały się wyprawy krzyżowe, które trwały od 1096 do 1291 roku i stanowiły całą epokę w historii Europy Zachodniej. Właśnie w tym okresie używanie herbów przyjęło charakter masowy. Ale zrodził je niszczycielski ogień wojny, która została sprowokowana przez fanatycznych muzułmanów. Uzbrojeni w swoją nieprzejednaną religię, zajęli Palestynę oraz Jerozolimę i zaczęli bezcześcić świętości chrześcijaństwa, czynić przeszkody chrześcijanom-pielgrzymom. Wyprawy krzyżowe gwałtownie popchnęły proces tworzenia herbów, ponieważ brało w nich udział wielu rycerzy z różnych krajów świata, dlatego potrzebne były dla nich odpowiednie wyróżniki. Kolejnym etapem w rozwoju tworzenia i rozpowszechniania herbów stały się turnieje rycerskie, które stały się nieodłączną częścią zachodnioeuropejskiego życia. Turniejom rycerskim herb zawdzięcza nie mniej niż wyprawom krzyżowym, wszak do udziału w turniejach dopuszczano tylko osoby szlachetnego pochodzenia. I główną przepustką na turniej był herb, który dowodził wysokiego pochodzenia właściciela oraz jego pozycji w rodowej hierarchii. Tak, w jednym z turniejów rycerskich brał udział i otrzymał śmiertelną ranę francuski monarcha Henryk II od swojego gwardzisty, Szkota Gabriela Montgomery'ego. Dla znawców, którymi byli heroldowie, przedłożony herb zawierał wszystkie niezbędne informacje, niczym swoisty „paszport”. Heroldowie usystematyzowali wiedzę o herbach, wypracowali zasady ich tworzenia i stworzyli naukę „herboznawstwo” lub „heraldykę”. Musieli oni strzec zwyczajów rycerstwa, ustalać zasady turniejów, a także pilnować ich przestrzegania. Stopniowo herby stały się ważnym oznaczeniem przynależności do stanu uprzywilejowanego i zaczęły być przekazywane w spadku. Prawo nadawania szlachectwa i odpowiednio herbów należało do monarchów. W średniowieczu rozwinęły się także inne kierunki heraldyki – miejska, korporacyjna i kościelna. Kupcy i rzemieślnicy tworzyli swoje profesjonalne gildie, rejestrowali je jako „osoby prawne” i otrzymywali prawo do posiadania herbu. Heraldyka stała się nieodłączną częścią europejskiej i światowej kultury. Jest to przede wszystkim hołd dla tradycji, międzynarodowy język symboli, który kształtował się przez stulecia. Do stworzenia herbu potrzebne są nie tylko fachowość, znajomość pewnych kanonów, ale także szczególny heraldyczny smak, który kształtuje się przede wszystkim na fundamencie historycznym. W wielu krajach od dłuższego czasu istnieją różnorodne instytucje heraldyczne. Na Ukrainie (we Lwowie) w 1990 roku zorganizowano Ukraińskie Towarzystwo Heraldyczne (od 1995 roku – członek Międzynarodowej Konfederacji Genealogii i Heraldyki), które wydaje swój biuletyn naukowy „Znak” oraz przeprowadza konferencje naukowe. Aktywnie pracuje Komisja Odznaczeń Państwowych i Heraldyki, która jest organem doradczym przy Prezydencie Ukrainy.
Ukraina jako część Europy odziedziczyła również systemy heraldyczne krajów europejskich. Narodziny tradycji heraldycznych na ziemiach ukraińskich datuje się na drugą połowę XIII – początek XIV wieku. Ukraińska heraldyka w swoim rozwoju przeszła kilka etapów. Każdy z nich charakteryzuje się wpływem różnych systemów heraldycznych. Dawnoruskie herby i symbole powstawały pod wpływem zachodnioeuropejskiego i bizantyjskiego tworzenia herbów. Jednak największy wpływ miała polska symbolika. Petro Nesterenko przytacza wiele przykładów z historii ukraińskiej heraldyki, kiedy na arenę dziejową wyszło kozactwo, które stworzyło formacje polityczne nowego ustroju społeczno-politycznego na ziemiach ukraińskich. Epoka kozackiego tworzenia herbów rozpoczęła się od końca XVI wieku (wraz z pojawieniem się pierwszego herbu zaporoskiego) i trwała do końca XVIII wieku (od czasu zniesienia ukraińskiej autonomii). Na Ukrainie obserwowano wówczas burzliwy proces rozkwitu nowych, nie widzianych jeszcze dotąd form heraldycznych. Na miejsce szlachty przychodzi inna, elitarna warstwa – starszyzna kozacka, dla której heraldyka stała się tym samym, czym była dla średniowiecznego rycerstwa – jedną z oznak wysokiego statusu społecznego, formą symbolicznego wyrażenia własnych ambicji społeczno-politycznych. Wizerunek „Wojska Zaporoskiego wojownika znamienitego” – kozaka z muszkietem, szablą i prochownicą – nabrał znaczenia herbu wraz z wprowadzeniem kozackiego wojska rejestrowego. Właśnie na pieczęci uniwersału hetmana Hryhorija Łobody z 1592 roku zachował się wizerunek „Kozaka z muszkietem”, czyli od tej daty swój rodowód wywodzi kozacka heraldyka. Odcisk herbowy potwierdzał prawną moc uniwersałów Petra Sahajdacznego, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy, Kyryła Rozumowskiego i in. Jednym z pierwszych badaczy, którzy zajmowali się studiowaniem heraldyki i genealogii, był przedstawiciel starszyzny kozackiej, podskarbi generalny Jakiw Andrijowycz Markewycz. Do naszych czasów dotarł jego „Dziennik”, który daje wyobrażenie o stanie rozwoju badań heraldycznych na terenach Ukrainy. Petro Nesterenko wspomina o wielu uczonych i badaczach rodzimej heraldyki, którzy pracowali w tej dziedzinie na przełomie XIX i XX wieku: Ołeksandrze Łazarewskim, Hryhoriju Miłoradowiczu, Wołodymyrze Antonowyczu, Mychajle Hruszewskim, Władysławie Łukomskim i Heorhiju Narbucie. Autor poświęca wiele uwagi pracom Wadyma Modzalewskiego, jego wielkim zasługom dla ukraińskiej nauki historycznej. Przeżywszy krótkie życie, Modzalewski zdążył wydać cztery tomy „Małorosyjskiego rodowodnika” (1908–1914), piąty tom (w dwóch wydaniach) ukazał się w naszych czasach. We współautorstwie z heraldykiem Władysławem Łukomskim i grafikiem Heorhijem Narbutem Wadym Modzalewski w 1914 roku przygotował „Małorosyjski herbarz”. Z początkiem Rewolucji Kozackiej rozpoczyna się szybki proces tworzenia kozackiego systemu heraldycznego. Już wiosną 1648 roku wizerunek rycerza-kozaka z muszkietem został umieszczony w polu pieczęci wojskowej Bohdana Chmielnickiego. Rozkwit kozackiego tworzenia herbów w sferze heraldyki państwowej przypada na połowę XVIII wieku, kiedy ostatni hetman Ukrainy Kyryło Rozumowski swoim rozkazem z 8 marca 1755 roku zatwierdził Herb Wojska Zaporoskiego (Hetmanatu) jako Herb Narodowy. Wraz z utworzeniem Centralnej Rady i ogłoszeniem Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1917 roku powstała kwestia symboliki narodowej. W styczniu i lutym 1918 roku przez Centralną Radę został zatwierdzony projekt herbu państwowego URL ze znakiem tryzuba, zatwierdzono wielką i małą pieczęć URL. Za hetmana Skoropadskiego jako herb proponowano wizerunek kozaka z karabinem i szablą, jednak postanowiono zachować w tej roli tryzub. Wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy zatwierdzono Flagę Państwową, a także tryzub jako mały herb Ukrainy i, odpowiednio, główny element wielkiego herbu. Od tego czasu nad Radą Najwyższą Ukrainy załopotała niebiesko-żółta flaga, a w urzędach państwowych zapanował mały herb państwa – tryzub. Poczta Ukrainy w 1992 roku wypuściła w świat znaczek z symbolami państwowymi: flagą i małym herbem… Od ukraińskiej przeszłości do teraźniejszości Los kijowskiego herbu związany jest z opiekunem Kijowa archistrategiem Michałem. Pierwsza znana wzmianka o herbie w postaci „archanioła białoskrzydłego na niebieskim polu” pochodzi z 1414 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan Czerwak, przewodniczący OUN. Berlin stawał się coraz bardziej niebezpiecznym miejscem na pobyt dla przewodniczącego OUN – pułkownika Andrija Melnyka. I chociaż A. Melnyk wraz z żoną Sofią znaleźli sobie całkiem przyzwoite mieszkanie w strefie okupacyjnej aliantów, nie gwarantowało mu to bezpieczeństwa, ponieważ w mieście aktywnie działała sieć bolszewickich służb specjalnych i agentury, a moskiewscy agitatorzy praktycznie bez przeszkód prowadzili wśród miejscowej ludności agitację za powrotem do ZSRR wszystkich, którzy znaleźli się na emigracji, a zatem mogli przypadkowo go odnaleźć i wydać miejsce pobytu małżeństwa Melnyków. Berlin leżał w ruinach. Lotnictwo i ostrzał artyleryjski zrównały go z ziemią i tylko gdzieniegdzie zachowały się budynki lub pomieszczenia piwniczne. Przez wysadzone mosty ustała komunikacja z innymi miastami. Poczta, telegraf, dworce przestały pracować. W mieście szerzył się bandytyzm, w każdej chwili przechodnia mogli obrabować lub zabić. W takich okolicznościach Andrij Melnyk zwrócił się do swoich najbliższych współpracowników, którzy przebywali w Berlinie, z apelem o natychmiastowe opuszczenie miasta, a jeszcze lepiej – o wyjazd poza granice Niemiec. Kierowanie OUN w takich warunkach stawało się niemożliwe, nie mówiąc już o opiece nad tysiącami ukraińskich uciekinierów, którzy zmuszeni byli opuszczać Ukrainę i osiedlali się, między innymi, w Niemczech. Andrijowi Melnykowi udało się wyjechać z Berlina i znaleźć mieszkanie w Kolonii, jednak gorączkowo rozmyślał nad tym, aby samemu opuścić Niemcy. Bezpośrednia bliskość radzieckiej strefy okupacyjnej zaostrzała jego wspomnienia o tragicznym losie Jewhena Konowalca. A Melnyk nie wątpił, że NKWD wykorzysta najmniejszą okazję, aby zlikwidować jego i żonę Sofię. Dlatego też, mieszkając już w Kolonii, ograniczył krąg kontaktów do ludzi, których znał od wielu lat i do których miał pełne zaufanie. Bez zbędnej potrzeby nie wychodził na ulicę. Listy dotyczące działalności OUN starannie szyfrował, aby nie można było dowiedzieć się o ich prawdziwej treści. Jak się później okazało, obawy nie były bezpodstawne. Właśnie w tych dniach NKWD w Moskwie zaplanowało jego likwidację i wyposażyło do Niemiec grupę specjalną „Wulkan”, która otrzymała zadanie odnalezienia A. Melnyka i zabicia go przy pierwszej okazji. Jego życie w Kolonii stawało się coraz bardziej napięte i zamknięte przed światem zewnętrznym, co negatywnie odbijało się na kierownictwie OUN, która potrzebowała znacznej uwagi ze względu na nowe powojenne okoliczności, kiedy do jej szeregów dołączali uchodźcy z Ukrainy. I właśnie tutaj przydała się jego znajomość z księciem Feliksem Luksemburskim z dynastii Habsburgów. Z jego wysokością księciem Andrij Melnyk poznał się jeszcze w latach 30., kiedy pracował jako zarządca majątków metropolity Andrija Szeptyckiego. Wtedy książę odbywał służbę wojskową w Przemyślu i aktywnie interesował się sprawami ukraińskimi. Na nim, w szczególności, dobre wrażenie wywarł Andrij Melnyk, który nie ukrywał swoich poglądów na temat konieczności posiadania przez Ukraińców własnej siły militarnej w walce o wolną Ukrainę. Z czasem książę Feliks ożenił się z Wielką Księżną Szarlotą i osiedlił się w Luksemburgu. Po pewnych wahaniach A. Melnyk odważył się zwrócić do księcia z prośbą o pomoc w osiedleniu się w Luksemburgu również dla niego i żony. Po pewnym czasie przyszła pozytywna odpowiedź. Książę zadbał nawet o zatrudnienie Sofii w jednej z instytucji bankowych Luksemburga. Małżeństwo Melnyków było poruszone taką przychylnością księcia. W szczególności dla Andrija Melnyka oznaczało to, że przeniesie się do kraju, w którym będzie czuł się bezpieczniej, a co najważniejsze – wreszcie pojawią się odpowiednie warunki do kierowania Prowodem Ukraińskich Nacjonalistów (PUN). Przecież geograficznie Luksemburg był dogodnym miejscem dla legalnych i nielegalnych kontaktów z aktywistami OUN. Dla pani Sofii tworzyły się mniej więcej znośne warunki bytowe, pojawiała się stabilizacja, kiedy już nie trzeba było myśleć o nowych przeprowadzkach w poszukiwaniu mieszkania i zarobków. Przed swoim wyjazdem do Luksemburga Andrij Melnyk postanowił po raz ostatni przeprowadzić posiedzenie PUN w Niemczech. W szczególności w Monachium narada PUN podjęła decyzję o zwołaniu piątego Wielkiego Zjazdu Ukraińskich Nacjonalistów i zatwierdziła komisję przygotowawczą na czele z redaktorem gazety „Ukraińskie Słowo” Ołehem Sztułem-Żdanowyczem. Zjazd wyznaczono na 19 lipca 1964 roku. Kiedy uczestnicy posiedzenia PUN opuszczali Monachium, nawet w najgorszym śnie nie mogli sobie wyobrazić, że nigdy więcej nie zobaczą przewodniczącego OUN Andrija Melnyka. *** Dla postronnego obserwatora sprawiało to wrażenie, że pobyt Andrija Melnyka w Luksemburgu był spokojny, a nawet beztroski. W rzeczywistości jednak przywódca z głową zanurzył się w pracy. W końcu zyskał możliwość szybkiego odpowiadania na listy, dzwonienia do przyjaciół. A co najważniejsze – spotykania się ze współpracownikami, którzy teraz bez obaw mogli do niego przyjeżdżać z różnych zakątków świata i omawiać ważne kwestie działalności OUN. Niestety, nie było tylko gości z Ukrainy… Takich spotkań było niemało. Po każdym z nich małżeństwo Melnyków odprowadzało gości na lotnisko lub dworzec kolejowy, a potem jeszcze długo wzrokiem odprowadzali bliskich im ludzi. Pewnego letniego niedzielnego dnia małżeństwo Melnyków odprowadzało na lotnisko gościa, który miał odlecieć na kontynent północnoamerykański. Wszystko było jak zawsze: uściski, słowa pożegnania, życzenia szczęśliwej podróży, obietnice, że na pewno jeszcze raz się spotkają. Ale kiedy gość już wsiadał do samolotu, a Melnykowie zwyczajowo machali na pożegnanie rękami, Andrijowi niespodziewanie zrobiło się słabo. W oczach gwałtownie pociemniało i od razu stracił przytomność, upadając na rozgrzany słońcem beton. Sofia w porę przytrzymała męża za rękę. Krzyknęła, żeby ktoś wezwał pogotowie. Andrija odwieziono do kliniki świętej Elżbiety w Luksemburgu, gdzie lekarze przywrócili go do przytomności. Sofia nalegała na pełne badanie stanu zdrowia męża. Ale Andrij zapewniał, że to przypadkowy incydent i stało się tak tylko przez silny upał. Nie udało jej się przekonać go do przejścia dokładnych badań lekarskich. Pułkownik, jak gdyby nigdy nic, z głową zanurzył się w pracy. Listy, telefony, spotkania, narady, rozmowy… rozmowy… rozmowy… 23 czerwca 1964 roku Andrij Melnyk wyszedł z domu, aby kupić bilet na podróż do jednego z europejskich miast, gdzie miała odbyć się narada Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów. Po drodze postanowił wstąpić na pocztę i odebrać zaadresowane do niego listy. Ale już w drodze do skrzynki pocztowej znów poczuł się źle,
stracił przytomność i upadł na ziemię. Pułkownik ocknął się już na szpitalnym łóżku w znanej klinice świętej Elżbiety. Pierwszą osobą, którą zobaczył, była Zofia, która siedziała przy nim, trzymając go za rękę i płacząc. – Tym razem, zdaje się, wszystko jest poważne – powiedział Andrij. Lekarze potwierdzili jego obawy. Miał udar, który częściowo sparaliżował lewą stronę ciała. Został hospitalizowany, a o powrocie do domu nie było już mowy. Tymczasem pułkownik poczuł, że stopniowo wraca mu świadomość i resztki sił, a zatem nie ma prawa marnować czasu. Wezwał Zofię i podyktował jej list: – Do Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów. Wyznaczam i proszę przyjaciół: generała Mykołę Kapustianskiego, inżyniera Osypa Bojdunyka, doktora Jakowa Makoweckiego o prowadzenie narad Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów na czas mojej choroby lub w razie śmierci, aż do czasu rozstrzygnięcia kwestii mojego następstwa. W praktyce oznaczało to, że odtąd kierownictwo OUN spoczywa na barkach trzech osób, które wyznaczył, natomiast pułkownik odsuwa się od kierowania OUN, choć zachowuje jej funkcjonalność. Wieść o chorobie Andrija Melnyka oszołomiła jego najbliższych współpracowników. Nie umawiając się, wszyscy postanowili nie informować szerokiej opinii publicznej o chorobie do czasu przeprowadzenia Wielkiego Zjazdu, który jako jedyny może podjąć w tej sprawie jakąkolwiek decyzję. Zamiast tego wszystkie siły skoncentrowano na ratowaniu życia pułkownika. Niestety, w miejscowym szpitalu nie było wykwalifikowanych lekarzy i niezbędnego sprzętu do jego leczenia. Miejscowy lekarz Armand Ohlinger pilnie wezwał do Luksemburga najlepszych lekarzy z Paryża, w tym profesora neurologa Raymonda Garcin, który usilnie zalecał przewiezienie A. Melnyka do specjalistycznego szpitala w Monachium. Jednak stan chorego był już tak niezadowalający, że przewiezienie do Monachium mogło mieć dla niego fatalne skutki. Mimo to pułkownika umieszczono w jednym ze szpitali w Kolonii, gdzie fachową pomoc świadczyli mu najlepsi specjaliści z zakresu neurologii. Razem z chorym do Kolonii przeprowadziła się Zofia Melnyk, która nie odstępowała męża na krok. Przykuty do szpitalnego łóżka, Andrij Melnyk nadal przejmował się wyłącznie przebiegiem przygotowań do Wielkiego Zjazdu, który w tych dniach miał rozpocząć swoje obrady. Aby być na bieżąco ze wszystkimi sprawami, polecił wyznaczyć Jakowa Makoweckiego na swojego łącznika z delegatami Wielkiego Zjazdu. Niespodziewanie obudził się w nim zdyscyplinowany żołnierz, który zanim odejdzie na tamten świat, musi dokończyć wszystkie rozpoczęte sprawy. I musi dokończyć je należycie, więc musi o wszystkim wiedzieć. Jakow Makowecki codziennie przychodził do Andrija Melnyka do szpitala i opowiadał mu o wszystkich szczegółach przygotowań do Wielkiego Zjazdu, podkreślając przy tym tylko pozytywne fakty, aby uchronić A. Melnyka przed zbędnymi nerwami. Ale nawet z tych wiadomości, które starannie dobierał J. Makowecki, można było zrozumieć wszystkie perypetie przygotowań do Zjazdu. Już przed samym otwarciem Wielkiego Zjazdu Ukraińskich Nacjonalistów A. Melnyk zaprosił do siebie przewodniczącego Komisji Przygotowawczej Ołeha Sztula-Żdanowycza i po krótkiej rozmowie przekazał list do delegatów i gości Wielkiego Zjazdu, w którym między innymi zaznaczono: „Na ręce prezydium piątego Wielkiego Zjazdu Ukraińskich Nacjonalistów. Wielki Zjeździe ukraińskich nacjonalistów! Przez ponad dwadzieścia pięć lat wypełniałem moje zadania w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. I w Ukraińskim Ruchu Nacjonalistycznym, wkładając w nie wszystkie moje siły duchowe i fizyczne, całą moją energię, całą moją wiedzę, dopóki groźna i długotrwała choroba nie stanęła na przeszkodzie w dalszym wykonywaniu przyjętych na siebie zadań. Dlatego w tej ważnej dla Ukraińskiego Ruchu Nacjonalistycznego chwili proszę Wielki Zjazd, jako najwyższą ustawodawczą instytucję naszego Ruchu, przy wyborze Przewodniczącego Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów o niebranie pod uwagę mojej osoby, jeśli dożyję do Piątego WZUN-u, – i wybranie w tajnym głosowaniu nowego przewodniczącego Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów, któremu w tym czy innym świecie błogosławię”. Ołeh Sztul-Żdanowycz, który jako pierwszy przeczytał ten list, zwrócił się do pułkownika: – Panie Przewodniczący, przekażę Pana list delegatom i uczestnikom Wielkiego Zjazdu, ale uważam, że dla zachowania jedności naszego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Melnyka i krytyczny stan jego zdrowia. Po tym przewodniczący Ołeh Sztul-Żdanowycz odczytał list Andrija Melnyka, w którym nalegał on, aby delegaci nie brali pod uwagę jego kandydatury przy wyborze nowego przewodniczącego OUN. List odczytywano w atmosferze grobowej ciszy. Delegaci, wśród których byli uczestnicy ukraińskiej rewolucji, założyciele OUN, weterani walk wyzwoleńczych okresu II wojny światowej, ocierali łzy z oczu i odmawiali przyjęcia do wiadomości myśli, że odtąd wśród nich może nie być Andrija Melnyka, którego uważali za swój największy autorytet moralny, którego przyrównywano do heroicznych postaci Symona Petlury i Jewhena Konowalcia. Stało się oczywistym, że Wielki Zjazd nie będzie mógł nawet się rozpocząć, jeśli nie zostanie ostatecznie wyjaśniona kwestia przewodniczącego OUN. Większość delegatów, jeśli nie wszyscy, uważała, że na tym stanowisku może być wyłącznie jeden człowiek – Andrij Melnyk. Jeden po drugim wstawali i żądali od Ołeha Sztula-Żdanowycza zrobienia przerwy w Wielkim Zjeździe i zwrócenia się do Andrija Melnyka z prośbą o wyrażenie zgody na wybór go na nową kadencję, jak to przewiduje statut OUN. Na tym stanęło. 24 lipca 1964 roku Andrij Melnyk przyjął delegację Wielkiego Zjazdu, która wzywała go do pozostania na stanowisku przewodniczącego OUN. Pułkownik nie długo rozmyślał. Nie mógł ignorować woli delegatów Wielkiego Zjazdu – najwyższej instytucji OUN. Tłumiąc ból i wewnętrzne napięcie, które rozdzierało jego serce między walką narodu ukraińskiego o niepodległość Ukrainy trwa. Główny ciężar tej walki ponoszą nasi przyjaciele na ojczystych ziemiach. Im potrzebna jest pomoc od Ukraińców, którzy żyją w wolnym świecie. Przyjaciele, strzeżcie OUN! Wzmacniajcie ją swoją ofiarną pracą, przywróćcie do pracy tych, którzy z różnych przyczyn odeszli od OUN. Pracujcie wszyscy razem we wzajemnym szacunku, zgodzie i miłości. Wtedy będą sukcesy. O nich przychodźcie raportować mi tutaj czy gdzie indziej. Niech krzepi was bohaterski czyn poległych! Z przejęcia czoło pułkownika pokryło się potem. Machnięciem ręki dał do zrozumienia, że wszystko powiedział i teraz Makowecki może go opuścić. Ostatnie spotkanie z pułkownikiem odbyło się w niedzielę, 1 listopada 1964 roku. J. Makowecki wszedł do pokoju, gdzie leżał A. Melnyk, a obok niego siedziała żona Sofija. W sąsiednim pokoju przebywali lekarz i pielęgniarka, gotowi udzielić choremu pomocy na każde jego zawołanie. Stan chorego pogarszał się z każdą minutą. Do szpitala przybył niemiecki ksiądz. Pielęgniarka zapaliła świece, ksiądz odmówił modlitwę. O 2:30 przewodniczący OUN otworzył niebieskie oczy i spojrzał na żonę. Minęło jakieś 30 sekund – i oczy pułkownika zamknęły się na wieki. Powstało pytanie, gdzie pochować pułkownika. Była propozycja pochowania w Rotterdamie na cmentarzu, gdzie spoczął pułkownik Jewhen Konowalec. Jednak posłuchano jego testamentu, aby pochować go na cmentarzu w Luksemburgu, gdzie spoczęła matka jego żony – Marija Fedak. Duchowy Ojciec Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Andrzej Szeptycki ostro piętnował zjawiska pozamałżeńskich narodzin dzieci i wymagał od księży poprawy katechizacji i wychowania wiernych. Oto jak pisał: “Wstrętny i niebezpieczny grzech nieczystości. Młodzież tylko wtedy jest zdrowa, silna, umysłowo dobrze rozwinięta i zdolna do wysokich szlachetnych celów, kiedy jest czysta. Młodzież oddana nałogom nieczystości – to młodzież słaboumna, słabosilna, bez charakterów, bez woli, to stado, które jeden człowiek może batem rozpędzać”. Metropolita wzywał do gorliwego wychowania ukraińskiej rodziny jako komórki wielkiego organizmu, którego imię to naród, i prosił chronić ukraiński organizm państwowy przed chorobą niemoralnej infekcji, zbudowanej na braku ojcostwa. Niemoralne życie rodzinne wysysa najlepsze siły narodu. Tylko “święte, czyste, zdrowe i szczęśliwe życie rodzinne” może uszczęśliwić człowieka. Tylko silna rodzina może stać się “szkołą chrześcijańskiego i obywatelskiego życia”. Metropolita błogosławił ukraińską rodzinę, matki i ojców na wychowanie potomków na bohaterów z obywatelskimi cnotami ofiarnej pracy dla Ojczyzny i mądrości w sprawach obywatelskich. Możliwe, że w przyszłości dla ratowania narodu ukraińskiego “potrzeba będzie i krwawych ofiar i że tych ofiar będzie potrzeba tyle, ile tylko znajdzie się gotowych tę ofiarę z siebie zrobić”. Wszystkie te wypowiedzi Wielkiego Metropolity o czystości narodu ukraińskiego pozostają aktualne i w naszych czasach.
Tłumaczenie maszynowe
Ruchu, zważywszy na Pana bezdyskusyjny autorytet wśród ukraińskich nacjonalistów i Ukraińców w ogóle, byłoby rzeczą właściwą wyznaczenie Pana następcy. Nie wątpię ani przez chwilę, że delegaci Wielkiego Zjazdu jednomyślnie poprą Pana wybór. Pułkownik wytrzymał pauzę, z trudem się uśmiechnął i odpowiedział: – Drogi przyjacielu Olegu, wyznaczanie swojego następcy to przywilej, ale nie obowiązek przewodniczącego OUN. Tak więc, postanowiłem nie korzystać z tego przywileju. Nasza Organizacja przeszła chwalebną drogę i wielkie próby: nie złamały jej ani polskie, węgierskie czy moskiewskie represje; ani tragiczna śmierć założyciela Jewhena Konowalca; ani żarna II wojny światowej; ani ciężka emigracyjna codzienność i oderwanie od rodzinnej ziemi. Wrogowie nie zdołali zniszczyć OUN nie dlatego, że na jej czele stał sławnej pamięci Jewhen Konowalec czy wasz pokorny sługa, a przede wszystkim dlatego, że szeregowy skład naszego członkostwa w swojej masie zawsze wykazywał mądrość i dalekowzroczność w skomplikowanych sytuacjach, które od czasu do czasu podrzucało życie. Dlatego nie wątpię, że w sytuacji, która powstała ze stanem mojego zdrowia, delegaci Wielkiego Zjazdu wykażą mądrość i dalekowzroczność oraz wybiorą na stanowisko przewodniczącego OUN godnego kandydata. *** Piąty Wielki Zjazd ukraińskich nacjonalistów rozpoczął się, ale bez udziału przewodniczącego OUN Andrija Melnyka. A to oznaczało, że nie można było dłużej ukrywać jego choroby, dlatego delegatów od razu poinformowano o niedomaganiu A. Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza W kościelnych księgach metrykalnych o narodzinach dzieci we Wschodniej Galicji była rubryka: „prawego i nieprawego łoża”, co oznacza, że problem był niezwykle bolesny i wypowiadał się o nim nawet Taras Szewczenko w poemacie „Kateryna”. Za czasów Szewczenki w jego rodzinnej Kyryliwce było 17 dziewcząt – „pokrytek”, „które w ludowym rozumieniu zhańbiły siebie i swój ród, rodząc pozamałżeńskie dziecko; wiejska wspólnota potępiła je, pokrywając czarną chustą, co symbolizowało zmianę statusu społecznego, bo pokrytkę zrównywano z żebraczką” – pisze Wołodymyr Melnyczenko w artykule „Malownicza »Kateryna« – ucieleśnienie poetyckich myśli Szewczenki”. Krewni wygnali Katerynę z domu, bo co powiedzą ludzie, pozostawienie córki przy sobie oznaczałoby przyzwalanie na rozpustę. Oto jakimi bezlitosnymi były słowa matki w „Katerynie” z tej okazji: „Nie mów dobrym ludziom, / Że masz matkę. / Przeklęty czas – godzina, / Żeś się urodziła! / Gdybym wiedziała, przed wschodem słońca / byłabym utopiła… / Oddałabyś się wtedy gadzinie, / Teraz – Moskalowi”. Zatem pokrytką na Ukrainie nazywano dziewczynę, która nie ustrzegła swojej czci i urodziła pozamałżeńskie dziecko (bękarta). Na przykład we wsi Hermakiwka byłego powiatu borszczowskiego na Tarnopolszczyźnie pozamałżeńskie dzieci nazywano „benkartami” z polskiego lub niemieckiego, albo dziećmi „nieprawego łoża”. Dmytro Kolisnyk, który wyjechał na początku XX wieku ze wsi do Kanady, napisał tam książkę „Moja wieś”, w której opisał, że pokrytka w niedzielę rano musiała przychodzić do cerkwi w chuście (z pokrytą głową i stać w świątyni przy drzwiach w tzw. babińcu). Zamężne zaś kobiety „szły do cerkwi w rantuchu (rantuchem nazywano białe płótno, którym nakrywała głowę zamężna kobieta. – N. M.). Wtedy wszyscy przyglądali się, jak to pasuje młodej mężatce rantuch. I rzeczywiście, wyglądało to ciekawie. Znając dziewczynę od dzieciństwa, a teraz ona pierwszy raz w rantuchu i wyglądała jak czerwone jabłuszko, owinięta bielutkim jak śnieg rantuchem. Ona także była podbudowana, że wreszcie doczekała się rantucha, jako symbolu dziewiczej czci, którą tak strzegła, żeby nie przynieść wstydu sobie, swojej drogiej matce oraz całej swojej rodzinie. Dlatego nic dziwnego, że tak cieszyła się tym rantuchem, który należał się jej na podstawie prawa Bożego i ludzkiego”. Na tle wiedzy o pokrytce i jej statusie we wsi zaznaczmy, że we wsi Hermakiwka w latach 1870–1944 było około 200 dziewcząt i kobiet, które przez 70 lat urodziły 207 pozamałżeńskich dzieci. W poszczególnych latach w Hermakiwce rodziło się po 8–9 pozamałżeńskich dzieci. Cerkiew na zjawisko narodzin pozamałżeńskich dzieci prawie nie reagowała, oprócz powiedzianego wyżej, księża jedynie konstatowali to, co się stało, uczciwie chrzcili dzieci albo chowali je, jeśli umierały. Z jakiegoś powodu o tych zjawiskach cerkiew nie podawała w swoich corocznych sprawozdaniach do konsystorza, tzw. Schematyzmach (spisach. – N. M.), zapewne władza duchowna i państwowa nie wymagała tego. Zaznaczmy, że narodziny pozamałżeńskich dzieci były charakterystyczne nie tylko dla Hermakiwki, ale i dla innych wsi powiatu borszczowskiego, a nawet całej Wschodniej Galicji. Za oznaczone lata mamy tylko dwa przykłady reagowania, zapisane w Metryce wsi Hermakiwka o nieślubnie urodzonych. Pierwszy z nich o Iwanie Jaremie, synu Anastasiji, córki Mychajła Kolisnyka i Tetiany, córki Mykyty Husaka, urodzonego 8 października 1875 r. Chrzestnymi rodzicami u niej byli Petro Jarema i Jewdokija, żona Teodora Zuliaka. Z tej okazji ksiądz zapisał w metryce o ojcu dziecka, Herasymie Jaremie: „Niniejszym oświadczam w obecności gospodarza Ołeksandra Moskwińskiego i Wasyla Matijewa, że ojcem tego dziecka jest Herasym Jarema, my osobiście wiemy, że imię, nazwisko od niego nabyte, jest mu właściwe, i że on w naszej obecności, jako ojciec, żądał bycia wpisanym do metryki, niniejszym poświadczamy. Ołeksandr Moskwiński – nauczyciel, Wasyl Matijiw – gospodarz z Hermakiwki”. Drugi zapis metrykalny, poświęcony nowo narodzonej Sofiji Kłapuszczak z 29 lipca 1910 r. Matką jej była Anna Kłapuszczak, córka Wasyla i Anastasiji Barzijko, a przyczynił się do narodzin dziecka kawaler Ołeksa Kowal, syn Teodora i Marii. Naszym zdaniem zjawiska pozamałżeńskich narodzin dzieci powodowały, pomimo obecności w naszym kraju cerkwi, starodawne przeżyt-
*** Tymczasem stan zdrowia Andrija Melnyka się pogarszał. 7 września 1964 roku Jakiw Makowećkyj odwiedził pułkownika w szpitalu. Leżał osłabiony, a jego wygląd wskazywał, że życie lada chwila opuści chore ciało. – Witam, drogi przyjacielu, z jakim dobrem przychodzisz? – zapytał Andrij Melnyk, wyciągając rękę na powitanie. Jakiw Makowećkyj opowiedział o stanie spraw w OUN, przekazał pisemne raporty poszczególnych członków i referentów Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów. Rozmowa szybko męczyła pułkownika, dlatego żona Sofia, która nie odstępowała go na krok, powiedziała Makowećkiemu, że trzeba kończyć. Szpitalna obsługa przyniosła obiad, ale pułkownik odmówił jedzenia, nalegając na kontynuowanie rozmowy z Makowećkym. I dopiero gdy wszystkie sprawy zostały omówione i załatwione, pułkownik dał do zrozumienia, że teraz powie swoje ostatnie słowa: – Przed Twoim wyjazdem, przyjacielu, chcę przekazać kilka słów przyjaciołom, bo nie wiem, czy będzie okazja i możliwość zrobić to innym razem. Jestem świadomy, że stan mojego zdrowia jest ciężki i nie tak już wiele mogę pomóc OUN. Jestem także świadomy trudności, które z tego wynikają. Czas potwierdził, że OUN była potrzebna. Potrzeba jej została utrwalona cierpieniami i mękami w więzieniach, w obozach koncentracyjnych i na zesłaniach tysięcy i tysięcy jej członków. Jest ona uświęcona krwią tych niezliczonych wojowników, którzy oddali życie w walce z okupantami wszystkich maści o wolność Ukrainy. Ale OUN tak i nie osiągnęła swojego celu. Samozaparcia w walce z pogaństwem, pijaństwem i alkoholizmem, degradacją moralną, nieznajomością życia intymnego, brakiem wykształcenia szkolnego, jako zjawiskami towarzyszącymi ówczesnemu życiu. Z drugiej strony, nigdy nie zdarzało się spotkać w literaturze czy w przekazach o odpowiedzialności za brutalne zachowanie wobec dziewczyny ze strony chłopców-kawalerów. Za dokonanie aktu seksualnego z dziewczyną i narodziny nieślubnego dziecka nie potępiano ich, tak jak dziewcząt nie polewano lepką cieczą, nie posypywano pierzem i nie prowadzono nagimi po wsi, jak w Centralnej Ukrainie. Charakterystyczne, że szewczenkowska Kateryna została „pokrytą” (uwiedzioną i porzuconą) przez Moskala, a tutaj dziewczęta „pokrywały się” od ukraińskich chłopców – wieśniaków, co jest dwakroć haniebniejsze. Dopiero w drugiej połowie lat 30. XX wieku, kiedy ludzie zaczęli garnąć się do czytelni „Proświty”, zjawiska te zaczęły znikać. Kiedy zaś zorganizowała się OUN, młodzież zaczęła przyjmować wysokie hasła Ukraińskiego Nacjonalisty o ukraińskich kobietach, w których mowa była: „Szanuj kobiety, które mają stać się twoimi towarzyszkami ducha, idei i czynu, ale gardź rozwydrzonymi. Cen wysoko macierzyństwo, jako źródło przedłużonego życia. Ze swojej rodziny stwórz ostoję czystości Narodu. Kochaj i opiekuj się dziećmi, jako przyszłością Narodu”. Wreszcie, jeśli członek OUN dopuszczał się wobec dziewczyny haniebnego czynu, zajmowała się nim Służba Bezpieczeństwa Zbrojnego Podziemia. W wirze II wojny światowej i po niej „elitarni” chłopcy, jako członkowie OUN, zginęli, a dziewczęta zmuszone były wychodzić za mąż za kawalerów wychowanych w warunkach zdegenerowanej sowieckiej epoki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do kapeli przyszedł absolwent Kijowskiego Instytutu Muzyczno-Dramatycznego im. Mykoły Łysenki Hryhorij Kytastyj. Po wybuchu II wojny światowej zebrał on artystów kapeli, którzy pozostali na Ukrainie, i rozpoczęli oni działalność koncertową w warunkach okupacji. W 1942 roku artystów wywieziono do Niemiec. Od strasznych niemieckich obozów koncentracyjnych uratował ich wówczas hetman Ukrainy i wojska kozackiego Pawło Skoropadski. Do ostatnich lat życia Kytastyj pracował z kapelą. Zmarł w latach 80. w USA, gdzie został pochowany. Ku pamięci artysty wykonano kompozycję jego autorstwa „Pieśń o Jurku Tiutiunnyku”. Kapela bandurzystów strzeże nie tylko dziedzictwa pieśni ludowych, a jej artyści odradzają i kontynuują tradycje gry na staroświeckiej bandurze. Dla kijowskiej publiczności zabrzmiały „Melodie do tańca” Hnata Honczarenki w wykonaniu Serhija Zacharcza. Lina Kostenko powiedziała, że naród ukraiński to niezwykły naród, ponieważ posiada wiele takich tradycji, których nie mają inne narody słowiańskie. Swoje uczucia wyraża on w muzyce. Warto wspomnieć o starodawnym obrazie przedstawiającym kozaka Mamaja. Dopóki jego szabla wisi pod dębem, kozak gra na bandurze. To odpoczynek i siła, której nabiera przed kolejnymi bitwami – „Graj, muzyko, graj, żeby świat się dziwił”. Tego wieczoru prawdziwą niespodzianką było wykonanie instrumentalnego utworu „Kosiarze” autorstwa Heorhija Czernenki, co po raz kolejny dowodzi wielowymiarowości umiejętności twórczych artystów kapeli, kreatywności i muzycznej niestandardowości Ukraińców. Koncert kontynuowała „Huculska fantazja” Anatolija Du-
Tłumaczenie maszynowe
W Wielkiej Sali imienia Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbył się koncert „Kozacka spowiedź”, poświęcony 106. rocznicy założenia Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia Heorhija Majborody. O przeszłym i współczesnym życiu artystów kapeli opowiedziała prowadząca, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Korećka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA
Trzeciego listopada 1918 roku w kijowskim teatrze Bergonie (obecnie Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki) odbył się pierwszy koncert chóru kobziarskiego. Właśnie tak początkowo nazywała się kapela bandurzystów. Było w niej siedmioro artystów, którzy przyszli za głosem serca i duszy. Którzy byli płomiennymi patriotami i złożyli swoje życie na ołtarzu kobziarstwa. Od tamtej pory te cechy genetycznie weszły do wszystkich kolejnych i chce się wierzyć, że także do przyszłych pokoleń kapeli. Historia kapeli jest jak cała wieczność, która rozciągnęła się od struny do struny. Na tej ciernistej drodze była Ukraińska rewolucja wyzwoleńcza lat 1918–1922, epoka strzelców siczowych i lata 30. ubiegłego wieku pod czarnym skrzydłem represji, które dotknęły kobziarstwo. Wspominając tamte odległe lata działalności kapeli, jej założyciel i pierwszy kierownik Wasyl Jemeć powiedział: „Śmiało mogę twierdzić, że nie na darmo żyliśmy na świecie. Nasza gra na bandurze i śpiew budziły ślepych, przywracały siły osłabionym, przywracały męstwo zwątpionym. Nasze koncerty na frontach towarzyszyły bojowym uniesieniom”. Te słowa, niczym w zwierciadle czasu, odtwarzają teraźniejszość Kapeli Bandurzystów. Program koncertu nosił tytuł „Kozacka spowiedź”. Językiem pieśni, głosem bandury, zwycięską kozacką energetyką kapelani opowiadali o pięknie i wieczności Ukrainy. Jak mówił wielki Kobziarz: „I nie ma temu początku, i końca nie ma”. Rozpoczęli koncert utworem Kyryła Stecenki do słów Tarasa Szewczenki „Hej, leci orzeł”. Płynie czas, repertuar zespołu wzbogaca się o utwory chóralne ukraińskich kompozytorów-klasyków, fundatorów chóralnego akademickiego wykonawstwa krajowego. Tego wieczoru zabrzmiała ukraińska pieśń ludowa w opracowaniu Mykoły Łeontowycza „Gaju, gaju, zielony rozmaju”. Ukraiński naród to naród-budowniczy, naród-wojownik, który bije się jak lew o swoją wolność. Właśnie taką tematykę odkrywają kompozycje Stepana Maluty „Hej, stepami” oraz Ołeksandra Tyszczenki do wierszy Stepana Halabardy „Kozacka spowiedź”. W różnych czasach wiele nazwisk solistów Kapeli Bandurzystów było objętych zakazem. Studiując historię kapeli, Jarosław Czornohuz znalazł wiele ciekawych faktów. W 1935 roku do biny. Po tym rozbrzmiały składanki na tematy muzycznych hitów lat 50.–60. ubiegłego wieku „Melodie miłości”. Orkiestrowa grupa kapeli grała „Melodie miłości”. To „Czornobrywci”, „Hucułka Ksenia”, „Czerwona ruta”, „Wodohraj”. Te pieśni są już legendarne, a kiedyś brzmiały z radiowęzłów, były hitami estrady, płyty z którymi błyskawicznie wyprzedawano. W historii Kapeli Bandurzystów jest niemało stron współpracy ze znanymi śpiewaczkami – Dianą Petrynenko, Marią Stefjuk, Niną Matwijenko, Susanną Czachojan, Wałentyną Iwanenko. Każda z nich zostawiła swój szczególny twórczy ślad w historii kapeli. Ukraińską pieśń ludową „Oj, chodzi sen…” w opracowaniu Borysa Latoszynskiego tego wieczoru podarowała zasłużona artystka Ukrainy Olha Zasadna. Muzyczna Szewczenkiana dzisiaj kontynuuje rozwój w pieśniach współczesnych autorów. Jedną z takich pieśni jest „Sirota”, do muzyki zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Tyszczenki, którą wykonał sam autor. W tym roku ukraińska społeczność muzyczna obchodzi jubileusz wybitnej współczesnej kompozytorki Łesi Dyczko, której działalność jest aktywnie związana z Kapelą Bandurzystów. Dla kapeli kompozytorka stworzyła wspaniałe utwory, które już stały się klasyką. Czcząc jubilatkę, w charakterze muzycznego powitania wykonano „Pieśń o pieśni” jej autorstwa. Pieśni kapeli błogosławią na przyszłe życie. Wśród takich pieśni jest „Jechał kozak za Dunaj” Semena Kłymowskiego. Dobrego nastroju słuchaczom dodały „Kołomyjki”. Ostatnim numerem programu stała się pieśń Ołeksandra Tyszczenki „Bracia-Ukraińcy”. A na bis kapelani razem ze wszystkimi obecnymi na sali zaśpiewali sławną „Czerwoną kalinę”. – Zapoczątkowaliśmy bardzo piękną tradycję, nazywania jednym z utworów, który zabrzmi w koncercie, programu koncertowego – opowiedział po zakończeniu koncertu Dyrektor generalny-kierownik artystyczny Narodowej zasłużonej kapeli bandurzystów Ukrainy, ludowy artysta Ukrainy Jurij Kuracz. – Zazwyczaj to nowa pieśń, którą jeszcze mało kto słyszał, albo dopiero weszła do naszego repertuaru. Tym razem nazwę koncertu określiła pieśń „Kozacka spowiedź”, do muzyki Ołeksandra Tyszczenki i słów Stepana Halabardy. W programie koncertu były nie tylko historyczne i patriotyczne pieśni. Była liryka i humor. Układamy program naszych koncertów tak, aby kompleksowo i organicznie przedstawić całą repertuarową retrospektywę. Jak nigdy, przez skomplikowaną sytuację na Ukrainie, dążymy do przekazania tej głównej prawdy o naszej kulturowej unikalności, którą dzisiaj w wojnie wywalczamy. Nasze koncerty są wypełnieniem naszego obywatelskiego obowiązku – popularyzować ukraińską sztukę, prowadzić działalność oświatową i podnosić ducha dumy oraz godności z tego, że jesteśmy Ukraińcami z takimi tradycjami i zwyczajami. Ogólnie według przyjętych norm powinny być dwie części koncertu po około czterdzieści minut, a my występowaliśmy bez antraktu półtorej godziny. To nie jest proste. Występujemy na różnych arenach koncertowych. Przy okazji chciałbym zaznaczyć, że minęło ponad trzydzieści lat niepodległości Ukrainy, a w Kijowie tak i nie zbudowano nowoczesnej sali koncertowej dla muzyki akademickiej. Ale mnie bardziej interesuje publiczność oraz poziom i rezultat wykonania. Uważam, że wyszło nieźle. – Czy były oprócz „Kozackiej spowiedzi” jeszcze premiery? – „Pieśń o pieśni” poświęciliśmy jubileuszowi Łesi Dyczko, oddaliśmy hołd znanej kompozytorce. Ogólnie przeważnie wykonywaliśmy utwory, z których ludzie zawsze się cieszą, znają je i chcą słyszeć w naszym wykonaniu. Takimi pieśniami-hitami są „Ne stij werbo”, „Jechał kozak za Dunaj”. Pierwszy numer „Hej, leci orzeł” do muzyki Kyryła Stecenki i wierszy Tarasa Szewczenki jest też bezsprzecznie hitem, niektórzy nawet uważają ten utwór za pieśń ludową, chociaż tak nie jest. Ogólnie program budował się według dramatyzmu i melodyjności. Nie było prosto i bardzo ważne było w krótkim czasie koncertowym pokazać dużo naszego materiału, to co potrafimy. Chciało się, żeby publiczność znalazła swoje i otrzymała przyjemność z różnorodności utworów. W tym roku zaprosiliśmy do udziału w koncercie zasłużoną artystkę Ukrainy, solistkę kapeli „Dumka” Ołhę Zasadną (sopran). Wspaniale przekazała piękno żartobliwej ukraińskiej pieśni ludowej „Ocheretom kaczky hnała”. Niezwykle profesjonalnie zaśpiewała trudny do wykonania utwór „Oj, chodzi sen…” w opracowaniu Borysa Latoszynskiego. A jeszcze naszym gościem był zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Tyszczenko. Oprócz wspomnianej pieśni „Kozacka spowiedź”, zabrzmiały jego utwory „Sirota” oraz „Bracia Ukraińcy”. Swoją drogą, pieśń „Sirota” do słów Tarasa Szewczenki Ołeksandr Tyszczenko wykonywał na pierwszym festiwalu „Czerwona Ruta”, który stał się dla młodego wykonawcy znaczący. Inni soliści z naszego zespołu – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Sawczuk (tenor), Dmytrij Hodeniuk (bas), Maksym Wołowodenko (bas), Ołeksij Koluch (tenor), Taras Mazur (baryton), Jarosław Wełykyj (tenor), Denys Kuzin (tenor), Maksym Melnyk (tenor), Serhij Zachareć (staroświecka bandura), a także trio kosiarzy w składzie: Witalij Czernyszuk, Mykyta Kondrenko oraz Dmytrij Hodeniuk. – Pewnie nie przypadkiem zaprosiliście do prowadzenia koncertu Switłanę Korecką. – Ona zawsze chętnie odpowiada na nasze zaproszenia, kiedy ma możliwość i czas. Z nią razem już jedenaście lat współpracujemy tylko w Kapeli Bandurzystów, a wcześniej miałem wspólne z nią projekty z Męską kapelą imienia Łewka Rewuckiego. To niezwykle wyrafinowana i inteligentna twórcza osobowość, erudytka konferansjer z dużym doświadczeniem. Spotykamy się około tydzień przed koncertem, omawiamy program i wszystkie szczegóły. Wyszukujemy razem różne ciekawe fakty, staramy się zrobić tak, żeby słuchaczom było ciekawie. – Chyba już nie pierwszy raz
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wybrali na swój koncert Wielką Salę imienia Wasyla Slipaka? – Już prawie trzydzieści lat wykładam w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Wśród moich wykładowców był były rektor, wtedy jeszcze konserwatorium, Ołeh Tymoszenko. Zaprosił mnie tutaj do pracy dydaktycznej. Główna reżyserka Opery Studyjnej Łarysa Liwanowa jest moją absolwentką. Mają napięty grafik, ale poszli nam na rękę i pomogli zorganizować dzisiejszy koncert. Publiczność na koncercie czuła się komfortowo, dobrze słyszała. Wspaniała atmosfera, centrum miasta. Niestety, z Narodową Filharmonią Ukrainy obecnie takiej współpracy nie ma. Nie jest nami zainteresowana. – Najwyraźniej nie po raz pierwszy wykonujecie podczas koncertów „Czerwoną kałynę”? – Ostatnie dwa lata kończymy nią prawie wszystkie nasze koncerty na Ukrainie i za granicą. Zaproponowałem, by śpiewać ją razem z salą. Ludziom pozostają miłe wspomnienia. Czuć patriotyczną i muzyczną jedność między wykonawcami a publicznością. Tę pieśń wszyscy znają. Jest dziś aktualna, jednoczy. – Przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji większość zespołów śpiewała „wroże kajdany” lub „tureckie kajdany”, a kiedy wasz zespół zaczął śpiewać właśnie słowa „moskiewskie kajdany”? – To słowa oryginału. Jak tylko wzięliśmy tę pieśń do repertuaru, tak śpiewamy oryginalny tekst. – Jak wyglądał powrót zespołu do twórczości po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny? – Nie przerywaliśmy naszej działalności twórczej. Zaproponowano nam wyjazd za granicę. Występowanie przed ludźmi, którzy wyjechali z Ukrainy i tam na nas czekają. W tym czasie odbyliśmy jedenaście zagranicznych wyjazdów. Państwo nie daje na to ani kopiejki, a my też nie prosimy ani na transport, ani na zakwaterowanie. Jeździmy za własne pieniądze. I przez ten czas żaden z naszych artystów nie został za granicą. Po każdym koncercie zwracamy się do słuchaczy z prośbą o wsparcie naszych artystów, którzy są teraz na froncie, oraz o wpłacanie datków. Zawsze wspieramy naszych chłopaków, kupujemy im to, czego potrzebują. Zbieraliśmy środki również podczas dzisiejszego koncertu. I gdziekolwiek występujemy, na Ukrainie czy za granicą, zawsze robimy nowy program. Taka praca wymaga czasu, którego mamy niewiele. Proszę sobie wyobrazić, podczas ostatnich tournée w 33 dni daliśmy 29 koncertów. Byliśmy w Polsce, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Słowenii. Przejechaliśmy 12 tysięcy kilometrów. – Na koncerty przychodzą głównie Ukraińcy? – Oczywiście, przychodzą. Jednak zdecydowaną większość stanowi miejscowa ludność. Europejczycy mają wysoką kulturę i interesują się takimi rzeczami. Czasami ci sami ludzie przychodzą na dwa koncerty, śledząc nas w różnych miastach. A Ukraińcy przychodzą na koncerty, aby nas wesprzeć, wspomnieć Ukrainę, pośpiewać. Jeszcze jedna cecha naszych tournée: obowiązkowo przygotowujemy muzyczny prezent – kiedy jedziemy do Polski, przygotowujemy pieśń w języku polskim, do Francji – po francusku, do Hiszpanii wieziemy hiszpańską pieśń. Ludzie się tego nie spodziewają i wychodzi miła niespodzianka. to, co jest teraz dla mnie najważniejsze. To moje pierwsze doświadczenie pracy w tym teatrze. Teatr jest niesamowity. Pamiętam, jak jakieś dwadzieścia lat temu widziałam tu spektakl „Drobny bies”, w którym grali Witalij Łynećkyj, Wołodymyr Horianskyj i wielu innych wspaniałych aktorów. Ten spektakl zrobił na mnie ogromne wrażenie. Bardzo szanuję Tamarę Trunową oraz dyrektorkę – dyrektor artystyczną teatru Ołesię Żurakiwską. Bardzo się denerwowałam przed spotkaniem z przestrzenią tego teatru. Mieliśmy niezwykły proces twórczy, niesamowity zespół aktorski. Mówiliśmy o ważnych, czasami strasznych rzeczach. Jednocześnie ten okres był wypełniony niesamowitym drżeniem i miłością. Aktorzy mają odpowiedzialny stosunek do materiału, wszyscy byli na jednej orbicie. W sierpniu poznałam trupę. Rozmawialiśmy, kogoś mi polecono, a kogoś sama chciałam widzieć w spektaklu. Uważam, że casting został przeprowadzony dość precyzyjnie, w tym pomogła Tamara Trunowa. My z aktorami czuliśmy się nawzajem. Niesamowici Andrij Isajenko (Otello), Maryna Kłymowa (Desdemona), Dmytro Olijnyk i Ołeksandr Sokołow (wykonawcy roli Jago w różnych składach). To aktorzy fantastycznego talentu, aktorzy-osobowości. Dla mnie ważne jest, gdy istnieje dialog między osobą a postacią. Bardzo przyjemnie pracuje się z aktorami-intelektualistami. Swoją drogą, w spektaklu brzmią wiersze Maryny Kłymowej, to poezja niebywałej siły. Chciałabym również wyróżnić wspaniałe prace aktorskie Ołeha Hoculaka (Cassio), Iryny Tkaczenko (Emilia), Vlada Pysarenki i Maksa Riahina (Rodrigo), Kateryny Kaczan (Bianca). Wzięłam do pracy ukraiński przekład Ołeksandra Hriaznowa. Przeczytałam trzy różne przekłady, ale ten wydał się bardziej zrozumiały, potoczny. Chciałam, żeby Szekspir brzmiał prosto, mimo całego napięcia fabuły. Scenografia wspaniałego artysty Mychajła Nikołajewa. Od młodych lat jestem wielbicielką jego twórczości. To niesamowity artysta w teatrze lalek. Mamy już kilka wspólnych inscenizacji. Kiedy patrzy się na zaprojektowane przez niego spektakle, przypominają się prace Paradżanowa. Wymyślaliśmy przestrzeń sceniczną – żelazny raj. W tym czasie przed oczami stała Ołeniwka, zwęglone łóżka. U Szekspira jest fraza – „żelazne łoże wojny”. Stała się dla mnie podpowiedzią, od niej się odbijaliśmy. Podczas pracy nad inscenizacją nie przywiązywaliśmy się do żadnej epoki, wydarzenia u nas dzieją się tu i teraz. Pracuję jako główna reżyserka w Charkowskim Teatrze Lalek. Szczerze powiem, że przetrwać jest trudno. I nie tylko z powodu ciągłych ostrzałów, ale także z powodu problemów z finansowaniem. Ale staramy się utrzymać na powierzchni, zachować zespół, widza. Przecież ludzie potrzebują teatru. Teraz wypuszczamy spektakl dla dzieci. Dalej będzie…
Tłumaczenie maszynowe
– A czy koncertujecie po Ukrainie? – Niedawno byliśmy na zachodzie Ukrainy, występowaliśmy razem z Anatolijem Palamarenką. Ogólnie rzecz biorąc, takie trasy koncertowe nie są teraz łatwe do zorganizowania. Do dużych miast, w których występowaliśmy wcześniej, dzisiaj tak dużego zespołu nie wpuszczają. Cała ta praca opiera się na osobistych kontaktach. Państwo się tym nie zajmuje, bo nie jest na to czas. – Czy możecie opowiedzieć o waszych artystach, którzy są teraz na froncie? – Ołeksij Sokołowśkyj, zasłużony artysta Ukrainy, porucznik. W kapeli grał na bas-bandurze, na kontrabasie, uczestnik grupy orkiestrowej, gdzie grał na puzonie. Jest zawodowym puzonistą (ukończył klasę puzonu w Krzyworoskiej Szkole Muzycznej). Brał udział w wyzwalaniu obwodu chersońskiego. Wołodymyr Trybel, zasłużony artysta Ukrainy. Pierwsza bandura w kapeli, solista-wokalista, bas. Poszedł jako ochotnik. Bardzo długi czas przebywał w służbie w obwodzie charkowskim. Starszy porucznik Ołeh Słobodian. Pierwsza bandura, wspaniały bas-oktawista. Został zmobilizowany w lutym 2023 roku. Obecnie w służbie na kierunku chersońskim. Były członek zespołu „Tiń soncia”. Taras Kozmenko. Poszedł jako ochotnik. Jego pierwszą specjalnością jest spawacz. Ma złote ręce. Odbywa służbę w mieście Jaworów w obwodzie lwowskim, gdzie zajmuje się naprawą sprzętu różnego rodzaju. Jest także wspaniałym solistą kapeli (tenor) i zawodowym bandurzystą. Heorhij Neczajew. Poszedł jako ochotnik. Dość długi czas przebywał na kierunku kupiańskim. W kapeli grał na kobzie, liryczno-dramatyczny tenor. Charyzmatyczny i wszechstronnie rozwinięty artysta, który oprócz kapeli jest aktorem współczesnego teatru VERITAS centrum Łesia Kurbasa. Dmytro Romanczuk. Został zmobilizowany w marcu 2023 roku. W kapeli druga bandura, baryton. Odpowiedzialny i bardzo aktywny uczestnik naszego zespołu. Obecnie, będąc w służbie, aktywnie daje koncerty i popularyzuje sztukę bandurową i kobziarską. Andrij Bojczenko. W kapeli wykonywał partie drugiej bandury, baryton. To uczciwy i sprawiedliwy człowiek oraz bardzo pracowity. Był pomocnikiem dźwiękowca w kapeli. Dobrze zna się na technice. Zmobilizowany w grudniu 2022 roku. Obecnie w gorących punktach w Donbasie. Operator drona. Wołodymyr Czepil, artysta grupy orkiestrowej, wirtuozersko gra na instrumentach perkusyjnych. Zmobilizowany w lipcu 2024 roku, obecnie odbywa służbę w orkiestrze wojskowej Sił Zbrojnych Ukrainy. Dmytro Rudenko, artysta kapeli, druga bandura, który zawsze pomagał montażystom sceny. Obecnie odbywa służbę w obwodzie czernihowskim. – A co z planami twórczymi? – Planować teraz jest trudno. Zaczynamy uczyć się kolęd, do tych, które były w naszych poprzednich programach, chcemy dodać kilka nowych. Często pomysły na koncerty pojawiają się spontanicznie. Na przykład minęło dziesięć lat, odkąd raszyści zajęli Ługańsk. Przyszli do nas przedstawiciele społeczności ługańskiej i poprosili o zrobienie dla nich koncertu. Specjalnie przygotowywaliśmy program, który różni się od innych. I takie historie zdarzają się nierzadko. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru On i Ona – boskie puzzle zbiegu. Miłość – dojrzały owoc w zwęglonym raju. W samym sercu Wenecji, miasta, gdzie splotły się piękno i niebezpieczeństwo, rozgrywa się historia, która poraża swoją tragicznością i głębią. Otello, wielki wódz, który przeszedł długą drogę od niewolnika do szanowanego wojownika, znajduje się na szczycie sławy. Jego życie mogłoby być idealne: jest zakochany w pięknej Desdemonie, która odwzajemnia jego uczucie. Ale w cieniu tej harmonii ukrywa się mroczny plan. Jago, oficer służący pod dowództwem Otella, żywi w sobie niewypowiedziany gniew i zazdrość. Postanawia zniszczyć życie Otella, grając na najbardziej wrażliwych strunach jego duszy – miłości i zaufaniu. – Teraz jest taki czas, kiedy sztuka „Otello” staje się bardzo popularna – opowiedziała reżyserka-wystawczyni Oksana Dmitrijewa. – Klasyka staje się lustrem, które odbija problemy, z jakimi stykamy się obecnie. Wydarzenia utworu rozgrywają się po wojnie. Teraz mamy wojnę w samym rozkwicie, marzymy o czasie zwycięstwa, pragniemy go całą duszą. Ale musimy rozumieć, że po zakończeniu tej wojny nasze społeczeństwo stanie przed wieloma nowymi wyzwaniami – na człowieczeństwo, na zdolność słyszenia nie tylko siebie, ale i innych. Dlatego tragedia „Otello” stała się dla mnie niezwykle ważnym materiałem. Droga do tej inscenizacji była nieco mistyczna. W 2022 roku znana chorwacka reżyserka Lenka Udovički zaprosiła mnie na wyspę Mali Brijun. Tam był zorganizowany obóz dla ukraińskich artystów. Wiemy, że Chorwacja, podobnie jak Bośnia i Hercegowina, przeżyły straszną wojnę, która trwała cztery lata (1992–1996). Ważne było dla nich wsparcie twórców ukraińskiej kultury i podzielenie się swoim doświadczeniem. To niesamowita reżyserka, niesamowity człowiek. Jestem jej bardzo wdzięczna za zaproszenie. Właśnie tam zrozumiałam, że będę mogła wrócić do zawodu. Rok później zaproszono mnie na inscenizację do Sarajewa, do teatru SARTR. Ten teatr został stworzony podczas wojny i stał się schronieniem dla ludzi, którzy tworzyli spektakle. To przykład tego, jak kultura powinna reagować na wydarzenia wokół. To była ucieczka od rzeczywistości i możliwość pozostania normalnymi ludźmi w nienormalnych warunkach. Zatem zaproszono mnie na inscenizację do teatru SARTR i tam robiłam „Otella”. To był zupełnie inny spektakl niż w Kijowie. Został stworzony z ludźmi, którzy przeżyli wojnę. Aktorzy, którzy grali w moim spektaklu, podczas tamtej wojny byli jeszcze dziećmi. Tam była inna scenografia, inne rozwiązanie reżyserskie i inna muzyka. Główna reżyserka Kijowskiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru Tamara Trunowa wiedziała, że mam takie doświadczenie i zaproponowała powrót do tego materiału już w ich teatrze, za co jestem jej niezwykle wdzięczna. Pojawiła się u mnie możliwość popracowania z bardzo silnym zespołem, poruszania tematów, które teraz najbardziej mnie niepokoją, o
– Z dzieciństwa zapamiętałem frazę z tej tragedii: „Czy modliłaś się na noc, Desdemono?”, – kontynuował rozmowę wykonawca roli Otella, zasłużony artysta Ukrainy Andrij Isajenko. – A z samym utworem zapoznałem się już podczas nauki w instytucie teatralnym. Początkowo ta rola mnie nie zachwyciła, w młodzieńczych latach bardziej podobał mi się Schiller. Otrzymałem tę rolę zgodnie z przydziałem w teatrze. Ale już teraz zrozumiałem, że właśnie tę postać bardzo chciałem zagrać. Znowuż, który aktor nie marzy o tym, by wypowiedzieć ze sceny słowa: „Czy modliłaś się na noc, Desdemono?”. A jeśli poważnie, to było pragnienie zrozumienia jego czynu. I przez pryzmat wojny, w której teraz istniejemy, jego zachowanie stało się dla mnie bardziej zrozumiałe. Otello to wódz, który z pewnością doznał traumy w swoim życiu, co nie mogło nie wpłynąć na jego zachowanie. Po raz pierwszy pracowałem z Oksaną Dmitrijewą. To czarująca reżyserka, czarująca osoba, wspaniałe towarzystwo do stworzenia spektaklu. Od razu planowaliśmy, że będziemy mieć dwa składy aktorskie. Ale z powodu braku czasu na przygotowanie spektaklu – zaledwie półtora miesiąca, wszystko robiliśmy jednym składem, plus projekty w kinie. Niełatwo było to pogodzić, ale moim zdaniem się udało. Jeśli chodzi o moją postać. Jestem przekonany, że w każdym przypadku aktor gra samego siebie. My tylko „zakładamy” na siebie jakieś okoliczności. Możesz coś wymyślić, nakreślić jakiś wizerunek. Ale i tak będziesz to ty w określonych okolicznościach, z określonymi cechami charakteru, z określonymi wadami czy cnotami. Podczas pracy nad spektaklem wnosiłem swoje propozycje, były one omawiane z reżyserką. Pani Oksana wprowadzała korekty. Do tego wiele zależało od partnerów i partnerek. W końcu dochodziliśmy do jakiegoś wspólnego zdania i potem je realizowaliśmy. Z Maryną Klimową (Desdemona) nie graliśmy razem zbyt wiele. Dopiero co weszła do spektaklu Tamary Trunowej „Złe drogi”. Kiedy pracowaliśmy nad „Otellem”, po raz kolejny przekonałem się, że Maryna jest niezwykle utalentowaną aktorką. Można życzyć każdemu z kolegów takiej partnerki na scenie. Mam nadzieję, że ją zauważą, taki talent nie powinien być ukryty. A z Ołeksandrem Sokołowem i Dmytrem Olijnykiem miałem wcześniej wiele wspólnych projektów, podobnie jak z większością innych zaangażowanych w spektakl aktorów. Co mogę powiedzieć w podsumowaniu? Trzeba się rozwijać, iść naprzód, pomnażać to, co się zrobiło. Wszyscy staramy się nie siedzieć w miejscu. W listopadzie mają pojawić się u mnie nowe projekty w kinie. A jeszcze chciałbym w przyszłości popracować z Oksaną Dmitrijewą, ponieważ ta reżyserka po prostu zapaliła moją duszę. Tragedia Williama Szekspira „Otello” wciąż przyciąga uwagę reżyserów na całym świecie. Niedawno inscenizację tego utworu zrealizowano w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Niedawno w hołosijewskim majątku odbyło się spotkanie z prozaikiem, poetą, podróżnikiem-dokumentalistą, dziennikarzem, przewodniczącym TO prozaików Kijowskiej organizacji NSPU – Ołeksandrem Bałabką. Tym razem pisarz przyszedł, aby podzielić się swoimi odkryciami i dorobkiem literackim na temat jednej z najbardziej tajemniczych i charyzmatycznych postaci w kulturze światowej i ukraińskiej – Marii Baszkircewej (23 listopada 1858 r., Hawronci, powiat połtawski, gubernia połtawska – 31 października 1884 r., Paryż), o której wiedziała społeczność europejska, ale nie wiedzieliśmy my w jej ojczyźnie. Spotkanie, jak zawsze, okazało się pouczające, barwne, szczere i ciepłe. Oto co napisał o tym Ołeksandr Wasylowycz: „Hołosijiwe Maksyma Rylskiego w dniu archistratega Michała kłaniało się niezrównanej Marii Baszkircewej, której nie ma już 140 lat. To miejsce jest piękne o każdej porze roku. A dzisiaj nad stawem smuciły się płaczące wierzby, niechętnie zrzucając liście, a w ogrodzie Muzeum kwitła jeszcze lekko różowa, niemal biała róża. Pewnie na cześć Marii. Dzisiaj wspomnieliśmy o moim dawnym eseju „Promenada z mademoiselle Marie”, podróżach do Nicei, Paryża, Połtawy, Dykańki; o mojej jak na razie jedynej sztuce „Sen Marii Baszkircewej” i o naszym niesamowitym twórczym kursie studenckim. Cieszę się, że mogłem zobaczyć na tym wieczorze jego wspaniałe przedstawicielki – Zoję Szarykową, Jewheniję Kabarenkową, Ludmyłę Wynokurową i, oczywiście, poetkę i artystkę Wałentynę Dawydenko, która nie tylko występowała, ale też przyniosła kilka swoich akwareli, współbrzmiących z tematem wydarzenia. Wspomnieliśmy dobrym słowem Mychajła Fedotowycza Słaboszpyckiego, „odkrywcę” Baszkircewej w literaturze ukraińskiej, który wspierał moje pierwsze kroki w pisarstwie i w 2006 roku „wyposażał” mnie do podróży śladami Baszkircewej i Wynnyczenki odpowiednią literaturą. To uhonorowanie malarki i pisarki miało się odbyć 1000 dni temu, w lutym 2022 roku, ale zaczęła się wojna rosyjsko-ukraińska. Jednak dzięki męstwu naszych Sił Zbrojnych przeprowadziliśmy je dzisiaj – bez ogłaszania alarmu i wyłączania światła. Jestem wdzięczny zawsze życzliwej dyrektorce Muzeum Wiktorii Kołesnyk, wnukowi poety Maksymowi Rylskiemu, historyczce sztuki i krajoznawczyni Natalii Wasylyszynij, która przyniosła na wieczór wydany po francusku tom „Dziennika” Baszkircewej. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy przyszli dzisiaj zgłębić świat tej wyrazistej postaci w kulturze ukraińskiej i światowej”. Zawsze z radością przyjmuję zaproszenie mojego twórczego brata na jego literackie imprezy. Za każdym razem na podobnych uroczystościach „naszego kwiatu” odkrywam jego talent dziennikarza, pisarza i aktywnego człowieka, gotowego podzielić się ze wszystkimi swoimi odkryciami. To przecież ile trzeba było przejść, objeździć, jaki ogrom materiału przeczytać i przemyśleć, aby napisać historię wielkiej postaci uczciwie i ciekawie! Spotkania w błogosławionym hołosijewskim majątku zawsze nabierają szczególnego uroku. Rozwijają się w czasie i przestrzeni, świecą słowem wielkiego poety Maksyma Rylskiego, który pozostawił nam zarówno swój spadek, jak i swój głos. Dlatego też postać Marii Baszkircewej, której 140. rocznicy pamięci poświęcone było to wydarzenie, naturalnie nabierała tutaj nowych brzmień, odcieni, znaczeń. Zadziwiająca osobowość pisarki i malarki, aktywnej natury, na nowo otworzyła się przed nami podróżą Kijów – Nicea – Paryż – Mougins, którą odbyliśmy razem z Ołeksandrem Bałabką, według jego zdjęć i stron eseju „Promenada z mademoiselle Marie”. Szczególną uwagę zwrócono na to, że utalentowana Maria Baszkircewa czuła swoje zakorzenienie w ukraińskiej ziemi i półtora wieku temu pisała o tym, jak bardzo różni są Ukraińcy i Rosjanie. „Wędrowni handlarze-Rosjanie, którzy rzadko do nas zaglądali, wydawali się nam niemal obcymi, i wszyscy śmiali się z ich ubioru i języka” – pisze ona w „Dzienniku”. Już dorosła Maria z zainteresowaniem zgłębia ojczyznę. „Chłopi, widząc z oddali powóz, zdejmują czapki. Te dobre, cierpliwe i pełne szacunku twarze rozczulają mnie; uśmiecham się do nich, a oni, zdziwieni tym, odpowiadają uśmiechami na moje przyjazne ukłony...”. „Wiejskie baby mają wspaniałą postawę, są piękne i ciekawe w swoich strojach, które podkreślają kształty ciała i pozostawiają nogi odkryte do kolan...”. Na podstawie tych szczegółów, obserwacji, opisów Marii Baszkircewej można stworzyć niezwykle ciekawą rozprawę etnograficzną o ukraińskim życiu codziennym XIX wieku – taki przekrój rozwija spuściznę Baszkircewej dla nowych współczesnych badań. I przekonuje, że Ukrainą przesiąknięta jest cała Europa, że ukraińscy artyści pozostawili swoje motywy w wielu kulturach świata. Pisarka, malarka, tłumaczka Wałentyna Dawydenko scharakteryzowała literacko-artystyczne spotkanie z pisarzem Ołeksandrem Bałabką jako „ciekawą i artystyczną podróż od Nicei do Mougins w jesiennym Hołosijewie! Z lekkiej ręki i utalentowanego pióra!”. A Olha Kamińska, przewodnicząca Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Dniepr – Rijeka”, zobaczywszy zdjęcia z imprezy na Facebooku, napisała: „Takie spotkania są zawsze niezwykle ciepłe i wypełnione wspomnieniami, sprawozdaniami z dzisiejszych osiągnięć twórczych i wzajemnie wzbogacające nowymi pozytywnymi emocjami, tak potrzebnymi w te ciemne czasy teraźniejszości. Cieszę się, że widzę was wszystkich razem – nasz szanowny i drogi triumwiracie”. Zauważono, że w takie emocjonalne chwile ludzie, których wspominamy, trzymają nad nami niebo, rozpędzają zło, tworząc zadziwiającą atmosferę radości. Jak tu nie zgodzić się ze słowami dziennikarki Ludmyły Wynokurowej: „Wydaje się, że zapomnieliśmy na ten czas o wszystkim: o wojnie, o osobistych kłopotach, o jesiennej chandrze. Z nami była tylko wiara, że wszystko będzie dobrze, że zwycięży świat dobra i harmonii, którym jest sztuka”. Jeszcze raz zdziwiłam się i zrozumiałam, że on jest jeden taki wśród nas – wędrowny Ołeksandr Bałabko – niestrudzony pracownik, błyskotliwy pisarz i szczery, przyjazny człowiek. Dlatego z radością przychodzą na jego spotkania i jego wielbiciele, i ci, którym dopiero przyjdzie odkryć jego talent. Twórczej inspiracji i nowych książek dla Pana, Ołeksandrze Wasylowyczu!
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe