Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Co nam teraz jeść?!. Jedzcie ziemię»», s. 3

Zakończenie. Początek na str. 3 „Coż teraz mamy jeść?!. Jedzcie ziemię”

Слово Просвіти, №46–47 за 2021 рік

Miejscowi „aktywiści” (komuniści, komsomolcy) gorliwie wypełniali linię generalną partii bolszewickiej, którą Stalin wygłosił jeszcze na czwartej naradzie KC RKP(b) z odpowiedzialnymi pracownikami republik narodowych i obwodów w 1923 r.: „Partia, która stoi u władzy, potrzebuje tego, aby mieć na peryferiach marksistowsko pewne kadry z miejscowych ludzi, związanych zarazem z szerokimi masami ludności”. (J. Stalin. Artykuły i przemówienia o Ukrainie. 1936. Kijów, Wydawnictwo Partyjne KC WKP(b) U. – S. 194). I takich kadrów, wychowanych stalinowską pedagogiką, było wystarczająco w czasach Hołodomoru, którzy, jak psy-cerbery, znęcali się nad swoimi. „We wsi Bezborodźki zmarło z głodu ponad 500 osób, prawie cała wieś – opowiadała M. H. Łytwyn z rejonu kaniowskiego obwodu czerkaskiego – po wsi chodziła „miotła”, w skład której wchodzili przewodniczący rady wiejskiej, kołchozu oraz aktywiści. Konfiskowali wszystko, co jadalne, w celu doprowadzenia ludzi do głodowej śmierci, a kiedy wszystko zabrali, moja matka zapytała przewodniczącego rady wiejskiej: „Coż teraz mamy jeść?!”. Na co on odpowiedział: „Jedzcie ziemię”. Na XVI (1930) i XVII (1934) zjazdach WKP(b) Stalin dał sygnał do niszczenia ukraińskości, oświadczając o niebezpieczeństwie odchylenia w stronę miejscowego nacjonalizmu, który osłabia jedność pracujących narodów ZSRR; walkę z wymierającym kułactwem na wsi; ukraiński nacjonalizm, z którym przestano walczyć i pozwolono mu rozrosnąć się do głównego zagrożenia państwowego (Tamże. S. 208-211). Wskaźniki tej „walki” były skutecznie przekraczane dzięki kościstej ręce głodu, który zorganizowali i realizowali kaci narodu ukraińskiego, doprowadzając do najstraszniejszego – ludożerstwa, co poświadczają archiwa SBU. Obecnie otwarto tysiące dokumentów, które pokazują jedną z najtragiczniejszych stron ludobójstwa w historii ludzkości, będącego świadomym działaniem reżimu bolszewickiej Rosji. A ci, którzy nie słyszą jęku umierających ludzi, świadomie zniszczonych przez nienawiść do człowieka, solidaryzują się ze zbrodnią i popierają ludobójstwo przeciwko Ukraińcom. Jeszcze niedawno z trybuny Rady Najwyższej słychać było pisk w stylu charkowskiej komunistki, że „wszystkie te rozmowy (o Hołodomorze) – to wymysły tych, którzy próbują oczernić radziecką historię i zniszczyć wszystko to pozytywne, co zostało stworzone przez bolszewików, a następnie przez komunistów w Związku Radzieckim”. Próżno polemizować. Raczej posłuchajmy naocznych świadków, jej ziomków, którzy mają moralne prawo do prawdziwego słowa. W archiwum Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy przechowywana jest, na przykład, sprawa represjonowanego nauczyciela wiejskiego, studenta wydziału literatury Charkowskiego Instytutu Oświaty Zawodowej Ołeksija Naływajki z rejonu krzemieńczuckiego na Połtawszczyźnie. W dzienniku za 1933 rok pisze: „Przeczytałem gazetę „Prawda”... Rzeczywiście, pasowałaby jej nazwa nie „Prawda”, a „Kłamstwo”... W bolszewickim ZSRR jest bardzo dużo „głośnych” słów i bardzo mało chleba. Masowe wymieranie z głodowej śmierci całych rodzin. Wszędzie panuje niesłychana bolszewicka reakcja. Kto gdzieś słowem się odezwie albo zżnie snop ziarna, ciężko (jako kontrrewolucjonista) jest karany: konfiskata, zsyłka. Jeśli nie jest spuchnięty, to skazuje się go na głodową śmierć. Strasznie, niesłychanie... Głęboko przekonałem się, że bolszewizm musi zostać zniszczony... Walka o pamięć narodową i przeciwko niej trwa. Dlatego Naród należy nieustannie „karmić” kulturą. Kulturą Narodową i Prawdą, przekazując następnym pokoleniom duchowy spadek, tradycję, wiarę ojców i pradziadów, wielkie idee zwycięstw o własną państwowość, co gwarantuje przetrwanie, życie, postęp Narodu Ukraińskiego. Chociaż „karmienie” kulturą, prawdziwą informacją nie jest prostym zadaniem, gdyż stają się one coraz bardziej niedostępne. Wyrasta mało czytające społeczeństwo. Niepocieszający fakt. W 2020 r. tylko 8% Ukraińców spędzało swój wolny czas z książką. Tej narastającej tendencji ogólnej nieoświecenia nie można przykryć listkiem figowym cyfryzacji. Mimo całej ważności tego kierunku polityki informacyjnej nigdzie w cywilizowanym świecie nie ignoruje się książki. Tamtejsza polityka – nie zamiast, a obok. W sąsiedniej Słowacji sprzedaje się 10 razy więcej książek na głowę mieszkańca niż na Ukrainie. Według danych Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii ponad 60% dorosłej populacji Ukrainy przez rok ani razu nie odwiedziło biblioteki czy księgarni. Wydawałoby się, że w warunkach zubożenia ludności rola bibliotek publicznych powinna rosnąć jako podstawowy element kultury, nauki, oświaty. Jednak nie. Sieć bibliotek publicznych Ukrainy kurczy się. W ciągu ostatnich dziesięcioleci ich liczba zmniejszyła się o kolejne 3 tys. (do 15 tys.). Zamykane są z reguły biblioteki wiejskie. Odstawanie od krajów europejskich w sferze informatyzacji jest rażące. Na bibliotekę przypada tylko 1,4 komputera. Dostęp do internetu ma tylko jedna trzecia bibliotek, a co czwarta – nie jest ogrzewana. Jeszcze szybszym tempem likwidowane są księgarnie. W ubiegłym roku zamknięto kolejne 50. Do jakiej więc Europy dążymy, kiedy ignorujemy narodowe związki twórcze, naukę, książkę, sztukę, kulturę? Alona RADECKA, m. Chmielnicki. Nie raz zdarzało się słyszeć powiedzenie „Ani krowy, ani świni, tylko Lenin na ścianie”, ale nigdy nie przywiązywałam do niego szczególnego znaczenia. Do niedawna. Póki nie natrafiłam na nie przypadkowo, czytając folklorystyczno-krajoznawcze wydanie Lubow Serduncz „I słowo walczyło”, gdzie znajdują się wzorce twórczości ludowej (pieśni, przysłowia, powiedzenia, podania, zagadki, „spuchnięte” anegdoty, słowotwory itp.), stworzone przez ludzi podczas hołodomorów 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947 lat. Okazuje się, że ma ono odpowiedniki, i to niemało. Na przykład: „Ani konia, ani świni, tylko Lenin na ścianie // Jeszcze pokazuje ręką: jedzcie figę z balandą” albo „Ani krowy, ani świni, // Tylko hasła na ścianie”, czy „W trzydziestym trzecim roku // Ludzie mrą na chodzie // Ani krowy / ani świni // Tylko Stalin na ścianie”. Jak zauważa badaczka, „...wzorce ukraińskiego folkloru, piosenki i wiersze o hołodomorze mają wiele wariantów, co poświadcza ich rozpowszechnienie na Ukrainie”. Nawet w tamtych strasznych czasach ludzie nie tracili wiary i optymizmu, szukając dróg wyzwolenia od szatańskiego reżimu. Przekazywali sobie nawzajem te powiedzenia ze świadomością niebezpieczeństwa dla swojego istnienia. Te powiedzenia przekraczały granice wsi i trafiały w usta innych mieszkańców, parafrazując się, zmieniając w formie, ale nie w znaczeniu i przeznaczeniu. Stawały się bronią, na którą nie było odporu. I chociaż niektórym może się wydawać, że napisane są w humorystycznym stylu, to chce się przypomnieć: w tamtym czasie ludziom nie było do śmiechu. „Ustna twórczość ludowa okresu hołodomoru – to nie śmiech przez łzy, to nie płacz. To nie rozpacz. To – coś więcej niż wiara i desperacja. Te utwory – dowód niezniszczalności naszego narodu, a dlatego są one – bezcenne”, – zauważa Lubow Serduncz. A lekki humorystyczny ton – to tylko powłoka, pod którą – nieustanne łzy i ogromne kłęby bólu, które głęboko zalegały w sercach milionów cierpiących. Folklorystyczno-krajoznawcze wydanie jest usiane nienawiścią i wiarą, sarkazmem i ironią, gniewem i przekleństwami, które od słowa do słowa są nienasycone sprawiedliwością, której w tamtym cierpiętniczym czasie nie było, jak nie było tego, co najświętsze: kawałka chleba na stole. Badaczka Lubow Serduncz nie ukrywa swojego oburzenia, czym chce dotrzeć do serc. Tak, w 2018 roku na jedną księgarnię przypadało 140 tys. Ukraińców, a w 2020 roku – 165 tysięcy, co jest wynikiem 10–15 razy gorszym od wskaźników europejskich (Polska – jeden sklep na 12 tys. mieszkańców, Niemcy – jeden na 15 tysięcy). W Polsce jest o rząd wielkości więcej sklepów z książkami niż na Ukrainie, gdzie jest ich około 200. Warto zauważyć, że na koniec 2020 roku na Ukrainie funkcjonowało ponad 20 tysięcy aptek. Ta statystyka jedynie potwierdza fakt duchowej (i nie tylko) choroby Narodu oraz niemal oczywistej (z posmakiem etnobójstwa) polityki wobec narodu ukraińskiego, stymulującej procesy odnarodowienia ukraińskości. W takich warunkach trudno (zgodnie ze Strategią bezpieczeństwa narodowego) „zdecydowanie przeciwstawiać się agresji humanitarnej, rozwijać kulturę ukraińską jako podstawę konsolidacji narodu ukraińskiego i wzmacniania jego tożsamości; doskonalić wychowanie wojskowo-patriotyczne młodzieży”. Oświadczenie szefowej Ukraińskiego Instytutu Książki O. Kowal o „zbudowaniu na Ukrainie jednej supernowoczesnej, technologicznej, inkluzywnej Biblioteki, aby przyjeżdżali do niej ludzie z całego świata” sytuacji nie zmieni. Plagiatowanie ogłoszonej wcześniej idei „stworzenia supernowoczesnego uniwersytetu” na tle „kulturowych wilczych dołów” nie poprawi jakości środowiska socjokulturowego. Przecież poziom kultury narodu nie mierzy się udekorowanym lokalnym osiągnięciem. Ukraiński artysta S. Jakutowycz zaproponował swego czasu bardziej obiektywną ocenę żywotności, stwierdzając, że cywilizacja to procent kultury na głowę mieszkańca. Bo tylko wykształcony, obywatelsko wychowany Naród jest zdolny uświadomić sobie i godnie szanować swoją narodową Pamięć, Historię, Tradycję, będąc strażnikiem własnej Tożsamości, Państwowości. Patriotyczny, zjednoczony wewnętrzną siłą, taki Naród nie pozwoli „wyjarmarkować” Ukrainy, nie wpuści do swojego domu moskala czy innego barbarzyńcy i już nigdy nie stanie się skazanym na „jedzenie ziemi”. Heorhij FILIPCZUK skrócone słowa i neologizmy, które „odczarowywały stalinowską politykę i jej wodzów”, wesołe ody na zamówienie władzy, świadectwa naocznych świadków głodomorów na Starosieniawszczyźnie w obwodzie chmielnickim, w szczególności ze wsi Telijżynci, gdzie urodziła się Lubow Serdunycz, utwory prozatorskie i poetyckie autorki, w których w przejmujący i pełen współczucia sposób opowiada o koszmarze głodomoru. Ściska się serce, chłodną dłonie, Gdy tylko wyobrazisz sobie te straty bez wojen. Toż to ile narodu zmarło jeszcze w łonie! I kto za te czarne czyny odpowie? Takie pytanie stawia Lubow Andrijiwna w swoim wierszu-przedmowie, ale odpowiedzi nie znajduje. Jeśli na początku poezji brzmi ono przyciszenie, rozważnie, to na końcu – woła: „I KTO za te czarne żniwa odpowie?!!” Na końcu zbioru, jako końcowe, podsumowujące słowo – wiersz „Niech odpowie mi Moskwa!”. Jest on odpowiedzią na wiersz-pytanie „Kto odpowie?”. I ta odpowiedź przyszła do autorki w wyniku jej wieloletnich badań. Obie te poezje to swoiste obramowanie zbioru. Wreszcie badaczka wzywa, by nie być obojętnym na ludzką biedę i chronić pamięć o bezlitośnie zamęczonych straszną śmiercią: „Uczcijmy pamięć niewinnie zabitych: ktoś – zapisując wspomnienia naocznych świadków głodomoru, ktoś – szerzeniem prawdy, przekazywaniem jej młodemu pokoleniu, świecą pamięci, kwiatuszkiem na mogile masowego pochówku, a ktoś – aktywnymi działaniami na rzecz uporządkowania lub ustanowienia znaku pamięci we wsi…”. Pamięć… Tylko ona nadaje siłę i wlewa wiarę, że taki zbrodniczy czyn przeciwko narodowi ukraińskiemu nigdy więcej się nie powtórzy. Dlatego, składając autograf na książce, autorka dodaje: „Dbajmy razem, aby podobne nigdy się nie powtórzyło!”. Wodzowie odchodzą, system się wali, a ludzie pozostają – ze swoim rozumieniem, swoim widzeniem, swoim Słowem, które przeszło niejedno piekło, ale nie poddało się i nie podda, bo w tym jego siła, prawda i życie. P. S. W 2007 roku za znaczący osobisty wkład w badania nad głodomorami na Ukrainie oraz aktywną działalność społeczną Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który swego czasu „sprzyjał przywróceniu prawdy historycznej, przebudzeniu naszej świadomości narodowej i godności ludzkiej”, odznaczył Lubow Serdunycz orderem „Za zasługi” III stopnia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn